অসমৰ সংগীত

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="as">
  <siteinfo>
    <sitename>অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া</sitename>
    <dbname>aswiki</dbname>
    <base>https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">মাধ্যম</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">বিশেষ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">সদস্য</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">সদস্য বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ৱিকিপিডিয়া</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">চিত্ৰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">চিত্ৰ বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">মিডিয়াৱিকি</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">মিডিয়াৱিকি আলোচনা</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">সাঁচ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">সাঁচ বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">সহায়</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">সহায় বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">শ্ৰেণী</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">শ্ৰেণী বাৰ্তা</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ৱিকিচ'ৰা</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ৱিকিচ'ৰা আলোচনা</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>অসমৰ সংগীত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2106</id>
    <revision>
      <id>648589</id>
      <parentid>625350</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <comment>/* অসমৰ সংগীতজ্ঞসকল */</comment>
      <origin>648589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5741" sha1="r5q8zaw7r6js0oq2xwjorg607ne04r7" xml:space="preserve">{{ভাৰতৰ সংগীত}}
[[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ৰ সংগীতসমূহ হ’ল মূলতঃ থলুৱা লোক সংগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত। অসমৰ সংগীতসমূহক ইয়াৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰ বাবে ভাৰতৰ বাকী অংশৰ সংগীতসমূহৰ পৰা পৃথক কৰি চিনিব পাৰি। এই সংগীতসমূহত দাঁতি-কাষৰীয়া পাহাৰীয়া ৰাজ্য আৰু চুবুৰীয়া দেশ [[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[চীন]] আদি দেশৰো প্ৰভাৱ দেখা যায়।

==বিবিধ প্ৰকাৰৰ সংগীতসমূহ==
অসমৰ জনসংখ্যাৰ বিবিধতা অনুসৰি লোকসংগীতৰো ততোধিক ভিন্নতা আছে। প্ৰত্যেক ধৰণৰ লোকসংগীততে প্ৰায়েই অন্যান্য এক বা ততোধিক সংগীতৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ লোকসংগীতসমূহৰ হ'ল —
* [[অপেচৰা সবাহৰ নাম|অপেচৰী সবাহৰ গীত]]
* [[অসমৰ জাতীয় গীত]]
* [[আইনাম]]
* [[ওজাপালি]]
* [[ঐনিতম]]
* [[কামৰূপী লোকগীত]]
* [[গৰখীয়া গীত]]
* [[গোৱালপৰীয়া লোকগীত]]
* [[চ'ৰে পূজাৰ গীত]]
* [[চিয়াগীত]]
* [[জন্মাষ্টমী নাম]]
* [[জ্যোতি সংগীত]]
* [[জাৰী]]
* [[জিকিৰ]]
* [[ঝালিমাটিৰ গান]]
* [[ঝুমুৰ]]
* [[টোকাৰি গীত]]
* [[দিহানাম]]
* [[দেহ বিচাৰ গীত]]
* [[ধাইনাম]]
* [[নাগাৰা নাম]]/নেগেৰা নাম
* [[নাহৰৰ গীত]]
* [[নিচুকনি গীত]]
* [[নৈদানিক মালিতা]]
* [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]]
* [[বদন বৰফুকনৰ গীত]]
* [[বনঘোষা]]/বনগীত
* [[বাম্বোলপিটা গীত]]
* [[বৰগীত]]
* [[বৰফুকনৰ গীত]]
* [[বাৰমাহী গীত]]
* [[বিয়ানাম]]
* [[বিহুগীত]]
* [[ভটিমা]]
* [[ভাৰীগান]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geocities.com/bipuljyoti/music/bharigaan.html|title=Bharigaan|last=Saikia|first=Bipuljyoti|website=GeoCities|publisher=Yahoo!|archive-url=https://web.archive.org/web/20030518173015/http://www.geocities.com/bipuljyoti/music/bharigaan.html|archive-date=18 May 2003|url-status=dead|access-date=7 August 2026|archivedate=18 May 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030518173015/http://www.geocities.com/bipuljyoti/music/bharigaan.html|deadurl=unfit}}&lt;/ref&gt;
* [[ভূপেন্দ্ৰ সংগীত]]
* [[ভেকুলী বিয়াৰ নাম]]
* [[মহো-হো গীত]]
* [[ৰসী গাহেন]]
* [[লক্ষ্মীপূজাৰ নাম]]
* [[হাইদাং গীত]]
* [[হিড়া নাম]]
* [[হুঁচৰি]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geocities.com/bipuljyoti/music/huchori.html|title=Huchori|last=Saikia|first=Bipuljyoti|website=GeoCities|publisher=Yahoo!|archive-url=https://web.archive.org/web/20080115181314/http://www.geocities.com/bipuljyoti/music/huchori.html|archive-date=15 January 2008|url-status=dead|access-date=7 August 2026|archivedate=15 January 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115181314/http://www.geocities.com/bipuljyoti/music/huchori.html|deadurl=unfit}}&lt;/ref&gt;
* [[হুদুম গীত]]
* [[হোলীগীত]]

==অসমৰ সংগীতজ্ঞসকল==
*[[শ্ৰীশ্ৰীশঙ্কৰদেৱ]]
*[[পাৰ্বতি প্ৰসাদ বৰুৱা]]
*[[ৰূদ্ৰ বৰুৱা]]
*[[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]]
*[[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]
*[[ভূপেন হাজৰিকা]]
*[[জয়ন্ত হাজৰিকা]]
*[[ৰমেন বৰুৱা]]
*[[জুবিন গাৰ্গ]]
*[[কুমাৰ ভৱেশ]]

==লগতে চাওক==
* [[অসমৰ কণ্ঠশিল্পীসকলৰ তালিকা]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==গ্ৰন্থপঞ্জী==
*Phukan, Mitra (2003) ''Musical Identity and being an Assamese'', [http://www.sruti.com/ Shruti], [http://www.sruti.com/Oct03/index.html October 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230014252/http://www.sruti.com/Oct03/index.html |date=2006-12-30 }}.

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://www.assamesesongs.org/index.html assamesesongs.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216013053/http://assamesesongs.org/index.html |date=2013-12-16 }}, a pay-site with popular music from Assam.
* [http://www.rupaliparda.com Rupaliparda.com], a free resource for current happenings in assamese entertainment world.

{{অসম}}
{{অসমৰ লোক-সংস্কৃতি}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংগীত]]
[[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]]</text>
      <sha1>r5q8zaw7r6js0oq2xwjorg607ne04r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ভাৰত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2214</id>
    <revision>
      <id>648703</id>
      <parentid>644168</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75292" sha1="o7xz7v7uw5v3vz2uc5uasqxftabjwyb" xml:space="preserve">{{Infobox country
| native_name            = भारत गणराज्य
| conventional_long_name = ভাৰত গণৰাজ্য
| common_name            = ভাৰত
| image_flag             = Flag of India.svg
| alt_flag               = Horizontal tricolour flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes.
| image_coat             = Emblem of India.svg{{!}}class=skin-invert-image
| alt_coat               = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: &quot;सत्यमेव जयते&quot;.
| symbol_type            = Emblem
| national_motto         = &quot;सत्यमेव जयते&quot;&amp;nbsp;&lt;small&gt;(সংস্কৃত, দেৱনাগৰী)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt; ''সত্যমেৱ জয়তে''
| national_anthem        = &lt;center&gt;[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]&lt;/center&gt;&lt;br /&gt;''[[জন গণ মন]]''
| other_symbol_type      = জাতীয় সংগীত
| other_symbol           = ''[[বন্দে মাতৰম্‌]]''
| image_mapk             = India (orthographic projection).svg
| map_caption            = গাঢ় সেউজীয়া ৰং ত দেখুওৱা এলেকা ভাৰতৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত; পাতল সেউজীয়া ৰং ত দেখুওৱা অঞ্চলবোৰ ভাৰতে দাবী কৰে যদিও নিয়ন্ত্ৰণাধীন নহয়।
| capital                = [[দিল্লী|নতুন দিল্লী]]
| longd                  = 77
| longm                  = 12.5
| longEW                 = E
| largest_city           = [[মুম্বাই]]
| official_languages     = [[হিন্দী]], [[ইংৰাজী]]
| regional_languages     = {{Collapsible list|title=[[ভাৰতীয় ভাষা|অষ্টম অনুসূচী:]]|[[অসমীয়া]]|[[বঙালী]]|[[বড়ো ভাষা|বড়ো]]|ডোগৰি|গুজৰাটী|[[হিন্দী|মাণিক হিন্দী]]|কানাড়া|কাশ্মীৰী|কোংকনী|মৈঠিলি|[[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]]|[[মণিপুৰী]] ([[মৈতৈ ভাষা|মৈতৈ]])|মাৰাঠী|নেপালী|ওড়িয়া|পঞ্জাবী|সংস্কৃত|সণ্ঠালি|সিন্ধি|তামিল|তেলুগু|উৰ্দু}}
| languages_type         = ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা
| languages              = সংবিধানে নিৰ্ধাৰণ কৰা নাই
| demonym                = ভাৰতীয়
| government_type        = সংসদীয় গণতন্ত্ৰ
| leader_title1          = [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ৰাষ্ট্ৰপতি]]
| leader_name1           = [[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু]]
| leader_title2          = [[ভাৰতৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী|প্ৰধান মন্ত্ৰী]]
| leader_name2           = [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোদী]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বি জে পি]])
| leader_title3          = [[লোকসভা]]ৰ অধ্যক্ষ
| leader_name3           = [[ঔম বিৰলা]] ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বি জে পি]])
| leader_title4          = [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|মুখ্য ন্যায়াধীশ]]
| leader_name4           = [[সঞ্জীৱ খান্না]]
| legislature            = ভাৰতীয় সংসদ
| upper_house            = [[ৰাজ্যসভা]]
| lower_house            = [[লোকসভা]]
| sovereignty_type       = [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|স্বাধীনতা]]
| sovereignty_note       = ব্ৰিটিছ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা
| established_event1     = স্বাধীনতা লাভ
| established_date1      = ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭
| established_event2     = গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা
| established_date2      = ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০
| area_rank              = সপ্তম
| area_magnitude         = 1 E12
| area_km2               = 3,287,263
| area_sq_mi             = 1,269,219
| percent_water          = 9.6
| population_census_rank = ২য়
| population_census      = ১,৩২৬,৫৭২,০০০
| population_estimate_rank = ২য়
| population_estimate_year = ২০১৭
| population_census_year = ২০১১
| population_density     = 393.6
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = 31তম|
| GDP_PPP                = $৯.৪৮৯ ত্ৰিলিয়ন
| GDP_PPP_rank           = ৩য়
| GDP_PPP_year           = ২০১৭
| GDP_PPP_per_capita     = $৭,১৫৩
| GDP_nominal            = $২.৪৫৪ ত্ৰিলিয়ন
| GDP_nominal_rank       = ৬ষ্ঠ
| GDP_nominal_year       = ২০১৭
| GDP_nominal_per_capita = $১,৮৫০
| Gini                   = ৩৩.৯
| Gini_rank              = ৭৯তম
| Gini_year              = ২০১৩
| HDI                    = {{Increase}}০.৬২৪&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = ১৩১
| HDI_year               = ২০১৫
| HDI_category           = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;মধ্যম&lt;/span&gt;
| currency               = [[ভাৰতীয় টকা]]
| currency_code          = ₹
| country_code           = INR
| time_zone              = [[ভাৰতীয় মান সময়]]
| utc_offset             = +০৫:৩০
| time_zone_DST          = পালন কৰা নহয়
| date_format            = dd/mm/yyyy
| utc_offset_DST         = +০৫:৩০
| drives_on              = বাওঁ ফালে
| cctld                  = .in; .ভাৰত
| calling_code           = ৯১
}}

'''ভাৰত''' বা '''ভাৰতীয় প্ৰজাতন্ত্ৰ''' ({{lang-en|Republic of India}}) দক্ষিণ [[এছিয়া]]ত অৱস্থিত এখন সাৰ্বভৌম গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ। ভৌগোলিক আয়তনৰ ফালৰ পৰা ভাৰত [[পৃথিৱী]]ৰ ভিতৰত সপ্তম বৃহত্তম [[ৰাষ্ট্ৰ]], জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা প্ৰথম তথা সৰ্ববৃহৎ গণতন্ত্ৰ। দক্ষিণে [[ভাৰত মহাসাগৰ]], পশ্চিমে [[আৰৱ সাগৰ]] আৰু পূবে [[বঙ্গোপ সাগৰ]]ৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত ভাৰতৰ মুঠ উপকূলৰ দৈৰ্ঘ্য হ'ল ৭,৫১৭ কিলোমিটাৰ (৪,৬৭১ মাইল)। এই দেশৰ চাৰিসীমাত অৱস্থিত ৰাষ্ট্ৰসমূহ হ'ল- পশ্চিমে [[পাকিস্তান]], উত্তৰ-পূবত [[চীন]], [[নেপাল]] আৰু [[ভূটান]], পূবে [[বাংলাদেশ]] আৰু [[ম্যানমাৰ]]। ভাৰত মহাসাগৰৰ মাজত অৱস্থিত [[শ্ৰীলঙ্কা]], [[মালদ্বীপ]] আৰু [[ইণ্ডোনেছিয়া]]। ইয়াৰ উপৰিও [[থাইলেণ্ড]] ভাৰতৰ নিকতৱৰ্তী ৰাষ্ট্ৰ। [[হিন্দু]] সভ্যতাৰ বসতি অঞ্চল তথা ঐতিহাসিক বাণিজ্য পথ আৰু একাধিক বিশাল সাম্ৰাজ্যৰ পটভূমি [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]] ইয়াৰ সুদীৰ্ঘ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে সুপৰিচিত। পৃথিৱীৰ চাৰি প্ৰধান [[ধৰ্ম]]- [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]], [[জৈন ধৰ্ম]] আৰু [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ উৎপত্তি ভাৰতত। মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]], [[ইছলাম]], [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]] আৰু পাৰ্চী [[ধৰ্ম]]ই ভাৰতৰ দক্ষিণ আৰু পশ্চিম উপকূলত প্ৰৱেশ কৰে আৰু বিবিধতাময় ভাৰতীয় সভ্যতাৰ সৃষ্টি কৰে।&lt;ref name=&quot;Combined-8&quot;&gt;
(a) {{harvnb|Ludden|2014|p=[https://books.google.com/books?id=pBq9DwAAQBAJ&amp;pg=PA54 54]}};
&lt;br/&gt;(b) {{harvnb|Asher|Talbot|2006|pp=[https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC&amp;pg=PA78 78–79]}};
&lt;br/&gt;(c) {{harvnb|Fisher|2018|p=[https://books.google.com/books?id=kZVuDwAAQBAJ&amp;pg=PA76 76]}}
&lt;/ref&gt;
অষ্টাদশ শতিকাৰ প্ৰথম ভাগত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]] ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰে আৰু লাহে লাহে ভাৰতৰ ভূ-খণ্ডক নিজৰ অধীন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজ ভাগলৈকে সমগ্ৰ ভাৰত ব্ৰিটিছ উপনিবেশত পৰিণত হয়। অৱশেষত অহিংস গৌৰৱময় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ফলত ১৯৪৭ চনৰ [[১৫ আগষ্ট]]ত ভাৰতে এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।

==ব্যুৎপত্তি==
''ভাৰত'' নামটো ভাৰতীয় মহাকাব্য আৰু [[ভাৰতৰ সংবিধান]] উভয়তে পোৱা যায়।{{sfn|Clémentin-Ojha|2014}}&lt;ref&gt;{{Citation |title=ভাৰতৰ সংবিধান |তাৰিখ=১ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=https://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |access-date=৩ মাৰ্চ ২০১২ |archive-url=https://web.archive.org/web/২০১৪০৯০৯২৩০৪৩৭/https://lawmin.nic.in/coi/coiason২৯জুলাই০৮.pdf |url-status=dead |publisher=[[আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)]| ন্যায়]] |quote=ধাৰা ১(১): ভাৰত অৰ্থাৎ ভাৰত ৰাষ্ট্ৰ সংঘ হ'ব। |archive-date=9 September 2014 |archivedate=9 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140909230437/https://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf }}&lt;/ref&gt; ইয়াক বিভিন্ন ভাৰতীয় ভাষাত  বিভিন্ন ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ''ভাৰত'' হৈছে পুৰণি নাম ''ভাৰতবৰ্ষ''ৰ আধুনিক ৰূপ। ইয়াৰ মূল অৰ্থ আছিল ভাৰতৰ উত্তৰ অংশ।&lt;ref name=&quot;Jha2014&quot;&gt;{{উদ্ধৃতি |last=Jha |first=দ্বিজেন্দ্ৰ নাৰায়ণ |title=হিন্দু পৰিচয়ৰ পুনৰ চিন্তা |url=https://books.google.com/books?id=dqDgBQAAQBAJ&amp;pg=PA11 |page=11 |year=2014 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-49034-0}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Singh|2017|p=[https://books.google.com/books?id=dYM4DwAAQBAJ&amp;pg=PA253 253]}} ইয়াৰ পৰা ১৯ শতিকাৰ মাজভাগত ভাৰত নামটো অতি জনপ্ৰিয় নাম হৈ পৰে।{{sfn|Clémentin-Ojha|২০১৪}}{{sfn|Barrow|২০০৩}}

== ভাৰতৰ ইতিহাস ==
{{মূল|ভাৰতৰ ইতিহাস}}

==ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল==
{{main|ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}}
[[ভাৰত]]ত ২৮ খন ৰাজ্য আৰু ৮ খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে। ৰাজধানী [[নতুন দিল্লী]]। ৰাজ্যৰ নিজৰ প্ৰশাসনীয় ব্যৱস্থা আছে। কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে শাসন কৰে। তলত ভাৰতৰ ৰাজ্যসমূহ আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত ৰাজ্যসমূহৰ ৰাজধানীৰ তালিকা দিয়া হৈছে।
{{Div col}}
# [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]]
# [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]
# [[অসম]]
# [[বিহাৰ]]
# [[ছত্তীছগঢ়]]
# [[গোৱা]]
# [[গুজৰাট]]
# [[হাৰিয়ানা]]
# [[হিমাচল প্ৰদেশ]]
# [[ঝাড়খণ্ড]]
# [[কৰ্ণাটক]]
# [[কেৰালা]]
# [[মধ্য প্ৰদেশ]]
# [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]
# [[মণিপুৰ]]
# [[মেঘালয়]]
# [[মিজোৰাম]]
# [[নাগালেণ্ড]]
# [[উৰিষ্যা]]
# [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]]
# [[ৰাজস্থান]]
# [[চিক্কিম]]
# [[তামিল নাডু]]
# [[তেলঙ্গানা]]
# [[ত্ৰিপুৰা]]
# [[উত্তৰাখণ্ড]]
# [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]
# [[পশ্চিমবংগ]]
{{Div col end}}

===কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল===
{{Div col}}
# [[আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ]]
# [[চণ্ডীগড়]]
# [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু কাশ্মীৰ]]
# [[দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী]] আৰু  [[দমন আৰু দিউ]]
# [[লাক্ষাদ্বীপ]]
# [[পণ্ডিচেৰী]]
# [[দিল্লী]]
# [[লাডাখ]]
{{Div col end}}উল্লেখযোগ্য যে 'দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী' আৰু 'দমন আৰু দিউ' নামৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল দুটা একেলগ কৰি 'দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী আৰু দমন আৰু দিউ' নামৰ এটা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল গঠনৰ প্ৰস্তাৱৰ কথা  ভাৰত চৰকাৰে ২০১৯ চনৰ জুলাই মাহত ঘোষণা কৰিছিল । উক্ত বিধেয়কখন ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত সংসদত গৃহীত হয় আৰু ২০২০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয় ।&lt;ref&gt;[https://www.devdiscourse.com/article/national/754685-govt-plans-to-merge-2-uts----daman-and-diu-dadra-and-nagar-haveli]&lt;/ref&gt;  

===ৰাজধানী===
* [[নতুন দিল্লী]]

==ভাৰতৰ ভাষা==
{{Main|ভাৰতীয় ভাষা}}
[[হিন্দী]] হৈছে ভাৰতৰ অধিকাৰিক (অফিছিয়েল) ভাষা। ইংৰাজীক সহকাৰী অধিকাৰিক ভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। ৰাজ্য ভেদে স্থানীয় ভাষাক অধিকাৰিক ভাষা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়। ২০০৩ বৰ্ষৰ ৯২তম সংবিধান সংশোধনী অনুসৰি ভাৰতৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অধিকাৰিক ভাষাৰ সংখ্যা হৈছে ২২টা। এই ভাষাসমূহ হ’ল:
{{৯২তম সংবিধান সংশোধনি অনুসৰি ভাৰতৰ স্বীকৃতী প্ৰাপ্ত অধিকাৰিক ভাষা}}

==ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক==
{{ভাৰতৰ প্ৰতীক}}

উল্লেখযোগ্য যে হকী ভাৰতৰ 'অনাধিকাৰিক (আন-অ'ফিছিয়েল) ৰাষ্ট্ৰীয় খেল'। ২০২০ চনত মহাৰাষ্ট্ৰৰ ধুলে জিলাৰ ময়ূৰেশ আগৰৱাল নামৰ এজন শিক্ষকে আৰ.টি.আই. (তথ্য জনাৰ অধিকাৰ)ৰ অধীনত ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হকী হয় নে নহয় এই সন্দৰ্ভত উত্তৰ বিচাৰি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ৰীড়া আৰু যুৱ কল্যাণ মন্ত্ৰালয়লৈ আবেদন জনায়। তাৰ উত্তৰত চৰকাৰে জানিবলৈ দিয়ে যে ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা হকী এতিয়াও ৰাষ্ট্ৰীয় খেল হিচাপে অনুমোদিত বা গৃহীত হোৱা নাই।&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/govt-has-not-declared-any-sport-as-national-game-rti-reply/articleshow/74120667.cms]&lt;/ref&gt;

==আৰু চাওক==
*[[বৰ্তমান ভাৰতৰ বিষয়ববীয়াসকল]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==অধিক পঢ়ক==
&lt;div class=&quot;reflist4&quot; style=&quot;height: 400px; overflow: auto; padding: 3px noprint&quot; &gt;
'''Overview'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|title=India|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html|accessdate=4 October 2011|ref={{Sfnref|Central Intelligence Agency}}|archivedate=11 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611033144/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html}}
* {{Citation|date=December 2004|title=Country Profile: India|edition=5th|work=[[Library of Congress Country Studies]]|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf|accessdate=30 September 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Library of Congress|2004}}}}
* {{Citation|last=Heitzman|first=J.|last2=Worden|first2=R. L.|date=August 1996|title=India: A Country Study|series=Area Handbook Series|publisher=[[Library of Congress]]|place=Washington, D.C.|isbn=978-0844408330}}
* {{Citation|title=India|publisher=[[International Monetary Fund]]|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2009&amp;ey=2016&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=534&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr1.x=88&amp;pr1.y=9|accessdate=14 October 2011|ref={{Sfnref|International Monetary Fund}}}}
* {{Citation|year=2011|title=Provisional Population Totals &amp;ndash; Census 2011|work=Office of the Registrar General and Census Commissioner|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], Government of India|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html|accessdate=29 March 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs|2011}}}}
* {{Citation|date=24 January 1950|title=Constituent Assembly of India&amp;mdash;Volume XII|work=Constituent Assembly of India: Debates|publisher=[[National Informatics Centre]], Government of India|url=http://parliamentofindia.nic.in/ls/debates/vol12p1.htm|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Constituent Assembly of India|1950}}}}
* {{Citation|title=There's No National Language in India: Gujarat High Court|publisher=[[The Times Of India]]|date=6 January 2007|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-25/india/28148512_1_national-language-official-language-hindi|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2007}}|archivedate=29 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140129070149/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-25/india/28148512_1_national-language-official-language-hindi}}
* {{Citation|year=2011|title=Human Development Report 2011|chapter=Table 1: Human Development Index and its Components|publisher=[[United Nations]]|chapter-url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|format=PDF|ref={{Sfnref|United Nations|2011}}}}
{{Refend}}

'''Etymology'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|title=Hindustan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/266465/Hindustan|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Encyclopædia Britannica}}}}
* {{Citation|editor-last=Kuiper|editor-first=K.|date=July 2010|title=Culture of India|publisher=Rosen Publishing Group|isbn=978-1615302031|url=http://books.google.com/?id=LiqloV4JnNUC}}
* {{Citation|date=29 July 2008|title=[[Constitution of India]]|publisher=[[Ministry of Law and Justice (India)|Ministry of Law and Justice]]|url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf|accessdate=17 July 2011|format=PDF|quote=Article 1(1): &quot;India, that is Bharat, shall be a Union of States.&quot;|ref={{Sfnref|Ministry of Law and Justice 2008}}}}
* {{Citation|title=[[Oxford English Dictionary]]|chapter=India|publisher=[[Oxford University Press]]|url=http://www.oed.com/|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Oxford English Dictionary}}}}
{{Refend}}

'''History'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Asher|first=C. B.|last2=Talbot|first2=C.|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521517508}}
* {{Citation|last=Bose|first=S.|last2=Jalal|first2=A.|author-link=Sugata Bose|author2-link=Ayesha Jalal|date=11 March 2011|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|edition=3rd|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415779425}}
* {{Citation|last=Brown|first=J. M.|author-link=Judith M. Brown|date=26 May 1994|title=Modern India: The Origins of an Asian Democracy|edition=2nd|series=[[The Short Oxford History of the Modern World]]|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0198731139|url=http://books.google.com/books?id=PaKdsF8WzbcC}}
* {{Citation|last=Copland|first=I.|date=8 October 2001|title=India 1885&amp;ndash;1947: The Unmaking of an Empire|edition=1st|publisher=[[Longman]]|isbn=978-0582381735|url=http://books.google.com/?id=Dw1uAAAAMAAJ}}
* {{Citation|last=Kulke|first=H.|last2=Rothermund|first2=D.|author-link=Hermann Kulke|date=1 August 2004|title=A History of India|series=4th|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415329200|url=http://books.google.com/books?id=V73N8js5ZgAC}}
* {{Citation|last=Ludden|first=D.|date=13 June 2002|title=India and South Asia: A Short History|publisher=[[One World Media|One World]]|isbn=978-1851682379}}
* {{Citation|last=Metcalf|first=B.|last2=Metcalf|first2=T. R.|author-link=Barbara Metcalf|author2-link=Thomas R. Metcalf|date=9 October 2006|title=A Concise History of Modern India|edition=2nd|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521682251|url=http://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C}}
* {{Citation|last=Peers|first=D. M.|date=3 August 2006|title=India under Colonial Rule 1700&amp;ndash;1885|edition=1st|publisher=[[Pearson Education|Pearson Longman]]|isbn=978-0582317383|url=http://books.google.com/?id=6iNuAAAAMAAJ}}
* {{Citation|last=Possehl|first=G.|author-link=Gregory Possehl|title=The Indus Civilization: A Contemporary Perspective|date=January 2003|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield|Rowman Altamira]]|isbn=978-0759101722|url=http://books.google.com/books?id=pmAuAsi4ePIC}}
* {{Citation|last=Robb|first=P.|title=A History of India|year=2001|publisher=London: Palgrave|isbn=978-0333691298}}
* {{Citation|last=Sarkar|first=S.|year=1983|title=Modern India: 1885-1947|place=|publisher=Delhi: Macmillan India Ltd|isbn=978-0333904251|url=http://books.google.com/?id=rVxuAAAAMAAJ}}
* {{Citation|last=Singh|first=U.|author-link=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|year=2009|publisher=[[Longman]]|location=Delhi|isbn=978-8131716779|url=http://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC}}
* {{Citation|last=Sripati|first=V.|year=1998|title=Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950&amp;ndash;2000)|journal=American University International Law Review|volume=14|issue=2|pages=413&amp;ndash;496}}
* {{Citation|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|date=15 June 1998|year=2008|title=A History of India|publisher=Wiley-Blackwell|place=Oxford|isbn=978-0631205463|url=http://books.google.com/books?id=SXdVS0SzQSAC}}
* {{Citation|date=17 December 2009|title=Briefing Rooms: India|work=Economic Research Service|publisher=[[United States Department of Agriculture]]|url=http://www.ers.usda.gov/Briefing/India/|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|United States Department of Agriculture}}|archivedate=20 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520002800/http://www.ers.usda.gov/Briefing/India/}}
*{{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Penguin history of early India: from the origins to A.D.1300|url=http://books.google.com/books?id=O2OgAAAAMAAJ|accessdate=13 February 2012|year=2003|publisher=Penguin Books}}
* {{Citation|last=Wolpert|first=S.|author-link=Stanley Wolpert|date=25 December 2003|title=A New History of India|edition=7th|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195166781}}
{{Refend}}

'''Geography'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Ali|first=J. R.|last2=Aitchison|first2=J. C.|year=2005|title=Greater India|journal=Earth-Science Reviews|volume=72|issue=3&amp;ndash;4|pages=170&amp;ndash;173|doi=10.1016/j.earscirev.2005.07.005}}
* {{Citation|last=Chang|first=J. H.|year=1967|title=The Indian Summer Monsoon|periodical=Geographical Review|volume=57|issue=3|pages=373–396|doi=10.2307/212640}}
* {{Citation|year=1988|title=Forest (Conservation) Act, 1980 with Amendments Made in 1988|publisher=Department of Environment and Forests, Government of the Andaman and Nicobar Islands|url=http://forest.and.nic.in/fca1980.pdf|accessdate=25 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Department of Environment and Forests|1988}}|archivedate=21 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721163118/http://forest.and.nic.in/fca1980.pdf}}
* {{Citation|last=Dikshit|first=K. R.|last2=Schwartzberg|first2=Joseph E.|author2-link=Joseph E. Schwartzberg|title=India|chapter=Land|chapter-url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India|work=Encyclopædia Britannica|pages=1&amp;ndash;29|ref={{Sfnref|Dikshit &amp; Schwartzberg}}}}
* {{Citation|last=Kumar|first=V. S.|last2=Pathak|first2=K. C.|last3=Pednekar|first3=P.|last4=Raju|first4=N. S. N.|year=2006|title=Coastal processes along the Indian coastline|periodical=Current Science|volume=91|issue=4|pages=530&amp;ndash;536|url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf|format=PDF}}
* {{Citation|year=2007|title=India Yearbook 2007|publisher=Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)|Ministry of Information and Broadcasting]], [[Government of India]]|place=New Delhi|isbn=978-8123014234|ref={{Sfnref|Ministry of Information and Broadcasting|2007}}}}
* {{Citation|last=Posey|first=C. A.|date=1 November 1994|title=The Living Earth Book of Wind and Weather|publisher=[[Reader's Digest Association|Reader's Digest]]|isbn=978-0895776259}}
* {{Citation|last=Prakash|first=B.|last2=Kumar|first2=S.|last3=Rao|first3=M. S.|last4=Giri|first4=S. C.|year=2000|title=Holocene Tectonic Movements and Stress Field in the Western Gangetic Plains|journal=Current Science|volume=79|issue=4|pages=438&amp;ndash;449|url=http://www.ias.ac.in/currsci/aug252000/prakash.pdf|format=PDF|ref={{Sfnref|Prakash et al.|2000}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041030195726/http://www.ias.ac.in/currsci/aug252000/prakash.pdf|archivedate=2004-10-30|access-date=2012-02-13}}
{{Refend}}

'''Biodiversity'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Ali|first=S. (author)|last2=Ripley|first2=S. D. (author)|last3=Dick|first3=J. H. (illustrator)|author-link=Salim Ali (ornithologist)|author2-link=S. Dillon Ripley|date=15 August 1996|title=A Pictorial Guide to the Birds of the Indian Subcontinent|edition=2nd|publisher=[[Oxford University Press]]|place=Mumbai|isbn=978-0195637328}}
* {{Citation|last=Basak|first=R. K.|year=1983|title=Botanical Survey of India: Account of Its Establishment, Development, and Activities|url=http://books.google.com/books?id=yXAVcgAACAAJ|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|year=2007|title=Hotspots by Region|work=Biodiversity Hotspots|publisher=[[Conservation International]]|url=http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots/hotspots_by_region/Pages/default.aspx|accessdate=28 February 2011|ref={{Sfnref|Conservation International|2007}}}}
* {{Citation|last=Crame|first=J. A.|last2=Owen|first2=A. W.|date=1 August 2002|title=Palaeobiogeography and Biodiversity Change: The Ordovician and Mesozoic–Cenozoic Radiations|series=Geological Society Special Publication|issue=194|publisher=[[Geological Society of London]]|isbn=978-1862391062|url=http://books.google.com/books?id=YswVy5YolYsC&amp;pg=PA142|accessdate=8 December 2011}}
* {{Citation|last=Fisher|first=W. F.|date=January 1995|title=Toward Sustainable Development?: Struggling over India's Narmada River|series=Columbia University Seminars|publisher=[[M. E. Sharpe]]|isbn=978-1563243417|url=http://books.google.com/books?id=n-iwqh2hS9kC}}
* {{Citation|last=Griffiths|first=M.|date=6 July 2010|title=The Lotus Quest: In Search of the Sacred Flower|publisher=[[St. Martin's Press]]|isbn=978-0312641481|url=http://books.google.com/books?id=f2cbyTCeq-EC}}
* {{Citation|last=Karanth|first=K. P.|date=25 March 2006|title=Out-of-India Gondwanan Origin of Some Tropical Asian Biota|journal=[[Current Science]]|volume=90|issue=6|publisher=[[Indian Academy of Sciences]]|pages=789&amp;ndash;792|format=PDF|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/mar252006/789.pdf|accessdate=18 May 2011|archivedate=11 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://www.iisc.ernet.in/currsci/mar252006/789.pdf}}
* {{Citation|last=Mace|first=G. M.|date=March 1994|title=1994 IUCN Red List of Threatened Animals|work=World Conservation Monitoring Centre|publisher=[[International Union for Conservation of Nature]]|isbn=978-2831701943|url=http://books.google.com/books?id=dyy0HilL9ecC&amp;pg=PR4}}
* {{Citation|title=Biosphere Reserves of India|work=C. P. R. Environment Education Centre|publisher=[[Ministry of Environment and Forests (India)|Ministry of Environment and Forests]], [[Government of India]]|url=http://www.cpreec.org/pubbook-biosphere.htm|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Environment and Forests}}|archivedate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725202217/http://www.cpreec.org/pubbook-biosphere.htm}}
* {{Citation|date=9 September 1972|title=Indian Wildlife (Protection) Act, 1972|publisher=[http://moef.nic.in/index.php Ministry of Environments and Forests], Government of India|url=http://envfor.nic.in/legis/wildlife/wildlife1.html|accessdate=25 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Environments and Forests 1972}}}}
* {{Citation|last=Puri|first=S. K.|title=Biodiversity Profile of India|url=http://ces.iisc.ernet.in/hpg/cesmg/indiabio.html|accessdate=20 June 2007|ref={{Sfnref|Puri}}}}
* {{Citation|date=4 June 2007|title=The List of Wetlands of International Importance|publisher=The Secretariat of the Convention on Wetlands|page=18|url=http://www.ramsar.org/sitelist.pdf|accessdate=20 June 2007|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621011113/http://www.ramsar.org/sitelist.pdf|archivedate=21 June 2007|ref={{Sfnref|Secretariat of the Convention on Wetlands}}}}
* {{Citation|last=Tritsch|first=M. F.|date=3 September 2001|title=Wildlife of India|publisher=[[HarperCollins]]|place=London|isbn=978-0007110629|url=http://books.google.com/books?id=aNRQAAAACAAJ}}
{{Refend}}

'''Politics'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Bhambhri|first=C. P.|date=1 May 1992|title=Politics in India, 1991&amp;ndash;1992|publisher=Shipra|url=http://books.google.com/books?id=pf5HAAAAMAAJ|accessdate=20 July 2011|isbn=978-8185402178}}
* {{Citation|last=Burnell|first=P. J.|last2=Calvert|first2=P.|date=1 May 1999|title=The Resilience of Democracy: Persistent Practice, Durable Idea|edition=1st|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|isbn=978-0714680262|url=http://books.google.com/books?id=hv6TkML5_HAC&amp;pg=PA271|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|date=16 May 2009|title=Second UPA Win, A Crowning Glory for Sonia's Ascendancy|publisher=[[Business Standard]]|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|accessdate=13 June 2009|ref={{Sfnref|Business Standard|2009}}}}
* {{Citation|last=Chander|first=N. J.|date=1 January 2004|title=Coalition Politics: The Indian Experience|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-8180690921|url=http://books.google.com/books?id=G_QtMGIczhMC&amp;pg=PA117|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|last=Dunleavy|first=P.|last2=Diwakar|first2=R.|last3=Dunleavy|first3=C.|year=2007|title=The Effective Space of Party Competition|issue=5|publisher=[[London School of Economics|London School of Economics and Political Science]]|url=http://www2.lse.ac.uk/government/research/resgroups/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf|accessdate=27 September 2011|format=PDF|archivedate=28 October 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028005708/http://www.lse.ac.uk/collections/government/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf}}
* {{Citation|last=Dutt|first=S.|year=1998|title=Identities and the Indian State: An Overview|journal=Third World Quarterly|volume=19|issue=3|pages=411&amp;ndash;434|doi=10.1080/01436599814325}}
* {{Citation|last=Echeverri-Gent|first=J.|editor-last=Ayres|editor-first=A.|editor2-last=Oldenburg|editor2-first=P.|date=January 2002|title=Quickening the Pace of Change|chapter=Politics in India's Decentred Polity|series=India Briefing|publisher=[[M. E. Sharpe]]|place=London|pages=19&amp;ndash;53|isbn=978-0765608123}}
* {{Citation|date=14 March 2009|title=Current Recognised Parties|work=[[Election Commission of India]]|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/Symbols_Sep_2009.pdf|accessdate=5 July 2010|format=PDF|ref={{Sfnref|Election Commission of India}}}}
* {{Citation|last=Gledhill|first=A.|date=30 March 1970|title=The Republic of India: The Development of its Laws and Constitution|publisher=Greenwood|isbn=978-0837128139|url=http://books.google.com/books?id=cHAjPQAACAAJ|accessdate=21 July 2011}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|date=24 December 2004|title=Narasimha Rao Passes Away|publisher=[[The Hindu]]|url=http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm|accessdate=2 November 2008|ref={{Sfnref|The Hindu 2008}}}}
* {{Citation|last=Mathew|first=K. M.|date=1 January 2003|title=Manorama Yearbook|publisher=[[Malayala Manorama]]|isbn=978-8190046183|url=http://books.google.com/books?id=jDaLQwAACAAJ|accessdate=21 July 2011}}
* {{Citation|title=National Symbols of India|work=Know India|publisher=[[National Informatics Centre]], [[Government of India]]|url=http://india.gov.in/knowindia/national_symbols.php|accessdate=27 September 2009|ref={{Sfnref|National Informatics Centre|2005}}}}
* {{Citation|last=Neuborne|first=B.|year=2003|title=The Supreme Court of India|journal=International Journal of Constitutional Law|volume=1|issue=1|pages=476&amp;ndash;510|doi=10.1093/icon/1.3.476}}
* {{Citation|last=Pylee|first=M. V.|year=2003|title=Constitutional Government in India|chapter=The Longest Constitutional Document|edition=2nd|publisher=[[S. Chand]]|isbn=978-8121922036|url=http://books.google.com/?id=veDUJCjr5U4C|ref={{Sfnref|Pylee|2003|a}}}}
* {{Citation|last=Pylee|first=M. V.|year=2003|title=Constitutional Government in India|chapter=The Union Judiciary: The Supreme Court|edition=2nd|publisher=[[S. Chand]]|isbn=978-8121922036|url=http://books.google.com/?id=veDUJCjr5U4C&amp;pg=PA314|accessdate=2 November 2007|ref={{Sfnref|Pylee|2003|b}}}}
* {{Citation|last=Sarkar|first=N. I.|title=Sonia Gandhi: Tryst with India|date=1 January 2007|publisher=Atlantic|isbn=978-8126907441&lt;!--8126907444--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=26flsWUf8fkC|accessdate=20 July 2011}}
* {{Citation|last=Sharma|first=R.|year=1950|title=Cabinet Government in India|journal=Parliamentary Affairs|volume=4|issue=1|pages=116&amp;ndash;126}}
* {{Citation|last=Sharma|first=B. K.|date=August 2007|title=Introduction to the Constitution of India|edition=4th|publisher=[[Prentice Hall]]|isbn=978-8120332461&lt;!--8120332466--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=srDytmFE3KMC&amp;pg=PA161}}
* {{Citation|last=Sinha|first=A.|year=2004|title=The Changing Political Economy of Federalism in India|journal=India Review|volume=3|issue=1|pages=25&amp;ndash;63|doi=10.1080/14736480490443085}}
* {{Citation|title=World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day|publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs|United Nations]] [[Commission on Population and Development|Population Division]]|url=http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm|accessdate=5 October 2011|ref={{Sfnref|United Nations Population Division}}}}
* {{Citation|last=Wheare|first=K. C.|date=June 1980|title=Federal Government|edition=4th|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0313227028}}
{{Refend}}

'''Foreign relations and military'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Alford|first=P.|date=7 July 2008|title=G8 Plus 5 Equals Power Shift|publisher=[[The Australian]]|url=http://www.theaustralian.com.au/news/g8-plus-5-equals-power-shift/story-e6frg6t6-1111116838759|accessdate=21 November 2009|ref={{Sfnref|Alford|2008}}}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|last=Behera|first=L. K.|date=7 March 2011|title=Budgeting for India's Defence: An Analysis of Defence Budget 2011&amp;ndash;2012|publisher=[[Institute for Defence Studies and Analyses]]|url=http://www.idsa.in/idsacomments/IndiasDefenceBudget2011-12_lkbehera_070311|accessdate=4 April 2011|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924033402/http://www.idsa.in/idsacomments/IndiasDefenceBudget2011-12_lkbehera_070311}}
* {{Citation|date=11 February 2009|title=Russia Agrees India Nuclear Deal|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC|British Broadcasting Corporation]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7883223.stm|accessdate=22 August 2010|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2009}}}}
* {{Citation|last=Curry|first=B.|date=27 June 2010|title=Canada Signs Nuclear Deal with India|publisher=[[The Globe and Mail]]|url=http://www.theglobeandmail.com/news/world/g8-g20/news/canada-signs-nuclear-deal-with-india/article1620801/|accessdate=13 May 2011}}
* {{Citation|date=8 April 2008|title=India, Europe Strategic Relations|work=Europa: Summaries of EU Legislation|publisher=[[European Union]]|url=http://europa.eu/legislation_summaries/external_relations/relations_with_third_countries/asia/r14100_en.htm|accessdate=14 January 2011|ref={{Sfnref|Europa 2008}}}}
* {{Citation|last=Ghosh|first=A.|title=India's Foreign Policy|date=1 September 2009|publisher=[[Pearson PLC|Pearson]]|isbn=978-8131710258|url=http://books.google.com/books?id=Y32u4JMroQgC}}
* {{Citation|last=Gilbert|first=M.|date=17 December 2002|title=A History of the Twentieth Century|publisher=[[William Morrow and Company|William Morrow]]|isbn=978-0060505943|url=http://books.google.com/books?id=jhwY1j8Ao3kC&amp;pg=PA486|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|date=5 October 2009|title=India, Russia Review Defence Ties|publisher=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2514142.ece|accessdate=8 October 2011|ref={{Sfnref|The Hindu 2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007183650/http://www.thehindu.com/news/national/article2514142.ece|archivedate=7 October 2011}}
* {{Citation|last=Kumar|first=A. V.|date=1 May 2010|title=Reforming the NPT to Include India|work=Bulletin of Atomic Scientists|url=http://www.thebulletin.org/web-edition/features/reforming-the-npt-to-include-india|accessdate=1 Nov 2010}}
* {{Citation|last=Miglani|first=S.|date=28 February 2011|title=With An Eye on China, India Steps Up Defence Spending|publisher=[[Reuters]]|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/28/india-budget-military-idUSSGE71R02Y20110228|accessdate=6 July 2011|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924151457/http://www.reuters.com/article/2011/02/28/india-budget-military-idUSSGE71R02Y20110228}}
* {{Citation|last=Nair|first=V. K.|year=2007|title=No More Ambiguity: India's Nuclear Policy|url=http://www.afsa.org/fsj/oct02/nair.pdf|accessdate=7 June 2007|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927041401/http://www.afsa.org/fsj/oct02/nair.pdf|archivedate=27 September 2007}}
* {{Citation|last=Pandit|first=R.|date=27 July 2009|title=N-Submarine to Give India Crucial Third Leg of Nuke Triad|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-27/india/28212143_1_nuclear-powered-submarine-ins-arihant-nuclear-submarine|accessdate=10 March 2010|archivedate=11 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811144548/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-27/india/28212143_1_nuclear-powered-submarine-ins-arihant-nuclear-submarine}}
* {{Citation|last=Perkovich|first=G.|date=5 November 2001|title=India's Nuclear Bomb: The Impact on Global Proliferation|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0520232105|url=http://books.google.com/books?id=UDA9dUryS8EC|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|date=25 January 2008|title=India, France Agree on Civil Nuclear Cooperation|publisher=[[Rediff.com|Rediff]]|url=http://www.rediff.com/news/2008/jan/25france.htm|accessdate=22 August 2010|ref={{Sfnref|Rediff 2008 a}}}}
* {{Citation|date=13 February 2010|title=UK, India Sign Civil Nuclear Accord|publisher=[[Reuters]]|url=http://www.reuters.com/article/2010/02/13/us-india-britain-nuclear-idUSTRE61C21E20100213?type=politicsNews|accessdate=22 August 2010|ref={{Sfnref|Reuters|2010}}|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924144413/http://www.reuters.com/article/2010/02/13/us-india-britain-nuclear-idUSTRE61C21E20100213?type=politicsNews}}
* {{Citation|last=Ripsman|first=N. M.|last2=Paul|first2=T. V.|date=18 March 2010|title=Globalization and the National Security State|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195393903|url=http://books.google.com/books?id=7P87HIh9ajMC&amp;pg=PA130|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|last=Rothermund|first=D.|date=17 October 2000|title=The Routledge Companion to Decolonization|edition=1st|series=Routledge Companions to History|publisher=[[Routledge]]|url=http://books.google.com/books?id=ez37H0UPt_YC|isbn=978-0415356329}}
* {{Citation|date=10 January 2011|title=India Gets Its First Homegrown Fighter Jet|publisher=[[RIA Novosti]]|url=http://en.rian.ru/world/20110110/162090932.html|accessdate=1 April 2009|ref={{Sfnref|Russian International News Agency 2011}}}}
* {{Citation|last=Sharma|first=S. R.|date=1 January 1999|title=India&amp;ndash;USSR Relations 1947&amp;ndash;1971: From Ambivalence to Steadfastness|volume=1|publisher=Discovery|isbn=978-8171414864&lt;!--8171414869--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=vTEge1JWK8oC}}
* {{Citation|last=Shukla|first=A.|date=5 March 2011|title=China Matches India's Expansion in Military Spending|publisher=[[Business Standard]]|url=http://www.business-standard.com/india/news/china-matches-india%5Cs-expansion-in-military-spending/427365/|accessdate=6 July 2011}}
* {{Citation|last=Sisodia|first=N. S.|last2=Naidu|first2=G. V. C.|year=2005|title=Changing Security Dynamic in Eastern Asia: Focus on Japan|publisher=Promilla|isbn=978-8186019528&lt;!--8186019529--&gt;|url=http://books.google.com/books?id=jSgfLG3Ib9wC}}
* {{Citation|date=8 August 2008|title=SIPRI Yearbook 2008: Armaments, Disarmament, and International Security|work=Stockholm International Peace Research Institute|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0199548958|url=http://books.google.com/books?id=EAyQ9KCJE2gC&amp;pg=PA178|accessdate=22 July 2011|ref={{Sfnref|Stockholm International Peace Research Institute 2008}}}}
* {{Citation|date=14 March 2011|title=India World's Largest Arms Importer According to New SIPRI Data on International Arms Transfers|work=Stockholm International Peace Research Initiative|url=http://www.sipri.org/media/pressreleases/armstransfers|accessdate=4 April 2011|ref={{Sfnref|Stockholm International Peace Research Initiative 2011}}}}
* {{Citation|date=11 October 2008|title=India, US Sign 123 Agreement|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-11/india/27905286_1_indian-nuclear-market-sign-landmark-civil-nuclear-field|accessdate=21 July 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2008}}|archivedate=7 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111107021602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-10-11/india/27905286_1_indian-nuclear-market-sign-landmark-civil-nuclear-field}}
{{Refend}}

'''Economy'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Alamgir|first=J.|date=24 December 2008|title=India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|publisher=[[Taylor &amp; Francis]]|isbn=978-0415776844|url=http://books.google.com/books?id=JL7QfWJ5Yk0C|accessdate=23 July 2011}}
* {{Citation|last=Bonner|first=B|date=20 March 2010|title=Make Way, World. India Is on the Move|publisher=[[Christian Science Monitor]]|url=http://www.csmonitor.com/Business/The-Daily-Reckoning/2010/0320/Make-way-world.-India-is-on-the-move|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Bonner|2010}}}}
* {{Citation|date=18 November 2010|title=India Lost $462bn in Illegal Capital Flows, Says Report|work=[[BBC News]]|publisher=[[BBC|British Broadcasting Corporation]]|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11782795|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2010 c}}}}
* {{Citation|date=9 April 2010|title=India Second Fastest Growing Auto Market After China|work=[[Business Line]]|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/article988689.ece?ref=archive|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Business Line 2010}}}}
* {{Citation|date=8 October 2011|title=India's Economy: Not Just Rubies and Polyester Shirts|publisher=[[The Economist]]|url=http://www.economist.com/node/21531527|accessdate=9 October 2011|ref={{Sfnref|Economist 2011}}}}
* {{Citation|date=13 October 2009|title=Indian Car Exports Surge 36%|work=Express India|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indian-car-exports-surge-36/528633/|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Express India 2009}}|archivedate=2 January 2013|archiveurl=https://archive.ph/20130102144817/http://www.expressindia.com/latest-news/indian-car-exports-surge-36/528633/}}
* {{Citation|date=April 2011|title=Report for Selected Countries and Subjects: India, Indonesia, Islamic Republic of Iran, Malaysia, Philippines, Sri Lanka, Thailand|publisher=[[International Monetary Fund]]|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=20&amp;pr.y=6&amp;sy=1991&amp;ey=2016&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=548%2C566%2C524%2C578%2C534%2C536%2C429&amp;s=NGDPDPC&amp;grp=0&amp;a=|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|International Monetary Fund 2011}}}}
* {{Citation|last=Farrell|first=D.|last2=Beinhocker|first2=E.|date=19 May 2007|title=Next Big Spenders: India's Middle Class|publisher=[[McKinsey &amp; Company]]|url=http://www.mckinsey.com/mgi/mginews/bigspenders.asp|accessdate=17 September 2011|archivedate=16 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111116211914/http://www.mckinsey.com/mgi/mginews/bigspenders.asp}}
* {{Citation|last=Gargan|first=E. A.|date=15 August 1992|title=India Stumbles in Rush to a Free Market Economy|publisher=[[The New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/1992/08/15/world/india-stumbles-in-rush-to-a-free-market-economy.html|accessdate=22 July 2011}}
* {{Citation|date=June 2011|title=World Economic Outlook Update|publisher=[[International Monetary Fund]]|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/update/02/pdf/0611.pdf|accessdate=22 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|International Monetary Fund 2011}}}}
* {{Citation|last=Nayak|first=P. B.|last2=Goldar|first2=B.|last3=Agrawal|first3=P.|date=10 November 2010|title=India's Economy and Growth: Essays in Honour of V. K. R. V. Rao|publisher=[[SAGE Publications]]|url=http://books.google.com/books?id=N1Ho2SGXUHwC|isbn=978-8132104520}}
* {{Citation|last=Olson|first=R. G.|date=21 December 2009|title=Technology and Science in Ancient Civilizations|work=Praeger Series on the Ancient World|publisher=[[Greenwood Publishing Group|Praeger]]|isbn=978-0275989361|url=http://books.google.com/books?id=0vP50ra6SYAC|accessdate=27 September 2011}}
* {{Citation|date=October 2007|title=Economic Survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|accessdate=22 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Organisation for Economic Co-operation and Development 2007}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114195857/http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|archivedate=14 January 2009}}
* {{Citation|last=Pal|first=P.|last2=Ghosh|first2=J.|title=Inequality in India: A Survey of Recent Trends|work=Economic and Social Affairs: DESA Working Paper No. 45|date=July 2007|publisher=[[United Nations]]|url=http://www.un.org/esa/desa/papers/2007/wp45_2007.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF}}
* {{Citation|date=January2011|title=The World in 2050: The Accelerating Shift of Global Economic Power: Challenges and Opportunities|publisher=[[PwC|PricewaterhouseCoopers]]|url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/pdf/world-in-2050-jan-2011.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|PwC|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110201120211/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/pdf/world-in-2050-jan-2011.pdf|archivedate=1 February 2011}}
* {{Citation|last=Schwab|first=K.|year=2010|title=The Global Competitiveness Report 2010&amp;ndash;2011|publisher=[[World Economic Forum]]|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2010-11.pdf|accessdate=10 May 2011|format=PDF}}
* {{Citation|last=Sheth|first=N.|date=28 May 2009|title=Outlook for Outsourcing Spending Brightens|work=[[The Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/article/SB124344190542659025.html#articleTabs_comments%3D%26articleTabs%3Darticle|accessdate=3 October 2010}}
* {{Citation|date=6 April 2011|title=Information Note to the Press (Press Release No.29 /2011)|publisher=[[Telecom Regulatory Authority of India]]|url=http://www.trai.gov.in/WriteReadData/trai/upload/PressReleases/816/Press_release_feb%20-11.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Telecom Regulatory Authority 2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516025431/http://www.trai.gov.in/WriteReadData/trai/upload/PressReleases/816/Press_release_feb%20-11.pdf|archivedate=16 May 2011}}
* {{Citation|date=28 August 2009|title=Exporters Get Wider Market Reach|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-28/india-business/28205417_1_strategies-and-policy-measures-foreign-trade-policy-focus-market-scheme|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2009}}|archivedate=29 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140129074251/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-28/india-business/28205417_1_strategies-and-policy-measures-foreign-trade-policy-focus-market-scheme}}
* {{Citation|date=26 October 2011|title=Corruption Perception Index 2010&amp;mdash;India Continues to be Corrupt|publisher=[[Transparency International]]|url=http://transparencyindia.org/resource/press_release/Corruption%20Perception%20Index%20(CPI)%202010.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Transparency International 2010}}|archivedate=28 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728123451/http://transparencyindia.org/resource/press_release/Corruption%20Perception%20Index%20(CPI)%202010.pdf}}
* {{Citation|title=New Global Poverty Estimates&amp;mdash;What It Means for India|publisher=[[World Bank]]|url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Bank a}}}}
* {{Citation|title=India: Undernourished Children&amp;mdash;A Call for Reform and Action|work=[[World Bank]]|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Bank b}}|archivedate=13 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html}}
* {{Citation|date=29 May 2006|title=Inclusive Growth and Service Delivery: Building on India's Success|publisher=[[World Bank]]|url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf|accessdate=7 May 2009|format=PDF|ref={{Sfnref|World Bank 2006}}}}
* {{Citation|date=September 2010|title=India Country Overview September 2010|publisher=[[World Bank]]|url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Bank 2010}}|archivedate=22 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0%2C%2CcontentMDK%3A20195738~menuPK%3A295591~pagePK%3A141137~piPK%3A141127~theSitePK%3A295584%2C00.html}}
* {{Citation|date=26 March 2010|title=Trade to Expand by 9.5% in 2010 After a Dismal 2009, WTO Reports|publisher=[[World Trade Organisation]]|url=http://www.wto.org/english/news_e/pres10_e/pr598_e.htm|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|World Trade Organisation 2010}}}}
* {{Citation|last=Yep|first=E.|date=27 September 2011|title=ReNew Wind Power Gets $201 Million Goldman Investment|publisher=[[The Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204422404576595972728958728.html|accessdate=27 September 2011}}
{{Refend}}

'''Demographics'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Bonner|first=A.|year=1990|title=Averting the Apocalypse: Social Movements in India Today|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=978-0822310488|url=http://books.google.com/books?id=uxJlAgRemHgC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|date=January 2009|title=Healthcare in India: Report Highlights|publisher=Boston Analytics|url=http://bostonanalytics.com/india_watch/Healthcare%20in%20India%20Executive%20Summary.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|Boston Analytics|2009}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226074045/http://bostonanalytics.com/india_watch/Healthcare%20in%20India%20Executive%20Summary.pdf|archivedate=26 February 2009}}
* {{Citation|last=Dev|first=S. M.|last2=Rao|first2=N. C.|year=2009|title=India: Perspectives on Equitable Development|publisher=Academic Foundation|isbn=978-8171886852|url=http://books.google.com/books?id=adhKjRoTjcIC}}
* {{Citation|last=Dharwadker|first=A.|editor-last=Canning|editor-first=C. M.|editor2-last=Postlewait|editor2-first=T.|date=28 October 2010|title=Representing the Past: Essays in Performance Historiography|chapter=Representing India's Pasts: Time, Culture, and Problems of Performance Historiography|publisher=[[University of Iowa Press]]|isbn=978-1587299056|url=http://books.google.com/books?id=Rgf0gbml2ocC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|last=Drèze|first=J.|last2=Goyal|first2=A.|editor-last=Baru|editor-first=R. V.|date=9 February 2009|title=School Health Services in India: The Social and Economic Contexts|chapter=The Future of Mid-Day Meals|publisher=[[SAGE Publications]]|isbn=978-8178298733|url=http://books.google.com/books?id=aQ39RO9OET4C&amp;pg=PA46|ref={{Sfnref|Drèze|Goyal|2008}}}}
* {{Citation|last=Dyson|first=T.|last2=Visaria|first2=P.|editor-last=Dyson|editor-first=T.|editor2-last=Casses|editor2-first=R.|editor3-last=Visaria|editor3-first=L.|date=7 July 2005|title=Twenty-First Century India: Population, Economy, Human Development, and the Environment|chapter=Migration and Urbanisation: Retrospect and Prospects|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0199283828|url=http://books.google.com/books?id=bqU9T5c0wlYC}}
* {{Citation|last=Garg|first=S. C.|date=19 April 2005|title=Mobilizing Urban Infrastructure Finance in India|publisher=[[World Bank]]|url=http://siteresources.worldbank.org/INTMF/Resources/339747-1105651852282/Garg.pdf|accessdate=27 January 2010|format=PDF}}
* {{Citation|last=Mallikarjun|first=B|date=November 2004|title=Fifty Years of Language Planning for Modern Hindi&amp;mdash;The Official Language of India|journal=[http://www.languageinindia.com/index.html ''Language in India'']|volume=4|issue=11|issn=19302940|url=http://www.languageinindia.com/nov2004/mallikarjunmalaysiapaper1.html|accessdate=24 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081224084645/http://www.languageinindia.com/nov2004/mallikarjunmalaysiapaper1.html|archivedate=24 December 2008}}
* {{Citation|date=27 April 1960|title=Notification No. 2/8/60-O.L|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|url=http://rajbhasha.nic.in/enpres-1960.htm|accessdate=13 May 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs 1960}}}}
* {{Citation|date=2010&amp;ndash;2011|title=Religious Composition|work=Office of the Registrar General and Census Commissioner|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs 2010&amp;ndash;2011}}}}
* {{Citation|title=Census Data 2001|work=Office of the Registrar General and Census Commissioner|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]], [[Government of India]]|date=2010&amp;ndash;2011|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/National_Summary/National_Summary_DataPage.aspx|accessdate=22 July 2011|ref={{Sfnref|Ministry of Home Affairs 2010&amp;ndash;2011 b}}}}
* {{Citation|last=Ottenheimer|first=H. J.|year=2008|title=The Anthropology of Language: An Introduction to Linguistic Anthropology|publisher=Cengage|isbn=978-0495508847|url=http://books.google.com/books?id=d4QHsORbZs4C}}
* {{Citation|last=Ratna|first=U.|editor-last=Dutt|editor-first=A. K.|editor2-last=Thakur|editor2-first=B.|year=2007|title=City, Society, and Planning|chapter=Interface Between Urban and Rural Development in India|volume=1|publisher=Concept|isbn=978-8180694592|url=http://books.google.com/books?id=QDmZeW1H37IC}}
* {{Citation|last=Robinson|first=S.|date=1 May 2008|title=India's Medical Emergency|work=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1736516,00.html|accessdate=23 July 2011|ref={{Sfnref|Robinson|2008}}|archivedate=26 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726160638/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1736516,00.html}}
* {{Citation|last=Rorabacher|first=J. A.|year=2010|title=Hunger and Poverty in South Asia|publisher=Gyan|isbn=978-8121210270|url=http://books.google.com/books?id=u6hriMcSsE4C}}
* {{Citation|last=Singh|first=S.|year=2004|title=Library and Literacy Movement for National Development|publisher=Concept|isbn=978-8180690655|url=http://books.google.com/books?id=JmmeWL_9hqAC}}
* {{Citation|last=Skolnik|first=R. L.|year=2008|title=Essentials of Global Health|publisher=[[Jones &amp; Bartlett Learning]]|isbn=978-0763734213|url=http://books.google.com/books?id=XBARu3KzSNAC}}
* {{Citation|date=November 2006|title=Country Cooperation Strategy: India|publisher=[[World Health Organisation]]|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_ind_en.pdf|accessdate=23 July 2011|format=PDF|ref={{Sfnref|World Health Organisation 2006}}}}
{{Refend}}

'''Culture'''
{{Refbegin|colwidth=33em}}
* {{Citation|last=Binmore|first=K. G.|date=27 March 2007|title=Playing for Real: A Text on Game Theory|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195300574|url=http://books.google.com/books?id=eY0YhSk9ujsC&amp;pg=PA98}}
* {{Citation|date=1 August 2010|title=Saina Nehwal: India's Badminton Star and &quot;New Woman&quot;|work=[[BBC News]]|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-10725584|accessdate=5 October 2010|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2010 a}}}}
* {{Citation|date=7 October 2010|title=Commonwealth Games 2010: India Dominate Shooting Medals|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/commonwealth_games/delhi_2010/9068886.stm|accessdate=3 June 2011|ref={{Sfnref|British Broadcasting Corporation 2010 b}}}}
* {{Citation|date=2 March 2007|title=UN Report Slams India for Caste Discrimination|work=[[CBC News Network]]|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|url=http://www.cbc.ca/world/story/2007/03/02/india-dalits.html|accessdate=17 July 2007|ref={{Sfnref|Canadian Broadcasting Corporation 2007}}}}
* {{Citation|last=Cullen-Dupont|first=K.|date=July 2009|title=Human Trafficking|edition=1st|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0816075454|url=http://books.google.com/books?id=B2GeSNXy5CoC}}
* {{Citation|last=Das|first=S. K.|date=1 January 2005|title=A History of Indian Literature, 500&amp;ndash;1399: From Courtly to the Popular|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-8126021710}}
* {{Citation|last=Datta|first=A.|year=2006|title=The Encyclopaedia of Indian Literature|volume=2|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-8126011940}}
* {{Citation|last=Dehejia|first=R. S.|date=7 November 2011|title=Indian Grand Prix Vs. Encephalitis?|work=[[The Wall Street Journal]]|url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/11/07/economics-journal-indian-grand-prix-vs-encephalitis/|accessdate=20 December 2011}}
* {{Citation|last=Deutsch|first=E.|date=30 April 1969|title=Advaita Vedānta: A Philosophical Reconstruction|publisher=[[University of Hawaii Press]]|isbn=978-0824802714|url=http://books.google.com/books?id=63gdKwhHeV0C}}
* {{Citation|last=Dissanayake|first=W. K.|last2=Gokulsing|first2=M.|date=May 2004|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|edition=2nd|publisher=Trentham Books|url=http://books.google.com/?id=_plssuFIar8C&amp;dq|isbn=978-1858563299}}
* {{Citation|date=18 November 2009|title=Southern Movies Account for over 75% of Film Revenues|publisher=[[The Economic Times]]|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-11-18/news/27638208_1_film-industry-small-budget-movies-farokh-balsara|accessdate=18 June 2011|ref={{Sfnref|The Economic Times}}|archivedate=20 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720232113/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-11-18/news/27638208_1_film-industry-small-budget-movies-farokh-balsara}}
* {{Citation|title=South Asian Arts|chapter=Indian Dance|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65246/Indian-dance|work=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 July 2011|ref={{Sfnref|Encyclopædia Britannica b}}}}
* {{Citation|title=Tamil Literature|year=2008|work=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://original.britannica.com/eb/article-9071111/Tamil-literature|accessdate=24 July 2011&lt;!--|quote=Apart from literature written in classical (Indo-Aryan) Sanskrit, Tamil is the oldest literature in India. Some inscriptions on stone have been dated to the 3rd century BC, but [[Tamil literature]] proper begins around the 1st century AD. Much early poetry was religious or epic; an exception was the secular court poetry written by members of the ''sangam'', or literary academy (see Sangam literature).--&gt;|ref={{Sfnref|Encyclopædia Britannica|2008}}|archivedate=10 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410060824/http://original.britannica.com/eb/article-9071111/Tamil-literature}}
* {{Citation|last=Eraly|first=A.|year=2008|title=India|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=978-0756649524|url=http://books.google.com/books?id=HUdHHuFZN_8C&amp;pg=PA160|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|last=Hart|first=G. L.|date=August 1975|title=Poems of Ancient Tamil: Their Milieu and Their Sanskrit Counterparts|edition=1st|publisher=[[University of California Press]]|isbn=978-0520026728|url=http://books.google.com/books?id=a5KwQwAACAAJ}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|last=Heehs|first=P. (editor)|date=1 September 2002|title=Indian Religions: A Historical Reader of Spiritual Expression and Experience|publisher=New York University Press|isbn=978-0814736500|url=http://books.google.com/books?id=Jgsu-aIm3ncC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|last=Hoiberg|first=D.|last2=Ramchandani|first2=I.|year=2000|title=Students' Britannica India: Select Essays|publisher=[[Popular Prakashan]]|isbn=978-0852297629}}
* {{Citation|last=Johnson|first=W. J. (editor, translator)|title=The Sauptikaparvan of the Mahabharata: The Massacre at Night|date=1 September 2008|edition=2nd|series=[[Oxford World's Classics]]|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0192823618}}
* {{Citation|last=Jones|first1=G.|last2=Ramdas|first2=K.|year=2005|title=(Un)tying the Knot: Ideal and Reality in Asian Marriage|publisher=National University of Singapore Press|isbn=978-9810514280|url=http://books.google.com/books?id=IttiQ3QdJ6YC}}
* {{Citation|last=Kālidāsa|last2=Johnson|first2=W. J.|author-link=Kālidāsa|date=15 November 2001|title=The Recognition of Śakuntalā: A Play in Seven Acts|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0192839114}}
* {{Citation|last=Karanth|first=S. K.|author-link=Shivarama Karanth|date=October 2002|title=Yakṣagāna|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170173571}}
* {{Citation|last=Kiple|first=K. F. (editor)|last2=Ornelas|first2=K. C. (editor)|title=The Cambridge World History of Food|year=2000|place=Cambridge|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521402163}}
* {{Citation|last=Kuiper|first=K. (editor)|title=The Culture of India|url=http://books.google.com/books?id=LiqloV4JnNUC|accessdate=24 July 2011|date=1 July 2010|publisher=Britannica Educational Publishing|isbn=978-1615302031}}
* {{Citation|last=Kumar|first=V.|title=Vastushastra|edition=2nd|series=All You Wanted to Know About Series|date=January 2000|publisher=[[Sterling Publishing]]|isbn=978-8120721999}}
* {{Citation|last=Lal|first=A.|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|url=http://books.google.com/books?id=DftkAAAAMAAJ|accessdate=24 July 2011|year=2004|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0195644463}}
* {{Citation|last=MacDonell|first=A. A.|author-link=Arthur Anthony Macdonell|title=[[s:A History of Sanskrit Literature|A History of Sanskrit Literature]]|year=2004|publisher=[[Kessinger Publishing]]|isbn=978-1417906192}}
* {{Citation|last=Majumdar|first=B.|last2=Bandyopadhyay|first2=K.|title=A Social History of Indian Football: Striving To Score|year=2006|month=|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0415348355}}
* {{Citation|last=Makar|first=E. M.|year=2007|title=An American's Guide to Doing Business in India|publisher=Adams|isbn=978-1598692112|url=http://books.google.com/books?id=ujYmdNVIr7QC}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation|last=Massey|first=R.|last2=Massey|first2=J.|year=1998|title=The Music of India|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170173328|url=http://books.google.com/books?id=yySNDP9XVggC}}
* {{Citation|last=Medora|first=N.|editor-last=Hamon|editor-first=R. R.|editor2-last=Ingoldsby|editor2-first=B. B.|year=2003|title=Mate Selection Across Cultures|chapter=Mate Selection in Contemporary India: Love Marriages Versus Arranged Marriages|publisher=[[SAGE Publications]]|page=209&amp;ndash;230|isbn=978-0761925927}}
* {{Citation|date=24 September 2010|title=Is Boxing the New Cricket?|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]|url=http://www.livemint.com/2010/09/24211250/Is-boxing-the-new-cricket.html|accessdate=5 October 2010|ref={{Sfnref|Mint 2010}}}}
* {{Citation|last=Nakamura|first=H.|date=1 April 1999|title=Indian Buddhism: A Survey with Bibliographical Notes|edition=12th|series=Buddhist Tradition Series|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-8120802728|url=http://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC}}
* {{Citation|last=Raichlen|first=S.|date=10 May 2011|title=A Tandoor Oven Brings India's Heat to the Backyard|publisher=[[The New York Times]]|url=http://www.nytimes.com/2011/05/11/dining/a-tandoor-oven-brings-indias-heat-to-the-backyard.html|accessdate=14 June 2011}}
* {{Citation|last=Rajadhyaksha|first=A. (editor)|last2=Willemen (editor)|first2=P.|date=22 January 1999|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|edition=2nd|publisher=[[British Film Institute]]|isbn=978-0851706696|ref={{Sfnref|Rajadhyaksha|Willemen|1999}}}}
* {{Citation|last=Ramanujan|first=A. K. (translator)|author-link=A. K. Ramanujan|date=15 October 1985|title=Poems of Love and War: From the Eight Anthologies and the Ten Long Poems of Classical Tamil|publisher=[[Columbia University Press]]|place=New York|pages=ix&amp;ndash;x|isbn=978-0231051071|url=http://books.google.com/?id=nIybE0HRvdQC&lt;!--|quote=These poems are 'classical,' i.e. early, ancient; they are also 'classics,' i.e. works that have stood the test of time, the founding works of a whole tradition. Not to know them is not to know a unique and major poetic achievement of Indian civilisation. Early classical Tamil literature (c. 100 BC&amp;ndash;AD 250) consists of the Eight Anthologies (''Eţţuttokai''), the Ten Long Poems (''Pattuppāţţu''), and a grammar called the ''Tolkāppiyam'' or the 'Old Composition.'&amp;nbsp;... The literature of classical Tamil later came to be known as ''Cankam'' (pronounced ''Sangam'') literature.--&gt;}}
* {{Citation|title=Anand Crowned World Champion|date=29 October 2008|publisher=[[Rediff.com|Rediff]]|url=http://www.rediff.com/sports/2008/oct/29anand.htm|accessdate=29 October 2008|ref={{Sfnref|Rediff 2008 b}}}}
* {{Citation|last=Sarma|first=S.|date=1 January 2009|title=A History of Indian Literature|edition=2nd|volume=1|publisher=[[Motilal Banarsidass]]|isbn=978-8120802643}}
* {{Citation|last=Schwartzberg|first=J.|year=2011|title=India|chapter=Caste|work=[[Encyclopædia Britannica]]|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India/46404/Caste|accessdate=17 July 2011}}
* {{Citation|last=Tarlo|first=E.|date=1 September 1996|title=Clothing Matters: Dress and Identity in India|edition=1st|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0226789767|url=http://books.google.com/books?id=ByoTXhXCuyAC|accessdate=24 July 2011}}
* {{Citation|date=9 August 2010|title=Sawant Shoots Historic Gold at World Championships|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-09/shooting/28278530_1_tejaswini-sawant-50m-rifle-world-shooting-championship|accessdate=25 May 2011|ref={{Sfnref|The Times of India 2010}}|archivedate=11 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811095657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-09/shooting/28278530_1_tejaswini-sawant-50m-rifle-world-shooting-championship}}
* {{Citation|date=11 September 2009|title=India Aims for Center Court|publisher=[[The Wall Street Journal]]|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203440104574406704026883502.html|accessdate=29 September 2010|ref={{Sfnref|The Wall Street Journal 2009}}}}
* {{Citation|last=Xavier|first1=L.|date=12 September 2010|title=Sushil Kumar Wins Gold in World Wrestling Championship|publisher=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-12/wrestling/28272312_1_sushil-kumar-first-indian-wrestler-semifinal-bout|accessdate=5 October 2010|archivedate=6 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106234140/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-12/wrestling/28272312_1_sushil-kumar-first-indian-wrestler-semifinal-bout}}
* {{Citation|last=Yadav|first=S. S.|last2=McNeil|first2=D.|last3=Stevenson|first3=P. C.|date=23 October 2007|title=Lentil: An Ancient Crop for Modern Times|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|isbn=978-1402063121|url=http://books.google.com/?id=VfT6hZHpXPkC&amp;pg=PA174&lt;!--|quote=But it has been red lentils which have &quot;fed the masses&quot; particularly in the Indian subcontinent. Lentils are a staple food in many regions.--&gt;}}
* {{Citation|last=Zvelebil|first=K. V.|date=1 August 1997|title=Companion Studies to the History of Tamil Literature|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-9004093652|url=http://books.google.com/books?id=qAPtq49DZfoC}}
{{Refend}}
&lt;/div&gt;

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://india.gov.in/ National Portal] of the Government of India
* {{CIA World Factbook link|in|India}}
* {{Dmoz|Regional/Asia/India}}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-12557384 India profile] from the [[BBC News]]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India India] ''[[Encyclopædia Britannica]]'' entry
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/india.htm India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317090758/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/india.htm |date=2015-03-17 }} at the [[University of Colorado at Boulder|UCB]] Government Information Library
{{Coord|21|N|78|E|region:IN_type:country_source:dewiki|display=title}}

{{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}}
{{ভাৰত সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিষয়ৰ প্ৰবন্ধ তালিকা}}
{{ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকল}}
{{ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা আৰু পুৰস্কাৰ}}
{{এছিয়া}}
{{দক্ষিণ এছিয়াৰ দেশসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰত]]
[[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ দেশ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহ]]</text>
      <sha1>o7xz7v7uw5v3vz2uc5uasqxftabjwyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দৰং জিলা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2232</id>
    <revision>
      <id>648642</id>
      <parentid>647776</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranjana Saikia</username>
        <id>52157</id>
      </contributor>
      <comment>/* উল্লেখযোগ্য স্থান */</comment>
      <origin>648642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60005" sha1="68obd36qfim1ug11qukbb7ot6m1pw1t" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = দৰং জিলা
| native_name = দৰং
| native_name_lang = as
| settlement_type = [[অসমৰ জিলা|জিলা]]
| image_skyline = Patharughat.JPG
| image_alt = 
| image_caption = পথৰুঘাটৰ শ্বহীদ স্তমভ
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| mottoeng =
| image_map = Darrang in Assam (India).svg
| map_alt = 
| map_caption = দৰং জিলা
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
|latd= |latm= |lats= |latNS=N
|longd= |longm= |longs= |longEW=E
| coor_pinpoint = 
| coordinates_type = 
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = [[States of India|ৰাজ্য]]
| subdivision_name = [[অসম]]
| subdivision_type1 = দেশ
| subdivision_name1 = [[ভাৰত]]
| subdivision_type2 = সদৰ
| subdivision_name2 = [[মঙ্গলদৈ]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = [[মঙ্গলদৈ]]
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_footnotes = 
| population_total = 908090
| population_as_of = ২০১১
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = IN-AS-DA
| website = http://darrang.gov.in/
| footnotes = 
}}

'''দৰং জিলা:''' ({{lang-en|Darrang District}}) হৈছে [[ভাৰত]]বৰ্ষৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ ৩১খন [[অসমৰ জিলা|জিলা]]ৰ ভিতৰত এখন জিলা। প্ৰশাসনিক জিলাখনৰ সদৰ স্থান আৰু একমাত্ৰ মহকুমাৰ হৈছে [[মঙ্গলদৈ]]। দৰং জিলাৰ দুখন পৌৰ নগৰ হৈছে মংগলদৈ আৰু ছিপাঝাৰ। ১৯৮৩ চনত অবিভক্ত দৰং জিলাৰ বিভাজন হয় আৰু তেজপুৰ মহকুমাক লৈ [[শোণিতপুৰ জিলা]] গঠন হয়। পূৰ্বৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাক দৰং জিলা নাম দিয়া হয়। ২০০৪ চনত পুনৰ দৰং জিলাৰ এটা অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। দৰং জিলাই বৰ্তমান ৩৪৮১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ঠাই অধিকাৰ কৰি আছে।

==নামৰ ইতিবৃত্ত==
প্ৰাচীনকালত ভাৰতৰ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ পূব প্ৰান্তৰ]] লৌহিত্যৰ উত্তৰ ফালে থকা প্ৰাকৃতিক সীমাৰ ভিতৰৰ ভূ-ভাগক '''দৌৰঙ্গ''' বা '''দ্যোৰঙ্গ''' বুলিছিল।&lt;ref name=&quot;Mangaldai&quot;&gt;{{cite web | url=http://darrang.nic.in/darrang_files/dist.htm | title=DISTRICT AT A GLANCE | publisher=NIC, Darrang District Unit | work=NIC, Darrang District Unit | accessdate=24 আগষ্ট 2013}}&lt;/ref&gt; স্বগীয় দীন কৰুণাময় হৰিপদ দেৱগোস্বামীদেৱে আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি ''''দ্যোৰ'''' শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাৰ আৰু ''''ৰঙ্গ''''ৰ অৰ্থ আনন্দ বা সুখৰ ঠাই। কালক্ৰমত এই ভূ-খণ্ডই দৰঙ্গ বা '''দৰং''' নামেৰে জনাজাত হল। আনহাতে স্বৰ্গীয় দিনেশ্বৰ শৰ্মা ৰ দৰে পণ্ডিত সকলে দৰং শব্দটো সংস্কৃত শব্দ দ্বাৰম অৰ্থাত পদূলি বা দ্বাৰ'ৰ পৰা আহিছিল এনে মত পোষণ কৰে। প্ৰাচীন কালত এই ভূ-খণ্ডৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত গিৰিপথৰ মাজেৰে গমনা-গমনৰ বাবে ওঁঠৰখন এনে দুৱাৰ আছিল। তাৰ পৰা [[নেপাল]], চীন আদিলৈ যাতায়াত আছিল। [[বাণীকান্ত কাকতি| ড॰ বাণীকান্ত কাকতি]]ৰ মতে দৰং শব্দতো অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ পৰা অহা।&lt;ref&gt;Assamese its Formation and Developement, Dr. Banikanta Kakati&lt;/ref&gt; আন এজন ভাষাতাত্ত্বিক গ্ৰিয়াৰ্ছন চাহাবে তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'ডি লেংগুইষ্টিক চাৰ্ভে অৱ ইণ্ডিয়া'ত দৰং শব্দটো বড়োমূলীয় বুলি মত পোষণ কৰিছে।&lt;ref&gt;মংগলদৈ নগৰৰ ইতিহাস, শ্ৰী ধনপতি কলিতা&lt;/ref&gt;

আন একাংশৰ মতে প্ৰাচীন কালত দৰঙত বেহা বেপাৰৰ বাবে চীন, নেপাল, ভুটান আদি ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল। সেই বাবে নামটো দ্বাৰ শব্দৰ পৰা অপ্ৰভংশ হোৱা বুলি বহুতে বিশ্বাস কৰে।&lt;ref&gt;দুনী সাহিত্য সভাৰ মুখপত্ৰ, শ্ৰীমিশ্ৰ কুমাৰ শৰ্মা&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==

[[File:Southern border of Bhutan1985.jpg|thumb|280px|১৮৬৫ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ভূটানৰ দক্ষিণ সীমান্তত অৱস্থিত দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ।]]

===প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস===
দৰং অঞ্চলৰ প্ৰাক্‌-মধ্যযুগীয় ইতিহাস সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্যৰ অভাৱ আছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চল প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই বৃহত্তৰ ভূখণ্ডৰ সৈতে [[মহাভাৰত]]ৰ কাহিনীসমূহো সম্পৰ্কিত কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসবিদ [[মহেশ্বৰ নেওগ]]ৰ মতে, ''দৰং'' নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ উল্লেখ [[কোচ ৰাজ্য|কোচ ৰজা]] [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ উত্থানৰ পিছৰ পৰাহে স্পষ্টভাৱে পোৱা যায়।

মধ্যযুগীয় বুৰঞ্জীসমূহত ঐতিহাসিক দৰঙৰ ৰৌতা অঞ্চলক [[বাৰভূঞা]]সকলৰ অন্যতম প্ৰধান অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ দৰং আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ বিভিন্ন অংশত বিস্তৃত আছিল। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত ৰৌতা–তেমনি অঞ্চলৰ বাৰজন প্ৰধান ভূঞাৰ উল্লেখ আছে, যিসকলৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত আন আন সৰু মুখীয়াল আছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো ৰৌতাৰ ভূঞাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মধ্য অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভূঞাসকলৰ সংঘবদ্ধ শাসন ভাঙি পৰে আৰু তেওঁলোকৰ বহু মুখীয়াল তথা অনুগামীক অন্য অঞ্চললৈ, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চললৈ, স্থানান্তৰিত কৰি পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |page=27 |language=as}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Asam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |year=1960 |page=16 |language=as}}&lt;/ref&gt;

আনহাতে, ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এখন তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত অনুমান কৰিছে যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]]ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পশ্চিমে [[কমতাপুৰ]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চলটোও সেই সময়ত চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত পৰিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}}&lt;/ref&gt;

===কোচ শাসন আৰু চুতীয়া–ভূঞা সম্পৰ্ক===

ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যভাগলৈ দৰং অঞ্চল [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ কোচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছত দৰং ৰঘুদেৱৰ অধীনস্থ [[কোচ হাজো]] ৰাজ্যৰ অংশ হয়। ৰৌতা আৰু শিঙৰি অঞ্চলসমূহ প্ৰথমতে ভূঞাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত এই ভূঞাসকলৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণে আহোম প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হৈছিল যদিও ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নৰনাৰায়ণৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁলোকে অৱশেষত কোচ ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত অঞ্চলটো পূব কোচ ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ৰঘুদেৱক প্ৰদান কৰা পূব কোচ ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড পশ্চিমে সংকোশ নদীৰ পৰা পূবে [[ভৰলু নদী|ভৰালী নদী]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers (India) |location=Guwahati |year=2016}}&lt;/ref&gt; ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত সংৰক্ষিত পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজবংশৰ একাংশ সদস্যই নিজ ৰাজ্য এৰি পলাই আহি কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ আশ্ৰয় বিচাৰিছিল। নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকক দৰঙৰ বাহবাৰী নামৰ ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিছিল। এই স্থানক বৰ্তমানৰ দৰঙৰ বাঁহবাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোক কোচ ৰজাৰ মিত্ৰ হৈ পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Baladev Suryakhari Daivajna |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Bani Prakash |year=1973 |at=পদ ৩৭২–৩৭৩ |language=as}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Bapari |first=Parimal |title=King Naranarayan and His Times |degree=PhD |publisher=University of North Bengal |year=2010 |page=88}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা পৰম্পৰাত ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' নামৰ এটা ভূ-সম্পত্তি বা আঞ্চলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই অধিকাৰক্ষেত্ৰক চুতীয়া ৰাজকোঁৱৰ সাধকনাৰায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ পিছত সাধকনাৰায়ণক দৰঙৰ ৰৌতা–পকাৰিগুৰি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ মুখীয়ালে নৰনাৰায়ণৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰিছিল। ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰটোক প্ৰায় বৰ্তমানৰ দলগাঁও ৰাজহ চক্ৰৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}&lt;/ref&gt;{{efn|১৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰস্তুত কৰা জন পিটাৰ ৱেডৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত কছাৰীগাঁও আৰু পকাৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontia'' বা ''Soontiagown'' নামৰ এটা প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ উল্লেখ আছে। নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক পূৰ্বৰ ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at=A Geographical Sketch of Assam, pp. 11–12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}&lt;/ref&gt;}}

===মোগল আক্ৰমণ আৰু দৰঙীয়া ৰাজবংশ===

কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছতো [[বৰনদী]] আৰু ভৰালী নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত স্থানীয় ভূঞা মুখীয়ালসকলৰ শাসন অব্যাহত আছিল। ১৬১২ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগলসকলে কোচ হাজো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পূবে বৰনদীলৈকে বিস্তৃত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মোগল সৈন্যই অধিক পূবলৈ আগবাঢ়ি বৰনদী–ভৰালী অঞ্চলৰ পৰা বাৰভূঞাসকলক বিতাড়িত কৰে।&lt;ref name=&quot;Singh2023&quot;&gt;{{cite web |last=Singh |first=Richa |title=Polities of North-Eastern India |year=2023 |publisher=Indira Gandhi National Open University |url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/102536}}&lt;/ref&gt;

সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মোগল আক্ৰমণৰ ফলত কোচ হাজোৰ শাসকবংশৰ সদস্য বলি নাৰায়ণে আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ আশ্ৰয় আৰু সামৰিক সহায় লাভ কৰে। ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজাই তেওঁক ''ধৰ্মনাৰায়ণ'' নাম দি পূব কোচ ৰাজ্যৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা অঞ্চলৰ শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰনদী আৰু ভৰালীৰ মাজৰ এই ভূখণ্ড আহোম ৰজাৰ অধীনস্থ কৰতলীয়া দৰং ৰাজ্যত পৰিণত হয়।&lt;ref name=&quot;Singh2023&quot;/&gt; আহোম শাসনৰ অধীনস্থ এই কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসনকেন্দ্ৰ মনমোহনপুৰ বা হাউলি আছিল বুলি স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=অসম দেশৰ বুৰঞ্জী}}&lt;/ref&gt; বলি নাৰায়ণে মোগলসকলৰ অধিক আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ সংগঠিত কৰিছিল আৰু ১৬৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ বংশধৰসকলে দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ এক বংশানুক্ৰমিক ৰাজবংশ গঠন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/65 65]–66}}&lt;/ref&gt;

বলি নাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নামেৰে দৰঙৰ কৰতলীয়া শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্যৰ [[উজনি অসম]]ৰ পৰা ৩,০০০ চুতীয়া লোকক স্থানান্তৰ কৰি [[মঙ্গলদৈ]] অঞ্চলত ''পাইক'' হিচাপে বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4050}}&lt;/ref&gt;{{efn|জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ধৰ্মনাৰায়ণক চুতীয়া দেশৰ পৰা ৩,০০০ লোক প্ৰদান কৰা হৈছিল। সুন্দৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত এই ''চুতীয়া'' বা ''Soontia'' লোকসকল মঙ্গলদৈ অঞ্চলত বাস কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰজাৰ সৈতে হোৱা বিবাদৰ ফলত তেওঁলোকক তিনিজন হাজৰিকাৰ অধীনত ৰখা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}&lt;/ref&gt;}}

ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিছত তেওঁৰ নাবালক পুত্ৰ মহেন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণত তেওঁক ''সুন্দৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ মঙ্গলদৈত নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ ভিতৰত সূৰ্যনাৰায়ণ, ইন্দ্ৰনাৰায়ণ আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকল উল্লেখযোগ্য। অৱশ্যে সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ ক্ৰমে সংকুচিত হৈ আহে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/359 359]}}&lt;/ref&gt; দৰঙীয়া ৰাজসভাখন সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰো এটা কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত দৰঙৰ ৰজা সমুদ্ৰনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সূৰ্যখৰি দৈৱজ্ঞই কোচ ৰাজবংশসমূহৰ পদ্যবদ্ধ ইতিহাস ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখনত চিত্ৰাংকিত পুথিৰ পৰম্পৰাও সংৰক্ষিত হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Studies in the Literature of Assam |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1962 |page=114}}&lt;/ref&gt;

===ভূটানৰ অধীনস্থ দুৱাৰ অঞ্চল===
সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ পৰা [[ভূটান]] ৰাজ্যই উত্তৰ দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চল সমূহৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোচ হাজোৰ পতন আৰু আহোম–মোগল সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ ভূটানীসকলে পাহাৰৰ দক্ষিণৰ উৰ্বৰ সমতলভূমিৰ বিভিন্ন অংশ অধিকাৰ কৰে। কিছুমান ঠাইত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ দক্ষিণে [[গোহাঁই কমল আলি]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Das |first=Smriti |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1998 |pages=13, 59 |hdl=10603/67909}}&lt;/ref&gt; ভূটানী শাসনব্যৱস্থাত ''পনলপ'' (''Ponlop'') নামেৰে পৰিচিত প্ৰাদেশিক শাসকসকলৰ দ্বাৰা নিযুক্ত বা তত্ত্বাৱধান কৰা স্থানীয় বিষয়াসকলৰ মাধ্যমেৰে দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ পৰিচালনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |publisher=Penguin Books |year=2013 |page=394 |isbn=9781908323583}}&lt;/ref&gt; দৰঙৰ এই দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ ১৮৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিভিন্ন পৰিমাণে ভূটানী নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত আছিল। দুৱাৰ যুদ্ধ আৰু পৰৱৰ্তী সিনচুলা সন্ধিৰ পিছত সেই বছৰতে ব্ৰিটিছ ভাৰতে অঞ্চলসমূহ নিজৰ অধীনলৈ আনে।

===অষ্টাদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা===
অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত উজনি অসমত হোৱা ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বহু লোক আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত দৰং অঞ্চললৈ আহিছিল। এইসকলৰ কিছুমানৰ লুণ্ঠনকাৰ্য আৰু অঞ্চলটোত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ ফলত স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল। এই অসন্তোষৰ সৈতে দৰঙীয়া ৰাজকোঁৱৰ কৃষ্ণনাৰায়ণৰ বিদ্ৰোহৰ সম্পৰ্ক আছিল। [[কামৰূপ]]ৰ একাংশ বাসিন্দাইও তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল। বিশেষকৈ কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী আৰু বিষয়াসকলৰ [[গুৱাহাটী]]ত যাতায়াত আৰু অৱস্থানৰ ওপৰত আৰোপ কৰা বাধা-নিষেধে তেওঁলোকৰ মাজত ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বৰফুকনৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ গুৱাহাটীত কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী বা বিষয়াসকলক নিশা কটাবলৈ অনুমতি দিয়া নহৈছিল বুলি বিৱৰণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1985 |page=323}}&lt;/ref&gt;

আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰীয় ক্ষমতা দুৰ্বল হৈ অহাৰ সুযোগ লৈ দৰঙীয়া ৰজাসকলে প্ৰায় ১৭৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ স্বাধীনতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অৱশ্যে ১৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ্তেইন টমাছ ৱেলছৰ নেতৃত্বত অহা ব্ৰিটিছ অভিযানকাৰী বাহিনীৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হয়। স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত এই অভিযানৰ সৈতে লেফটেনেণ্ট উইলিয়ামছৰ নামো জড়িত কৰা হৈছে আৰু ১৭৯২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কৃষ্ণনাৰায়ণ পৰাজিত হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোম্পানীৰ ব্যৱসায়িক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Darrang |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11th |volume=7 |year=1911 |page=837}}&lt;/ref&gt; তথাপিও দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ নিজস্ব সৈন্যবাহিনী পৰৱৰ্তী সময়তো বৰ্তি আছিল। পৰৱৰ্তী কছাৰী–মোৱামৰীয়া সংঘাতৰ সময়ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ২,০০০ সৈন্যসহ জাগীচকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত এই সৈন্যসকলক ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ সৈন্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সামৰিক গোটটো সম্ভৱতঃ দৰঙত থকা ঐতিহাসিক ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰ আৰু তাৰ অধীনস্থ জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289 |url=https://archive.org/details/dli.csl.3954 |quote=The two Rajas of Darang with their two thousand soldiers of the Chutia-kowanr unit ... came up to Jagi-choki.}}&lt;/ref&gt;

===ব্ৰিটিছ শাসন===
১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পিছত দৰং অঞ্চল [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ শাসনৰ অধীনলৈ যায়। ব্ৰিটিছে অসমৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা পুনৰ্গঠন কৰাৰ সময়ত ১৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰং জিলা স্থাপন কৰি মঙ্গলদৈক জিলাখনৰ প্ৰশাসনিক সদৰ কৰে। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জিলাখনৰ সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]ৰ পৰা [[তেজপুৰ]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। সেই সময়ৰ অবিভক্ত দৰং জিলাত তেজপুৰ আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}&lt;/ref&gt;

১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত দৰং জিলাৰ [[পথৰুঘাট]]ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভূমিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰতিবাদত কৃষকসকল সমবেত হৈছিল। ব্ৰিটিছ সেনাই প্ৰতিবাদকাৰী কৃষকসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে। কিছুমান প্ৰকাশিত বিৱৰণ অনুসৰি, এই ঘটনাত প্ৰায় ১৪০ গৰাকী কৃষকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু প্ৰায় ১৫০ গৰাকী আহত হৈছিল। এই ঘটনাটো অসমৰ ঔপনিৱেশিক শাসনবিৰোধী কৃষক আন্দোলনৰ ইতিহাসত ''পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ'' নামেৰে পৰিচিত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Patharughat martyrs yet to get recognition |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |website=The Assam Tribune |access-date=22 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023160946/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |archivedate=23 October 2020 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barua |first=Deepali |title=Urban History of India: A Case Study |publisher=Mittal Publications |location=New Delhi |year=1994 |page=149 |isbn=81-7099-538-8}}&lt;/ref&gt;

===আধুনিক জিলা গঠন===
ঐতিহাসিক অবিভক্ত দৰং জিলাৰ পৰিসৰ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৮৩ চনৰ ১ জুলাইত অবিভক্ত দৰং জিলা বিভক্ত কৰি তেজপুৰ মহকুমাক লৈ পৃথক শোণিতপুৰ জিলা আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমাক লৈ বৰ্তমানৰ দৰং জিলা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ আৰু মঙ্গলদৈ পুনৰ্গঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About the District |url=https://kvkdarrang.aau.ac.in/index.php/about-the-district/ |publisher=Krishi Vigyan Kendra, Darrang, Assam Agricultural University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}&lt;/ref&gt;

পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৪ চনৰ ১৪ জুনত দৰং জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। এই নতুন জিলাখন &quot;বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ&quot;ৰ অধীনৰ জিলাসমূহৰ অন্যতম হিচাপে সৃষ্টি কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Statoids&quot;&gt;{{cite web |last=Law |first=Gwillim |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |work=Statoids |date=25 September 2011 |access-date=11 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=District at a glance |url=https://udalguri.assam.gov.in/about-district/district-glance |publisher=Udalguri District Administration, Government of Assam}}&lt;/ref&gt;

==ভৌগোলিক তথ্য==
; চাৰিসীমা:
দৰং জিলাৰ ভূ অৱয়বৰ পৰা ইয়াক সমভূমি অঞ্চল বুলিব পাৰি। এই জিলাৰ উত্তৰে [[ওদালগুৰি জিলা ]]আৰু দক্ষিণ সীমাত মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ বৈ গৈছেl পূবে [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[কামৰূপ জিলা]]l জিলাখনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য উপনৈ সমূহ হ’ল- বৰনদী, নোৱানৈ, কুলশীক নৈ,মঙ্গলদৈ নৈ আৰু ধনশিৰি নৈ। 

; জলবায়ু:
দৰং জিলাৰ জলবায়ু বেছ আনন্দদায়ক। শীতকালত জিলাখনৰ উত্তৰ ভাগত অন্য অংশতকৈ বেছি শীতল হয় কিয়নো এই অংশত ওডালগুৰি জিলাৰ হাবি-বননি আৰু পাহাৰ-পৰ্বতে আগুৰা। গড় উষ্ণতা ১০ ৰ পৰা ৩০ ডিগ্ৰী চেণ্টিগ্ৰেড। ২১২০ মিলি হ’ল বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ। 

; অৱস্থিতি:
দৰং জিলা ২০ ডিগ্ৰী 9 মিনিট উত্তৰৰ পৰা ২৬ ডিগ্ৰী ৯৫ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশলৈ আৰু ৯১ ডিগ্ৰী ৪৫ মিনিট পূৱৰ পৰা ৯২ ডিগ্ৰী ২২ মিনিট পূৱ দ্ৰাঘিমাৰ মাজত অৱস্থিত মধ্য অসমৰ এখন জিলা। জিলা সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]। ৬টা ৰাজহ চক্ৰত খণ্ডিত জিলাখনৰ মাটিকালি ১৪২০.৫১ বৰ্গ কি.মি.&lt;ref name='Reference Annual'&gt;{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}&lt;/ref&gt;। ২০০১ চনৰ পৰিসংখ্যা মতে জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৭,৫৯,৭১২জন আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৫ শতাংশ। 

; ভূ-অবয়ৱ
জিলাখন সমভূমি আৰু ওখ চাপৰ মাটিভাগেৰে আগুৰা। দক্ষিণ দিশত হাবি বননিৰে বেষ্টিত। ভূ ভাগ ক্ৰমে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ হেলনীয়া। সমুদ্ৰ পৃষ্টৰ পৰা ৫০ মিটাৰৰ - ২৫০মিটাৰলৈ ঠাই ভেদে উন্নতি আছে। 

[[ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ কিছু অংশ দৰং জিলাত অৱস্থিত। 

==জনগাঁথনি==
২০১১ চনৰ লোক পিয়ল তথ্য মতে প্ৰকৃত জনসংখ্যা ৯০৮,০৯০ জনৰ বিপৰীতে ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৭৫৯৮৫৮ জন।&lt;ref name=districtcensus&gt;{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সংখ্যা ক্ৰমে ৪৭২১৩৮ আৰু ৪৩৫৯৫৬ যদিও ২০০১ চনৰ পিয়ল মতে ৩৯২৩৬২ আৰু ৩৬৭৪৯৬ গৰাকী জনা যায়। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ২০১১ চনত ১৯.৫১ % বিপৰীতে ২০০১ চনত ২২.১৮ % হৈছিল। ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কি.মি ৪৯১ জনৰ এতিয়াৰ সলনি ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৪১১জন আছিল। [[অসম]] ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ ২০১১ চনৰ পিয়লত ২.৯১ শতাংশ যি ২০০১ চনত ২.৮৫ শতাংশ আছিল। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১০০০ জন) ২০১১ চনত ৯২৩জন আৰু ২০০১ চনত ৯৩৭জন পিয়ল মতে জনা যায়। ০-৬ বছৰৰ শিশুৰ লিংগ অনুপাত ২০১১ চনত ৯৪১ জন, সেই সংখ্যা ২০০১ চনত ৯৭৭জন আছিল। ২০১১ চনত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৬৪.৫৫ % আৰু ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ ক্ৰমে ৬৮.৩৬ আৰু ৬০.৪০ যি আগৰ দহকত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৪.৩১, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ যথাক্ৰমে ৬১.৭০ আৰু ৪৬.৩৪ আছিল। মুঠ শিশু জনসংখ্যা(০-৬ বছৰ) ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ১৪৯৬২৬জন যি ২০০১ চনৰ মতে ১৪৬৮১৮জন আছিল। লৰা- ছোৱালীৰ (০-৬ বছৰ ) পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ৭৭০৯৬, ৭২৫৩০ যিতো সংখ্যা ৭৪২৭৪, ৭২৫৪৪জন পূৰ্বৰ দহকত (২০০১ লোক পিয়লত) আছিল। ২০১১ চনৰ লোক পিয়লত পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষিত ক্ৰমে ২৭০০৩৬জন আৰু ২১৯৫২৩ জনী, (২৬৩৭৪৪ জন, ২০৬৫২১জনী ২০০১ চন মতে)। মুঠ শিক্ষিতৰ পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ২০১১/২০০১ চন মতে ৪৮৯৫৫৯ আৰু ৪৭০২৬৬।&lt;ref&gt;All details regarding Darrang District have been processed from Govt. of India. We are not responsible for errors to population census details of Darrang District&lt;/ref&gt;

==ভাষা==
দৰং জিলাত সাধাৰণতে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], ইংৰাজী আদি ভাষা প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰি দৰং জিলাত দৰঙীয়া ভাষা নামেৰে স্থায়ী ভাষাৰ যথেষ্ট প্ৰচলন আছে। দৰং জিলাৰ স্থায়ী বাসিন্দাসকলে এই ভাষাতে অধিক কথা বতৰা পাতে। এই ভাষাৰ শব্দ হৈছে - ঝিয়া-লিকিৰা (ল'ৰা-ছোৱালী)। লগতে ঠাই লৈ যেনে - দেওমৰনৈ, দুনী,ঠেকেৰাবাৰী, মহলীয়াপাৰা, গড়গড়ী, বৈৰাগী পাৰা, ব্যাসপাৰা আদি অঞ্চলৰ লৰাসমূহৰ মাজত ''ঠাৰভাষা'' নামে একপ্ৰকাৰৰ ভাষা প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চল সমূহৰ ভাষা শৈলীৰ প্ৰতি দৃষ্টি প্ৰদান কৰিলে এই কথা ধৰা পৰে।

==সংস্কৃতি==
অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত ভাবে দৰং জিলা বিশেষকৈ মঙ্গলদৈ অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰৱৰ্তন হৈ অহা গীত আৰু কথাৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি প্ৰকাশ লাভ কৰা ব্যাসৰ ওজাপালি, সুকন্নানী [[ওজাপালি]], দেওধনী নৃত্য, বৰঢুলীয়া, ঢেপাঢুলীয়া, কালীয়া, খুলীয়া ভাউৰীয়া, বিয়া গীত, নাঙেলী গীত, মহৌখুন্দা গীত, আইনাম, অপেশ্বৰীৰ নাম, চেওঁচাপৰি নাম,থিয়ানাম, আৰু চেৰাঢেক আদিয়ে হ’ল দৰঙী কলা-কৃষ্টি ৰুপে খ্যাত। দৰঙী কলা-কৃষ্টিত সাধাৰণতে ব্যক্তি মনৰ ভাব চিন্তা আৰু অনুভূতি আদি প্ৰকাশিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে লোক জীৱনৰ আশা নিৰাশা, হৰ্ষ বিষাদ, ভয় ভক্তি, প্ৰেম প্ৰণয় আনন্দ উৎসৱ, লোক বিশ্বাস, চিন্তাধাৰা আৰু সহজ সৰল জীৱন পদ্ধতি আদি লোক জীৱনৰ সমগ্ৰতা প্ৰকাশ হৈ আছে। 

==বিধানসভা আৰু লোকসভা সমষ্টি==
দৰং জিলাত মুঠ চাৰিটা বিধানসভা সমষ্টি আৰু এটা লোকসভা সমষ্টি আছে। সেইসমূহ হৈছে - 

১) ৬৫ নং কলাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। 
২) ৬৬ নং [[ছিপাঝাৰ]] বিধানসভা সমষ্টি। 
৩) ৬৭ নং [[মঙ্গলদৈ]] বিধানসভা সমষ্টি। 
৪) ৬৮ নং দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। 
৫) মংগলদৈ লোকসভা সমষ্টি 

==উল্লেখযোগ্য স্থান==
[[File:mangaldaiSdsabha.jpg|thumb|180px|মঙলদৈ সনাতন ধৰ্ম সভা]]
* '''[[মঙ্গলদৈ]]''': দৰং জিলাৰ এখন মুখ্য নগৰ। ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বনিক চাহাবসকলে এই নগৰখনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ইংৰাজ সকলে কোঁচ ৰজাৰ পৰা দৰং ৰাজ্য কাঢ়ি লৈ মঙলদৈতে দৰঙৰ শাসন কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ১৯৮৩ চনৰ জুলাইত নৱগঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ স্থাপন কৰা হয় মঙলদৈ নগৰত। ইয়াৰ আগলৈকে মঙলদৈ আছিল একে নামৰ মহকুমাটোৰ সদৰ ঠাই।&lt;ref name=&quot;Mangaldai&quot; /&gt;
* '''[[ছিপাঝাৰ]]''': দৰং জিলাৰ এখন অন্যতম চহৰ। পুৰণি ছিফা নদীৰ পাৰৰ ঝাৰণি অঞ্চলেই বৰ্তমানৰ ছিপাঝাৰ বুলি পণ্ডিতসকলে কয়। মঙ্গলদৈ নগৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো এসময়ত এৰী, [[মুগা]] আৰু পাটপলু প্ৰতিপালনৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। 
* '''ছিপাঝাৰ মহাবিদ্যালয়''': ছিপাঝাৰৰ মাজ মজিয়াতে অৱস্থিত এই মহাবিদ্য়ালয় খনে কলা বিষয়ক শিক্ষা প্ৰদান কৰি 1971 চনৰ পৰাই অঞ্চলটিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গতিশীলতা প্ৰদান কৰি আহিছে। মঙ্গলদৈ, কলাইগাও, ডুমুনিচকী, কুৰুৱা, সোণাপুৰ আৰু টংলা আদি দূৰ দূৰণিৰ পৰা শিক্ষাৰ্থী আহি ইয়াত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে। 
* '''পথৰুঘাট:''' ইংৰাজ শাসন কালত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহৰ সমূহৰ অন্যতম আৰু ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ হৈছে - পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ। দৰং জিলাত ইংৰাজৰ অত্যধিক কৰ আৰু খাজনা বৃদ্ধিৰ প্ৰতিবাদ কৰি উক্ত স্থানত ইংৰাজ চিপাহীৰে সংঘাতত লিপ্ত হৈ বহু কৃষকে (প্ৰায় ১৪০জন) প্ৰাণ আহুতি দিলে। এই ঠাইখিনি বৰ্তমান পাথৰিঘাট নামেৰে জনাজাত। দৰং জিলাৰ ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান - ইয়াত কৃষক শ্বহীদ স্মৃতি ক্ষেত্ৰ আছে। 
* '''দেওমৰনৈ:''' দৰং জিলাৰ এক অন্যতম ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ঠাই তথা মংগলদৈ,ছিপাঝাৰ আৰু কলাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টিৰ সংযোগ স্থলী। পূৰ্বতে দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত এই স্থান অৱস্থিত আছিল আৰু এই স্থানৰ সমীপতে ঐতিহাসিক শিয়ালা বৈষ্ণৱ সত্ৰ অৱস্থিত। সত্ৰৰ মূল ব্যক্তি তথা ঈশ্বৰিক পুৰুষ শিয়ালা গোহাঁইৰ অভিশাপত দ্বিগ্বাসা নদী মৰানৈ লৈ ৰূপান্তৰ হয় আৰু ঠাইখন ক্ৰমে দেৱে মৰা নৈ-দেৱমৰনৈ আৰু শেষত দেওমৰনৈ হয়‌। দেওমৰনৈ দৰং জিলাৰ শিক্ষাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ স্বৰূপ কিয়নো ইয়াত আছে - বহু কেইখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,জাতীয় বিদ্যালয়,শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন,সাহিত্য সভাৰ বিদ্যালয়,দেওমৰনৈ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়(বিজ্ঞান),স্ত্ৰী শিক্ষাৰ বাবে দেওমৰনৈ ছোৱালী হাইস্কুল,দেওমৰনৈ মহাবিদ্যালয় (কনিষ্ঠ),দেওমৰনৈ স্নাতক মহাবিদ্যালয়, দেওমৰনৈ বি.এড মহাবিদ্যালয়,দেওমৰনৈ সংগীত মহাবিদ্যালয় আদি ইয়াৰ লগতে দেওমৰনৈ চিকিৎসালয়,,পশু চিকিৎসালয়,হস্ততাত শিল্পকেন্দ্ৰ,বেংক ব্যৱস্থা,সাপ্তাহিক বজাৰ,ঐতিহাসিক শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ,দুৰ্গা মন্দিৰ,ৰজাদিনীয়া পুখুৰী। দেওমৰনৈ অঞ্চলত আছে স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সংগ্ৰামী,অসম আন্দোলনৰ শ্বহীদ,অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড° পৰমানন্দ ৰাজবংশী,প্ৰধান সম্পাদক যাদৱ শৰ্মা আদি দেওমৰনৈৰ সন্তান। 
* '''শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ''' : ''শিয়ালা বৈষ্ণৱ চৰিত'' পুথি আৰু জনশ্ৰুতি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় নৱম–দশম শতিকাত ধৰ্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ দৰঙলৈ আহি প্ৰথমে বৰাবাৰীত আৰু পিছলৈ দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত সত্ৰ স্থাপন কৰি দুই পত্নী কুণ্ডতৰা আৰু চান্দতৰাৰ সৈতে বসবাস কৰিছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ধৰ্মদেৱ তীৰ্থভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সময়ত চান্দতৰাই এটি পুত্ৰসন্তান জন্ম দিয়ে। কিন্তু কুণ্ডতৰাই শিশুটিক অৰণ্যত এৰি অহাত এজনী শিয়ালীয়ে তাক প্ৰতিপালন কৰে। ধৰ্মদেৱে উভতি আহি শিশুটিক উদ্ধাৰ কৰি সম্বৎসৰ ভূঞা নাম দিয়ে। শিয়ালীৰ দ্বাৰা প্ৰতিপালিত হোৱা বাবে তেওঁ পিছলৈ শিয়ালা বৈষ্ণৱ বা শিয়ালা গোসাঁই নামেৰে পৰিচিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সম্বৎসৰে ৰম্ভাৱতীক বিবাহ কৰি সত্ৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কথিত আছে যে এদিন নাঁৱৰীয়াসকলে দ্বিগ্বাসা নদীৰ ঘাট বন্ধ কৰি ৰখাত ৰম্ভাৱতীয়ে পানী আনিব নোৱাৰিলে। ইয়াত ক্ষুব্ধ হৈ শিয়ালা গোসাঁয়ে অভিশাপ দিয়াৰ ফলত নাওসমূহ ডুব যায় আৰু নদীখনৰ গতিপথ বিচ্ছিন্ন হৈ মৰানৈত পৰিণত হয়। এই লোককথাৰ পৰাই ঠাইখনৰ নাম ''দেৱে-মৰা-নৈ''ৰ পৰা কালক্ৰমত ''দেওমৰনৈ'' হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মহামাৰীৰ ফলত অঞ্চলটো জনশূন্য হৈ পৰে যদিও বহু বছৰৰ পিছত পুনৰ জনবসতি গঢ় লৈ উঠে। স্বাধীনতাৰ পিছত স্থানীয় ৰাইজৰ উদ্যোগত জলজলীৰ বৈৰাগী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নৰেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামীৰ সহযোগত পুৰণি শিয়ালা মন্দিৰটো সত্ৰৰূপে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰথমে ভাৰত চন্দ্ৰ কুমাৰে আৰু পিছলৈ শশীন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যই ইয়াৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য পৰিচালনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। সত্ৰখনত মূলত শ্ৰীকৃষ্ণৰ উপাসনা কৰা হয় আৰু জন্মাষ্টমী তথা দৌল উৎসৱ পালন কৰা হয়।
* নাৰিকলি মন্দিৰ
* '''পাতিদৰং অৰ্দ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ'''
* লখিমপুৰ পুখুৰী
* বুঢ়ীনগৰ পুখুৰী 
* মহলীয়াপাৰা 
* হাজৰিকাপাৰা
* কাপোৰপুৰি মন্দিৰ
* '''দুনী'''
* '''ভেৰুৱা'''
* '''দিপীলা'''
* ৰত্নাৱলী সত্ৰ
* '''বেছিমাৰী'''
* '''খটৰা:''' খটৰাত ঐতিহাসিক খটৰা সত্ৰ অৱস্থিত। ৫০০ বছৰীয়া এই সত্ৰখন দৰং জিলাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ। 
* '''দেৱানন্দ সত্ৰ'''
* নামখলা
* কলাইগাঁও
* খাৰুপেটীয়া
* দলগাও
* ডুমুনীচকী
* বেছিমাৰী শাক পাচলিৰ বাবে অসমৰ এখন বিখ্যাত ঠাই আৰু এই ঠাইৰ পৰা শাক পাচলি অসমৰ সকলো ঠাইত বিয়পে।
* ইয়াৰোপৰি বহুতো সৰু ডাঙৰ ৰজাদিনীয়া পুখুৰী আছে বাবে দৰঙক পুষ্কৰিণীৰ দেশ বুলিও কোৱা হয়। বিশেষকৈ ৰজা আৰিমত্তৰ দিনত খন্দোৱা এক কাউন পুখুৰী এইক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য।

মাৰৈ স্বৰ্ণ শাখা সাহিত্য সভা

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{reflist}}

==টোকা==
{{notelist}}


==গ্ৰন্থপঞ্জী==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1985 |publisher=Munshiram Manoharlal}}
* {{cite thesis |last=Das |first=Smriti |year=1998 |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |hdl=10603/67909 |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195}}
* {{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |year=2013 |publisher=Penguin Books |isbn=9781908323583}}
{{refend}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [http://darrang.gov.in/ দৰং জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট]

{{Geographic location
|Centre = দৰং জিলা
|North = [[ওদালগুৰি জিলা]]
|Northeast = 
|East = [[শোণিতপুৰ জিলা]]
|Southeast = 
|South = [[মৰিগাঁও জিলা]]
|Southwest = 
|West = [[কামৰূপ জিলা]]
|Northwest = 
}}

{{অসমৰ জিলা}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]]
[[শ্ৰেণী:দৰং জিলা]]</text>
      <sha1>68obd36qfim1ug11qukbb7ot6m1pw1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648643</id>
      <parentid>648642</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranjana Saikia</username>
        <id>52157</id>
      </contributor>
      <comment>/* ভাষা */</comment>
      <origin>648643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60028" sha1="fwkiceq9ke79evymt6okk8nwkfxfmhu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = দৰং জিলা
| native_name = দৰং
| native_name_lang = as
| settlement_type = [[অসমৰ জিলা|জিলা]]
| image_skyline = Patharughat.JPG
| image_alt = 
| image_caption = পথৰুঘাটৰ শ্বহীদ স্তমভ
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| mottoeng =
| image_map = Darrang in Assam (India).svg
| map_alt = 
| map_caption = দৰং জিলা
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
|latd= |latm= |lats= |latNS=N
|longd= |longm= |longs= |longEW=E
| coor_pinpoint = 
| coordinates_type = 
| coordinates_display = inline,title
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = [[States of India|ৰাজ্য]]
| subdivision_name = [[অসম]]
| subdivision_type1 = দেশ
| subdivision_name1 = [[ভাৰত]]
| subdivision_type2 = সদৰ
| subdivision_name2 = [[মঙ্গলদৈ]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name3 = 
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = [[মঙ্গলদৈ]]
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_water_percent = 
| area_note = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_footnotes = 
| population_total = 908090
| population_as_of = ২০১১
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| timezone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code_type = 
| area_code = 
| iso_code = IN-AS-DA
| website = http://darrang.gov.in/
| footnotes = 
}}

'''দৰং জিলা:''' ({{lang-en|Darrang District}}) হৈছে [[ভাৰত]]বৰ্ষৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ ৩১খন [[অসমৰ জিলা|জিলা]]ৰ ভিতৰত এখন জিলা। প্ৰশাসনিক জিলাখনৰ সদৰ স্থান আৰু একমাত্ৰ মহকুমাৰ হৈছে [[মঙ্গলদৈ]]। দৰং জিলাৰ দুখন পৌৰ নগৰ হৈছে মংগলদৈ আৰু ছিপাঝাৰ। ১৯৮৩ চনত অবিভক্ত দৰং জিলাৰ বিভাজন হয় আৰু তেজপুৰ মহকুমাক লৈ [[শোণিতপুৰ জিলা]] গঠন হয়। পূৰ্বৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাক দৰং জিলা নাম দিয়া হয়। ২০০৪ চনত পুনৰ দৰং জিলাৰ এটা অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। দৰং জিলাই বৰ্তমান ৩৪৮১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ঠাই অধিকাৰ কৰি আছে।

==নামৰ ইতিবৃত্ত==
প্ৰাচীনকালত ভাৰতৰ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ পূব প্ৰান্তৰ]] লৌহিত্যৰ উত্তৰ ফালে থকা প্ৰাকৃতিক সীমাৰ ভিতৰৰ ভূ-ভাগক '''দৌৰঙ্গ''' বা '''দ্যোৰঙ্গ''' বুলিছিল।&lt;ref name=&quot;Mangaldai&quot;&gt;{{cite web | url=http://darrang.nic.in/darrang_files/dist.htm | title=DISTRICT AT A GLANCE | publisher=NIC, Darrang District Unit | work=NIC, Darrang District Unit | accessdate=24 আগষ্ট 2013}}&lt;/ref&gt; স্বগীয় দীন কৰুণাময় হৰিপদ দেৱগোস্বামীদেৱে আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি ''''দ্যোৰ'''' শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাৰ আৰু ''''ৰঙ্গ''''ৰ অৰ্থ আনন্দ বা সুখৰ ঠাই। কালক্ৰমত এই ভূ-খণ্ডই দৰঙ্গ বা '''দৰং''' নামেৰে জনাজাত হল। আনহাতে স্বৰ্গীয় দিনেশ্বৰ শৰ্মা ৰ দৰে পণ্ডিত সকলে দৰং শব্দটো সংস্কৃত শব্দ দ্বাৰম অৰ্থাত পদূলি বা দ্বাৰ'ৰ পৰা আহিছিল এনে মত পোষণ কৰে। প্ৰাচীন কালত এই ভূ-খণ্ডৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত গিৰিপথৰ মাজেৰে গমনা-গমনৰ বাবে ওঁঠৰখন এনে দুৱাৰ আছিল। তাৰ পৰা [[নেপাল]], চীন আদিলৈ যাতায়াত আছিল। [[বাণীকান্ত কাকতি| ড॰ বাণীকান্ত কাকতি]]ৰ মতে দৰং শব্দতো অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ পৰা অহা।&lt;ref&gt;Assamese its Formation and Developement, Dr. Banikanta Kakati&lt;/ref&gt; আন এজন ভাষাতাত্ত্বিক গ্ৰিয়াৰ্ছন চাহাবে তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'ডি লেংগুইষ্টিক চাৰ্ভে অৱ ইণ্ডিয়া'ত দৰং শব্দটো বড়োমূলীয় বুলি মত পোষণ কৰিছে।&lt;ref&gt;মংগলদৈ নগৰৰ ইতিহাস, শ্ৰী ধনপতি কলিতা&lt;/ref&gt;

আন একাংশৰ মতে প্ৰাচীন কালত দৰঙত বেহা বেপাৰৰ বাবে চীন, নেপাল, ভুটান আদি ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল। সেই বাবে নামটো দ্বাৰ শব্দৰ পৰা অপ্ৰভংশ হোৱা বুলি বহুতে বিশ্বাস কৰে।&lt;ref&gt;দুনী সাহিত্য সভাৰ মুখপত্ৰ, শ্ৰীমিশ্ৰ কুমাৰ শৰ্মা&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==

[[File:Southern border of Bhutan1985.jpg|thumb|280px|১৮৬৫ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ভূটানৰ দক্ষিণ সীমান্তত অৱস্থিত দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ।]]

===প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস===
দৰং অঞ্চলৰ প্ৰাক্‌-মধ্যযুগীয় ইতিহাস সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্যৰ অভাৱ আছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চল প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই বৃহত্তৰ ভূখণ্ডৰ সৈতে [[মহাভাৰত]]ৰ কাহিনীসমূহো সম্পৰ্কিত কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসবিদ [[মহেশ্বৰ নেওগ]]ৰ মতে, ''দৰং'' নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ উল্লেখ [[কোচ ৰাজ্য|কোচ ৰজা]] [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ উত্থানৰ পিছৰ পৰাহে স্পষ্টভাৱে পোৱা যায়।

মধ্যযুগীয় বুৰঞ্জীসমূহত ঐতিহাসিক দৰঙৰ ৰৌতা অঞ্চলক [[বাৰভূঞা]]সকলৰ অন্যতম প্ৰধান অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ দৰং আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ বিভিন্ন অংশত বিস্তৃত আছিল। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত ৰৌতা–তেমনি অঞ্চলৰ বাৰজন প্ৰধান ভূঞাৰ উল্লেখ আছে, যিসকলৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত আন আন সৰু মুখীয়াল আছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো ৰৌতাৰ ভূঞাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মধ্য অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভূঞাসকলৰ সংঘবদ্ধ শাসন ভাঙি পৰে আৰু তেওঁলোকৰ বহু মুখীয়াল তথা অনুগামীক অন্য অঞ্চললৈ, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চললৈ, স্থানান্তৰিত কৰি পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |page=27 |language=as}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Asam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |year=1960 |page=16 |language=as}}&lt;/ref&gt;

আনহাতে, ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এখন তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত অনুমান কৰিছে যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]]ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পশ্চিমে [[কমতাপুৰ]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চলটোও সেই সময়ত চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত পৰিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}}&lt;/ref&gt;

===কোচ শাসন আৰু চুতীয়া–ভূঞা সম্পৰ্ক===

ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যভাগলৈ দৰং অঞ্চল [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ কোচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছত দৰং ৰঘুদেৱৰ অধীনস্থ [[কোচ হাজো]] ৰাজ্যৰ অংশ হয়। ৰৌতা আৰু শিঙৰি অঞ্চলসমূহ প্ৰথমতে ভূঞাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত এই ভূঞাসকলৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণে আহোম প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হৈছিল যদিও ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নৰনাৰায়ণৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁলোকে অৱশেষত কোচ ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত অঞ্চলটো পূব কোচ ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ৰঘুদেৱক প্ৰদান কৰা পূব কোচ ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড পশ্চিমে সংকোশ নদীৰ পৰা পূবে [[ভৰলু নদী|ভৰালী নদী]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers (India) |location=Guwahati |year=2016}}&lt;/ref&gt; ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত সংৰক্ষিত পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজবংশৰ একাংশ সদস্যই নিজ ৰাজ্য এৰি পলাই আহি কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ আশ্ৰয় বিচাৰিছিল। নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকক দৰঙৰ বাহবাৰী নামৰ ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিছিল। এই স্থানক বৰ্তমানৰ দৰঙৰ বাঁহবাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোক কোচ ৰজাৰ মিত্ৰ হৈ পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Baladev Suryakhari Daivajna |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Bani Prakash |year=1973 |at=পদ ৩৭২–৩৭৩ |language=as}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Bapari |first=Parimal |title=King Naranarayan and His Times |degree=PhD |publisher=University of North Bengal |year=2010 |page=88}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা পৰম্পৰাত ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' নামৰ এটা ভূ-সম্পত্তি বা আঞ্চলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই অধিকাৰক্ষেত্ৰক চুতীয়া ৰাজকোঁৱৰ সাধকনাৰায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ পিছত সাধকনাৰায়ণক দৰঙৰ ৰৌতা–পকাৰিগুৰি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ মুখীয়ালে নৰনাৰায়ণৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰিছিল। ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰটোক প্ৰায় বৰ্তমানৰ দলগাঁও ৰাজহ চক্ৰৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}&lt;/ref&gt;{{efn|১৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰস্তুত কৰা জন পিটাৰ ৱেডৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত কছাৰীগাঁও আৰু পকাৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontia'' বা ''Soontiagown'' নামৰ এটা প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ উল্লেখ আছে। নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক পূৰ্বৰ ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at=A Geographical Sketch of Assam, pp. 11–12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}&lt;/ref&gt;}}

===মোগল আক্ৰমণ আৰু দৰঙীয়া ৰাজবংশ===

কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছতো [[বৰনদী]] আৰু ভৰালী নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত স্থানীয় ভূঞা মুখীয়ালসকলৰ শাসন অব্যাহত আছিল। ১৬১২ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগলসকলে কোচ হাজো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পূবে বৰনদীলৈকে বিস্তৃত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মোগল সৈন্যই অধিক পূবলৈ আগবাঢ়ি বৰনদী–ভৰালী অঞ্চলৰ পৰা বাৰভূঞাসকলক বিতাড়িত কৰে।&lt;ref name=&quot;Singh2023&quot;&gt;{{cite web |last=Singh |first=Richa |title=Polities of North-Eastern India |year=2023 |publisher=Indira Gandhi National Open University |url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/102536}}&lt;/ref&gt;

সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মোগল আক্ৰমণৰ ফলত কোচ হাজোৰ শাসকবংশৰ সদস্য বলি নাৰায়ণে আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ আশ্ৰয় আৰু সামৰিক সহায় লাভ কৰে। ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজাই তেওঁক ''ধৰ্মনাৰায়ণ'' নাম দি পূব কোচ ৰাজ্যৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা অঞ্চলৰ শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰনদী আৰু ভৰালীৰ মাজৰ এই ভূখণ্ড আহোম ৰজাৰ অধীনস্থ কৰতলীয়া দৰং ৰাজ্যত পৰিণত হয়।&lt;ref name=&quot;Singh2023&quot;/&gt; আহোম শাসনৰ অধীনস্থ এই কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসনকেন্দ্ৰ মনমোহনপুৰ বা হাউলি আছিল বুলি স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=অসম দেশৰ বুৰঞ্জী}}&lt;/ref&gt; বলি নাৰায়ণে মোগলসকলৰ অধিক আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ সংগঠিত কৰিছিল আৰু ১৬৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ বংশধৰসকলে দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ এক বংশানুক্ৰমিক ৰাজবংশ গঠন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/65 65]–66}}&lt;/ref&gt;

বলি নাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নামেৰে দৰঙৰ কৰতলীয়া শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্যৰ [[উজনি অসম]]ৰ পৰা ৩,০০০ চুতীয়া লোকক স্থানান্তৰ কৰি [[মঙ্গলদৈ]] অঞ্চলত ''পাইক'' হিচাপে বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4050}}&lt;/ref&gt;{{efn|জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ধৰ্মনাৰায়ণক চুতীয়া দেশৰ পৰা ৩,০০০ লোক প্ৰদান কৰা হৈছিল। সুন্দৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত এই ''চুতীয়া'' বা ''Soontia'' লোকসকল মঙ্গলদৈ অঞ্চলত বাস কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰজাৰ সৈতে হোৱা বিবাদৰ ফলত তেওঁলোকক তিনিজন হাজৰিকাৰ অধীনত ৰখা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}&lt;/ref&gt;}}

ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিছত তেওঁৰ নাবালক পুত্ৰ মহেন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণত তেওঁক ''সুন্দৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ মঙ্গলদৈত নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ ভিতৰত সূৰ্যনাৰায়ণ, ইন্দ্ৰনাৰায়ণ আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকল উল্লেখযোগ্য। অৱশ্যে সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ ক্ৰমে সংকুচিত হৈ আহে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/359 359]}}&lt;/ref&gt; দৰঙীয়া ৰাজসভাখন সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰো এটা কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত দৰঙৰ ৰজা সমুদ্ৰনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সূৰ্যখৰি দৈৱজ্ঞই কোচ ৰাজবংশসমূহৰ পদ্যবদ্ধ ইতিহাস ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখনত চিত্ৰাংকিত পুথিৰ পৰম্পৰাও সংৰক্ষিত হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Studies in the Literature of Assam |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1962 |page=114}}&lt;/ref&gt;

===ভূটানৰ অধীনস্থ দুৱাৰ অঞ্চল===
সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ পৰা [[ভূটান]] ৰাজ্যই উত্তৰ দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চল সমূহৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোচ হাজোৰ পতন আৰু আহোম–মোগল সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ ভূটানীসকলে পাহাৰৰ দক্ষিণৰ উৰ্বৰ সমতলভূমিৰ বিভিন্ন অংশ অধিকাৰ কৰে। কিছুমান ঠাইত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ দক্ষিণে [[গোহাঁই কমল আলি]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Das |first=Smriti |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1998 |pages=13, 59 |hdl=10603/67909}}&lt;/ref&gt; ভূটানী শাসনব্যৱস্থাত ''পনলপ'' (''Ponlop'') নামেৰে পৰিচিত প্ৰাদেশিক শাসকসকলৰ দ্বাৰা নিযুক্ত বা তত্ত্বাৱধান কৰা স্থানীয় বিষয়াসকলৰ মাধ্যমেৰে দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ পৰিচালনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |publisher=Penguin Books |year=2013 |page=394 |isbn=9781908323583}}&lt;/ref&gt; দৰঙৰ এই দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ ১৮৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিভিন্ন পৰিমাণে ভূটানী নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত আছিল। দুৱাৰ যুদ্ধ আৰু পৰৱৰ্তী সিনচুলা সন্ধিৰ পিছত সেই বছৰতে ব্ৰিটিছ ভাৰতে অঞ্চলসমূহ নিজৰ অধীনলৈ আনে।

===অষ্টাদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা===
অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত উজনি অসমত হোৱা ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বহু লোক আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত দৰং অঞ্চললৈ আহিছিল। এইসকলৰ কিছুমানৰ লুণ্ঠনকাৰ্য আৰু অঞ্চলটোত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ ফলত স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল। এই অসন্তোষৰ সৈতে দৰঙীয়া ৰাজকোঁৱৰ কৃষ্ণনাৰায়ণৰ বিদ্ৰোহৰ সম্পৰ্ক আছিল। [[কামৰূপ]]ৰ একাংশ বাসিন্দাইও তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল। বিশেষকৈ কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী আৰু বিষয়াসকলৰ [[গুৱাহাটী]]ত যাতায়াত আৰু অৱস্থানৰ ওপৰত আৰোপ কৰা বাধা-নিষেধে তেওঁলোকৰ মাজত ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বৰফুকনৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ গুৱাহাটীত কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী বা বিষয়াসকলক নিশা কটাবলৈ অনুমতি দিয়া নহৈছিল বুলি বিৱৰণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1985 |page=323}}&lt;/ref&gt;

আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰীয় ক্ষমতা দুৰ্বল হৈ অহাৰ সুযোগ লৈ দৰঙীয়া ৰজাসকলে প্ৰায় ১৭৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ স্বাধীনতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অৱশ্যে ১৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ্তেইন টমাছ ৱেলছৰ নেতৃত্বত অহা ব্ৰিটিছ অভিযানকাৰী বাহিনীৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হয়। স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত এই অভিযানৰ সৈতে লেফটেনেণ্ট উইলিয়ামছৰ নামো জড়িত কৰা হৈছে আৰু ১৭৯২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কৃষ্ণনাৰায়ণ পৰাজিত হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোম্পানীৰ ব্যৱসায়িক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Darrang |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11th |volume=7 |year=1911 |page=837}}&lt;/ref&gt; তথাপিও দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ নিজস্ব সৈন্যবাহিনী পৰৱৰ্তী সময়তো বৰ্তি আছিল। পৰৱৰ্তী কছাৰী–মোৱামৰীয়া সংঘাতৰ সময়ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ২,০০০ সৈন্যসহ জাগীচকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত এই সৈন্যসকলক ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ সৈন্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সামৰিক গোটটো সম্ভৱতঃ দৰঙত থকা ঐতিহাসিক ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰ আৰু তাৰ অধীনস্থ জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289 |url=https://archive.org/details/dli.csl.3954 |quote=The two Rajas of Darang with their two thousand soldiers of the Chutia-kowanr unit ... came up to Jagi-choki.}}&lt;/ref&gt;

===ব্ৰিটিছ শাসন===
১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পিছত দৰং অঞ্চল [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ শাসনৰ অধীনলৈ যায়। ব্ৰিটিছে অসমৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা পুনৰ্গঠন কৰাৰ সময়ত ১৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰং জিলা স্থাপন কৰি মঙ্গলদৈক জিলাখনৰ প্ৰশাসনিক সদৰ কৰে। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জিলাখনৰ সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]ৰ পৰা [[তেজপুৰ]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। সেই সময়ৰ অবিভক্ত দৰং জিলাত তেজপুৰ আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}&lt;/ref&gt;

১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত দৰং জিলাৰ [[পথৰুঘাট]]ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভূমিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰতিবাদত কৃষকসকল সমবেত হৈছিল। ব্ৰিটিছ সেনাই প্ৰতিবাদকাৰী কৃষকসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে। কিছুমান প্ৰকাশিত বিৱৰণ অনুসৰি, এই ঘটনাত প্ৰায় ১৪০ গৰাকী কৃষকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু প্ৰায় ১৫০ গৰাকী আহত হৈছিল। এই ঘটনাটো অসমৰ ঔপনিৱেশিক শাসনবিৰোধী কৃষক আন্দোলনৰ ইতিহাসত ''পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ'' নামেৰে পৰিচিত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Patharughat martyrs yet to get recognition |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |website=The Assam Tribune |access-date=22 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023160946/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |archivedate=23 October 2020 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barua |first=Deepali |title=Urban History of India: A Case Study |publisher=Mittal Publications |location=New Delhi |year=1994 |page=149 |isbn=81-7099-538-8}}&lt;/ref&gt;

===আধুনিক জিলা গঠন===
ঐতিহাসিক অবিভক্ত দৰং জিলাৰ পৰিসৰ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৮৩ চনৰ ১ জুলাইত অবিভক্ত দৰং জিলা বিভক্ত কৰি তেজপুৰ মহকুমাক লৈ পৃথক শোণিতপুৰ জিলা আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমাক লৈ বৰ্তমানৰ দৰং জিলা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ আৰু মঙ্গলদৈ পুনৰ্গঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About the District |url=https://kvkdarrang.aau.ac.in/index.php/about-the-district/ |publisher=Krishi Vigyan Kendra, Darrang, Assam Agricultural University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}&lt;/ref&gt;

পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৪ চনৰ ১৪ জুনত দৰং জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। এই নতুন জিলাখন &quot;বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ&quot;ৰ অধীনৰ জিলাসমূহৰ অন্যতম হিচাপে সৃষ্টি কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Statoids&quot;&gt;{{cite web |last=Law |first=Gwillim |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |work=Statoids |date=25 September 2011 |access-date=11 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=District at a glance |url=https://udalguri.assam.gov.in/about-district/district-glance |publisher=Udalguri District Administration, Government of Assam}}&lt;/ref&gt;

==ভৌগোলিক তথ্য==
; চাৰিসীমা:
দৰং জিলাৰ ভূ অৱয়বৰ পৰা ইয়াক সমভূমি অঞ্চল বুলিব পাৰি। এই জিলাৰ উত্তৰে [[ওদালগুৰি জিলা ]]আৰু দক্ষিণ সীমাত মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ বৈ গৈছেl পূবে [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[কামৰূপ জিলা]]l জিলাখনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য উপনৈ সমূহ হ’ল- বৰনদী, নোৱানৈ, কুলশীক নৈ,মঙ্গলদৈ নৈ আৰু ধনশিৰি নৈ। 

; জলবায়ু:
দৰং জিলাৰ জলবায়ু বেছ আনন্দদায়ক। শীতকালত জিলাখনৰ উত্তৰ ভাগত অন্য অংশতকৈ বেছি শীতল হয় কিয়নো এই অংশত ওডালগুৰি জিলাৰ হাবি-বননি আৰু পাহাৰ-পৰ্বতে আগুৰা। গড় উষ্ণতা ১০ ৰ পৰা ৩০ ডিগ্ৰী চেণ্টিগ্ৰেড। ২১২০ মিলি হ’ল বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ। 

; অৱস্থিতি:
দৰং জিলা ২০ ডিগ্ৰী 9 মিনিট উত্তৰৰ পৰা ২৬ ডিগ্ৰী ৯৫ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশলৈ আৰু ৯১ ডিগ্ৰী ৪৫ মিনিট পূৱৰ পৰা ৯২ ডিগ্ৰী ২২ মিনিট পূৱ দ্ৰাঘিমাৰ মাজত অৱস্থিত মধ্য অসমৰ এখন জিলা। জিলা সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]। ৬টা ৰাজহ চক্ৰত খণ্ডিত জিলাখনৰ মাটিকালি ১৪২০.৫১ বৰ্গ কি.মি.&lt;ref name='Reference Annual'&gt;{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}&lt;/ref&gt;। ২০০১ চনৰ পৰিসংখ্যা মতে জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৭,৫৯,৭১২জন আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৫ শতাংশ। 

; ভূ-অবয়ৱ
জিলাখন সমভূমি আৰু ওখ চাপৰ মাটিভাগেৰে আগুৰা। দক্ষিণ দিশত হাবি বননিৰে বেষ্টিত। ভূ ভাগ ক্ৰমে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ হেলনীয়া। সমুদ্ৰ পৃষ্টৰ পৰা ৫০ মিটাৰৰ - ২৫০মিটাৰলৈ ঠাই ভেদে উন্নতি আছে। 

[[ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ কিছু অংশ দৰং জিলাত অৱস্থিত। 

==জনগাঁথনি==
২০১১ চনৰ লোক পিয়ল তথ্য মতে প্ৰকৃত জনসংখ্যা ৯০৮,০৯০ জনৰ বিপৰীতে ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৭৫৯৮৫৮ জন।&lt;ref name=districtcensus&gt;{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সংখ্যা ক্ৰমে ৪৭২১৩৮ আৰু ৪৩৫৯৫৬ যদিও ২০০১ চনৰ পিয়ল মতে ৩৯২৩৬২ আৰু ৩৬৭৪৯৬ গৰাকী জনা যায়। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ২০১১ চনত ১৯.৫১ % বিপৰীতে ২০০১ চনত ২২.১৮ % হৈছিল। ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কি.মি ৪৯১ জনৰ এতিয়াৰ সলনি ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৪১১জন আছিল। [[অসম]] ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ ২০১১ চনৰ পিয়লত ২.৯১ শতাংশ যি ২০০১ চনত ২.৮৫ শতাংশ আছিল। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১০০০ জন) ২০১১ চনত ৯২৩জন আৰু ২০০১ চনত ৯৩৭জন পিয়ল মতে জনা যায়। ০-৬ বছৰৰ শিশুৰ লিংগ অনুপাত ২০১১ চনত ৯৪১ জন, সেই সংখ্যা ২০০১ চনত ৯৭৭জন আছিল। ২০১১ চনত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৬৪.৫৫ % আৰু ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ ক্ৰমে ৬৮.৩৬ আৰু ৬০.৪০ যি আগৰ দহকত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৪.৩১, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ যথাক্ৰমে ৬১.৭০ আৰু ৪৬.৩৪ আছিল। মুঠ শিশু জনসংখ্যা(০-৬ বছৰ) ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ১৪৯৬২৬জন যি ২০০১ চনৰ মতে ১৪৬৮১৮জন আছিল। লৰা- ছোৱালীৰ (০-৬ বছৰ ) পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ৭৭০৯৬, ৭২৫৩০ যিতো সংখ্যা ৭৪২৭৪, ৭২৫৪৪জন পূৰ্বৰ দহকত (২০০১ লোক পিয়লত) আছিল। ২০১১ চনৰ লোক পিয়লত পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষিত ক্ৰমে ২৭০০৩৬জন আৰু ২১৯৫২৩ জনী, (২৬৩৭৪৪ জন, ২০৬৫২১জনী ২০০১ চন মতে)। মুঠ শিক্ষিতৰ পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ২০১১/২০০১ চন মতে ৪৮৯৫৫৯ আৰু ৪৭০২৬৬।&lt;ref&gt;All details regarding Darrang District have been processed from Govt. of India. We are not responsible for errors to population census details of Darrang District&lt;/ref&gt;

==ভাষা==
দৰং জিলাত সাধাৰণতে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], ইংৰাজী আদি ভাষা প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰি দৰং জিলাত দৰঙীয়া ভাষা নামেৰে স্থায়ী ভাষাৰ যথেষ্ট প্ৰচলন আছে। দৰং জিলাৰ স্থায়ী বাসিন্দাসকলে এই ভাষাতে অধিক কথা বতৰা পাতে। এই ভাষাৰ শব্দ হৈছে - ঝিয়া-লিকিৰা (ল'ৰা-ছোৱালী)। লগতে ঠাই লৈ যেনে - দেওমৰনৈ, পাতিদৰং, দুনী,ঠেকেৰাবাৰী, মহলীয়াপাৰা, গড়গড়ী, বৈৰাগী পাৰা, ব্যাসপাৰা আদি অঞ্চলৰ লৰাসমূহৰ মাজত ''ঠাৰভাষা'' নামে একপ্ৰকাৰৰ ভাষা প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চল সমূহৰ ভাষা শৈলীৰ প্ৰতি দৃষ্টি প্ৰদান কৰিলে এই কথা ধৰা পৰে।

==সংস্কৃতি==
অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত ভাবে দৰং জিলা বিশেষকৈ মঙ্গলদৈ অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰৱৰ্তন হৈ অহা গীত আৰু কথাৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি প্ৰকাশ লাভ কৰা ব্যাসৰ ওজাপালি, সুকন্নানী [[ওজাপালি]], দেওধনী নৃত্য, বৰঢুলীয়া, ঢেপাঢুলীয়া, কালীয়া, খুলীয়া ভাউৰীয়া, বিয়া গীত, নাঙেলী গীত, মহৌখুন্দা গীত, আইনাম, অপেশ্বৰীৰ নাম, চেওঁচাপৰি নাম,থিয়ানাম, আৰু চেৰাঢেক আদিয়ে হ’ল দৰঙী কলা-কৃষ্টি ৰুপে খ্যাত। দৰঙী কলা-কৃষ্টিত সাধাৰণতে ব্যক্তি মনৰ ভাব চিন্তা আৰু অনুভূতি আদি প্ৰকাশিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে লোক জীৱনৰ আশা নিৰাশা, হৰ্ষ বিষাদ, ভয় ভক্তি, প্ৰেম প্ৰণয় আনন্দ উৎসৱ, লোক বিশ্বাস, চিন্তাধাৰা আৰু সহজ সৰল জীৱন পদ্ধতি আদি লোক জীৱনৰ সমগ্ৰতা প্ৰকাশ হৈ আছে। 

==বিধানসভা আৰু লোকসভা সমষ্টি==
দৰং জিলাত মুঠ চাৰিটা বিধানসভা সমষ্টি আৰু এটা লোকসভা সমষ্টি আছে। সেইসমূহ হৈছে - 

১) ৬৫ নং কলাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। 
২) ৬৬ নং [[ছিপাঝাৰ]] বিধানসভা সমষ্টি। 
৩) ৬৭ নং [[মঙ্গলদৈ]] বিধানসভা সমষ্টি। 
৪) ৬৮ নং দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। 
৫) মংগলদৈ লোকসভা সমষ্টি 

==উল্লেখযোগ্য স্থান==
[[File:mangaldaiSdsabha.jpg|thumb|180px|মঙলদৈ সনাতন ধৰ্ম সভা]]
* '''[[মঙ্গলদৈ]]''': দৰং জিলাৰ এখন মুখ্য নগৰ। ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বনিক চাহাবসকলে এই নগৰখনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ইংৰাজ সকলে কোঁচ ৰজাৰ পৰা দৰং ৰাজ্য কাঢ়ি লৈ মঙলদৈতে দৰঙৰ শাসন কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ১৯৮৩ চনৰ জুলাইত নৱগঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ স্থাপন কৰা হয় মঙলদৈ নগৰত। ইয়াৰ আগলৈকে মঙলদৈ আছিল একে নামৰ মহকুমাটোৰ সদৰ ঠাই।&lt;ref name=&quot;Mangaldai&quot; /&gt;
* '''[[ছিপাঝাৰ]]''': দৰং জিলাৰ এখন অন্যতম চহৰ। পুৰণি ছিফা নদীৰ পাৰৰ ঝাৰণি অঞ্চলেই বৰ্তমানৰ ছিপাঝাৰ বুলি পণ্ডিতসকলে কয়। মঙ্গলদৈ নগৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো এসময়ত এৰী, [[মুগা]] আৰু পাটপলু প্ৰতিপালনৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। 
* '''ছিপাঝাৰ মহাবিদ্যালয়''': ছিপাঝাৰৰ মাজ মজিয়াতে অৱস্থিত এই মহাবিদ্য়ালয় খনে কলা বিষয়ক শিক্ষা প্ৰদান কৰি 1971 চনৰ পৰাই অঞ্চলটিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গতিশীলতা প্ৰদান কৰি আহিছে। মঙ্গলদৈ, কলাইগাও, ডুমুনিচকী, কুৰুৱা, সোণাপুৰ আৰু টংলা আদি দূৰ দূৰণিৰ পৰা শিক্ষাৰ্থী আহি ইয়াত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে। 
* '''পথৰুঘাট:''' ইংৰাজ শাসন কালত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহৰ সমূহৰ অন্যতম আৰু ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ হৈছে - পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ। দৰং জিলাত ইংৰাজৰ অত্যধিক কৰ আৰু খাজনা বৃদ্ধিৰ প্ৰতিবাদ কৰি উক্ত স্থানত ইংৰাজ চিপাহীৰে সংঘাতত লিপ্ত হৈ বহু কৃষকে (প্ৰায় ১৪০জন) প্ৰাণ আহুতি দিলে। এই ঠাইখিনি বৰ্তমান পাথৰিঘাট নামেৰে জনাজাত। দৰং জিলাৰ ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান - ইয়াত কৃষক শ্বহীদ স্মৃতি ক্ষেত্ৰ আছে। 
* '''দেওমৰনৈ:''' দৰং জিলাৰ এক অন্যতম ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ঠাই তথা মংগলদৈ,ছিপাঝাৰ আৰু কলাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টিৰ সংযোগ স্থলী। পূৰ্বতে দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত এই স্থান অৱস্থিত আছিল আৰু এই স্থানৰ সমীপতে ঐতিহাসিক শিয়ালা বৈষ্ণৱ সত্ৰ অৱস্থিত। সত্ৰৰ মূল ব্যক্তি তথা ঈশ্বৰিক পুৰুষ শিয়ালা গোহাঁইৰ অভিশাপত দ্বিগ্বাসা নদী মৰানৈ লৈ ৰূপান্তৰ হয় আৰু ঠাইখন ক্ৰমে দেৱে মৰা নৈ-দেৱমৰনৈ আৰু শেষত দেওমৰনৈ হয়‌। দেওমৰনৈ দৰং জিলাৰ শিক্ষাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ স্বৰূপ কিয়নো ইয়াত আছে - বহু কেইখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,জাতীয় বিদ্যালয়,শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন,সাহিত্য সভাৰ বিদ্যালয়,দেওমৰনৈ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়(বিজ্ঞান),স্ত্ৰী শিক্ষাৰ বাবে দেওমৰনৈ ছোৱালী হাইস্কুল,দেওমৰনৈ মহাবিদ্যালয় (কনিষ্ঠ),দেওমৰনৈ স্নাতক মহাবিদ্যালয়, দেওমৰনৈ বি.এড মহাবিদ্যালয়,দেওমৰনৈ সংগীত মহাবিদ্যালয় আদি ইয়াৰ লগতে দেওমৰনৈ চিকিৎসালয়,,পশু চিকিৎসালয়,হস্ততাত শিল্পকেন্দ্ৰ,বেংক ব্যৱস্থা,সাপ্তাহিক বজাৰ,ঐতিহাসিক শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ,দুৰ্গা মন্দিৰ,ৰজাদিনীয়া পুখুৰী। দেওমৰনৈ অঞ্চলত আছে স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সংগ্ৰামী,অসম আন্দোলনৰ শ্বহীদ,অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড° পৰমানন্দ ৰাজবংশী,প্ৰধান সম্পাদক যাদৱ শৰ্মা আদি দেওমৰনৈৰ সন্তান। 
* '''শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ''' : ''শিয়ালা বৈষ্ণৱ চৰিত'' পুথি আৰু জনশ্ৰুতি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় নৱম–দশম শতিকাত ধৰ্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ দৰঙলৈ আহি প্ৰথমে বৰাবাৰীত আৰু পিছলৈ দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত সত্ৰ স্থাপন কৰি দুই পত্নী কুণ্ডতৰা আৰু চান্দতৰাৰ সৈতে বসবাস কৰিছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ধৰ্মদেৱ তীৰ্থভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সময়ত চান্দতৰাই এটি পুত্ৰসন্তান জন্ম দিয়ে। কিন্তু কুণ্ডতৰাই শিশুটিক অৰণ্যত এৰি অহাত এজনী শিয়ালীয়ে তাক প্ৰতিপালন কৰে। ধৰ্মদেৱে উভতি আহি শিশুটিক উদ্ধাৰ কৰি সম্বৎসৰ ভূঞা নাম দিয়ে। শিয়ালীৰ দ্বাৰা প্ৰতিপালিত হোৱা বাবে তেওঁ পিছলৈ শিয়ালা বৈষ্ণৱ বা শিয়ালা গোসাঁই নামেৰে পৰিচিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সম্বৎসৰে ৰম্ভাৱতীক বিবাহ কৰি সত্ৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কথিত আছে যে এদিন নাঁৱৰীয়াসকলে দ্বিগ্বাসা নদীৰ ঘাট বন্ধ কৰি ৰখাত ৰম্ভাৱতীয়ে পানী আনিব নোৱাৰিলে। ইয়াত ক্ষুব্ধ হৈ শিয়ালা গোসাঁয়ে অভিশাপ দিয়াৰ ফলত নাওসমূহ ডুব যায় আৰু নদীখনৰ গতিপথ বিচ্ছিন্ন হৈ মৰানৈত পৰিণত হয়। এই লোককথাৰ পৰাই ঠাইখনৰ নাম ''দেৱে-মৰা-নৈ''ৰ পৰা কালক্ৰমত ''দেওমৰনৈ'' হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মহামাৰীৰ ফলত অঞ্চলটো জনশূন্য হৈ পৰে যদিও বহু বছৰৰ পিছত পুনৰ জনবসতি গঢ় লৈ উঠে। স্বাধীনতাৰ পিছত স্থানীয় ৰাইজৰ উদ্যোগত জলজলীৰ বৈৰাগী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নৰেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামীৰ সহযোগত পুৰণি শিয়ালা মন্দিৰটো সত্ৰৰূপে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰথমে ভাৰত চন্দ্ৰ কুমাৰে আৰু পিছলৈ শশীন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যই ইয়াৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য পৰিচালনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। সত্ৰখনত মূলত শ্ৰীকৃষ্ণৰ উপাসনা কৰা হয় আৰু জন্মাষ্টমী তথা দৌল উৎসৱ পালন কৰা হয়।
* নাৰিকলি মন্দিৰ
* '''পাতিদৰং অৰ্দ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ'''
* লখিমপুৰ পুখুৰী
* বুঢ়ীনগৰ পুখুৰী 
* মহলীয়াপাৰা 
* হাজৰিকাপাৰা
* কাপোৰপুৰি মন্দিৰ
* '''দুনী'''
* '''ভেৰুৱা'''
* '''দিপীলা'''
* ৰত্নাৱলী সত্ৰ
* '''বেছিমাৰী'''
* '''খটৰা:''' খটৰাত ঐতিহাসিক খটৰা সত্ৰ অৱস্থিত। ৫০০ বছৰীয়া এই সত্ৰখন দৰং জিলাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ। 
* '''দেৱানন্দ সত্ৰ'''
* নামখলা
* কলাইগাঁও
* খাৰুপেটীয়া
* দলগাও
* ডুমুনীচকী
* বেছিমাৰী শাক পাচলিৰ বাবে অসমৰ এখন বিখ্যাত ঠাই আৰু এই ঠাইৰ পৰা শাক পাচলি অসমৰ সকলো ঠাইত বিয়পে।
* ইয়াৰোপৰি বহুতো সৰু ডাঙৰ ৰজাদিনীয়া পুখুৰী আছে বাবে দৰঙক পুষ্কৰিণীৰ দেশ বুলিও কোৱা হয়। বিশেষকৈ ৰজা আৰিমত্তৰ দিনত খন্দোৱা এক কাউন পুখুৰী এইক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য।

মাৰৈ স্বৰ্ণ শাখা সাহিত্য সভা

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{reflist}}

==টোকা==
{{notelist}}


==গ্ৰন্থপঞ্জী==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1985 |publisher=Munshiram Manoharlal}}
* {{cite thesis |last=Das |first=Smriti |year=1998 |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |hdl=10603/67909 |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195}}
* {{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |year=2013 |publisher=Penguin Books |isbn=9781908323583}}
{{refend}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [http://darrang.gov.in/ দৰং জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট]

{{Geographic location
|Centre = দৰং জিলা
|North = [[ওদালগুৰি জিলা]]
|Northeast = 
|East = [[শোণিতপুৰ জিলা]]
|Southeast = 
|South = [[মৰিগাঁও জিলা]]
|Southwest = 
|West = [[কামৰূপ জিলা]]
|Northwest = 
}}

{{অসমৰ জিলা}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]]
[[শ্ৰেণী:দৰং জিলা]]</text>
      <sha1>fwkiceq9ke79evymt6okk8nwkfxfmhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বিহু</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2309</id>
    <revision>
      <id>648638</id>
      <parentid>648322</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>28065</id>
      </contributor>
      <comment>/* পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি */</comment>
      <origin>648638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90064" sha1="qlfi3xj0jasyhv7q8lve05gtuwbriip" xml:space="preserve">{{Infobox Holiday
|image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg
|caption = বিহু নৃত্য শিল্পী
|holiday_name = বিহু
|observedby = [[অসম|অসমীয়া]]
|date =
|observances =
|type = cultural
|longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ&lt;br /&gt;ভাৰতীয় উৎসৱ
|significance =
|date2010 =
|date2011 =
}}
{{বিহু}}
'''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।&lt;ref name=&quot;festival&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}&lt;/ref&gt; বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। &quot;কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।&quot;&lt;ref&gt;অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ&lt;/ref&gt; অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। 

== বিহু শব্দৰ উৎপত্তি ==
''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।&lt;ref&gt;[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;festivalsofindia.in&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}&lt;/ref&gt; বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো &quot;বসন্ত বিষুবত&quot;,‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো &quot;উত্তৰায়ণ&quot; আৰু কাতি বিহুৰ দিনা &quot;হেমন্ত বিষুবত&quot; ধৰা হয়।&lt;ref&gt;[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']&lt;/ref&gt; সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&amp;script=hk&amp;tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&amp;direct=au&amp;anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}&lt;/ref&gt; উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।&lt;ref&gt;বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০&lt;/ref&gt; তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।&lt;ref&gt;বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০&lt;/ref&gt; এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। 

আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ &quot;বিচু&quot; পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে &quot;বিচু&quot; শব্দৰ অৰ্থ &quot;আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন&quot; এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত &quot;চ&quot; ধ্বনি &quot;হ&quot;লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''&quot;চুতীয়া ভাষাত বিহুক &quot;বিচু&quot; বুলি কোৱা হয়। &quot;বি&quot; মানে অতি, &quot;চু&quot; মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, &quot;বিচু&quot; শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।&quot;''&lt;ref&gt;পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯&lt;/ref&gt; 

আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: &quot;টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। &quot;পয়&quot; মানে উৎসৱ আৰু &quot;হু&quot; মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক &quot;পয়হু&quot; বোলা হয়। সেই &quot;পয়হু&quot; শব্দৰ অপভ্ৰংশই &quot;বিহু&quot; হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।&quot;&lt;ref&gt;ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯&lt;/ref&gt; ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।&lt;ref&gt;[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}&lt;/ref&gt; আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}&lt;/ref&gt;}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Barua|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|pages=388–390 |ref=harv}}&lt;/ref&gt; এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}&lt;/ref&gt;}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|2007|p=390}}&lt;/ref&gt;
''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত&lt;br /&gt;বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,&lt;br /&gt;বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}''

==বিহুৰ ইতিহাস==
===উৎপত্তি===
&lt;!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --&gt;
অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Bhattacharya
 |first=Pramod Chandra
 |title=Asamar Loka Utsav
 |year=1969
 |location=Guwahati
}}&lt;/ref&gt; আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। 

দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ &quot;অতি আনন্দ&quot; বা &quot;অত্যধিক আনন্দ&quot;।&lt;ref&gt;Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.&lt;/ref&gt; লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Mahanta
 |first=Mamoni
 |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2018
 |pages=156–157
}}&lt;/ref&gt; 

বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''&quot;বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক&quot;''&lt;ref&gt;হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80&lt;/ref&gt;। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।&lt;ref&gt;শৰ্মা, নয়নমণি, &quot;বিহু-সংস্কৃতি&quot;,p. 67,&quot;সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।&quot;&lt;/ref&gt; ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;&lt;ref&gt;বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, &quot;কলীমতি&quot;, p.23&lt;/ref&gt; দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}&lt;/ref&gt;

কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}&lt;/ref&gt; ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে।

===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি===
আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰী‌(কলীমতী) শালৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-Chot&quot;&gt;{{cite thesis
 |last=Chutia
 |first=Richa
 |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2026
 |pages=146–152, 200–203
}}&lt;/ref&gt; চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।&lt;ref name=&quot;Richa-Chot&quot;/&gt; দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kashyap
 |first=Atrayee
 |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam
 |journal=Lokaratna
 |volume=XIX
 |year=2025
 |page=40
}}&lt;/ref&gt; 

ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' (&quot;শেষ কৰা&quot;) শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল।

চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই &quot;বিহু নমাই অনা&quot; বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text=&quot;কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ&lt;br /&gt;আহিবি নে নাই?&lt;br /&gt;আমি থাকিম আমি থাকিম&lt;br /&gt;বাটলৈ চাই। &quot;}}''

বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। 

[[File:Deori Bisu ritual.jpg|thumb|দেউৰী বিচুৰ দিনত পানীত উটুৱা ফুলেৰে সজোৱা কলঢকুৱাৰ নাও।]]

''{{quote|text=&quot;ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই&lt;br /&gt;ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়&lt;br /&gt;চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি&lt;br /&gt;ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়&lt;br /&gt;কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে&lt;br /&gt;ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়&lt;br /&gt;শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা&lt;br /&gt;ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...&lt;br /&gt;ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি&lt;br /&gt;ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়&lt;br /&gt;ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে&lt;br /&gt;ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। &quot;}}''

বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ &quot;বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)&quot;—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত &quot;বৰদৈচিখলা&quot; নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়।

===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা===
এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Chutia
 |first=Richa
 |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2026
 |pages=203–207
}}&lt;/ref&gt; 
{{Quote|text=
হাচতি ঐ চ’ত&lt;br /&gt;
বিচতি ঐ চ’ত&lt;br /&gt;
বিহু গৈ আছিলি ক’ত?&lt;br /&gt;
শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।&lt;br /&gt;
...&lt;br /&gt;
হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,&lt;br /&gt;
আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।&lt;br /&gt;
শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,&lt;br /&gt;
আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।&lt;br /&gt;
হুৰাই ল’...
}}

হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Mahanta
 |first=Mamoni
 |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2018
 |pages=158–159
}}&lt;/ref&gt; ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Chutia
 |first=Richa
 |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2026
 |pages=58–59
}}&lt;/ref&gt;

দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ মাজতো ঘৰে ঘৰে গৈ হুঁচৰি পৰিৱেশন কৰাৰ এক স্বকীয় ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা প্ৰচলিত। দেউৰীসকলৰ এই হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত নহয়; দেওধাই, দেওধনী, পুৰোহিত আৰু গাঁৱৰ ৰাইজৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি নিৰ্দিষ্ট বছৰত ইয়াৰ আয়োজন কৰা হয়। হুঁচৰি প্ৰথমে দেওশাল বা দেওঘৰত আৰম্ভ কৰি তাৰ পাছত বৰদেউৰী, সৰুদেউৰী, বৰভৰালী, সৰুভৰালী আৰু বাৰিক আদি পৰম্পৰাগত বিষয়ববীয়াসকলৰ ঘৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। ইয়াৰ পাছত ধনী-দুখীয়া নিৰ্বিশেষে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ মানুহৰ চোতালত হুঁচৰি গোৱা হয়। এই পৰম্পৰাত নামতি, টেকেলা আদি অংশগ্ৰহণকাৰীৰ লগতে বাঁহৰ হেতামাৰি আৰু বিশেষ নৃত্য-গীতৰ প্ৰচলন আছে। অৱশেষত নৈৰ পাৰত বিশেষ লোকাচাৰৰ জৰিয়তে হুঁচৰি উটুৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=দেউৰী |first=প্ৰাঞ্জল |title=দেউৰী বিচু, বিচু উটুৱা উৎসৱ আৰু দেউৰী হুঁচৰি |url=https://assam.nenow.in/deori-bisu-deori-bisu-farewell-and-bisu-husori/ |website=NE Now Assamese |date=2021-04-28 |language=as}}&lt;/ref&gt;

===ইতিহাস===
অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। 
&lt;blockquote&gt;
''&quot;ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''&lt;br&gt;
''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''&lt;br&gt;
''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''&lt;br&gt;
''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।&quot; ''
&lt;/blockquote&gt;
ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।&lt;ref&gt;[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]&lt;/ref&gt; এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌

১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, &quot;Prachya Sasanavali&quot;, Introduction, p.189&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, Swarnalata, &quot;Chutia Jatir Buranji&quot;,p.40-41, &quot;ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।&quot;&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
''&quot;এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''&lt;br&gt;
''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। &quot;''
&lt;/blockquote&gt;
অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়:
&lt;blockquote&gt;
''&quot;কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''&lt;br&gt;
''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''&lt;br&gt;
''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''&lt;br&gt;
''তালে নমস্কাৰ কৰো।''&lt;br&gt;
''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''&lt;br&gt;
''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।&quot;''&lt;br&gt;
&lt;/blockquote&gt;

চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। 

ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়—
''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও&lt;br /&gt;কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।&lt;br /&gt;নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত&lt;br /&gt;ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}''

অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। 
[[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]]
সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। 
ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়—
''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,&lt;br /&gt;সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।&lt;br /&gt;আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,&lt;br /&gt;সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' 

বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। &lt;ref&gt;&quot;Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.&quot;, Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115&lt;/ref&gt;‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি &quot;ইন্দ্ৰবংশী&quot; বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। 

দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। 

====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ====
শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Chutia
 |first=Richa
 |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2026
 |pages=203–207
}}&lt;/ref&gt; উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Hakacham-Faat&quot;&gt;{{cite book
 |last=Hakacham
 |first=Upen Rabha
 |title=Origin of Bihu
 |year=2010
 |location=Guwahati
}}&lt;/ref&gt;

''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''‌ শব্দক &quot;বিচ্ছেদ&quot; বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যাত বিহু-পৰম্পৰা শদিয়াৰ পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ কথা কোৱা হয়। আন এক পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত পথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Mahanta
 |first=Mamoni
 |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study
 |degree=PhD
 |publisher=Gauhati University
 |year=2018
 |pages=161–162
}}&lt;/ref&gt;

কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Hakacham-Faat&quot;/&gt;

[[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]]

আন এক বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ&lt;br /&gt;বিহু কোনে ঢালে আহে। &lt;br /&gt;পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে&lt;br /&gt;বিহু কোনে ঢালে আহে। &lt;br /&gt;মান দেশত মানতৰা এযুৰি&lt;br /&gt;আছিলে নৰিয়াত পৰি,&lt;br /&gt;যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা&lt;br /&gt;আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}''

গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। 
[[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]]

১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ &quot;গোসাঁনী&quot;ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-&lt;br /&gt;''&quot;বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি&lt;br /&gt; শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি &lt;br /&gt;সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ&lt;br /&gt; পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব।&quot;''}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-&lt;br /&gt;''&quot;এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ&lt;br /&gt;শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ&lt;br /&gt;চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব&lt;br /&gt;সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব।&quot;''}}

[[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|&lt;center&gt;বিহু নাচ&lt;center&gt;]]

পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: &lt;blockquote&gt;কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।&lt;/blockquote&gt;

এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} 

১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত অসমৰ শিক্ষিত সমাজৰ একাংশৰ মাজত বিহুৰ প্ৰতি বিৰূপ মনোভাব গঢ় লৈ উঠিছিল। সেই সময়ৰ কিছুমান উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকে বিহুৰ নৃত্য-গীতক অশ্লীল বুলি সমালোচনা কৰি ইয়াৰ সামাজিক গুৰুত্বক অৱজ্ঞা কৰিছিল। ১৮৯৮ চনৰ ২৪ আগষ্টত বুদ্ধীন্দ্ৰনাথ দিলিহিয়াল ভট্টাচাৰ্যই ইংলেণ্ডৰ ''The National Guardian'' কাকতত ''The Assamese Bihoo'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। প্ৰবন্ধটোত তেওঁ বিহু নৃত্য-গীতক অশ্লীল আৰু সমাজৰ বাবে ক্ষতিকাৰক বুলি সমালোচনা কৰি বিহু নিষিদ্ধ কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়নৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক আহ্বান জনাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kandali |first=Moushumi |title=Imagining the Community: The Making of the Spectacle of Bihu |url=https://www.nezine.com/info/VkhHQTk0cStWdzc3L2FLb0ZkTG9uZz09/imagining-the-community--the-making-of-the-spectacle-of-bihu.html |website=Nezine |date=2016-04-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=গগৈ |first=টুনুজ্যোতি |title=বৰ্ণবাদ বনাম বিহু |url=https://muktosinta.org/bornobad-bonam-bihu/ |website=মুক্ত চিন্তা |language=as}}&lt;/ref&gt; এই সময়ত ৰত্নেশ্বৰ মহন্তয়েও বিহুগীতৰ কিছুমান দিশৰ সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ৰচনাত বিহুগীতক অশালীন বুলি গণ্য কৰাৰ মনোভাব প্ৰকাশ পায়। একেদৰে হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকন, গুণাভিৰাম বৰুৱা আৰু কমলাকান্ত ভট্টাচাৰ্য আদিয়েও বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ কিছুমান প্ৰচলিত ৰূপৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=বিহু আৰু অসমীয়া মধ্যবিত্ত : ঐতিহাসিক ভূমিকা আৰু সাম্প্ৰতিক প্ৰত্যাহ্বান |url=https://bohona.glmruc.in/বিহু-আৰু-অসমীয়া-মধ্যবিত/ |website=বহনা |date=2024 |language=as}}&lt;/ref&gt;

আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ্যে অসমীয়া সাহিত্যিকসকলে বিহুৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। বেজবৰুৱাই তেওঁৰ ''ভাবৰ বুৰবুৰণি'' গ্ৰন্থৰ ''বিহু'' শীৰ্ষক ৰচনাত বিহুৰ প্ৰতি নগৰীয়া সমাজৰ একাংশৰ নেতিবাচক মনোভাবক ব্যংগ কৰিছিল। ৰজনীকান্ত বৰদলৈয়েও তেওঁৰ সাহিত্যকৃতিত, বিশেষকৈ ''ৰঙিলী'' উপন্যাসত, বিহুৰ বিভিন্ন দিশ চিত্ৰিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sarma |first=Momi |title=Source and Evolution of Bihu Song: An Analytical Study |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=9 |issue=4 |year=2020 |pages=262–263 |url=https://modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/211/159/306}}&lt;/ref&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ পৰা অসমীয়া সাংস্কৃতিক স্বকীয়তাৰ প্ৰতীক হিচাপে বিহুৰ প্ৰতি শিক্ষিত সমাজৰ একাংশৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে। অৱশ্যে, বিহুৰ প্ৰচলিত ৰূপৰ প্ৰতি মধ্যবিত্ত সমাজৰ একাংশৰ বিৰোধিতা অব্যাহত আছিল। বিংশ শতিকাত বিহুৰ পুনৰুজ্জীৱন আৰু সাংস্কৃতিক স্বীকৃতিৰ প্ৰচেষ্টাই অধিক গতি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dewri |first=Prachee |title=Bishnuprasad Rava and the Rural in Assam: Inspiration and Intervention through Music |journal=Review of Agrarian Studies |url=https://ras.org.in/articles/192/text/article.html}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত বিংশ শতিকাৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ দশকৰ পৰা বিহু নৃত্য-গীতৰ ৰাজহুৱা তথা মঞ্চভিত্তিক পৰিৱেশনো বিস্তাৰ লাভ কৰিবলৈ ধৰে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sarma |first=Momi |title=Source and Evolution of Bihu Song: An Analytical Study |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=9 |issue=4 |year=2020 |pages=263–264 |url=https://modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/211/159/306}}&lt;/ref&gt;

ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]&lt;/ref&gt; ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে।

[[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] 

বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

বিহু গীতৰ উদাহৰণ&lt;ref&gt;[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। &lt;/ref&gt;:
&lt;blockquote&gt;
অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো&lt;br /&gt;
তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।&lt;br /&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;
আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু&lt;br /&gt;চিৰে গৰখীয়াই তৰা;&lt;br /&gt;সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে&lt;br /&gt;চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। 
&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;
আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু &lt;br /&gt;
আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;&lt;br /&gt;
সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি&lt;br /&gt;
সৰুতে একাজি আই।&lt;br /&gt;
&lt;/blockquote&gt;
এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।&lt;ref&gt;
[https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু &lt;br /&gt;
নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ&lt;br /&gt;
ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো&lt;br /&gt;
উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।&lt;br /&gt;
&lt;/blockquote&gt;

==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু==
[[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]]
{{মূল|ব'হাগ বিহু}}
বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়।

==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু==
{{মূল|কাতি বিহু}}
আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়।

==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু==
{{মূল|মাঘ বিহু}}
খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। 

গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। 

জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। 

==পৰম্পৰা==
বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে:
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;200&quot; perrow=&quot;10&quot;&gt;
File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|&lt;br /&gt;বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল।
File:Magha Bihu megi 1.jpg|&lt;br /&gt;মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা।
File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|&lt;br /&gt;গৰু বিহুত বনোৱা চাত।
File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|&lt;br /&gt;ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা।
File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|&lt;br /&gt;বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান।
File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|&lt;br /&gt;বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা।
File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|&lt;br /&gt;কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা।
File:Kaati Bihu.jpg|&lt;br /&gt;কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা।
File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|&lt;br /&gt;ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু।
File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|&lt;br /&gt;মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা।
File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম।
File:Koni-juj.jpg|&lt;br /&gt;বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ।
File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|&lt;br /&gt;মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি।
&lt;/gallery&gt;

==লগতে চাওক==
* [[বিহুগীত]]
* [[বিহু নৃত্য]]
* [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]]
* [[বিহুৰ খাদ্য]]
* [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==টোকা==
{{notelist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons|Category:Bihu|বিহু}}
{{Wikiquote}}
* [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।)
* {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}}
* {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}}
* {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}}
* অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২
* [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah
* [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das
* [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat

{{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}}
{{অসম}}

[[শ্ৰেণী:বিহু|*]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]]</text>
      <sha1>qlfi3xj0jasyhv7q8lve05gtuwbriip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জুবিন গাৰ্গ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2318</id>
    <revision>
      <id>648576</id>
      <parentid>645165</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182441" sha1="hvmcxw1837wm74vwo6jwp4598shbd0e" xml:space="preserve">{{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}}
{{Infobox musical artist
| bgcolour = lightgray 
| name = জুবিন গাৰ্গ
| image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg
| caption = ২০২৫ চনত জুবিন গাৰ্গ 
| image_size = 300px
| birth_date = {{Birth date|1972|11|18}}
| background = solo_singer
| birth_name = জুবিন বৰঠাকুৰ
| alias = {{hlist|গ’ল্ডী&lt;ref&gt;{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|অসমৰ হাৰ্টথ্ৰব|লুইতকণ্ঠ|হামিং সম্ৰাট|জুবিনদা|হিয়াৰ আমঠু&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}&lt;/ref&gt;|সোণটি}}
| birth_place = [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰা]], [[মেঘালয়]], [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}}
| death_date = {{Death date and age|2025|09|19|1972|11|18}}
| death_place=[[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেল]], [[বুকিত মেৰাহ]], [[ছিংগাপুৰৰ কেন্দ্ৰীয় এলেকা]] {{flagicon|Singapore}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| death_cause =
| genre = {{hlist|[[অসমীয়া লোকগীত]]|[[ৰক সংগীত]]|[[বিহুগীত|বিহু]]|[[চলচ্চিত্ৰ]] [[সংগীত]]|[[অসমীয়া গীতি সাহিত্য]]|[[ভাৰতীয় লোক-সংগীত]]}}
| occupation = {{hlist|কণ্ঠশিল্পী|নেপথ্য গায়ক|সংগীত পৰিচালক|সুৰকাৰ|গীতিকাৰ|সংগীত ব্যৱস্থাপক|চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা|পৰিচালক|প্ৰযোজক|বাদ্যযন্ত্ৰী|কবি|সমাজকৰ্মী|অভিনেতা}}
| instrument = {{hlist|কীব’ৰ্ড|গীটাৰ|তবলা|মেণ্ড’লিন|দগৰ|পাৰকিউছন|আদি}}
| nationality = {{flagicon|IND}} ভাৰতীয়
| Ethnicity = [[অসমীয়া]]
| label = {{hlist|এন.কে. প্ৰডাকশ্যন|ছ’নী মিউজিক|মেগনাছাউণ্ড ৰেকৰ্ড্‌ছ|ইউনিভাৰ্ছেল মিউজিক গ্ৰুপ|টাইম্‌ছ মিউজিক|টি-ছিৰীজ|জী মিউজিক কোম্পানী|ইৰʼছ নাও|সাৰেগামা|এছ.ভি.এফ.|সুৰিন্দৰ ফিল্ম্‌ছ|ইস্কে মুভীজ|ইক’ মিউজিক|ধ্বনি ৰেকৰ্ড্‌ছ|জুবিন গাৰ্গ মিউজিক|আপোন ৰেকৰ্ড্‌ছ|এ.চি. মাল্টিমিডিয়া|জলীউড নাও মিউজিক}}
| years_active = ১৯৯২ - ২০২৫
| spouse = গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ
| website =
|Birth_name=জুবিন বৰঠাকুৰ|Work=[[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]}}
'''জুবিন গাৰ্গ'''  ({{Lang-en|[[:en:Zubeen Garg|Zubeen Garg]]}}; [[১৮ নৱেম্বৰ]], ১৯৭২ – [[১৯ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৫]]) [[অসম]], [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী [[সংগীত]] পৰিচালক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, [[অভিনেতা]], চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, [[চলচ্চিত্ৰ]] পৰিচালক, চিত্ৰনাট্যকাৰ, বাদ্যযন্ত্ৰী, [[কবি]] আৰু সমাজকৰ্মী।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/Zubeen-Garg-on-a-different-track/articleshow/7791874.cms|title=Zubeen Garg on a different track|last=Ganguly|first=Ruman|date=26 March 2011|work=[[Indiatimes]]|access-date=2 July 2012|archive-date=8 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130308021824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-26/news-interviews/29191918_1_zubeen-garg-bengali-films-bengali-version|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]] ([[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]]/[[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]]), [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ বাগানীয়া]], [[হাজং ভাষা|হাজং]], [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]], [[গাৰো ভাষা|গাৰো]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], [[পাতিৰাভা]], [[ডিমাচা ভাষা|ডিমাচা]], [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]], [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[আদি ভাষা|আদি]], [[গালো ভাষা|গালো]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[নিচি ভাষা|নিচি]], [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]], [[সিন্ধী]], [[উৰ্দু]] ইত্যাদি বিভিন্ন [[ভাষা|ভাষাত]] তেওঁ‌ কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Zubeen's arrived|url=https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|access-date=10 January 2021|work=The Pioneer|language=en|date=26 May 2013|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|url-status=live|archivedate=4 April 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404000432/https://www.dailypioneer.com/2013/sunday-edition/zubeens-arrived.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Singer Zubeen Garg hospitalised after head injury |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |work=The Indian Express |date=20 July 2022 |access-date=12 February 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327154132/https://indianexpress.com/article/entertainment/music/singer-zubeen-garg-hospitalised-in-assam-after-head-injury-8041184/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

১৯৯২ চনত জুবিনৰ প্ৰথমটো এলবাম ''[[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]]'' মুক্তি পোৱাৰ&lt;ref name=&quot;futuresounds1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika at futuresounds.com | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}&lt;/ref&gt; লগে লগে পেছাদাৰী সংগীত জগতখনৰ সৈতে জুবিন জড়িত হৈ পৰে। 

[[বাংলা]] চলচ্চিত্ৰ ''শুধু তুমি''ৰ কাৰণে জুবিনে ২০০৫ চনত শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালকৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী ভাষাৰ]] ''য়া আলি'' গীতটোৰ বাবে জুবিনে ২০০৬ চনত ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড (GIFA)'' আৰু ''ষ্টাৰডাষ্ট এৱাৰ্ড''ত ''শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (পুৰুষ)'' বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি ''Echoes of Silence'' (ইংৰাজী-খাচী) ছবিৰ বাবে ''শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক'' হিচাপে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা (ৰজত কমল)]] লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Assam shines with five honours at 71st National Film Awards |url=https://assamtribune.com/assam/assam-shines-with-five-honours-at-71st-national-film-awards-1587082 |website=The Assam Tribune |date=2 August 2025 |access-date=6 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; আধুনিক অসমীয়া সংগীতত নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ বাবে ২০১৪ চনত জুবিন গাৰ্গলৈ [[ৰেনেছাঁ অসম বঁটা]] আগবঢ়োৱা হয়।&lt;ref name=&quot;amarasom&quot;&gt;{{cite web | title=জুবিন গাৰ্গলৈ ৰেনেছাঁ অসম বঁটা | publisher=[[আমাৰ অসম]] | date=১৩ মাৰ্চ ২০১৫ | accessdate=১৪ মাৰ্চ২০১৫}}&lt;/ref&gt; ২০২৪ চনৰ ২৭ মে’ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (USTM) য়ে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২৫ চনত [[বেলতলা]] বহাগী উৎসৱ সমিতিয়ে তেওঁক জীৱনজোৰা সাধনাৰ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]] বঁটা প্ৰদান কৰে। 

জুবিন গাৰ্গ বহুবাদ্যযন্ত্ৰী। তেওঁ বহুকেইবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ বজাব জানিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আনন্দলহৰী, [[ঢোল]], [[দোতোৰা]], ড্ৰাম, [[গীটাৰ]], হাৰমনিকা, [[হাৰমনিয়াম]], মেণ্ড’লিন, কীব’ৰ্ড, [[তবলা]] আৰু একাধিক পাৰকিউছন বাদ্য অন্তৰ্ভুক্ত। 

প্ৰায় ৩৩ বছৰজোৰা তেওঁৰ কেৰিয়াৰত জুবিন গাৰ্গে ৪০টা ভাষাত ৩৮,০০০তকৈও অধিক [[গীত]] বাণীবদ্ধ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Deb|first1=Abhijit|title=From 'Anamika' to 'Ya Ali': Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/from-anamika-to-ya-ali-zubeen-garg-a-man-of-many-emotions-bids-farewell-1503488612.html|access-date=23 September 2025|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=19 September 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ ১৯ ছেপ্টেম্বৰ‌ত [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰত]] জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়।

==বংশ আৰু পৰিয়াল==
১৯৭২ চনৰ ১৮ নৱেম্বৰত [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[তুৰা, মেঘালয়|তুৰাত]] জুবিন গাৰ্গৰ জন্ম হয়।&lt;ref name=&quot;Birthday&quot;&gt;{{cite news |last1=Borkotoky |first1=Tonmoy |title=Zubeen Garg turns 48; fans shower him with birthday wishes |url=https://www.newslivetv.com/assam/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |access-date=20 November 2019 |work=News Live TV |date=18 November 2019 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011231758/https://newslivetv.com/zubeen-garg-turns-48-fans-shower-him-with-birthday-wishes/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rockstar with a humane heart – Zubeen Garg turns 48 today – Sentinelassam |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |access-date=18 November 2020 |work=The Sentinel |date=18 November 2020 |language=en |archive-date=18 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118051439/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/rockstar-with-a-humane-heart-zubeen-garg-turns-48-today-512140 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; জুবিনৰ পিতৃৰ নাম হৈছে মোহিনীমোহন বৰঠাকুৰ (ছদ্মনাম: কপিল ঠাকুৰ) আৰু মাতৃ স্বৰ্গীয় ইলি বৰঠাকুৰ (বিয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ ইলি অধ্যাপক)।&lt;ref name=&quot;Apr2022&quot;&gt;{{cite news |last1=Parashar |first1=Utpal |date=29 July 2019 |title='These Brahmins should be killed,' says Assam singer Zubeen Garg; cases filed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |work=Hindustan Times |access-date=12 April 2022 |archive-date=15 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115111218/https://www.hindustantimes.com/india-news/these-brahmins-should-be-killed-says-assam-singer-zubeen-garg-cases-filed/story-QgaKOmiMcqiCEhzOc8K29O.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sharma |first1=Dristi |title=How Singer Zubeen Garg Got His Name |url=https://www.ndtv.com/entertainment/how-singer-zubeen-garg-got-his-name-9307155 |access-date=20 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat And First Hindi Song|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-access=subscription |access-date=25 September 2025 |work=[[The Indian Express]] |date=22 April 2013 |language=en |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227233959/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zubeen Garg Biography, Zubeen Garg Profile - entertainment.oneindia.in |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |website=[[Oneindia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |access-date=25 September 2025 |archive-date=12 August 2013 |language=en |archivedate=12 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812032230/http://entertainment.oneindia.in/celebs/zubeen-garg/biography.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why Jibon Borthakur Chose to Become Zubeen Garg |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |access-date=25 September 2025 |work=[[Pratidin Time]] |date=20 September 2025 |language=en |archive-date=5 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005162156/https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/why-zubeen-borthakur-chose-to-become-zubeen-garg-10481588 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ইলি অধ্যাপকৰ ঘৰ যোৰহাটৰ পুলিবৰৰ ভাতেমৰা গাঁৱত আছিল। কপিল ঠাকুৰ ২৪ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল আৰু বিয়াৰ পাছত কপিল ঠাকুৰৰ লগত থাকিবলৈ ইলি অধ্যাপক তুৰালৈ গৈছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)&quot;&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=২ |language=as}}&lt;/ref&gt; তুৰাৰ অসামৰিক চিকিৎসালয়তে তেওঁলোকৰ প্ৰথম সন্তান জুবিনৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)&quot;&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৩ |language=as}}&lt;/ref&gt; জুবিনৰ প্ৰকৃত নাম জুবিন বৰঠাকুৰ। প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ জুবিন মেহতাৰ নামত জুবিনৰ নাম ৰখা হৈছিল আৰু পাছত ''গাৰ্গ'' গোত্ৰ নামটো জুবিন গাৰ্গে প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাৰ সময়ত নিজেই সংযোজন কৰি ল'লে। সংগীত জগততো তেওঁ‌ জুবিন গাৰ্গৰূপে পৰিচিত হৈছিল। জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰতিপালনত সহায় কৰিবলৈ তেওঁৰ মাহীয়েক কুনি গৈ তুৰাত কিছুদিন আছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (৩)&quot;/&gt; 

জুবিনৰ পিতৃ-পৰিয়াল মূলতে [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ জিলাৰ]] [[জাঁজী|জাঁজীৰ]] অন্তৰ্গত তামোলীছিগা গাঁৱৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত শিক্ষা আৰু চাকৰিৰ সন্ধানত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো যোৰহাট পাইছিলহি। যোৰহাটত তেওঁলোক ভাৰাঘৰত আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=১ |language=as}}&lt;/ref&gt; প্ৰথমতে কপিল ঠাকুৰে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত কেৰাণীৰ চাকৰিত কৰিছিল আৰু পুৱা-গধূলি কেইটামান টিউচন কৰিছিল। কপিল ঠাকুৰে কলা শাখাত স্নাতক উত্তীৰ্ণ হৈছিল যদিও অৰ্থাভাৱত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰিলে। কিন্তু তেওঁ কোনোপধ্যেই ভাই-ভনী আৰু নিজৰ শিক্ষা যতি পৰিবলৈ দিয়া নাছিল।&lt;ref name=&quot;পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন (২)&quot;/&gt; চাকৰিৰ সন্ধান কৰি থাকোঁতেই তেওঁ তুৰাত বৰ্তমানতকৈ ভাল চাকৰি এটা পালে। আৰু তাতে ৪০ টকাত এটা ৰুম ভাৰালৈ লৈ থাকিবলৈ ল'লে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অধিক পঢ়া-শুনা কৰি অসম লোকসেৱা আয়োগৰ পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হয় আৰু সেইসূত্ৰে শ্ৰম বিভাগত নিজ দায়িত্ব পালন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মাটিৰ হাকিম হিচাপে (বৰ্তমানৰ চাৰ্কোল অফিচাৰ) কৰিমগঞ্জলৈ বদলি হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫ |language=as}}&lt;/ref&gt; আৰু চাকৰি-জীৱনৰ প্ৰথমছোৱাত সঘনাই ইঠাই-সিঠাইলৈ বদলি হ’বলগীয়া হৈছিল। সেয়ে কণমানি জুবিনৰ ল’ৰালি বিভিন্ন ঠাইৰ ভিন্ন অভিজ্ঞতাৰে ভৰ-পূৰ আছিল। জুবিনৰ পিতৃয়ে ''কপিল ঠাকুৰ''ৰ ছদ্মনামত কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ আৰু উপন্যাস লিখিছে। জুবিনৰ মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰ এগৰাকী দক্ষ নৃত্যশিল্পী, অভিনেত্ৰী আৰু সু-গায়িকা আছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ প্ৰতিভাক পেছা হিচাপে লোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ‌ কণমানি জুবিনক ঘৰতেই সকলো কলা শিকোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। জুবিনে মাতৃকেই নিজৰ জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ২০০০ চনৰ ২ ছেপ্টেম্বৰত ইলি বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৬৭ |language=as}}&lt;/ref&gt; জুবিনৰ ভগ্নী দুগৰাকী: [[জংকী বৰঠাকুৰ]] আৰু পামী বৰঠাকুৰ। জংকী এগৰাকী গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী আছিল। দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে ২০০২ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত [[তেজপুৰ|তেজপুৰৰ]] বালিপাৰাত ঘটা এটা শোকাৱহ মটৰ দুৰ্ঘটনাত জংকীৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref name=&quot;india.com&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.india.com/entertainment/how-zubeen-gargs-sister-jongki-barthakurs-untimely-death-shaped-his-musical-journey-8086747/ | title=How Zubeen Garg’s sister Jongki Barthakur’s untimely death shaped his musical journey | publisher=India.com | date=7 September, 2025 | accessdate=7 October 2025 | author=Mehzabeen, Mallika}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পাছতে জুবিনে জংকীৰ স্মৃতিত ''শিশু'' নামৰ এটা এলবাম মুক্তি দিয়ে। আনগৰাকী ভগ্নী ড॰ পামী বৰঠাকুৰ এগৰাকী অধ্যাপক। ড॰ বৰঠাকুৰে ''সাংগীতিক ভূগোল''ত গৱেষণা কৰি ডক্টৰেট অৰ্জন কৰিছে। তেওঁ বৰ্তমান অসমস্থিত ৰয়েল গ্ল’বেল বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপিকা হিচাপে কৰ্মৰত।&lt;ref name=&quot; RGU&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.rgu.ac/faculty-palme-borthakur | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=Royal Global University | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;USTM&quot;&gt;{{cite web | url=https://ustm.ac.in/32359-2/ | title=Dr. Palme Borthakur | publisher=USTM | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt; ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গ গৰিমা শইকীয়াৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Desk|first=TOI Entertainment|title=Who is Garima Saikia Garg? Meet wife of late singer Zubeen Garg and acclaimed costume designer|website=The Times of India|date=2025-09-19|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/who-is-garima-saikia-garg-meet-wife-of-late-singer-zubeen-garg-and-acclaimed-costume-designer/articleshow/123999749.cms|access-date=2025-09-22}}&lt;/ref&gt;

== শিক্ষা ==
পিতৃৰ চাকৰিসূত্ৰে জুবিন গাৰ্গৰ শিশুকাল একাধিক ঠাইত বিস্তৃত হৈ আছিল। তুৰাত জন্ম হোৱা শিশু জুবিনে শৈশৱৰ দুবছৰ তেজপুৰত কটায়। ইয়াৰ পাছত পৰিয়ালটো যোৰহাটলৈ অহাত তেওঁক চিনামৰাৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ স্কুল 'কাৰ্মেল'ত নামভৰ্তি কৰাই দিয়া হ’ল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৪ |language=as}}&lt;/ref&gt;

===কৰিমগঞ্জত===
ইয়াৰ পাছত পিতৃৰ চাকৰি পুনৰ বদলি হোৱাত তেওঁলোক কৰিমগঞ্জলৈ যাবলগীয়া হয়। পিতৃ কপিল ঠাকুৰে এইবাৰ হাকিম হিচাপে কৰিমগঞ্জত যোগদান কৰিলে। কৰিমগঞ্জত তেওঁলোক আঠ বছৰ থাকে। পিতৃৰ দৃষ্টিত শিশু অৱস্থাত জুবিন ''দুষ্ট আৰু খট্‌খটীয়া'' হিচাপে পৰিচিত আছিল। কৰিমগঞ্জৰ বঙালী সমাজৰ মাজত থাকি তেওঁলোকে বঙালী জীৱনৰ লগত মিলি যাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ঘৰৰ আৰু বাহিৰত লগ পোৱা অসমীয়া মানুহৰ বাহিৰে বাকী সকলোতে তেওঁলোকে কৰিমগঞ্জৰ [[ছিলঠীয়া ভাষা|ছিলঠীয়া বঙালী]] ভাষাতেই কথা পাতিছিল। জুবিনেও সৰুৰেপৰা বাংলা ভাষা আয়ত্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৬ |language=as}}&lt;/ref&gt; পিতৃৰ এই সম্পৰ্কত ভাষ্য এনেধৰণৰ—&lt;blockquote&gt;কৰিমগঞ্জৰ বাংলাটো আচলতে ছিলঠীয়া বাংলা। অসমৰ কামৰূপীয়া ভাষাৰ দৰে। জুবিনো সৰুৰেপৰা বাংলাভাষী হৈ উঠিল। বঙালী সমাজৰ লগত উঠা-বহা, ফুৰা-চকা কৰি তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথ, নজৰুল আদিৰ লগত এসময়ত ভালদৰে পৰিচিত হৈ পৰিছিল।&lt;/blockquote&gt;

কৰিমগঞ্জত থকা প্ৰথমটো বছৰতেই জুবিনক তাৰ একমাত্ৰ ইংৰাজী মাধ্যমৰ বিদ্যালয় &quot;প্ৰান্তিক কিণ্ডাৰগাৰ্টেন&quot;ত নাম লিখাই দিয়া হ’ল। ইয়াৰ পাছত তেওঁক কৰিমগঞ্জৰ হাইস্কুলত নামভৰ্তি কৰোৱা হয়। শৈশৱৰ সময়ছোৱাত জুবিন গাৰ্গৰ [[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনৰ]] ছবিবোৰ প্ৰিয় আছিল। আৰু অমিতাভ বচ্চনৰ অনুকৰণৰ তেওঁ থ্ৰি-পীচ ছ্যুট পিন্ধিছিল। গানৰ প্ৰতি তেওঁৰ ধাউতি দিনক-দিনে বাঢ়ি অহা দেখি জুবিনক কৰিমগঞ্জৰ বিশিষ্ট তবলাবাদক ৰবীন বেনাৰ্জীৰ অধীনত [[তবলা]] শিকিবলৈ দিয়া হ’ল। পিতৃয়ে কৰিমগঞ্জৰ যাত্ৰা-দল ''শিল্পী-তীৰ্থ''ৰ সৈতে জড়িত হৈ এটা বছৰতে তিনিখন যাত্ৰা কৰিছিল; য’ত জুবিন গাৰ্গে তেওঁক সংগ দিছিল। আনহাতে বিদ্যালয়ত বছৰেকীয়া উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে তবলা বাদন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৭ |language=as}}&lt;/ref&gt;

বানপীড়িত কৰিমগঞ্জত বান-সাহায্যৰ কাম আৰু নিৰ্বাচনৰ কামত ব্যস্ত হ’বলগীয়া হোৱা হেতুকে কপিল ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি কেতিয়াবা প্ৰয়োজনীয় ধ্যান দিব পৰা নাছিল। তেনেস্থলত পত্নী ইলি বৰঠাকুৰে সন্তানৰ যত্ন লৈছিল। জুবিন গাৰ্গ আৰু জংকীক প্ৰাথমিক গান শিকোৱাৰ দায়িত্ব মাতৃ ইলি বৰঠাকুৰে লৈছিল। কৰিমগঞ্জত প্ৰায় আঠ বছৰ কটাই তেওঁলোক বিজনীলৈ আহে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৮ |language=as}}&lt;/ref&gt;

জুবিনে জীৱনৰ প্ৰথম গুৰু বুলি নিজৰ মাতৃকেই বিবেচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত জুবিনে গুৰু ৰমণী ৰায়ৰ ওচৰত অসমীয়া লোক-সংগীতৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ তামোলপুৰ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা মেট্ৰিক পাছ কৰিছিল। [[যোৰহাট|যোৰহাটৰ]] [[জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|জগন্নাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ৰ]] ছাত্ৰ জুবিনে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল [[গুৱাহাটী|গুৱাহাটীলৈ]] স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ গুচি অহাৰ পাছত গুৱাহাটীৰ [[ভোলানাথ বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়ত]] স্নাতক বিজ্ঞান শাখাত নামভৰ্তি কৰে। কিন্তু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰখনৰ লগত সম্পূৰ্ণৰূপে নিজকে নিয়োজিত কৰিব লগা হোৱাত তেওঁ কলেজীয়া শিক্ষা আধৰুৱা হৈ ৰয়। 

==কণ্ঠশিল্পী হিচাপে==
=== ১৯৯২-১৯৯৫: সংগীতশিল্পী হিচাপে যাত্ৰাৰম্ভ ===
বি. বৰুৱা কলেজত পঢ়ি থাকোঁতেই, ১৯৯২ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত যুৱ মহোৎসৱত পাশ্চাত্য সংগীত শাখাত একক পৰিৱেশনত স্বৰ্ণ পদক অৰ্জন কৰাটোৱেই আছিল জুবিনৰ জীৱনৰ টাৰ্নিং পইণ্ট। ইয়াতেই জুবিনে কণ্ঠশিল্পীৰূপে জীৱনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সফলতা আৰু বিশ্বাসৰ সোৱাদ পায়। ১৯৯৩ চনৰ দুৰ্গা পূজাৰ ষষ্ঠীৰদিনা এন কে প্ৰডাকচনে পৰিৱেশন কৰা প্ৰথম এলবাম ''অনামিকা'' মুক্তি হোৱাৰ লগে লগে তেওঁ পেছাদাৰী সংগীত জগতখনত সোমাই পৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |title=জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ |editor-last=শইকীয়া |editor-first=মণ্টু |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০০৯ |page=৩৭ |language=as}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে তেওঁৰ প্ৰথম বাণীবদ্ধ হোৱা গীত দুটা আছিল— ''তুমি জানো পাৰিবা সোণ'' আৰু ''তুমি জোনাকী সুবাস''। এই গীতদুটা তেওঁ ''ঋতু'' নামৰ এলবামটোৰ বাবে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৯৩ চন পৰ্যন্ত এইটো এলবামে মুক্তি পোৱা নাছিল। ''অনামিকা'' এলবামটোৱে অগতানুগতিকতাৰ বাবে অতি কম সময়তেই সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতত ই‌ন্‌ষ্টেণ্ট হিটৰূপে জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষত আৰোহণ কৰিছিল। ১৯৯৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা বলীউডৰ ভক্তিমূলক কণ্ঠশিল্পী [[অনুৰাধা পৌডৱাল]] আৰু উৎপল শৰ্মাই গোৱা অসমীয়া এলবাম ''অনুৰাধাত'' তেওঁ প্ৰথমে গীতিকাৰ আৰু সংগীত সুৰকাৰ হিচাপে অৱদান আগবঢ়াইছিল, যাৰ ফলত তেওঁ প্ৰথম এলবাম হিচাপে চিহ্নিত হৈছিল য’ত তেওঁ কোনো ধৰণৰ কণ্ঠদান কৰা নাছিল। পৰৱৰ্তী সময়ছোৱাত তেওঁ ''সপোনৰ সুৰ'' (১৯৯২), ''জোনাকী মন'' (১৯৯৩), ''মায়া'' (১৯৯৪), ''আশা'' (১৯৯৫)কে প্ৰমুখ্য কৰি ভালেমান এলবাম মুকলি কৰে। &lt;ref&gt;{{Citation |title=Xopunor Xur - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=6 November 2023 |url=https://www.jiosaavn.com/album/xopunor-xur/0VAyq8SQg0Q_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asha • Future Sounds |url=https://www.futuresounds.in/store/asha/ |access-date=21 September 2025 |website=Future Sounds |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Junaki Mon - Zubeen Garg, Jonki - Download or Listen Free - JioSaavn |date=18 July 2009 |url=https://www.jiosaavn.com/album/junaki-mon/ovJnC-NY70c_ |access-date=21 September 2025 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maya (Original) by Zubeen Garg on Apple Music |date=8 May 2021 |url=https://music.apple.com/ca/album/maya-original/1580812170 |access-date=21 September 2025 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৫ চনত মুম্বাইলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁ ''উজান পিৰীতি'' নামৰ ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱা এটি [[বিহু|বিহুৰ]] এলবাম মুকলি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Saikia|first=Montu|title=Zubeen Garg: Jibanar Para Ganaloi|publisher=Chandra Prakash|location=Guwahati|year=2009|page=97|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684|language=Assamese}}&lt;/ref&gt;

=== ১৯৯৫-১৯৯৭: বলীউড কণ্ঠশিল্পী কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা ===
কুৰি শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ মাজভাগতে জুবিন গাৰ্গে [[বলিউড]] সংগীত জগতত কাম কৰিবলৈ [[মুম্বাই]]লৈ গুচি যায় আৰু তাৰপৰাই তেওঁৰ প্ৰথম ইণ্ডীপপ একক এলবাম ''চান্দনী ৰাত'' প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{Citation|title=Chandni Raat by Zubeen Garg|date=9 October 2015|url=https://music.apple.com/us/album/chandni-raat/1048576498|language=en-US|access-date=24 October 2022}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৫ চনৰ শেষৰ ফালে [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]ক লগ পাই তেওঁৰ তেতিয়াৰ আগন্তুক অসমীয়া এলবাম ''জুবিনৰ গান''ৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰথম গীত &quot;উজাগৰি নিশাৰ উতলা মন&quot; ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহালক্ষ্মী আয়াৰৰ প্ৰথম এলবাম হিচাপে মুক্তি লাভ কৰিছিল। &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518193251/https://assam.news18.com/news/assam/mahalakshmi-iyer-pay-tribute-to-zubeen-garg-skd-499891.html|title=জুবিনৰ কথা কৈ আৱেগিক মহালক্ষ্মী, কেৱল মহালক্ষ্মীৰ বাবেই জুবিনে লিখিছিল এই গান, মহালক্ষ্মীয়ে ক’লে বহু কথা... বহু কাহিনী...! আজি সন্ধিয়া ৭.৫০ বজাত ‘সুৰৰ সোপানে সোপানে|last1=Bhagwati|first1=Nabajit|date=18 November 2025|archive-date=18 May 2026|work=News18 Assam Northeast}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/31638328-Zubeen-Garg-Mahalakshmi-Hema-Zubeenor-Gaan|title=জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী*, হেমা* – জুবিনৰ গান|website=Discogs}}&lt;/ref&gt; পাছলৈ তেওঁ ''চন্দা (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ১ (১৯৯৬)'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি খণ্ড ২ (১৯৯৭),'' ''জলৱা (১৯৯৮)'', আদি একাধিক হিন্দী এলবাম আৰু ৰিমিক্স বাণীবদ্ধ কৰে। ১৯৯৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ অতি সোনকালে মুক্তি পাবলগীয়া হিন্দী এলবাম ''দুনিয়া''ৰ বাবে &quot;মেইনে দেখে হে সভি ৰং দুনিয়া কে&quot; গীতটোৰ আৰম্ভণিৰ গীটাৰ বজাইছিল আৰু এইদৰে তেওঁৰ কণ্ঠ, কথা, সুৰ, আৰু সংগীত অবিহনে তেওঁৰ প্ৰথম এলবাম বা গীত হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। প্ৰথমে এই গীতটো [[আশা ভোছলে]]ই গোৱাৰ উদ্দেশ্য আছিল, কিন্তু, তেওঁৰ ব্যস্ততাৰ বাবে তেওঁৰ ঠাইত বলীউডৰ কণ্ঠশিল্পী ৰাগেশ্বৰী গীতটো গাইছিল। এই এলবামটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল। &lt;ref&gt;{{Cite news|date=19 September 2025|title=Who Was Singer Zubeen Garg? All About His Popular Songs, Family, Achievements|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/who-was-singer-zubeen-garg-who-died-at-52-all-about-his-popular-songs-family-achievements-article-152855099|access-date=22 September 2025|work=Times Now}}&lt;/ref&gt;

=== ১৯৯৭-১৯৯৮: প্ৰথম বাংলা এলবাম আৰু প্ৰথম সহোদৰ এলবাম ===
বলীউড আৰু অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগত গান গোৱাৰ সমান্তৰালকৈ ১৯৯৭ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ বাংলা সংগীত জগতত প্ৰৱেশ কৰে য'ত তেওঁ প্ৰথম বাংলা এলবাম ''সুৰেৰ উপহাৰ'' মুকলি কৰে য'ত মৌচুমী চহৰীয়াৰ মুখ্য সহশিল্পী আৰু মিলি বৰুৱা আৰু [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী|সাগৰিকা]]ৰ পটভূমি কণ্ঠদান কৰা হয়, যি [[শান|চান]]ৰ ভগ্নী।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/36797428-Zubeen-Maushumi-Surer-Upahar|title=জুবিন, মৌচুমী – সুৰেৰ উপহাৰ (কেছেট)|website=Discogs}}&lt;/ref&gt; পিছৰ এমাহৰ ভিতৰত, তেওঁ ভগ্নী আৰু তেতিয়াই নৱাগত সহ-কণ্ঠশিল্পী জংকী বৰঠাকুৰক লৈ তেওঁৰ ''মুক্তি'' এলবামও মুকলি কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰথম অসমীয়া ভাই-ভনীৰ যুটি এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু তেওঁলোকে নাজিয়া-জোহেব আৰু চান-সাগৰিকাৰ পৰা প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/35341735-Zubeen-Jonkie-Mukti|title=জুবিন, জংকি - মুক্তি (কেছেট)|website=Discogs}}&lt;/ref&gt; এই এলবামটোও অডিঅ চিডি ফৰ্মেটত মুক্তি পোৱা প্ৰথম অসমীয়া এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ আগতে অসমত বজাৰ আৰু অডিঅ' চিডি ফৰ্মেটত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথমটো এলবাম আছিল: চানৰ প্ৰথম এলবাম ''লাভ-অলজি'' আৰু ৰাগেশ্বৰীৰ প্ৰথম এলবাম ''দুনিয়া'', যিটো ১৯৯৭ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুক্তি পাইছিল।

=== ১৯৯৮-২০০৩: নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ, দ্বিতীয় ইণ্ডিপপ এলবাম আৰু তেওঁৰ প্ৰথম ব্ৰেকথ্ৰু অসমীয়া এলবাম ===
তেওঁ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল ''পুৰাণী কবৰ'' (১৯৯৮) ছবিখনত, য'ত তেওঁ দুটা গীত গাইছিল: &quot;কুচ তো কাহো&quot; আৰু &quot;দিল মেৰা চুৰয়া এক হাছিনা&quot;। পৰৱৰ্তী কেইমাহমানৰ ভিতৰতে ''[[যৌৱনে আমনি কৰে]]'' ছবিত দেখা পোৱা প্ৰথমটো অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ গীত &quot;বুকু দুৰু দুৰু&quot; গাইছিল। ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁৰ দ্বিতীয়টো ইণ্ডিপপ এলবাম ''ইউহি কভি'' মুকলি কৰিছিল, য'ত তেতিয়াই নৱাগত অভিনেত্ৰী ভূমিকা চাওলাক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল আৰু ভাৰতৰ চেনেল ভি আৰু এমটিভি মিউজিক চেনেলত প্ৰচাৰিত এইটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ'। 

তেওঁ ''দিল ছে'' (১৯৯৮), ''ড’লি ছজা কে ৰখনা'' (১৯৯৮), ''মৰম নদীৰ গাভৰু গাত'' (১৯৯৯), ''[[বুকুৰ মাজত জ্বলে]]'' (১৯৯৯), ''[[হিয়া দিয়া নিয়া]]'' (২০০০), ''ফিজা'' (২০০০) আদি হিন্দী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত গাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|title=About Zubeen Garg|website=bollywoodmdb.com|access-date=30 April 2017|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083834/http://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/zubeen-garg/792|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

২০০০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত গাৰ্গে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী অসমীয়া এলবাম ''পাখি'' মুকলি কৰে কাৰণ এই এলবামটো ২০০০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মৃত্যু হোৱা তেওঁৰ মাতৃৰ নামত উৎসৰ্গিত কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই এলবামটো অসমত তেওঁৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। 

২০০২ চনত তেওঁ কে কে আৰু সুনীতা ৰাৱে গোৱা &quot;মুঝে প্যায়াৰ হো গয়া&quot; নামৰ এটা হিন্দী গীত ৰচনা কৰে যিটো ইণ্ডিপপ এলবাম/টেলিভিছন শ্ব' ''চেনেল ভি জামিনত'' দেখা যায়। সেই বছৰতে তেওঁ ''কান্তে'' ছবিৰ তিনিটা গীত গাইছিল।

২০০৩ চনত তেওঁ ''মুদ্দা – দি ইছ্যু'' চিনেমাৰ &quot;ছপ্নে ছাৰে&quot; আৰু &quot;খোৱাবৌ কী&quot;, ''চুপকে ছে'' চিনেমাৰ &quot;মাংগো অগৰ দিল ছে ত’ খুদা&quot;, ''মুম্বাই ছে আয়া মেৰা দৌস্ত'' চিনেমাৰ &quot;হোলী ৰে&quot; আৰু ''জাল: দা ট্ৰেপ'' চিনেমাৰ &quot;জ’ প্যাৰ তুমনে&quot; গীত গাইছিল।&lt;ref&gt;{{Citation|last=Array|title=Jo Pyar Tumne (Jaal – The Trap / Soundtrack Version) (Full Song) – KK, K. S. Chithra – Download or Listen Free – JioSaavn|date=14 August 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|access-date=8 March 2020|archive-date=20 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220181601/https://www.jiosaavn.com/song/jo-pyar-tumne-jaal---the-trap--soundtrack-version/MQcBSA1RBgI|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ২০০৩–২০০৬: বাংলা ভাষাৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী আত্মপ্ৰকাশ আৰু তেওঁৰ একক এলবাম ''যন্ত্ৰ'' ===
২০০৩ চনত [[বঙালী ভাষা|বাংলা]] সংগীত জগতত জুবিন গাৰ্গৰ অভিষেক ঘটে, য’ত তেওঁ ''মন'' চিনামাত &quot;অ মন বোলাকা&quot; আৰু &quot;অভিলাশী মনে&quot; নামৰ দুটা গীত গাইছিল। পাছৰ বছৰত তেওঁ ''শুধু তুমি'' চিনামাত তিনিটা গীত গীত গায় আৰু ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰে।&lt;ref&gt;{{Citation|last=Array|title=Ektuku Chhoan Lage (Shudhu Tumi / Soundtrack Version) (Full Song) – Zubeen Garg – Download or Listen Free – JioSaavn|date=5 October 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/ektuku-chhoan-lage-shudhu-tumi--soundtrack-version/NA48ZSFaelc|access-date=8 March 2020}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ সহ-কণ্ঠশিল্পী অবিহনে তেওঁৰ অসমীয়া এলবাম ''যন্ত্ৰ'' মুকলি কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবামৰ লগতে তেতিয়ালৈকে সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া অচলচ্চিত্ৰ এলবাম হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০০৫ চনত তেওঁ ''প্ৰেমী'' নামৰ বাংলা চিনেমাখনত &quot;অ’ বন্ধুৰে&quot; আৰু &quot;লাগেনা ভালো&quot; গাইছিল। &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/27085053-Zubeen-Garg-Jantra|title=জুবিন গাৰ্গ - যন্ত্ৰ (কেছেট}}&lt;/ref&gt;

=== ২০০৬–২০২৫: 'য়া আলী'ৰ সফলতা, অসমীয়া সংগীত উদ্যোগত অবিৰত সফলতা আৰু পৰৱৰ্তী সময়===
[[চিত্ৰ:Zubeen Garg in Audio Release of &quot;Zindagi&quot;.jpg|thumb|240x180px|২০০৭ চনত জিন্দেগী নামৰ চিনেমাখনৰ অডিঅ' মুক্তিৰ সময়ত গাৰ্গ]]
[[File:Zubin &amp; Zublee mesmerising the crowd with their iconic live performance of “Anuradha”.jpg|thumb|'অনুৰাধা' গীতৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গ আৰু [[জুবলী বৰুৱা]]ই দৰ্শকক সুকীয়া অনুভূতি প্ৰদান কৰে। ]]
''গেংষ্টাৰ'' চিনেমাখনৰ জৰিয়তে জুবিন গাৰ্গে বলীউডত সৰ্বাধিক পৰিচিতি লাভ কৰে। ইয়াত তেওঁ &quot;য়া আলী&quot; গীতটো গাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=মিউজিক হিটছ ২০০০–২০০৯|trans-title=Music Hits 2000-2009|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5|website=Boxofficeindia.com|access-date=30 April 2017|date=22 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122120910/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5|archive-date=22 January 2009|archivedate=15 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215081557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=286&amp;catName=MjAwMC0yMDA5&amp;PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এই গীতটোৰ জৰিয়তে তেওঁ ২০০৬ চনত শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ''গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড্‌ছ (GIFA)'' লাভ কৰে। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী হিন্দী এলবাম ''জিন্দেগী'' ২০০৭ চনত মুক্তি পায়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=জুবিনৰ অভিলাষী হয়|trans-title=Zubeen gets ambitius|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20250215092432/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gets-ambitious/articleshow/2320677.cms|date=30 August 2007|archive-date=15 February 2025|access-date=12 July 2026|website=Times of India|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০০৮ চনৰ আৰম্ভণিতে গাৰ্গে [[কুমাৰ ভৱেশ|কুমাৰ ভৱেশৰ]] সৈতে সহযোগিতা কৰি তেওঁলোকৰ &quot;কামৰূপীয়া ছোৱালী&quot; গীতটো ৰেকৰ্ডিং কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=কামৰূপীয়া ছোৱালী|url=https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113014/https://www.youtube.com/watch?v=pavaz7IwA5U|archive-date=12 July 2026|website=YouTube|date=6 November 2019|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=
কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ ভিডিঅ' গীত - কুমাৰ ভৱেশ আৰু জুবিন গাৰ্গ|trans-title=Kamrupia Suwali oi video song - Kumar Bhabesh and Zubeen Garg|url=https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113359/https://www.youtube.com/watch?v=coMupu79-K4|date=12 June 2019|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ মাজভাগত তেওঁৰ প্ৰথম নাট্য গীত &quot;তুমি দুচকুতে কাজল ললে&quot; ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিটো ''হেংগুল থিয়েটাৰ''ত অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web|title=তুমি দুচকুতে কাজল ললে - হেঙুল থিয়েটাৰ ২০০৮-০৯ - জুবিন গাৰ্গ - অফিচিয়েল অডিঅ'| trans-title=TUMI DUSOKUTE KAJOL LOLE - Hengool Theatre 2008-09 - Zubeen Garg - Official Audio|url=https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712113725/https://www.youtube.com/watch?v=41686YS7eFg|archive-date=12 July 2026|date=2 November 2022|website=YouTube|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ আন এক একক এলবাম ''ৰুমাল'' মুকলি কৰে, য'ত &quot;দুপৰৰ মোহনাত, &quot;ৰুমাল ৰুমাল&quot;, &quot;অমানিশা সাৰে আছে&quot; ইত্যাদি হিট গীতসমূহ সন্নিবিষ্ট কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুকলি|trans-title=Zubeen Garg launches new album |url=http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006201345/http://www.radioandmusic.com/content/editorial/news/zubeen-garg-launches-new-album|archive-date=6 October 2008|publisher=radioandmusic|date=4 October 2008|access-date=12 July 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁ ''মন মানে না'' চিনেমাৰ &quot;মন মানে না&quot;, ''চিৰোদিনী তুমি যে'' আমাৰ চিনেমাৰ &quot;পিয়া ৰে পিয়া ৰে&quot;, আৰু ''লাভ'' ''ষ্টৰী'' চিনেমাৰ &quot;মন জেতে চায় শুধু&quot; আদি কেইবাটাও বঙালী গীত ৰেকৰ্ডিং কৰে।

২০১২ চনত গাৰ্গে তেওঁৰ ২০ বছৰীয়া সংগীত যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ তেওঁৰ ছটা এলবাম মুকলি কৰে, প্ৰথমখন আছিল ২০১২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মুক্তি পোৱা ''ৰুণজুন'',&lt;ref&gt;{{cite web|title=ৰুণজুন - অডিঅ' মুক্তি অনুষ্ঠান - জুবিন গাৰ্গ LIVE - ৰুণজুন নুপুৰে মাতে|trans-title=RunJun - Audio Release Ceremony - Zubeen Garg Live - Runjun Nupure Mate|url=https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125633/https://www.facebook.com/BHASKARJAAN/videos/286387458076889/?rdid=KNUh2Dc8wOe81fX8|archive-date=12 July 2026|last1=Bordoloi|first1=Bhaskar Kshyp|date=8 January 2012|website=Facebook}}&lt;/ref&gt; দ্বিতীয়খন আছিল ২০১২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মুক্তি পোৱা ''সোণালী মন'', তৃতীয়খন আছিল ২০১২ চনৰ জুন মাহত মুক্তি পোৱা ''মনে মনে'', চতুৰ্থখন আছিল ২০১২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''মুকুতা'', পঞ্চমখন আছিল ২০১২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''ৰক'' আৰু ষষ্ঠখন আছিল ডিচেম্বৰ মাহত মুক্তি পোৱা ''কেনভাছ''। ''ৰক'' এলবামটোত মুঠ চৈধ্যটা গীত আছে, যাৰ ফলত ই আজিলৈকে তেওঁৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া এলবাম।&lt;ref&gt;{{cite web|title=জুবিন গাৰ্গ - ৰক চিডি (এলবাম, ষ্টেৰিঅ') ২০১২|trans-title=Zubeen Garg - Rock CD (Album, Stereo) 2012|url=https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712125827/https://www.discogs.com/release/35335300-Zubeen-Garg-Rock|archive-date=12 July 2026|access-date=12 July 2026}}&lt;/ref&gt;

২০১৩ চনত তেওঁৰ অন্তিম হিন্দী এলবাম ''[[পাকীজা_(শ্ৰব্য_এলবাম)|পাকিজা]]'' মুকলি কৰে, য'ত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে গাইছিল, লিখিছিল, আৰু সুৰ কৰিছিল। এই এলবামটো অৰুণাচল প্ৰদেশত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা প্ৰথমটো ভাৰতীয় মিউজিক ভিডিঅ’ও হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesofindia.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130184827/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/news-and-interviews/Zubeen-Gargs-latest-Hindi-Album/articleshow/19754340.cms|url-status=live|archive-date=30 November 2024|title=জুবিন গাৰ্গৰ শেহতীয়া হিন্দী এলবাম|trans-title=Zubeen Garg’s latest Hindi Album|access-date=12 July 2026|date=28 April 2013|work=দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.assamtimes.org/node/8184|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606020858/www.assamtimes.org/node/8184|title=পাকিজাঃ জুবিন গাৰ্গৰ নতুন এলবাম মুক্তি|trans-title=Pakeeza: Zubeen Garg's new album released|archive-date=6 June 2013|accessdate=15 September 2014|work=Assam Times|date=14 April 2013|first=Koushik |last=Hazarika|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; একে বছৰতে তেওঁ ৯০ৰ দশকৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ইণ্ডিপপ কন্ঠশিল্পী [[আলিছা চিনাই]]ৰ সৈতে &quot;দিল টু হি বাটা&quot; ৰেকৰ্ডিং কৰে, যিখন যিটো ''কৃষ ৩'' ছবিখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title='য়া আলী' পোষ্ট, বলীউডৰ বিষয়ে নিৰ্বাচিত: জুবিন|trans-title=Post 'Ya Ali', selective about Bollywood: Zubeen|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|date=10 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20230107132806/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/post-ya-ali-selective-about-bollywood-songs-zubeen/articleshow/27184028.cms|archive-date=7 January 2023|access-date=12 July 2026|website=The Times of India|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== মঞ্চৰ সংগীতানুষ্ঠান ==
[[File:Zubeen_EUphuism.JPG|thumb|২০১১ চনত এখন সংগীতানুষ্ঠানত পৰিৱেশনৰত জুবিন গাৰ্গ]]
সমগ্ৰ অসমৰ বিহু অনুষ্ঠান আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক উৎসৱত জুবিন গাৰ্গে কেৱল অসমীয়া গীতেই নহয়, হিন্দী, বঙালী, আৰু অন্যান্য ভাষাতো গীত গাইছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বহিঃৰাজ্যত তেওঁ অসমীয়া আৰু ভাৰতীয় সংগীতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি আহিছে। উল্লেখযোগ্য যে, তেওঁ ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগোত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল, য’ত তেওঁ কেইবাটাও হিন্দী আৰু অসমীয়া হিট গীত গাইছিল আৰু কঞ্চাৰ্টৰ শিৰোনাম দখল কৰা প্ৰথমজন অসমীয়া মনোৰঞ্জনকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg enthralls Trinidad audience |url=https://www.hindustantimes.com/music/zubeen-garg-enthralls-trinidad-audience/story-sfcF1kZq2wnEi32VcF2ukO.html |work=Hindustan Times |date=17 August 2010 |access-date=20 September 2025}} &lt;/ref&gt;

==পেছাদাৰী সংগীত জীৱন==
===শ্ৰব্য এলবাম===
====অসমীয়া এলবাম====
{{columns-list|3|
* [[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]] (১৯৯২)
* সপোনৰ সুৰ (১৯৯২)
* জোনাকি মন (১৯৯৩)
* [[মায়া (শ্ৰব্য এলবাম)|মায়া]] (১৯৯৪)
* [[আশা (এলবাম)|আশা]] (১৯৯৫)
* উজান পিৰীতি (১৯৯৫)
* [[জুবিনৰ গান (শ্ৰব্য এলবাম)|জুবিনৰ গান]] (১৯৯৬)
*  জান মণি (১৯৯৬)
* [[ৰং (শ্ৰব্য এলবাম)|ৰং]] (১৯৯৬)
* [[মুক্তি (শ্ৰব্য এলবাম)|মুক্তি]] (১৯৯৭)
* স্নিগ্ধ জোনাক (১৯৯৮)
* শব্দ (১৯৯৮)
* মেঘৰ বৰণ (১৯৯৯)
* ৰাংঢালী (১৯৯৯)
* ভৰ দুপৰীয়া (১৯৯৯)
* সপোন (১৯৯৯)
* ৰংমন (১৯৯৯)
* [[পাখি]] (২০০০)
* হিয়া মন (২০০১)
* বান্ধৈ (২০০২)
* আকৌ হিয়া মন (২০০২)
* শিশু (২০০২)
* চিনাকি মন (২০০৩)
* পকা ধানে ৰিঙিয়া (২০০৩)
* সন্ধ্যাতৰা (২০০৩)
* লাজুকী মন (২০০৪)
* যন্ত্ৰ (২০০৪)
* ডেউকা (২০০৫)
* চিনাকি সুৰ (২০০৫)
* বৰষুণ (২০০৬)
* সন্ধ্যাতৰা ২ (২০০৬)
* মুখা (২০০৬)
* সন্ধ্যা (২০০৬)
* অন্তৰা (২০০৭)
* মোৰ প্ৰিয় গীত (২০০৮)
* ৰুমাল (২০০৮)
* মোৰ গানত জ্বলে (২০০৯)
* বাঁহী (২০১১)
* গান (২০১১)
* ৰুণজুন (২০১২)
* সোণালী মন (২০১২)
* মনে মনে (২০১২)
* ৰক (২০১২)
* মুকুতা (২০১২)
* পথ (২০১৪)
* কোন তুমি (২০১৪)
* কিং (২০১৫)
* মা (২০১৯)
* চিলা (২০২০)
}}
====হিন্দী আৰু বঙালী এলবাম====
{{columns-list|2|
* চাঁন্দিনী ৰাত (১৯৯৫)
* চঁন্দা (১৯৯৮)
* য়ুহি কভী (১৯৯৮)
* স্পৰ্শ (২০০০-০১)
* শ্ৰদ্ধাঞ্জলি (খণ্ড ১,২,৩)
* মেৰে লিয়ে&lt;ref&gt;{{Cite web|title=মেৰে লিয়ে (2001) - হিন্দী এলবাম, ট্ৰেকলিষ্ট, সম্পূৰ্ণ এলবাম বিৱৰণ আৰু অধিক (আৰ্কাইভ কৰা)|url=http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|access-date=২০২১-০৯-০৯|website=ZG Discography|language=en|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828180443/http://www.zubeendiscography.com/2021/08/451265843261439035.html|deadurl=unfit}}&lt;/ref&gt; (২০০১)
* নূপুৰ (২০০১)
* [[জিন্দেগী (শ্ৰব্য এলবাম)|জিন্দেগী]] (২০০৭)
* তুমি (২০০৭)
* প্ৰেম (২০১২)
* [[পাকীজা (শ্ৰব্য এলবাম)|পাকীজা]] (২০১৩)
* চুফী ইস্ক্ (২০১৭)
|}}

===অন্যান্য এলবাম===
*অনুৰাধা (১৯৯৩) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে 
*পুবেৰোণ (১৯৯৪) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ আৰু সুৰকাৰ হিচাপে
*দুনিয়া (১৯৯৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*মেঘা (১৯৯৯) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে
*মন (২০০০) (অসমীয়া এলবাম) – গীতিকাৰ হিচাপে
*কুৱলী (২০০২) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*চেনেল ভি জামিন (২০০২) (হিন্দী আৰু ইংৰাজী এলবাম) - সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে
*মহালক্ষ্মী (২০০২) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*অস্ত্ৰ প্ৰেমৰ (২০০৫) (অসমীয়া এলবাম) – সংগীত বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপে
*ধন্যবাদ (২০০৭) (হিন্দী এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে
*জীৱন ডিঙা (২০১২) (বাংলা এলবাম) – সংগীত আৰু সুৰকাৰ হিচাপে

===সংগীত পৰিচালনা===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE; &quot; | অসমীয়া ছবি
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| বৰ্ষ
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| কথাছবি
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| পৰিচালক
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| অন্যান্য তথ্য
|-
|২০২৫
|[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]
|ৰাজেশ ভূঞা 
|
|-
|২০২৫
|যোদ্ধা
|ভাস্কৰ গোস্বামী 
|
|-
|২০২৫
|[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]] 
|শশাংক সমীৰ
|এটি গীত (এৰা-এৰি)
|-
|২০২৪
|[[চিকাৰ]]
|দেবাংকৰ বৰগোহাঁই 
|
|-
|২০২৩
|ৰাঘৱ
|[[যতীন বৰা]]
|
|-
|২০২৩
|দ্য শ্লেমবুক
|বিষ্ণুজ্যোতি সন্দিকৈ 
|
|-
|২০২৩
|[[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২]]
|[[নিপন গোস্বামী]]
|
|-
|২০১৯
|প্ৰতিঘাত
|অচিন্ত শংকৰ 
|শীৰ্ষগীত
|-
| ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ ||
|-
| ২০১৯ || [[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]] || [[যতীন বৰা]] ||
|-
|২০১৮
|দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড
|ৰাজেশ যশপাল 
|
|-
| ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||
|-
| ২০১৫ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||
|-
| ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] ||
|-
| ২০১২ || [[এখন নেদেখা নদীৰ সিপাৰে]] || বিদ্যুৎ কটকী ||
|-
| ২০০৮ || [[মন যায়]]|| [[এম মণিৰাম]] ||
|-
| ২০০৬ || [[আমি অসমীয়া]]|| ৰাজীৱ ভট্টাচাৰ্য্য ||
|-
| ২০০৬ || [[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]] || যতীন বৰা ||
|-
| ২০০৪ || [[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৪ || [[ৰং]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৪ || [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৩ || জোনাকবিহীন এই জীৱন || মুন্না আহমেদ || আৱহ সংগীত
|-
| ২০০৩ || অগ্নিসাক্ষী|| যদুমণি দত্ত ||
|-
| ২০০৩ || [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০৩|| প্ৰিয়া মিলন || মুন্না আহমেদ ||
|-
| ২০০৩ || জুমন সুমন|| মহিবুল হক ||
|-
|২০০২
|[[জোনাকী মন]]
|জীৱৰাজ বৰ্মন 
|
|-
| ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]]|| [[শম্ভু গুপ্তা]] ||
|-
| ২০০২ || [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ ]]|| মুন্না আহমেদ ||
|-
| ২০০২ || [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০১ || [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] || [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০১ || শেষ উপহাৰ|| গোপাল বৰঠাকুৰ||শীৰ্ষগীত
|-
| ২০০১ || [[দাগ (অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|-
| ২০০০|| [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]|| জুবিন গাৰ্গ||
|-
| ২০০০ || [[হিয়া দিয়া নিয়া]]|| [[মুনিন বৰুৱা]] ||
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE; &quot; | অন্য ভাষা
|- style=&quot;text-align:center; &quot;
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| বৰ্ষ
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| কথাছবি
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| ভাষা
! style=&quot;background:#ccc; &quot;| অন্যান্য তথ্য
|-
|২০১৯
|সামসাৰা
|[[বাংলা]]
|মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
| width=&quot;150&quot;|২০১৬ || width=&quot;200&quot;| দিল ত’ দীৱানা হ্যে || width=&quot;200&quot;| হিন্দী || width=&quot;150&quot;| মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
|২০১০
|কাছে এসো তুমি 
|বাংলা 
|মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
|২০১০
|মন নিয়ে
|বাংলা 
|মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
| width=&quot;150&quot; |২০০৬ || width=&quot;200&quot; | ষ্ট্ৰিংছ || width=&quot;200&quot; | [[হিন্দী]] || width=&quot;150&quot; | মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|-
| width=&quot;150&quot; | ২০০৪ || width=&quot;200&quot; | শুধু তুমি || width=&quot;200&quot; | বাংলা || width=&quot;150&quot; | মুক্তিপ্ৰাপ্ত
|}

== অভিনয় জীৱন ==
জুবিন গাৰ্গে ২০০০ চনত এন কে প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত ''[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]'' ছবিত অভিনেতা আৰু পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ''[[দীনবন্ধু (চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]'' (২০০৪), ''[[মন যায় (চলচ্চিত্ৰ)|মন যায়]]'' (২০০৮), ''[[গানে কি আনে|গানে কি আনে]] (২০১৬)'', ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' (২০১৭), ''দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড'' (২০১৮), ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' (২০১৯), ''ৰাজনীতি'' (২০২২), ''ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২'' (২০২৩), ''ৱাইড এংগল'' (২০২৪), ''চিকাৰ'' (২০২৪) আৰু অভিমন্যু (২০২৪) ত অভিনয় কৰিছিল। জুবিন অভিনীত ''[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]'' ২০২৫ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মুক্তিলাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt29939499/ | title=Roi Roi Binale | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

জুবিন গাৰ্গে অভিনয় কৰা একাধিক ছবিয়েই বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰিছে। ২০১৭ চনত ৮ ছেপ্টেম্বৰত ৬৫টা চিনেমা হলত মুক্তি লাভ কৰা ''মিছন চাইনা''ক দিল্লী, বেংগালুৰু আৰু মুম্বাইকে ধৰি অসমৰ বাহিৰত থকা আঠটা চিনেমা হলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহৰ ভিতৰতে মুঠ ২ কোটি ৪০ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.time8.in/the-exact-box-office-collection-of-mission-china-over-the-1st-week-revealed/|title=The Exact Box Office Collection of Mission China 1st Week Revealed|access-date=16 September 2017|website=Time8.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|title=Mission China Box Office|website=Northeastguide.in|access-date=9 September 2017|archivedate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909095105/https://www.northeastguide.in/assam/mission-china-collection-box-office-movie-review-total-budget/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/buytickets/mission-china-national-capital-region-ncr/movie-ncr-ET00061289-MT/20170911/|title=Mission China Realising Theatre |website=Bookmyshow.com|access-date=11 September 2017}}&lt;/ref&gt;

মিছন চাইনাই [[অসম|অসমত]] যথেষ্ট ব্যৱধানত ব্লকবাষ্টাৰ বাহুবলী আৰু [[ছলমান খান|ছলমান খানৰ]] [[বজৰংগী ভাইজান|বজৰংগী ভাইজানৰ]] প্ৰথম দিনৰ সংগ্ৰহৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 September 2017|title=Mission China: Old-fashioned projector promo helps Assamese film beat Baahubali record|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mission-china-old-fashioned-projector-promo-helps-assamese-film-beat-baahubali-record/story-OfDn0UHUMlikrueyPECFJK.html|access-date=28 January 2021|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

বৰ্তমান ই [[:en:Assamese_cinema#List_of_highest-grossing_Assamese_films|সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী অসমীয়া ছবিৰ]] ভিতৰত ৬ নং স্থানত আছে। 

২০১৯ চনত মুক্তিলভা ''কাঞ্চনজংঘা''ই ১০ দিনতে ৩.৯ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰি সকলো অভিলেখ ভংগ কৰিছিল। দৰ্শকৰ ব্যাপক সঁহাৰি লাভ কৰা ছবিখনে প্ৰথমদিনাই ২২.৫ লাখ টকা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তিনিদিনৰ ভিতৰতে কাঞ্চনজংঘাই কোটিৰো অধিক টকাৰ ব্যৱসায় কৰে।

২০২৫ চনত মুক্তি লভা জুবিন গাৰ্গৰ অন্তিম ছবি &quot;ৰৈ ৰৈ বিনালে&quot;ই প্ৰায় ৪২ কোটি টকা ব্যৱসায় কৰি আৰু ৰাতিপুৱা ৪.০০  বজাত অসমীয়া চিনেমাৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থাৰে ৯০ বছৰীয়া অসমীয়া চিনেমাৰ জগতত ইতিহাস ৰচে।
&lt;ref name=&quot;India Today NE&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/zubeens-kanchanjangha-sweeps-box-office-collects-3-9-crore-10-days-397330-2019-09-16 | title=Zubeen’s Kanchanjangha Sweeps Box Office, Collects 3.9 Crore in 10 days | publisher=India Today NE | date=Sep 16, 2019, Updated Jun 29, 2022, 1:43 AM IST | accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;
[[File:গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰ প'ষ্টাৰ.jpg|thumb|গানে কি আনে চলচ্চিত্ৰৰ প'ষ্টাৰত জুবিন গাৰ্গ]]

==অভিনীত ছবি==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;50&quot; | বৰ্ষ
! width=&quot;200&quot; | কথাছবি
! width=&quot;200&quot; | পৰিচালক
! width=&quot;200&quot; | চৰিত্ৰ 
|-
| ২০০০ || [[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]] || জুবিন গাৰ্গ ||ৰিচি
|-
| ২০০২ || [[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]] || [[শম্ভু গুপ্তা]] || বিশেষ এভূমুকি
|-
| ২০০৪ ||[[দীনবন্ধু (২০০৪ চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিপুল
|-
| ২০০৮ || [[মন যায়]] || [[এম মণিৰাম]]|| মানৱ
|-
| ২০১১ || [[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]] || [[মুনিন বৰুৱা]] || বিশেষ এভূমুকি
|-
|২০১৩
|[[ভাল পাব নাজানিলো]]
|‌ঋতুৰাজ দত্ত
|ইন্দ্ৰনীল
|-
| ২০১৪ || [[ৰ'দৰ চিঠি|ৰ’দৰ চিঠি]] || [[বাহাৰুল ইছলাম]] ||বাবা
|-
|২০১৪
|[[চুমা পৰশতে]]
|জোনমণি দেৱী খাউণ্ড
|বিশেষ এভূমুকি
|-
| ২০১৫ || [[অহেতুক]] || বাণী দাস || বিশেষ এভূমুকি
|-
| ২০১৬ || [[সাত নম্বৰৰ সন্ধানত]] || [[আব্দুল মজিদ]] || শিবু 
|-
| ২০১৬ || [[গানে কি আনে]] || ৰাজেশ যশপাল ||নীলাভ জোনাক বৰুৱা 
|-
| ২০১৭ || [[মিছন চাইনা]] || জুবিন গাৰ্গ ||কৰ্ণেল গোস্বামী 
|-
| ২০১৭ || প্ৰিয়াৰ প্ৰিয় || [[মুনিন বৰুৱা]] || প্ৰিয়ব্ৰত কাকতি / বিষ্ণুজ্যোতি বেজবৰুৱা 
|-
|২০১৭
|তুমি আহিবানে 
|প্ৰেৰণা বৰবৰুৱা 
|বিশেষ এভূমুকি 
|-
| ২০১৮ || দি আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড || ৰাজেশ যশপাল||ডন্
|-
| ২০১৯ || [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] || জুবিন গাৰ্গ || অনিৰ্বাণ ভট্টাচাৰ্য
|-
|২০১৯
|প্ৰতিঘাত
|অচিন্ত শংকৰ 
|বিশেষ এভূমুকি 
|-
| ২০২২ || ৰাজনীতি || মঞ্জিত শৰ্মা || অৰিন্দম 
|-
|২০২৩ || [[ডক্তৰ বেজবৰুৱা ২|ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২]]|| [[নিপন গোস্বামী]] || আৰক্ষী বিষয়া মহাদেৱ বৰবৰুৱা
|-
|২০২৪ || চিকাৰ || দেবাংকৰ বৰগোহাঁই ||শংকৰ চিকাৰী 
|-
|২০২৪
|অভিমন্যু
|অচিন্ত শংকৰ
|বিশেষ এভূমুকি
|-
|২০২৪ || [[ৱাইড এংগল (চলচ্চিত্ৰ)|ৱাইড এংগল]]|| [[জয়ন্ত নাথ]] || গৌতম শৰ্মা
|-
|২০২৫ || যোদ্ধা || ভাস্কৰ শৰ্মা || বিশেষ এভূমুকি
|-
|২০২৫ || [[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]] || ৰাজেশ ভূঞা || ৰাউল (এগৰাকী অন্ধ শিল্পীৰ ৰূপত)
|-
|}
==অভিনীত টেলিভিছন==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;50&quot; | বৰ্ষ
! width=&quot;200&quot; | টেলিভিছন
! width=&quot;200&quot; | চৰিত্ৰ 
! width=&quot;200&quot; | নোট 
|-
|১৯৯৮
|এমটিভি মষ্ট ৱাণ্টেড
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|তেতিয়াৰ এমটিভিৰ ভিজে ৰাগেশ্বৰীৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰৰ সময়ত তেওঁৰ প্ৰথম টেলিভিছনত পৰ্দাত উপস্থিত হয়, তেওঁৰ প্ৰথম মিউজিক ভিডিঅ' &quot;য়ুহি কভি&quot; মুকলি কৰাৰ পিছত।
|-
|২০০১
|মুভছ এণ্ড শ্বেকাৰছ
|নিজেই (বিশেষ সহ-অতিথি)
|ভাৰতীয় গভীৰ নিশাৰ টক শ্ব'
|-
|২০০৭
|ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ
|নিজেই (বিচাৰক)
|বাংলা সংগীত গেম শ্ব'
|-
|২০০৮
|বোল বেবী বোল
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|ভাৰতীয় সংগীত গেম শ্ব' &lt;br /&gt; গায়ক আদনান ছামিৰ দ্বাৰা আয়োজিত
|-
|২০১০–১১
|অনুৰাধা
|অনিৰুদ্ধ
|তেওঁৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ অসমীয়া ধাৰাবাহিক
|-
|২০১১
|দিদি নং ১
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|মহিলাৰ বাবে বাংলা সংগীত গেম শ্ব'
|-
|২০১৩
|ছাৰেগামা লিল' চেম্পছ
|নিজেই (বিশেষ অতিথি)
|বাংলা সংগীত গেম শ্ব'
|-
|২০১৩-১৪
|মই জুবিন গাৰ্গ হ'ব বিচাৰো
|নিজেই (বিচাৰক)
|
|-
|২০২১
|মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত
|নিজেই (এংকৰ)
|
|-
|২০২৫-২৬
|সুৰিয়া সুবাস
|নিজেই (সংগীত শিল্পী)
|সংগীত কনচাৰ্ট ৱেব-ধাৰাবাহিক &lt;br /&gt; সমগ্ৰ অসম ৰাজ্যৰ সকলো জিলাৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰিছিল
|}

==সাহিত্য চৰ্চা==
জুবিন গাৰ্গ সাহিত্য জগতৰ লগতো জড়িত হৈ আছিল। ২০১৭ চনত তেওঁ কাব্য গ্ৰন্থৰ বাবে সেউজী-সেউজী বঁটা লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Assam: Seuji-Seuji Award conferred upon singer Zubeen Garg|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assam-seuji-seuji-award-conferred-upon-singer-zubeen-garg|access-date=19 December 2020|website=The Northeast Today|date=22 December 2017}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#cfc; text-align:center; &quot;
|'''বৰ্ষ'''
|'''পুথি'''
|'''ভাষা'''
|-
|২০০৯
|''শব্দ অনুভূতি''
| rowspan=&quot;3&quot; |অসমীয়া
|-
|২০১৮
|''জুবিনৰ পদ্য''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With over Rs 4.5 crores in sales and 4 lakh visitors, 20th Northeast Book Fair breaks all past records|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/with-over-rs-4-5-crores-in-sales-and-4-lakh-visitors-20th-northeast-book-fair-breaks-all-past-records|access-date=23 September 2020|website=G Plus|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২০
|''জুবিনৰ পদ্য (দ্বিতীয় সংস্কৰণ)''
|}
==সামাজিক সক্ৰিয়তা আৰু লোকহিতৈষী কৰ্ম==
গাৰ্গে বিভিন্ন কামৰ বাবে ধন আগবঢ়োৱা ''কলাগুৰু আৰ্টিষ্ট ফাউণ্ডেশ্যন'' নামৰ এটা দাতব্য সংস্থা চলাইছিল। অসমত বিধ্বংসী বানপানী হ’লে তেওঁ মানুহক কাপোৰ, ঔষধ আৰু বৰঙনি দান কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Beyond Bollywood |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |access-date=18 September 2019 |work=India Today |date=5 November 2018 |language=en |archive-date=2 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102154758/https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20181105-beyond-bollywood-1374988-2018-10-27 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[অসম লোকসেৱা আয়োগ|এপিএছচি]]-ৰ নিযুক্তি ক্ষেত্ৰৰ দুৰ্নীতিৰ বিষয়টো লৈ তেওঁৰ [[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]] চিনেমাখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|title=Zubeen's next film 'Kanchenjunga' to be based on APSC scam|website=G Plus|language=en|access-date=18 September 2019|archive-date=9 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209092909/http://www.guwahatiplus.com/daily-news/zubeen-s-next-film-kanchenjunga-to-be-based-on-apsc-scam|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|title=Singing sensation Zubeen Garg and Team visits Dhemaji for Kanchanjangha Promotion|date=29 October 2018|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=18 September 2019|archive-date=31 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831065523/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/singing-sensation-zubeen-garg-and-team-visits-dhemaji-for-kanchanjangha-promotion/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

জুবিন [[ফুটবল]] অনুৰাগী আছিল আৰু [[বানপানী|বানপীড়িত লোকসকলৰ]] বাবে ধন সংগ্ৰহৰ মানসেৰে মেট্‌চ খেলিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|title=Soccer for charity in Assam|website=The Hans India|date=5 October 2015|access-date=14 May 2019|archive-date=14 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514063145/https://www.thehansindia.com/posts/index/Sports/2015-10-05/Soccer-for-charity-in-Assam/179263|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

গাৰ্গ অসমৰ '[[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯|কা]]'-বিৰোধী প্ৰতিবাদত আগ-ভাগ লোৱা অন্যতম অৰাজনৈতিক ব্যক্তি আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|title=Music, Art Tie Them as Zubeen Garg and a Host of Assamese Artistes Lead Anti-CAA Stir from the Front|website=News18|access-date=13 March 2020|date=21 December 2019|archive-date=14 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114054315/https://www.news18.com/news/india/music-art-tie-them-as-zubeen-garg-and-a-host-of-assamese-artistes-lead-anti-caa-stir-from-the-front-2432069.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sengupta |first1=Aditi |title='Don't mess with Assam': Zubeen Garg |url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |access-date=13 March 2020 |work=@businessline |date=26 December 2019 |language=en |archive-date=17 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417192412/https://www.thehindubusinessline.com/blink/cover/dont-mess-with-assam-zubeen-garg/article30404699.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CAA 'not forgotten': Zubeen Garg |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/caa-not-forgotten-zubeen-garg/cid/1801261 |access-date=24 October 2022 |website=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনৰ মে’ মাহত [[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|ক’ভিড-১৯-ৰ]] সংক্ৰমণৰ উত্থানৰ সময়ত গাৰ্গে গুৱাহাটীত থকা দুমহলীয়া ঘৰটো ক’ভিড কেয়াৰ চেণ্টাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল সেইসময়ত ৰোগীৰ বাবে বিছনাৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰা।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2021 |title=Zubeen Garg offers his house to convert as Covid care centre |url=https://assamtribune.com/guwahati/zubeen-garg-offers-his-house-to-convert-as-covid-care-centre-1091844 |access-date=19 June 2024 |website=The Assam Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==
২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত জুবিন গাৰ্গে অসমৰ [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] নিবাসী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ গৰিমা শইকীয়াক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| title=Assam: Zubeen Garg to celebrate his birthday by releasing music album of 'Mission China'!| work=The North East Today| date=18 November 2016| access-date=8 September 2017| archive-date=23 May 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| url-status=live| archivedate=23 May 2017| archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523122714/http://thenortheasttoday.com/assam-zubeen-to-celebrate-his-birthday-by-releasing-music-album-of-mission-china/| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; গৰিমা শইকীয়া গোলাঘাটৰ শান্তিপুৰৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ শইকীয়া আৰু ৰুণুমী শইকীয়াৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী। তেওঁ মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ এগৰাকী ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ টেবুল টেনিছ খেলুৱৈ। তেওঁলোকৰ চিনাকি ফেন-মেইলৰ জৰিয়তে হৈছিল। গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে ডিজাইন কৰা ভালেমান সাজ-পোছাক জুবিন গাৰ্গে পৰিধান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৭ |language=as}}&lt;/ref&gt; তেওঁ সহ-প্ৰযোজক হিচাপেও একাধিক ছবিত জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে কাম কৰিছে। 

===ধৰ্মীয় দৃষ্টিভংগী আৰু ঈশ্বৰ বিশ্বাস===
জুবিন গাৰ্গে নিজকে ''ধৰ্ম-অবিশ্বাসী'' বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু কৈছিল যে, তেওঁৰ কোনো জাতি-ধৰ্ম নাই, তেওঁ মুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite news |title=I Don't Have Any Caste, Religion Or God: Zubeen Garg |url=https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&amp;aoh=17141538671889&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |work=Guwahati Plus |date=29 July 2019 |access-date=27 April 2024 |archivedate=26 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240426180152/https://m.guwahatiplus.com/article/i-don-t-have-any-caste-religion-or-god-zubeen-garg/5862/amp#amp_tf=From%20%251%24s&amp;aoh=17141538671889&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
জুবিন গাৰ্গৰ ঈশ্বৰ বিশ্বাস সম্পৰ্কত স্পষ্ট অভিমত দিয়াটো প্ৰায় দুষ্কৰ বুলি পিতৃ কপিল ঠাকুৰে ''পিতৃৰ দৃষ্টিৰে জুবিন'' গ্ৰন্থত লিখিছে। জুবিন গাৰ্গে গুৱাহাটীৰ কৌটিলিংগম মন্দিৰলৈ মাজে-মধ্যে যোৱাৰ কথা তেওঁ শুনিছে। ইয়াৰ লগতে অসমৰ বাহিৰত থকা কোনো কোনো মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ কথাও তেওঁ শুনিছে। অৱশ্যে এটা কথা পিতৃয়ে ক'ব বিচাৰে যে, ''জুবিন গাৰ্গৰ বুদ্ধ-দৰ্শন খুব প্ৰিয়। '' অৱশ্যে সেই সম্পৰ্কে সণ্ঢালনিকৈ অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁ ''এতিয়া সময় দুৰ্লভ'' বুলি প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=ঠাকুৰ |first=কপিল |title=পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন |publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ |year=২০১১ |page=৫৯ |language=as}}&lt;/ref&gt;

==বঁটা আৰু সন্মান==
[[File:Zubeen Garg receiving National Award.jpg|thumb|৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৯ত নন-ফিচাৰ ফিল্ম ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে জুবিন গাৰ্গক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[প্ৰতিভা পাটিল|প্ৰতিভা পাটিলে]] শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা দিয়ে। ]]
১৯৯৬ চনত চেনেল ভি মিউজিক এৱাৰ্ড্‌ছ আৰু স্ক্ৰীন এৱাৰ্ড্‌ছত জুবিন গাৰ্গ &quot;চান্দনী ৰাত&quot; এলবামৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় পপ এলবাম হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় যিটো ক্ৰমে দলেৰ মেহেন্দীৰ এলবাম ''বলো তা ৰা ৰা'' আৰু সুচিত্ৰ কৃষ্ণমূৰ্থীৰ এলবাম ''ডোলে ডোলে''ৰ হাতত পৰাস্ত হয়। 

২০১১ চনত আমেৰিকাৰ ইলিনয়ৰ অক ব্ৰুকত অনুষ্ঠিত হোৱা অসম অধিৱেশনৰদ্বাৰা জুবিন গাৰ্গক বছৰৰ অতিথি শিল্পী হিচাপে সন্মানিত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Koch |first1=Lars-Christian |last2=Klotz |first2=Sebastian |last3=Bohlman |first3=Philip V |title=Sounding Cities : Auditory Transformations in Berlin, Chicago, and Kolkata |url=https://archive.org/details/soundingcitiesau0000unse |date=2018 |publisher=LIT |location=Zürich |isbn=978-3-643-90555-0 |pages=[https://archive.org/details/soundingcitiesau0000unse/page/213 213] |language=English}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ২৭ মে'ত জুবিন গাৰ্গক [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়, মেঘালয়|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ]] পৰা সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hon. D.Litt. to Zubeen Garg and Lou Majaw at 10th USTM Convocation |work=USTM |url=https://ustm.ac.in/event/hon-d-litt-to-zubeen-garg-and-lou-majaw-at-10th-ustm-convocation/ |access-date=27 August 2024 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2024 |title=USTM Holds 10th Convocation, Honors Zubeen Garg and Lou Majaw |url=https://www.pratidintime.com/north-east/meghalaya/ustm-holds-10th-convocation-honors-zubeen-garg-and-lou-majaw |access-date=27 August 2024 |website=Pratidin Time |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০০৯ চনৰ ৫৫সংখ্যক [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত]] অ-কাহিনীমূলক ছবি ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ''ৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনাৰ বঁটা লাভ কৰে। 

২০২৫ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কটন বিশ্ববিদ্যালয়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সন্মানীয় ডক্টৰ অৱ লিটাৰেচাৰ (ডি.লিট) ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে।

২০২৫ চনৰ ২১ নৱেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় ডাক বিভাগৰ অসম শাখাই শিল্পীগৰাকীৰ ৫৩ সংখ্যক জন্মদিন উপলক্ষ্যে তেওঁৰ নামত এটি বিশেষ স্মৃতিচাৰণ পোষ্ট কাৰ্ড মুকলি কৰে।

২০২৬ চনত ফিল্মফেয়াৰ(অসম) য়ে জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা আৰু 'ৰৈ ৰৈ বিনালে' ছবিখনৰ বাবে বিশেষ বঁটা প্ৰদান কৰে।

২০২৬ চনৰ ৩০ জুলাই তাৰিখে অসম সাহিত্য সভাই জুবিন গাৰ্গক মৰণোত্তৰভাৱে সংগীতসুধাকৰ অভিধা প্ৰদান কৰে।
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#cfc; text-align:center; &quot;
| বৰ্ষ|| '''বঁটা'''|| চলচ্চিত্ৰ/এলবাম/থিয়েটাৰ|| '''শিতান'''|| '''ফলাফল'''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |১৯৯৬
|স্ক্ৰীন বঁটা
|rowspan=&quot;2&quot; |''চান্দনী ৰাত''
|rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰেষ্ঠ আত্মপ্ৰকাশ ভাৰতীয় পপ এলবাম
|{{nom}}
|-
|চেনেল ভি মিউজিক বঁটা
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৫
|BFJA বঁটা|| ''শুধো তুমি''|| শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক|| {{won}}
|-
|প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০০৫
|''ৰং''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – &quot;ছায়া দৰে থাকা তুমি&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=7 March 2021|title=Northeast's Sensation Zubeen Garg: Early Life, Career, Awards &amp; Controversies – Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/entertainment/wikipedia-of-northeasts-singing-sensation-zubeen-garg-527402|access-date=9 March 2021|website=www.sentinelassam.com|language=en}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|২০০৬
|গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড&lt;ref name=&quot;GIFA List Of Winners&quot;&gt;{{cite web|title=G.I.F.A. Awards 2006: winners|date=10 December 2006|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|website=[[Bollywood Hungama]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121175701/http://www.bollywoodhungama.com/features/2006/12/10/1918/index.html|access-date=24 April 2017|archive-date=21 November 2008}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;6&quot; |গেংষ্টাৰ
| rowspan=&quot;4&quot; |শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (য়া আলি)
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০০৭
|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা
|{{nom}}
|-
|জী চিনে 
|{{nom}}
|-
|আইফা বঁটা&lt;ref name=altfg&gt;{{cite web |author=Andre Soares |url=http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |title=Indian Film Academy Awards 2007 |publisher=Altfg.com |date=2 June 2007 |access-date=13 June 2012 |archive-date=8 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |url-status=live |archivedate=8 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208180559/http://www.altfg.com/blog/awards/indian-film-academy-awards-2007/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
|{{nom}}
|-
|ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা&lt;ref&gt;{{cite web|title=Stardust Awards Winners for 2006|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|publisher=indicine.com|access-date=24 April 2017|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717184206/http://www.indicine.com/movies/bollywood/stardust-awards-winners-for-2006/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|নতুন আলোড়নকাৰী কণ্ঠ
|{{won}}
|-
|স্ক্ৰীন বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 May 2022 |title=Screen Award for Best Male Playback Singer |url=https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |access-date=2 July 2022 |website=Bollywood Product |language=en-US |archivedate=18 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231118075803/https://bollywoodproduct.in/screen-award-for-best-male-playback-singer/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠ (য়া আলি)
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৮
| rowspan=&quot;2&quot; |কলাকাৰ বঁটা
|জিন্দেগী
| rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰেষ্ঠ মিউজিক এলবাম
|{{won}}
|-
|''তুমি''
|{{won}}
|-
| ২০০৯ ||৫৫সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা || ''ইক’জ অৱ চাইলেঞ্চ'' || শ্ৰেষ্ঠ অ-কাহিনীমূলক সংগীত পৰিচালনাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা|| {{won}}
|-
|২০১১
|প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১১
|''[[জেতুকা পাতৰ দৰে (চলচ্চিত্ৰ)|জেতুকা পাতৰ দৰে]]''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;পুৱাৰ হাঁহিত&quot;''
|{{nom}}
|-
|২০১২
||প্ৰাগ চিনে বঁটা-২০১২&lt;ref&gt;{{cite web |title=Prag Cine Awards 2015 to be held in Assam |date=24 January 2015 |url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |publisher=indiantelevision.com |access-date=24 April 2017 |archive-date=1 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501001923/http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/news-broadcasting/prag-cine-awards-2015-to-be-held-in-assam-150124 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prag Cine Award on March 21, 22|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|publisher=assamtribune.com|access-date=24 April 2017|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815%2Fcity053|url-status=live|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402195918/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2815/city053|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|''[[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]]''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;ৰং দিয়া মৰম&quot;''
|{{nom}}
|-
|২০১৩
|প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৩
|''মি এণ্ড মাই ছিষ্টাৰ''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;থুনুক-থানাক&quot;''
|{{nom}}
|-
|২০১৪
|প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৪
|''চিঞৰ''
|&quot;শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;কালৰ অসুৰ&quot;''
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ২০১৫ 
| rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰাগ চিনে বঁটা উত্তৰ-পূব ২০১৫||''[[অহেতুক]]''
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;অহেতুক&quot;''
|{{won}}
|-
|''ৰ’দৰ চিঠি''
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৬
| rowspan=&quot;2&quot; |গপ চপ মিউজিক বঁটা
|''বলিয়া কৃষ্ণ (হেঙুল থিয়েটাৰ)''
|বছৰটোৰ শীৰ্ষক গীত – &quot;''বলিয়া কৃষ্ণ''&quot;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |''গানে কি আনে''
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক – ''&quot;জানো জানো&quot;''
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০১৭
| rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰাগ চিনে নৰ্থ-ইষ্ট ২০১৭
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;জানো জানো&quot;''
|{{nom}}
|-
|ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা
|''[[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ থিয়েটাৰ]]''
|ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী – &quot;জনম জনম''&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dalmia Bharat : First Mobile Theatre Awards presented by Dalmia Cement {{!}} MarketScreener|url=https://www.marketscreener.com/quote/stock/DALMIA-BHARAT-LTD-9743873/news/Dalmia-Bharat-First-Mobile-Theatre-Awards-presented-by-Dalmia-Cement-24725283/|access-date=13 February 2021|website=www.marketscreener.com|date=10 July 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ২০১৮ 
| rowspan=&quot;4&quot; |প্ৰাগ চিনে বঁটা ২০১৮&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 May 2018 |title=Prag Cine Awards North-East 2018: Best director award for Utpal Barpujari |url=http://nenow.in/north-east-news/prag-cine-awards-north-east-2018-best-director-award-for-utpal-barpujari.html |access-date=20 August 2022 |website=NORTHEAST NOW |language=en-US}}&lt;/ref&gt;|| rowspan=&quot;3&quot; | ''[[মিছন চাইনা (চলচ্চিত্ৰ)|মিছন চাইনা]]'' || শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়) || {{won}}
|-
| শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়) || {{won}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;দিন জ্বলে ৰাতি জ্বলে&quot;''
|{{nom}}
|-
|''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা
|{{nom}}
|-
|ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা
|''[[আৱাহন থিয়েটাৰ|আৱাহন থিয়েটাৰ]]''
|ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;অ' মা&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Assam's Mobile theater industry gets due recognition; Artists, writers and personalities awarded|url=https://www.thenortheasttoday.com/current-affairs/states/assams-mobile-theater-industry-gets-due-recognition-artists-writers-and-personalities-awarded|access-date=13 February 2021|website=TheNortheastToday – Read From North East (TNT)|date=22 June 2018|language=en}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|২০১৯
|ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ বঁটা
|''দেউতা (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰ)''
|ৰেড এফ এম শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;অ' দেউতা&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 July 2019|title=Tapan Das Bags Best Theatre Actor Award|url=https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|access-date=13 February 2021|website=Pratidin Time|language=en-US|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502130727/https://www.pratidintime.com/tapan-das-bags-best-theatre-actor-award/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |২০২১
| rowspan=&quot;7&quot; |প্ৰাগ চিনে বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |title=20th Prag Cine Awards on Jan 30 |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/20th-prag-cine-awards-on-jan-30 |access-date=20 August 2022 |website=Pratidin Time |date=24 December 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]''
|শ্ৰেষ্ঠ ছবি (জনপ্ৰিয়)
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (জনপ্ৰিয়)
|{{won}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;পাঞ্চনা&quot;''
|{{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]]
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক
|{{won}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ কথা – ''&quot;ৰাতি ৰাতি&quot;''
|{{nom}}
|-
|''প্ৰতিঘাত''
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক
|{{nom}}
|-
|''[[বৰনদী ভটিয়ায়]]''
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;বৰনদী ভটিয়ায়&quot;''
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২২
| rowspan=&quot;2&quot; |[[প্ৰাগ চিনে বঁটা]] ২০২২&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Galaxy of Stars Gathered at the 'Prag Cine Awards 2022', Check the Winners List |url=https://pragnews.com/Galaxy-of-Stars-Gathered-at-the-%27Prag-Cine-Awards-2022%27,-Check-the-Winners-List |access-date=20 August 2022 |website=pragnews.com |language=en }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|দা ফায়াৰিং ৰেঞ্জ
|শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২০)
|{{nom}}
|-
|চন্দ্ৰাৱলী
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী (২০২১)
|{{nom}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০২৩
|৮ম অসম ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2023 |title=8th Assam State Film Awards announced, Jonaki Porua—Fireflies, Bulbul Can Sing win best film award |url=http://nenow.in/top-news/8th-assam-state-film-awards-announced-jonaki-porua-fireflies-bulbul-can-sing-win-best-film-award.html |access-date=13 March 2023 |website=Northeast Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title='৩৫ হাজাৰ গান গোৱাৰ পিছত এতিয়া আৰু শ্ৰেষ্ঠ কণ্ঠশিল্পীৰ বঁটা লৈ থাকিবলৈ দিন নাই' | date=13 March 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJWoPZknc0w |access-date=13 March 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|[[কাঞ্চনজংঘা]]
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;পাঞ্চনা&quot;''
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |ৰাজস্থান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ ''&lt;small&gt;(অন্যান্য ৰাজ্যিক ছবিত)&lt;/small&gt;''
| rowspan=&quot;3&quot; |ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২
|শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ কণ্ঠশিল্পী – ''&quot;কি নাম দি মাতিম&quot;''
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালনা – &quot;''কি নাম দি মাতিম&quot;''
|{{nom}}
|-
|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ
|{{Won}}
|-
|২০২৪
|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা-অসমীয়া&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filmfare Awards Assamese 2024 Winners – Complete List Out! |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-assamese-2024/winners |access-date=5 April 2025 |website=filmfare.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|দা শ্লেম বুক
|শ্ৰেষ্ঠ সংগীত এলবাম
|{{Won}}
|-
|২০২৫
|ভূপেন হাজৰিকা বঁটা
|বেলতলা বহাগী উৎসৱ সমিতি। কবিতা বৰুৱাৰদ্বাৰা প্ৰদান, [[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ কনিষ্ঠ ভগ্নী
|জীৱনজোৰা সাধনাৰ বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg conferred the Bhupen Hazarika Award 2025 |url=https://dainikjanambhumi.com/news/dr-bhupen-hazarika-award-has-been-presented-to-zubeen-garg?utm_source=chatgpt.com |work=Dainik Janambhumi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg to be conferred with Dr. Bhupen Hazarika Award |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/assam-singer-zubeen-garg-to-be-conferred-with-dr-bhupen-hazarika-award |work=The Sentinel}}&lt;/ref&gt;
|সন্মানীত
|-
|}

==বিতৰ্ক==
জুবিন গাৰ্গ কেইবাবাৰো বিভিন্ন বিতৰ্কৰ মাজত সোমাই পৰিছিল। গান গাই থকা অৱস্থাত জখলা বগোৱাকে ধৰি মঞ্চত কৰা কেতবোৰ কাণ্ডৰ বাবে তেওঁ কেইবাবাৰো সমালোচিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;timesof&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.timesofassam.com/headlines/zubin-garg-into-controversy-again/ | title=Zubeen Garg into controversy again | publisher=Times of Assam | date=2010-08-26 | accessdate=2013-04-27}}&lt;/ref&gt; ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁ ''অসম বন্ধ''ৰ বিৰুদ্ধে আৰক্ষী থানাত এজাহাৰ দাখিল কৰিছিল যদিও পাছলৈ সেয়া উঠাই লয়।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}}

===ভূপেন হাজৰিকাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া===
২০১১ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত [[গুৱাহাটী]]ৰ জালুকবাৰীস্থিত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত [[ভূপেন হাজৰিকা|ড॰ ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ অন্তিম শ্ৰদ্ধাঞ্জলি অনুষ্ঠানত জুবিনক মূৰত এখন কাপোৰৰ সৈতে এটা হালধীয়া বৰণৰ গেঞ্জী পৰিহিত অৱস্থাত দেখা দিছিল। জুবিনৰ সেই পোছাকযোৰক লৈ সমগ্ৰ অসমজুৰি বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। অৱশেষত জুবিন গাৰ্গে ক্ষমা-প্ৰাৰ্থনা বিচাৰি বিতৰ্কৰ শেষ কৰিছিল।{{উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন}}

===বিহু-মঞ্চত হিন্দী গান===
২০১৩ চনত নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠন [[আলফা]]ই অসমৰ গায়কসকলক বিহু-মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন নকৰিবলৈ জাননী দিছিল। কিন্তু এই আদেশ অমান্য কৰি জুবিন গাৰ্গে লতাশিল বিহু-মঞ্চত তেওঁৰ জনপ্ৰিয় হিন্দী গান ''য়া আলী'' পৰিৱেশন কৰে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে আলফাৰ সৰ্বাধিনায়ক পৰেশ বৰুৱাই জুবিন গাৰ্গক ''ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক আগ্ৰাসনৰ এজেণ্ট''ৰূপে অভিহিত কৰি তেওঁক সংঘাতৰ বাবে সাৱধান কৰি দিছিল।&lt;ref name=&quot;tehelka&quot;&gt;{{cite web | url=http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | title=Zubeen hits the wrong notes for ULFA | publisher=Tehelka.com | date=2013-04-19 | accessdate=2013-04-27 | author=Ratnadip Choudhury | archivedate=2013-04-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130423164622/http://tehelka.com/zubeen-hits-the-wrong-notes-for-ulfa/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এই ঘটনাত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[তৰুণ গগৈ]]য়ে জুবিনক সমৰ্থন কৰি তেওঁক নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;ইণ্ডিয়ান&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.indianexpress.com/news/ya-ali-singer-zubeen-garg-provided-security-after-ulfa-threat/1105979/ | title='Ya Ali' singer Zubeen Garg provided security after ULFA threat | publisher=The Indian Express | date=2013-04-22 | accessdate=2013-04-27}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে কেইদিনমানৰ পাছতে এই বিবাদৰ মীমাংসা হয়। জুবিনৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰি এই নিষিদ্ধ ঘোষিত সংগঠনটিয়ে এটি প্ৰেছ বিজ্ঞপ্তি প্ৰকাশ কৰিছে। 
===সুৰাকণ্ঠ===
২০১৯ চনত বঙাইগাঁও জিলাৰ বক্সিং এছ’চিয়েশ্যনৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত বিতৰ্কিত মন্তব্য আগবঢ়োৱাৰ পাছত দৰং আৰু ওদালগুৰি জিলা ব্ৰাহ্মণ যুৱ মঞ্চই তেওঁক '''সুৰাকণ্ঠ''' উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref&gt;[https://sangbad365.com/brahman-samaj-vs-zubeen/ জুবীন গাৰ্গক জুবীন গাৰ্গ নহয়, জুবীন সুৰাকণ্ঠ আখ্যা ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ যুৱ মঞ্চই]&lt;/ref&gt;

===মাজুলীত নিষিদ্ধ===
মাজুলীৰ পূৱেৰুণ কলা পৰিষদৰ উদ্যোগত অনুষ্ঠিত ৰঙালী বিহু সন্মিলনৰ‌ সামৰণি অনুষ্ঠানত জুবিনক ''সংগীত সিন্ধু'' উপাধি প্ৰদান কৰাৰ অৱস্থাত জুবিনে সত্ৰাধিকাৰক ''প্ৰভু ঈশ্বৰ'' সম্বোধন কৰা সম্পৰ্কত আপত্তি দৰ্শায়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ফলত মাজুলী জিলা সত্ৰ মহাসভাই তেওঁক মাজুলীত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান পৰিৱেশনত নিষেধাজ্ঞা জাৰী কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://assam.news18.com/news/assam/zubeen-garg-is-banned-in-majuli-by-majuli-satra-mahasabha-for-insulting-satradhikar-tv-bhaskar-subham-g-377776.html Zubeen Garg Controversy: মাজুলীত নিষিদ্ধ জুবিন গাৰ্গ! সত্ৰাধিকাৰক অসন্মান কৰি শ্ৰীকৃষ্ণক তুচ্ছ-তাচ্ছিল্য কৰি ৰোষত পৰিল মাজুলীবাসীৰ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last2=Raj |first2=Suhasini |last1=Walker |first1=Mark |author2-link=Suhasini Raj |title=Zubeen Garg, Singer Who Charmed India With a Bollywood Hit, Dies at 52 |url=https://www.nytimes.com/2025/09/22/world/asia/zubeen-garg-dead.html |access-date=23 September 2025 |work=[[The New York Times]] |date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam: Zubeen Garg Faces Ban From Majuli District Satra Mahasabha |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-zubeen-garg-faces-ban-from-majuli-district-satra-mahasabha |work=Sentinel Assam |date=26 April 2024 |access-date=27 April 2024}}&lt;/ref&gt;

===লগুণ বিতৰ্ক===
২০১৯ চনত শিল্পীগৰাকীয়ে বিতৰ্কৰ সন্মুখীন হৈছিল যেতিয়া তেওঁ কৈছিল ''মই ব্ৰাহ্মণ, কিন্তু চিনেমাখনত মোৰ [[লগুণ]] (ব্ৰাহ্মণসকলে পিন্ধা পৱিত্ৰ সূতা) ছিঙি পেলাইছোঁ। মই আগতেও লগুণডাল আঁতৰাই পেলাইছিলোঁ আৰু এতিয়াও পিন্ধা নাই। '' পাছলৈ তেওঁ এই বক্তব্যৰ বাবে ক্ষমা বিচাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Assam singer Zubeen Garg says,'These Brahmins should be killed'; case registered | date=30 July 2019 | url=https://www.oneindia.com/india/assam-singer-zubeen-garg-says-these-brahmins-should-be-killed-case-registered-2926237.html }}&lt;/ref&gt; জুবিন গাৰ্গে মিডিয়াৰ আগত স্পষ্ট কৰি দিলে যে তেওঁ আচলতে তেনেকৈ বুজাব বিচৰা নাছিল। তেওঁ কয়—'' &quot;মই ধেমালি-ধেমালিতে কৈছিলোঁ বাবে মানুহে ভুল বুজিলে। মই বুজাব বিচাৰিছিলোঁ যে আমি উচ্চ জাতি-নিম্ন জাতিৰ ব্যৱস্থাটো নাইকিয়া কৰিব লাগে। মই সেই কঞ্চেপ্টটোত বিশ্বাস কৰোঁ। সেই প্ৰচেষ্টাত 'বামুণ' শব্দটো ভুলতে ওলাই গ’ল। মই ব্ৰাহ্মণ সমাজৰ সন্মুখত ক্ষমা বিচাৰিছোঁ যিহেতু মোৰ উদ্দেশ্য নাছিল। মই নিজেও ব্ৰাহ্মণ ল’ৰা। মানুহে অতদিনে দেখি আহিছে—মই কি কৰি আহিছোঁ।&quot; মই সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে কাম কৰিছোঁ।&quot; '' ইয়াৰ উপৰি গাৰ্গে কয়— ''&quot;মই সেইসময়ত ক্লান্ত হৈ পৰিছিলোঁ কাৰণ মই বিগত ৩-৪ ৰাতি ধৰি অবিৰতভাৱে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰি আছিলোঁ। আই এম ছ’ৰী। আগলৈ আৰু এনেকুৱা নহয়।&quot; ''&lt;ref name=&quot;Prag News&quot;&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=D2sTTsZQ7rg |title=Zubeen-Brahmin controversy: Zubeen Garg seeks apology for the brahmin controversy}}&lt;/ref&gt;

== মৃত্যু == 
[[File:People gathered at the Sarusajai Bhogeswar Baurah Sports Complex in Guwahati to pay their respects to Zubeen Garg.jpg|thumb|সৰুসজাইস্থিত ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া প্ৰাঙ্গণত ৰখা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ চাবলৈ ৰাইজ সমবেত হয়। ]]
[[File:Admirers and fans of Zubeen Garg are lighting the lamps at a market of Guwahati.jpg|thumb|অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত জুবিন গাৰ্গক সুঁৱৰি সন্ধ্যা চাকি আৰু মম জ্বলোৱা হয়। ]]
২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰ‌ তাৰিখে [[:en:Saint_John's_Island|ছেইণ্ট জ’ন্‌ছ দ্বীপ]]ৰ সমীপত থকা ছিংগাপুৰ প্ৰণালী ([[:en:Singapore_Strait|Singapore Strait]])ৰ বুকুত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাৰ পাছত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ পানীৰ তলত উশাহ লোৱাৰ অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল, এনে পৰিস্থিতিৰপৰা উদ্ধাৰ কৰি কাৰ্ডিঅ’পালমনাৰী ৰিছাছিটেশ্যন (চিপিআৰ) দিয়াৰ পাছত [[Singapore General Hospital|ছিংগাপুৰ জেনেৰেল হস্পিটেলৰ]] আই.চি.ইউত ভৰ্তি হোৱাৰ পাছত তেওঁক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assamese singer Zubeen Garg dies in scuba diving accident in Singapore |url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-garg-assamese-singer-dies-in-singapore-scuba-diving-accident-10259381/ |work=The Indian Express |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Popular Assam singer Zubeen Garg dies in Singapore accident |url=https://www.ndtv.com/entertainment/popular-assam-singer-zubeen-garg-dies-in-singapore-accident-9306555 |work=NDTV |date=19 September 2025 |access-date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ছিংগাপুৰত নৰ্থ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফেষ্টিভেলত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ গৈছিল, য’ত তেওঁ অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ কথা আছিল। 

২০২৫ চনৰ ২২ ছেপ্টেম্বৰত মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ঘোষণা কৰে যে ২৩ ছেপ্টেম্বৰত গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ কমাৰকুছি এন চি গাঁৱত গাৰ্গৰ মৃতদেহ সম্পূৰ্ণ ৰাজ্যিক সন্মানেৰে দাহ কৰা হ’ব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg to be cremated with full state honours near Guwahati on September 23 |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; যোৰহাটৰ জনসাধাৰণে অসম চৰকাৰক যোৰহাটত মৃতদেহ দাহৰ বাবে জনোৱা দাবীৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাৰ আলোচনা আৰু পৰিয়ালটোৰ সুবিধা তথা পছন্দ দুয়োটা দিশত বিবেচনা কৰি এই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ আৰু ভগ্নী পামী বৰঠাকুৰে ৮৫বছৰীয়া পিতৃৰ দুৰ্বল স্বাস্থ্য আৰু গুৱাহাটীৰপৰা আঁতৰত ৰীতি-নীতি সমাপন কৰাত হোৱা অসুবিধাৰ কথা উল্লেখ কৰে। আপোচ হিচাপে চৰকাৰে ঘোষণা কৰে যে, গাৰ্গৰ চিতাভস্ম যোৰহাটলৈও লৈ যোৱা হ’ব। গুৱাহাটীৰ দাহস্থলীৰ লগতে যোৰহাটতো গাৰ্গৰ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব বুলি চৰকাৰে ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam CM: Family's wish to perform Zubeen Garg's last rites near Guwahati prioritised; memorials planned in both Guwahati and Jorhat |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Ambulance carrying Zubeen Garg amidst crowd.jpg|thumb|ৰাইজৰ মাজেৰে যাত্ৰা কৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া এম্বুলেঞ্চখন]]
স্থানীয় গাঁৱৰ লোকে স্বেচ্ছামূলকভাৱে কাম কৰা ৩.৩ একৰ চৰকাৰী আবণ্টিত মাটিত বিস্তৃত এই শ্মশান ক্ষেত্ৰখনত ৫ হাজাৰ লোকৰ উপস্থিতি সম্ভৱ যদিও অনুমাণিক ৫০ হাজাৰ লোকৰ আগমন ঘটে। গাৰ্গৰ মৃতদেহ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱালৈকে গুৱাহাটীৰ অৰ্জুন ভোগেশ্বৰ বৰুৱা ক্ৰীড়া ভৱনত জনসাধাৰণে শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱাৰ বাবে ৰাজ্যিক ব্যৱস্থাৰে ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg's body to be kept at Guwahati sports complex before cremation |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-gargs-mortal-remains-to-be-kept-at-sarusajai-till-monday-assam-cm/cid/2124200 |work=The Telegraph |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ দিনটোলৈকে (২৩ ছেপ্টেম্বৰ) ৰাজ্যিক শোকৰ সময় বৃদ্ধি কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg cremation: Mourning period extended by one day |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/zubeen-garg-to-be-cremated-with-full-state-honours-near-guwahati-on-september-23/cid/2124279 |work=The Telegraph |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ ১৯ ​​ছেপ্টেম্বৰত ছিংগাপুৰত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তাত জুবিন গাৰ্গৰ মৃতদেহৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা কৰা হয়। এই পৰীক্ষাৰ ফলাফলত পানীত ডুব যোৱা কাৰণত তেওঁৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zubeen Garg’s death certificate cites drowning as cause of death |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/why-assam-government-ordered-second-post-mortem-of-zubeen-garg-s-body-101758549639461.html |website=Hindustan Times |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মৃতদেহ অসমলৈ অনাৰ পাছত বিভিন্নপক্ষৰপৰা জনসাধাৰণৰ দাবী আৰু আৱেদনৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে সৰ্বসাধাৰণৰ উদ্বেগ দূৰ কৰিবলৈ আৰু যিকোনো ধৰণৰ সন্দেহ নুই কৰিবলৈ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second post-mortem on Zubeen Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22 |website=India Today |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; পত্নী গৰিমা গাৰ্গৰ সন্মতি সাপেক্ষে অন্ত্যোষ্টিক্ৰিয়াৰ পূৰ্বে এইম্‌ছ গুৱাহাটীৰ এটা দলৰ সহযোগত গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়ত এই পদ্ধতিৰ দিন ধাৰ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second post-mortem of Zubeen Garg’s body to be done on Tuesday morning |url=https://www.tribuneindia.com/news/india/second-post-mortem-of-zubeen-gargs-body-to-be-done-on-tuesday-morning/ |website=The Tribune |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;

===শ্ৰদ্ধাঞ্জলি===
জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুত সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে ব্যাপক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি দিয়া হয়। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]], বিৰোধী দলৰ নেতা [[ৰাহুল গান্ধী]], অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]], [[ৰাইজৰ দল]]ৰ সভাপতি [[অখিল গগৈ]], অসম জাতীয় পৰিষদৰ সভাপতি লুৰীণজ্যোতি গগৈকে ধৰি বহু উচ্চ পদস্থ ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ দেহাৱসানত শোক প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Condolences pour in over death of singer Zubeen Garg |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/condolences-pour-in-over-death-of-singer-zubeen-garg/article70069962.ece |access-date=19 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=19 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 September 2025 |title=Singer Zubeen Garg passes away at 52: PM Modi expresses grief; Rahul Gandhi, Kharge pay tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/assam-cm-himanta-biswa-sarma-mourns-zubeen-gargs-death-calls-him-assams-favourite-rockstar/articleshow/123996813.cms |access-date=19 September 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; শ্ৰদ্ধাঞ্জলিস্বৰূপে [[অসম চৰকাৰ|অসম চৰকাৰে]] ২০ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা ২২ ছেপ্টেম্বৰলৈ তিনিদিনীয়া ৰাজ্যিক শোক ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam declares three-day State mourning over singer Zubeen Garg's death |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/zubeen-garg-death-singapore-assam-state-mourning-three-days/article70073216.ece |access-date=20 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=20 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; [[পশ্চিমবংগ|, উত্তৰ পূব ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱ সঙ্ঘই সাতদিনীয়াকৈ সকলো কাৰ্যসূচী স্থগিত কৰি শোক প্ৰকাশ কৰে।পশ্চিম বংগ]]ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[মমতা বেনাৰ্জী]]য়েও শোক প্ৰকাশ কৰি গাৰ্গক তেওঁৰ &quot;প্ৰিয় ভাতৃ&quot; বুলি অভিহিত কৰে আৰু তেওঁৰ &quot;মৃদু কণ্ঠ আৰু অদম্য মনোভাব&quot;ৰ প্ৰশংসা কৰে আৰু লগতে কয় যে, তেওঁৰ গীতসমূহ &quot;চিৰদিনৰ বাবে অমৰ&quot; হৈ থাকিব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bengal CM Mamata Banerjee mourns singer Zubeen Garg's death |url=https://theprint.in/india/bengal-cm-mamata-banerjee-mourns-singer-zubeen-gargs-death/2747044/ |work=ThePrint |agency=PTI |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

[[File:People gathered at the Zubeen Garg Samadhi Kshetra (Zubeen Kshetra) on the occasion of the First Death Anniversary, 2026 (2).jpg|thumb|জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰথম মৃত্যু দিৱসত জুবিন ক্ষেত্ৰত সমবেত হোৱা ৰাইজৰ একাংশ]]

ৰাজনৈতিক নেতাৰ উপৰি ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীত উদ্যোগৰ অসংখ্য ব্যক্তিয়ে গাৰ্গৰ মৃত্যুত শোক প্ৰকাশ কৰে। সহযোগী অসমীয়া গায়ক [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপনে]] গাৰ্গক &quot;এটা প্ৰজন্মৰ কণ্ঠ&quot; বুলি অভিহিত কৰি ভাতৃ হেৰুৱাৰ সমান ক্ষতি বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁৰ সৈতে ''গেংষ্টাৰ (২০০৬)'' ছবিত সহযোগ কৰা সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম চক্ৰৱৰ্তী]]য়ে তেওঁ “হতভম্ব আৰু বিধ্বস্ত” হৈছে বুলি উল্লেখ কৰি গাৰ্গৰ পৰিয়াললৈ সমবেদনা জ্ঞাপন কৰে। সংগীত শিল্পী [[এ. আৰ. ৰহমান]], প্ৰবীণ গায়ক [[হৰিহৰণ (গায়ক)|হৰিহৰণ]], সুৰকাৰ [[জিৎ গাংগুলী]], [[বাদশ্বাহ]], গায়ক [[আলিছা চিনাই]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], [[শান|চান]], অমল মালিক, [[দেৱজিৎ সাহা]], [[কল্পনা পাটোৱাৰী]], [[শিল্পা ৰাও]], [[সুনিধি চৌহান]], [[নেহা ভাছিন]], [[ৰাগেশ্বৰী লুম্বা|ৰাগেশ্বৰী লুম্বা স্বৰূপ]], [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]], [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], [[তৰালি শৰ্মা]], [[বিশাল মিশ্ৰা (সুৰকাৰ)|বিশাল মিশ্ৰা]], বিশাল দদলানী, আৰু অভিনেতা [[দেব (অভিনেতা)|দেৱ]] আৰু প্ৰসেনজিৎ চেটাৰ্জীয়েও ছ’চিয়েল মিডিয়াত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=P |first1=Devadasan K. |title=Zubeen Garg’s final journey: India bids tearful goodbye |url=https://gulfnews.com/entertainment/zubeen-gargs-final-journey-india-bids-tearful-goodbye-1.500277469 |access-date=23 September 2025 |work=[[Gulf News]] |date=21 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Khan |first1=Lubna |title=Hariharan Pays Tribute After ‘True Soul’ Zubeen Garg’s Death: ‘He Belonged To People’ |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/hariharan-pays-tribute-after-true-soul-zubeen-gargs-death-he-belonged-to-people-aa-9588636.html |access-date=23 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bhattacharya |first1=Tanisha |title=Zubeen Garg Death: Tributes From Shaan, Papon And Others - &quot;Devastated And Shocked&quot; |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-garg-death-tributes-from-pritam-armaan-malik-and-others-devastated-and-shocked-9307008 |access-date=22 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=19 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sangbadpratidin&quot;&gt;{{cite news |title='ভাইকে হাৰালাম', জুবিনেৰ মৃত্যুতে বাকৰুদ্ধ পাপন, শোকপ্ৰকাশ প্ৰীতম ও দেবেৰ |trans-title='Lost a brother': Papon speechless, tributes from Pritam and Dev after Zubeen's death |url=https://www.sangbadpratidin.in/entertainment/cinema/zubeen-garg-death-pritam-papon-dev-jeet-ganguly-are-devastated-by-news/ |work=Sangbad Pratidin |date=19 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}&lt;/ref&gt; অসমীয়া অভিনেতা [[আদিল হুছেইন]]ে অসমীয়া সংগীত আৰু চিনামাত গাৰ্গৰ সাংস্কৃতিক গুৰুত্বৰ কথা দোহাৰি সমগ্ৰ বাতৰিটোক “হৃদয়বিদাৰক” বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref name=&quot;sangbadpratidin&quot; /&gt;

২০২৫ চনৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰত ৰঘু ডাকাটৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি অনুষ্ঠানত গাৰ্গৰ স্মৃতিত কলকাতাৰ নেতাজী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়ামত ৩০ ছেকেণ্ডৰ মৌনতা অৱলম্বন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Raghu Dakat trailer launch, Dev's 20 years in Tollywood: Event pays tribute to Zubeen Garg with silence |url=https://bengali.abplive.com/entertainment/himanta-biswa-sarma-shared-raghu-dakat-trailer-launch-video-as-they-paid-tribute-to-zubeen-garg-entertainment-news-bollywood-1153347 |work=ABP Ananda |date=21 September 2025 |access-date=23 September 2025 |language=bn}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনত গুৱাহাটীৰ [[বি বৰুৱা মহাবিদ্যালয়|বি. বৰুৱা মহাবিদ্যালয়]]ত অনুষ্ঠিত এক সংগীতানুষ্ঠানত গাৰ্গে প্ৰকাশ কৰিছিল যে &quot;[[মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত]]&quot; গীতটো তেওঁৰ মৃত্যুৰ সময়ত বজাব লাগে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত এই গীতটো কেৱল তেওঁৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াতে নহয়—সমগ্ৰ অসমতে, ঘৰে-দোকানে আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানত ব্যাপকভাৱে পৰিৱেশন কৰা শ্ৰদ্ধাঞ্জলিৰ সামূহিক গীত হিচাপে পৰিণত হয়।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Das |first=Yudhajit Shankar |date=22 September 2025 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/zubeen-garg-funeral-song-mayabini-ratir-bukut-song-anthem-procession-guwahati-fans-grief-2791423-2025-09-22 |title=Zubeen Garg funeral: The phenomenon called Zubeen Garg and how Mayabini became an anthem |magazine=India Today |accessdate=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

===লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ডছ===
ছিংগাপুৰৰপৰা জুবিন গাৰ্গৰ পাৰ্থিৱ শৰীৰ গুৱাহাটী আহি পোৱাৰ পাছতেই লক্ষাধিক লোক তেওঁৰ শৰীৰ কঢ়িয়াই নিয়া বাহনৰ কাষত থিয় দিয়ে। একাধিক বাতৰিৰ মতে, লিমকা বুক অৱ ৰেকৰ্ড্‌ছে সমবেত হোৱা লোকৰ সংখ্যাক পৃথিৱীৰ ভিতৰতে চতুৰ্থ সৰ্বাধিক হিচাপে অভিহিত কৰে। [[মাইকেল জেকচন]], পোপ ফ্ৰাঞ্চিছ আৰু দ্বিতীয় ৰাণী এলিজাবেথৰ পাছতে এই সমাৱেশক চতুৰ্থ বৃহত্তম হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;HT&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-gargs-funeral-in-guwahati-listed-as-fourth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-101758541214756.html | title=Zubeen Garg fans queue up in thousands for last glimpse of their idol | publisher=Hindustan Times | date=Updated on: Sept 23, 2025 08:06 am IST | accessdate=24 September 2025 | author=HT NEWS DESK}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/zubeen-garg-s-funeral-becomes-forth-biggest-gathering-enters-limca-book-of-records-article-13565844.html | title=Zubeen Garg’s funeral becomes fourth biggest gathering, enters Limca Book of Records | publisher=Money Control | date=September 22, 2025 15:00 IST | accessdate=24 September 2025 | author=MONEY CONTROL}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;News Arena&quot;&gt;{{cite web | url=https://newsarenaindia.com/nation/zubeen-s-funeral-ranked-4th-largest-global-gathering/57172 | title=Zubeen’s funeral ranked 4th largest global gathering | publisher=News Arena India | date=September 22, 2025, 02:49 PM | accessdate=24 September 2025}}&lt;/ref&gt;
===তদন্ত===
ছিংগাপুৰ কৰ্তৃপক্ষই প্ৰদান কৰা মৃত্যুৰ প্ৰমাণ-পত্ৰত জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ কাৰণ ডুব যোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg's cause of death revealed: Death certificate states singer died due to drowning |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-gargs-cause-of-death-revealed-death-certificate-states-singer-died-due-to-drowning/articleshow/124030064.cms |work=The Times of India |date=20 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; গাৰ্গৰ মেনেজাৰ আৰু ফেষ্টিভেল আয়োজকৰ বিৰুদ্ধে গাফিলতি আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অভাৱৰ অভিযোগত কেইবাখনো এজাহাৰ দাখিল কৰা হৈছিল, য'ত গাৰ্গে লাইফ জেকেট পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Zubeen Garg death: Assam Police file FIR against event organiser, controversy angle to be probed |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/zubeen-garg-death-assam-police-file-fir-against-event-organiser-controversy-angle-to-be-probed-101758350955318.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=No life jacket? Controversy angle under scanner in Zubeen Garg death probe so far |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/no-life-jacket-controversy-angle-under-scanner-zubeen-garg-death-probe-so-far-101758362390294.html|work=Hindustan Times |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ তেওঁৰ পত্নীয়ে তেওঁৰ মেনেজাৰৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ বাবে আবেদন জনায়।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Withdraw FIRs against Siddhartha, says Garima |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/withdraw-firs-against-siddhartha-says-garima/articleshow/124019732.cms |work=The Times of India |date=21 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ মেইলযোগে চিআইডিৰ ওচৰত এজাহাৰ দাখিল কৰে। এই এজাহাৰত তেওঁ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা, [[শ্যামকানু মহন্ত|শ্যামকানু মহন্তকে]] সাঙুৰি ছিংগাপুৰত জুবিন গাৰ্গৰ কাষত উপস্থিত থকাসকলৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তঁৰে। &lt;ref name=&quot;Garima&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.patrika.com/en/national-news/wife-of-zubeen-garg-garima-garg-saikia-files-fir-against-all-accused-in-suspected-death-case-in-singapore-19981524 | title=Wife of Zubeen Garg, Garima Saikia Garg, files FIR against all accused in suspected death case in Singapore | date=Sep 28, 2025 | agency=Patrika | accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Garima1&quot;&gt;{{cite news | url=https://thelogicalindian.com/zubeen-gargs-wife-files-cid-complaint-names-manager-organiser-in-probe-demand-over-singers-death/ | title=Zubeen Garg’s Wife Files CID Complaint, Names Manager, Organiser in Probe Demand Over Singer’s Death | date=Sep 29, 2025 | agency=The logical Indian| accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Garima2&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/garima-saikia-garg-fir-cid-10508796 | title=কাৰ কাৰ বিৰুদ্ধে এজাহাৰ দাখিল কৰিলে গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে?| date=Sep 27, 2025 | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন| accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt;

জনসাধাৰণৰ দাবীৰ পাছত অসম চৰকাৰে গাৰ্গৰ পৰিয়ালৰ সদস্যৰ সন্মতি সাপেক্ষে [[গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়|গুৱাহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় চিকিৎসালয়]]ত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kalita |first=Kangkan |title=Second post-mortem on Garg on Tuesday after demands from people, says Assam CM Himanta Biswa Sarma |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/story/second-post-mortem-on-zubeen-garg-on-tuesday-after-demands-from-people-says-assam-cm-himanta-biswa-sarma-2791537-2025-09-22|work=[[India Today]] |date=22 September 2025 |access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt;২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগত তেওঁৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষা সম্পন্ন হয়।&lt;ref name=&quot;autopsy2&quot;&gt;{{cite web |last= |first= |title=Zubeen Garg’s Second Post-Mortem Completed in Guwahati Ahead of Final Rites |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-second-post-mortem-completed-in-guwahati-ahead-of-final-rites-9326201 |website=NDTV |publisher=NDTV |date=2025-09-23 |access-date=2025-10-12}}&lt;/ref&gt;

জনতাৰ দাবী আৰু অসমীয়া শিল্পীৰ হেঁচাত তদন্তৰ বাবে এটা বিশেষ তদন্তকাৰী দল (SIT) গঠন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Purkayastha |first1=Biswa Kalyan |title=Assam: SIT formed to probe Zubeen Garg's death; Congress demands CBI inquiry |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-sit-formed-to-probe-zubeen-garg-s-death-congress-demands-cbi-inquiry-101758724645343.html |access-date=25 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karmakar |first1=Sumir |title=Assam Police form SIT to probe Zubeen Garg's death following suspicion of foul play |url=https://www.deccanherald.com/india/assam/assam-police-form-sit-to-probe-zubeen-gargs-death-following-suspicion-of-foul-play-3741754 |access-date=25 September 2025 |work=[[Deccan Herald]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Son |first1=Mallika |title=Assam CM Himanta Sarma Orders SIT Probe Into Singer Zubeen Garg's Death |url=https://www.news18.com/india/assam-cm-himanta-sarma-orders-sit-probe-into-singer-zubeen-gargs-death-ws-l-9594331.html |access-date=25 September 2025 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; এছ আই টি-ৰ নেতৃত্বত আছিল চিআইডি-ৰ বিশেষ ডিজিপি, আইপিএছ এম পি গুপ্তা আৰু আন ৯জন আৰক্ষী বিষয়া।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Varma |first1=Ananya |title=Assam Police Form 10-Member SIT To Probe 'Suspicious' Demise Of Zubeen Garg |url=https://www.timesnownews.com/india/assam-police-form-10-member-sit-to-probe-suspicious-demise-of-zubeen-garg-article-152888057 |access-date=25 September 2025 |work=[[Times Now]] |date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Following CM's order Assam DGP forms10-member SIT to probe into Zubeen Garg's death- The Week |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/09/24/cal55-as-zubeen-ld-sit.html |access-date=25 September 2025 |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |date=24 September 2025}}&lt;/ref&gt;

এছআইটি-ৰ সহায়ৰ পাছত চিআইডি-এ গাৰ্গৰ সন্দেহজনক মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ ধাৰা ৬১(২), ১০৫, আৰু ১০৬(১)ৰ অধীনত এটা গোচৰ (২০২৫ চনৰ ১৮ নং গোচৰ) পঞ্জীয়ন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=SIT, CID raids organiser's home amid probe into singer Zubeen Garg's demise |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sit-cid-raids-organiser-shyamkanu-mahantas-home-amid-probe-into-singer-zubeen-gargs-demise-101758894850541.html |access-date=26 September 2025 |work=[[Hindustan Times]] |agency=[[Asian News International|ANI]] |date=26 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; ফেষ্টিভেলৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু গাৰ্গৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বাসগৃহত অভিযান চলোৱা হয় আৰু এই সময়ত ইলেক্ট্ৰনিক ৰেকৰ্ড আৰু নথি-পত্ৰ জব্দ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maheshwari |first1=Khushi |title=Zubeen Garg Death: SIT Team Raids Houses Of Festival Organiser, His Manager |url=https://www.ndtvprofit.com/nation/zubeen-garg-death-sit-team-raids-houses-of-festival-organiser-his-manager |access-date=26 September 2025 |work=[[NDTV]] |date=25 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Assam: SIT raids homes of singer Zubeen Garg’s manager, event organiser |url=https://scroll.in/latest/1087010/assam-sit-raids-homes-of-singer-zubeen-gargs-manager-event-organiser |access-date=26 September 2025 |work=[[Scroll.in]] |date=26 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; ছিংগাপুৰত ডাইভিঙৰ সময়ত গাৰ্গৰ লগত যোৱা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীকো এছআইটি-এ জেৰা কৰি আটক কৰি ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Musician Shekharjyoti Goswami Arrested in Zubeen Garg Death Probe |url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/breaking-shekharjyoti-goswami-arrested-by-sit-in-zubeen-garg-death-case |work=The Sentinel Assam |date=25 September 2025 |access-date=26 September 2025}}&lt;/ref&gt; অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই মন্তব্য কৰিছিল যে যদি এছআইটি-এ নিৰ্ণায়ক ফলাফল নিদিয়ে তেন্তে গোচৰটো কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাক (চিবিআই)ক গতাই দিয়া হ’ব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=SIT questions musician in Zubeen Garg death case; CM warns probe may go to CBI if no results |url=https://m.economictimes.com/news/india/sit-questions-musician-in-zubeen-garg-death-case-cm-himanta-biswa-sarma-warns-probe-may-go-to-cbi-if-no-results/articleshow/124118501.cms |work=The Economic Times |date=23 September 2025 |access-date=26 September 2025}}&lt;/ref&gt; জনতাৰ ক্ষোভৰ সাক্ষী হৈ সদৌ অসম অধিবক্তা সন্থাই তেওঁলোকৰ সদস্যসকলক গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ গোচৰত অভিযুক্ত ব্যক্তিসকলক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰিবলৈ আহ্বান জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Lawyers urged not to represent accused in Zubeen Garg death case |url=https://www.thehindu.com/news/national/assam/lawyers-urged-not-to-represent-accused-in-zubeen-garg-death-case/article70098339.ece |access-date=27 September 2025 |work=[[The Hindu]] |date=26 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Zubeen Garg’s death: Assam lawyers’ association urged not to represent accused; CID issues notices to witnesses |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/26/zubeen-gargs-death-assam-lawyers-association-urged-not-to-represent-accused-cid-issues-notices-to-witnesses |access-date=27 September 2025 |work=[[The New Indian Express]] |date=26 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ তদন্তৰ ফলত ২০২৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইভেণ্টৰ আয়োজক শ্যামকানু মহন্ত আৰু মেনেজাৰ সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;PratidinTime2025&quot;&gt;{{cite web | title=BREAKING: Shyamkanu Mahanta, Siddharth Sharma Arrested, Brought To Guwahati | website=Pratidin Time | date=1 October 2025 | url=https://www.pratidintime.com/guwahati-news-breaking-latest/breaking-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-arrested-brought-to-guwahati-10518028 | access-date=1 October 2025}}&lt;/ref&gt; ২ অক্টোবৰ তাৰিখে শ্যামকানু মহন্ত, সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মাৰ বিৰুদ্ধে চিআইডি-এ ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতাৰ অধীনত ১০৩ ধাৰা আৰোপ কৰে। এইটো ধাৰা পৰিকল্পিত হত্যাৰ লগত জড়িত।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Murder charges added against Shyamkanu Mahanta &amp; Siddharth sharma in Zubeen Garg Death Case |url=https://www.guwahatiplus.com/assam/murder-charges-added-against-shyamkanu-mahanta-siddharth-sharma-in-zubeen-garg-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Guwahati Plus |date=2 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Section 103 of BNS slapped on accused in Zubeen’s death case|url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/assam-section-103-of-bns-slapped-on-accused-in-zubeens-death-case |access-date=3 October 2025 |work= The Sentinal |date=2 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

২ অক্টোবৰতে ছিংগাপুৰৰ ঘটনাস্থলীত উপস্থিত থকা শেখৰ জ্যোতি গোস্বামী আৰু কণ্ঠশিল্পী অমৃতপ্ৰভা মহন্তক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বিশেষ তদন্তকাৰী দলৰ সূত্ৰৰ মতে, শেখৰ জ্যোতি গোস্বামীক ইতিমধ্যে ভাইৰেল হৈ পৰা ভিডিঅ’টোত গাৰ্গৰ অতি ওচৰত সাঁতুৰি থকা দেখা গৈছিল আৰু অমৃতপ্ৰভা মহন্তই সমগ্ৰ কাণ্ডটো নিজৰ চেলফোনত ৰেকৰ্ড কৰিছিল। দুয়োকে বিগত ৬ দিন ধৰি জেৰা কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;NDTV&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.ndtv.com/india-news/shekhar-jyoti-goswami-amritprava-mahanta-bandmate-co-singer-arrested-in-zubeen-garg-death-case-total-now-4-sources-9386048 | title=Bandmate, Co-Singer Arrested In Zubeen Garg Death Case, Total Now 4: Sources | work=NDTV | date=Oct 03, 2025 06:52 am IST | agency=NDTV | accessdate=3 October 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Northeast&quot;&gt;{{cite news | url=https://northeasttoday.in/northeast/assam/zubeen-garg-death-case-cid-arrests-musicians-shekhar-goswami-and-amritprava-mahanta/ | title=Zubeen Garg Death Case: CID Arrests Musicians Shekhar Goswami And Amritprava Mahanta | work=Northeast | date=3rd October 2025 | agency=North East Today | accessdate=3 October 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==উত্তৰাধিকাৰ==
জুবিন গাৰ্গক উদ্‌যাপন কৰিবলৈ ২০২২ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত [[ডিগবৈ|ডিগবৈত]] নাজিৰাটিং তামোলী পৰ্যটন মহোৎসৱৰ সময়ত গায়কজনৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা ২০ ফুট উচ্চতাৰ এটা মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 January 2023 |title=Zubeen Garg's Statue Unveiled in Digboi |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/zubeen-gargs-statue-unveiled-in-digboi-631273 |access-date=8 January 2023 |website=www.sentinelassam.com |language=en}}&lt;/ref&gt; টেঙাপানীৰ গাঁওবাসীয়ে ন দিহিং নদীৰ সিপাৰে নিৰ্মাণ কৰা আৰু জুবিন গাৰ্গৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন বাঁহৰ দলং টেঙাপানী-থেপাবাৰীত গায়কজনে ২০২০ চনৰ ২৯ ফেব্ৰুৱাৰীত উদ্বোধন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2020 |title='Zubeen Garg Bridge' in Kakopathar to be inaugurated by the star himself on 29 Feb |url=https://newslivetv.com/zubeen-garg-bridge-in-kakopathar-to-be-inaugurated-by-the-star-himself-on-29-feb/ |access-date=8 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ojha |first1=Manoj Kumar |date=29 May 2020 |title=Zubeen Garg to open namesake bridge in Assam |url=https://www.telegraphindia.com/states/zubeen-garg-to-open-namesake-bridge-in-assam/cid/1749568 |work=The Telegraph |access-date=27 April 2024}}&lt;/ref&gt;
তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল কপিল বৰঠাকুৰ।কপিল বৰঠাকুৰে পুত্ৰ জুবিন গাৰ্গৰ আত্মজীৱনী লিখি উলিয়ায়।

===সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব===
জুবিন গাৰ্গৰ কৰ্মৰাজি সংৰক্ষণৰ বাবে অনুৰাগী আৰু সংৰক্ষণকাৰীয়ে একাধিক প্ৰচেষ্টা হাতত লৈছে। গুৱাহাটীৰ হাতীগাঁৱৰ বিশাল কলিতাই তেওঁৰ অনুৰাগী আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি ''চান্দনী ৰাত'' এলবামৰ স্বাক্ষৰিত কপিকে ধৰি গাৰ্গৰ ৰেকৰ্ডিঙৰ ৩৩ হাজাৰৰো অধিক কেছেট আৰু চিডি সংকলন কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে। ভৌতিক সংগ্ৰহৰ উপৰি তেওঁৰ সংগীতৰ অৱদানসমূহ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ আৰু সুলভ কৰিবলৈ প্ৰায় ৩৫,০০০ গীত থকা এটা ডিজিটেল আৰ্কাইভ সৃষ্টি কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=35,000-song archive vows to keep Zubeen's voice alive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/35000-songs-archive-vows-to-keep-zubeens-voice-alive/articleshow/124019744.cms|work=The Times of India |access-date=23 September 2025}}&lt;/ref&gt;

==জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত বিভিন্নজন==
অসমৰ বিশিষ্ট লেখক-সাহিত্যিক ড॰ [[নগেন শইকীয়া|নগেন শইকীয়া]]ই&lt;ref name=&quot;নি১&quot;&gt;{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/20092025/index.php | title=আজিৰ দিনটো শোক দিৱ হিচাপে গণ্য কৰিব লাগে | date=২০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=23 September 2025 | author=[[নগেন শইকীয়া|শইকীয়া, নগেন]] | location=গুৱাহাটী | pages=১,১৩ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; জুবিন গাৰ্গ সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰে—
&lt;blockquote&gt;মই দেখিছোঁ জুবিনৰ কণ্ঠত এনে এক সুৰৰ যাদু আছে, যি মানুহক, শ্ৰোতাক সহজেই আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে &lt;/blockquote&gt;

অসমৰ কবি-সাহিত্যিক-গীতিকাৰ [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]ই জুবিন গাৰ্গৰ জনপ্ৰিয়তা সম্পৰ্কে কৈছে&lt;ref&gt;{{cite book | title=জুবিন গাৰ্গ জীৱনৰপৰা গানলৈ | publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ | author=ভট্টাচাৰ্য, হীৰেন, অনুলেখন : মণ্টু শইকীয়া | authorlink=জুবিন অসমীয়া সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত এক জোকাৰণি | year=জানুৱাৰী, ২০০৯ | location=গুৱাহাটী | pages=১,২}}&lt;/ref&gt;—

&lt;blockquote&gt;জুবিন সঁচাই আচৰিত। ইমান কম বয়সতে, ইমান সোনকালে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰা দেখি আচৰিত হওঁ। জুবিন কোনো ৰেডিঅ’ৰ শিল্পী নহয়। দূৰদৰ্শনৰ শিল্পী নহয় বা তেনেধৰণৰ কোনো বেকগ্ৰাউণ্ডো নাই। জুবিনে যোগ্যতাৰ ভিত্তিত জনপ্ৰিয়তা পাইছে নিঃসন্দেহে। &lt;/blockquote&gt;

[[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী অসমৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক [[উৎপল দত্ত (লেখক)|উৎপল দত্ত]]ই কৈছে—&lt;blockquote&gt;
দৰ্শক আৰু সাধাৰণ মানুহক আকৰ্ষণ কৰিব পৰা যি ক্ষমতা, গীতৰ বজাৰত গীত বিক্ৰীৰ যি নিশ্চয়তা প্ৰদান, তেওঁৰ সৃষ্টিৰ পোহৰৰ প্ৰতিফলনত জিলিকি উঠাৰ যি হেঁপাহ, সেইবোৰেই তেওঁৰ নক্ষত্ৰ-স্থান স্থিৰ কৰি ৰাখিছে। সমগ্ৰ অসমৰ বিশালসংখ্যক গুণমুগ্ধৰ স্বাৰ্থহীন ভালপোৱাৰ অধিকাৰী হৈছিল জুবিন।&lt;ref name=&quot;নি&quot;&gt;{{cite news | url=https://niyomiyabarta.com/epaper/22092025/page7.php | title=অসমৰ বিনোদন জগতৰ অতুলনীয় নক্ষত্ৰ-জুবিন গাৰ্গ | date=২২ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৯ | agency=নিয়মীয়া বাৰ্তা | accessdate=22 September 2025 | author=দত্ত, উৎপল | location=গুৱাহাটী | pages=৭ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

জুবিন গাৰ্গ সম্পৰ্কত [[ভূপেন হাজৰিকা|ভূপেন হাজৰিকাৰ]] মন্তব্য: &lt;blockquote&gt;জুবিন বৰ 'টেলেণ্টেড' ল'ৰা। মই ভাবোঁ সি খুব অধ্যয়ন কৰে। জুবিনে নিজক আৰু শ্ৰোতাক ভালদৰে জানে, সেই কাৰণে ইমান জনপ্ৰিয়তা আৰু তেওঁ সৃষ্টিৰ প্ৰতি শ্ৰোতাৰ ইমান আগ্ৰহ।&lt;/blockquote&gt;

==জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰিয়==
*প্ৰিয় ব্যক্তিত্ব: কলাগুৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] 
*চে গুৱেভাৰা
*প্ৰিয় ব্যক্তি: অভিনেতা [[চাৰ্লি চেপলিন]] 
*প্ৰিয় গ্ৰন্থ: 'My Autobiography' (Charlie Chaplin) 
*প্ৰিয় অভিনেতা: মাৰ্লন ব্ৰেণ্ডো 
*প্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ: 'Citizen Kane' আৰু 'The Bicycle Thief 
*ৰ'ল মডেল: ন্যাপোলিঅ' বোনাপাৰ্ট

==আৰু চাওক==
* [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা]]
* [[জুবিন|জুবিন শব্দৰ অৰ্থ]]
* [[হাচটেগ জাষ্টিচ ফ'ৰ জুবিন গাৰ্গ]]
* [[জুবিন ক্ষেত্ৰ]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist|2}}

==গ্ৰন্থসূচী==
* '''পিতৃৰ দৃষ্টিত জুবিন''', কপিল ঠাকুৰ, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০১১ 
* '''জুবিন গাৰ্গ: জীৱনৰপৰা গানলৈ''', মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ, ২০০৯

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [https://geetsankalan.com/singers/zubeen-garg গীত সংকলন ৱেবচাইটত জুবিন গাৰ্গৰ গীত]
{{Commons category|Zubeen Garg|জুবিন গাৰ্গ}}
{{Wikiquote}}
* {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}}
* {{Twitter|zubeengarg1}}
* {{Instagram|zubeen.garg}}
* {{IMDb name|0958276}}
* [https://zubeenda.online/ জুবিনদা.অনলাইন] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://zubeengarg.com/ জুবিনগাৰ্গ.কম]
* [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452684/mode/1up জুবিনৰ গাৰ্গ — জীৱনৰ পৰা গানলৈ, মণ্টু শইকীয়া সম্পাদিত, চন্দ্ৰ প্ৰকাশ]

{{জুবিন গাৰ্গ}}
{{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}}
{{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ|*]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেতা]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ সংগীতকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]]
[[শ্ৰেণী:সমাজহিতৈষী]]
[[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক]]
[[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:কবি]]
[[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]]
[[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সুৰকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞ]]
[[শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (ভাৰত) বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি]]
[[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>hvmcxw1837wm74vwo6jwp4598shbd0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চৰাই</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2970</id>
    <revision>
      <id>648628</id>
      <parentid>646178</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145199" sha1="beo1l4q0c75s10pbtj9vttufynnexvv" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|name = চৰাই
|fossil_range = [[Late Jurassic]]&amp;ndash;Recent, {{Fossil range|150|0}}
|image = Bird Diversity 2011.png
|image_caption = The diversity of modern birds.
|image_alt =
|taxon = Aves
|authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&amp;tree=0.1 | title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | accessdate=11 June 2012 | last=Brands | first=Sheila | authorlink= | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170624225159/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&amp;tree=0.1 | archivedate=24 June 2017 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|subdivision_ranks = [[Class (biology)|Subclasses]]
|subdivision =
*{{extinct}}[[Archaeornithes]] [[Paraphyly|*]]
*{{extinct}}[[Enantiornithes]]
*{{extinct}}[[Hesperornithes]]
*{{extinct}}[[Ichthyornithes]]
*[[Neornithes]]
And see text
}}
'''চৰাই'''ৰ ({{lang-en|Bird}}) বৈজ্ঞানিক সংজ্ঞা হ’ল “কণী পৰা, ডেউকা থকা, উষ্ণৰক্তী, এবিধ দুঠেঙীয়া মেৰুদণ্ডী [[প্ৰাণী]]”। সকলো মিলাই বৰ্তমান প্ৰায় ১০,০০০টা প্ৰজাতি, [[পৃথিৱী]]ৰ সকলো জলবায়ুতে, মেৰু অঞ্চলৰ পৰা [[এণ্টাৰ্কটিকা]]লৈক, বসবাস কৰা দেখা যায়। চৰাই জাতিৰ আকাৰ ২ ইঞ্চিৰ “[[হামিং বাৰ্ড]]” ৰ পৰা প্ৰায় ৯ ফুটৰ [[ঊট পক্ষী]]লৈকে হ'ব পাৰে। 

আধুনিক চৰাই সমূহৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হ’ল, ডেউকা, ঠোঁট, টান-খোলাৰ কণী পৰা, চাৰি-কোঠালিৰ হৃদযন্ত্ৰ তথা উচ্চ পাচন-হাৰ (metabolic rate)। চৰাইৰ সকলো প্ৰজাতিৰে ডেউকা আছে। চৰাইৰ ডেউকা প্ৰকৃততে ইয়াৰ আগঠেঙৰ ৰূপান্তৰিত ৰূপ। উৰিব নোৱাৰা চৰাইৰ উদাহৰণ হ’ল, ৰেটিটছ ([[:en:Ratites|ratites]]), পেংগুইন ([[:en: Penguine |penguins]]) আৰু নানা দ্বীপবাসী চৰাই সমূহ। চৰাইৰ পাচন-যন্ত্ৰ তথা শ্বাসযন্ত্ৰও উৰিবৰ বাবে বিশষভাৱে ৰূপান্তৰিত হৈছে। চৰাইৰ বহুতো প্ৰাজাতিয়ে বহু দীঘলীয়া দুৰত্ব অতিক্ৰম কৰি পৰিভ্ৰমণ কৰে। চৰাই সামাজিক জীৱ। নানা ধৰণৰ সংকেত তথা মাতেৰে পৰস্পৰে পৰস্পৰৰ লগত যোগাযোগ স্থাপন কৰিব পাৰে। 

== ক্ৰমবিৱৰ্তন ==
জীৱাশ্ম আৰু জৈৱ প্ৰমাণ সমূহৰ আধাৰত বিজ্ঞানীসকলে প্ৰাচীন [[জুৰাচিক যুগ]]ৰ থেৰ’পড ([[:en: Theropod| Theropod]]) ডাইন’ছৰৰ পৰাই ক্ৰমান্বয়ে ৱিৱৰ্তন ঘটি চৰাইৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি গণ্য কৰে। চৰাইৰ উৎপত্তি আজিৰ পৰা ১৫০-২০০ মিলিয়ন বছৰ আগতে হৈছে বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। 

ফ্ৰান্সিছ উইলোগবী ([[:en:Francis Willughby| Francis Willughby]]) আৰু জন ৰে ([[:en:John Ray| John Ray]]) নামৰ বিজ্ঞানী দুগৰাকীয়ে পোনপ্ৰথমে ১৬৭৬ চনত “অৰ্নিথ’লজী’’(Ornithologiae) ত চৰাইৰ বৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজন আগবঢ়াইছিল&lt;ref&gt;{{Cite book|last=del Hoyo |first=Josep |coauthors=Andy Elliott and Jordi Sargatal |title=[[Handbook of Birds of the World]], Volume 1: Ostrich to Ducks |year=1992 |publisher=[[Lynx Edicions]] |location=Barcelona |isbn=84-87334-10-5}}&lt;/ref&gt; কেৰ’লাছ লিনিয়াছ ([[:en:Carolus Linnaeus| Carolus Linnaeus]]) এ ১৭৫৮ চনত এই শ্ৰেণীবিভাজন সংশোধিত ৰূপত প্ৰকাশ কৰে। 

আধনিক চৰাইসমূহ মূলত নিঅৰনিথিছ ([[:en:Neornithes| Neornithes]]) বিভাগটোৰ আন্তৰ্ভুক্ত, ইয়াৰে দুটা বিভাজন আছে। পেলিঅগনেথি ([[:en:Palaeognathae| Palaeognathae]]), য’ত উৰিব নোৱাৰা চৰাইৰ প্ৰজাতি সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে , যেনে- ৰেটিটছ আৰু নিঅ'গনেথি ([[:en:Neognathae| Neognathae]]), য’ত অন্য সকলো চৰাইক সামৰা হৈছে। 

== শ্ৰেণীবিভাজন ==
	পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে পক্ষী বা চৰাই দেখিবলৈ পোৱা যায়। প্ৰাচীন যুগৰ প্ৰাণীবোৰৰ তুলনাত্মক শাৰীৰবিজ্ঞান আৰু জীৱাশ্মবোৰ অধ্যয়ন কৰি প্ৰাণীবিদসকলে পক্ষীবোৰ সৰীসৃপৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে বুলি একমত হৈছে। চৰাই আৰু সৰীসৃপবোৰে বহুক্ষেত্ৰতে সাদৃশ্য দেখুৱাই বাবে হাক্স্‌লেই ইহঁতক কশেৰুকী প্ৰাণীৰ অন্তৰ্গত চৌৰ’পছিডা (sauropsida) নামৰ অতিগোত্ৰত (Superclass) অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তদুপৰি হাক্সলেই পক্ষীবোৰক মহামান্বিত সৰীসৃপ বুলি অভিহিত কৰিছিল। চৰাইবোৰ হ’ল দ্বিপদী তথা পাখিযুক্ত প্ৰাণী। ইহঁতবোৰ মেছ’য’ইক যুগৰ অৰনিথিছিয়া বৰ্গৰ সৰীসৃপৰ পৰা উৎপত্তি হৈ বৰ্তমান যুগৰ পক্ষীবোৰলৈ ক্ৰ’ম’বিকশিত হৈছে। ক্ৰম’বিকাশৰ ধাৰাত চৰাইবোৰ সৰীসৃপতকৈ উচ্চখাপৰ আৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীতকৈ নিম্নখাপৰ। দেখা গৈছে যে আধুনিক যুগৰ চৰাইবোৰ প্ৰকৃততে ক্ৰিটেছিয়াছ যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়তহে আৱিৰ্ভাব হৈছিল। সৰীসৃপৰ ক্ৰ’মবিকাশ হওঁতে বহু সময়ৰ প্ৰয়োজন হৈছিল; যিহেতু এই পৰিৱৰ্তনে দেহৰ আৰু দেহক্ৰিয়াৰ প্ৰায় সকলোখিনি স্পৰ্শ কৰিছে। এই ক্ৰম’বিকাশৰ ধাৰাত শীতলৰক্তী সৰীসৃপৰ উষ্ণৰক্তী চৰাইলৈ পৰিৱৰ্তন, লাওঁখোলাৰ হাড়সমূহৰ সংযোজন, পুচ্ছাংশৰ দেহাংশলৈ পৰিৱৰ্তন, বাতিল হাড়ৰ (Pneumatic bone) উৎপত্তি, কশেৰুকাৰ সংযোজনৰ ফলত ছিনছেক্ৰাম নামৰ হাড়ৰ সৃষ্টি আদিয়েই প্ৰধান পৰিৱৰ্তন। উষ্ণৰক্তী, দ্বিপদী, অগ্ৰপদখন উৰণ কাৰ্যত সহায় কৰিবলৈ ডেউকালৈ ৰূপান্তৰণ, গ্ৰন্থিবিহীন ছাল আৰু পাখিৰে আবৃত শৰীৰযুক্ত প্ৰাণীবোৰকে চৰাই বোলা হয়। IUCN ৰ তথ্য মতে বৰ্তমান পৃথিৱীত 10,400 তকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ চৰাই আছে। 

উপশ্ৰেণী (Subclass) নিঅৰনিথিছৰ বিভিন্ন ভাগ সমূহ তলত দিয়াৰ দৰে--. 

উপশ্ৰেণী নিঅৰনিথিৰ দুটা মূল উচ্চবৰ্গ (Superorder)–

উচ্চবৰ্গ পেলিঅগনেথি :
এই উচ্চবৰ্গৰ অধীনত দুটা বৰ্গ আছে য’ত মুঠতে ৪৯ বিধ প্ৰজাতি অন্তৰ্ভুক্ত। বৰ্গ দুটা হ'ল -
*ষ্ট্ৰুথিফৰমিছ (Struthioniformes)—উদাহৰণ, [[অষ্ট্ৰিছ]] , [[ইমু]] , [[কিৱি]]
*টিনামিফৰমিছ (Tinamiformes)—টিনামাছ

উচ্চবৰ্গ নিঅগনেথি:
এই উচ্চবৰ্গত ২৭টা বৰ্গ আৰু সৰ্বমুঠ দহহাজাৰ প্ৰজাতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই বৰ্গসমূহ হ’ল-
* এনছেৰিফৰমিছ (Anseriformes)—waterfowl
* গেলিফৰমিছ (Galliformes)—fowl
* কেৰেদ্ৰিফৰমিছ (Charadriiformes)—gulls, button-quails, plover
* গেভিফৰমিছ (Gaviiformes)—loons
* প'ডিচিপেডিফৰমিছ (Podicipediformes)—grebes
* প্ৰচেলেৰিফৰমিছ (Procellariiformes)—albatross,petrels
* স্ফেনিশ্চিফৰমিছ (Sphenisciformes)—পেংগুইন
* পেলিকানিফৰমিছ (Pelecaniformes)—পেলিকান
* ফেইটন্তিফৰমিছ (Phaethontiformes)—tropicbirds
* চিক'নিফৰমিছ (Ciconiiformes)—stork
* কেথেৰ্টিফৰমিছ (Cathartiformes)—নতুন বিশ্বৰ শগুণ
* ফণিক'প্টেৰিফৰমিছ(Phoenicopteriformes)—ফ্লেমিংগ'
* ফেলকনিফৰমিছ (Falconiformes)—ঈগল, ফেলকন
* গ্ৰুচিফৰমিছ (Gruiformes)—Crane
* টেৰ'ক্লিদিফৰমিছ (Pteroclidiformes)—sandgrouse
* কলোম্বিফৰমিছ (Columbiformes)—কপৌ, পাৰ
* শ্চিটাচিফৰমিছ (Psittaciformes)—ভাটৌ
* কুকুলিফৰমিছ (Cuculiformes)—কুলি চৰাই
* অপিস্থকমিফৰমিছ (Opisthocomiformes)—হোৱাটজিন (hoatzin)
* স্ত্ৰিগিফৰমিছ (Strigiformes)—ফেঁচা
* কেপ্ৰিমুলগিফৰমিছ (Caprimulgiformes)—nightjar
* এপ'ডিফৰমিছ (Apodiformes)—ছুইফ্ট আৰু হামিংবাৰ্ড
* ক&quot;ৰাচিফৰমিছ (Coraciiformes)—মাছোৰোকা
* পিচিফৰমিছ (Piciformes)-কাঠোৰোকা
* ত্ৰগ'নিফৰমিছ (Trogoniformes)—trogons
* ক'লিফৰমিছ (Coliiformes)—mousebirds
* পেচ্চেৰিফৰমিছ (Passeriformes)—passerines

== বিতৰণ ==
চৰাই বিশ্বৰ আটাইকেইখন মহাদেশতে পোৱা যায় যদিও আটাইতকৈ বেছি বৈচিত্ৰতা দেখা যায় বিষুৱীয় (tropical ) অঞ্চল সমূহত।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Brooke |first=Michael |year=2004 |title=Albatrosses And Petrels Across The World |location=Oxford |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-850125-0|pages=}}&lt;/ref&gt;
[[চিত্ৰ:House sparrow04.jpg|thumb|left|মানুহৰ কাৰ্য-কলাপৰ ফলস্বৰূপে ঘৰচিৰিকাৰ বিতৰণ শেহতীয়াকৈ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Newton |first=Ian|year=2003 |title=The Speciation and Biogeography of Birds |url=https://archive.org/details/speciationbiogeo0000newt |location=Amsterdam |publisher=Academic Press |isbn=0-12-517375-X|page=[https://archive.org/details/speciationbiogeo0000newt/page/463 463]}}&lt;/ref&gt;]]

পূৰ্বতে ধাৰণা কৰা হৈছিল যে বিষুৱীয় অঞ্চলত এই বৈচিত্ৰতাৰ কাৰণ হ'ল তুলনামূলক ভাৱে বেছি [[:en:Speciation|speciation]] হাৰ: অৱশ্যে শেহতীয়া তথ্যই দেখুৱাইছে যে বিষুৱীয় অঞ্চলৰ উচ্চ অক্ষাংশৰ লগে লগে নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টিও বৃদ্ধি পায় আৰু সেয়ে বিলুপ্তিকৰণ ([[:en: Extinction| extinction]]) ৰ হাৰেও বৈচিত্ৰতাৰ ওপৰত ঋণাত্মক প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Weir |first=Jason T. |month=March |year=2007 |title=The Latitudinal Gradient in Recent Speciation and Extinction Rates of Birds and Mammals |url=https://archive.org/details/sim_science_2007-03-16_315_5818/page/1574 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=315 |issue=5818 |pages=1574–76 |doi=10.1126/science.1135590 |pmid=17363673 |issn=0036-8075 |last2=Schluter |first2=D}}&lt;/ref&gt; এক বুজনসংখ্যক চৰায়ে সাগৰতো বসবাসৰ বাবে নিজকে অভিযোজিত কৰি ল'ব পাৰিছে। আনকি কিছুমান সাগৰীয় চৰাইৰ প্ৰজাতি কেৱল প্ৰজননৰ বাবেহে পাৰলৈ আহে বুলি জনা যায়।&lt;ref name = &quot;Burger&quot;&gt;{{Cite book|last=Schreiber |first=Elizabeth Anne |coauthors=Joanna Burger |year=2001 |title=Biology of Marine Birds |url=https://archive.org/details/biologyofmarineb0000unse |location=Boca Raton |publisher=CRC Press |isbn=0-8493-9882-7|pages=}}&lt;/ref&gt; 

মানুহে সংস্থাপন (introduce) কৰা অনেক ঠাইতো নতুন প্ৰজাতি সমূহে প্ৰজনন কৰি আবাদী গঠন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ইয়াৰে কিছুমান উদ্দেশ্যপূৰ্ণভাৱে কৰা হৈছে, যেনে - [[:en: Ring-necked Pheasant| Ring-necked Pheasant]]', নামৰ চৰাইৰ প্ৰজাতিটৌ সমগ্ৰ বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইত [[:en:Game Bird| game bird]] হিচাপে সংস্থাপন কৰা হৈছে। .&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hill |first=David |coauthors=Peter Robertson |year=1988 |title=The Pheasant: Ecology, Management, and Conservation |location=Oxford |publisher=BSP Professional |isbn=0-632-02011-3|pages=}}&lt;/ref&gt; অন্যান্য কিছুমান সংস্থাপন আকস্মিক ঘটনাক্ৰমেও (accidental)হয়, যেনে গড়ালৰ পৰা মুক্ত হৈ উত্তৰ আমেৰিকাৰ কেইবাখনো চহৰত সংস্থাপিত হোৱা বন্য [[:en: Monk Parakeet|Monk Parakeet]],&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Spreyer|first=Mark F.|coauthors=Enrique H. Bucher|year=1998|title=Monk Parakeet (Myiopsitta monachus)|work=The Birds of North America|publisher=Cornell Lab of Ornithology|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/322|doi=10.2173/bna.322|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527144009/https://birdsoftheworld.org/bow/home|archivedate=2020-05-27|access-date=2013-01-17|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;কেইবাখনো ঠাইলৈ বিস্তাৰিত হোৱা [[:en: cattle Egret|Cattle Egret]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Arendt |first=Wayne J. |date=1 January 1988|title=Range Expansion of the Cattle Egret, (''Bubulcus ibis'') in the Greater Caribbean Basin |journal=Colonial Waterbirds |volume=11 |issue=2 |pages=252–62 |doi=10.2307/1521007 |issn=07386028 |jstor=1521007}}&lt;/ref&gt; [[:en: Yellow-headed Caracara| Yellow-headed Caracara]],&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bierregaard |first=R.O. |year=1994 |chapter=Yellow-headed Caracara |editor=Josep del Hoyo, Andrew Elliott and Jordi Sargatal (eds.) |title=[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 2; New World Vultures to Guineafowl |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |isbn=84-87334-15-6|pages=}}&lt;/ref&gt; আৰু [[Galah]] ইত্যাদি&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Juniper |first=Tony |coauthors=Mike Parr |year=1998 |title=Parrots: A Guide to the Parrots of the World |location=London |publisher=[[Helm Identification Guides|Christopher Helm]] |isbn=0-7136-6933-0|pages=}}&lt;/ref&gt;চৰাইৰ প্ৰজাতিয়ে মূল বিস্তৃতিতকৈ বহু বেছি প্ৰসাৰতা লাভ কৰিছে।

==সাধাৰণ লক্ষণ ==
#পক্ষীবোৰ দ্বিপদী, ঠোঁটযুক্ত আৰু উষ্ণৰক্তী প্ৰাণী। 
#ইহঁতৰ শৰীৰটো পাখিৰে আবৃত। 
#দেহটো মহুৰা আকৃতিৰ আৰু ইয়াক মূৰ, ডিঙি, দেহাংশ আৰু নেজ অংশত ভগাব পাৰি। 
#অগ্ৰপদ দুখন ডেউকালৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে। প্ৰত্যেক ডেউকাতে তিনিটাকৈ নখবিহীন আঙুলি থাকে আৰু উৰিবৰ বাবে কিছুমান বিশেষ পাখি থাকে। 
#পশ্চাৎপদ বা ঠেং দুখন খোজ কাঢ়িবলৈ, গছৰ ডালত খামুচি ধৰিবলৈ আৰু কোনো বস্তু ধৰিবলৈ আৰু সাঁতুৰিবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ঠেং দুখনত চাৰিটাকৈ নখযুক্ত আঙুলি থাকে। 
#ইহঁতৰ ঠোঁট আৰু নখৰ ওপৰত এখন কঠিন আৱৰণ থাকে তথা ঠেঙৰ এটা অংশত বাকলি থাকে। 
#ইহঁতৰ দাঁত নেথাকে। 
#পক্ষীৰ ছালত ঘৰ্ম গ্ৰন্থি নেথাকে কিন্তু নেজৰ ওপৰফালে তৈল গ্ৰন্থি বা প্ৰিন গ্ৰন্থি নামৰ এটা বিশেষ ধৰণৰ গ্ৰন্থি থাকে। 
#চৰাইৰ বহিঃকংকালবোৰ অধিচৰ্মীয়। এইবোৰ হ’ল – পাখি. ঠেঙত থকা বাকলি, আঙুলিত থকা নখ আৰু ঠৌঁটৰ আৱৰণ। 
#উৰণক্ৰিয়াৰ সহায়ক হ’বলৈ ইহঁতৰ বক্ষপেশীবোৰ শক্তিশালী আৰু পূৰ্ণবিকশিত। 
#অন্তঃকংকালতন্ত্ৰৰ হাড়বোৰ পাতল আৰু ভিতৰফালে স্পঞ্জৰ নিচিনা যদিও যথেষ্ট দৃঢ় আৰু টান। 
#ইহঁতৰ ৰাজহাড়ডাল চুটি। কশেৰুকাবোৰ বিষমগৰ্তী (Heterocoelous) আৰু এইবোৰত অধিপ্ৰবৰ্ধ (Epiphysis) নেথাকে। 
#গ্ৰীৱা কশেৰুকাবোৰত গ্ৰীৱা কামিহাড় থাকে। 
#কেইডালমান বক্ষ কামিহাড় সম্পূৰ্ণৰূপে জোৰা লগা। 
#পিছৰ ফালৰ কেইডালমান বক্ষ কশেৰুকা, কঁকাল অঞ্চলৰ কশেৰুকা আৰু সম্মুখৰ ফালৰ কেইটামান পুচ্ছ কশেৰুকা লগ লাগি ছিনছেক্ৰাম (Synsacrum) নামৰ হাড় এটুকুৰাৰ সৃষ্টি হৈছে। 
#নেজৰ শেষৰ পিনৰ তিনি চাৰিটা কশেৰুকা লগ লাগি নাঙলৰ ফালৰ (Plough share) নিচিনা পাইগ’ষ্টাইল (Pygostyle) নামৰ হাড় এটুকুৰাৰ সৃষ্টি হৈছে। 
#কামিহাড়বোৰৰ ৰাজহাড়ৰ লগত লগ লাগিবলৈ দুটাকৈ সন্ধিমুখিকা মূৰ থাকে আৰু এছটাকৈ অংকুশী প্ৰৱৰ্ধ (Uncinate process) থাকে। 
#ইহঁতৰ উৰোস্থিডাল (Sternum) যথেষ্ট বহল। উৰোস্থিৰ অংকীয় প্ৰদেশত থকা দীঘল তৰীদলত (Keel) উৰণ পেশী সংযুক্ত হৈ থাকে। 
#ইহঁতৰ বক্ষ চক্ৰ (Pectoral girdle) শক্তিশালী আৰু ইয়াৰ কোৰাকইড (Coracoid) হাড়ডাল তৰোৱাল সদৃশ। বক্ষ চক্ৰৰ দুয়োফালৰ অংশ দৃঢ় ভাৱে লগ লাগি থাকে আৰু উৰণৰ সময়ত ই ডেউকাদুখনৰ ধৰণী (Fulcrum) হিচাপে কাম কৰে। 
#ইহঁতৰ জক্ৰক বা ক্লেভিকল্‌ (Clavicle) আৰু আন্তঃজক্ৰক বা ইণ্টাৰ ক্লেভিকল (Interclavicle) নামৰ হাড় দুডাল সংযুক্ত হৈ V আকৃতিৰ ফাৰকুলা (Fercula) নামৰ হাড়ডাল সৃষ্টি কৰিছে। 
#ইহঁতৰ দূৰৱৰ্তী মনিবন্ধিকা বা কাৰ্পেল (Carpal) আৰু কৰভাস্থি বা মেটাকাৰ্পেল (Metacarpal) লগ লগ লাগি কাৰ্পোমেটাকাৰ্পেল (Carpometacarpal) নামৰ বিশেষ ধৰণৰ হাড়ৰ সৃষ্টি কৰিছে। 
#নিকটৱৰ্তী টাৰ্ছেল (Tarsels) হাড়বোৰ টিবিয়াৰ (Tibia) লগত সংযুক্ত হৈ টিবিঅ’টাৰ্ছাছ (Tbio tarsus) হাড়ৰ সৃষ্টি হৈছে। 
#দূৰৱৰ্তী টাৰ্ছেলে দ্বিতীয়, তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ মেটাটাৰ্ছেলৰ (Metatarsals) লগত লগ লাগি টাৰ্ছো মেটা টাৰ্ছেছ (Tarso metatarses) হাড়ৰ সৃষ্টি কৰিছে। 
#এটা অক্সিপিটেল কণ্ডাইলেৰে সৈতে পক্ষীৰ লাওঁখোলাটো এককণ্ডী (Monocodylic)। লাওঁখোলাৰ লগত সংযুক্ত হাড়বোৰৰ অকল অধোহনু (Mandible), কোৱাৰ্ডেট (Quadrate), কলুমেলা (Columella) আৰু হায়ইড অস্থিহে লৰা চৰা কৰিব পাৰে। 
#হাওঁফাওঁৰ দ্বাৰা শ্বসন কাৰ্য সম্পাদন কৰে। চৰাইৰ হাওঁফাওঁটো সোপোকা (Spongy) আৰু প্ৰসাৰণ – ক্ষমতাহীন। হাওফাওঁটো কামিহাড়বোৰৰ ফাকে ফাকে সোমাই থাকে। হাওঁফাওৰ পৰা কিছুমান বায়ুথলী Air sacs) ওলাই বায়ুগুহিকাৰ মাজত সোমাই থাকে। 
#শ্বাসনলী (Trachea) আৰু শ্বসনী (Brochus) দুটাৰ সংগম স্থলিত থকা ছাইৰিন্সৰ (Syrinx) পৰা চৰাইৰ মাত সৃষ্টি হয়। চৰাইৰ স্বৰযন্ত্ৰ (Larynx) বা স্বৰতন্তু (Vocal cord) নেথাকে। 
#পক্ষীৰ পাচন তন্ত্ৰৰ গ্ৰাসনলীৰ কিছু অংশ ডাঙৰ হৈ টোটোলা বা ক্ৰপৰ (Crop) সৃষ্টি হৈছে। পাকস্থলীটো এটা গ্ৰন্থিময় প্ৰভেনট্ৰিকুলাছ (Proventriculus) আৰু শক্তিশালী পেষণীত বিভবিভক্ত। 
#ক্ল’আকা বা অৱস্কৰ গুহা আছে আৰু ই তিনিটা কোঠাত বিভক্ত। 
#হৃদযন্ত্ৰটো চাৰিটা কোঠাত বিভক্ত। ইহঁতৰ অকল সোঁ ধমনীয় ধনুহে (Aortic arch) থাকে। বাওঁ ধমনীয় ধনু নেথাকে। 
#ইহঁতৰ লোহিত ৰক্তকণিকাবোৰ ডিম্বাকৃতিৰ, উভয়োত্তল আৰু কোষকেন্দ্ৰযুক্ত। 
#ইহঁতৰ বৃক্ক নিৰ্বাহিকা তন্ত্ৰ অৱশেষী। বৃক্কটো তিনিটা অংশত বিভক্ত আৰু মেটানেফ্ৰিক প্ৰকৃতিৰ। 
#চৰাইৰ প্ৰমস্তিষ্ক গোলাৰ্ধ আৰু অনুমস্তিষ্ক যথেষ্ট ডাঙৰ। নেত্ৰপালি (Optic lobe) দুটা মস্তিষ্ক উভয় পাৰ্শ্বীয় দিশত অৱস্থিত। 
#ইহঁতৰ 12যোৰ কপালীয় স্নায়ু থাকে। 
#চৰায়ে ৰেচন কাৰ্যৰ দ্বাৰা ইউৰিক এচিড বৰ্জন কৰে আৰু সেয়েহে ইহঁতক ইউৰিক’টেলিক প্ৰাণী বুলি কোৱা হয়। 
#কৰ্ণত অকল কলুমেলা অৰিছ (Columella auris) নামৰ এটুকুৰা হাড় থাকে। 
#চৰাইবিলাকৰ মাত্ৰ বাওঁ ডিম্বাশয় আৰু ডিম্বনলী থাকে। 
#ইহঁতৰ নিষেচন অভ্যন্তৰীণ। নিষেচিত কণীবোৰক উমনি দিলেহে পোৱালি জগে। 
#বিদলন (Cleavage) অংশভাজী বা মেৰ’ব্লাষ্টিক (Meroblastic)। 
#জনকীয় যতন (Parental care) দেখুৱায়। ইহঁতে কণি আৰু পোৱালিক সুৰক্ষা দিয়ে। 
#পক্ষীবিলাক দ্বিলিংগী আৰু বেছি ভাগৰে লৈংগিক দ্বিৰূপতা (Sexual dimorphism) সুস্পষ্ট। 

===ক্ৰম'জ'ম===
চৰাই দুই লিংগৰ হয়ঃ পুৰুষ আৰু স্ত্ৰী। চৰাইৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ হয় [[ZW লিংগ নিৰ্ধাৰণ পদ্ধতি|Z আৰু W ক্ৰম'জম]]ৰ আধাৰত, আনহাতে স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ নিৰ্ধাৰণ হয় [[XY লিংগ নিৰ্ধাৰণ|XY ক্ৰম'জ'ম]]ৰ দ্বাৰা। পুৰুষ চৰাইৰ দুডালকৈ Z [[ক্ৰম'জ'ম]] থাকে (ZZ), আনহাতে স্ত্ৰী চৰাইৰ এডাল W ক্ৰম'জ'ম আৰু এডাল Z ক্ৰম'জ'ম থাকে (WZ)।&lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt;

প্ৰায় সকলো চৰাইৰ ক্ষেত্ৰতে, চৰাইটোৰ লিংগ নিৰ্ধাৰণ হয় নিষেচনৰ (ferilization) সময়ত। শেহতীয়াকৈ প্ৰকাশিত এক গৱেষণাৰ মতে [[অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ব্ৰাছ টাৰ্কী]] (Australian Brush Turkey) চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত লিংগ নিৰ্ধাৰণ উমনি দিয়া সময়ৰ তাপমাত্ৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এইবিধ চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত অধিক উষ্ণতাত স্ত্ৰী-পুৰুষ লিংগীয় অনুপাত বাঢ়ি যোৱা পৰিলক্ষিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Göth|first=Anne|title=Incubation temperatures and sex ratios in Australian brush-turkey (''Alectura lathami'') mounds|journal=Austral Ecology|year=2007|volume=32|issue=4|pages=278–85|doi=10.1111/j.1442-9993.2007.01709.x | issn=1442-9985}}&lt;/ref&gt;

===ডেউকা===
ডেউকা চৰাইৰ এটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। ই চৰাইক উৰাত সহায় কৰে। তদুপৰি ডেউকাই চৰাইক প্ৰজনন কালত প্ৰদৰ্শন (display),পৰিৱেশত মিলি পৰাত (camouflage) আৰু যোগাযোগ (signaling) ত সহায় কৰে। &lt;ref name=&quot;Gill&quot;/&gt; বেলেগ বেলেগ কাৰ্য্ডেয সমাধা কৰাৰ উদেশ্যে ডেউকাও ভিন্ন প্ৰকাৰৰ হোৱা দেখা যায়। ডেউকা প্ৰকৃততে ছালৰে এটা বৃদ্ধি (epidermal growth) আৰু সেয়ে ই ছালৰ লগত লাগি থাকে। পাখিসমূহৰ বাহ্যিক গঠন আৰু বিন্যাস (arrangement) ক [[plumage]] বুলি কোৱা হয়। ই প্ৰজাতি আৰু লিংগ ভেদে বেলেগ বেলেগ হয়। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Belthoff |first=James R. |date=1 August 1994|title=Plumage Variation, Plasma Steroids and Social Dominance in Male House Finches |url=https://archive.org/details/sim_condor_1994-08_96_3/page/614 |journal=The Condor |volume=96 |issue=3 |pages=614–25 |doi=10.2307/1369464 |issn=00105422 |author2=Dufty, |author3=Gauthreaux,}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Guthrie |first=R. Dale |title=How We Use and Show Our Social Organs |work=Body Hot Spots: The Anatomy of Human Social Organs and Behavior |url=http://employees.csbsju.edu/lmealey/hotspots/chapter03.htm |accessdate=19 October 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621225459/http://employees.csbsju.edu/lmealey/hotspots/chapter03.htm |archivedate=21 June 2007 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==প্লুমেজ (Plumage)==
চৰাইৰ প্লুমেজ অৰ্থাৎ পাখিৰ ৰং, বিন্যাস (arrangement) আৰু সজ্জা (pattern) নিয়মীয়াকৈ সলনি (moult) কৰে। প্ৰজননৰ পিছত চৰাইৰ প্লুমেজ সলনি হ'লে ইয়াক 'non-breeding&quot; plumage বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Humphrey |first=Philip S. |date=1 June 1959 |title=An approach to the study of molts and plumages |journal=The Auk |volume=76 |pages=1–31 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v076n01/p0001-p0031.pdf |format=PDF |issue=1 |jstor=4081839 |last2=Parkes |first2=K. C. |access-date=17 January 2013 |archivedate=25 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235722/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v076n01/p0001-p0031.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; সাধাৰণতে প্ৰয়ভাগ চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত 'Moulting' বছৰেকত এবাৰ হয়। অৱশ্যে কিছুমান প্ৰজাতিৰ ক্ষেত্ৰত ই বছৰত দুবাৰ আৰু ডাঙৰ আকাৰৰ মাংসভোজী চৰাই (birds of prey)ৰ ক্ষেত্ৰত ই কেইবাবছৰৰ মূৰত এবাৰকৈ হয়। 'Moulting' ৰ প্ৰক্ৰিয়া প্ৰজাতি ভেদে ভিন্ন হয়। পেচ্ছেৰাইন (passerine) অৰ্থাৎ পেচ্ছেৰিফৰমিছ (Passeriformes) বৰ্গৰ অন্তৰ্গত চৰাই সমূহৰ ডেউকাৰ পাখি সমূহ (flight feather) ভিতৰৰ পৰা এডাল এডালকৈ সৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। &lt;ref name=&quot;pettingill&quot;&gt;{{Cite book|author=Pettingill Jr. OS|year=1970|title=Ornithology in Laboratory and Field|isbn=808716093|publisher=Burgess Publishing Co}}&lt;/ref&gt; হাঁহজাতীয় অন্য কিছুমান চৰায়ে আকৌ একেবাৰতে ডেউকাৰ গোটেইবোৰ পাখি সৰায় আৰু কিছুসময়ৰ বাবে উৰিব নোৱাৰা হৈ পৰে। &lt;ref name=&quot;debeeretal&quot;&gt;de Beer SJ, Lockwood GM, Raijmakers JHFS, Raijmakers JMH, Scott WA, Oschadleus HD, Underhill LG (2001). [http://web.uct.ac.za/depts/stats/adu/ringmanual.htm Web.uct.ac.za] SAFRING Bird Ringing Manual.&lt;/ref&gt; 

বাহ সজাৰ আগে আগে প্ৰায়ভাগ মাইকী চৰায়ে পেটৰ পাখিবোৰ সৰাই বুকুত এটা অঞ্চল পাখিবিহীন কৰি তোলে, এই অংশটোক '[[brood patch]]' বুলি কোৱা হয়। সেই অংশত তেজ চলাচলৰ বাবে ষথেষ্ট ধমনী থাকে আৰু ই চৰাইজনীক উমনি দিয়াত সহায় কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Turner |first=J. Scott |year=1997 |title=On the thermal capacity of a bird's egg warmed by a brood patch |journal=Physiological Zoology |volume=70 |issue=4 |pages=470–80 |doi=10.1086/515854 |pmid=9237308 |month= July|issn=0031-935X}}&lt;/ref&gt;

[[File:Red Lory (Eos bornea)-6.jpg|alt=Red parrot with yellow bill and wing feathers in bill|upright|right|thumb|[[Red Lory]] দেহ চাফা (preening) কৰি থকা অৱস্থাত]]

চৰাইৰ পাখিসমূহক যত্নৰ প্ৰয়োজন। সেয়ে চৰায়ে নিয়মীয়াকৈ দিনৰ প্ৰায় ৯% সময় পাখি সমূহ চাফা কৰাত ব্যয় কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Walther |first=Bruno A. |year=2005 |title=Elaborate ornaments are costly to maintain: evidence for high maintenance handicaps |journal=Behavioural Ecology |volume=16 |issue=1 |pages=89–95 |doi=10.1093/beheco/arh135}}&lt;/ref&gt; ইহঁতে ঠোঁটৰ সহায়ত পাখিত লাগি থকা ধূলি বা বস্তু আঁতৰায়। তদুপৰি 'uropygial gland' এ নিঃসৰণ কৰা আঠাজাতীয় ৰস (waxy secretion)ৰ ব্যৱহাৰ কৰি পাখিৰ নমনীয়তা (fexibility) অটুট ৰাখে আৰু অন্যান্য ক্ষতিকৰ অনুজীৱসমূহৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষা দিয়ে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Shawkey |first=Matthew D. |year=2003 |title=Chemical warfare? Effects of uropygial oil on feather-degrading bacteria |journal=[[Journal of Avian Biology]] |volume=34 |issue=4 |pages=345–49 |doi=10.1111/j.0908-8857.2003.03193.x |last2=Pillai |first2=Shreekumar R. |last3=Hill |first3=Geoffrey E.}}&lt;/ref&gt; 

===উৰণ ক্ষমতা===
অন্যান্য মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী সমূহৰ পৰা ব্যতিক্ৰমী বৈশিষ্ট্য হ'ল প্ৰায়ভাগ চৰায়ৈ উৰিব পাৰে। উৰণ ক্ষমতা প্ৰজনন, খাদ্য আহৰণ (feeding) আৰু ভক্ষক (predator)ৰ পৰা ৰক্ষা পোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; ডেউকাৰ আকাৰ আৰু আকৃতিয়ে চৰাইৰ উৰাৰ ধৰণ নিৰ্ণয় কৰে। 

==আচৰণ==
প্ৰায়ভাগ চৰায়ে দিবাচৰ ([[diurnal animal|diurnal]]), কিন্তু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমো নোহোৱা নহয়। উদাহৰণস্বৰূপে ফেঁচা ( [[owl]]) নাইটঝাৰ ([[nightjar]]) আদি নিশাচৰ আৰু সাগৰীয় চৰাই যেনে ৱেডাৰ ([[wader]]) জাতীয় চৰায়ে দিন-ৰাতিৰ বিচাৰ নকৰাকৈ জোৱাৰ (tide)ৰ সময়ৰ লগত মিলাই খাদ্য খায়। &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Robert |first=Michel |month=January |year=1989 |title=Conditions and significance of night feeding in shorebirds and other water birds in a tropical lagoon |journal=The Auk |volume=106 |issue=1 |pages=94–101 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n01/p0094-p0101.pdf |format=PDF |access-date=2013-01-17 |archivedate=2010-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610032819/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v106n01/p0094-p0101.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===খাদ্য===
[[File:BirdBeaksA.svg|thumb|upright|right|alt= Illustration of the heads of 16 types of birds with different shapes and sizes of beak|খাদ্য আহৰণৰ পদ্ধতিৰ ভিত্তিত চৰাইৰ ঠোঁটৰ অভিযোজন হয়]]

চৰায়ে বিভিন্ন খাদ্য খায়। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য খাদ্যসমূহ হ'ল, ফুলৰ ৰস ([[:en: nectar (plant)|nectar]]), ফল-মূল (fruit),উদ্ভিদ (plant), গছৰ গুটি (seeds) আৰু অন্য প্ৰজাতিৰ চৰাইকে ধৰি বিভিন্ন সৰু সৰু জীৱ-জন্তু। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; চৰাইৰ দাঁত নাই বাবে ইয়াৰ পাচকতন্ত্ৰ গিলি থোৱা খাদ্যৰ পাচন ঘটৌৱাত বিশেষভাৱে অভিযোজিত। 

যিবোৰ চৰায়ে খাদ্য আহৰণৰ বাবে বিভিন্ন উপায় অৱলম্বন কৰে আৰু বহুতো প্ৰকাৰৰ খাদ্য গ্ৰহণ কৰে সেইবোৰক [[:en: Generalist|generalist]] বুলি কোৱা হয়। অন্যহাতে বাকী কিছূমান চৰায়ে বিশেষ কিছুমান খাদ্যহে খায় আৰু এটা প্ৰক্ৰিয়াৰেই সেই খাদ্য আহৰণ কৰে , তেনে চৰাইক [[:en:Specialist|specialist]] বুলি আখ্যা দিয়া হয়। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; খোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াও প্ৰজাতিভেদে বেলেগ বেলেগ হয়। কিছুমান চৰায়ে অলপ অলপকৈ ([[:en:Glean|glean]]) পোকপতংগ, অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী, ফল-মূল বা গুটি আদি সংগ্ৰহ কৰে। কিছুমানে পোক-পতংগক আকস্মিকভাৱে আক্ৰমণ কৰে। ফুলৰ ৰস চুহি খোৱা চৰাই যেনে হামিংবাৰ্ড ([[:en:Hummingbird|hummingbird]]), মৌ-পিয়া ([[:en: Sunbird|sunbird]]) ইত্যাদিৰ ঠোঁট আৰু জিভা চুহিবৰ বাবে বিশেষভাৱে অভিযোজিত হয়। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Paton |first=D. C. |date=1 April 1989|title=Bills and tongues of nectar-feeding birds: A review of morphology, function, and performance, with intercontinental comparisons |journal=Australian Journal of Ecology |volume=14 |issue=4 |pages=473–506 |doi=10.1111/j.1442-9993.1989.tb01457.x |issn=00129615 |first2=B. G. |last2=Collins }}&lt;/ref&gt; কিৱি ([[Kiwi]]) আৰু সাগৰীয় চৰাই সমূহৰ দীঘল ঠোঁট অমেৰুদণ্ডী প্ৰাণী চিকাৰ কৰাৰ উদেশ্যে ব্যৱহৃত হয়। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Baker |first=Myron Charles |date=1 April 1973|title=Niche Relationships Among Six Species of Shorebirds on Their Wintering and Breeding Ranges |url=https://archive.org/details/sim_ecological-monographs_spring-1973_43_2/page/193 |journal=Ecological Monographs |volume=43 |issue=2 |pages=193–212 |doi=10.2307/1942194 |issn=00129615 |first2=. |last2=Baker |jstor=1942194}}&lt;/ref&gt;। 

কিছুমান চৰাই যেনে ফ্ৰিগেটবাৰ্ড ([[:en:Frigatebird|frigatebird]]), গাল ([[:en:Gull| gull]])&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Miyazaki |first=Masamine |date=1 July 1996 |title=Vegetation cover, kleptoparasitism by diurnal gulls and timing of arrival of nocturnal Rhinoceros Auklets |journal=The Auk |volume=113 |issue=3 |pages=698–702 |doi=10.2307/3677021 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v113n03/p0698-p0702.pdf |format=PDF |issn=09088857 |last2=Kuroki |last3=Niizuma |last4=Watanuki |first2=M. |first3=Y. |first4=Y. |jstor=3677021 |access-date=17 January 2013 |archivedate=25 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235710/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v113n03/p0698-p0702.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আৰু স্কুৱা ( [[:en:Skua|skua]]),&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bélisle |first=Marc |date=1 August 1995 |title=Predation and kleptoparasitism by migrating Parasitic Jaegers |journal=The Condor |volume=97 |issue=3 |pages=771–781 |doi=10.2307/1369185 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v097n03/p0771-p0781.pdf |format=PDF |issn=00105422 |author2=Giroux |access-date=17 January 2013 |archivedate=25 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235719/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v097n03/p0771-p0781.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আদিয়ে অন্য চৰাইৰ পৰা খাদ্য চুৰি কৰি আনে। এই বিশেষ আচৰণটোক ক্লেপ্ট'পৰজীৱিতা ([[:en:Kleptoparasitism|kleptoparasitism]]) বুলি আখ্যা দিয়া হয়। &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vickery |first=J. A. |date=1 May 1994 |title=The Kleptoparasitic Interactions between Great Frigatebirds and Masked Boobies on Henderson Island, South Pacific |journal=The Condor |volume=96 |issue=2 |pages=331–40 |doi=10.2307/1369318 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v096n02/p0331-p0340.pdf |format=PDF |issn=00105422 |first2=. |last2=Brooke |jstor=1369318 |access-date=17 January 2013 |archivedate=25 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235707/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v096n02/p0331-p0340.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; অন্য কিছুমান চৰই মৃতভোজী, যেনে- শগুণ ([[:en:Scavenger|scavenger]])। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hiraldo |first=F.C. |year=1991 |title=Unspecialized exploitation of small carcasses by birds |url=https://archive.org/details/sim_bird-study_1991-11_38_3/page/n69 |journal=Bird Studies |volume=38 |issue=3 |pages=200–07 |doi=10.1080/00063659109477089 |last2=Blanco |first2=J. C. |last3=Bustamante |first3=J.}}&lt;/ref&gt;

===পানী===
চৰাইৰ বৰ্জনীয় পদাৰ্থ বিসৰ্জনৰ বিশেষ প্ৰক্ৰিয়া (excretion) আৰু ঘৰ্মগ্ৰন্থি (sweat gland) নথকাৰ বাবে শৰীৰত পানীৰ প্ৰয়োজন কম। অৱশ্যে অন্য বহুতো কামত চৰাইক পানীৰ প্ৰয়োজন একেবাৰেই নথকা নহয়। &lt;ref&gt;{{Cite book|year=2005|url=http://irs.ub.rug.nl/ppn/287916626|isbn=90-367-2378-7|last=Engel|first=Sophia Barbara|title=Racing the wind: Water economy and energy expenditure in avian endurance flight|publisher=University of Groningen|access-date=2013-01-17|archivedate=2020-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200405201429/http://irs.ub.rug.nl/ppn/287916626}}&lt;/ref&gt; মৰুভূমিৰ বহুতো চৰায়ে খাদ্যত থকা পানীৰেই এই প্ৰয়োজন পূৰাৱ পাৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=B.I.|last=Tieleman|title=The role of hyperthermia in the water economy of desert birds|url=https://archive.org/details/sim_physiological-and-biochemical-zoology-pbz_january-february-1999_72_1/page/87|journal= Physiol. Biochem. Zool.|volume=72|year=1999|pages=87&amp;ndash;100|doi=10.1086/316640|pmid=9882607|month= January|last1=Tieleman|first1=BI|last2=Williams|first2=JB|issue=1|issn=1522-2152}}&lt;/ref&gt;তেনেদৰে সাগৰীয় চৰাই সমূহে সাগৰৰ লোণীয়া পানী খায়ে জীৱন ধাৰণ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে ইহঁতৰ মূৰত লোণ গ্ৰন্থি (salt gland) যি নাকৰ পৰা অনাৱশ্যকীয় লোণখিনি বৰ্জন কৰিব পাৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Salt-Secreting Gland of Marine Birds|last=Schmidt-Nielsen|first=Knut|journal=Circulation|date=1 May 1960|volume=21|pages=955&amp;ndash;967|url=http://circ.ahajournals.org/cgi/content/abstract/21/5/955|issue=5|doi=10.1161/01.CIR.21.5.955}}&lt;/ref&gt;

প্ৰায়ভাগ চৰায়ে ঠোঁটত পানী লৈ পানীখিনি ডিঙিলৈ বৈ যাব পৰাকৈ মূৰটো ওপৰলৈ কৰি দিয়ে। অৱশ্যে অন্য কিছুমান চৰাই যেনে শুকান ঠাইৰ পাৰ (pigeon), ফিন্স (finch), মাউছবাৰ্ড (mousebird), বাটন-ক্কুৱেইল (button-quail) বাষ্টাৰ্ড (bustard) ইত্যাদিয়ে মূৰটৌ বেঁকা নকৰাকৈয়ে পানী শুহি ল'ব পাৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Sara L.|last=Hallager|title=Drinking methods in two species of bustards|journal=Wilson Bull.|volume=106|issue=4|year=1994|pages=763&amp;ndash;764|id={{hdl|10088/4338}}}}&lt;/ref&gt; মৰুভূমি অঞ্চলৰ কিছুমান চৰায়ে নিয়মীয়াকৈ সেয়ে পানীৰ উৎসত জুম পাতি থাকে। চেন্দগ্ৰাউজ (sandgrouse) আৰু প্লভাৰ (Plover) ৰ দৰে চৰায়ে পেটৰ পাখি সমূহ তিয়াই পোৱালিলৈ পানী কঢ়িয়াই নিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Water Transport by Sandgrouse|url=https://archive.org/details/sim_bioscience_1983-06_33_6/page/365|first=Gordon L.|last= MacLean|journal=BioScience|volume=33|issue= 6|date=1 June 1983|pages=365&amp;ndash;369|doi=10.2307/1309104|issn=00063568|jstor=1309104}}&lt;/ref&gt; 

===পৰিষ্কাৰ পৰিচ্ছন্নতা===
চৰায়ে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে পাখিবোৰ তিয়াই গা-ধুৱে। 
 
* Wading- চৰাইটোৱে পানীত ৰৈ পাখিবোৰ জোকাৰি জোকাৰি পানীত তল-ওপৰ কৰি দিয়ে। লগতে ই বুকুখন পানীত লগাই মূৰেৰে পিছফাললৈ পানী ছটিয়াই দিয়ে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰে সাধাৰণতে ৰবিন (Robin), থ্ৰাছ (thrush), ম'কিংবাৰ্ড (mockingbird) আদিয়ে গা ধুৱা দেখা যায়। 

* Dipping – কিছুমান চৰায়ে পানীত বুৰ মাৰি গাটো তিয়ায়। ছুইফ্ট (Swift) আৰু শ্বুৱেল'(swallow) আদি চৰায়ে এনেদৰে গা ধুৱে। 

* অন্য কিছুমান চৰায়ে আকৌ চোঁ মাৰি আহি বাৰে বাৰে পানীত ডুব দিয়ে। চ্ছিকাডি (Chickadees),ৰেন (wrens), বাণ্টিং (bunting) আদি চৰায়ে এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে। 

* পানীৰ অভাৱ থকা অঞ্চলত চৰায়ে যেনে ৰেন টিট (Wren Tit) আদিয়ে উদ্ভিদত লাগি ৰোৱা নিয়ৰেৰে পাখিবোৰ তিয়ায়। 

* অন্য শুকান ঠাই কিছুমানত চৰায়ে পানীৰ সলনি ধূলিৰেওগা ধুৱা দেখা যায়। যেনে-ঘৰচিৰিকা, লাৰ্ক আদি চৰাই। 

* কিছুমান চৰায়ে আকৌ পাতলীয়া বৰষুণত ডেউকা আৰু নেজ মেলি দিও গা ধুৱে। কাঠোৰোকা (Woodpecker) আৰু নাটহেচ্চ (Nuthatches)ক সাধাৰণতে এনে কৰা দেখা যায়। 

চৰায়ে দেহৰ বৰণ আৰু পাখিসমূহ অক্ষত ৰাখিবৰ বাবেই প্ৰধানকৈ গা ধুৱে। ধূলিয়ে অপ্ৰয়োজনীয় তৈল পদাৰ্থ শুহি লয় আৰু মৰা ছাল বা বৰ্জনীয়া সামগ্ৰী আঁতৰোৱাত সহায় কৰে। তদুপৰি ধূলিয়ে পৰজীৱী প্ৰাণীকো আঁতৰায় বুলি ধাৰণা কৰা হয়। &lt;ref name=bathing &gt;{{Cite web |url= http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/Bathing_and_Dusting.html |title=Bathing and Dusting |year=1988 |author= Paul R. Ehrlich, David S. Dobkin, and Darryl Wheye |accessdate=28 October 2012}}&lt;/ref&gt;

===প্ৰব্ৰজন===

বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইত ঋতু অনুযায়ী হোৱা উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ সুবিধা লৈ চৰায়ে খাদ্য আৰু প্ৰজননৰ ঠাইৰ সন্ধানত প্ৰব্ৰজন কৰে। চৰাইৰ প্ৰজাতি ভেদে এনে প্ৰব্ৰজননৰ ধৰণো বেলেগ বেলেগ হয়। বহুতো স্থলচৰ পক্ষী, সাগৰীয় আৰূ জলাশয় সমূহৰ চৰাই আদিয়ে বছৰেকত এবাৰ দীঘলীয়া দুৰত্ব অতিক্ৰম কৰি প্ৰব্ৰজন কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়া সাধাৰণতে দিনৰ দৈৰ্ঘ্য (length of daylight) আৰু বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই চৰাইসমূহে প্ৰজননৰ সময়খিনি [[:en: Temperate|temperate]] বা উত্তৰ নাইবা দক্ষিণ গোলাৰ্ধ ([[:en:Arctic|arctic]]/[[:en:Antarctic| antarctic]])ত কটায় বাকী সময়ছোৱা বিষুৱীয় অঞ্চল ([[:en: Tropical|tropical]])ত অতিবাহিত কৰে। প্ৰব্ৰজনৰ আগে আগে চৰায়ে দেহৰ চৰ্বী (body fat) বৃদ্ধি কৰে আৰু কিছুমান অংগৰ আকাৰ হ্ৰাস কৰি তোলে। &lt;ref name = &quot;Battley&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;Klaassen&quot;&gt;{{Cite journal|last=Klaassen |first=Marc |coauthors= |date=1 January 1996|title=Metabolic constraints on long-distance migration in birds |journal=Journal of Experimental Biology |volume=199 |issue=1 |pages=57–64 |pmid=9317335 |url=http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/199/1/57 |issn=0022-0949}}&lt;/ref&gt; চৰায়ে অকণো জিৰণি নোলোৱাকৈ মৰুভূমি-সাগৰ সকলো পাৰ হৈ যাব লাগে বাবে প্ৰব্ৰজননৰ সময়ত যথেষ্ট শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। স্থলচৰ চৰায়ে সাধাৰণতে ২৫০০ কি:মি: পৰ্যন্ত আৰু সাগৰীয় চৰায়ে ৪০০০ কি:মি: পৰ্যন্ত প্ৰব্ৰজন কৰিব পাৰে। &lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite book|last=Gill |first=Frank |year=1995 |title=Ornithology |url=https://archive.org/details/ornithology0000gill_r7n1 |edition=2nd |location=New York |publisher=W.H. Freeman |isbn=0-7167-2415-4|pages=}}&lt;/ref&gt;। অৱশ্যে [[:en: Bar-tailed Godwit|Bar-tailed Godwit]] নামৰ চৰাইবিধে একেৰাহে ১০২০০ কি:মি: পৰ্যন্ত প্ৰব্ৰজন কৰাত সক্ষম। &lt;ref&gt;{{Cite news|title=Long-distance Godwit sets new record |url=http://www.birdlife.org/news/news/2007/04/bar-tailed_godwit_journey.html |date=4 May 2007 |publisher=[[BirdLife International]] |accessdate=13 December 2007}}&lt;/ref&gt; সাগৰীয় চৰাই সমূহৰ ভিতৰত শ্বুটি শ্বিয়েৰৱাটাৰ ([[:en:Sooty Shearwater|Sooty Shearwater]]) নামৰ চৰাইবিধে সৰ্বাধিক দুৰত্ব অতিক্ৰম কৰে। ই [[নিউজিলেণ্ড]] আৰু [[চিলি]] (Chile) ত বাহ সাজি পোৱালিজগায় আৰু গ্ৰীষ্মকালটো [[জাপান]], [[আলাস্কা]] আৰু [[কেলিফৰ্ণিয়া]]ত অতিবাহিত কৰে। এনেদৰে বছৰেকত ই প্ৰায় ৬৪০০০ কি: মি: পৰ্যন্ত প্ৰব্ৰজন কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Shaffer |first=Scott A. |year=2006 |title=Migratory shearwaters integrate oceanic resources across the Pacific Ocean in an endless summer |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=103 |issue=34 |pages=12799–802 |doi=10.1073/pnas.0603715103 |pmid= 16908846 |month= August|issn=0027-8424 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=16908846 |last2=Tremblay |first2=Y |last3=Weimerskirch |first3=H |last4=Scott |first4=D |last5=Thompson |first5=DR |last6=Sagar |first6=PM |last7=Moller |first7=H |last8=Taylor |first8=GA |last9=Foley |first9=DG |pmc=1568927}}&lt;/ref&gt; 

[[File:Bar-tailed Godwit migration.jpg|alt= A map of the Pacific Ocean with several coloured lines representing bird routes running from New Zealand to Korea|thumb|left| কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ সহায়ত পোৱা বাৰ-টেইলড গডউইত (Bar-tailed Godwit)ৰ প্ৰব্ৰজননৰ পথৰেখা। এইবিধ চৰায়ে ক'তো জিৰণি নোলোৱাকৈ সৰ্বোচ্চ দুৰত্ব অতিক্ৰম কৰে বুলি জনা যায়]]

কিছূমান চৰায়ে কেৱল বেয়া বতৰ বা খাদ্যৰ অভাৱ পূৰাব পৰাকৈ প্ৰয়োজন হোৱা দুৰত্বহে অতিক্ৰম কৰে। উদাহৰণ স্বৰূপে ফিন্স ([[:en:Finch| Finch) জাতীয় চৰায়ে খাদ্যৰ সন্ধানত বেলেগ ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wilson |first=W. Herbert, Jr. |year=1999 |title=Bird feeding and irruptions of northern finches:are migrations short stopped? |journal=North America Bird Bander |volume=24 |issue=4 |pages=113–21 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/NABB/v024n04/p0113-p0121.pdf |format=PDF |access-date=2013-01-17 |archivedate=2009-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235739/http://elibrary.unm.edu/sora/NABB/v024n04/p0113-p0121.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;কিছূমান চৰায়ে ইয়াৰ বিতৰণ (range) পৰিসৰতে চমূকৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। অন্য কিছুমান চৰাইৰ ক্সত্ৰত আংশিক প্ৰব্ৰজনো দেখা যায়। অৰ্থাৎ কেৱল মাইকী আৰু তলতীয়া মতা (subdominant male) চৰায়ে প্ৰব্ৰজন কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nilsson |first=Anna L. K. |year=2006 |title=Do partial and regular migrants differ in their responses to weather? |journal=The Auk |volume=123 |issue=2 |pages=537–47 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200604/ai_n16410121|doi=10.1642/0004-8038(2006)123[537:DPARMD]2.0.CO;2 |last2=Alerstam |first2=Thomas |last3=Nilsson |first3=Jan-Åke|issn=0004-8038}}&lt;/ref&gt; আকৌ সাগৰ-পৃষঠৰ পৰা উচ্চতাৰ ভিত্তিতো চৰায়ে প্ৰব্ৰজন কৰে। এইক্ষেত্ৰত চৰায়ে সাধাৰণতে সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা বেছি উচ্চতাত প্ৰজনন কৰে আৰু তাৰ পিছত তললৈ নামি আহে। এইধৰণৰ প্ৰব্ৰজন সাধাৰণতে উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন আৰু খাদ্যৰ উপলভ্যতাৰ ভিত্তিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rabenold |first=Kerry N. |year=1985 |title=Variation in Altitudinal Migration, Winter Segregation, and Site Tenacity in two subspecies of Dark-eyed Juncos in the southern Appalachians |journal=The Auk |volume=102 |issue=4 |pages=805–19 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v102n04/p0805-p0819.pdf |format=PDF |access-date=2013-01-17 |archivedate=2009-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235702/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v102n04/p0805-p0819.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 

চৰায়ে প্ৰব্ৰজনৰ পিছত পুনৰ একেখন ঠাইলৈকে উভতি অহাৰ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰিবলৈ১৯৫০ চনত [[বষ্টন]]ত [[Manx Shearwater]] নামৰ চৰাইবিধ মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল। ১৩ দিনৰ ভিতৰতে ইহঁতে ৫১৫০ কি: মি: অতিক্ৰম কৰি পূৰ্বৰ বাসস্থান [[ৱেলছ]] ([[:en: Wales|Wales]]) লৈ উভতি আহে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Matthews |first=G. V. T. |date=1 September 1953|title=Navigation in the Manx Shearwater |journal=Journal of Experimental Biology |volume=30 |issue=2 |pages=370–96 |url=http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/30/3/370 }}&lt;/ref&gt; বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰব্ৰজননৰ সময়ত চৰায়ে দিক নিৰ্ণয় (Navigation) কৰে। দিনৰ ভাগত কৰা প্ৰব্ৰজননত সূৰ্যক ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰায়ভাগ চৰায়ে দিক-নিৰ্ণয় কৰে। ৰাতিৰ সময়ত stellar compass ৰ সহায় লয়। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mouritsen |first=Henrik |date=15 November 2001|title=Migrating songbirds tested in computer-controlled Emlen funnels use stellar cues for a time-independent compass |journal=Journal of Experimental Biology |volume=204 |issue=8 |pages=3855–65 |pmid= 11807103 |url=http://jeb.biologists.org/cgi/content/full/204/22/3855 |issn=0022-0949 |author2=L}}&lt;/ref&gt;

===ভাৱ বিনিময় (Communication)===
[[File:Stavenn Eurypiga helias 00.jpg|thumb|alt= Large brown patterned ground bird with outstretched wings each with a large spot in the centre| right|The startling display of the [[Sunbittern]] mimics a large predator.]]
চৰায়ে মুখ্যত: visual and auditory সংকেত (signal)ৰ সহায়ত ইটোৱে সিটোৰ স'তে যোগাযোগ কৰে। ই বেলেগ বেলেগ প্ৰজাতিৰ মাজত (intraspecific-within species) বা নিজৰ প্ৰজাতিৰ ভিতৰত (interspecific -between species) হ'ব পাৰে। কেতিয়াবা চৰায়ে সামাজিক ভাৱে নিজৰ প্ৰভুত্ব (dominance) দেখুৱাবলৈ গাৰ বৰণ অৰ্থাৎ প্লুমেজও বৰৱহাৰ কৰা দেখা যায়। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Möller |first=Anders Pape |year=1988 |title=Badge size in the house sparrow ''Passer domesticus''|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1988-05_22_5/page/373 |journal=[[Behavioral Ecology and Sociobiology]] |volume=22 |issue=5 |pages=373–78}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Thomas |first=Betsy Trent |date=1 August 1990 |title=Nesting Behavior of Sunbitterns (''Eurypyga helias'') in Venezuela |journal=The Condor |volume=92 |issue=3 |pages=576–81 |doi=10.2307/1368675 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v092n03/p0576-p0581.pdf |format=PDF |issn=00105422 |author2=Strahl |access-date=17 January 2013 |archivedate=25 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325235743/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v092n03/p0576-p0581.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; প্ৰজননৰ সময়ত চৰাইৰ আটাইতকৈ দীঘলীয়া আৰু নান্দনিক প্ৰদৰ্ষণ (display) দেখা যায়। ইয়াক নাচ বুলি কোৱা হয় যি প্ৰকৃততে বিভিন্ন জটিল দেহ সঞ্চালনৰ সমষ্টি হয়। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pickering |first=S. P. C. |year=2001 |title=Courtship behaviour of the Wandering Albatross ''Diomedea exulans'' at Bird Island, South Georgia |journal=Marine Ornithology |volume=29 |issue=1 |pages=29–37 |url=http://www.marineornithology.org/PDF/29_1/29_1_6.pdf|format=PDF}}&lt;/ref&gt; মতা চৰাইৰ প্ৰজননৰ সাফল্য এনে প্ৰদৰ্শনৰ ওপৰতো বহু নিৰ্ভৰ কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pruett-Jones |first=S. G. |date=1 May 1990|title=Sexual Selection Through Female Choice in Lawes' Parotia, A Lek-Mating Bird of Paradise |url=https://archive.org/details/sim_evolution_1990-05_44_3/page/486 |journal=[[Evolution (journal)|Evolution]] |volume=44 |issue=3 |pages=486–501 |doi=10.2307/2409431 |issn=00143820 |author2=Pruett-Jones}}&lt;/ref&gt;

[[File:Troglodytes musculus, Petropolis, Rio de Janeiro, Brasil.oga|thumb|right| উত্তৰ আমেৰিকাৰ চৰাই হাউচ ৰেন (House Wren) ৰ গান ]]
চৰায়ে বিভিন্ন ধৰণৰ মাত (calls and songs)ৰ সহায়তো ভাৱ বিনিময় কৰে। &lt;ref name = &quot;Suthers&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt;। চৰায়ে মাতৰ যোগেদি সাম্ভাৱ্য লগৰীয়া (potential mates) বাছনি,&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi=10.1080/08927014.1994.9522988 |last=Genevois |first=F. |year=1994 |last2=Bretagnolle |first2=V. |title=Male Blue Petrels reveal their body mass when calling |journal=Ethology Ecology and Evolution |volume=6 |issue=3 |pages=377–83 |url=http://ejour-fup.unifi.it/index.php/eee/article/view/667/613 |access-date=2013-01-17 |archivedate=2007-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224040649/http://ejour-fup.unifi.it/index.php/eee/article/view/667/613 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;নিজৰ অধিকাৰ ক্ষেত্ৰ (claiming and maintenance of territories) ৰ ঘোষণা আৰু পৰিচালনা&lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; অন্য চৰাইৰ চিনাক্তকৰণ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jouventin |first=Pierre |month= June|year=1999 |title=Finding a parent in a king penguin colony: the acoustic system of individual recognition |journal=Animal Behaviour |volume=57 |issue=6 |pages=1175–83 |doi=10.1006/anbe.1999.1086 |pmid=10373249 |issn=0003-3472 |last2=Aubin |first2=T |last3=Lengagne |first3=T}}&lt;/ref&gt;আৰু গোটৰ চৰাইসমূহক ভক্ষক (predator)ৰ আগমণৰ বিষয়ে সকিয়নি দিয়া&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Templeton |first=Christopher N. |year=2005 |title=Allometry of Alarm Calls: Black-Capped Chickadees Encode Information About Predator Size |journal=Science |volume=308 |issue=5730 |pages=1934–37 |doi=10.1126/science.1108841 |pmid=15976305 |month= June|issn=0036-8075 |last2=Greene |first2=E |last3=Davis |first3=K}}&lt;/ref&gt; আদি কাৰ্য্য সমাপন কৰে। 

[[File:Red-billed quelea flocking at waterhole.jpg|thumb|alt= massive flock of tiny birds seen from distance so that birds appear as specks|right|[[:en:Red-billed Quelea|Red-billed Quelea]], আটাইতকৈ সংখ্যাগৰিষ্ঠ চৰাইৰ প্ৰজাতি&lt;ref name = &quot;flycatcher&quot;&gt;{{Cite book|last=Sekercioglu |first=Cagan Hakki |year=2006 |chapter=Foreword |title=[[Handbook of the Birds of the World]], Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers|editor=Josep del Hoyo, Andrew Elliott and David Christie (eds.) |location=Barcelona |publisher=Lynx Edicions |isbn=84-96553-06-X|page=48}}&lt;/ref&gt; form enormous flocks&amp;mdash;sometimes tens of thousands strong.]]

===গোট (flocking)===
কিছুমান চৰায়ে নিজৰ অধিকাৰ ক্ষেত্ৰ অৰ্থাৎ টেৰিট'ৰী (territory) বজাই সৰু পৰিয়ালত বাস কৰে, অন্যহাতে আন কিছুমান চৰায়ে আকৌ বৃহৎ গোট গঠন কৰি বসবাস কৰে। বৃহৎ গোট গঠন কৰি একেলগে থকাৰ প্ৰধান সুবিধাবোৰ হ'ল, ভক্ষকৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষা আৰু খাদ্য আহৰণৰ সুবিধা। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; বিশেষকৈ ঘন বনাঞ্চলৰ দৰে পৰিৱেশত ভক্ষক প্ৰাণীৰ পৰা বেছি সাৱধান হোৱাৰ প্ৰয়োজন কাৰণ এনে বাসস্থানত চোপ লৈ কৰা আক্ৰমণৰ সম্ভাৱনাও বেছী হয়। সেয়ে বৃহৎ গোটৰ সমূহীয়া সতৰ্ক দৃষ্টিয়ে চৰাইসমূহক সময় মতে সকিয়াই দিবলৈ সক্ষম হয়। সেইবাবেই বনাঞ্চল সমূহত বেলগ বেলগ প্ৰজাতিৰ চৰায়ে একোটা বৃহৎ গোট গঠন কৰি একেলগে চৰা দেখা যায়। অৱশ্যে এই ব্যৱস্থাই খাদ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিযোগিতাৰো সৃষ্টি কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Terborgh |first=John |year=2005 |title=Mixed flocks and polyspecific associations: Costs and benefits of mixed groups to birds and monkeys |journal=American Journal of Primatology |volume=21 |issue=2|pages=87–100 |doi=10.1002/ajp.1350210203}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hutto |first=Richard L. |date=1 January 988|title=Foraging Behavior Patterns Suggest a Possible Cost Associated with Participation in Mixed-Species Bird Flocks |journal=[[Oikos (journal)|Oikos]] |volume=51 |issue=1 |pages=79–83 |doi=10.2307/3565809 |issn=00301299 |jstor=3565809}}&lt;/ref&gt;

চৰায়ে কেতিয়াবা অন্য কিছুমান জীৱজন্তুৰ সৈতেও সহযোগিতা (associations) কৰি চলা দেখা যায়। যেনে- সাগৰীয় চৰায়ে মাছ ধৰোঁতে ডলফিন ( [[:en: Dolphin|dolphin]]) আৰু টুনা ([[:en:Tuna|tuna]])ই সাগৰপৃষ্ঠলৈ মাছ ঠেলি দি সহায় কৰে। &lt;ref name = &quot;AU&quot;&gt;{{Cite journal |last=Au |first=David W. K. |date=1 August 1986 |title=Seabird interactions with Dolphins and Tuna in the Eastern Tropical Pacific |journal=The Condor |volume=88 |issue=3 |pages=304–17 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v088n03/p0304-p0317.pdf |doi=10.2307/1368877 |format=PDF |issn=00105422 |author2=Pitman |access-date=17 January 2013 |archivedate=5 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105140621/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v088n03/p0304-p0317.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেনেদৰে ধনেশ চৰাই আৰু ডোৱাৰ্ফ মংগুজ ([[:en: Dwarf Mongose|Dwarf Mongoose]]) একেলগে খাদ্য আহৰণ কৰে আৰু ইটোৱে সিটোক কোনো ভক্ষকৰ আগমণত সতৰ্ক কৰি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Anne |first=O. |month=June |year=1983 |title=Dwarf mongoose and hornbill mutualism in the Taru desert, Kenya |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-ecology-and-sociobiology_1983-06_12_3/page/181 |journal=Behavioral Ecology and Sociobiology |volume=12 |issue=3 |pages=181–90 |doi=10.1007/BF00290770 |last2=Rasa |first2=E.}}&lt;/ref&gt;
{{-}}

===জিৰণি (roosting)===
[[File:Caribbean Flamingo2 (Phoenicopterus ruber) (0424) - Relic38.jpg|thumb|alt= Pink flamingo with grey legs and long neck pressed against body and head tucked under wings|এই [[:en: American Flemingo|American Flamingo]]ৰ দৰে বহুতো চৰায়ে শুৱাৰ সময়ত মূৰটো সুমুৱাই লয়]]

চৰায়ে শুওতেও আধা জাগি থাকে আৰু মাজে মাজে ঘপকৈ চকু মেলি আকৌ মুদি দিয়ে। ইয়াক সতৰ্ক শুৱন (vigilant sleep) বুলি কোৱা হয়। ই চৰাইক হঠাতে অহা বিপদৰ পৰা বচাই ৰাখে। &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gauthier-Clerc |first=Michael |month=May |year=2000 |title=Sleep-Vigilance Trade-off in Gadwall during the Winter Period |journal=The Condor |volume=102 |issue=2 |pages=307–13 |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v102n02/p0307-p0313.pdf |doi=10.1650/0010-5422(2000)102[0307:SVTOIG]2.0.CO;2 |format=PDF |last2=Tamisier |first2=Alain |last3=Cézilly |first3=Frank |issn=0010-5422 |access-date=2013-01-17 |archivedate=2008-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910161658/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v102n02/p0307-p0313.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; বহুতো চৰায়ে টপনি যাওঁতে মূৰটো পিছলৈ কৰি ঠোঁটটো পিছফালৰ ডেউকাত সুমুৱাই থোৱা দেখা যায়। অন্য কিছুমানে অৱঢ়্যে বুকুৰ পাখিতহে মূৰটো লুকুৱাই টোপনি যায়। কিছূমান চৰায়ে এটা ঠেঙৰ ওপৰত ভৰ দি জিৰণি লয়। পেচ্ছেৰাইন [[:en:Passerine|Perching birds]] বৰ্গৰ চৰাই সমূহৰ দেহত থকা বিশেষ অভিযোজন (tendon locking mechanism)ৰ বাবে টোপনি যোৱাৰ সময়তো গছৰ ডালত ঠেঙেৰে খোপনি পুতি ৰাখিব পাৰে। কিছুমান ভাটৌৰ প্ৰজাতিয়ে গছৰ ডালত ওলোটাকৈ ওলমি থাকি শোৱে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Buckley |first=F. G. |date=1 January 1968|title=Upside-down Resting by Young Green-Rumped Parrotlets (''Forpus passerinus'') |url=https://archive.org/details/sim_condor_1968-01_70_1/page/89 |journal=The Condor |volume=70 |issue=1 |page=89 |doi=10.2307/1366517 |issn=00105422 |author2=Buckley}}&lt;/ref&gt;

===প্ৰজনন===
====সমাজ====
[[File:Raggiana Bird-of-Paradise wild 5.jpg|thumb|alt= Bird faces up with green face, black breast and pink lower body. Elaborate long feathers on the wings and tail.|right|বাৰ্ড অব পেৰেডাইজ ([[:en:Bird of Paradise|Bird of Paradise]])ৰ অন্তৰ্গত অন্য প্ৰজাতিসমূহৰ দৰেই [[:en:Raggiana Bird of Paradise|Raggiana Bird of Paradise]]ৰ মতা চৰাইটোৰো প্ৰজনন কালত অত্যন্ত উজ্জ্বল আৰু দেখনিয়াৰ ৰং হোৱা দেখা যায়। ই মাইকী চৰাইজনীক মুগ্ধ কৰাত সহায় কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1071/MU9810193|last=Frith|first=C.B|title=Displays of Count Raggi's Bird-of-Paradise ''Paradisaea raggiana'' and congeneric species|journal=Emu|volume=81|issue = 4|pages=193–201| url=http://www.publish.csiro.au/paper/MU9810193.htm|year=1981}}&lt;/ref&gt;]]
চৰাইৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত ৯৫% চৰায়ে একগামী (monogamous)। প্ৰজাতি ভেদে চৰায়ে প্ৰায়ে প্ৰজনন কালছোৱা, কেতিয়াবা কেইবাবছৰলৈ আৰু কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত মৃত্যু পৰ্যন্ত যোৰা পাতি থাকে। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Freed|first=Leonard A.|year=1987|title=The Long-Term Pair Bond of Tropical House Wrens: Advantage or Constraint?|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1987-10_130_4/page/507|journal=[[The American Naturalist]]|volume=130|issue=4|pages=507–25|doi=10.1086/284728}}&lt;/ref&gt; একগামীতাই মাক-দেউতাকৰ যত্নৰ নিশ্চিতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gowaty|first=Patricia A.|title=Male Parental Care and Apparent Monogamy among Eastern Bluebirds (''Sialia sialis'')|url=https://archive.org/details/sim_american-naturalist_1983-02_121_2/page/149|journal=[[The American Naturalist]]|volume=121|issue=2|pages=149–60|year=1983|doi=10.1086/284047}}&lt;/ref&gt; 

অন্যান্য বংশবৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়া (mating systems) সমূহ হ'ল, পলিগাইনি ([[:en:Polygyny|polygyny]]), পলিএণ্ড্ৰি ([[:en:Polyandry|polyandry]]), পলিগেমী ([[:en:Polygamy|polygamy]]), পলিগাইনেণ্ড্ৰি ([[:en: Polygynandry|polygynandry]]) আৰু [[:en:Promiscuity|promiscuity]] ইত্যাদি। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; 

প্ৰজননৰ সময়ত প্ৰধানকৈ মতা চৰাইটোৱে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰদৰ্ষণ (courtship display) কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Short|first=Lester L.|year=1993|title=Birds of the World and their Behavior|url=https://archive.org/details/livesofbirdsbird00shor|publisher=Henry Holt and Co|location=New York|isbn=0-8050-1952-9}}&lt;/ref&gt; প্ৰায়বোৰ এনে প্ৰদৰ্শন সাধাৰণতে চৰাইৰ গান বা বিশেষ মাত , নাচোন, উৰন্ত অৱস্থাত কৰা ডেউকাৰ কৌশল আদিৰ মাধ্যমত হয়। মাইকী চৰায়ে এনে প্ৰদৰ্শন সমূহৰ ভিত্তিত পছন্দৰ মতা চৰাইটো নিজৰ লগৰীয়া হিচাপে বাছনি কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Burton|first=R|year=1985|title=Bird Behavior|url=https://archive.org/details/birdbehavior00burt|publisher=Alfred A. Knopf, Inc|isbn=0-394-53957-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Schamel|first=D|year=2004|title=Mate guarding, copulation strategies and paternity in the sex-role reversed, socially polyandrous red-necked phalarope ''Phalaropus lobatus''|journal=Behaviour Ecology and Sociobiology|volume=57|issue=2|pages=110–18|url=http://www.springerlink.com/index/8BE48GKGYF2Q40LT.pdf|doi=10.1007/s00265-004-0825-2|format=PDF|last2=Tracy|first2=Diane M.|last3=Lank|first3=David B.|last4=Westneat|first4=David F.|access-date=2013-01-17|archivedate=2020-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328130628/http://www.springerlink.com/index/8BE48GKGYF2Q40LT.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [

====বাহ সজা আৰু উমনি====
প্ৰয়ভাগ চৰায়ে প্ৰজনন কালত নিজৰ অধিকাৰ ক্ষেত্ৰ বা টেৰিট'ৰী (territory) আন চৰাই সমূহৰ পৰা সক্ৰিয়ভাৱে ৰক্ষা কৰি চলে। আনহাতে যিবিলাক চৰায়ে নিজৰ টেৰিট'ৰী ৰক্ষা কৰিব নোৱেৰে যেনে- সাগৰীয় চৰাই সমূহে কল'নি বা বৃহৎ গোট গঠন কৰি বাস কৰে যাতে ভক্ষকৰ পৰা বাচি থাকিব পাৰে। এনেকৈ কল'নি গঠন কৰি বাস কৰা চৰাই সমূহে নিজৰ নিজৰ বাহ সজা ঠাইখন কেৱল আন চৰাইৰ পৰা ৰক্ষা কৰি চলে। &lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kokko | first1 = H | last2 = Harris | first2 = M | last3 = Wanless | first3 = S | year = 2004 | title = Competition for breeding sites and site-dependent population regulation in a highly colonial seabird, the common guillemot ''Uria aalge'' | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-ecology_2004-03_73_2/page/367| journal = Journal of Animal Ecology | volume = 73 | issue = 2| pages = 367–76 | doi = 10.1111/j.0021-8790.2004.00813.x }}&lt;/ref&gt;

সকলো চৰায়ে কেলছিয়াম কাৰ্বনেট ([[:en:Calcium carbonate|calcium carbonate]])এৰে গঠিত টান খোলা (hard shells) ৰে আবৃত এমনিয়টিক কণী ([[:en:Amniotic egg| amniotic egg]]) পাৰে। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; গছৰ খোৰোং বা গাতত কণী পৰা চৰাইৰ কণীবোৰ সাধাৰণতে বগা বা শেঁতা বৰণৰ আৰু মুকলি ঠাইত বাহ সাজি কণী পৰা চৰাইৰ কণীবোৰ চৌদিশৰ পৰিৱেশৰ লগত মিলি থকা (camouflage) বৰণৰ হয়। &lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Booker | first1 = L | last2 = Booker | first2 = M | year = 1991 | title = Why Are Cuckoos Host Specific? | journal = [[Oikos (journal)|Oikos]] | volume = 57 | issue = 3| pages = 301–09 | doi = 10.2307/3565958 | jstor=3565958}}&lt;/ref&gt;

[[File:Golden-backed Weaver.jpg|thumb|left|alt= Yellow weaver (bird) with black head hangs an upside-down nest woven out of grass fronds.|মতা [[:en: Golden-backed Weaver|Golden-backed Weaver]]চৰায়ে ঘাঁহ বনেৰে সুন্দৰকৈ বাহ সাজে। ]]

চৰায়ে সাধাৰণতে নিজৰ বাহত কণী পাৰে। বেছিভাগ চৰায়ে নিজৰ প্ৰয়োজনৰ জোখাৰে বিভিন্ন আকৃতিৰ বাহ সাজি লয়। &lt;ref name = &quot;Hansell&quot;&gt;Hansell M (2000). ''Bird Nests and Construction Behaviour''. University of Cambridge Press ISBN 0-521-46038-7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Lafuma | first1 = L | last2 = Lambrechts | first2 = M | last3 = Raymond | first3 = M | year = 2001 | title = Aromatic plants in bird nests as a protection against [[Hematophagy|blood-sucking]] flying insects? | url = | journal = Behavioural Processes | volume = 56 | issue = 2| pages = 113–20 | doi = 10.1016/S0376-6357(01)00191-7 }}&lt;/ref&gt; চৰায়ে পাখিৰে বাহটো উমাল কৰি ৰাখে। &lt;ref name = &quot;Hansell&quot;/&gt; কিছুমান চৰাইৰ বাহ নাথাকে। উদাহৰণস্বৰূপে শিলাময় পাহাৰত বাস কৰা (cliff-nesting) [[:en: Common Guillemot|Common Guillemot]] নামৰ চৰাইটোৱে শিলতে কণী পাৰে। তেনেদৰে এম্পাৰৰ পেংগুইনৰ মাইকীয়ে কণী পাৰে আৰু মতা চৰাইটোৱে নিজৰ ঠেঙৰ মাজতে কণীটো ভৰাই থয়। 
======চৰাইৰ ঠোঁট আৰু হাঁকোটা======
ক) চৰাইৰ ঠোঁট (Beaks in Birds): 	চৰাইৰ ঠোঁটটো উৰ্ধ আৰু নিম্ন হনুৰ দ্বাৰা গঠিত। ঠোঁটটো শিঙৰ দৰে টান পদাৰ্থৰ আৱৰণৰ দ্বাৰা আবৃত হৈ থাকে। এই আৱৰণখনক ৰেম্‌ফ’থিকা (Rhamphotheca) বোলা হয়। 
*ঠোঁটৰ কাম (Functions of teeth):
#খাদ্য সংগ্ৰহ কৰা। 
#খাদ্যবস্তু লাৰাচাৰা কৰা। 
#পাখিবোৰ আচোৰা আৰু জট ভঙা। 
#বাঁহ সাজিবলৈ সামগ্ৰী আহৰণ কৰা। 
#	বাঁহ সজা। 
#	পোৱালিবোৰক খুওৱা। 
#প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা। 
*ঠোঁটৰ প্ৰকাৰ (Types of Beaks): খাদ্য আৰু ভক্ষণ প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চৰাইৰ ঠোঁটবোৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰে ৰূপান্তৰিত হয়। তলত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ঠোঁটৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হ’ল। 
#বীজ ভক্ষণকাৰী ঠোঁট (Seed eating beak): বীজ ভক্ষণকাৰী ঠোঁটবোৰ টান, দৃঢ় আৰু শঙ্কু আকাৰৰ। বীজ ভক্ষণকাৰী চৰাইবোৰে টান খোলাযুক্ত বীজবোৰ ভাঙিবলৈ আৰু গুৰি কৰিবলৈ এনেকুৱা ধৰণৰ ঠোঁট ব্যৱহাৰ কৰে। উদাহৰণ: ঘন চিৰিকা, ফিন্স চৰাই। 
#ছেদক ঠোঁট (Cutting beak): এইবোৰ ঠোঁট মজপুত আৰু চোকা ধাৰযুক্ত। ভক্ষী প্ৰাণীক ফালি টুকুৰা টুকুৰ কৰিবলৈ, কণী ভাঙিবলৈ নাইবা ফল কাটিবলৈ কিছুমান চৰায়ে এনে ধৰণৰ ঠোঁট ব্যৱহাৰ কৰে। উদাহৰণ: কাউৰী। 
#ফল ভক্ষণকাৰী ঠোঁট (Fruit eating beak): ফল খাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ঠৌঁটবোৰ চোকা, টান আৰু বেকা ধৰণৰ হয়। এনে ধৰণৰ ঠোঁট ফলৰ বাকলিবোৰ গুচাবলৈ আৰু বীজৰ টান বাকলি ফালিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উদাহৰণ: ভাটৌ। 
#পতঙ্গভোজী ঠোঁট (Insect eating beak): পতঙ্গভোজী চৰাইবোৰৰ ঠোঁটবোৰ সৰু, চুটি আৰু চুঙা আকৃতিৰ। এনেকুৱা ধৰণৰ ঠোঁটবোৰ পতঙ্গ ধৰিবলৈ উপযোগী। উদাহৰণ: বতাহী চৰাই (Swift), তেলতুপি চৰাই (Swallow), [[দহিকতৰা]] (Robin)। 
#মোনাযুক্ত ঠোঁট (Pouched beak): মোনাযুক্ত ঠোঁটবোৰ টান, দীঘল আৰু নিম্নহনুৰ ঠোঁটটো মোনাযুক্ত। এইবোৰ ঠোঁট বহনকাৰী চৰাইবোৰে মাছ আদি ঠোঁটেৰে চিকাৰ কৰে। উদাহৰণ: পেলিকান (Pelican)। 
#চিকাৰ ধৰা ঠোঁট (Prey eating beak): চিকাৰ ধৰা ঠোঁটবোৰ টান, ক্ৰমাগত ভাৱে সঙ্কীৰ্ণ হৈ যোৱা ঠোঁট। এনে ধৰণৰ ঠোঁটৰ সহায়ত মৎস্যভোজী চৰাইবোৰে পানীৰ পৰা চিকাৰ ধৰি ওপৰলৈ উঠাই লৈ আহে। উদাহৰণ: মাছৰোকা (King fisher), চামুচ যেন ঠোঁটৰ বগলী (Spoon bill)। 
#বোকা ছাকনী ঠোঁট (Mud strainer beak): এইবোৰ ঠোঁট দৃঢ়, বহল আৰু চেপেটা আৰু কটা খাজযুক্ত। এইবোৰ ঠোঁটৰ দ্বাৰা কিছুমান চৰায়ে বোকা পানীৰ পৰা ছাকন প্ৰক্ৰিয়াৰে শামুক আদি আহৰণ কৰে॥ উদাহৰণ: খঞ্জন জাতীয় চৰাই (Sand piper), ভূৰুং চৰাই (Snipe), ধিত্‌ৰাজ (Goose)। 
#কাঠত বটালী মৰা ঠোঁট (Wood chiselling beak): কাঠত বটালী মৰা ঠোঁটবোৰ অতি টান, দীঘল আৰু চিধা। এই ঠৌঁটৰ অধিকাৰী চৰাইবোৰে গছৰ শুকান বাকলিৰ তলৰ পৰা পতঙ্গ আদি আহৰণ কৰিবলৈ নাইবা গছত বাহ সজাৰ অৰ্থে খোৰোং সাজিবলৈ বটালীৰে কাঠত গাত খান্দে। উদাহৰণ: [[বাঢ়ৈটোকা]] চৰাই (Wood pecker)। 
#বোকাত পৰীক্ষক ঠোঁট (Mud probing beak): এইবোৰ ঠোঁট দীঘল আৰু চুঙা আকৃতিৰ। এনেকুৱা ঠোঁট বহনকাৰী চৰাইবোৰে বোকাত ঠোঁটটো সুমুৱাই দি কেঁচু, শামুক, পতঙ্গ আদিৰ উপস্থিতিৰ বিষয়ে উমান পায়। উদাহৰণ: খঞ্জন জাতীয় চৰাই (Sand piper), ভূৰুং চৰাই (Snipe)। 
#মাছ ধৰা ঠোঁট (Fish catching beak): মাছ ধৰা ঠোঁটবোৰ দীঘল, ঠেক আৰু খাজকটা। মাছ, ভেকুলী, লালুকি আদি ধৰিবলৈ কিছুমান চৰায়ে এনেকুৱা ধৰণৰ ঠোঁট ব্যৱহাৰ কৰে। উদাহৰণ: পানী কাউৰী (Cormorant), বগলী (Heron)। 
#ফুল পৰীক্ষক ঠোঁট (Flower probing beak): ফুল পৰীক্ষক ঠোঁটবোৰ দীঘল, ঠেক আৰু জোঙা। মৌ আহৰণ কৰা চৰাইবোৰে এই ঠোঁটবোৰেৰে ফুলৰ পৰা মৌৰস আহৰণ কৰে। উদাহৰণ: চানবাৰ্ড (Sun bird), হামিং বাৰ্ড (Humming bird)। 
#বিন্ধোৱা আৰু ফলা ঠোঁট (Pierching and Tearing beak): এই ঠোঁটবোৰ চুটি, ওপৰৰ ঠোঁটটো তলমুৱাকৈ বেকা আৰু শক্তিশালী। এইবোৰ ঠোঁট সৰু ডাঙৰ চিকাৰবোৰ ফুটাবলৈ আৰু ফলাচিৰা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উদাহৰণ: ঈগল, ফেঁচা, শগুণ। 
খ) চৰাইৰ হাকোটাযুক্ত পদাঞ্চলৰ প্ৰকাৰ (Types of clawed feet in birds): চৰাইৰ ঠেঙৰ পদাঞ্চল খোজ কঢ়াৰ উপৰিও অন্যান্য বহুতো কামৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়। অন্যান্য কামবোৰ হ’ল – বস্তু আদি সংগ্ৰহ, বাঁহ সজা, আক্ৰমণ কৰা, প্ৰতিৰক্ষা ইত্যাদি। চৰাইৰ ঠেঙৰ পদাঞ্চল আঙুলিযুক্ত আৰু এই আঙুলিবোৰত নখ বা হাকোটা থাকে। কৰ্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি চৰাইৰ ঠেঙক তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰিব পাৰি। 
#আৰোহী ঠেং (Climbing feet): আৰোহী ঠেঙৰ পদাঞ্চলবোৰ গছত বা গছৰ ডালত বগাবলৈ উপযোগী। এনেবোৰ ঠেঙত প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ আঙুলি দুটা পিছফাললৈ মুখ কৰি অৱস্থান কৰে আনহাতে দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় আঙুলিটোৱে সম্মুখৰ পিনে মুখ কৰি থাকে। এনেকুৱা প্ৰকৃতিৰ আঙুলিক জাইগ’ডেক্‌টাইলাছ (Zygodactylous) বুলি কোৱা হয়। হাকোটাযুক্ত জাইগ’ডেক্‌টাইলাছ আঙুলিৰ সহায়ত চৰাইবোৰে সৰু সৰু ডালত খামোচ মাৰি ধৰি উলম্ব গছত বগাই যাব পাৰে। উদাহৰণ: কাঠখোলা (Wood pecker), ভাটৌ (Parrot)। 
#জপটিয়াই ধৰা ঠেং (Clinging feet): এইবোৰ ঠেঙৰ হাকোটা যুক্ত আঙুলিবোৰ এনেকৈ সজ্জিত হৈ থাকে যাতে ইহঁতে ওখ আৰু ঠিয় পৰ্বতৰ বা গুহাৰ বেৰত জপটিয়াই এঠা লাগি ধৰি থাকিব পাৰে। এই প্ৰকৃতিৰ ঠেঙৰ চাৰিওটা আঙুলি সম্মুখৰ পিনে মুখ কৰি থাকে। ইহঁতৰ নখ বা হাকোটাবোৰ চোকা আৰু বেকা প্ৰকৃতিৰ। উদাহৰণ: বতাহী চৰাই, হামিং বাৰ্ড। 
#খোচৰা ঠেং (Scratching feet): এইবোৰ ঠেং খোজ কঢ়া আৰু খাদ্যৰ সন্ধানত মাটি বালি আদিত খোচৰা কামৰ বাবে উপযোগী। খোচৰা ঠেবোৰ দৃঢ় আৰু আঙুলিত থকা হাকোটাবোৰ শক্তিশালী। উদাহৰণ: মুৰ্গী চৰাই। 
#পক্ষীসাদ ঠেং (Perching feet): প্ৰায়বোৰ চৰাইৰে ঠেঙবোৰ এনেকুৱা প্ৰকৃতিৰ। এনেকুৱা ঠেঙৰ চৰাইবোৰে গছৰ ডালত বহোঁতে ডালটোত খামুচি ধৰিব পাৰে। এনেধৰণৰ ঠেঙত তিনিটা আঙুলি সম্মুখৰ পিনে মুখ কৰি থাকে আৰু এটা আঙুলি পিছফালে মুখ কৰি থাকে। উদাহৰণ: ঘন চিৰিকা, কাউৰী, কুলি ইত্যাদি। 
#সাঁতোৰা ঠেং (Swimming feet): পানীত সাঁতোৰা চৰাইবোৰৰ ঠেঙৰ আঙুলিৰ মাজত জালিকা থাকে। হাঁহ, পানী কাউৰী। 
#খামুচি ধৰিব পৰা ঠেং (Grasping feet): এইবোৰ ঠেঙৰ দ্বাৰা চৰাইটোৱো ভক্ষ প্ৰাণীক	চিকাৰ কৰি আটক কৰিব পাৰে আৰু ভক্ষ প্ৰাণীটোক কঢ়িয়াই লৈ যাব পাৰে। ইহঁতৰ চাৰিওটা আঙুলি শক্তিশালী আৰু হাঁকোটাবোৰ অতি তীক্ষ্ণ। উদাহৰণ: ফেঁচা, ঈগল. চিলনী। 
#দ্ৰুতবেগী ঠেং (Cursorial or running feet): উৰিব নোৱাৰা চৰাইবোৰৰ ঠেংবোৰ শক্তিশালী আৰু আঙুলিৰ সংখ্যা কম। ইহঁতৰ টাৰছ’মেটাটাৰছাছ হাড়ডাল দীঘল। উদাহৰণ: উট চৰাই, ইমু, ৰিয়া। 
#ৱাডিং ঠেং (Wading feet): ৱাডিং ঠেংবোৰ পানীত থকা বোকাত খোজ কাঢ়িবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ঠেং। ইহঁতৰ টাৰছ’মেটাটাৰছাছ আৰু ভৰিৰ আঙুলিবোৰ দীঘল তথা চুঙা আকৃতিৰ। উদাহৰণ: বগলী জাতীয় চৰাই। 
[[File:Eastern Phoebe-nest-Brown-headed-Cowbird-egg.jpg|thumb|alt= Nest made of straw with five white eggs and one grey speckled egg|Nest of an [[Eastern Phoebe]] that has been parasitised by a [[Brown-headed Cowbird]]]]
চৰাইৰ উমনি দিয়া কাৰ্য্যই পোৱালিৰ গঠন বৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উষ্ণতা প্ৰদান কৰে।&lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt; একগামী চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত মতা-মাইকী দুয়ো মিলি উমনি দিয়ে।&lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt;

====পোৱালিৰ যতন====
কণী ফুটি ওলোৱাৰ সময়ত চৰাইৰ প্ৰজাতি ভেদে পোৱালিবোৰ অসহায় বা আত্মনিৰ্ভৰশীল হ'ব পাৰে। একেবাৰে অসহায় আৰু মাক-দেউতাকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পোৱালিক এল্ট্ৰিছিয়েল ([[:en:Altricial|altricial]])। এনে ধৰণৰ চৰাইৰ পোৱালিবোৰ আকাৰত সৰু, অন্ধ, পাখিবিহীন আৰু লৰচৰ কৰিব নোৱাৰা বিধৰ হয়। অন্যহাতে যিবিলাক পোৱালি জন্মতে চলিব পৰা আৰু নোমেৰে আবৃত হৈ থাকে সিহঁতক প্ৰিক'ছিয়েল ([[:en: Precocial|precocial]]) হয়। এলট্ৰিছিয়েল পোৱালিক প্ৰিক'ছিয়েল পোৱালিতকৈ বেছি যত্নৰ প্ৰয়োজন হয়। 

[[File:Calliope-nest edit.jpg|thumb|alt= Hummingbird perched on edge of tiny nest places food into mouth of one of two chicks|left|মাইকী কেলিঅ'প হামিংবাৰ্ড ([[Calliope Hummingbird]]) চৰায়ে পূৰ্ণবয়স্ক পোৱালিক খুৱাই থকা অৱস্থাত]]

চৰাইৰ বিভিন্ন প্ৰজাতি সমূহৰ ভিতৰত মাক-দেউতাকৰ পোৱালিৰ প্ৰতি যত্ন (parental care) পৰিমাণৰ তাৰতম্য ঘটা দেখা যায়। চূড়ান্ত পৰ্য্যায়ত মেগাপড ([[:en:Megapode|megapode]])নামৰ চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত কণী ফুটি পোৱালি জগিলেই মাক-দেউতাকৰ দায়িত্ব শেষ হয়। তাৰপিছত পোৱালিয়ে নিজে মাটিৰে বনোৱা বাহৰ পৰা মাটি খান্দি ওলাই আহে আৰু নিজৰ আহাৰ নিজে যোগাৰ কৰি লয়। &lt;ref&gt;Elliot A (1994). &quot;Family Megapodiidae (Megapodes)&quot; in ''[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 2; New World Vultures to Guineafowl'' (eds del Hoyo J, Elliott A, Sargatal J) Lynx Edicions:Barcelona. ISBN 84-87334-15-6&lt;/ref&gt; আনহাতে বহুতো সাগৰীয় চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত প্ৰতিচ্ছবি এখন দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে ফ্ৰিগেটবাৰ্ড ([[:en:Great Frigatebird|Great Frigatebird]]) নামৰ চৰাইবিধৰ পোৱালিৰ পাখি সম্পূৰ্ণকৈ গঁজিবলৈ প্ৰায় ছমাহ সময় লয় আৰু তাৰ পাছতো প্ৰায় ১৪ মাহ পৰ্যন্ত মাক-দেউতাকে পোৱালিক খাদ্য যোগাৰ কৰি দিয়ে। &lt;ref&gt;Metz VG, Schreiber EA (2002). &quot;Great Frigatebird (''Fregata minor'')&quot; In ''The Birds of North America, No 681'', (Poole, A. and Gill, F., eds) The Birds of North America Inc: Philadelphia&lt;/ref&gt; 

কিছুমান চৰাইৰ প্ৰজাতিৰ ক্ষেত্ৰত মাক-দেউতাক দুয়ো মিলি পোৱালিৰ যত্ন লয়। অন্য কিছুমান প্ৰজাতিত আকৌ কেৱল মাক বা দেউতাকে অকলে পোৱালি ডাঙৰ কৰে। কিছুমান বিশেষ প্ৰজাতিত আকৌ পোৱালিৰ ওচৰ সম্পৰ্কীয় (যেনে-পূৰ্বৰ গোটত জন্মা একে মাক-দেউতাকৰ ডাঙৰ হোৱা পোৱালি) চৰায়ে মাক-দেউতাকক সহায় কৰে। &lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Ekman | first1 = J | year = 2006 | title = Family living amongst birds | url = | journal = [[Journal of Avian Biology]] | volume = 37 | issue = 4| pages = 289–98 | doi = 10.1111/j.2006.0908-8857.03666.x }}&lt;/ref&gt;কাউৰী ([[:en:Corvidae|crows]]), অষ্ট্ৰেলিয়ান মেগপাই ([[:en:Australian Magpie:Australian Magpie]]), পখৰা মাছোৰোকা () আদি চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত এনেদৰে ওচৰ সম্পৰ্কীয় চৰয়ে সহায় কৰা দেখা যায়। &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Cockburn A|editor=Floyd R, Sheppard A, de Barro P|title=Frontiers in Population Ecology|year=1996|publisher=CSIRO|location=Melbourne|isbn= |pages=21–42|chapter=Why do so many Australian birds cooperate? Social evolution in the Corvida}}&lt;/ref&gt; প্ৰয়ভাগ জীৱ-জন্তুৰ ক্ষেত্ৰতে দেউতাকে পোৱালিৰ যত্ন লোৱা খুউব কমেই দেখা যায়। কিন্তু চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত ই তুলনামূল ভাৱে সহজলভ্য। &lt;ref name = &quot;Gill&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Cockburn|first=Andrew|year=2006|title=Prevalence of different modes of parental care in birds|doi=10.1098/rspb.2005.3458|journal=Proceedings: Biological Sciences|volume=273|issue=1592|pages=1375–83|pmid=16777726|month=June|issn=0962-8452|url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=16777726|format=Free full text|pmc=1560291}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

====উমনি পৰজীৱী (Brood parasites)====

[[File:Reed warbler cuckoo.jpg|thumb|upright|right|alt= Small brown bird places an insect in the bill of much larger grey bird in nest| ৰিড ৱাৰ্বলাৰ ([[:en:Reed Warbler|Reed Warbler]] নামৰ চৰাইবিধে উমনি পৰাজীৱী কেতেকী চৰাই ([[:en:Common Cuckoo|Common Cuckoo]])ৰ এটা পোৱালি ডাঙৰ কৰিছে]]

উমনি পৰজীৱিতা ([[:en:Brood parasitism|Brood parasitism]]) নামৰ পৰিঘটনাতো যথেষ্ট সংখ্যক চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত দেখা যায়। এনে চৰায়ে আন প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ বাহত কণী পাৰে আৰু আনৰ হতুৱাই পোৱালিক ডাঙৰ কৰোৱায়। &lt;ref name = &quot;brood&quot;&gt;Davies N (2000). ''Cuckoos, Cowbirds and other Cheats''. [[T. &amp; A. D. Poyser]]: London ISBN 0-85661-135-2&lt;/ref&gt; যাৰ বাহত উমনী পৰজীৱীয়ে কণী পাৰে সেই চৰাইটোৱে কণীটো চিনিব নোৱাৰি নিজৰ আনবোৰ কণীৰ দৰেই উমনি দিয়ে। উমনি পৰজীৱীতা দেখা পোৱাৰ প্ৰধান কাৰণ বোৰৰ ভিতৰত নিজে বাহ সাজি কণী উমনি দিয়াত অক্ষমতা, আনৰ বাহতো পোৱালি জগাই প্ৰজনন অধিক সফল কৰাৰ উদেশ্য হ'ব পাৰে। &lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1093/beheco/8.2.153 | last1 = Sorenson | first1 = M | year = 1997 | title = Effects of intra- and interspecific brood parasitism on a precocial host, the canvasback, ''Aythya valisineria'' | url = http://beheco.oxfordjournals.org/cgi/reprint/8/2/153.pdf | journal = Behavioral Ecology | volume = 8 | issue = 2| pages = 153–61 }}&lt;/ref&gt; উমনী পৰজীৱীসমূহৰ ভিতৰত কুলি চৰায়ে আটাইতকৈ বেছি জনাজাত যদিও এনে এশৰো অধিক প্ৰজাতি পোৱা যায়। &lt;ref name = &quot;brood&quot;/&gt;

== মানৱ সমাজত গুৰুত্ব ==
পাৰিপাৰ্শ্বিকতাৰ কথা বাদ দিলেও, মানৱ সমাজত চৰাইৰ গুৰুত্ত অপৰিসীম। পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলোবোৰ লোককৃষ্টিত চৰাইৰ উপস্থিত লক্ষ্য কৰিবলগীয়া। সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতীক হিচাপে মানৱ সভ্যতাত চৰাইৰ এক বিশেষ স্থান আছে। তদুপৰি চৰাইৰ অৰ্থনৈতিক দিশতো অনেক অৱদান আছে, বিভিন্ন চৰাইৰ মাংস, বিভিন্ন খাদ্য প্ৰণালীৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ। 
[[File:Industrial-Chicken-Coop.JPG|thumb|alt= Two rows of cages in a dark barn with many white chickens in each cage|right|[[Industrial farming]] of [[chicken]]s]]

চৰাই সততে দেখা পোৱা যায় বাবে মানুহৰ লগত চৰাইৰ সম্বন্ধ মানৱজাতিৰ জন্মলগ্নৰপৰাই চলি আহিছে।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Bonney|first=Rick | last2 = Rohrbaugh, Jr.| first2 = Ronald|title=Handbook of Bird Biology|url=https://archive.org/details/handbookofbirdbi0000unse| place= Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|year=2004| edition = Second|isbn=0-938027-62-X}}&lt;/ref&gt; কেতিয়াবা এনে সম্বন্ধ 'পৰস্পৰ সহজীৱি' ([[:en:Mutualism (biology)|mutualistic]]), যেনে 'মৌ-বিচৰা চৰাই'ৰ ([[:en:honeyguide|honeyguide]]) লগত আফ্ৰিকাৰ 'ব'ৰানা' ([[:en:Borana people|Borana]]) সম্প্ৰদায়ৰ মানুহৰ।&lt;ref&gt;Dean W, Siegfried R, MacDonald I (1990). &quot;The Fallacy, Fact, and Fate of Guiding Behavior in the Greater Honeyguide&quot;. ''Conservation Biology'' '''4''' (1) 99–101. [http://doi.org/10.1111/j.1523-1739.1990.tb00272.x Blackwell-PDF]&lt;/ref&gt; আন ক্ষেত্ৰত, যেনে [[ঘৰচিৰিকা]]ৰ লগত মানুহৰ সম্বন্ধ 'সহভোজী' প্ৰকাৰৰ ([[:en:Commensalism|commensal]]), য'ত মানুহৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰপৰা ঘৰচিৰিকাই খাদ্যবস্তু লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite journal | last1= Singer | first1= R. | last2= Yom-Tov | first2= Y. | title= The Breeding Biology of the House Sparrow Passer domesticus in Israel | journal= Ornis Scandinavica | volume= 19 | issue= 2 | pages= 139–44 | year= 1988 |doi= 10.2307/3676463 | jstor=3676463}}&lt;/ref&gt; কেবাবিধ চৰাইৰ প্ৰজাতি শস্য-বিনস্তকাৰী,&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1111/j.1474-919X.1990.tb01048.x | last1 = Dolbeer | first1 = R | year = 1990 | title = Ornithology and integrated pest management: Red-winged blackbirds ''Agleaius phoeniceus'' and corn | url =https://archive.org/details/sim_ibis_1990-04_132_2/page/309| journal = [[Ibis (journal)|Ibis]] | volume = 132 | issue = 2| pages = 309–22 }}&lt;/ref&gt;, আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত চৰাইৰ দ্বাৰা 'পক্ষী-সংকট' ([[:en:bird strike|aviation hazard]]) হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে।&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Dolbeer | first1 = R | last2 = Belant | first2 = J | last3 = Sillings | first3 = J | year = 1993 | title = Shooting Gulls Reduces Strikes with Aircraft at John F. Kennedy International Airport | url = | journal = Wildlife Society Bulletin | volume = 21 | issue = | pages = 442–50 }}&lt;/ref&gt; মানুহৰ কৰ্ম-কাণ্ডৰপৰাই চৰাইৰ ক্ষতি হ'ব পাৰে, আৰু মানুহৰ বিভিন্ন কাৰ্য, যেনে চিকাৰ, পক্ষী-সীহ-বিষৰ প্ৰয়োগ, কীটনাশক দ্ৰৱ্যৰ প্ৰয়োগ, বাহনৰ খুন্দা, অন্য পোহনীয়া জন্তৰ দ্বাৰা হত্যা আদিৰে কেবাবিধ চৰাইৰ বিলুপ্ত হৈছে বা বিলুপ্ত হোৱাৰ উপক্ৰম ঘটিছে। 

চৰাই কিছুমান ৰোগৰ বীজাণু বিয়পোৱা মাধ্যমো হ'ব পাৰে, যেনে ছিটাক'ছিছ ([[:en:psittacosis|psittacosis]]), ছালম'নেল'ছিছ ([[:en:salmonellosis|salmonellosis]]), কেম্পাইল'বেক্টৰিঅ'ছিছ ([[:en:campylobacteriosis|campylobacteriosis]]), মাইক'বেক্টেৰিঅ'ছিছ ([[পক্ষী যক্ষ্মা]]), [[পক্ষী জ্বৰ]], জিয়াৰডিয়েছিছ ([[:en:giardiasis]]) আৰু ক্ৰিপ্ট'স্প'ৰিডিঅ'ছিছ ([[:en:cryptosporidiosis]])। ইয়াৰোপৰি জীৱ-জন্তুৰ শৰীৰৰপৰা কিছুমান ৰোগ পক্ষীয়ে বৃহৎ দূৰত্বত থকা মানৱ-দেহলৈ বিয়পাব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.3121/cmr.1.1.5 | last1 = Reed | first1 = KD | last2 = Meece | first2 = JK | last3 = Henkel | first3 = JS | last4 = Shukla | first4 = SK | title = Birds, Migration and Emerging Zoonoses: West Nile Virus, Lyme Disease, Influenza A and Enteropathogens | journal = Clinical medicine &amp; research | volume = 1 | issue = 1 | pages = 5–12 | year = 2003 | pmid = 15931279 | pmc = 1069015 }}&lt;/ref&gt;

===অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব===
ঘৰচীয়া চৰায়ে মানুহক মাংস আৰু কণী যোগান ধৰে যি মানূহৰ বাবে প্ৰটিনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উৎস। এক তথ্য অনুসৰি ২০০৩ চনত সমগ্ৰ বিশ্বযুৰি ৭৬ মিলিয়ন টন ঘৰচীয়া চৰাইৰ মাংস আৰু ৬১ মিলিয়ন টন কণী উৎপাদন হৈছিল। &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Brown |first1=Lester |authorlink1= |last2= |first2= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Outgrowing the Earth: The Food Security Challenge in an Age of Falling Water Tables and Rising Temperatures |url=http://www.earth-policy.org/datacenter/xls/book_ote_ch3_2.xls |format= |accessdate= |edition= |series= |volume= |date= |year=2005 |month= |origyear= |publisher=earthscan |location= |language= |isbn=978-1844071852 |oclc= |doi= |id= |page= |pages= |chapter=3: Moving Up the Food Chain Efficiently. |chapterurl= |quote= |ref= |bibcode= |laysummary= |laydate= |separator= |postscript= |lastauthoramp= |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222521/http://www.earth-policy.org/datacenter/xls/book_ote_ch3_2.xls }}&lt;/ref&gt; মাংসৰ বাবে বহুটো চৰাই চিকাৰো কৰা হয়। উত্তৰ আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাত খাদ্যৰ বাবে চিকাৰ কৰা চৰাইসমূহৰ ভিতৰত জলচৰ চৰাই (waterfowl), কুকুৰা-জাতীয় চৰাই (pheasant), কপৌ, ক্কুৱেইল (quail), পাৰট্ৰিজ (partridge), গ্ৰাউজ (grouse) আদি উল্লেখযোগ্য।&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Simeone | first1 = A | last2 = Navarro | first2 = X | year = 2002 | title = Human exploitation of seabirds in coastal southern Chile during the mid-Holocene | url=http://www.scielo.cl/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0716-078X2002000200012&amp;lng=es&amp;nrm=iso&amp;tlng=en | journal = Rev. Chil. Hist. Nat | volume = 75 | issue = 2| pages = 423–31 | doi = 10.4067/S0716-078X2002000200012 }}&lt;/ref&gt; যদিও কিছুমান বিশেষ চৰাইৰ চিকাৰ বহনক্ষম (sustainable), চিকাৰে প্ৰায়ভাগ চৰাইৰ প্ৰজাতিৰে জনসংখ্যাত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছে আৰু ইহঁতক বিলুপ্তিৰ পথলৈ থেলি দিছে। &lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Keane | first1=Aidan | last2=Brooke | first2=M.de L. | last3=McGowan | first3=P.J.K. | title=Correlates of extinction risk and hunting pressure in gamebirds (Galliformes) | url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_2005-11_126_2/page/216 | journal=Biological Conservation | volume=126 | pages=216–33 | year=2005 |doi= 10.1016/j.biocon.2005.05.011 | issue=2}}&lt;/ref&gt;

[[File:FishingCormorants.jpg|thumb|upright|alt= Illustration of fisherman on raft with pole for punting and numerous black birds on raft|The use of cormorants by Asian fishermen is in steep decline but survives in some areas as a tourist attraction.]]

চৰাইৰ পৰা পোৱা বাণিজ্যিকভাৱে মূল্যৱান পদাৰ্থ হৈছে কাপোৰ আৰু শুৱাৰ বিভিন্ন সামগ্ৰীত ব্যৱহৃত পাখি (বিশেষকৈ হাঁহজাতীয় চৰাইৰ পাখি), ফছফৰাছ আৰু নাইট্ৰজেনৰ মূল্যৱান উৎস হিচাপে সাগৰীয় চৰাইৰ মল ইত্যাদি। &lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://www.zum.de/whkmla/military/19cen/guanowar.html|title= The Guano War of 1865–1866.|publisher= World History at KMLA|accessdate=18 December 2007}}&lt;/ref&gt;

বাণিজ্যিক লাভৰ বাবে বহুতো চৰাইক মানুহে পোহে। ৰঙীন চৰাই যেনে ভাটৌ (Parrot) আদি মানুহে পোহাৰ বাবে বাহিৰৰ পৰা বেআইনী ভাৱে চোৰাংকৈ ইয়াক অনা হয়।&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1017/S0030605306000056 | last1 = Cooney | first1 = R | last2 = Jepson | first2 = P | year = 2006 | title = The international wild bird trade: what's wrong with blanket bans? | url = http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=409231 | journal = Oryx | volume = 40 | issue = 1| pages = 18–23 }}&lt;/ref&gt; চৰাইৰ প্ৰতি মানুহৰ আকৰ্ষণো যথেষ্ট। সেইবাবেই অপেচাদাৰী পক্ষী নিৰীক্ষকৰ সংখ্যাও সমগ্ৰ বিশ্বত প্ৰতিদিনে বৃদ্ধি পাই গৈছে। &lt;ref&gt;Pullis La Rouche, G. (2006). Birding in the United States: a demographic and economic analysis. ''Waterbirds around the world.'' Eds. G.C. Boere, C.A. Galbraith and D.A. Stroud. [[The Stationery Office]], Edinburgh, UK. pp. 841–46. [http://www.jncc.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part6.2.5.pdf JNCC.gov.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304124708/http://www.jncc.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part6.2.5.pdf |date=2011-03-04 }}, PDF&lt;/ref&gt;

===ধৰ্ম আৰু লোক-সংস্কৃতিত===
[[File:Vogel Drei (Meister der Spielkarten).jpg|thumb|upright|left|alt= Woodcut of three long-legged and long-necked birds|&quot;The 3 of Birds&quot; by the [[Master of the Playing Cards]], 15th century Germany]]
চৰায়ে লোকগাঁথা (folklore), ধৰ্ম, আৰু লোক-সংস্কৃতি (popular culture)ত ভিন্ন ভিন্ন ৰূপত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে। ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত চৰায়ে বাৰ্তাবাহক ৰূপে ভূমিকা লোৱাৰ কথা বিভিন্ন আখ্যানৰ পৰা জানিব পৰা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Routledge | first1 = S | last2 = Routledge | first2 = K | year = 1917 | title = The Bird Cult of Easter Island | url = | journal = Folklore | volume = 28 | issue = 4| pages = 337–55 }}&lt;/ref&gt; প্ৰাগ-ঐতিহাসিক যুগৰ পৰাই চৰায়ে কলা-কৃষ্টিত বিভিন্ন ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। পোন-প্ৰথম চৰাইৰ এনে ভূমিকাৰ কথা গুহা চিত্ৰ সমূহৰ পৰা গম পোৱা যায়। &lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Meighan | first1=C. W. | title=Prehistoric Rock Paintings in Baja California | url=https://archive.org/details/sim_american-antiquity_1966-01_31_3/page/372 | journal=American Antiquity | volume=31 | issue=3 | pages=372–92 | year=1966 |doi= 10.2307/2694739 | jstor=2694739}}&lt;/ref&gt; পিছলৈ চৰাইক ধৰ্মীয় বা কলা সম্পৰ্কীয় কাম কাজত উচ্চাত্মক চিহ্ন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। উদাহৰণ স্বৰূপে মোগলৰ অধপতি সকলৰ মুকুটত ময়ূৰ চৰাইৰ পাখি সজাই লোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Clarke | first1 = CP | year = 1908 | title = A Pedestal of the Platform of the Peacock Throne | journal = The Metropolitan Museum of Art Bulletin | volume = 3 | issue = 10| pages = 182–83 | doi = 10.2307/3252550 | jstor=3252550}}&lt;/ref&gt; চৰাইৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক জ্ঞান বৃদ্ধিৰ স্পৃহা বঢ়াৰ লগে লগে চৰাইৰ চিত্ৰ অঁকাও উল্লেখযোগ্য ভাৱে বৃদ্ধি পালে। এনেকৈ চৰাইৰ প্ৰতিচ্ছি অঁকা বিশ্ব-বিশ্ৰুত চিত্ৰকাৰ কেইজনৰ ভিতৰত [[:en:John James Audubon|John James Audubon]] অন্যতম। তেওঁৰ উত্তৰ আমেৰিকাৰ চৰাইসমূহৰ চিত্ৰই সমগ্ৰ ইউৰোপত বিশেষ সমাদৰ লাভ কৰিছিল। &lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Boime | first1=Albert | title=John James Audubon: a birdwatcher's fanciful flights | url=https://archive.org/details/art-history_1999-12_22_5/page/728 | journal=Art History | volume=22 | pages=728–55 | year=1999 |doi= 10.1111/1467-8365.00184 | issue=5}}&lt;/ref&gt; কবিতাটো চৰাইৰ উল্লেখ প্ৰায়েই দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে হ'মাৰে [[ওডিছি]] মহাকাব্যত নাইটিংগল চৰাইক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে। &lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Chandler | first1 = A | year = 1934 | title = The Nightingale in Greek and Latin Poetry | url =https://archive.org/details/sim_classical-journal_1934-11_30_2/page/78| journal = The Classical Journal | volume = 30 | issue = 2| pages = 78–84 | jstor = 3289944 }}&lt;/ref&gt; 

বিভিন্ন লোক সংস্কৃতিৰ মাজত চৰাইৰ ভূমিকাও ভিন্ন। উদাহৰণ স্বৰূপে আফ্ৰিকাৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ফেঁচাক দুৰ্ভাগ্য, ডাইনী আৰু মৃত্যুৰ স'তে জড়িত কৰা হয়&lt;ref&gt;Enriquez PL, Mikkola H (1997). &quot;Comparative study of general public owl knowledge in Costa Rica, Central America and Malawi, Africa&quot;. pp. 160–66 In: J.R. Duncan, D.H. Johnson, T.H. Nicholls, (Eds). ''Biology and conservation of owls of the Northern Hemisphere. General Technical Report NC-190'', USDA Forest Service, St. Paul, Minnesota. 635 pp.&lt;/ref&gt; কিন্তু ইউৰোপৰ প্ৰায়ভাগ অঞ্চলত ইয়াক আকৌ জ্ঞানী বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;Lewis DP (2005). [http://www.owlpages.com/articles.php?section=Owl+Mythology&amp;title=Myth+and+Culture Owlpages.com], Owls in Mythology and Culture. Retrieved on 15 September 2007&lt;/ref&gt;। তেনেদৰে [[কাকৈশিৰা]]ক প্ৰাচীন ইজিপ্টত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল কিন্তু ইউৰোপত ইয়াক চোৰৰ শাৰীত ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Dupree | first1 = N | year = 1974 | title = An Interpretation of the Role of the Hoopoe in Afghan Folklore and Magic | url = | journal = Folklore | volume = 85 | issue = 3| pages = 173–93 | jstor = 1260073 }}&lt;/ref&gt;

== সংৰক্ষণ ==
দুখৰ বিষয়, ১৭শ শতিকাৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে, মানুহৰ অবিবেচক কাৰ্য্যৰ পৰিণতিত প্ৰায় ১২০-১৩০ বিধ মান চৰাই পৃথিৱীৰ বুকুৰ পৰা নোহোৱা হৈ গ’ল। বৰ্তমানো প্ৰায় ১২০০টা মান প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ অবস্থা সংকটজনক বুলি গম পোৱা গৈছে। 
[[File:California-Condor3-Szmurlo edit.jpg|thumb|right|alt= Large black bird with featherless head and hooked bill|upright|The [[California Condor]] once numbered only 22 birds, but conservation measures have raised that to over 300 today.]]

যদিও মানুহৰ কাৰ্য্যকলাপে চৰাইৰ কিছুমান প্ৰজাতিৰ যেনে 'Barn Swallow' আৰু 'European Starling' আদিৰ বিস্তৃতিত সহায় কৰিছে, তাতোকৈ বহু বেছি পৰিমাণে প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তিকৰণত অধিক প্ৰভাৱিত কৰিছে। ঐতিহাসিকভাৱে এশৰো অধিক চৰাইৰ প্ৰজাতি বিলুপ্ত হোৱাৰ তথ্য পোৱা যায়&lt;ref&gt;Fuller E (2000). ''Extinct Birds'' (2nd ed.). [[Oxford University Press]], Oxford, New York. ISBN 0-19-850837-9&lt;/ref&gt;যদিও শেহতীয়াকৈ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপ সমূহত মানুহৰ আবাদী আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত মানুহৰ অদুৰদৰ্শী কাৰ্য্যকলাপৰ বলি হৈ নাটকীয় ভাৱে ৭৫০-১৮০০টা চৰাইৰ প্ৰজাতি বিলুপ্ত হৈ গৈছিল। &lt;ref&gt;Steadman D (2006). ''Extinction and Biogeography in Tropical Pacific Birds'', University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77142-7&lt;/ref&gt; বৰ্তমান সমগ্ৰ বিশ্বতে এক বুজন পৰিমাণৰ চৰাইৰ প্ৰজাতি বিলুপ্তিৰ পথত আগবাঢ়িছে। ইয়াৰে ১,২২৭টা প্ৰজাতি ২০০৯ চনত আই. ইউ. চি. এনৰ ৰেড লিষ্টত সংকটপূৰ্ণ (threatened) অৱস্থাত থকা প্ৰজাতি বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। &lt;ref&gt;{{Cite web|title=BirdLife International announces more Critically Endangered birds than ever before |publisher=[[Birdlife International]] |date=14 May 2009 |url=http://www.birdlife.org/news/pr/2009/05/red_list.html |accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8045971.stm |first=Mark |last=Kinver |title=Birds at risk reach record high |publisher= BBC News Online |date=13 May 2009 |accessdate=15 May 2009}}&lt;/ref&gt;

চৰাইৰ বিলুপ্ত হোৱাৰ আটাইতকৈ আলোচিত কাৰণটো হ'ল মানুহে কৰা পৰিৱেশ বিনষ্টিকৰণ আৰু তাৰ ফলত হোৱা বাসস্থান ধ্বংসৰ প্ৰক্ৰিয়া (Habitat loss)।&lt;ref&gt;Norris K, Pain D (eds, 2002). ''Conserving Bird Biodiversity: General Principles and their Application'' Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-78949-3&lt;/ref&gt; অন্যান্য কাৰণ সমূহ হ'ল, চোৰাং-চিকাৰ, প্ৰয়োজনাধিক মাছ মৰা,&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1016/0006-3207(91)90031-4 | last1 = Brothers | first1 = NP | year = 1991 | title = Albatross mortality and associated bait loss in the Japanese longline fishery in the southern ocean | url =https://archive.org/details/sim_biological-conservation_1991_55_3/page/255| journal = Biological Conservation | volume = 55 | issue = 3| pages = 255–68 }}&lt;/ref&gt; পৰিৱেশ প্ৰদুষণ, কীটনাশকৰ ব্যৱহাৰ&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Wurster | first1 = D | last2 = Wurster | first2 = C | last3 = Strickland | first3 = W | year = 1965 | title = Bird Mortality Following DDT Spray for Dutch Elm Disease | url =https://archive.org/details/ecology_early-summer-1965_46_4/page/488| journal = Ecology | volume = 46 | issue = 4| pages = 488–99 | doi =10.2307/1934880 }}; {{cite journal | doi= 10.1126/science.148.3666.90 | title= Bird Mortality after Spraying for Dutch Elm Disease with DDT | url= https://archive.org/details/sim_science_1965-04-02_148_3666/page/90 | year= 1965 | last1= Wurster | first1= C. F. | last2= Wurster | first2= D. H. | last3= Strickland | first3= W. N. | journal= Science | volume= 148 | issue= 3666 | pages= 90–91 | pmid= 14258730 }}&lt;/ref&gt;, নতুনকৈ সংস্থাপিত হোৱা বহিৰাগত প্ৰজাতি (nonnative invasive species)ৰ স'তে হোৱা প্ৰতিযোগিতা,&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Blackburn | first1 = T | last2 = Cassey | first2 = P | last3 = Duncan | first3 = R | last4 = Evans | first4 = K | last5 = Gaston | first5 = K | year = 2004 | title = Avian Extinction and Mammalian Introductions on Oceanic Islands | url =https://archive.org/details/sim_science_2004-09-24_305_5692/page/1955| journal = [[Science (journal)|Science]] | volume = 305 | issue = 5692| pages = 1955–58 | doi = 10.1126/science.1101617 | pmid=15448269}}&lt;/ref&gt; আৰু গোলকীয় বতৰ পৰিৱৰ্তন (Climate change) ইত্যাদি। 

চৰকাৰ তথা পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ কৰ্মী সকলে উপযুক্ত আইনৰ সহায় লৈ আৰু পৰিৱেশ restoration (ecological restoration) ৰে চৰাইৰ বাসস্থানৰ প্ৰতিৰক্ষা দিয়ে বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে captive breeding আৰু পুনৰ সংস্থাপন (reintroduction)ৰ বাবেও পদক্ষেপ হাতত লোৱা দেখা যায়। এনে পদক্ষেপসমূহ আংশিক ভাৱে হ'লেও সফল হৈছে বুলি কব পাৰি। এটা গৱাষণাত গম পোৱা গৈছিল যে এনেধৰণৰ পসক্ষেপ সমূহে ১৯৯৪ ৰ পৰা ২০০৪ ৰ ভিতৰত অতি কমেও ১৬ বিধ চৰাইৰ প্ৰজাতি বিলুপ্ত হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা কৰিব পাৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite journal | doi = 10.1017/S0030605306000950 | last1 = Butchart | first1 = S | last2 = Stattersfield | first2 = A | last3 = Collar | first3 = N | year = 2006 | title = How many bird extinctions have we prevented? | url = http://www.birdlife.org/news/news/2006/08/butchart_et_al_2006.pdf | journal = Oryx | volume = 40 | issue = 3| pages = 266–79 }}&lt;/ref&gt;
{{-}}
=====চৰাইৰ উৰণ পেশী আৰু উৰণ ক্ৰিয়াবিধি=====
'''উৰণ পেশী''': চৰাইবোৰে ডেউকা দুখন ওপৰ তলকৈ কোৱাই বতাহত উৰিব পাৰে। চৰাইৰ আগ ঠেং দুখন ৰূপান্তৰিত হৈ ডেউকাৰ সৃষ্টি হৈছে। উৰণ কাৰ্যৰ বাবে চৰাইৰ কিছুমান শক্তিশালী উৰন পেশী থাকে। এই পেশীবোৰ উৰোস্থি (Sternum) আৰু উৰোস্থিৰ তলত থকা তৰীদলৰ (Keel) লগত সংযুক্ত হৈ থাকে। উৰণ পেশীবোৰ যথেষ্ট ডাঙৰ। এই উৰণ পেশীবোৰ তলত দিয়া ধৰণৰ। 

১. বক্ষ পেশী (Pecoral muscles):
	উৰণ কাৰ্যত সহায় কৰিবলৈ অতি প্ৰয়োজনীয় পেশী হ’ল বক্ষ পেশী। ই দুই প্ৰকাৰৰ, যেনে – বৃহৎ বক্ষ পেশী (Pectoralis major) আৰু লঘু বক্ষ পেশী (Pectoralis minor)। এই পেশীবোৰৰ কাম হ’ল ডেউকা দুখনক টানি আৰু এৰি দি ডেউকা দুখনক তল- ওপৰ কৰোৱা। এই পেশী দুটা উৰোস্থিৰ তৰীদল আৰু ডেউকাত লাগি থাকে। 
*ক) বৃহৎ বক্ষ পেশী (Pectoralis major): তৰীদল (Keel) আৰু জক্ৰকৰ (Clavicle) অংকদেশৰ দুয়োফালৰ পৰা বৃহৎ বক্ষ পেশী দুটুকুৰা মুক্ত হৈ চৰাইটোৰ বুকু অংশৰ সৃষ্টি কৰিছে। ই ত্ৰিভুজ আকৃতিৰ আৰু আন পেশীবোৰতকৈ আকৃতিত ডাঙৰ আৰু শক্তিশালী। বৃহৎ পেশীৰ সম্মুখৰ পিনে থকা বহল আৰু চেপেটা কণ্ডৰাডাল (Tendon) হিউমেৰাছৰ মুণ্ডৰ অংকীয় দিশত সোমাই পৰে। এই পেশীয়ে ডেউকাখনক তলৰ পিনে টানি অনাত সহায় কৰে। এই পেশীৰ সংকোচনৰ সময়ত ডেউকাখন তলৰ পিনে নামি আহে আৰু সম্মুখৰ পিনে আগবাঢ়ি যায়। ইয়াৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত চৰাইটো ওপৰলৈ উঠিব পাৰে আৰু বতাহৰ মাজেৰে সম্মুখৰ পিনে আগুৱাব পাৰে। 
*খ) লঘু বক্ষপেশী (Pectoralis minor): সৰু আৰু দীঘলীয়া আকৃতিৰ অংকীয় বক্ষপেশীয়ে চৰাইৰ ডেউকাখন ওপৰলৈ উঠোৱাত সহায় কৰে। চৰাইৰ এই লঘু বক্ষপেশীটো বৃহৎ বক্ষপেশীৰ তলৰফালে তৰীদল আৰু দেহৰ মাজৰ কোণটোত লাগি থাকে। পেশীটোৰ সম্মুখৰ ফালে থকা দীঘল আৰু ঠেক কণ্ডৰাডাল ত্ৰি অস্থি ৰন্ধ্ৰৰ (Foramen triossum) মাজেদি সোমাই সোমাই ওপৰলৈ উঠি হিউমেৰাছৰ মুণ্ডৰ ট্ৰচেণ্টাৰত (Trochanter) সোমায়। ত্ৰি অস্থি ৰন্ধ্ৰটো ক্লেভিক’ল (Clavicle), কোৰাক’ইড (Coracoid) আৰু স্কাপুলাৰ মাজত থকা এটা ফাক বা খোলা অংশ। লঘু বক্ষ পেশীয়ে ডেউকাখন ওপৰলৈ উঠোৱাত সহায় কৰে বাবে ইয়াক উত্তোলন পেশী (Elevator muscle) বোলা হয়। এই পেশীৰ সংকোচন ঘটিলে ইয়াৰ লগত সংযুক্ত কণ্ডৰাডালে হিউমেৰাছডালক পিছলৈ আৰু ওপৰলৈ টানে বাবে উৰণৰ সময়ত ডেউকাখন ওপৰলৈ ডাং খাই উঠে। এই কাৰ্যত ত্ৰি অস্থি ৰন্ধ্ৰটোৱে কপিকলৰ দৰে কাম কৰে। 

২. সহায়ক পেশী (Accessory muscles):
চৰাইৰ উৰণ ক্ৰিয়াত সহায় কৰিবলৈ বক্ষ পেশীৰ উপৰিও আন কিছুমান সহায়ক পেশীও থাকে। বক্ষ পেশীৰ ঠিক তলতে ত্ৰিভুজ আকৃতিৰ কৰাক’ব্ৰেকিয়েলিছ লংগাছ (Coraco brachialis longus) নামৰ আন এটুকুৰা পেশী থাকে। এই পেশীটো কোৰাককিড আৰু উৰোস্থিৰ পৰ্শুকী বা কষ্টেল প্ৰবৰ্ধৰ (Costal process) পৰা ওলায় আৰু ইয়াৰ ঠেক কণ্ডৰা অংশ প্ৰগণ্ডিআস্থি মুণ্ডৰ পিছফালে লাগি থাকে। এই প্ৰশীয়ে ডেউকাখনত তললৈ নমোৱাত সহায় কৰে। ইয়াৰ উপৰিও কৰাক’ব্ৰেকিয়েলিছ লংগাছৰ (Coraco brachialis longus) সম্মুখৰ পিনে কৰাক’ ব্ৰেকিয়েলিছ ব্ৰিভিছ (Coraco brachialis brevis) নামৰ আন এটুকুৰা সৰু ঠেক পেশীয়েও উৰণত সহায় কৰে। 

৩. আভ্যন্তৰিক পেশী (Intrensic muscles): আভ্যন্তৰিক পেশীবোৰো উৰণৰ বাবে আতি লাগতিয়াল। ইয়াৰে ভিতৰত বাহুৰ বাইচেপ (Biceps) আৰু ট্ৰাইচেপ (Triceps) পেশী উল্লেখযোগ্য। এই পেশী দুটাই উৰণৰ সময়ত কিলাকুটিটো ঘূৰোৱাত সহায় কৰে। পূৰ্ব-বাহুৰ (Fore arm) এক্সটেনছৰ কাৰ্পি ৰেডিয়েলিছ (Extensor carpi radialis) আৰু এক্সটেনছৰ কাৰ্পি আলনেৰিছ (Exensor carpi ulnaris) নামৰ পেশী দুটাই ডেউকাখন জপোৱা আৰু মেলাত সহায় কৰে। আকৌ দুডাল ব্ৰেকিঅ’ ৰেডিয়েলিছ (Brachio-radialis) পেশীয়ে ৰেডিয়াছ (Radius) অস্থিডালক ঘূৰোৱাত সহায় কৰে। অতিশয় হ্ৰাসপ্ৰাপ্ত ডিজিটেল পেশীবোৰে (Digital muscles) উৰণৰ সময়ত পৃথক অংশসমূহ আনকি পাখিবিলাককো ঘুৰা মেলাত সহায় কৰে। আন এটুকুৰা পলিছিছ পেশীয়ে প্ৰথম আঙুলিত লাগি থকা এলুলা বা বাষ্টাৰ্ড ডেউকাখনক (Alula or bastard wing) স্বাধীন ভাবে লৰাচৰা কৰাত সহায় কৰে। 

৪. তানিকা পেশী (Tensor muscles): 
	উৰণৰ সময়ত চৰাইটোৱে ডেউকাখন মেলাৰ সময়ত টেন্সৰ লংগাছ (Tensor longus), টেন্সৰ ব্ৰিভিছ (Tensor brevis) আৰু টেন্সৰ এক্সেছৰিয়াছ (Tensor accessorius) নামৰ তিনিবিধ তানিকা পেশীয়ে প্ৰি-পেটাজিয়ামখন (Pre-patagium) সম্পূৰ্ণকে মেলি ৰাখে। এনে ধৰণৰ আন এটুকুৰা টেন্সৰ পষ্টিৰিয়াছ (Tensor posterius) নামৰ পেশীয়ে উৰণৰ সময়ত পেটাজিয়ামখনক (Patagium) বহলকৈ মেলি ৰাখে। 

'''উৰণ ক্ৰিয়াবিধি (Mechanism of Flight)''': 	চৰাইৰ আকৃতি অনুসৰি উৰণৰ আৰম্ভণি ক্ৰিয়াবিধিও বেলেগ হয়। সৰু চৰাইবোৰে উৰাৰ আগে আগে ঠেং দুখনৰ সহায়ত এটা জাপ মাৰে। এই জাপটোৱে উৰিবৰ বাবে চৰাইটোক শক্তি যোগায়। ডাঙৰ আকৃতিৰ চৰাইৰ ক্ষেত্ৰত উৰণ কাৰ্যৰ আৰম্ভণিৰ বাবে যথেষ্ট শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। সেয়েহে শক্তি গোটাবৰ বাবে চৰাইটোৱে প্ৰথমতে কিছুদূৰ জোৰেৰে দৌৰ মাৰে নাইবা সাঁতোৰে যাতে মাটি এৰি বতাহত যাবলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে বল আৰু উল্লাস পায়। উৰাৰ আৰম্ভণিত চৰাইটোৱে ডেউকাখন তলমুৱাকৈ আৰু পিছৰ ফালে কোৱাবলৈ ধৰে যাৰ ফলত প্ৰকৃত উৰণ আৰম্ভ হয়। আকৌ নামিবৰ সময়ত ডেউকা দুখন ওপৰলৈ আৰু আগলৈ কোৱাই কোৱাই চৰাইটো মাটিলৈ বা নিৰ্দিষ্ট স্থানলৈ নামি আহে। চৰাইৰ প্ৰকৃত উৰণ পেশী হ’ল বৃহৎ বক্ষ পেশী। বৃহৎ বক্ষ পেশীৰ সংকোচনে ডেউকাখনক তলৰপিনে কোবাবলৈ শক্তি যোগায় যাৰ ফলত চৰাইটো ওপৰলৈ উঠে। ডেউকা দুখন তললৈ কোবোৱাৰ ফলত উত্তোলন বলৰ (Lift force) সৃষ্টি হয় আৰু চৰাইটো ওপৰলৈ উঠিবলৈ ধৰে। আকৌ বতাহৰ সোঁত ডেউকাৰ ওপৰেদি যোৱাৰ ফলত ওপৰৰ বায়ু চাপ কম হয় আৰু ইও চৰাইটোক কিছু ওপৰলৈ উঠাত সহায় কৰে। 
লঘু বক্ষ পেশীৰ সংকোচনে ডেউকা দুখনক ওপৰলৈ কোবোৱাত সহায় কৰে। ওপৰ ফালে কোবোৱাৰ ফলত ডেউকা দুখন আংশিক ভাবে জাপ খায় আৰু ডেউকাৰ মাজেৰে বায়ু পাৰ হৈ যাব পাৰে। ইয়াৰ ফলত চৰাইটো লাহে লাহে তললৈ নামি আহিবলৈ ধৰে। 
	চৰাইৰ পুচ্ছ পাখিসমূহে বঠাৰ দৰে কাম কৰে। পুচ্ছ পাখিসমূহ ওপৰলৈ ডাঙি ধৰিলে চৰাইটো ওপৰমূৰা হয় আৰু তলফালে নমাই দিলে চৰাইটো তলমূৱা হয়। নামিবৰ সময়ত চৰাইটোৱে পুচ্ছ পাখিবোৰ তললৈ নমাই দি বিছনীৰ দৰে কোবাৱাৰ ফলত ব্ৰেকৰ কাম কৰে আৰু লগে লগে ই ঠেং দুখন তললৈ নমাই দি গছৰ ডালত বা আন কোনো ঠাইত নামি পৰে। 

==লগতে চাওক==
* [[অসমত দেখা চৰাইবোৰ]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commonscat|Aves|চৰাই}}
*[http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?lang=EN&amp;pg=home Avibase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020193845/http://www.bsc-eoc.org/avibase/avibase.jsp?lang=EN |date=2008-10-20 }}—The World Bird Database
*[http://www.birdlife.org/ Birdlife International]—Dedicated to bird conservation worldwide; has a database with about 250,000 records on endangered bird species.
*[http://people.eku.edu/ritchisong/birdbiogeography1.htm Bird biogeography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304043432/http://people.eku.edu/ritchisong/birdbiogeography1.htm |date=2007-03-04 }}
*[http://www.audubon.org/bird/index.html Birds and Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100810134957/http://www.audubon.org/bird/index.html |date=2010-08-10 }} from the [[National Audubon Society]]
*[https://web.archive.org/web/20210311215916/https://www.birds.cornell.edu/ Cornell Lab of Ornithology]
* {{eol|695}}
*[http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/completed_essays.html Essays on bird biology]
*[http://www.i-o-c.org/IOComm/index.htm International Ornithological Committee]
*[http://www.mrnussbaum.com/birdsindex.htm North American Birds for Kids]
*[http://www.ornithology.com/ Ornithology]
*[http://elibrary.unm.edu/sora/index.php Sora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026070526/http://elibrary.unm.edu/sora/index.php |date=2011-10-26 }}—Searchable online research archive; Archives of the following ornithological journals [[The Auk]], [[Condor (journal)|Condor]], Journal of Field Ornithology, North American Bird Bander, Studies in Avian Biology, Pacific Coast Avifauna, and [[the Wilson Bulletin]].
*[http://ibc.lynxeds.com/ The Internet Bird Collection]—A free library of videos of the world's birds
*[http://www.birdpop.org/ The Institute for Bird Populations, California]
*[http://media.library.uiuc.edu/cgi/b/bib/bix-idx?c=bix;cc=bix;sid=0c4f6243857204b94fcdebc6dce5d8b2;type=simple;page=browse;inst=bix_10;sort=region list of field guides to birds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002084318/http://media.library.uiuc.edu/cgi/b/bib/bix-idx?c=bix;cc=bix;sid=0c4f6243857204b94fcdebc6dce5d8b2;type=simple;page=browse;inst=bix_10;sort=region |date=2011-10-02 }}, from the International Field Guides database
*[http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdidentifier/ RSPB bird identifier]—Interactive identification of all UK birds

[[শ্ৰেণী:বৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিন্যাস]]
[[শ্ৰেণী:চৰাই|*]]</text>
      <sha1>beo1l4q0c75s10pbtj9vttufynnexvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ডিব্ৰুগড়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6866</id>
    <revision>
      <id>648565</id>
      <parentid>648521</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ নামৰ বুৎপত্তি গড়টোহে</comment>
      <origin>648565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105655" sha1="k1wa6gnwm6y8499ss7ep4jhoeqv65c9" xml:space="preserve">{{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}}
{{Infobox settlement
| name               = ডিব্ৰুগড়
| nickname           = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী&lt;br&gt;ভাৰতৰ চাহ নগৰী&lt;br&gt;উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ
| native_name_lang   = aho
| other_name         = 
| settlement_type    = মহানগৰ
| image_skyline      = {{photomontage
| photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg
| photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&amp;_Hospital,_Dibrugarh.jpg
| photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg
| photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg
| photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg
| photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg
| space = 1
| size = 280
| colour = black
| colour_border = black
}}
| image_caption      = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]]
| pushpin_map        = India Assam#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান
| coordinates        = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = দেশ
| subdivision_name   = {{flagu|India}}
| subdivision_type1  = ৰাজ্য
| subdivision_name1  = [[অসম]]
| subdivision_type2  = সংমণ্ডল
| subdivision_name2  = [[উজনি অসম]]
| subdivision_type3  = জিলা
| subdivision_name3  = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]
| subdivision_type4  = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা
| subdivision_name4  = ২২
| established_title  = স্থাপিত
| established_date   = ১৮৭৩
| founder            = 
| named_for          = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt; 
| governing_body     = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]]
| leader_title1      = বিধায়ক
| leader_name1       = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]]
| leader_title2      = জিলা আয়ুক্ত
| leader_name2       = বিক্ৰম কৈৰী,  আইএএছ
| leader_title3      = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক
| leader_name3       = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ
| leader_title4      = মেয়ৰ
| leader_name4       = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]]
| government_type    = পৌৰনিগম
| unit_pref          = Metric
| area_total_km2     = 71.83
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 108
| population_total   = {{formatnum:154296}}
| population_as_of   = ২০১১
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = Dibrugarhian
| timezone1          = [[ভাৰতীয় মান সময়]]
| utc_offset1        = +৫:৩০
| postal_code_type   = [[পিনক'ড]]
| postal_code        = ৭৮৬০০১-৫
| area_code_type     = দূৰভাষ কোড
| area_code          = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX
| registration_plate = AS-06
| iso_code           = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]]
| blank1_name_sec1   = [[Human sex ratio|Sex Ratio]]
| blank1_info_sec1   = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]]
| blank2_name_sec1   = 
| blank2_info_sec1   = 
| blank3_name_sec1   = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank3_info_sec1   = [[Humid subtropical climate|Cwa]]
| blank1_name_sec2   = {{nowrap|[[Official Language]]}}
| blank1_info_sec2   = [[Assamese language|Assamese]]
| blank2_name_sec2   = [[Literacy in India|Literacy Rate]]
| blank2_info_sec2   = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}}
| blank3_name_sec2   = [[Lok Sabha]] Constituency
| blank3_info_sec2   = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]]
| blank4_name_sec2   = [[Vidhan Sabha]] Constituency
| blank4_info_sec2   = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]]
| blank5_name_sec2   = [[Human Development Index|HDI]]
| blank5_info_sec2   = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}}
| official_name      = 
| native_name        = 
}}
'''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ  মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়।

[[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]]

== নামৰ উৎপত্তি==
ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে আহোম ৰাজ্যৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত আহোম সেনাই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt; ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে মুঙ টিফাও (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা ডিব্ৰুগড় নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt; নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramirez
 |first=Philippe
 |year=2014
 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India
 |publisher=Spectrum Publications
 |page=4
 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.
}}&lt;/ref&gt; [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে &quot;ড্জি&quot;(ʤɪ)&lt;ref name=&quot;water&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Longmailai
 |first1=Monali
 |last2=Saikia
 |first2=Jonali
 |year=2019
 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa
 |journal=Nepalese Linguistics
 |volume=34
 |pages=26–35
 |page=27
 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162
 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ.
}}&lt;/ref&gt; ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Gurdon
 |first=P. R. T.
 |author-link=
 |year=1904
 |title=The Morāns
 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |volume=73
 |issue=1
 |pages=36–48
 |page=36
 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water.
}}&lt;/ref&gt; আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত &quot;ডি&quot; (dɪ) &lt;ref name=&quot;water&quot;/&gt;ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Endle
 |first=Sidney
 |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl
 |year=1911
 |publisher=Macmillan and Co.
 |location=London
 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4]
 |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &amp;c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &amp;c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}&lt;/ref&gt;

আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Phukan
 |first=Sarat Kumar
 |year=1996
 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam
 |page=1030
 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf
 |archivedate=2026-09-27
 |access-date=2026-09-27
 |deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Phukan
 |first=Sarat Kumar
 |year=2000
 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam
 |page=297
 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf
 |archivedate=2026-09-22
 |access-date=2026-09-27
 |deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==

ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}&lt;/ref&gt; ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31&lt;/ref&gt;।

১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;&quot;Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community.&quot; {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}&lt;/ref&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&amp;dq=bihiya+ahom&amp;pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}&lt;/ref&gt;}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}&lt;/ref&gt;

[[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন  প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ   হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক  এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==জলবায়ু আৰু ভূগোল==
ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে  মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে।

ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে।

ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। 

বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়।

গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়।

হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে।  

শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে।

===ভূগোল===
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।  মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত।

{{Weather box
| location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান)
| metric first = Yes
| single line = Yes
| width = auto
| Jan record high C = 29.5
| Feb record high C = 33.2
| Mar record high C = 34.5
| Apr record high C = 36.0
| May record high C = 38.8
| Jun record high C = 38.2
| Jul record high C = 39.8
| Aug record high C = 39.8
| Sep record high C = 39.5
| Oct record high C = 37.2
| Nov record high C = 33.8
| Dec record high C = 30.6
|year record high C = 39.8
| Jan high C = 23.5
| Feb high C = 25.0
| Mar high C = 26.7
| Apr high C = 28.0
| May high C = 29.8
| Jun high C = 31.2
| Jul high C = 31.4
| Aug high C = 32.0
| Sep high C = 31.4
| Oct high C = 30.6
| Nov high C = 28.1
| Dec high C = 25.1
| year high C = 28.5
| Jan mean C = 16.8
| Feb mean C = 18.9
| Mar mean C = 21.6
| Apr mean C = 23.5
| May mean C = 25.8
| Jun mean C = 27.7
| Jul mean C = 28.2
| Aug mean C = 28.5
| Sep mean C = 27.6
| Oct mean C = 25.8
| Nov mean C = 21.8
| Dec mean C = 18.1
|year mean C = 
| Jan low C = 10.1
| Feb low C = 13.0
| Mar low C = 16.4
| Apr low C = 19.2
| May low C = 22.0
| Jun low C = 24.3
| Jul low C = 24.9
| Aug low C = 25.2
| Sep low C = 24.1
| Oct low C = 21.0
| Nov low C = 15.7
| Dec low C = 11.2
| year low C = 18.8
| Jan record low C = 1.0
| Feb record low C = 4.8
| Mar record low C = 8.1
| Apr record low C = 10.8
| May record low C = 14.1
| Jun record low C = 16.5
| Jul record low C = 19.9
| Aug record low C = 19.5
| Sep record low C = 18.4
| Oct record low C = 13.3
| Nov record low C = 6.5
| Dec record low C = 2.7
|year record low C = 1.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 26.6
| Feb rain mm = 57.8
| Mar rain mm = 118.2
| Apr rain mm = 219.3
| May rain mm = 326.0
| Jun rain mm = 419.4
| Jul rain mm = 485.0
| Aug rain mm = 394.3
| Sep rain mm = 317.2
| Oct rain mm = 125.2
| Nov rain mm = 19.4
| Dec rain mm = 9.9
|year rain mm = 2518.3
| Jan rain days = 2.9
| Feb rain days = 5.3
| Mar rain days = 8.9
| Apr rain days = 12.7
| May rain days = 14.7
| Jun rain days = 18.8
| Jul rain days = 20.6
| Aug rain days = 16.1
| Sep rain days = 13.5
| Oct rain days = 6.8
| Nov rain days = 2.0
| Dec rain days = 0.9
|year rain days = 123.2
|time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]]
| Jan humidity = 72
| Feb humidity = 67
| Mar humidity = 66
| Apr humidity = 71
| May humidity = 74
| Jun humidity = 78
| Jul humidity = 79
| Aug humidity = 79
| Sep humidity = 81
| Oct humidity = 80
| Nov humidity = 78
| Dec humidity = 76
|year humidity = 75
|source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ&lt;ref name=IMDnormals&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archivedate = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 249–250
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDextremes&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archivedate = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature &amp; Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M24
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDcityweather&gt;
{{cite web
| url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm
| title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000
| publisher = India Meteorological Department
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)&lt;ref name=TCC&gt;
{{cite web
| url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314
| title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m)
| publisher = Japan Meteorological Agency
| date = August 2012}}&lt;/ref&gt;}}

==পৰিচালনা==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। 

==জনগাঁথনি==
{{bar box
|title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ধৰ্ম
|right1=শতাংশ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}}
{{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}}
{{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}}
{{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}}
{{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}}
|caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(&lt;0.1%)&lt;/small&gt;
}}
২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}&lt;/ref&gt;  ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। 

ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক।

ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০।  ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Pie chart
|thumb = left
|caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot; /&gt;
|label1 = [[অসমীয়া ভাষা]]
|value1 = 41.62
|color1 = brown
|label3 = [[হিন্দী ভাষা]]
|value3 = 21.39
|color3 = yellow
|label2 = [[বাংলা ভাষা]]
|value2 = 23.51
|color2 = orange
|label4 = [[নেপালী ভাষা]]
|value4 = 1.04
|color4 = pink
|label5 = অন্যান্য
|value5 = 12.44
|color5 = grey
}}
মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot;&gt;[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in&lt;/ref&gt;

==অৰ্থনীতি==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা &quot;আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী&quot;য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে|
ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।&lt;ref name=&quot;closed down&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;nfr history&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DS Rail&quot;&gt;{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html&lt;/ref&gt; ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত।
===উদ্যোগসমূহ===
ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান।
====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড====
{{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}}
অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড  [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে।
====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড====
{{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}}
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন।
====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড====
{{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}}
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;bvfcl&quot;/&gt; পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।&lt;ref name=&quot;bvfcl&quot;&gt;{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/
 |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}&lt;/ref&gt;

====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড====
{{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}}
অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।&lt;ref name=&quot;AGCL&quot;&gt;{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&amp;text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&amp;text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।&lt;ref name=&quot;IC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd
 |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd
 |website=industries.assam.gov.in
 |date=
 |access-date=৯ জুন ২০২৪
 |archivedate=2024-06-09
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
====ডিএনপি লিমিটেড====
{{main|ডিএনপি লিমিটেড}}
ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।&lt;ref name=&quot;DNPL&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile
 |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}&lt;/ref&gt; [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc
 |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL)
 |website=industries.assam.gov.in
 |date=
 |access-date=১৬ জুন ২০২৪
 |archivedate=2024-06-16
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt; দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে।

====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড====
{{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}}
অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}&lt;/ref&gt; এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&amp;q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&amp;pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ====
{{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}
কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে।

====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ====
{{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}
নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;thermal&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://apgcl.org/thermal.php
 |title=Thermal
 |website=www.apgcl.org
 |date=
 |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪
 |archivedate=2024-07-14
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt; --&gt;

===চাহ উদ্যোগ===
[[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]]
ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে।

ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

===পৰ্যটন===
ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ  হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল:
* [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]]
* [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]]
* [[জালান মন্দিৰ]]
* মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ
* সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান
* জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয়
* চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল
তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান,  দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত।

==পৰিবহণ==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে।
===বিমানপথ===
[[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]
ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ।  বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.&lt;/ref&gt; এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.&lt;/ref&gt; বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে।

===ৰে'লপথ===
[[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]]
সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]]  নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.&lt;/ref&gt; মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত  এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===জলপথ===

[[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]]
ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) &amp; ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

====স্থলপথ====
ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত।

==শিক্ষা আৰু গৱেষণা==
[[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]]
[[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]]
[[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]]
ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন &quot;অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান&quot; আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই &quot;বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা  বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়।  ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল:
===বিদ্যালয়সমূহ===
* [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]]
*  ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয়
* ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ
* কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়
* দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড়
* বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়
* সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়
* ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল
* বেংগলী বয়জ স্কুল
* মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয়
* অগ্ৰসেন একাডেমী
* শিশু ভাৰতী বিদ্যালয়
* গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয়
===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ===
* [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]]
* ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স
* [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]]
*  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়
===মহাবিদ্যালয়সমূহ===
* [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]]
* [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]]
* [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]]
* [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]]
* নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয়
===আইন মহাবিদ্যালয়===
* ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয়
* এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয়
* ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয়
===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়===
* চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয়
* পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান
===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান===
* [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]
* [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]]
* [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]
===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান===
* [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]]

==গণমাধ্যম==
আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।&lt;ref name=&quot;allindiaradio.gov.in&quot;&gt;{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}&lt;/ref&gt; এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest &amp; Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts &amp; more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে।

ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ   ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত।
[[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]
অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।  ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt; ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে
ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে।

===বাতৰি-কাকতসমূহ===
ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়।

==ৰাজনীতি==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf
 |title=List of Parliamentary &amp; Assembly Constituencies
 |access-date=6 October 2008
|work=Assam
 |publisher=Election Commission of India
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf
 |archive-date=4 May 2006
}}&lt;/ref&gt; বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত।

==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি==
* [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা
* [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ
* [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল
* [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]]
* [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]]
* [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]],  [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী
* [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]]
* [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী
* [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা
* [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি
* [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}

==টোকা==
{{notelist}}

==গ্ৰন্থ সূচি==
{{refbegin}}
* {{citation
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |place=Guwahati
 |publisher=EBH Publishers
 |year=2016
 |isbn=978-93-83252-70-1
}}

== বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}}
* [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }}
* [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট]

{{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]]
[[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]]</text>
      <sha1>k1wa6gnwm6y8499ss7ep4jhoeqv65c9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648574</id>
      <parentid>648565</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* নামৰ উৎপত্তি */ লিংক</comment>
      <origin>648574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105680" sha1="btjjsemiwhd95epwmqnbg0s3w71g27r" xml:space="preserve">{{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}}
{{Infobox settlement
| name               = ডিব্ৰুগড়
| nickname           = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী&lt;br&gt;ভাৰতৰ চাহ নগৰী&lt;br&gt;উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ
| native_name_lang   = aho
| other_name         = 
| settlement_type    = মহানগৰ
| image_skyline      = {{photomontage
| photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg
| photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&amp;_Hospital,_Dibrugarh.jpg
| photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg
| photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg
| photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg
| photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg
| space = 1
| size = 280
| colour = black
| colour_border = black
}}
| image_caption      = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]]
| pushpin_map        = India Assam#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান
| coordinates        = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = দেশ
| subdivision_name   = {{flagu|India}}
| subdivision_type1  = ৰাজ্য
| subdivision_name1  = [[অসম]]
| subdivision_type2  = সংমণ্ডল
| subdivision_name2  = [[উজনি অসম]]
| subdivision_type3  = জিলা
| subdivision_name3  = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]
| subdivision_type4  = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা
| subdivision_name4  = ২২
| established_title  = স্থাপিত
| established_date   = ১৮৭৩
| founder            = 
| named_for          = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt; 
| governing_body     = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]]
| leader_title1      = বিধায়ক
| leader_name1       = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]]
| leader_title2      = জিলা আয়ুক্ত
| leader_name2       = বিক্ৰম কৈৰী,  আইএএছ
| leader_title3      = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক
| leader_name3       = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ
| leader_title4      = মেয়ৰ
| leader_name4       = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]]
| government_type    = পৌৰনিগম
| unit_pref          = Metric
| area_total_km2     = 71.83
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 108
| population_total   = {{formatnum:154296}}
| population_as_of   = ২০১১
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = Dibrugarhian
| timezone1          = [[ভাৰতীয় মান সময়]]
| utc_offset1        = +৫:৩০
| postal_code_type   = [[পিনক'ড]]
| postal_code        = ৭৮৬০০১-৫
| area_code_type     = দূৰভাষ কোড
| area_code          = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX
| registration_plate = AS-06
| iso_code           = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]]
| blank1_name_sec1   = [[Human sex ratio|Sex Ratio]]
| blank1_info_sec1   = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]]
| blank2_name_sec1   = 
| blank2_info_sec1   = 
| blank3_name_sec1   = [[Köppen climate classification|Climate]]
| blank3_info_sec1   = [[Humid subtropical climate|Cwa]]
| blank1_name_sec2   = {{nowrap|[[Official Language]]}}
| blank1_info_sec2   = [[Assamese language|Assamese]]
| blank2_name_sec2   = [[Literacy in India|Literacy Rate]]
| blank2_info_sec2   = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}}
| blank3_name_sec2   = [[Lok Sabha]] Constituency
| blank3_info_sec2   = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]]
| blank4_name_sec2   = [[Vidhan Sabha]] Constituency
| blank4_info_sec2   = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]]
| blank5_name_sec2   = [[Human Development Index|HDI]]
| blank5_info_sec2   = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}}
| official_name      = 
| native_name        = 
}}
'''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ  মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়।

[[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]]

== নামৰ উৎপত্তি==
ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt; ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt; নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramirez
 |first=Philippe
 |year=2014
 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India
 |publisher=Spectrum Publications
 |page=4
 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.
}}&lt;/ref&gt; [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে &quot;ড্জি&quot;(ʤɪ)&lt;ref name=&quot;water&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Longmailai
 |first1=Monali
 |last2=Saikia
 |first2=Jonali
 |year=2019
 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa
 |journal=Nepalese Linguistics
 |volume=34
 |pages=26–35
 |page=27
 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162
 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ.
}}&lt;/ref&gt; ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Gurdon
 |first=P. R. T.
 |author-link=
 |year=1904
 |title=The Morāns
 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |volume=73
 |issue=1
 |pages=36–48
 |page=36
 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water.
}}&lt;/ref&gt; আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত &quot;ডি&quot; (dɪ) &lt;ref name=&quot;water&quot;/&gt;ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Endle
 |first=Sidney
 |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl
 |year=1911
 |publisher=Macmillan and Co.
 |location=London
 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4]
 |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &amp;c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &amp;c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}&lt;/ref&gt;

আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Phukan
 |first=Sarat Kumar
 |year=1996
 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam
 |page=1030
 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf
 |archivedate=2026-09-27
 |access-date=2026-09-27
 |deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Phukan
 |first=Sarat Kumar
 |year=2000
 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam
 |page=297
 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf
 |archivedate=2026-09-22
 |access-date=2026-09-27
 |deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==

ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}&lt;/ref&gt; ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31&lt;/ref&gt;।

১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।&lt;ref&gt;&quot;Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community.&quot; {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}&lt;/ref&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&amp;dq=bihiya+ahom&amp;pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}&lt;/ref&gt;}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}&lt;/ref&gt;

[[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন  প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ   হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক  এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==জলবায়ু আৰু ভূগোল==
ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে  মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে।

ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে।

ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। 

বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়।

গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়।

হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে।  

শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে।

===ভূগোল===
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।  মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত।

{{Weather box
| location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান)
| metric first = Yes
| single line = Yes
| width = auto
| Jan record high C = 29.5
| Feb record high C = 33.2
| Mar record high C = 34.5
| Apr record high C = 36.0
| May record high C = 38.8
| Jun record high C = 38.2
| Jul record high C = 39.8
| Aug record high C = 39.8
| Sep record high C = 39.5
| Oct record high C = 37.2
| Nov record high C = 33.8
| Dec record high C = 30.6
|year record high C = 39.8
| Jan high C = 23.5
| Feb high C = 25.0
| Mar high C = 26.7
| Apr high C = 28.0
| May high C = 29.8
| Jun high C = 31.2
| Jul high C = 31.4
| Aug high C = 32.0
| Sep high C = 31.4
| Oct high C = 30.6
| Nov high C = 28.1
| Dec high C = 25.1
| year high C = 28.5
| Jan mean C = 16.8
| Feb mean C = 18.9
| Mar mean C = 21.6
| Apr mean C = 23.5
| May mean C = 25.8
| Jun mean C = 27.7
| Jul mean C = 28.2
| Aug mean C = 28.5
| Sep mean C = 27.6
| Oct mean C = 25.8
| Nov mean C = 21.8
| Dec mean C = 18.1
|year mean C = 
| Jan low C = 10.1
| Feb low C = 13.0
| Mar low C = 16.4
| Apr low C = 19.2
| May low C = 22.0
| Jun low C = 24.3
| Jul low C = 24.9
| Aug low C = 25.2
| Sep low C = 24.1
| Oct low C = 21.0
| Nov low C = 15.7
| Dec low C = 11.2
| year low C = 18.8
| Jan record low C = 1.0
| Feb record low C = 4.8
| Mar record low C = 8.1
| Apr record low C = 10.8
| May record low C = 14.1
| Jun record low C = 16.5
| Jul record low C = 19.9
| Aug record low C = 19.5
| Sep record low C = 18.4
| Oct record low C = 13.3
| Nov record low C = 6.5
| Dec record low C = 2.7
|year record low C = 1.0
| rain colour = green
| Jan rain mm = 26.6
| Feb rain mm = 57.8
| Mar rain mm = 118.2
| Apr rain mm = 219.3
| May rain mm = 326.0
| Jun rain mm = 419.4
| Jul rain mm = 485.0
| Aug rain mm = 394.3
| Sep rain mm = 317.2
| Oct rain mm = 125.2
| Nov rain mm = 19.4
| Dec rain mm = 9.9
|year rain mm = 2518.3
| Jan rain days = 2.9
| Feb rain days = 5.3
| Mar rain days = 8.9
| Apr rain days = 12.7
| May rain days = 14.7
| Jun rain days = 18.8
| Jul rain days = 20.6
| Aug rain days = 16.1
| Sep rain days = 13.5
| Oct rain days = 6.8
| Nov rain days = 2.0
| Dec rain days = 0.9
|year rain days = 123.2
|time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]]
| Jan humidity = 72
| Feb humidity = 67
| Mar humidity = 66
| Apr humidity = 71
| May humidity = 74
| Jun humidity = 78
| Jul humidity = 79
| Aug humidity = 79
| Sep humidity = 81
| Oct humidity = 80
| Nov humidity = 78
| Dec humidity = 76
|year humidity = 75
|source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ&lt;ref name=IMDnormals&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| archivedate = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf
| title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010
| work = Climatological Normals 1981–2010
| publisher = India Meteorological Department
| date = January 2015
| pages = 249–250
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDextremes&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| archivedate = 5 February 2020
| url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf
| title = Extremes of Temperature &amp; Rainfall for Indian Stations (Up to 2012)
| publisher = India Meteorological Department
| date = December 2016
| page = M24
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IMDcityweather&gt;
{{cite web
| url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm
| title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000
| publisher = India Meteorological Department
| accessdate = 6 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)&lt;ref name=TCC&gt;
{{cite web
| url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314
| title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m)
| publisher = Japan Meteorological Agency
| date = August 2012}}&lt;/ref&gt;}}

==পৰিচালনা==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। 

==জনগাঁথনি==
{{bar box
|title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ধৰ্ম
|right1=শতাংশ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}}
{{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}}
{{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}}
{{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}}
{{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}}
|caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(&lt;0.1%)&lt;/small&gt;
}}
২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}&lt;/ref&gt;  ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। 

ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক।

ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০।  ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

{{Pie chart
|thumb = left
|caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot; /&gt;
|label1 = [[অসমীয়া ভাষা]]
|value1 = 41.62
|color1 = brown
|label3 = [[হিন্দী ভাষা]]
|value3 = 21.39
|color3 = yellow
|label2 = [[বাংলা ভাষা]]
|value2 = 23.51
|color2 = orange
|label4 = [[নেপালী ভাষা]]
|value4 = 1.04
|color4 = pink
|label5 = অন্যান্য
|value5 = 12.44
|color5 = grey
}}
মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।&lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot;&gt;[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in&lt;/ref&gt;

==অৰ্থনীতি==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা &quot;আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী&quot;য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে|
ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।&lt;ref name=&quot;closed down&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;nfr history&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DS Rail&quot;&gt;{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html&lt;/ref&gt; ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত।
===উদ্যোগসমূহ===
ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান।
====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড====
{{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}}
অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড  [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে।
====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড====
{{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}}
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন।
====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড====
{{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}}
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;bvfcl&quot;/&gt; পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।&lt;ref name=&quot;bvfcl&quot;&gt;{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/
 |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}&lt;/ref&gt;

====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড====
{{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}}
অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।&lt;ref name=&quot;AGCL&quot;&gt;{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&amp;text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&amp;text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।&lt;ref name=&quot;IC&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd
 |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd
 |website=industries.assam.gov.in
 |date=
 |access-date=৯ জুন ২০২৪
 |archivedate=2024-06-09
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
====ডিএনপি লিমিটেড====
{{main|ডিএনপি লিমিটেড}}
ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।&lt;ref name=&quot;DNPL&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile
 |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}&lt;/ref&gt; [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc
 |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL)
 |website=industries.assam.gov.in
 |date=
 |access-date=১৬ জুন ২০২৪
 |archivedate=2024-06-16
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt; দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে।

====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড====
{{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}}
অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}&lt;/ref&gt; এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&amp;q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&amp;pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ====
{{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}
কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে।

====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ====
{{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}}
নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;thermal&quot;&gt;{{cite web
 |url=https://apgcl.org/thermal.php
 |title=Thermal
 |website=www.apgcl.org
 |date=
 |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪
 |archivedate=2024-07-14
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt; --&gt;

===চাহ উদ্যোগ===
[[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]]
ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে।

ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

===পৰ্যটন===
ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ  হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল:
* [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]]
* [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]]
* [[জালান মন্দিৰ]]
* মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ
* সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান
* জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয়
* চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল
তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান,  দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত।

==পৰিবহণ==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে।
===বিমানপথ===
[[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]]
ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ।  বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.&lt;/ref&gt; এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.&lt;/ref&gt; বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে।

===ৰে'লপথ===
[[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]]
সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]]  নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.&lt;/ref&gt; মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত  এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===জলপথ===

[[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]]
ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) &amp; ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

====স্থলপথ====
ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত।

==শিক্ষা আৰু গৱেষণা==
[[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]]
[[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]]
[[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]]
ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন &quot;অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান&quot; আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই &quot;বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা  বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়।  ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল:
===বিদ্যালয়সমূহ===
* [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]]
*  ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয়
* ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল
* বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ
* কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়
* দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড়
* বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়
* সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়
* ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল
* বেংগলী বয়জ স্কুল
* মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয়
* অগ্ৰসেন একাডেমী
* শিশু ভাৰতী বিদ্যালয়
* গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয়
===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ===
* [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]]
* ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স
* [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]]
*  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়
===মহাবিদ্যালয়সমূহ===
* [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]]
* [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]]
* [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]]
* [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]]
* নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয়
===আইন মহাবিদ্যালয়===
* ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয়
* এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয়
* ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয়
===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়===
* চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয়
* পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান
===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান===
* [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]
* [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]]
* [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]
===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান===
* [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]]

==গণমাধ্যম==
আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt; লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।&lt;ref name=&quot;allindiaradio.gov.in&quot;&gt;{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}&lt;/ref&gt; এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest &amp; Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts &amp; more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত
ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে।

ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ   ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত।
[[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]]
অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।  ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt; ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে
ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে।

===বাতৰি-কাকতসমূহ===
ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়।

==ৰাজনীতি==
ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf
 |title=List of Parliamentary &amp; Assembly Constituencies
 |access-date=6 October 2008
|work=Assam
 |publisher=Election Commission of India
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf
 |archive-date=4 May 2006
}}&lt;/ref&gt; বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত।

==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি==
* [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা
* [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ
* [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল
* [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]]
* [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]]
* [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]],  [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী
* [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]]
* [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী
* [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা
* [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি
* [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}

==টোকা==
{{notelist}}

==গ্ৰন্থ সূচি==
{{refbegin}}
* {{citation
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |place=Guwahati
 |publisher=EBH Publishers
 |year=2016
 |isbn=978-93-83252-70-1
}}

== বাহ্যিক সংযোগ==
{{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}}
* [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }}
* [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট]

{{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]]
[[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]]</text>
      <sha1>btjjsemiwhd95epwmqnbg0s3w71g27r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>উত্তৰ আমেৰিকা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7247</id>
    <revision>
      <id>648542</id>
      <parentid>537054</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17602" sha1="fcnfo1u47jf0e3hir9sfk5ft7zydkeh" xml:space="preserve">{{Infobox Continent
|title = উত্তৰ আমেৰিকা
|image = [[File:Location North America.svg|200px]]
|area = 24,709,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;(9,540,000 sq mi)
|population = 528,720,588 (2008, [[জনসংখ্যা অনুসৰি মহাদেশসমূহৰ তালিকা|চতুৰ্থ]])
|density = 22.9/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (59.3/sq mi)&lt;ref name=&quot;note&quot;&gt;উত্তৰ আমেৰিকাৰ এই জনঘনত্ব ইয়াৰ কেবল স্থলভাগ 23,090,542 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; -ক বিবেচনা কৰি গণনা কৰা হৈছে। &lt;/ref&gt;
|demonym = উত্তৰ আমেৰিকান, আমেৰিকান&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/American |title=American |publisher=Merriam-webster.com |date= |accessdate=2011-10-31}}&lt;/ref&gt;
|countries = 23 &lt;small&gt;([[#ৰাষ্ট্ৰসমূহ|তালিকা]])&lt;/small&gt;
|dependencies = 25 &lt;small&gt;([[#অঞ্চলসমূহ|তালিকা]])&lt;/small&gt;
|languages = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], [[স্পেনিছ ভাষা|স্পেনিছ]], [[ফৰাচী ভাষা|ফৰাচী]], [[গ্ৰীণলেণ্ডিক ভাষা|গ্ৰীণলেণ্ডিক]] &lt;small&gt;আৰু বহুতো&lt;/small&gt;
|time = UTC-10 ৰ পৰা UTC±0 লৈ
|cities =
{{Collapsible list
 | title = তালিকা
 | frame_style = border: none; padding: 0;
 | list_style = display: none;
 | 1 =মেক্সিকো চহৰ
 | 2 =নিউয়ৰ্ক
 | 3 =লচ এঞ্জেলচ
 | 4 =চেণ্টো ডমিংগো
 | 5 =চিকাগো
 | 6 =টৰোণ্টো
 | 7 =হাভানা
 | 8 =হিউষ্টন
 | 9 =মণ্টৰিয়েল
 | 10 =এক্টেপেক দি মৰেলোচ
}}
}}
'''উত্তৰ আমেৰিকা''' ({{lang-en|North America}}; {{lang-es|América del Norte}} বা Norteamérica; {{lang-fr|Amérique du Nord}}; {{lang-nl|Noord-Amerika}}; {{lang-pap|Nort Amerika}}; {{lang-kl|Amerika Avannarleq}}) [[পৃথিৱী|পৃথিৱীৰ]] সাত [[মহাদেশ]] মডেলৰ অন্তৰ্ভুক্ত এখন মহাদেশ।&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#ftnb|title = United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|publisher = [[United Nations Statistics Division]]}}&lt;/ref&gt; মহাদেশখন পৃথিৱীৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম গোলাৰ্ধত অৱস্থিত। ইয়াৰ উত্তৰত [[উত্তৰ মহাসাগৰ]], পূৱত উত্তৰ [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]], দক্ষিণ-পূৱত কেৰিবীয় সাগৰ, আৰু দক্ষিণ আৰু পশ্চিমৰ [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ]] অৱস্থিত। ইয়াৰ দক্ষিণ-পূৱত [[দক্ষিণ আমেৰিকা]] মহাদেশে অৱস্থান কৰিছে। উত্তৰ আমেৰিকাৰ মাটিকালি ২,৪৭,০৯,০০০ বৰ্গ কিমি, যি পৃথিৱীপৃষ্ঠৰ প্ৰায় ৪.৮% আৰু ভূ-ভাগৰ ১৬.৫%। ২০০৮ চনৰ পিয়ল অনুসৰি এই মহাদেশৰ জনসংখ্যা হৈছে প্ৰায় ৫২ কোটি। মাটিকালিৰ দিশৰ পৰা উত্তৰ আমেৰিকা [[এছিয়া]] আৰু [[আফ্ৰিকা]] মহাদেশৰ পাছতে তৃতীয় বৃহত্তম আৰু জনসংখ্যাৰ ফালৰপৰা এছিয়া, আফ্ৰিকা আৰু [[ইউৰোপ]]ৰ পাছতে চতুৰ্থ বৃহত্তম মহাদেশ। উত্তৰ আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাক অনেকসময়ত একলগে [[আমেৰিকা (মহাদেশ)|আমেৰিকা মহাদেশ]]ও ({{Lang-en|The Americas}}) বুলা হয়। 

== ৰাষ্ট্ৰসমূহ ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[চিত্ৰ:Flag of Antigua and Barbuda.svg|22x20px|এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডাৰ পতাকা]] [[এণ্টিগুৱা আৰু বাৰ্বুডা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of the Bahamas.svg|22x20px|বাহামাৰ পতাকা]] [[বাহামা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Barbados.svg|22x20px|বাৰ্বাদোজৰ পতাকা]] [[বাৰ্বাদোজ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Belize.svg|22x20px|বেলিজৰ পতাকা]] [[বেলিজ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Canada.svg|22x20px|কানাডাৰ পতাকা]] [[কানাডা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Costa Rica.svg|22x20px|কোষ্টা ৰিকাৰ পতাকা]] [[কোষ্টা ৰিকা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Cuba.svg|22x20px|কিউবাৰ পতাকা]] [[কিউবা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Dominica.svg|22x20px|ডোমিনিকাৰ পতাকা]] [[ড'মিনিকা]]
| width=&quot;20&quot; |
| valign=top |
* [[চিত্ৰ:Flag of the Dominican Republic.svg|22x20px|ড'মিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ পতাকা]] [[ড'মিনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of El Salvador.svg|22x20px|এল চালভাদৰৰ পতাকা]] [[এল চালভাদৰ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Grenada.svg|22x20px|গ্ৰনাডাৰ পতাকা]] [[গ্ৰানাডা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Guatemala.svg|22x20px|গুৱাতেমালাৰ পতাকা]] [[গুৱাতেমালা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Haiti.svg|22x20px|হাইতিৰ পতাকা]] [[হাইতি]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Honduras (2022–present).svg|22x20px|হণ্ডুৰাচৰ পতাকা]] [[হণ্ডুৰাচ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Jamaica.svg|22x20px|জামাইকাৰ পতাকা]] [[জামাইকা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Mexico.svg|22x20px|মেক্সিকোৰ পতাকা]] [[মেক্সিকো]]
| width=&quot;20&quot; |
| valign=top |
* [[চিত্ৰ:Flag of Nicaragua.svg|22x20px|নিকাৰাগুৱাৰ পতাকা]] [[নিকাৰাগুৱা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Panama.svg|22x20px|পানামাৰ পতাকা]] [[পানামা]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|22x20px|চেণ্ট কিটচ আৰু নেভিচৰ পতাকা]] [[চেণ্ট কিটচ আৰু নেভিচ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Saint Lucia.svg|22x20px|চেণ্ট লুচিয়াৰ পতাকা]] [[চেণ্ট লুচিয়া]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|22x20px|চেণ্ট ভিনচেণ্ট আৰু গ্ৰেনাডাইন দ্বীপপুঞ্জৰ পতাকা]] [[চেণ্ট ভিনচেণ্ট আৰু গ্ৰেনাডাইন দ্বীপপুঞ্জ]]
* [[চিত্ৰ:Flag of Trinidad and Tobago.svg|22x20px|ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগোৰ পতাকা]] [[ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগো]]
* [[চিত্ৰ:Flag of the United States.svg|22x20px|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পতাকা]] [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]
|}

==অঞ্চলসমূহ==
এই অংশত সাৰ্বভৌমত্ব নথকা, কিন্তু ওপৰত উল্লিখিত ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ অংশ নোহোৱা অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। 
===পৰাধীন অঞ্চল===
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[চিত্ৰ:Flag of Anguilla.svg|22x20px|অংগুইলাৰ পতাকা]] অংগুইলা &lt;small&gt;([[যুক্তৰাজ্য]])&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Aruba.svg|22x20px|আৰুবাৰ পতাকা]] আৰুবা &lt;small&gt;(নেডাৰলেণ্ড সাম্ৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the United States (Pantone).svg|22x20px|আমেৰিকাৰ পতাকা]] বাজো নুইভ বেঙ্ক &lt;small&gt;([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|যুক্তৰাষ্ট্ৰ]])&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Bermuda.svg|22x20px|বাৰ্মুদাৰ পতাকা]] বাৰ্মুদা &lt;small&gt;(যুক্তৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the British Virgin Islands.svg|22x20px|ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জৰ পতাকা]] ব্ৰিটিছ ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ &lt;small&gt;(যুক্তৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the Cayman Islands.svg|22x20px|কেমন দ্বীপপুঞ্জৰ পতাকা]] কেমন দ্বীপপুঞ্জ &lt;small&gt;(যুক্তৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of France.svg|22x20px|ফ্ৰান্সৰ পতাকা]] ক্লিপাৰটন দ্বীপপুঞ্জ &lt;small&gt;([[ফ্ৰান্স]])&lt;/small&gt;
| width=&quot;20&quot; |
| valign=top |
* [[চিত্ৰ:Flag of Curaçao.svg|22x20px|কুৰচাবোৰ পতাকা]] কুৰচাবো &lt;small&gt;(নেডাৰলেণ্ড সাম্ৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Greenland.svg|22x20px|গ্ৰীনলেণ্ডৰ পতাকা]] গ্ৰীনলেণ্ড &lt;small&gt;([[ডেনমাৰ্ক]])&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Montserrat.svg|22x20px|মণ্টচেৰ্ৰাটৰ পতাকা]] মণ্টচেৰ্ৰাট &lt;small&gt;(যুক্তৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the United States (Pantone).svg|22x20px|আমেৰিকাৰ পতাকা]] নাবাসা দ্বীপ &lt;small&gt;(যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Puerto Rico.svg|22x20px|পুয়েৰ্তো ৰিকোৰ পতাকা]] পুয়েৰ্তো ৰিকো &lt;small&gt;(যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of France.svg|22x20px|ফ্ৰান্সৰ পতাকা]] চেণ্ট বাৰ্থেলমী &lt;small&gt;(ফ্ৰান্স)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of France.svg|22x20px|ফ্ৰান্সৰ পতাকা]] চেণ্ট মাৰ্টিন &lt;small&gt;(ফ্ৰান্স)&lt;/small&gt;
| width=&quot;20&quot; |
| valign=top |
* [[চিত্ৰ:Flag of France.svg|22x20px|ফ্ৰান্সৰ পতাকা]] চেণ্ট প্যেৰ আৰু মিকালোঁ &lt;small&gt;(ফ্ৰান্স)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the United States (Pantone).svg|22x20px|আমেৰিকাৰ পতাকা]] চেৰানিল্লা বেঙ্ক &lt;small&gt;(যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Sint Maarten.svg|22x20px|চিণ্ট মৰ্টেনৰ পতাকা]] চিণ্ট মৰ্টেন &lt;small&gt;(নেডাৰলেণ্ড সাম্ৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|22x20px|টাৰ্কচ আৰু কেইকোচ দ্বীপপুঞ্জৰ পতাকা]] টাৰ্কচ আৰু কেইকোচ দ্বীপপুঞ্জ &lt;small&gt;(যুক্তৰাজ্য)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of the United States Virgin Islands.svg|22x20px|আমেৰিকান ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জৰ পতাকা]] আমেৰিকান ভাৰ্জিন দ্বীপপুঞ্জ &lt;small&gt;(যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
|}
===আন অঞ্চল===
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[চিত্ৰ:Flag of Bonaire.svg|22x20px|বৌনাৰৰ পতাকা]] বৌনাৰ &lt;small&gt;(নেডাৰলেণ্ড)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of France.svg|22x20px|ফ্ৰান্সৰ পতাকা]] গুয়াদলুপ &lt;small&gt;(ফ্ৰান্স)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of France.svg|22x20px|ফ্ৰান্সৰ পতাকা]] মাৰ্টিনিক &lt;small&gt;(ফ্ৰান্স)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Saba.svg|22x20px|চেবাৰ পতাকা]] চেবা &lt;small&gt;(নেডাৰলেণ্ড)&lt;/small&gt;
| width=&quot;20&quot; |
| valign=top |
* [[চিত্ৰ:Flag of San Andrés y Providencia.svg|22x20px|চেন এণ্ড্ৰেছ আৰু প্ৰভিদেঞ্চিয়াৰ পতাকা]] চেন এণ্ড্ৰেছ আৰু প্ৰভিদেঞ্চিয়া &lt;small&gt;(কলম্বিয়া)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Sint Eustatius.svg|22x20px|চিণ্ট ইউষ্টাটিয়াচৰ পতাকা]] চিণ্ট ইউষ্টাটিয়াচ &lt;small&gt;(নেডাৰলেণ্ড)&lt;/small&gt;
* [[চিত্ৰ:Flag of Venezuela.svg|22x20px|ভেনিজুৱেলাৰ পতাকা]] ফেডেৰেল ডিপেণ্ডেচিচ অফ ভেনিজুৱেলা &lt;small&gt;(ভেনিজুৱেলা)&lt;/small&gt;
|}

==চহৰসমূহ==
জনসংখ্যা অনুসৰি উত্তৰ আমেৰিকাৰ বৃহত্তম নগৰসমূহ:
#মেক্সিকো চহৰ &lt;small&gt;([[মেক্সিকো]])&lt;/small&gt;
#নিউয়ৰ্ক &lt;small&gt;([[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]])&lt;/small&gt;
#লচ এঞ্জেলচ &lt;small&gt;(আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
#চেণ্টো ডমিংগো &lt;small&gt;(ডোমেনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰ)&lt;/small&gt;
#চিকাগো &lt;small&gt;(আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
#টৰোণ্টো &lt;small&gt;([[কানাডা]])&lt;/small&gt;
#হাভানা &lt;small&gt;([[কিউবা]])&lt;/small&gt;
#হিউষ্টন &lt;small&gt;(আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ)&lt;/small&gt;
#মণ্টৰিয়েল &lt;small&gt;(কানাডা)&lt;/small&gt;
#এক্টেপেক দি মৰেলোচ &lt;small&gt;(মেক্সিকো)&lt;/small&gt;
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=&quot;120&quot; heights=&quot;120px&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
|[[চিত্ৰ:Flag of Mexico.svg|22x20px|মেক্সিকোৰ পতাকা]] মেক্সিকো চহৰ
File:N.Y.C. skyline from Ellis Island.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of the United States.svg|22x20px|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পতাকা]] নিউয়ৰ্ক চহৰ
File:LA Skyline Mountains2.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of the United States.svg|22x20px|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পতাকা]] লচ এঞ্জেলচ
|[[চিত্ৰ:Flag of the Dominican Republic.svg|22x20px|ডোমেনিকান প্ৰজাতন্ত্ৰৰ পতাকা]] চেণ্টো ডমিংগো
File:2010-02-19 3000x2000 chicago skyline.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of the United States.svg|22x20px|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পতাকা]] চিকাগো
File:Flickr - paul bica - reflections of toronto.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of Canada.svg|22x20px|কানাডাৰ পতাকা]] টৰোণ্টো
File:Bahia Habana Entrada.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of Cuba.svg|22x20px|কিউবাৰ পতাকা]] হাভানা
File:Panoramic Houston skyline.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of the United States.svg|22x20px|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পতাকা]] হিউষ্টন
File:VuedeMontreal.jpg|[[চিত্ৰ:Flag of Canada.svg|22x20px|কানাডাৰ পতাকা]] মণ্টৰিয়েল
File:Casa de Morelos.JPG|[[চিত্ৰ:Flag of Mexico.svg|22x20px|মেক্সিকোৰ পতাকা]] এক্টেপেক দি মৰেলোচ
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist}}

== বহিঃসংযোগ ==
&lt;small&gt;
* [http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm UN Statistics Division: Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings]
* [http://www.xist.org/earth/pop_region.aspx GeoHive: The population of continents, regions and countries]
* [http://www.answers.com/topic/north-america Houghton Mifflin Company, &quot;North America&quot;]
* [https://web.archive.org/web/20091121074246/http://www.coha.org/ Council on Hemispheric Affairs]
* [http://www.conahec.org/ Consortium for North American Higher Education Collaboration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119013933/https://www.conahec.org/ |date=2016-01-19 }}
* [http://www.reference.com/browse/crystal/23124 Crystal Reference Encyclopedia, &quot;North America&quot;]
&lt;/small&gt;


{{Continents of the world}}

[[শ্ৰেণী:মহাদেশ]]
[[শ্ৰেণী:আমেৰিকা]]</text>
      <sha1>fcnfo1u47jf0e3hir9sfk5ft7zydkeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>টুইটাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7374</id>
    <revision>
      <id>648635</id>
      <parentid>643995</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15228" sha1="gvcpq54dcaeo5btzpakqigtipfw5cdv" xml:space="preserve">{{Infobox Dotcom company
| company_name = টুইটাৰ, ইনকৰ্পৰেট
| company_slogan = What's happening? &lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[অসমীয়া]]: কি হৈ আছে?)&lt;/small&gt;
| owner =
| company_logo = [[চিত্ৰ:X logo 2023.svg|100px]] 
| caption = ২০১০ চনৰ টুইটাৰৰ প্ৰতীক
| company_type = [[ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠান]]
| foundation = [[চেন ফ্ৰান্সিসকো]], [[কেলিফোৰ্নিয়া]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]
|founder = [[জেক ডোৰচে]]&lt;br /&gt; [[ইভান উইলিয়ামছ (ব্লগাৰ)|ইভান উইলয়ামছ]]&lt;br /&gt; [[বিজ ষ্টোন]]
|area_served = বিশ্বব্যাপী
| location_city = ৭৯৫ ফলচোম ষ্ট্ৰীট, চুইট ৬০০, চেন ফ্ৰান্সিসকো, কেলিফোৰ্নিয়া ৯৪১০৭
| location_country = [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]
| key_people = [[জেক ডোৰচে]] &lt;small&gt;([[চেয়াৰমেন]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;ডিক কোচটোলো &lt;small&gt;([[চি অ]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[ইভান উইলিয়ামছ]] &lt;small&gt;(উৎপাদন কৌশল)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[বিজ ষ্টোন]] &lt;small&gt;(ক্ৰিয়েটিভ ডাইৰেক্টৰ)&lt;/small&gt;
| revenue = {{nowrap|{{increase}} US$3.04 বিলিয়ন {{small|(২০১৮)}}}}
| net_income = {{nowrap|{{increase}} US$1.2 বিলিয়ন explosion {{small|(২০১৮)}}}}
| operating_income = {{nowrap|{{increase}} US$453 বিলিয়ন {{small|(২০১৮)}}}}
| assets = {{nowrap|{{increase}} US$10.16 বিলিয়ন {{small|(২০১৮)}}}}
| equity = {{nowrap|{{increase}} US$6.8 বিলিয়ন {{small|(২০১৮)}}}}
| num_employees = {{nowrap|৩,৯০০ {{small|(২০১৮)}}}}
| screenshot = [[চিত্ৰ:Screen of X (Twitter).png|200px|center|The Twitter home page as of October 2010]]
| caption = Twitter home page
| num_users = {{ubl|class=nowrap|৩২১ মিলিয়ন সক্ৰিয় ব্যৱহাৰকাৰী|{{small|(ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৯)}}}}
| url = [http://twitter.com/ twitter.com]
| registration = আৱশ্যক
| launch_date = জুলাই ১৫, ২০০৬
| current_status = চলি আছে
| language = [[বহুভাষিক]] &lt;br /&gt; [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], স্পেনিছ, জাপানিজ, জাৰ্মান, ফৰাচী আৰু ইটালীয়
| commercial? = হয়
| lexa = {{decrease}} ১২ {{small|{{nowrap|(গোলকীয়, {{as of|2019|07|18|alt=July 2019}})}}}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Twitter.com Traffic, Demographics and Competitors|url=https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com|website=www.alexa.com|accessdate=July 18, 2019|archivedate=April 22, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422054633/https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| website_type = মোবাইল [[সামাজিক সংযোগী জালস্থান]], [[মাইক্ৰব্লগিং]]
| footnotes =&lt;ref name=&quot;Dorsey2006&quot;&gt;{{cite web|title=just setting up my twttr |url=https://www.twitter.com/jack/status/20 |date=March 21, 2006 |author=Dorsey, Jack |publisher=Twitter |access-date=February 4, 2011 |authorlink=Jack Dorsey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=10K2017&gt;{{cite web|url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1418091/000156459018003046/twtr-10k_20171231.htm|title=US SEC: Form 10-K Twitter, Inc.|publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]|accessdate=June 27, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Twitter.com Traffic, Demographics and Competitors |url=https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com |website=www.alexa.com |accessdate=December 2, 2018 |language=en |archivedate=April 22, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422054633/https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://about.twitter.com/en_us/company.html|title=Twitter - Company|website=about.twitter.com|accessdate=July 30, 2019|archivedate=November 4, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191104185131/https://about.twitter.com/en_us/company.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=April|first=Reuters|url=http://fortune.com/2017/04/28/twitter-ceo-dorsey-million-company-stock/|title=Twitter CEO Jack Dorsey Recently Bought $9.5 million in Company Stock|publisher=Fortune|date=April 28, 2017|accessdate=February 14, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.mopub.com/legal/tos/ | title=MoPub Terms of Service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Twitter coding&quot;&gt;{{cite news|url=https://blog.twitter.com/2011/twitter-search-is-now-3x-faster|title=Twitter Search Is Now 3x Faster|date=April 6, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170206120556/https://blog.twitter.com/2011/twitter-search-is-now-3x-faster|archivedate=February 6, 2017|access-date=August 16, 2019|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;infoq-jvm&quot;&gt;{{cite web|first=Charles|last=Humble|title=Twitter Shifting More Code to JVM, Citing Performance and Encapsulation As Primary Drivers|date=July 4, 2011|work=InfoQ|access-date=January 15, 2013|url=http://www.infoq.com/articles/twitter-java-use}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Twitter&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/tech/news/2017/10/26/twitter-overcounted-active-users-since-2014-shares-surge/801968001/|title=Twitter overcounted active users since 2014, shares surge on profit hopes|newspaper=USA Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;launch&quot;&gt;{{cite web |first=Michael |last=Arrington |url=https://techcrunch.com/2006/07/15/is-twttr-interesting/ |title=Odeo Releases Twttr |work=[[TechCrunch]] |publisher=[[AOL]] |date=July 15, 2006 |access-date=September 18, 2010 |authorlink=Michael Arrington}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Shaban |first1=Hamza |title=Twitter's stock plunges 19% after it reports a decline in users |url=http://www.latimes.com/business/la-fi-twitter-users-fake-accounts-stock-20180727-story.html |website=www.LATimes.com |publisher=Los Angeles Times |accessdate=July 27, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Twitter.com Traffic, Demographics and Competitors|url=https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com|website=www.alexa.com|access-date=2019-08-16|archivedate=2020-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422054633/https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
}}

'''টুইটাৰ''' ({{Lang-en|[[:en:Twitter|Twitter]]}}) হ’ল এটা [[ইণ্টাৰনেট|ইণ্টাৰনেটত]] বহুলভাৱে প্ৰচলিত এক সামাজিক সংযোগ (চচিয়েল নেটৱৰ্কিং) ব্যৱস্থা আৰু মাইক্ৰব্লগিংৰ এটা জালস্থান বা [[ৱেবচাইট]], য’ত ব্যৱহাৰকাৰীসকলে সৰ্বোচ্চ ১৪০টা আখৰৰ বাৰ্তা আদান-প্ৰদান আৰু প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। এই বাৰ্তাবোৰকে টুইট (tweet) বুলি নামকৰণ কৰা হৈছে। টুইটাৰৰ সদস্যসকলৰ টুইট কৰা বাৰ্তাবোৰ তেওঁলোকৰ প্ৰফাইল পাতত দেখা যায়। টুইটাৰৰ সদস্য সকলে অন্য সদস্যসকলৰ টুইট পঢ়াৰ বাবে অনুসৰণ বা follow কৰাটো ইয়াত আৱশ্যক। কোনো সদস্যৰ টুইট পঢ়াৰ বাবে যাৰ স’তে একলগ হৈছে সেইসকল অনুসৰণকাৰী (follower) বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;lists1&quot;&gt;{{cite web |url=http://blog.twitter.com/2009/10/theres-list-for-that.html |title=There's a List for That |publisher=blog.twitter.com |date=October 30, 2009 |accessdate=February 1, 2010 |archivedate=April 29, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429143525/http://blog.twitter.com/2009/10/theres-list-for-that.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

টুইট লিখিবৰ বাবে সদস্যসকলে টুইটাৰ ৱেবচাইট ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও মোবাইল ফোন বা এছএমএচৰ মাধ্যমৰেও টুইট লিখাৰ সুবিধা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://help.twitter.com/entries/14226-how-to-find-your-twitter-short-long-code |title=Using Twitter With Your Phone |quote=We currently support 2-way (sending and receiving) Twitter SMS via short codes and 1-way (sending only) via long codes. |publisher=Twitter Support |accessdate=2010-06-01 |archivedate=2010-03-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100315200218/http://help.twitter.com/entries/14226-how-to-find-your-twitter-short-long-code |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; টুইটাৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ]] [[চেন ফ্ৰান্সিস্কো]] চহৰত অৱস্থিত। তদুপৰি টেক্সাছৰ চেন এণ্টনি আৰু মাচাছ্যুচেটচৰ বষ্টনত টুইটাৰৰ [[চাৰ্ভাৰ]] আৰু শাখা কাৰ্যালয় আছে।

== ইতিহাস ==
[[চিত্ৰ: Twitter headquarters, San Francisco.jpg|left|thumb|250px|টুইটাৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয়, চেন ফ্ৰান্সিচকো, কেলিফোৰ্নিয়া]]

২০০৬ চনৰ [[মাৰ্চ]] মাহৰ পৰা টুইটাৰৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল। তাৰপিছত ২০০৬ চনৰ [[জুলাই]] মাহত জেক ডৰ্চিয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে ইয়াৰ উদ্বোধন কৰে। বৰ্তমান টুইটাৰে সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ২০১০ চনৰ ৩১ অক্টোবৰ তাৰিখলৈকে টুইটাৰত ১৭৫ মিলিয়ন অৰ্থাৎ ১৭.৫ কোটিৰো বেছি সদস্য আছিল। &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2371826,00.asp |title=Twitter: On-Track for 200 Million Users by Year's End |accessdate=October 31, 2010}}&lt;/ref&gt; পৰিসংখ্যা অনুসৰি একেই সময়তে টুইটাৰত ১৯০ মিলিয়ন বা ১৯ কোটি সদস্য আছিল আৰু দৈনিক ৬৫ মিলিয়ন বা ৬.৫ কোটি টুইট বাৰ্তা, আৰু ৮ লাখ অনুসন্ধানৰ কাম সম্পন্ন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.quantcast.com/twitter.com |title=twitter.com - Quantcast Audience Profile |publisher=Quantcast.com |date= |accessdate=2010-10-30 |archivedate=2010-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101011235536/http://www.quantcast.com/twitter.com |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; টুইটাৰক ইয়াৰ বিশেষতা অনুসৰি [[ইণ্টাৰনেট|ইণ্টাৰনেটৰ]] এছএমএচ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/swine-flu%5Cs-tweet-tweet-causes-online-flutter/356604/ |title=Swine flu's tweet tweet causes online flutter |date=April 29, 2009 |first=Leslie |last=D'Monte |publisher=Business Standard |quote=Also known as the 'SMS of the internet', Twitter is a free social networking and micro-blogging service |accessdate=May 28, 2009}}&lt;/ref&gt;


== টুইটবোৰ বিষয় ==
[[File:Content of Tweets.svg|thumb|250px|left|টুইটবোৰ বিষয়&lt;ref name=&quot;pear-babble&quot;/&gt;
{{legend|#093|বাতৰি}}{{legend|#90c|স্পাম}}{{legend|#f90|নিজৰ প্ৰচাৰ}}{{legend|#933|অৰ্থহীন কথা}}{{legend|#1e1edc|বাৰ্তালাপ}}{{legend|#660|Pass-along value}}]]

চেন এণ্টনিয়োৰ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান পিয়েৰ এনালাইটিকচে আগষ্ট ২০০৯ত ৰাতিপুৱা ১১ বজাৰ পৰা সন্ধিয়া ৫ বজাৰ (CTC সময় অঞ্চলৰ) মাজৰ আমেৰিকাৰ ২০০০ ইংৰাজী টুইট দুসপ্তাহৰ বাবে অধ্যয়ন কৰি টুইটসমূহক ছভাগত ভাগ কৰে:&lt;ref name=&quot;pear-babble&quot;&gt;{{Cite book| first=| last=| coauthors=| contribution=Twitter Study – August 2009| title=Twitter Study Reveals Interesting Results About Usage| editor-first=Ryan| editor-last=Kelly| coeditors=| publisher=Pear Analytics| place=San Antonio, Texas| pages=| date=August 12, 2009| year=| id=| contribution-url=http://www.pearanalytics.com/blog/wp-content/uploads/2010/05/Twitter-Study-August-2009.pdf| format=PDF format; [[Adobe Reader]] required| accessdate=Jun 3, 2010| postscript=&lt;!--None--&gt;| archivedate=July 15, 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715062407/http://www.pearanalytics.com/blog/wp-content/uploads/2010/05/Twitter-Study-August-2009.pdf}}&lt;/ref&gt;

* অৰ্থহীন কথা – ৪০%
* বাৰ্তালাপ – ৩৮%
* Pass-along value – ৯%
* নিজৰ প্ৰচাৰ – ৬%
* স্পাম – ৪%
* বাতৰি – ৪%&lt;ref name=&quot;pear-babble&quot; /&gt;

{{-}}
== টুইটাৰৰ ল'গ' ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Twitter logo.svg|টুইটাৰৰ প্ৰথমটো ল'গ' (২০০৬ চনৰ ১৫ জুলাইৰ পৰা ২০১০ চনৰ ১৪ ছেপ্তেম্বৰলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল)
Image:Twitter 2010 logo.svg|টুইটাৰৰ দ্বিতীয়টো ল'গ' (২০১০ চনৰ ১৪ ছেপ্তেম্বৰৰ পৰা ২০১২ চনৰ ৫ জুনলৈকে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল)
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|2}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* {{Official website|https://twitter.com|mobile=https://m.twitter.com}}
* {{Google Play|com.twitter.android|টুইটাৰ}}
* [https://twitter.com/aswikipedia টুইটাৰত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]

[[শ্ৰেণী:চচিয়েল নেটৱৰ্ক]]
[[শ্ৰেণী:ৱেবছাইট]]
[[শ্ৰেণী:ম'বাইল এপ্লিকেচন]]</text>
      <sha1>gvcpq54dcaeo5btzpakqigtipfw5cdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গুগল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19646</id>
    <revision>
      <id>648615</id>
      <parentid>646162</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15318" sha1="t42mcs9qo64qvs4482ce6bjavbqt6dj" xml:space="preserve">{{About|গুগল কোম্পানী|একেই নামৰ সংখ্যা|গুগ'ল}}'''গুগল ইন্‌কৰ্পোৰেটেড''' ({{lang-en|Google Incorporated}}) [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ এটা প্ৰযুক্তি কোম্পানী। গুগল সাধাৰণতে গুগল চাৰ্চ ইঞ্জিন আৰু অনলাইন বিজ্ঞাপন সেৱাৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত। ইয়াৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় কেলিফৰ্নিয়াৰ মাউণ্টেইন ভিউ চহৰত অৱস্থিত। গুগলৰ মূলমন্ত্ৰ হ'ল &quot;বিশ্বৰ তথ্য একত্ৰিত কৰি সেইবোৰ সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰি তোলা। গুগলৰ নিজস্ব প্ৰতিষ্ঠানিক মূলমন্ত্ৰ হ'ল &quot;Don't be evil&quot; অৰ্থাৎ &quot;কেতিয়াও বেয়া নহ'ব&quot;। ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দুজন পি এইচ ডি অধ্যয়নৰত ছাত্ৰ লেৰী পে'জ আৰু চাৰ্গেই ব্ৰিন গুগলৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|url-status=live|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X|issn=0169-7552|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|archive-date=September 27, 2015|access-date=April 7, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|archivedate=September 27, 2015|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |issn=0272-1732 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a }}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==
১৯৯৬ চনত গৱেষণা প্ৰকল্প হিচাপে কেলিফোৰ্নিয়াৰ ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দুজন পি এইচ ডি অধ্যয়নৰত ছাত্ৰ লেৰী পে'জ আৰু চাৰ্গেই ব্ৰিনে ইয়াৰ কাম কাজ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মনোভাৱ আছিল সেইসময়ৰ কৌশলসমূহক চেৰাই এটা নতুন কৌশলৰে যদি কোনো এটা চাৰ্চ ইঞ্জিন যদি সৃষ্টি কৰা হয়, যিটোৰে [[ৱেবছাইট|ৱেবছাইটবোৰৰ]] মাজত থাকি যদি পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক ৰাখি যদি ফলাফল নিৰ্নয় কৰা যায় তেন্তে আৰু ভাল ফলাফল পোৱা যাব। 

১৯৯৮ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত&lt;ref&gt;{{cite web |title=From the garage to the Googleplex |url=https://about.google/our-story/ |publisher=Google}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=Google |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Google |publisher=ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়া}}&lt;/ref&gt; লেৰী পে'জ আৰু চাৰ্গেই ব্ৰিনে এটা প্ৰাইভেট লিমিটেড কোম্পানী হিচাপে গুগল প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ২০০৪ চনৰ ১৯ আগষ্টত ই এটা পাব্লিক লিমিটেড কোম্পানিলৈ পৰিণত হয়। সময়ৰ লগত নিত্যনতুন পণ্য আৰু সেৱা যোগ কৰি গুগলে প্ৰতিদিনেই নিজৰ আকাৰ আৰু উপযোগিতা বঢ়াই তোলাত সক্ষম হৈছে। একেসময়েতে নতুন কোম্পানী কিনি নিজৰ লগত একত্ৰীকৰণ, ভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰ লগত অংশীদাৰিত্ব আৰু [[বিজ্ঞাপন]] জগতত নিজৰ অৱস্থানক সুদৃঢ়ীকৰণৰ মাধ্যমেৰে নিজকে বহুমুখী হিচাপে পৰিচয় কৰাইছে। ইয়াৰ ফলত তথ্য সন্ধান কৰাৰ সমসাময়িকভাৱে বৰ্তমান সময়ত ইমেইল, সামাজিক সংযোগী নেটৱৰ্কিং, ভিডিঅ শ্বেয়াৰিং, অফিছ প্ৰডাক্টিভিটি আদিৰ ক্ষেত্ৰত গুগলে নিজৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিছে। 

বৰ্তমান গুগলৰ চি ই ও [[সুন্দৰ পিচাই]], এজন ভাৰতীয়।

==গুগলৰ এপ তালিকা==
*'''[[ব্ল'গাৰ]]''' [[File:Blogger icon 2017.svg|20px]]  
**[https://www.blogger.com/ ব্ল'গাৰ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল যোগাযোগ‌]]''' [[File:Google Contacts icon (2022).svg|20px]]
**[https://contacts.google.com/ যোগাযোগ‌ (ম'বাইল নম্বৰ ডায়েৰী) লিংক]
*'''[[ফাইলচ]]''' [[File:Google Files logo.svg|60px]]
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.nbu.files ফাইলচ এপ্ ডাউনলোড লিংক]
*'''[[জিবোৰ্ড]]''' [[File:Gboard logo.svg|20px]]
** [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.inputmethod.latin ডাউনলোড লিংক]
*'''[[জিমেইল]]''' [[File:Gmail icon (2020).svg|20px]]  
**[https://mail.google.com/ জিমেইল ৱেবছাইট লিংক]
*&lt;font color=&quot;maroon&quot;&gt;'''গু'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''গ'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;red&quot;&gt;'''ল'''&lt;/font&gt;   [[File:Google 2015 logo.svg|50px]]  
**[https://www.google.com/ গুগল ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল এআই]]'''
**[https://ai.google/ গুগল এআইৰ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল এডচ্]]''' [https://web.archive.org/web/20260106110820/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A6%B2_%E0%A6%8F%E0%A6%A1%E0%A6%9A%E0%A7%8D] [[File:Google Ads logo.svg|20px]]  
**[https://ads.google.com/ গুগল এডচ্ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল কেলেণ্ডাৰ]]''' [[File:Google_Calendar_icon_(2020).svg|20px]]  
**[https://calendar.google.com/ গুগল কেলেণ্ডাৰ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল চাট]]''' [https://web.archive.org/web/20260106133726/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A6%B2_%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%9F] [[File:Google_Chat_icon_(2023).svg|20px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.dynamite গুগল চাট ডাউনলোড লিংক]
*'''[[গুগল ক্ৰ'ম]]''' [[File:Google_Chrome_icon_(February_2022).svg|20px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.android.chrome গুগল ক্ৰম ব্ৰাউজাৰ ডাউনলোড লিংক]
*'''[[গুগল ক্লাছৰুম]]''' [[File:Google_Classroom_Logo.svg|20px]]  
**[https://classroom.google.com/ গুগল ক্লাছৰুম ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল ছাইটচ]]''' [[File:Google Sites 2020 Logo.svg|15px]]  
**[https://sites.google.com/ গুগল ছাইটচৰ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল ডক্স]]''' [[File:Google_Docs_2020_Logo.svg|15px]]  
**[https://google.com/docs গুগল ডক্স ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল ড্ৰাইভ]]''' [[File:Google Drive icon (2020).svg|15px]]  
**[https://drive.google.com/ গুগল ড্ৰাইভ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল ফাইণ্ড মাই ডিভাইছ]]''' 
**[https://www.google.com/android/find ফাইণ্ড মাই ডিভাইছ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল মেপচ্]]''' [[File:Google_Maps_Logo.svg|80px]]  
**[https://google.com/maps গুগল ড্ৰাইভ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল মীট]]''' [https://web.archive.org/web/20260106210120/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A6%B2_%E0%A6%AE%E0%A7%80%E0%A6%9F] [[File:Google_Meet_icon_(2020).svg|20px]]  
**[https://meet.google.com/ গুগল ড্ৰাইভ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল নিউজ]]''' [[File:Google_News_icon.svg|20px]]  
**[https://news.google.com/ গুগল নিউজ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল পে]]''' [[File:Google_Pay_Logo_(2020).svg|90px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.nbu.paisa.user গুগল পে ডাউনলোড লিংক]
*'''[[গুগল প্লে ষ্টোৰ]]''' [[File:Google Play 2022 logo.svg|90px]]  
*'''[[গুগল প্লে বুকচ্]]''' [[File:Google_Play_Books_icon_(2023).svg|20px]]  
**[https://play.google.com/books গুগল প্লে বুকচ্ ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল প্লে গেমচ্]]''' [[File:Google_Play_Games_logo_(2023).svg|20px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.play.games গুগল প্লে গেমচ্ ডাউনলোড লিংক]
*'''[[গুগল শ্বীট]]''' [https://web.archive.org/web/20260106084713/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A6%B2_%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%9F] [[File:Google_Sheets_2020_Logo.svg|15px]]  
**[https://google.com/sheets গুগল শ্বীট ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল শ্লাইডচ্]]''' [https://web.archive.org/web/20260106142036/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A6%B2_%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%87%E0%A6%A1%E0%A6%9A%E0%A7%8D] [[File:Google_Slides_2020_Logo.svg|15px]]  
**[https://google.com/slides গুগল ক্ৰম ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল ট্ৰান্সলেট]]''' [[File:Google_Translate_logo.svg|20px]]  
**[https://translate.google.com/ গুগল ট্ৰান্সলেট ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[গুগল ৱালেট]]''' [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/গুগল_ৱালেট] [[File:Google_Wallet_icon.svg|20px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.walletnfcrel গুগল ৱালেট ডাউনলোড লিংক]
*'''[[ইমেজেন]]'''
**[https://deepmind.google/models/imagen/ ইমেজন ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[লাইভ ট্ৰেন্সক্ৰাইব]]''' 
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.audio.hearing.visualization.accessibility.scribe লাইভ ট্ৰেন্সক্ৰাইব ডাউনলোড লিংক]
*'''[[ফটোমেথ]]''' [[File:PhotoMath_Logo.png|30px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.microblink.photomath ফটোমেথ ডাউনলোড লিংক]
*'''[[ৰিড এলং বাই গুগল]]''' 
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.seekh ৰিড এলং বাই গুগল ডাউনলোড লিংক]
*'''[[ইউটিউব]]''' [[File:YouTube_2024.svg|70px]]  
**[https://youtube.com/ ইউটিউব ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[ইউটিউব কিডচ্]]''' [https://web.archive.org/web/20260106051507/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%87%E0%A6%89%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%89%E0%A6%AC_%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%A1%E0%A6%9A%E0%A7%8D] [[File:YouTube_Kids_logo.svg|90px]]  
**[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.google.android.apps.youtube.kids ইউটিউব কিডচ্ ডাউনলোড লিংক]
*'''[[ইউটিউব মিউজিক]]''' [[File:YouTube_Music_2024.svg|60px]]  
**[https://music.youtube.com/ ইউটিউব মিউজিক ৱেবছাইট লিংক]
*'''[[ইউটিউব ষ্টুডিঅ']]''' [[File:YouTube_Studio_logo.svg|60px]]  
**[https://studio.youtube.com/ ইউটিউব ষ্টুডিঅ' ৱেবছাইট লিংক] 

'''''বৰ্তমান বন্ধ হোৱা পৰিসেৱাবিলাক:'''''
*'''[[অৰ্কুট]]''' [https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/অৰ্কুট] [[File:Logo_ORKUT.svg|30px]] 
**[[২৪ জানুৱাৰী]] ২০০৪-ৰ পৰা [[৩০ ছেপ্টেম্বৰ]] ২০১৪ লৈ '''অৰ্কুট''' আছিল জনপ্ৰিয় সামাজিক মাধ্যম।
*'''[[গুগল প্লাচ]]''' [https://web.archive.org/web/20260106073104/https://assamesepedia.miraheze.org/wiki/%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%97%E0%A6%B2_%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%9A] [[File:Google_Plus_logo_(2015-2019).svg|20px]]
**২০১৯ চনৰ [[২ এপ্ৰিল]] তাৰিখে গুগল প্লাচ বন্ধ কৰা হয়।

== তথ্যসূত্ৰ ==
&lt;references/&gt;

==বাহ্যিক সংযোগ==
&lt;!-- DO ''not'' add links --&gt;
{{sisterlinks|Google}}
* {{official website|www.google.com}}
* [http://www.google.com/corporate Corporate homepage]
* [http://googleblog.blogspot.com/ Official blog]
* {{YouTube channel|Google}}
* {{crunchbase}}
* [http://research.google.com/ Google Research]
* [https://web.archive.org/web/19981111183552/http://google.stanford.edu/ Google website from November 11, 1998] at the [[Internet Archive]]
*{{Dmoz|Computers/Companies/Google%2C_Inc./}}
*{{OpenCorp}}

{{Google Inc.}}


[[শ্ৰেণী:ইণ্টাৰনেট]]
[[শ্ৰেণী:ৱৰ্ল্ড ৱাইড ৱেব]]
[[শ্ৰেণী:কোম্পানী]]
[[শ্ৰেণী: গুগল]]</text>
      <sha1>t42mcs9qo64qvs4482ce6bjavbqt6dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21886</id>
    <revision>
      <id>648696</id>
      <parentid>440858</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T07:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36053" sha1="l8rqmkfcup13agwqp873137ujae6tul" xml:space="preserve">{{অনুলিপি সম্পাদনা}}
{{Infobox philosopher
| region = পশ্চিমীয়া দৰ্শন
| era = বিংশ শতিকাৰ দৰ্শন
| image = Bertrand Russell transparent bg.png
| caption =
| name = বাৰ্ট্ৰেণ্ড আৰ্থাৰ উইলিয়াম ৰাছেল, তৃতীয় আৰ্ল ৰাছেল
| birth_date = {{birth date|df=yes|1872|5|18}}
| birth_place = ট্ৰেলেক, মন্‌মাউথশ্বায়াৰ, [[যুক্তৰাজ্য]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1970|2|2|1872|5|18}}
| death_place = পেনৰাইনডিউড্ৰিথ, সংযুক্ত ৰাজ্য
| school_tradition = [[বিশ্লেষণাত্মক দৰ্শন]]&lt;br /&gt;{{awd|[[সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা]]|১৯৫০}}
| main_interests = [[মেটাফিজিক্স]], [[এপিষ্টেমোলজি]], [[যুক্তি]], [[গণিত]], [[ভাষাৰ দৰ্শন]], [[বিজ্ঞানৰ দৰ্শন]], [[নীতি শাস্ত্ৰ]], [[ধৰ্মৰ দৰ্শন]], [[দৰ্শনৰ ইতিহাস]]
|influences = {{plainlist |
* [[জন ষ্টুৱাৰ্ট মিল]]
* পিয়েন'
* ফ্ৰেজ
* [[Santayana|শান্তায়ানা]]
* [[লেইব্‌নিজ]]
* [[ডেভিদ হিউম]]
* [[জন লক]]
* ৱিট্‌গেনষ্টেইন
* স্পাইন'জা
* হোৱাইটহে'ড
}}
| influenced = {{plainlist |
* ৱিট্‌গেনষ্টেইন
* এ জে আয়াৰ
* ৰুডল্ফ কাৰণেপ
* কাৰ্ট গডেল
* [[কাৰ্ল পোপাৰ|পোপাৰ]]
* [[W. V. Quine|কুইনে]]
* [[ন’ম চমস্কি]]
* [[J. L. Austin|অ’ষ্টিন]]
* [[Saul Kripke|ক্ৰিপকি]]
* [[Moritz Schlick|শ্লিক]]
* [[Alfred Tarski|টাৰ্স্কি]]
* [[Friedrich Waismann|ভাইজমান]]
* [[Donald Davidson (philosopher)|ডেভিদছন]]
* [[A. S. Eddington|এডিংটন]]
* [[এলেন টিউৰিং]]
* [[Jules Vuillemin|ভুইলেমিন]]
* [[John McDowell|মেকড’ৱেল]]
* [[Satish Kumar|কুমাৰ]]
* [[Albert Ellis|এলবাৰ্ট এলিছ]]
}}
| notable_ideas = [[বিশ্লেষণাত্মক দৰ্শন]], [[Logical atomism|যৌক্তিক পৰমাণুবাদ]], [[বিৱৰণ তত্ত্ব]], [[knowledge by acquaintance|নলেজ বাই একুইণ্টেঞ্চ]] আৰু [[knowledge by description|নলেজ বাই ডেস্ক্ৰিপশ্যন]], [[ৰাছেলৰ পাৰাডক্স]], [[ৰাছেলৰ টিপট্‌]]
| signature =
}}
'''বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল''' ({{lang-en|Bertrand Russell}}) সম্পূৰ্ণ নাম '''বাৰ্ট্ৰেণ্ড আৰ্থাৰ উইলিয়াম ৰাছেল, তৃতীয় আৰ্ল ৰাছেল''', [[Order of Merit (Commonwealth)|অ’ এম]], [[Fellow of the Royal Society|এফ আৰ এছ]] (১৮ মে' ১৮৭২ – ২ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৭০) একাধাৰে এজন [[ব্ৰিটিছ]]&lt;ref&gt;Sidney Hook, &quot;Lord Russell and the War Crimes Trial&quot;, ''Bertrand Russell: critical assessments'', Volume 1, edited by A. D. Irvine, (New York 1999) page 178&lt;/ref&gt; [[দাৰ্শনিক]], [[গণিতজ্ঞ]] আৰু [[ন’বেল বঁটা]] বিজয়ী সাহিত্যিক হোৱাৰ উপৰিও এজন মানৱ মুক্তি আৰু মানৱাধিকাৰৰ প্ৰবক্তা আছিল।&lt;ref name=&quot;stanford&quot;&gt;Stanford Encyclopedia of Philosophy, [http://plato.stanford.edu/entries/russell/ &quot;Bertrand Russell&quot;], 1 May 2003&lt;/ref&gt;

== জন্ম আৰু শিক্ষা ==
১৮৭২ চনৰ ১৮মে’ তাৰিখে জন্ম গ্ৰহণ কৰা বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ মাত্ৰ এবছৰ বয়সতেই পিতৃবিয়োগ হয়। বিখ্যাত ’আৰ্ল’(Earl) পৰিয়ালৰ সন্তান বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলক সেই বয়সতেই ৰিচমণ্ড পাৰ্কৰ (Richmond park) পেমব্ৰ’ক ভৱনলৈ লৈ অহা হয়। ইয়াত তেওঁ আইতাকৰ তত্ত্বাৱধানত ডাঙৰ-দীঘল হ’বলৈ ধৰে। ’প্ৰিনচিপিয়া মেথেমেটিকা’(Principia Mathematica) ৰ দৰে বিখ্যাত গ্ৰন্থৰ প্ৰণেতা ৰাছেলে তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক স্কুলীয়া জীৱনত পূৰণৰ নেওতাখন মনত ৰাখিব নোৱাৰি কান্দি পেলাইছিল। ইফালে বীজ গণিতখন দেখিলেও তেওঁ জ্বৰ উঠিছিল। জ্যামিতিতো তেওঁ আছিল তথৈবচ। কিন্তু সেই ৰাছেলেই এদিন গণিত শাস্ত্ৰৰ মহামূল্যবান গ্ৰন্থ ’প্ৰিনচিপিয়া মেথেমটিকা’ৰ ৰচনা আৰু প্ৰকাশেৰে বিশ্বক চমক খুৱাই তোলে। বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ ককাদেউতাক লৰ্ড জন ৰাছেলৰ আছিল এটা প্ৰকাণ্ড ঘৰুৱা পুথিভঁৰাল। বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলৰ দিনটোৰ বেছিভাগ সময় অতিবাহিত হৈছিল এই পুথিভঁৰাল বা গ্ৰন্থাগাৰত। তেওঁৰ অধ্যয়ন কোনো এটা বিশেষ বিষয়ৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাছিল। ১৬ বছৰ বয়সত ভৰি দিয়াৰ আগতেই বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলে এই গ্ৰন্থাগাৰটোৰ প্ৰায়বোৰ কিতাপেই পঢ়ি শেষ কৰি পেলাইছিল। পৰবৰ্তী কালত ’ব্ৰিটেইনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ জ্ঞানী’ (The wisest man in Britain) খিতাপ লাভ কৰাৰ মূলতে আছিল ৰাছেলৰ এই অধ্যয়ন। কিন্তু এই অধ্যয়নৰ পৰা হোৱা জ্ঞানোপাৰ্জন আৰু তেওঁৰ স্বকীয় চৰ্চ্চাৰ ফলত তেওঁ কেৱল ব্ৰিটেইনৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ জ্ঞানী হৈ নাথাকিল, তেওঁ বিশ্বৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ জ্ঞানীৰূপে পৰিচিত হ’ল।
অত্যধিক অধ্যয়নৰ ফলত ১৬ বছৰ বয়সতে ৰাছেলৰ চকুৰ দৃষ্টিশক্তি শোচনীয়ভাৱে হ্ৰাস পায়। ফলস্বৰূপে চিকিত্সকৰ নিৰ্দেশক্ৰমে তেওঁ লিখা-পঢ়াৰ পৰা বিৰত থাকিবলগীয়া হয়।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;&gt;{{cite book | title=আধুনিক বিশ্বৰ এশগৰাকী মহান ব্যক্তি | publisher=দিছপুৰ প্ৰিণ্ট হাউছ | author=কনকসেন ডেকা | authorlink=বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল | year=১৯৯৪ | pages=১১-১৫}}&lt;/ref&gt;

১৮ বছৰ বয়সত ৰাছেলে [[ট্ৰিনিটি]] কলেজত ভৰ্তি হয়। সেই সময়ত ট্ৰিনিটিত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি থকা বিখ্যাত লোকসকলৰ ভিতৰত বিশেষভাৱে উল্লেখনীয় আছিল কবি [[থমাছ মূৰ]], [[হোৱাইটহেদ্‍]], [[এডিংটন]], [[ৰুদাৰকৰ্ড]], [[মাৰ্ছেল]] আদি। এই প্ৰখ্যাত ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত হেগেলীয় দাৰ্শনিক [[মেক্টেকগাৰ্টো]] আছিল। ৰাছেলৰ সৈতে টেগাৰ্টৰ বন্ধুত্ব হোৱাৰ উপৰিও টেগাৰ্টোৰ দাৰ্শনিক চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱো পৰে ৰাছেলৰ ওপৰত।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt;

== বিবাহ আৰু সামাজিক জীৱন ==
কেমব্ৰিজৰ ট্ৰিনিটি কলেজৰ পৰা ওলোৱাৰ কিছুকাল পিছতেই অৰ্থাৎ ১৮৯৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত এলীচ্‍ পিয়েৰছেল্‍ স্মিথৰ হৈতে ৰাছেলৰ [[বিয়া]] হয়। তেওঁ ধৰ্মীয় নীতি-নিয়মৰ ক্ষেত্ৰত থকা নিৰ্দেশাৱলীতো সত্যতাৰ অভাৱ লক্ষ্য কৰিছিল আৰু ধৰ্মকো তেওঁৰ জীৱনত স্থান দিয়া নাছিল। পৰীক্ষা আৰু পৰিদৰ্শনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল তেওঁৰ বহু দৰ্শিতাজনিত (Emperical) দৰ্শনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিহে ৰাছেলে সকলো কথালৈ লক্ষ্য কৰিছিল আৰু সেইমতেই বিশুদ্ধ বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগীৰে সকলোবোৰ কথা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ এই দৃষ্টিভঙ্গীৰেই মাৰ্ক্সবাদতো বিশ্বাস কৰিছিল আৰু পিছৰ জীৱনত স্থায়ীভাৱে সমাজতন্ত্ৰকেই গ্ৰহণ কৰিছিল। বৈবাহিক নীতি-নিয়মৰ ক্ষেত্ৰতো ৰাছেলে বিশ্বাস নাৰাখি মুক্ত প্ৰেমৰহে (Free love) পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ নিজে চাৰিবাৰ বিয়া কৰাইছিল। কিন্তু সামাজিক নিয়মানুসাৰে এই কেইখন বিয়া হোৱা নাছিল। কোনো ধৰণৰ স্থিৰীকৃত সূত্ৰৰ ওপৰত ৰাছেলে বিশ্বাস নকৰিছিল। সেয়ে সমাজৰ প্ৰবৰ্তিত এনে প্ৰতিটো নিয়মৰ উলঙ্ঘা কৰি তেওঁ এদিন সমাজহীন হৈ পৰিছিল। এই সময়ত তেওঁ প্ৰচলিত ৰীতি-নীতিত বিশ্বাস নৰখা কেতবোৰ লোক বিচাৰি লৈছিল বন্ধুত্ব কৰিবৰ বাবে আৰু তেনেকৈয়ে তেওঁৰ বন্ধুত্ব হৈছিল চিড্নী্, বিয়েট্ৰিচ্‌ ৱেব (Beatrice Web), বাৰ্ণাৰ্ড শ্ব, চাৰ্লচ ট্ৰেভেলিন আৰু হাৰ্বাট চেমুৱেলৰ দৰে বিখ্যাত ব্যক্তিসকলৰ সৈতে।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt;

চীন ভ্ৰমণ কালত ড’ৰা ব্লেক নামৰ পৰিচাৰিকা গৰাকীয়ে তেওঁৰ দ্বিতীয়া পত্নীৰ স্থান লাভ কৰে। ড’ৰা ব্লেকৰ সৈতে হোৱা তেওঁৰ দ্বিতীয় বিবাহৰ অন্তত ৰাছেলে তেওঁৰ পত্নীৰ সৈতে লগলাগি  ’বেকন হিল স্কুল’(Beacon Hill School) স্থাপন কৰে। এই স্কুল ৰাছেলে নিজ চেষ্টাত দ্বিতীয় মহাসমৰৰ সময়লৈকে চলাই যায়। ১৯৩৫ চনত ৰাছেলৰ, ড’ৰা ব্লেকৰ সৈতে বিবাহ বিচ্ছেদ ঘটে আৰু তৃতীয়বাৰৰ বাবে তেওঁ এইবাৰ বিয়া কৰায় পেট্ৰিচিয়া স্পেন্‌চক্‌(Patricia Spence)। ৮০ বছৰ বয়সত ৰাছেলে চতুৰ্থবাৰ বিয়া কৰাইছিল।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt;

== ৰাজনৈতিক জীৱন ==
ৰাছেলে কেৱল সামাজিক সংস্কাৰৰহে যে বিৰোধিতা কৰিছিল এনে নহয়। তেওঁৰ ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভঙ্গীও আছিল বৈপ্লৱিক। এই বৈপ্লৱিক দৃষ্টিভঙ্গীৰে তেওঁ [[প্ৰথম মহাসমৰ]]ৰ সময়ত ব্ৰিটেইনে পালন কৰা ভূমিকাৰ ঘোৰ বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু ফলস্বৰূপে চৰকাৰৰ অপ্ৰিয়ভাজন হৈছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধই ৰাছেলৰ জীৱন আৰু চিন্তাধাৰাৰ আমূল পৰিবৰ্তন সাধন কৰে। প্ৰথমাৱস্থাত যুদ্ধই তেওঁ মনত সৃষ্টি কৰা ত্ৰাস আৰু দুখৰ ভাবৰ পৰা হৈ তেওঁ এইবাৰ যুদ্ধ বিৰোধী আন্দোলনত সক্ৰিয় অংশ গ্ৰহণ কৰে। তেওঁ ’ন’ কন্‌চক্ৰিপচন্‌ কমিটী (No Conscription Committee) ৰ সদস্যভুক্ত হয় আৰু যুদ্ধবিৰোধী মুখপত্ৰ ’লেবাৰ লিডাৰ’(Labour Leader) কাকতত চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে সমালোচনাত সৰৱ হৈ উঠে। ইয়াৰ পৰিণতি হিছাপে ১৯১৬ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে তেওঁ গ্ৰেপ্তাৰবৰণ কৰিবলগীয়া হয় আৰু পিছত লণ্ডনৰ লৰ্ড মেয়ৰৰ সমুখত ৰাজকীয় সৈন্য বাহিনীৰ মাজত বিশৃঙ্খলতা সৃষ্টি কৰিবলৈ বিচৰাৰ অভিযোগত তেওঁক ট্ৰিনিটি কলেজৰ চাকৰিৰ পৰাও বখাৰ্স্ত কৰা হয়। আনকি এই সময়তে তেওঁক আমেৰিকাৰ হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ে অধ্যাপনাৰ বাবে জনোৱা আমন্ত্ৰণো, পৰৰাষ্ট্ৰ বিভাগে তেওঁক সেই দেশলৈ পাৰপত্ৰ নিদিয়াৰ ফলত প্ৰত্যাখ্যান কৰিবলগীয়া হয়। ১৯১৭ চনত ৰাছেলে ’ন’ কন্‌চক্ৰিপচন কমিটীৰ আন এখন মুখপত্ৰ ’দি ট্ৰাইবুনেল’ত লিখা এটি প্ৰবন্ধৰ বাবে ছমাহ কাৰাবাসত কটাবলগীয়া হয়। ’ব্ৰিস্কটন’ কাৰাগাৰত দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ বন্দী হিছাপে থকা অৱস্থাত তেওঁক [[টি এছ ইলিয়ট]], ডেমেণ্ড মেকাৰ্থে আদিৰ দৰে ব্যক্তিসকলে লগ ধৰিবলৈ যায় অৰু তেওঁলোকৰেই হস্তক্ষেপত ৰাছেলে কাৰাগাৰত লাভ কৰে এটা প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ’চেল’। ইয়াৰ পিছত বন্দী অৱস্থাতে ’ইনট্ৰডাকচন টু মেথমেটিকেল ফিলচফী’ (Introduction to Mathematical Philosophy) গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰি শেষ কৰাৰ উপৰিও পৰবৰ্তী কালত প্ৰকাশ পাবলগীয়া তেওঁ ’এনালাইচিচ অৱ মাইণ্ড”(Analysis of Mind) গ্ৰন্থৰ জুমুঠিটোও তৈয়াৰ কৰে। লগতে দে’ ৱেৰ (Dewey) ’এচেজ ইন এক্সপেৰিমেণ্টেল লজীক’ (Essays in Experimentel Logic) গ্ৰন্থৰ এটি সমালোচনাও লিখি উলিয়ায়। ১৯২০ চনত ছোভিয়েত ইউনিয়নৰ আমন্ত্ৰণক্ৰমে ৰাছেলে সেই দেশ ভ্ৰমণ কৰে। তেওঁৰ এই ভ্ৰমণৰ পটভূমিত ৰচিত হয় ’দে প্ৰেকটিচ এণ্ড থিয়ৰী অৱ বল্‌স্বেভিজিম (The Practice and theory of Balshevism) সেই একে বছৰতে ৰাছেল চীন দেশ ভ্ৰমণতো যায়। চীনদেশ ভ্ৰমণ কালত তেওঁৰ সন্মানাৰ্থে বেইজিং বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰসকলে এখনি ৰাছেল পত্ৰিকা প্ৰকাশ কৰে। সেই সময়ৰ অবিসংবাদী চীনা নেতা চান য়াটচনে মন্তব্য কৰে যে বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলেই ইংলণ্ডৰ একমাত্ৰ ব্যক্তি যি চীনদেশক সম্পূৰ্ণৰূপে বুজি পায়। চীন ভ্ৰমণৰ অন্তত ৰাছেলে প্ৰকাশ কৰে, সেই সময়ৰ চীনৰ সমস্যা ৰাজিৰ ওপৰত ৰচিত ’দি প্ৰব্‌লেমচ্‌ অব চাইনা’ (The Problems of China)। কিন্তু এই ভ্ৰমণ শেষ কৰাৰ পূৰ্বকালত ৰাছেল অসুস্থ হৈ পৰে আৰু মৃতপ্ৰায় অৱস্থাৰ পৰা ড’ৰা ব্লেক নামৰ এগৰাকী পৰিচাৰিকাৰ যত্নত পুনৰ সুস্থতা লাভ কৰে। ইতিমধ্যে দুবাৰকৈ সংসদৰ নিৰ্বাচনত পৰাজয়বৰণ কৰাৰ পিছতো ৰাছেলে পুনৰ ১৯২২/২৩ চনত সংসদীয় নিৰ্বাচনত লেবাৰ পাৰ্টিৰ প্ৰাৰ্থী হিছাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। অৱশ্যে এইবাৰো তেওঁ পৰাজয়বৰণ কৰিবলগীয়া হয়।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt;

== প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ ==
বহুমুখী প্ৰতিভাৰ অধিকাৰী ৰাছেলে ৩৮ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰধানকৈ গণিতশাস্ত্ৰৰ চৰ্চ্চাতেই ব্যস্ত থাকে। এই সময়ছোৱাতে তেওঁ তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ ’[[প্ৰিনচিপিয়া মেথেমেটিকা]]’ৰ তিনিটা খণ্ডৰ কাম শেষ কৰে। ১৯৩০ৰ দশকটোৰ ভিতৰত ৰাছেলে ৰচনা কৰে ’দি কঙ্কুৱেষ্ট্‌ অব হেপিনেচ’(The Conquest of Happiness), ’ইন প্ৰেইজ্‌ অব আইড্‌‌ল্‌নেচ’(In Praise of Idleness) আৰু ’ৰিলিজিয়ন অণ্ড চায়েন্স’(Religion and science) নামে তিনিখন গ্ৰন্থ।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt; অনান্য গ্ৰন্থসমূহৰ নাম তলত উল্লেখ কৰা হ’ল।

* ABC of Relativity
* Autobiography
* History of Western Philosophy
* Analysis of Matter
* [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=2529 ''The Analysis Of Mind'']
* Authority and the Individual
* Basic Writings of Brertrand Russell
* Human Knowledge: Its Scope and Value
* Human Society in Ethics and Politics
* An Inquiry into Meaning and Truth
* Introduction to Mathematical Philosophy
* Logic and Knowledge
* Marriage and Morals
* Mortals and Others, Volume I - II
* My Philosophical Development
* Mysticism and Logic
* On Education
* Our Knoweledge of the External World
* Outline of Philosophy
* [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=4776 ''Political Ideals''] (1917)
* Power
* Principles of Mathematics
* [[প্ৰিন্সিপিয়া মেথেমেটিকা]]
* Problems of Phylosophy
* Principles of Social Reconstruction
* Roads to Freedom
* Sceptical Essays
* Unpopular Essays
* In Quest of Happines
* Impact of Science on Society
* [http://www.positiveatheism.org/hist/russell1.htm &quot;A Free Man's Worship&quot;] (1903)
* [http://www.luminary.us/russell/atheist_agnostic.html &quot;Am I an Atheist or an Agnostic?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221010921/http://www.luminary.us/russell/atheist_agnostic.html |date=2007-02-21 }} (1947)
* [http://www.solstice.us/russell/icarus.html &quot;Icarus, or The Future of Science&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529182822/http://www.solstice.us/russell/icarus.html |date=2007-05-29 }} 1923
* [http://www.solstice.us/russell/religionciv.html &quot;Has Religion Made Useful Contributions to Civilization?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013171622/http://www.solstice.us/russell/religionciv.html |date=2008-10-13 }} 1930
* [http://www.solstice.us/russell/ideas_harm.html &quot;Ideas that Have Harmed Mankind&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015044506/http://www.solstice.us/russell/ideas_harm.html |date=2008-10-15 }} (1950)
* [http://www.zpub.com/notes/idle.html &quot;In Praise of Idleness&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822071656/http://www.zpub.com/notes/idle.html |date=2019-08-22 }} (1932)
* [http://nobelprize.org/literature/laureates/1950/russell-lecture.html &quot;What Desires Are Politically Important?&quot;] (1950)
* Why I am not a Christian?

== দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ==
[[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰম্ভ হোৱাৰ এবছৰমান আগতে ৰাছেলে তেওঁৰ তিনিটি পুত্ৰ আৰু পত্নীসহ আমেৰিকালৈ যায় আৰু প্ৰায় ছবছৰ কাল তাত বসবাস কৰে। এই সময়ছোৱাতে ৰাছেলে কেলিফৰ্নিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপৰিও ’কলেজ অব নিউইয়ৰ্ক চিটি’ৰ দৰ্শন বিভাগৰ অধ্যাপক হৈ থাকে। ইয়াৰোপৰি তেওঁ হাৰ্ভাৰ্ড আৰু পেনচিলভেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়তো বক্তৃতা দান কৰে। ১৯৪৪ চনত ট্ৰিনিটিৰ আমন্ত্ৰণক্ৰমে তেওঁ পুনৰ ইংলণ্ডলৈ ঘূৰি আহি কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ত যোগদান কৰে। ইংলণ্ডলৈ প্ৰত্যাবৰ্তন কৰাৰ পাছত ৰাছেল এইবাৰ সৰব হৈ উঠে পাৰমাণবিক নীৰস্ত্ৰীকৰণৰ সমৰ্থনত। তেওঁ এই উদ্দেশ্য সাধনৰ প্ৰচাৰ অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰে। ১৯৪৮ চনত বি-বি-চিৰ অনুৰোধক্ৰমে ৰাছেলে ’অথৰিটি এণ্ড দি ইনডিভিজুৱেল’ শীৰ্ষক বক্তৃতামালা আগবঢ়ায়।

== পুৰস্কাৰ ==

১৯৪৯ চনত ’অৰ্ডাৰ অব মেৰিট’ সন্মানেৰে বিভূষিত হয়।
৭৮ বছৰ বয়সত ১৯৫০ চনত ৰাছেলে ভ্ৰমণ কৰে [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]। এই ভ্ৰমণৰ পৰা ঘূৰি গৈ [[ইংলেণ্ড]] পোৱাৰ কিছুদিনৰ ভিতৰতে লাভ সাহিত্যৰ [[নোবেল বঁটা]]।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt;

== মৃত্যু ==
১৯৭০ চনত ৯৭ বছৰ বয়সত মৃত্যুবৰণ কৰা বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেলে তেওঁৰ জীৱনকালত প্ৰকাশ কৰা দৰ্শন আৰু গণিত শাস্ত্ৰৰ ৰচনাসমূহৰ উপৰিও প্ৰায় ডেৰকুৰি গল্প ৰচনা কৰি তেওঁৰ অসাধাৰণ সাহিত্যিক প্ৰতিভাৰ উদাহৰণ দাঙি ধৰে। বেৰী যোহনবাৰ্গৰ দ্বাৰা সংগৃহীত আৰু সম্পাদিত আৰু জৰ্জ এলেন এণ্ড আনউইনৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত ’দি কালেক্টেড ষ্টৰীজ অব বাৰ্ট্ৰেণ্ড ৰাছেল’(The Collected stories of Bertrend Russel) গ্ৰন্থত ৰাছেলৰ সমূহ সাহিত্য ৰচনা পঢ়িবলৈ পোৱা যায়।&lt;ref name=&quot;অসমীয়া গ্ৰন্থ&quot;/&gt;

== টোকা ==
{{Reflist}}

=== অধিক তথ্য সংযোগ ===
* 1900, ''Sur la logique des relations avec des applications à la théorie des séries'', ''Rivista di matematica 7'': 115–148.
* 1901, ''On the Notion of Order'', ''Mind (n.s.) 10'': 35–51.
* 1902, (with [[Alfred North Whitehead]]), ''On Cardinal Numbers'', ''American Journal of Mathematics 23'': 367–384.
* 1948, [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00h9lz3 BBC Reith Lectures: Authority and the Individual] A series of six radio lectures broadcast on the BBC Home Service in December 1948.
* John Newsome Crossley. ''A Note on Cantor's Theorem and Russell's Paradox'', ''Australian Journal of Philosophy 51'': 70–71.
* [[Ivor Grattan-Guinness]], 2000. ''The Search for Mathematical Roots 1870–1940''. Princeton University Press.
* ''Bertrand Russell: A Political Life'' by Alan Ryan 1981

=== ৰাছেলৰ দৰ্শন বিষয়ক গ্ৰন্থ ===
* ''Bertrand Russell: Critical Assessments'', edited by A. D. Irvine, 4 volumes, London: Routledge, 1999. Consists of essays on Russell's work by many distinguished philosophers.
* ''Bertrand Russell'', by John Slater, Bristol: Thoemmes Press, 1994.
* ''Bertrand Russell's Ethics''. by Michael K. Potter, Bristol: Thoemmes Continuum, 2006. A clear and accessible explanation of Russell's moral philosophy.
* ''The Philosophy of Bertrand Russell'', edited by P.A. Schilpp, Evanston and Chicago: Northwestern University, 1944.
* ''Russell'', by A. J. Ayer, London: Fontana, 1972. ISBN 0-00-632965-9. A lucid summary exposition of Russell's thought.
* ''The Lost Cause: Causation and the Mind-Body Problem'', by Celia Green. Oxford: Oxford Forum, 2003. ISBN 0-9536772-1-4 Contains a sympathetic analysis of Russell's views on causality.
* ''Russell's Idealist Apprenticeship'', by Nicholas Griffin. Oxford: Oxford University Press, 1991.

=== জীৱনীমূলক গ্ৰন্থ ===
* ''Bertrand Russell: Philosopher and Humanist'', by John Lewis (1968)
* ''Bertrand Russell'', by A. J. Ayer (1972), reprint ed. 1988: ISBN 0-226-03343-0
* ''The Life of Bertrand Russell'', by Ronald W. Clark (1975) ISBN 0-394-49059-2
* ''Bertrand Russell and His World'', by Ronald W. Clark (1981) ISBN 0-500-13070-1
* ''Bertrand Russell: Mathematics: Dreams and Nightmares'' by Ray Monk (1997) ISBN 0-75380-190-6
* '' Bertrand Russell: 1872–1920 The Spirit of Solitude'' by Ray Monk (1997) ISBN 0-09-973131-2
* ''Bertrand Russell: 1921–1970 The Ghost of Madness'' by Ray Monk (2001) ISBN 0-09-927275-X
* ''Logicomix: An Epic Search for Truth'' by Apostolos Doxiadis, and Christos Papadimitriou (2009)

== অধিক পঢ়ক ==
* Bertrand Russell. 1967–1969, ''The Autobiography of Bertrand Russell'', 3 volumes, London: George Allen &amp; Unwin.
* Wallechinsky, David &amp; Irving Wallace. 1975–1981, &quot;Famous Marriages Bertrand Russell &amp; Alla Pearsall Smith, Part 1&quot; &amp; &quot;Part 3&quot;, on &quot;Alys&quot; Pearsall Smith, webpage content from ''The People's Almanac'', webpages: [http://www.trivia-library.com/b/famous-marriages-bertrand-russell-and-alla-pearsall-smith-part-1.htm Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218063513/http://www.trivia-library.com/b/famous-marriages-bertrand-russell-and-alla-pearsall-smith-part-1.htm |date=2012-02-18 }} &amp; [http://www.trivia-library.com/b/famous-marriages-bertrand-russell-and-alla-pearsall-smith-part-3.htm Part 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120218063516/http://www.trivia-library.com/b/famous-marriages-bertrand-russell-and-alla-pearsall-smith-part-3.htm |date=2012-02-18 }} (accessed 8 November 2008).
* Russell B, (1944) &quot;My Mental Development&quot;, in Schilpp, Paul Arturn &quot;The Philosophy of Betrand Russell&quot;, New York, Tudorm 1951, pp 3–20

== বাহ্যিক সংযোগ ==
{{Sister project links |wikt=no |commons=Category:Bertrand Russell |b=no |n=no |q=Bertrand Russell |s=Author:Bertrand Russell |v=no |species=no }}

; ইণ্টাৰনেটত উপলদ্ধ অনান্য লিখনি
* {{gutenberg author| id=Bertrand+Russell| name=Bertrand Russell}}
* {{OL_author|id=OL112912A}}
* [http://www.positiveatheism.org/hist/russell1.htm &quot;A Free Man's Worship&quot;] (1903)
* [https://web.archive.org/web/20070320025741/http://fair-use.org/bertrand-russell/the-elements-of-ethics &quot;The Elements of Ethics&quot;] (1910)
* [http://fair-use.org/atlantic-monthly/1915/08/war-and-non-resistance War and Non-Resistance] (1915)
* [http://fair-use.org/international-journal-of-ethics/1915/10/the-war-and-non-resistance The War and Non-Resistance — A Rejoinder to Professor Perry] (1915)
* [http://fair-use.org/international-journal-of-ethics/1915/01/the-ethics-of-war The Ethics of War] (1915)
* [http://www.archive.org/details/justiceinwartime00russuoft ''Justice in Wartime''] (1917)
* [http://www.archive.org/details/whymenfightameth00russuoft ''Why Men Fight: A Method of Abolishing the International Duel''] (1917)
* [http://www.positiveatheism.org/hist/russell2.htm &quot;Has Religion Made Useful Contributions to Civilization?&quot;] 1930
* [http://www.archive.org/details/LegitimacyVersusIndustrialism18141848 ''Legitimacy Versus Industrialism 1814–1848''] (1935)
* [http://www.positiveatheism.org/hist/russell8.htm &quot;Am I an Atheist or an Agnostic?&quot;] (1947)
* [http://www.panarchy.org/russell/ideas.1946.html &quot;Ideas that Have Harmed Mankind&quot;] (1950)
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1950/russell-lecture.html &quot;What Desires Are Politically Important?&quot;] (1950)

; শ্ৰৱণ
* [http://librivox.org/newcatalog/search.php?title=&amp;author=bertrand+russell&amp;status=all&amp;action=Search Works by Bertrand Russell in audio format] from [[LibriVox]]
* [http://plato.stanford.edu/entries/russell/russell-soundclips.html Sound clips of Bertrand Russell speaking]

; অনান্য
* {{Worldcat id|lccn-n79-56054}}
* [http://www.pembroke-lodge.co.uk/ Pembroke Lodge&amp;nbsp; — childhood home and museum]
* [http://www.lehman.edu/deanhum/philosophy/BRSQ/ The Bertrand Russell Society Quarterly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027160442/http://www.lehman.edu/deanhum/philosophy/BRSQ/ |date=2016-10-27 }}
* [http://www.russfound.org/ The Bertrand Russell Peace Foundation]
* {{IMDb name|0751017|Bertrand Russell}}
* [http://www005.upp.so-net.ne.jp/russell/index-e.htm Bertrand Russell in Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513141047/http://www005.upp.so-net.ne.jp/russell/index-e.htm |date=2007-05-13 }}
* {{MacTutor Biography|id=Russell}}
* [http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?search=ss&amp;sText=bertrand+russell&amp;LinkID=mp03901&amp;role=sit&amp;page=1 Photographs] at the National Portrait Gallery (London)
* {{sep entry|russell|Bertrand Russell|AD. Irvine|1 May 2003}}
* [http://www.mcmaster.ca/russdocs/russell.htm The Bertrand Russell Archives] at [[McMaster University]]
* [http://www.synaptic.bc.ca/ejournal/russell.htm Resource list]
* [http://www.bbc.co.uk/radio4/reith/historic_audio/ram/russell_1948.ram The First Reith Lecture given by Russell] (Real Audio)
* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1950/russell-bio.html Nobel Prize]
* [http://www.100welshheroes.com/en/biography/bertrandrussell Bertrand Russell at 100 Welsh Heroes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121075948/http://www.100welshheroes.com/en/biography/bertrandrussell |date=2013-01-21 }}
* [http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/peace/people/russell.html Key Participants: Bertrand Russell]&amp;nbsp; — ''Linus Pauling and the International Peace Movement: A Documentary History''
* [http://pm100.mcmaster.ca PM@100: LOGIC FROM 1910 TO 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206125946/http://pm100.mcmaster.ca/ |date=2015-02-06 }} Conference at the Bertrand Russell Research Centre (McMaster University, Ontario, Canada), to be held on 21–24 May 2010, celebrating the 100th anniversary of the publication of Principia Mathematica.
* [http://bertrandrussell.org/ Bertrand Russell Society Bulletin (2011–present)(Kris Notaro and David Blitz)]

{{সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী|state=collapsed}}
{{Authority control}}
[[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]]
[[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]]
[[শ্ৰেণী:সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>l8rqmkfcup13agwqp873137ujae6tul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্ৰেণী:অসমৰ সঙ্গীত পৰিচালক</title>
    <ns>14</ns>
    <id>21910</id>
    <revision>
      <id>648587</id>
      <parentid>257054</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="352" sha1="o1qr0g8y09b5ms6006hnoppw08n5i1t" xml:space="preserve">[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংগীত]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]]
[[কুমাৰ ভৱেশ]]</text>
      <sha1>o1qr0g8y09b5ms6006hnoppw08n5i1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648588</id>
      <parentid>648587</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319" sha1="6zu7yvtjngoup3w1gk3be9iyv6tarca" xml:space="preserve">[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ সংগীত]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সংগীত পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>6zu7yvtjngoup3w1gk3be9iyv6tarca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দেওধনী নৃত্য</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25549</id>
    <revision>
      <id>648707</id>
      <parentid>602380</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10332" sha1="e84gbu2cdi196rpcv9avqh2a2t5iano" xml:space="preserve">{{Infobox dance
|title = দেওধনী নৃত্য
|image =Deodhoni Dance.jpg
|imagesize =
|alt =
|caption =দেওধনী নৃত্য পৰিৱেশন কৰি থকা অৱস্থাত এগৰাকী শিল্পী
|genre =
|signature =
|inventor =
|year =
|country = [[দৰং]], [[অসম]]
}}
'''দেওধনী নৃত্য''' ({{lang-en|Deodhani dance}}) [[অসম]]ৰ এবিধ পুৰণিকলীয়া নৃত্য। অসমৰ জনজাতীয় লোকসকল যেনে, বড়ো, তিৱা, পাতিৰাভা, ডিমাছা, মিচিংসকলৰ&lt;ref&gt;অসমৰ লোকউৎসৱ আৰু লোক নৃত্য,  চাও লোকেশ্বৰ গগৈ, অসমৰ লোক সংস্কৃতি&lt;/ref&gt; মাজত এই নৃত্যৰ প্ৰচলন বেছি। অসমৰ দেৱী পূজাত বহু জনজাতিৰ মাজত দেওধনী নৃত্যৰ প্ৰথা আছে।&lt;ref name=&quot;indianetzone&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.indianetzone.com/54/deodhani_dance.htm | title=Deodhani Dance, Assamese Folk Dance | publisher=indianetzone.com | accessdate=November 28, 2012}}&lt;/ref&gt; [[দৰং জিলা|দৰঙত]] দেওধনী নৃত্য বেছি জনপ্ৰিয়। দৰঙৰ দেওধনীসকলে মাৰৈ বা [[মনসা পূজা]]তহে নাচে। ঠাইবিশেষে অসমৰ আন আন ঠাইতো দেওধনী নৃত্যৰ প্ৰচলন আছে। তেওঁলোকে কেঁচাইখাতী, সুবচনী, বুঢ়ী গোঁসানী ভুৰুলি আই, দুৰ্গা, বাথৌ, ব্ৰাই আদি পূজাত নাচে। দৰঙৰ দেওধনীৰ লগত সুকনানী (সুকবি নাৰায়ণী) আৰু [[ওজাপালি]] অনুষ্ঠান অপৰিহাৰ্য্য।

==উৎপত্তি==
[[মহেশ্বৰ নেওগ]]ৰ মতে &quot;দেওধনী&quot; শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে &quot;দেৱ&quot; আৰু &quot;ধনি&quot; শব্দ দুটাৰপৰা যাৰ অৰ্থ ক্ৰমে ভগৱান আৰু নাৰী। আনহাতে [[সংস্কৃত]]ত ভগৱান বুজোৱা &quot;দেৱ&quot; আৰু শব্দ বুজোৱা &quot;ধ্বনি&quot;ৰ পৰাও &quot;দেওধনী&quot;ৰ উৎপত্তি হৈছে বুলি বহুতে মত পোষণ কৰে।&lt;ref name=&quot;বেদান্তি&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.vedanti.com/News/deodhani_dance_of_assam.htm | title=Deodhani Dance of Assam | publisher=Vedanti.com | date=2013-05-04 | accessdate=2013-04-14 | archivedate=2016-03-05 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305020654/http://www.vedanti.com/News/deodhani_dance_of_assam.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; গতিকে চিধাচিধি &quot;দেওধনী&quot;ৰ অৰ্থ হ'ব ভগৱান বা দেৱতাৰ শব্দ বা কথা।

এটা কিংবদন্তীমূলক সাধুৰ মতে [[মনসা]] আছিল সাপৰ দেৱী। [[চান্দ সদাগৰ|চান্দ সদাগৰে]] আন দেৱতাক দিয়াৰ দৰে মনসাক অঞ্জলি দিবলৈ অমান্তি হোৱাত মনসাই সাপৰ হতুৱাই সদাগৰৰ ছটা পুত্ৰৰ প্ৰাণ নাশ কৰে। সপ্তম পুত্ৰ [[লখিন্দৰ]]ৰ [[বেউলা]] নামৰ কন্যাৰ লগত বিয়া হয়। বিয়াৰ নিশাই কালনাগে লখিন্দৰক খুঁটি প্ৰাণ লয়। তেতিয়া বেউলাই এখন নাৱত লখিন্দৰৰ মৃতদেহ লৈ স্বৰ্গৰ ফালে যায়। স্বৰ্গত তেওঁ নিজৰ নৃত্যৰে দেৱতাসকলক মুগ্ধ কৰে আৰু দেৱতাসকলে লখিন্দৰক পুনৰ জীয়াই তোলে। এই কাহিনীৰ দৰেই মনসা দেৱীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ মনসা পূজাৰ সময়ত দেওধনী নৃত্য কৰা হয়।

==নৃত্যৰ ধৰণ==
দেওধনীসকল সৰুতে দেৱতাৰ সেৱাৰ কাৰণে উৎসৰ্গিত ছোৱালী। তেওঁলোকে কেতিয়াও বিবাহপাশত আবদ্ধ হ’ব নোৱাৰে।{{citation needed}} নৃত্যৰ সময়ত দেওধনীয়ে বুকুত ফুলাম মেখেলা, তাৰ ওপৰত তপিনা ঢাকি এখন ফুলাম কাপোৰ মেৰিয়াই লয় আৰু কঁকালত ৰঙীন টঙালিৰে টানি বান্ধি দিয়ে। টঙালিখনৰ ফুলাম আগদুটা আগফালে ওলমাই লয়। দেওধনীসকলে হাতত পতীয়া খাৰু, বাজু, ডিঙিত মাদলী, জোনবিৰি, গলত গলপতা, কাণত কেৰু, নাকত নাকফুল আৰু ভৰিত চেলেই পিন্ধে।

দেওধনীসকলে নৃত্যৰ আৰম্ভণিতে আগলি ক’লপাত এখনত চকু মুদি বহে। এজন পালিয়ে গাত বগা চেলেং এখন মেৰিয়াই দিয়ে। ওজাপালিয়ে দেৱতাৰ স্তুতি গীত আৰম্ভ কৰে। গীতৰ লগে দেওধনীয়ে মূৰটো ঘূৰাই থিয় হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। পালিয়ে গাৰ বগা [[চাদৰ]]খন আঁতৰাই দিয়াৰ পিছত দেওধনীয়ে গীতৰ লগে লগে নৃত্যৰ ভংগীৰে থিয় হয়। মৃদু নৃত্য আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে মূৰৰ খোপাটো খুলি দেওধনী মুক্তকেশী হয়। ওজাই গীতত পাৰ বুলন, মৈৰা বুলন, নেউলী বুলন (পাৰ, ম’ৰা চৰাই আৰু নেউল খোজকঢ়া) আদিৰ কথা কয় আৰু দেওধনীয়ে সেই বুলনবোৰৰ গতিবোৰ ৰূপায়িত কৰে। ওজাৰ গীতৰ লগত নচা মৃদু নৃত্যৰ শেষৰফালে জয়ঢোলত কোব পৰে আৰু দেওধনীয়ে ঢোলৰ চেৱত নাচিবলৈ ধৰে। ঢোলৰ চেও বাঢ়ি যোৱাৰ লগে লগে দেওধনীয়ে মুকলি চুলিকোচা ঘূৰাই ঘূৰাই নাচে। ক্ৰমাৎ নৃত্যৰ লয় বাঢ়ি যোৱাত নৃত্যৰ ৰূপ তাণ্ডৱীয় হয়। অতি দ্ৰুতগতিত চুলিকোচা ঘূৰোৱাৰ পিছত নৃত্যৰ সামৰণি পৰে।

পাছৰ নৃত্যত কেইবাটাও ভাগ থাকে। নৃত্যৰ ক্ৰমবোৰ এনেধৰণৰ: হাড়ি নাচন, শুধকৰা নাচন (দেৱতাক), শিৱ নাচন, ধৰ্ম নাচন, দুৰ্গা নাচন, ধনতোলা কুৱেৰ নাচন, কাৰ্তিক নাচন, লক্ষ্মী নাচন, আৰু মাগন মাগা নাচন। ওজাৰ গীতৰ লগত নচা নৃত্যখিনি মৃদু লাস্যপূৰ্ণ (লয়লাস) কিন্তু জয়ঢোলৰ লগত নচা নৃত্য তাণ্ডৱীয়। প্ৰতিটো নৃত্যৰ লগত বেলেগ বেলেগ বাদ্যযন্ত্ৰ লৈ ব্যৱহাৰ হয়। যেনে- শিৱনাচত কলঠৰুৱাৰ টকা বা ডম্বৰু, দুৰ্গা নাচনত তৰোৱাল, কাৰ্তিক নৃত্যত জ্বলি থকা জুইৰ দুকুৰা, লক্ষ্মী নাচনত দোণত ধান ইত্যাদি।

ওজাপালিয়ে মনসা কাব্যত থকা লখিন্দৰক কালী সাপে দংশন কৰা আখ্যান গোৱাৰ লগে লগে দেওধনী সভাৰ মাজত শুই পৰে। পালিসকলে দেওধনীসকলক বগা কাপোৰেৰে ঢাকি থয়। ইয়াত দেওধনী “দকঁত পৰা” বোলে।{{citation needed}} ওজাই যেতিয়া লখিন্দৰক জীয়াই দিয়াৰ আখ্যান পায় তেতিয়া দেওধনী উঠি বহে আৰু নৃত্যৰ অন্ত পৰে। তাৰপিছত দেওধনীসকলে কাষ চপা মানুহবোৰৰ ভৱিষ্যতবাণী কৰে।&lt;ref name=&quot;বেদান্তি&quot;/&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://books.google.co.in/books?id=p_n-naXpdhkC&amp;lpg=PP1&amp;dq=assamese%20film&amp;pg=PA170#v=onepage&amp;q=assamese%20film&amp;f=false দেওধনী নৃত্য]
* [http://www.youtube.com/watch?v=IHbMWuTtusI ইউটিউবত দেওধনী নৃত্যৰ দৃশ্যাংশ]

[[শ্ৰেণী:অসমৰ নৃত্যসমূহ]]</text>
      <sha1>e84gbu2cdi196rpcv9avqh2a2t5iano</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>অসমৰ কণ্ঠশিল্পীসকলৰ তালিকা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29654</id>
    <revision>
      <id>648586</id>
      <parentid>637095</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <comment>Important Update with citation, reference</comment>
      <origin>648586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11081" sha1="8k40ijeurq2yqnvk3yh0r4ldh2zayhh" xml:space="preserve">{{অসম্পূৰ্ণ তালিকা}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2.5&quot;
|+ অসমৰ কণ্ঠশিল্পীসকল
|-
! নাম
! জন্ম
! মৃত্যু
! সংগীতৰ ধৰণ
! উল্লেখনীয় বঁটা পুৰস্কাৰ আদি
|-
|-
|[[বসন্ত ডেকা]]
|২৫ জুলাই ১৯৮৭
| -
|[[আধুনিক গীত]] ,
[[বিহু গীত]]
|
|-
|  [[অংগৰাগ মহন্ত ]]  ||  ২৪ নৱেম্বৰ 
| -||  [[বিহু গীত]] &lt;br/&gt;[[লোকগীত]]&lt;br/&gt;আধুনিক গীত || বিগ অসমীয়া মিউজিক এৱাৰ্ড, ২০১১
|-
|  [[অৰ্চনা মহন্ত]] || - 
| -|| [[আধুনিক গীত]] || -
|-
|  [[অজন্তা গোস্বামী]] ||  -  
| -|| আধুনিক গীত  || - 
|-
|  [[অনিন্দিতা পাল]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
|  [[অনিমা চৌধুৰী]]  || -  
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
|  [[অনিমা চক্ৰৱৰ্তী]]  || -  
| -||  [[বিহু গীত]], [[লোকগীত]] || - 
|-
|  [[অঞ্জু দেৱী]]  || -  
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
|  [[আৰতি মুখাৰ্জী]] || -  
| -||আধুনিক গীত || - 
|-
|  [[আনন্দিৰাম দাস]] || -  
| -|| [[বনগীত]] || - 
|-
| [[কুইন হাজৰিকা]] || -  
| -|| [[আধুনিক গীত]] || - 
|-
|  [[খগেন মহন্ত]] || ১৭ আগষ্ট, ১৯৪২ 
|১২ জুন ২০১৪|| [[বিহু গীত]] &lt;br/&gt; [[আধুনিক গীত]] || [[ৰজত কমল বঁটা]] &lt;br/&gt; [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]]  
|-
|  [[চাৰু গোহাঁই]] || ১৭ ছেপ্তেম্বৰ, ১৯৫১  
|২২ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১২|| আধুনিক গীত || -  
|-
|  [[জয়ন্ত হাজৰিকা]] || ২০ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৪৩ 
|১৫ অক্টোবৰ, ১৯৭৭||  আধুনিক গীত  || - 
|-
|  [[জয় বৰুৱা]] {{enwiki|Joi Barua}} || -  
| -|| [[আধুনিক গীত]] || - 
|-
|  [[জিতুল সোনোৱাল]] || -  
| -|| [[আধুনিক গীত]] || - 
|-
|  [[জুবিন গাৰ্গ]] ||  ১৮ নৱেম্বৰ, ১৯৭২ 
| ১৯ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫ ||  [[বৰগীত]], &lt;br/&gt; [[লোকগীত]],&lt;br/&gt; [[বিহু গীত]],&lt;br/&gt; [[আধুনিক গীত]],&lt;br/&gt; [[বনগীত]] || [[ফিল্ম ফেয়াৰ বঁটা]] &lt;br/&gt; [[ৰজত কমল বঁটা]], &lt;br/&gt; [[ষ্টাৰডাষ্ট এৱাৰ্ড]], &lt;br/&gt; গ্ল’বেল ইণ্ডিয়ান ফিল্ম এৱাৰ্ড 
|-
|  [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]] || ১৭ জুন, ১৯০৩ 
|১৭ জানুৱাৰী, ১৯৫১|| [[জ্যোতি সংগীত]] || &quot;ৰূপকোঁৱৰ&quot; উপাধি &lt;br/&gt; [[শিল্পী দিৱস]] 
|-
| [[পদ্মনাভ বৰদলৈ]] || -  
| -||  [[আধুনিক গীত]] || - 
|-
| [[প্ৰতিমা বৰুৱা পাণ্ডে]] || ৩ অক্টোবৰ, ১৯৩৫ 
|২৭ ডিচেম্বৰ, ২০০২|| [[গোৱালপৰীয়া লোকগীত]] || [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] &lt;br/&gt; [[সঙ্গীত নাটক একাডেমী বঁটা]]
|-
| [[ভূপেন হাজৰিকা|ড° ভূপেন হাজৰিকা]] || ৮ ছেপ্তেম্বৰ. ১৯২৬ 
|৫ নৱেম্বৰ ২০১১|| [[ভূপেন্দ্ৰ সংগীত]] &lt;br/&gt; [[বৰগীত]] &lt;br/&gt; [[বিহুগীত]] &lt;br/&gt; [[লোকগীত]] || [[অসম ৰত্ন]] &lt;br/&gt; [[ৰাষ্ট্ৰপতি পদক]]  &lt;br/&gt; [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] &lt;br/&gt; [[সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা]] &lt;br/&gt; [[পদ্মভূষণ বঁটা]] ... 
|-
| [[বৰ্ণালী কলিতা]]  || -  
| -||  [[আধুনিক গীত]] || - 
|-
| [[বৈকুণ্ঠ গগৈ]] || -  
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]] || ৩১ জানুৱাৰী, ১৯০৯ 
|২০ জুন,১৯৬৯&lt;ref name=&quot;nn&quot;&gt;NN Acharya, '''Glories of Assam''', Bina Library, Gauhati&lt;/ref&gt;|| বিষ্ণু ৰাভাৰ গীত, আধুনিক গীত || - 
|-
| [[বিউটী শৰ্ম্মা বৰুৱা]] || - 
| -||  আধুনিক গীত || - 
|-
| [[বিমল দেৱ মেধি]]  || - 
| -||  [[আধুনিক গীত]]  || - 
|-
| [[বীৰেন্দ্ৰ নাথ দত্ত]] || -  
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[বীণা ভাগৱতী]] || -  
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[ময়ুখ হাজৰিকা]] || - 
| -||  [[আধুনিক গীত]] || - 
|-
| [[মনীষা হাজৰিকা]] || - 
| || আধুনিক গীত || -
|-
| [[তৰালি শৰ্মা]] || - 
| -|| [[আধুনিক গীত]] || -
|-
| [[তফজ্জুল আলি]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[তাৰিকুদ্দিন আহমেদ]] ||  ৪ নৱেম্বৰ, ১৯২৩  
| ২৯ আগষ্ট, ১৯৯০ || আধুনিক গীত || - 
|-
| [[দ্বীপেন বৰুৱা]]&lt;ref name=&quot;এনাজৰী &quot;/&gt; ||  -  
| -|| [[আধুনিক গীত]] ||  - 
|-
| [[দীপালী বৰঠাকুৰ]] || ৩০ জানুৱাৰী, ১৯৪১ - 
| -|| আধুনিক গীত ||  [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] &lt;br/&gt; অসম চৰকাৰৰ শিল্পী বঁটা
|-
| [[দেৱজিৎ সাহা]] || ১৯৭৬  
| -|| আধুনিক গীত ||  সাৰেগামাপা চেলেঞ্জ, ২০০৫
|-
| [[ধনদা পাঠক]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
|[[নীলিমা খাতুন]]
| -
| -
|আধুনিক গীত
| -
|-
| [[লোকেশ্বৰ ডেকা]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[লোকনাথ গোস্বামী]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[দোস্ত হবিবুৰ ৰহমান]] || - 
| -|| পেৰেডী গীত &lt;br/&gt; আধুনিক গীত || - 
|-
| [[ডলি ঘোষ]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[ৰামেশ্বৰ পাঠক]] ||  ১ মাৰ্চ, ১৯৩৮   
|৩ ডিচেম্বৰ, ২০১০|| [[লোকগীত]] || সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা
|-
| [[ৰুদ্ৰ বৰুৱা]] || ২৬ নৱেম্বৰ, ১৯২৬ 
|ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৮০|| [[বনগীত]] || &quot;লুইত কোঁৱৰ&quot; উপাধি প্ৰদান
|-
| [[ৰিদিপ দত্ত]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || -
|-
| [[ৰুনুমী ঠাকুৰ]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[উপেন কটকী]]&lt;ref name=&quot;এনাজৰী &quot;&gt;[http://enajori.com/musical-minds/ এনাজৰী ডট কম] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410035234/http://enajori.com/musical-minds/ |date=2013-04-10 }}, Musical Minds, আহৰণ: ২৪-০৯-২০১২&lt;/ref&gt; || - 
| -|| আধুনিক গীত || -
|-
| [[সমৰ হাজৰিকা]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[সন্ধ্যা মেনন]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[পাৰবীন চুলতানা]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[সংগীতা কাকতি]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[সীমান্ত শেখৰ]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[সুবাসনা দত্ত]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[মুনমী বৰা]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[মধুমতী গোস্বামী]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[শান্তা উজীৰ]] || - 
| -|| আধুনিক গীত || - 
|-
| [[মুনমুন দাস]] || - 
| -|| তিৱা লোকগীত || -
|-
|[[জয়ন্ত নাথ]]
|২০ মে' ১৯৬৪
| -
|আধুনিক গীত
| -
|-
| শ্ৰী বেদান্ত গোস্বামী || ২০১৫ 
| -|| বৰগীত গীত ||-
|-
|[[কুমাৰ ভৱেশ]]
| জন্ম ১৯৭৫ চনৰ ৩ মে'
| -
|আাধুনিক গীত, 
[[বিহু গীত]] ,&lt;br /&gt;[[লোকগীত]]
| ''সুধাকণ্ঠ ড° ভূপেন হাজৰিকা সোঁৱৰণী সংগীত শিল্পী বঁটা (২০১৮),''
''জুবিন গাৰ্গ সমন্বয় বঁটা (২০২২),''
''কামাতাশ্ৰী বঁটা (২০২২),''
''সংগীতৰত্ন ৰামধেনু বঁটা (২০২২),''
''কণ্ঠশ্ৰী বঁটা (২০২২)''
''ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি''&lt;ref&gt;[[কুমাৰ ভৱেশ]]&lt;/ref&gt;
|-
|দীপক দাস
| -
| -
|অনাতাঁৰ শিল্পী
| -
|-
|[[নীল আকাশ]]
|১৫ নৱেম্বৰ ১৯৯১
| -
|আধুনিক গীত
| -
|}

==লগতে চাওক==

*[[অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তিসকলৰ তালিকা]]
*[[অসমীয়া ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য কবিসকলৰ তালিকা]]
*[[অসমৰ সাহিত্যিকসকলৰ তালিকা]]
*[[অসমীয়া অভিনেতা অভিনেত্ৰীসকলৰ তালিকা]]
*[[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা]]
*[[অসমৰ ৰাজ্যপালসকলৰ তালিকা]]

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://gaana.com/genre/assamese/artists Gaana.com]ত সন্নিবিষ্ট অসমীয়া নেপথ্য গায়ক গায়িকাসকল

{{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}

[[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি| ]]</text>
      <sha1>8k40ijeurq2yqnvk3yh0r4ldh2zayhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31057</id>
    <revision>
      <id>648617</id>
      <parentid>266186</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5499" sha1="466dktdbnj9xwtgapauvpkl6zq593hs" xml:space="preserve">{{Infobox Mandir
|name = গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়
|image =
|image_size = 250
|image_alt =
|caption =
|pushpin_map = India Assam
| latd = 26.36
| longd = 92.29
|map_caption = অসম মানচিত্ৰত গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়ৰ অৱস্থান
|map_size = 250
|other_names = গুপ্তেশ্বৰ মন্দিৰ &lt;br/&gt; শিঙৰি মন্দিৰ
|assamese = গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়
|sanskrit_translit =
|country = ভাৰত
|state/province = [[অসম]]
|district = [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]]
|locale =
|primary_deity = [[শিৱ]]
|important_festivals = [[শিৱৰাত্ৰি|মহা শিৱৰাত্ৰি]]
|architecture = আহোম স্থাপত্য
|number_of_temples =
|number_of_monuments =
|inscriptions =
|date_built =
|creator =
|temple_board =
|website =
}}
'''গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়''' বা '''গুপ্তেশ্বৰ মন্দিৰ''' ({{lang-en|Gupteswar Temple}}) হৈছে [[অসম]]ৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তত [[ঢেকীয়াজুলি]] চহৰৰ অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ এক দেৱালয়। এই দেৱালয় শিঙৰী মন্দিৰ হিচাপেও জনা যায়, [[কালিকা পুৰাণ]]টো শৃংগটক নামেৰে ইয়াৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;http://www.india9.com/i9show/Singri-Temple-20079.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307020100/http://www.india9.com/i9show/singri-temple-20079.htm |date=2016-03-07 }} india9.com, Singri Temple, আহৰণ কৰা তাৰিখ : ২৮-১০-২০১২&lt;/ref&gt; [[তেজপুৰ]] চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ আৰু ঢেকীয়াজুলি চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ আতৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীৰ পাৰত শিঙৰী পাহাৰৰ পাদদেশত এই দেৱালয় অৱস্থিত। লোকপ্ৰবাদ অনুসৰি এই মন্দিৰটো স্বয়ং [[বিশ্বকৰ্মা]] দেৱতাই নিৰ্মাণ কৰিছিল, আৰু পাছত [[আহোম]] [[স্বৰ্গদেউ]]সকলে ইয়াত হাত বুলাইছিল।&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot;&gt;ঐতিহাসিক গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়ৰ কথা, লিখক: ললিত কুমাৰ গগৈ, পৃষ্ঠা নং : ৬ (সম্পাদকীয় পৃষ্ঠা), [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], প্ৰকাশ: ২৭ অক্টোবৰ, ২০১২, শনিবাৰ &lt;/ref&gt;

==গঠন==
গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়ৰ শিখৰত এটা পিতলৰ কলচী, এখন মুখ্য তোৰণ আছে। দেৱালয়ৰ চৌপাশ প্ৰাচীন কালৰ ইটাৰে নিৰ্মিত।&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot;/&gt;

==ইতিহাস আৰু প্ৰবাদ==
গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়ৰ নামকৰণ সংক্ৰান্তত এটা লোকশ্ৰুতি অনুসৰি [[দ্বাপৰ যুগ]]ত শোণিতপুৰৰ ৰজা [[বাণাসুৰ]] কাশীধামলৈ গৈ [[শিৱ]]ৰ আৰাধনা কৰিছিল। তেওঁ কাশীৰ পৰা আহি নিজ ৰাজ্যৰ ভিতৰত দ্বিতীয় এখন কাশীধাম স্থাপন কৰাৰ মনস্থ কৰি এতিয়াৰ লুহিতৰ পাৰত [[বিশ্বনাথ ঘাট]]ত নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিছিল। বানাসুৰৰ এই বৃহৎঅ কাশীধাম নিৰ্মাণৰ কথা জানিব পাৰি স্বৰ্গৰ দেৱতাসকল বিস্মিত হ’ল আৰু এই পৰিকল্পনা বিফল কৰিবৰ বাবে বাণৰজাই অনা এটা শিৱলিংগ চুৰ কৰি আনি শিঙৰীৰ পাহাৰৰ গুহাত লুকুৱাই থ’লে। শিৱক এনেদৰে গুপ্ত কৰি থোৱাৰ বাবেই এই মন্দিৰ গুপ্তেশ্বৰ নামেৰে জনাজাত হ’ল।&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot;/&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://www.ignca.nic.in/asp/showbig.asp?projid=asstr0520001 চিত্ৰ সংযোগ]
* [http://ignca.nic.in/as_asi_video315.htm Video Clip of Singari Gupteswar Temple Dhekiajuli, Sonitpur, Assam]
* [http://wikimapia.org/14040874/Gupteswar-Temple Gupteswar Temple at wikimapia]

{{Hindu Temples in Assam}}

[[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]</text>
      <sha1>466dktdbnj9xwtgapauvpkl6zq593hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কেমেৰ'ণ দিয়াজ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31138</id>
    <revision>
      <id>648603</id>
      <parentid>636943</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33398" sha1="qbsxfm7uu162pbp67wv7mavdf9guqnp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = কেমেৰ'ণ ডিয়াজ
| image        = Cameron Diaz WE 2012 Shankbone 4.JPG 
| caption      =''হোৱাট টু এক্সপেক্ট হোৱেন য়ু আৰ এক্সপেক্টিং''ৰ প্ৰিমিয়াৰত ডিয়াজ,২০১২
| birth_name   = কেমেৰ'ণ মিচেল ডিয়াজ
| birth_date   = {{Birth date and age|mf=yes|1972|8|30}}
| birth_place  = ছান ডিয়েগ', [[কেলিফোৰ্ণিয়া]], [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]
| occupation   = অভিনেত্ৰী,মডেল
| years_active = ১৯৮৩–৯৩ &lt;small&gt;(মডেল)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;১৯৯৪–বৰ্তমানলৈ &lt;small&gt;(অভিনেত্ৰী)&lt;/small&gt;
}}
'''কেমেৰ'ণ মিচেল ডিয়াজ'''(জন্ম ৩০ আগষ্ট,১৯৭২) হ'ল এগৰাকী আমেৰিকান অভিনেত্ৰী আৰু প্ৰাক্তন মডেল। ১৯৯০ৰ দশকত তেওঁ দ্য মাস্ক,মাই বেষ্ট ফ্ৰেইণ্ডছ ৱেডিং আৰু দেয়াৰ্ছ চামথিং এবাউট মেৰী আদি ছবিত অভিনয় কৰি চৰ্চা লাভ কৰে। তেওঁৰ অন্যান্য উল্লেখযোগ্য কৃতিত্ব সমূহ হ'ল দুখন চাৰ্লিজ এঞ্জেলছ ছবিত অভিনয়,[[শ্ৰেক]] শৃংখলাত প্ৰিন্সেছ ফিয়োনাৰ চৰিত্ৰত কণ্ঠদান,দ্য হলিডে,দ্য গ্ৰীণ হৰ্ণেট,বেড টিচ্চাৰ আদি। দেয়াৰ্ছ চামথিং এবাউট মেৰী,বিইং জন মালকোভিছ,ভেনিলা স্কাই,গেংছ অৱ নিউয়ৰ্ক আদিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ  [[গ'ল্ডেন গ্ল'ব]] বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
চাৰিজনী বাইভনীৰ সৰ্বকনিষ্ঠা কেমেৰ'ণৰ জন্ম হৈছিল কেলিফোৰ্ণিয়াৰ ছান ডিয়েগ'ত। তেওঁৰ মাতৃ বিলি এগৰাকী আমদানি-ৰপ্তানি প্ৰতিনিধি আৰু দেউতাক এমিলিও ডিয়াজ(১৯৪৯-২০০৮) কেলিফোৰ্ণিয়া তেল কোম্পানী [[:en:UNOCAL|UNOCAL]]ত এজন ফিল্ড গ'জাৰ আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.people.com/people/gallery/0,,639320_3,00.html |title=Family ties, Father &amp; mother |work=People  |date=May 20, 2004 |accessdate=March 5, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;FilmReference.com: [http://www.filmreference.com/film/63/Cameron-Diaz.html Cameron Diaz Biography (1972–)]&lt;/ref&gt; ডিয়াজৰ চিমিন নামৰ এগৰাকী বায়েক আছে।&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=WohVWRTSOHE YouTube interview about her Spanish-Cuban roots.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.urbancinefile.com.au/home/view.asp?a=594&amp;s=interviews |title=CAMERON DIAZ: A Life Less Ordinary: Interview |publisher=Urbancinefile.com.au |accessdate=March 5, 2010}}&lt;/ref&gt;
বংশসূত্ৰে তেওঁৰ দেউতাক কিউবান আৰু মাক জাৰ্মান,ইংৰাজ  তথা চাৰোকি([[:en:Cherokee|Cherokee]])।&lt;ref name=&quot;ref0801&quot;&gt;{{cite news|last=Jenkins|first=David|title=Girl, interrupted|work=The Daily Telegraph |location=UK |date=January 9, 2003|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/4729585/Girl-interrupted.html|accessdate=March 6, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cameron Diaz: Hollywood crowd-pleaser |work=BBC News  |date=July 29, 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/film/4717013.stm |accessdate=January 12, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hawk |first=Mason |title=A Cheap Date With Cameron Diaz |work=NYRock |year=1998 |url=http://www.nyrock.com/spc/1998/diaz.asp |accessdate=January 12, 2008}}&lt;/ref&gt; ডিয়াজ লং বীচ্চ কেলিফোৰ্ণিয়াত লালিত পালিত হৈছিল আৰু লং বীচ্চ পলিটেকনিক হাই স্কুলত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Yahoo Movies&quot;&gt;{{cite web|title=Cameron Diaz biography|url=http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800020297/bio|publisher=Yahoo! Movies|accessdate=June 9, 2011}}&lt;/ref&gt;

==কেৰিয়াৰ==

===মডেলিং===
১৬ বছৰ বয়সতে ডিয়াজে ফেশ্বন মডেল হিচাপে কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে আৰু ইলাইট মডেল মেনেজমেন্ট নামৰ সংস্থাটোৰ লগত চুক্তিবদ্ধ হয়।তাৰ পিছৰ কিছু বছৰ তেওঁ কেলভিন ক্লেইন,লিভাইছ আদি সংস্থাৰ লগত বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইত কাম কৰে।&lt;ref name=tca&gt;Stated on ''[[Inside the Actors Studio]]'', 2005&lt;/ref&gt; যেতিয়া তেওঁ সোতৰ বছৰীয়া হয়,&quot;ছেভেনটীন&quot; আলোচনীৰ জুলাই,১৯৯০ সংখ্যাৰ বেটুপাতত স্থান পায়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.seventeen.com/fun/articles/65th-anniversary-cover-archive |title=Covers Throughout the Years – Historic Seventeen Magazine Covers |publisher=Seventeen |date=October 30, 2010 |accessdate=February 22, 2011}}&lt;/ref&gt;

===অভিনয়===
{{multiple image
 | align     = left
 | direction = vertical
 | header    =
 | header_align = left
 | header_background =
 | footer    =
 | footer_background =
 | width     = 180
 | image1    = Leo Scor Diaz(GangsofNY)-.jpg
 | width1    = 180
 | caption1  = কাঁন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,২০০২ ৰ সময়ত গেংগছ অৱ নিউয়ৰ্কৰ বাবে মাৰ্টিন স্কৰছেজ আৰু লিওনাৰ্ড' ডি'কাপ্ৰিঅৰ সৈতে দিয়াজ
 | alt1      =
 | image2    = Tom Cruise and Cameron Diaz 2010.jpg
 | width2    = 180
 | caption2  = এম টি ভি মুভি এৱাৰ্ডছৰ সময়ত [[টম ক্ৰুজ]] আৰু দিয়াজ, ৬ জুন, ২০১০
 | alt2      =
}}

১৯ বছৰ বয়সত কেমেৰ'ণ ডিয়াজে চিইজ নো এঞ্জেল ছবিত অভিনয় কৰে।২১ বছৰ বয়সত তেওঁ দ্য মাস্ক ছবিৰ বাবে অডিশ্যন দিয়ে।&lt;ref&gt;[http://uk.askmen.com/women/actress/11c_cameron_diaz.html Actress of the week – Cameron Diaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427154053/http://uk.askmen.com/women/actress/11c_cameron_diaz.html |date=2007-04-27 }} ''askmen.com'.' Retrieved November 20, 2006.&lt;/ref&gt;নিৰ্বাচিত হোৱাৰ পিছত তেওঁ আগৰ অভিজ্ঞতা নোহোৱাৰ বাবে অভিনয়ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।দ্য মাস্ক ছবিখন ১৯৯৪ৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী দহখন ছবিৰ এখন হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref&gt;[http://boxofficemojo.com/yearly/chart/?yr=1994&amp;p=.htm &quot;1994 DOMESTIC GROSSES, #1–50&quot;, Box Office Mojo]&lt;/ref&gt; লাউঞ্জ গায়িকা টিনা কাৰ্লাইল হিচাপে তেওঁৰ প্ৰদৰ্শনে বহুকেইটা বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0110475/awards The Task (1994) – Awards] IMDb&lt;/ref&gt; আৰু তেওঁক যৌন চিহ্ন হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://topcelebrityheadlines.com/cameron-diaz-being-a-sex-symbol-is-limiting/ |title=Cameron Diaz: being a sex symbol is limiting |publisher=Topcelebrityheadlines.com |date=May 18, 2009 |accessdate=July 21, 2011 |archivedate=March 28, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120328083908/http://topcelebrityheadlines.com/cameron-diaz-being-a-sex-symbol-is-limiting/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.channel4.com/programmes/the-100-greatest-sex-symbols/articles/the-results |title=The 100 Greatest Sex Symbols |publisher=Channel 4 |date=February 13, 2009 |accessdate=July 21, 2011 |archivedate=May 19, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130519034239/http://www.channel4.com/programmes/the-100-greatest-sex-symbols/articles/the-results |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

নিজৰ অভিজ্ঞতাক পুষ্ট কৰি তুলিবলৈ দিয়াজে পিছৰ তিনি বছৰত কোনো ডাঙৰ ছবিত অভিনয় নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লয় আৰু দ্য লাষ্ট চাপাৰ(১৯৯৫),ফিলিং মিনেচটা(১৯৯৬),চিইজ দ্য ৱান(১৯৯৬) আৰু হেড এবাভ ৱাটাৰ(১৯৯৬) আদিত অভিনয় কৰে। তেওঁ মৰটেল কমবেট চলচ্চিত্ৰৰ বাবেও নিৰ্বাচিত হৈছিল যদিও তাৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ লৈ থাকোঁতে হাত ভগাৰ বাবে সেইখন বাদ দিব লগীয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.heavy.com/movies/2009/12/cameron-diaz-was-almost-in-mortal-kombat/ |title=Cameron Diaz Was Almost In Mortal Kombat? |publisher=HEAVY |date=December 23, 2009 |accessdate=February 22, 2011 |archivedate=February 15, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215100757/http://www.heavy.com/movies/2009/12/cameron-diaz-was-almost-in-mortal-kombat/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;


১৯৯৭ চনত 'মাই বেষ্ট ফ্ৰেইণ্ডছ ৱেদিং' আৰু 'এ লাইফ লেছ অৰ্ডিনেৰী' ছবিৰ জৰিয়তে দিয়াজ মূলসুঁতিৰ ছবিলৈ ঘূৰি আহে। তাৰ পিছৰ বছৰ তেঁও 'দেয়াৰ্ছ চামথিং এবাউট মেৰী'(১৯৯৮) নামৰ ছবিখনত অভিনয় কৰে যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।&lt;ref name=tca/&gt; 
'বিইং জন মালকোভিছ'(১৯৯৯) ছবিত অভিনয় কৰি তেওঁ সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটা ,ব্ৰিটিছ একাডেমী অৱ ফিল্ম এণ্ড টেলিভিছন আৰ্ট বঁটা,স্ক্ৰীণ এক্টৰ্ছ গীল্ড এৱাৰ্ডছ আদিৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰে।১৯৯৮ আৰু ২০০৮ৰ ভিতৰত তেওঁ 'থিংছ য়ু কেন টেল জাষ্ট বাই লুকিং এট হাৰ','ভেৰি বেদ থিংছ','এনি গিভেন চানদে','চাৰ্লিজ এঞ্জেলছ' আদি ছবিত অভিনয় কৰে।&lt;ref name=tca/&gt;
২০০১ চনত তেওঁ 'ভেনিলা স্কাই' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে সহঃ অভিনেত্ৰীকৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটা,এচ.এ.জি. বঁটা,ক্ৰিটিকছ ছইছ বঁটা,আমেকৰিকান ফিল্ম ইনষ্টিটিউট বঁটা আদিৰ মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু 'শ্ৰেক' ছবিত প্ৰিন্সেছ ফিয়োনাৰ চৰিত্ৰত কণ্ঠদান কৰে যাৰ বাবে তেওঁ দহ মিলিয়ন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰে।&lt;ref name=tca/&gt;
২০০৩ত তেওঁ মাৰ্টিন স্কৰছেজৰ 'গেংগছ অৱ নিউয়ৰ্ক'(২০০২)ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে গোল্ডেন গ্লোবৰ মনোনয়ন লাভ কৰে আৰু 'চালিজ এঞ্জেলছ:ফুল থ্ৰোটল'ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ২০ মিলিয়ন ডলাৰ লাভ কৰি এটা চৰিত্ৰৰ বাবে এই বুজন পৰিমাণৰ ধন লাভ কৰা তৃতীয়গৰাকী অভিনেত্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।ইয়াৰ পিছত তেওঁ 'ইন হাৰ চ্যুজ'(২০০৫ ),'দ্য হলিডে'(২০০৬) আদি ছবিত অভিনয় কৰে।'হোৱাট হেপেনছ ইন ভেগাচ' আৰু 'শ্ৰেক'ৰ ছিকুৱেল সমূহৰ বাবে এবছৰমানৰ ভিতৰত তেওঁ প্ৰায় ৫০ মিলিয়ন ডলাৰ উপাৰ্জন কৰে।.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cite news |last=Rose |first=Lacy |title=Hollywood's Top-Earning Actresses |url=http://www.forbes.com/2008/08/07/diaz-knightly-aniston-biz-media-cx_lr_0811actresses.html |work=[[Forbes|Forbes Magazine]] |date=August 7, 2008 |accessdate=November 2, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hollyscoop.com/cameron-diaz/forbes-names-cameron-diaz-highest-paid-actress_16967.aspx &quot;Top 5 list of Hollywood's highest paid actresses.&quot;] ''Hollyscoop.com'' 2008]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080829162543/http://www.news.com.au/adelaidenow/story/0,22606,24069672-5006343,00.html &quot;Only women to make it into top earners.&quot;] ''Adelaide Now''&lt;/ref&gt; ২০০৯ত তেওঁ 'মাই চিষ্টাৰ্ছ কিপাৰ' আৰু 'দ্য বক্স' নামৰ ছবি দুখনত অভিনয় কৰে।

২০১০চনত ফ'ৰ্বছ আলোচনীয়ে তেওঁক সবাতোকৈ ধনী হিস্পানিক মহিলা তাৰকা  আৰু লগতে ষাঠিতম ধনী ব্যক্তি হিচাপে আখ্যা দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celestrellas.com/2010/07/07/richest-hispanic-celebrities-list-forbes/ |title=Richest Hispanic Celebrities According to Forbes |publisher=Celestrellas.com |date=July 7, 2010 |accessdate=February 22, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.forbes.com/lists/2010/53/celeb-100-10_Cameron-Diaz_9D3T.html |title=Cameron Diaz Forbes 100 Celebrity list |work=Forbes |accessdate=February 22, 2011 |date=June 28, 2010}}&lt;/ref&gt; সেই বছৰতে তেওঁ 'শ্ৰেক ফৰেভাৰ আফটাৰ' ত ফিয়োনাৰ চৰিত্ৰত কণ্ঠ দিয়ে আৰু ভেনিলা স্কাইৰ সহঃ শিল্পী টম ক্ৰুজৰ লগত 'নাইট এণ্ড ডে'ত অভিনয় কৰে। ২০১১ত তেওঁ 'গ্ৰীণ হৰ্ণেট' ছবিত লেনৰ কেছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে আৰু হাস্যমধুৰ ছবি 'বেড টীছাৰ'ত কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। CEOWORLD আলোচনীয়ে তেওঁক শীৰ্ষ মহিলা মনোৰঞ্জকৰ সূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news | title=Accomplished Women Entertainers | url=http://ceoworld.biz/ceo/2011/05/18/ceoworld-richest-women-in-entertainment-world-list-accomplished-women-entertainers | newspaper=CEOWORLD magazine | date=May 18, 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115070954/http://ceoworld.biz/ceo/2011/05/18/ceoworld-richest-women-in-entertainment-world-list-accomplished-women-entertainers | archivedate=January 15, 2016 | access-date=November 4, 2012 | deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==
[[File:CameronDiazByCarolineRenouard2010.jpg|thumb|upright|জুলাই,২০১০ত দিয়াজ]]দ্য নেশ্যনেল এনকুয়াৰাৰ নামৰ সংবাদপত্ৰ খনে দিয়াজে সেই সময়ৰ প্ৰেমিক জাষ্টিন টিম্বাৰলেকক প্ৰতাৰণা কৰা বুলি প্ৰকাশ কৰাত তেওঁ কিছু পৰিমাণে কুখ্যাতি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6368533.stm |title=Libel damages for US actress Diaz |date=February 16, 2007 |publisher=BBC News  |accessdate=February 16, 2007}}&lt;/ref&gt; ২০০০ত আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ প্ৰাৰ্থী এল গোৰলৈ তেওঁ মুকলি সমৰ্থন আগবঢ়ায়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.liberalartists.com/cgi-bin/index.cgi?action=viewnews&amp;id=52 |title=LiberalArtists.com |publisher=LiberalArtists.com |accessdate=March 5, 2010 |archivedate=January 14, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114173434/http://www.liberalartists.com/cgi-bin/index.cgi?action=viewnews&amp;id=52 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
ইৰাক আৰু আফগানিস্তানত হোৱা যুদ্ধত জড়িত হৈ পৰা লোকসকলৰ দ্বাৰা গঠিত সৰ্বপ্ৰথম আৰু সৰ্ববৃহৎ স্বেচ্চাসেৱী সংগঠন 'ইৰাক এণ্ড আফগানিস্তান ভেটেৰাণছ অৱ আমেৰিকা' ৰ লগতো দিয়াজ জড়িত আছিল আৰু সৈন্যবাহিনীৰ লোকসকলৰ পৰিয়ালৰ হকে মাত মাতিছিল।
২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ ১৫ তাৰিখে তেঁওৰ দেউতাক এমিলিও ডিয়াজ নিউমোনিয়াত ভূগি মৃত্যুমুখত পৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/hollywood/top-stories/scoop/2008/cameron-diaz-father-pneumonia-dead-160408.html|title=Cameron Diaz's father succumbs to pneumonia|accessdate=April 16, 2008|date=April 16, 2008|archivedate=July 2, 2012|archiveurl=https://archive.today/20120702211831/http://entertainment.oneindia.in/hollywood/news/2008/cameron-diaz-father-pneumonia-dead-160408.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

===ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক===
১৯৯০ চনৰ পৰা ১৯৯৪ চনলৈ দিয়াজে ভিডিঅ' প্ৰযোজক Carlos de la Torre ৰ সৈতে একেলগে থাকে।&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/cameron_diaz/0,,,00.html &quot;Cameron Diaz &amp; Jennifer Lopez: What They Think About Motherhood&quot;] May 07, 2012, Celebrity Central, People Magazine&lt;/ref&gt;&lt;ref name=tt&gt;[http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/cameron-diaz/biography/16?page=3 Bio] at Talk Talk&lt;/ref&gt; ১৯৯৫ চনত 'ফিলিং মিনেচটা'ৰ প্ৰযোজনাৰ সময়ত তেওঁ অভিনেতা ভিনচেন্ট ডি অনফ্ৰিঅ'ৰ  প্ৰেমত পৰে।&lt;ref name=tt/&gt; ১৯৯৫ চনৰেই শেষৰফালে তেওঁ অভিনেতা মেট ডিলনৰ লগত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। ডিচেম্বৰ,১৯৯৮ ত এই সম্পৰ্কটিৰো অন্ত পৰে।&lt;ref name = Diaz&gt;{{cite web|url=http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800020297/bio |title=Cameron Diaz Biography |publisher=Movies.yahoo.com |accessdate=February 22, 2011}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৯ ত অভিনেতা জেৰেদ লেটোৰ লগত তেওঁৰ প্ৰেমজনিত সম্পৰ্ক আৰম্ভ হয় আৰু ২০০০ ত তেওঁলোকৰ বাগদান সম্পন্ন হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Cameron Diaz Biography|work=''[[About.com]]''|last=Mimon|first=Diana|publisher=[[The New York Times Company]]|url=http://gossip.about.com/od/celebrityprofiles/p/Cameron_Diaz.htm|accessdate=July 31, 2011|archivedate=October 2, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111002235526/http://gossip.about.com/od/celebrityprofiles/p/Cameron_Diaz.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০০৩ত তেওঁলোকে চাৰি বছৰীয়া সম্পৰ্কৰ সমাপ্তি ঘটাই।&lt;ref&gt;{{cite journal|date=June 30, 2003|title=Back on the Market|url=https://archive.org/details/sim_people_2003-06-30_59_25/page/85|journal=[[People (magazine)|People]]|publisher=[[Time Inc.]]|volume=59|issue=25|pages=85}}&lt;/ref&gt;  ২০০৩ৰ পৰা ২০০৬লৈ দিয়াজে গায়ক জাষ্টিন টিম্বাৰলেকৰ লগত প্ৰেমজনিত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখে।&lt;ref name = Diaz/&gt;  অক্টোবৰ ২০০৪ত দিয়াজ আৰু টিম্বাৰলেকে এখন সংবাদপত্ৰৰ ফটোগ্ৰাফাৰৰ লগত বিবাদত লিপ্ত হয়।সেই ফটোগ্ৰাফাৰ আৰু আন এজন মানুহে তেওঁলোকৰ ফটো তুলিব খোজোতে দুয়ো কেমেৰাটো কাঢ়ি আনে।এই ঘটনাৱলী য়ুএছ ৱিকলিত প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছত দুয়োৰে প্ৰতিনিধিয়ে কয় যে প্ৰকৃততে সেয়া চিত্ৰগ্ৰহণস্থলীত তেওঁলোকে কৰা অভিনয়হে আছিল।&lt;ref&gt;[http://www.eonline.com/uberblog/b48637_Justin__Cameron_Go_Camera_Shy.html Justin, Cameron Go Camera Shy] ''E-online'' Joal Ryan – November 10, 2004&lt;/ref&gt; জুলাই, ২০১০ৰ পৰা ছেপ্তেম্বৰ, ২০১১ লৈ দিয়াজে বেছবল খেলুৱৈ এলেক্স ৰড্ৰিগজৰ লগত প্ৰেমত কৰে।&lt;ref&gt;[http://www.people.com/people/article/0,,20530082,00.html &quot;Alex Rodriguez on Split with Cameron Diaz: 'We'll Always Be Friends'&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304071755/http://www.people.com/people/article/0,,20530082,00.html |date=2016-03-04 }} September 22, 2011, People Magazine&lt;/ref&gt;

==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|- 
! colspan=4 | ছবি 
|-
! | বৰ্ষ
! | শীৰ্ষক
! | ভূমিকা
! টোকা
|-
| ১৯৯৪
| দ্য মাস্ক
| টিনা কাৰ্লাইল 
| 
|-
| ১৯৯৫
| দ্য লাষ্ট চাপাৰ
| জ্যুড
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| ১৯৯৬
| ছিইজ দ্য ওৱান
| হিডাৰ
|
|-
| ফিলিং মিনেচ'টা
| ফ্ৰেডি ক্লেইটন
|
|-
| হেড এবাভ ৱাটাৰ
| নাটালি
|
|-
| কিইজ টু ট্যুলছা
| ট্ৰুডী
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ১৯৯৭
| মাই বেষ্ট ফ্ৰেইণ্ডছ ৱেডিং
| কিম্বাৰলি ৱালেছ
|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা&lt;br /&gt;জনপ্ৰিয় সহঃ অভিনেত্ৰীৰ ব্লকবাষ্টাৰ এন্টাৰটেইনমেন্ট বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহং অভিনেত্ৰীৰ ছেটেলাইট বঁটা
|-
| এ লাইফ লেছ অৰ্ডিনেৰী
| চেলিন নেভিল
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ১৯৯৮
| ফিয়াৰ এণ্ড ল'ডিং ইন লাচ ভেগাচ
| সোণালী চুলিৰ টিভি সাংবাদিক
|
|-
| দেয়াৰ্ছ ছামথিং এবাউট মেৰী
| মেৰী জেনছেন
| শ্ৰেষ্ঠ ধেমেলীয়া মুখ্য অভিনেত্ৰীৰ আমেৰিকান কমেডি এৱাৰ্ডছ বঁটা&lt;br /&gt;জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰীৰ ব্লকবাষ্টাৰ এন্টাৰটেইনমেন্ট বঁটা&lt;br /&gt;শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ নিউয়ৰ্ক ফিল্ম ক্ৰিটিক চাৰ্কল বঁটা&lt;br&gt; মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটা&lt;br /&gt;
|-
| ভেৰী বেড থিংছ
| ল'ৰা গেৰেটী
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot;| ১৯৯৯
| মেন ৱমেন ফিল্ম
| অনিৰ্দিষ্ট তাৰকা
| সংক্ষিপ্ত চৰিত্ৰ
|-
| বিইং জন মালকোভিছ
| লট স্কৱাৰ্টজ
| মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ ধেমেলীয়া সহঃ অভিনেত্ৰীৰ আমেৰিকান কমেডী এৱাৰ্ডছ&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ বাফটা বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ ছেটেলাইট বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ অনলাইন ফিল্ম ক্ৰিটিকছ ছোছাইটী বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — সহঃ ভূমিকাত মহিলা শিল্পীৰ দ্বাৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ স্ক্ৰীণ এক্টৰ্ছ গীল্ড বঁটা
&lt;br /&gt;
|-
| থিংছ য়ু কেন টেল জাষ্ট বাই লুকিং এট হাৰ
| কেৰল ফেবাৰ
|
|-
| দ্য ইনভিজিবল চাৰ্কাছ
| ফেইথ
|
|-
| এনী গিভেন চানদে
| ক্ৰিষ্টিনা পাজিনিয়াছি
| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা&lt;br&gt; প্ৰিয় অভিনেত্ৰীৰ ব্লকবাষ্টাৰ এন্টাৰটেইনমেন্ট বঁটা&lt;br /&gt;
|-
| ২০০০
| ছাৰ্লিজ এঞ্জেলছ
| নাটালি কুক
| প্ৰিয় একছন দলৰ ব্লকবাষ্টাৰ এন্টাৰটেইনমেন্ট বঁটা &lt;small&gt;আন অংশীদাৰসকল হ'ল  ল্যুচি লু আৰু ড্ৰিউ বেৰিম'ৰ&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ছেটাৰ্ণ বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ছেটেলাইট বঁটা 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০১
| ''[[শ্ৰেক]]
| প্ৰিন্সেছ ফিয়োনা
| কণ্ঠ
|-
| ভেনিলা স্কাই
| জুলি গিয়ান্নি
| শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ বষ্টন ছোছাইটী অফ ফিল্ম ক্ৰিটিকছ বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ আমেৰিকান ফিল্ম ইনষ্টিটিউট বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ ফিনিক্স ফিল্ম ক্ৰিটিকছ ছোছাইটী বঁটা &lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ ডালাছ-ফ'ৰ্ট ৱৰ্থ ফিল্ম ক্ৰিটিকছ এছোছিয়েছন বঁটা &lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ চেটাৰ্ণ বঁটা&lt;br /&gt;মনোনীত — সহঃ ভূমিকাত মহিলা শিল্পীৰ দ্বাৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ স্ক্ৰীণ এক্টৰ্ছ গীল্ড বঁটা
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|২০০২
| দ্য ছুইটেষ্ট থিং''
| ক্ৰিষ্টিনা ৱাল্টাৰ্ছ
|
|-
| গেংগছ অৱ নিউয়ৰ্ক
| জেনী ইভাৰডিয়েন
| মনোনীত —শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটা &lt;br /&gt;মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ শিল্পী নিৰ্বাচনৰ অনলাইন ফিল্ম ক্ৰিটিকছ ছোছাইটী বঁটা&lt;br /&gt;
|-
| ২০০৩
| চাৰ্লিজ এঞ্জেলছ : ফুল থ্ৰোটল
| নাটালি কুক
| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ইমাজেন বঁটা
|-
| ২০০৪
| ''[[শ্ৰেক ২]]''
| প্ৰিন্সেছ ফিয়োনা
| কণ্ঠ
|-
| ২০০৫
| ইন হাৰ চ্যুজ
| মেগি ফেলাৰ
| মনোনীত— শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ইমাজেন বঁটা
|-
| ২০০৬
| দ্য হলিডে
| আমাণ্ডা ৱুডছ
| মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ সহঃ অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা
|-
| ২০০৭
| শ্ৰেক দ্য থাৰ্ড
| প্ৰিন্সেছ ফিয়োনা
| কণ্ঠ
|-
| ২০০৮
| হোৱাট হেপেনছ ইন ভেগাচ
| জয় মেকনেলি
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ২০০৯
| মাই চিষ্টাৰ্ছ কিপাৰ
| চাৰা ফিটজগেৰাল্ড
| মনোনীত — শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা
|-
| দ্য বক্স
| ন'ৰমা লিৱিছ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|২০১০
| শ্ৰেক ফৰেভাৰ আফটাৰ
| প্ৰিন্সেছ ফিয়োনা
| কণ্ঠ &lt;br /&gt; মনোনীত — কণ্ঠ প্ৰক্ষেপণৰ এনী বঁটা
|-
| নাইট এণ্ড দে
| জ্যুন হেভেনছ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|২০১১
| দ্য গ্ৰীণ হৰ্ণেট
| লেনৰ কেছ
|
|-
| বেড টীছাৰ
| এলিজাবেথ হেলছি
| মনোনীত — শ্ৰেষ্ট অভিনেত্ৰীৰ আলমা বঁটা
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|২০১২
| হোৱাট টু এক্সপেক্ট হোৱেন য়ু আৰ এক্সপেক্টিং
| জ্যুলছ
|
|-
| গেমবিট
| পি.জে.পাজনৌস্কি
| চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ&lt;ref&gt;Cameron­ has moved on to next film, per {{cite news|url= http://­blogs.ajc.com/­the-buzz/2011/08/23/­cameron-diaz-is-filmi­ng-at-woodruff-arts-­center-today/ |work=[[The Atlanta Journal-Constitution­]]| title=Cameron Diaz is filming at Woodruff Arts Center today|date=August 23, 2011| first= Jennifer |last=Brett|accessdate= September 14, 2011}}&lt;/ref&gt;
|}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:হলিউড অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>qbsxfm7uu162pbp67wv7mavdf9guqnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জিতুল সোণোৱাল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32854</id>
    <revision>
      <id>648585</id>
      <parentid>449537</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <comment>Citation Added</comment>
      <origin>648585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="fhh6fxdlk8osnv0uqt0xanrdoplok7p" xml:space="preserve">{{Assam bio stub}}
{{Infobox musical artist
| name = জিতুল সোণোৱাল
| image = Jitul_sonowal.jpg
| caption =
| birth_date = 
| birth_place = [[ডিব্ৰুগড়]], [[অসম]], [[ভাৰত]] 
| occupation = কণ্ঠশিল্পী, সংগীত পৰিচালক 
| years_active = 
| nationality = ভাৰতীয় {{flagicon|IND}}
| background = solo_singer
| spouse = 
| website = 
}}
'''জিতুল সোণোৱাল''' ({{Lang-en|Jitul Sonowal}}) এগৰাকী [[অসমীয়া সংগীত]] জগতৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গায়ক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ আৰু সংগীত পৰিচালক। তেখেতে বৰ্তমানলৈ বহুকেইটা অসমীয়া জনপ্ৰিয় গীতত নিজৰ কণ্ঠদান কৰিছে। গান গোৱাৰ উপৰিও তেখেতে বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ যেনে [[গীটাৰ]], [[কীবৰ্ড]] আদি বজাব পাৰে। 

==একক কণ্ঠৰ এলবাম==
* ''নিৰিবিলি গধূলি''
*প্ৰতীক্ষা 
* ''বৃষ্টি''
*বৰষা 
* ''নতুন লহৰ''
* ''যদি কেতিয়াবা''
* ''শিহৰণ''&lt;ref&gt;[[কুমাৰ ভৱেশ]]&lt;/ref&gt;
* ''ৰহণ''
* ''যশোৱা''
* ''প্ৰীতি''
* ''মৰমী প্ৰিয়া''
* ''সোণালী''
* ''অঞ্জনা''
* ''কপৌ পাহি তোৰে খোপাত''
* ''অনুপমা'' আদি

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{reflist}}

{{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
[[ শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ গীতিকাৰ]]
[[শ্ৰেণী:বাদ্যযন্ত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ সঙ্গীত পৰিচালক‎]]</text>
      <sha1>fhh6fxdlk8osnv0uqt0xanrdoplok7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চুতীয়া জনগোষ্ঠী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38749</id>
    <revision>
      <id>648637</id>
      <parentid>648247</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T00:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>28065</id>
      </contributor>
      <comment>/* উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি */ Added person</comment>
      <origin>648637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242630" sha1="j1rx8qn1mep4ibchily5tz39r8za4en" xml:space="preserve">{{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}}
{{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}}
{{Infobox ethnic group
| group            = চুতীয়া জনগোষ্ঠী
| native_name      = 
|image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]]
| image_caption    = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল।
| population       = 
| popplace         = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ
| languages        = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]],  [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়)
| religions        = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])&lt;ref&gt;{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}&lt;/ref&gt;, অৰ্ধ হিন্দু
| related   = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}}
| footnotes        = 
}}
'''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],&lt;ref&gt;&quot;Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs.&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}&lt;/ref&gt; যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&quot;In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language.&quot;{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}&lt;/ref&gt; ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।&lt;ref&gt;&quot;[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west.&quot; {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}&lt;/ref&gt; ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়&lt;ref&gt;&quot;(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony&quot;{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: &quot;Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions&quot;}}&lt;/ref&gt; আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।&lt;ref&gt;&quot;(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century.&quot;{{harvcol|Shin|2020|p=53}}&lt;/ref&gt; চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Dube
 |first=S. C.
 |title=Indian Society
 |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu
 |publisher=National Book Trust
 |location=New Delhi
 |year=1990
 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20]
 |isbn=81-237-1031-3
 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people.&quot; {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}&lt;/ref&gt; ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।&lt;ref&gt;&quot;In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya.&quot;{{harv|Hamilton|1940|p=53}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}&lt;/ref&gt;{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}&lt;/ref&gt; ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}&lt;/ref&gt;}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। 

ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}&lt;/ref&gt; আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;&quot;From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies &quot;they have in their frames a considerable infusion of Shan blood....&quot; This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}&lt;/ref&gt; ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।&lt;ref name=&quot;Deori&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Baruah
 |first1=Tiluttoma
 |last2=Mondal
 |first2=Sudipta
 |last3=Gharami
 |first3=Ajay Kumar
 |last4=Adak
 |first4=Dipak Kumar
 |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups
 |journal=Collegium Antropologicum
 |volume=30
 |issue=3
 |year=2006
 |pages=579–583
 |pmid=17058528
 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439
 |access-date=2026-09-13
 |archivedate=2022-06-15
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439
 |deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt; ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।&lt;ref&gt;&quot;The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above.&quot; {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot.&quot;{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}&lt;/ref&gt; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,&lt;ref&gt;&quot;The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society.&quot; {{harvcol|Shin|2020|p=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dutta|1985|p=29}}&lt;/ref&gt; আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।&lt;ref&gt;&quot;(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas.&quot; {{harvcol|Shin|2020|p=55}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।&lt;ref&gt;&quot;While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'.&quot; {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}&lt;/ref&gt;

ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web
 |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx
 |title=Central List of OBCs
 |date=9 January 2015
 |website=National Commission for Backward Classes
 |access-date=23 June 2021
 |archive-date=26 February 2021
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx
 |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List
 |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795
 |website=Press Information Bureau
 |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India
 |date=31 July 2025
 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam.
 |access-date=8 September 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today
 |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513
 |website=Press Information Bureau
 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India
 |date=24 April 2017
 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities.
}}&lt;/ref&gt;

==নাম==
''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}&lt;/ref&gt; আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ &quot;অসম বুৰঞ্জী&quot;ৰ &quot;অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি&quot; শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''&quot;চুতীয়া-কছাৰী&quot;'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''&quot;কছাৰী&quot;'' আছিল।&lt;ref&gt;&quot;পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে &quot;অসম বুৰঞ্জী&quot;ৰ &quot;অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি&quot; শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”&quot;{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}&lt;/ref&gt;

১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}&lt;/ref&gt; 
ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}}

==ইতিহাস==
===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস===
চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Saikia2024&quot;&gt;{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য।

বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।&lt;ref name=&quot;Shin2018Kamarupa&quot;&gt;{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}}

===চুতীয়া ৰাজ্য===
{{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}}
এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সাধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]&lt;ref name=&quot;Bhuyan&quot;/&gt; আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,&lt;ref&gt;&quot;N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam.&quot; {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Nath|2013|p=27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century.&quot; {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।&lt;ref&gt;&quot;..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bhuyan&quot;&gt;&quot;About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.&quot;{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Shin|2020|p=57}} &quot;The ruins of two forts in Lohit district of&amp;nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&amp;nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&amp;nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&amp;nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&amp;nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&amp;nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&amp;nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.&quot;{{harvcol|Nath|2013|p=27}}&lt;/ref&gt; ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}&lt;/ref&gt; গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন &quot;বিস্তৃত দেশ&quot;ত শাসন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}&lt;/ref&gt;

পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।&lt;ref&gt;&quot;The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias.&quot; {{harvcol|Guha|1983|p=5}}&lt;/ref&gt; এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।&lt;ref&gt;&quot;Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization.&quot; {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}&lt;/ref&gt; ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}&lt;/ref&gt;

[[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]]

শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}&lt;/ref&gt; মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}&lt;/ref&gt;}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।&lt;ref&gt;&quot;Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background.&quot; {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}&lt;/ref&gt; লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}&lt;/ref&gt; এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।&lt;ref&gt;{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating.&quot;{{harvcol|Shin|2020|p=56}}&lt;/ref&gt;

[[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও 
বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।&lt;ref&gt;&quot;However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form&quot;{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society.&quot; {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}&lt;/ref&gt; প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Shin|2020|p=56}}&lt;/ref&gt;

===পৰৱৰ্তী কাল===
{{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}}
ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,&lt;ref&gt;&quot;Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them&quot; {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}&lt;/ref&gt; আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}&lt;/ref&gt; ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: &quot;Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila&quot; (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}&lt;/ref&gt;}}

তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।&lt;ref&gt;Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.&lt;/ref&gt;}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}&lt;/ref&gt; ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}&lt;/ref&gt;

এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;BaruaNath2007-226&quot;&gt;{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|1930|p=103}}&lt;/ref&gt; [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: &quot;After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths.&quot;&lt;/ref&gt; চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}&lt;/ref&gt;

[[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]]

[[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;Phukan, Kasinath Tamuli,&quot;Assam Buranji&quot;, p.20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers.&quot;{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district.&quot;{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}&lt;/ref&gt; ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at=&quot;A Geographical Sketch of Assam&quot;, pp. 11–12}}&lt;/ref&gt; [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}&lt;/ref&gt;{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}&lt;/ref&gt;}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}&lt;/ref&gt; 

চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}&lt;/ref&gt; [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.&lt;/ref&gt; শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}&lt;/ref&gt; চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}&lt;/ref&gt; 

সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;&quot;A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period&quot;{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}&lt;/ref&gt; আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;&quot;Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta&quot;{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}&lt;/ref&gt; এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে।

===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল===
অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|1930|p=294}}&lt;/ref&gt; আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।&lt;ref name=&quot;BaruaNath2007-226&quot;/&gt; তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}&lt;/ref&gt; বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}&lt;/ref&gt;}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}&lt;/ref&gt;}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}&lt;/ref&gt;

===মানৰ আক্ৰমণ===
মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}&lt;/ref&gt; আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|1930|p=380}}&lt;/ref&gt; [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}&lt;ref&gt;&quot;The Langi Deka family was of Chutia origin.&quot;{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}&lt;/ref&gt;}}

হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}&lt;/ref&gt; [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|1930|p=383}}&lt;/ref&gt; আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,&lt;ref&gt;{{harvcol|Barua|1930|p=89}}&lt;/ref&gt; যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়।

===ব্ৰিটিছ যুগ===
ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}&lt;/ref&gt; ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}&lt;/ref&gt; ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}&lt;/ref&gt;}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}&lt;/ref&gt;}}

ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner &amp; Co. |location=London |year=1879 |page=181}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Allen1901-116&quot;&gt;{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}&lt;/ref&gt; ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}&lt;/ref&gt; কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।&lt;ref name=&quot;Allen1901-116&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}&lt;/ref&gt;

বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।&lt;ref&gt;{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}&lt;/ref&gt; কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।

==ভাষা==
{{Infobox language
| name             = চুতীয়া
| familycolor      = চীনা-তিব্বতীয়
| fam2             = তিব্বতী-বাৰ্মী
| extinct          = ?
| ethnicity        = চুতীয়া
| states           = [[ভাৰত]]
| region           = [[অসম]]
}}

বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}}

আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}&lt;/ref&gt; ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Deori&quot;/&gt;

দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}}

==সমাজ==
===সামাজিক জীৱন===
চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}&lt;/ref&gt; পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}&lt;/ref&gt;

[[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]]

===বংশ আৰু খেলগোট===
চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Richa-clans&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}&lt;/ref&gt;

মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।&lt;ref name=&quot;Richa-clans&quot;/&gt; বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।&lt;ref&gt;&quot;বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।&quot;{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}&lt;/ref&gt; ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।&lt;ref name=&quot;Richa-clans&quot;/&gt; এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-clans&quot;/&gt; ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়।

লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।&lt;ref name=&quot;Richa-clans&quot;/&gt; ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-clans&quot;/&gt; এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে।

''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}&lt;/ref&gt;

===ঐতিহাসিক বিভাগ===
[[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}&lt;/ref&gt;

'''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}&lt;/ref&gt;

'''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,&lt;ref&gt;&quot;Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}&lt;/ref&gt; ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,&lt;ref&gt;Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.&lt;/ref&gt; কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,&lt;ref&gt;{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}&lt;/ref&gt; চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,&lt;ref&gt;Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, &quot;Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura&quot;&lt;/ref&gt; ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}&lt;/ref&gt; চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই&lt;ref&gt;Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, &quot;Thaomung Banlung cham pai luk Tiora&quot;&lt;/ref&gt; আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}&lt;/ref&gt; ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: &quot;Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas&quot;]&lt;/ref&gt;

'''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক &quot;চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী&quot; বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।(&quot;বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ&quot;).&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Barua
 |first=Gunabhiram
 |title=Asam Buranji
 |year=1884
 |language=as
}}&lt;/ref&gt; এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম &quot;এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি&quot; হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Waddell
 |first=Laurence Austine
 |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities
 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |year=1901
 |page=42
}}&lt;/ref&gt; ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,&lt;ref&gt;{{cite book
 |title=Census of India, 1901
 |volume=IV
 |chapter=Assam
 |year=1902
 |publisher=Government of India
 |page=126
}}&lt;/ref&gt; আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Endle
 |first=Sidney
 |title=The Kacháris
 |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala
 |year=1911
 |publisher=Macmillan and Co.
 |location=London
 |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91]
}}&lt;/ref&gt;}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}&lt;/ref&gt; ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}&lt;/ref&gt; বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।&lt;ref&gt;&quot;A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas.&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}&lt;/ref&gt;

'''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: &quot;Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila&quot; (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}&lt;/ref&gt;}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।&lt;ref&gt;Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&amp;q=Miri+Chutiya&amp;pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&amp;pg=PA6&amp;lpg=PA6&amp;dq=chutiya+tribe+customs&amp;source=bl&amp;ots=wgEjVgb9Lw&amp;sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&amp;q=chutiya+tribe+customs&amp;f=false|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&amp;dq=chutiya+miri+hair&amp;pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&amp;dq=chutiya+miri+hair&amp;pg=PA236 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।&lt;ref&gt;Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: &quot;He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them.&quot;&lt;/ref&gt;

===পৰম্পৰাগত পেচা===
পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-occupations&quot;&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}&lt;/ref&gt;

আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Richa-occupations&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}&lt;/ref&gt; ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}&lt;ref&gt;&quot;In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.&quot;{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}&lt;/ref&gt;{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-occupations&quot;/&gt;

==ধৰ্ম==
[[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]]

===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম===
চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।&lt;ref&gt;&quot;The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema&quot;{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}&lt;/ref&gt; নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;&quot;The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc.&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}&lt;/ref&gt;

জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,&lt;ref&gt;&quot;The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}&lt;/ref&gt; বড়ো,&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}&lt;/ref&gt; ৰাভা,&lt;ref&gt;[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}&lt;/ref&gt; তিৱা,&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}&lt;/ref&gt; কোচ&lt;ref&gt;{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.&lt;/ref&gt; আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;&quot;There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar.&quot; {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}&lt;/ref&gt;}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;&quot;All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}&lt;/ref&gt;

আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।&lt;ref&gt;&quot;The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti&quot;{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}&lt;/ref&gt;

===সংস্কৃতকৰণ===
ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।&lt;ref&gt;&quot;(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa.&quot;{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;harvcol|Baruah|1986|p=182&quot;&gt;{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}&lt;/ref&gt; ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;&quot;the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts&quot;.{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}&lt;/ref&gt;

ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;&quot;Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka&quot;{{harvcol|Shin|2020|p=55}}&lt;/ref&gt;

শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।&lt;ref&gt;&quot;Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya.&quot;{{harvcol|Shin|2020|p=56}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;harvcol|Baruah|1986|p=182&quot;/&gt;

===ধৰ্মীয় আচাৰ===
[[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]]

চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে।

ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

'''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''&lt;ref&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}&lt;/ref&gt;), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}}

'''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}}

[[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]]

'''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}}

'''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}}

==সংস্কৃতি==
===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ===
চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-life-cycle&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}&lt;/ref&gt; গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-life-cycle&quot;/&gt; বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Richa-life-cycle&quot;/&gt; মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।&lt;ref name=&quot;Richa-life-cycle&quot;/&gt;

===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ===
[[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]]

কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।&lt;ref name=&quot;Bharali-agriculture&quot;&gt;{{cite journal
|last1=Bharali
|first1=Gitanjali
|last2=Choudhury
|first2=Gitanjali
|title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture
|journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research
|volume=11
|issue=12
|year=2024
|pages=h322–h327
|id=JETIR2412737
}}&lt;/ref&gt; মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}&lt;/ref&gt;{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}}

খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}&lt;/ref&gt; ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;/&gt;{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;/&gt;

[[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]]

মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;&lt;ref name=&quot;Bharali-agriculture&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;/&gt; শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}&lt;/ref&gt; কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;/&gt;{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}}

শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।&lt;ref name=&quot;Bharali-agriculture&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;/&gt; ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}&lt;/ref&gt;{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;Bharali-agriculture&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Chutia-agriculture&quot;/&gt;

দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।&lt;ref name=&quot;Bharali-agriculture&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}&lt;/ref&gt;

===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা===
চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-Bihu&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}&lt;/ref&gt; [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-Bihu&quot;/&gt;

[[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]]

চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।&lt;ref name=&quot;Richa-Bihu&quot;/&gt; ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}&lt;/ref&gt;{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}&lt;/ref&gt; ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}&lt;/ref&gt;

[[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]]
আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Mahanta-Bohag&quot;&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}&lt;/ref&gt; সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow
 |work=The Assam Tribune
 |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow
 |access-date=19 August 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Deuri
 |first=Deva Darshana
 |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India
 |website=Mahabahu
 |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/
 |access-date=19 August 2026
}}&lt;/ref&gt;

আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}&lt;/ref&gt; ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}&lt;/ref&gt;{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}&lt;/ref&gt;{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}&lt;/ref&gt;

যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}&lt;/ref&gt; [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Kashyap
 |first=Atrayee
 |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam
 |journal=Lokaratna
 |volume=XIX
 |year=2025
 |page=40
 |issn=2347-6427
}}&lt;/ref&gt; ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}&lt;/ref&gt;

===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী===
[[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]]
চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}&lt;/ref&gt; শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BegumGogoi2007&quot;&gt;{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}&lt;/ref&gt; আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt;

চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt; মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।&lt;ref&gt;''Ahomar Din'', p. 586.&lt;/ref&gt; ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-Kesapanthi&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}&lt;/ref&gt; কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt;{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt;}}

[[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]]

ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-Pakapanthi&quot;&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mahanta-Aai&quot;&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}&lt;/ref&gt;

লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt;

মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-food&quot;/&gt;

===সংগীত আৰু নৃত্য===
চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।&lt;ref name=&quot;Richa-dance&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}&lt;/ref&gt;

[[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]]

ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-dance&quot;/&gt; আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-dance&quot;/&gt;

পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}&lt;/ref&gt;

===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক===
====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক====
[[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]]
চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;&gt;{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}&lt;/ref&gt;{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Borboruah|1997}}&lt;/ref&gt;ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Khanikar&quot;&gt;{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}&lt;/ref&gt; পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt;}}

''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt;{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' (&quot;বিহু&quot;) + ''ৱান'' (&quot;বস্ত্ৰ&quot;) হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&amp;direct=se&amp;script=hk&amp;link=yes&amp;mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&amp;direct=se&amp;script=hk&amp;link=yes&amp;mode=3|url-status=live}}&lt;/ref&gt; আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।&lt;ref name=&quot;Kashyap-attire&quot;&gt;{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}&lt;/ref&gt; ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';&lt;ref name=&quot;Kashyap-attire&quot;/&gt; ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt; আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।&lt;ref name=&quot;Kashyap-attire&quot;/&gt; ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt;}}

====মহিলাৰ সাজ-পোছাক====

[[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]]

চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&amp;q=riha+breast+cloth&amp;pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}&lt;/ref&gt; বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt;{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}&lt;/ref&gt; ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।&lt;ref name=&quot;Khanikar&quot;/&gt;}}

''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।&lt;ref&gt;{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}&lt;/ref&gt;{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;&lt;ref name=&quot;Kashyap-attire&quot;/&gt; তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''&lt;ref&gt;[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]&lt;/ref&gt; আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}&lt;/ref&gt; মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}&lt;/ref&gt; এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''&quot;লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি&quot;'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।&lt;ref name=&quot;Kashyap-attire&quot;/&gt; ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' (&quot;কাপোৰ&quot;) + ''চা'' (&quot;সৰু&quot;) হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&amp;q=riha+breast+cloth&amp;pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}&lt;/ref&gt; ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।&lt;ref name=&quot;Kashyap-attire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mahanta-attire&quot;/&gt; ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।&lt;ref name=&quot;Richa-attire&quot;/&gt; ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,&lt;ref&gt;{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}&lt;/ref&gt; আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''&quot;Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king.&quot;''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,&lt;ref&gt;Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.&lt;/ref&gt; আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}&lt;/ref&gt;}}

===মৌখিক সাহিত্য===
চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।&lt;ref name=&quot;Richa-oral&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-oral&quot;/&gt; আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;Richa-oral&quot;/&gt; প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।&lt;ref name=&quot;Richa-oral&quot;/&gt;

===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা===
চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-material&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}&lt;/ref&gt;

চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।&lt;ref name=&quot;Richa-material&quot;/&gt; পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।&lt;ref name=&quot;Richa-material&quot;/&gt;

===বাসগৃহ===
চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।&lt;ref&gt;&quot;Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred.&quot; {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}&lt;/ref&gt; ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-housing&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}&lt;/ref&gt; আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Richa-housing&quot;/&gt;

[[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]]

চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Richa-housing&quot;/&gt;

===পৰম্পৰাগত খেল===
চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।&lt;ref name=&quot;Richa-games&quot;&gt;{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}&lt;/ref&gt; উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।&lt;ref name=&quot;Richa-games&quot;/&gt;

==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি==
===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি===
*[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ।
*বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}&lt;/ref&gt;
*কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AssamGovJorhat&quot;&gt;{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}&lt;/ref&gt;
*মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;
*নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;
*[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী।
*ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}}
*চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক।
*[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল।
*[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।&lt;ref name=&quot;CrossCurrent2024&quot;&gt;{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}&lt;/ref&gt;
*[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।&lt;ref name=&quot;CrossCurrent2024&quot;/&gt;
*[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।&lt;ref name=&quot;CrossCurrent2024&quot;/&gt;
*শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।
*[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।&lt;ref name=&quot;CrossCurrent2024&quot;/&gt;

===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা===
*[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।
*কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।
*ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক।
*ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}&lt;/ref&gt;
*হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}&lt;/ref&gt;
*ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক।

===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন===
*[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী।
*[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ।
*[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।
*[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক।
*দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Awards &amp; Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Geoinformatics &amp; IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;
*মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;

===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া===
*[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত।
*[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক।
*কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক।
*মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত।
*[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;
*অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}&lt;/ref&gt;
*অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}&lt;/ref&gt;
*[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ।

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

==টোকা==
{{notelist}}

==গ্ৰন্থপঞ্জী==
{{refbegin}}
* {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}}
* {{cite book
|last=Khanikar
|first=Surjyakanta
|title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি
|trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community
|year=1991
|language=as|ref=harv}}
*{{cite journal
 |last=Prinsep
 |first=James
 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |year=1838
 |volume=7
 |publisher=Asiatic Society of Bengal
 |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ
 |language=en
 |ref=harv
 }}
*{{cite journal
 |last=Hannay
 |first=S.F
 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal
 |year=1848
 |publisher=Asiatic Society of Bengal
 |location=Calcutta
 |language=en
 |ref=harv
}}
* {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live  |ref=harv}}
* {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}}
* {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}}
* {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}}
* {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}}
* {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }}
* {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation &amp; Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}}
*{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}}
*{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}}
* {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}}
* {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}}
*{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}}
* {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}}
*{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }}
*{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}}
*{{cite thesis
 |last=Chutia
 |first=Richa
 |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study
 |publisher=Gauhati University
 |year=2026
 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611
 |via=Shodhganga
 |access-date=19 August 2026
 |ref=harv
 }}
*{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&amp;dq=bihiya+ahom&amp;pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}}
* {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}}
* {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}}
* {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}}
*{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}}
*{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}}
{{refend}}

{{Assam}}
{{অসমৰ জনগোষ্ঠী}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]]</text>
      <sha1>j1rx8qn1mep4ibchily5tz39r8za4en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ছি জিনপিং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39997</id>
    <revision>
      <id>648629</id>
      <parentid>637129</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107310" sha1="oggsixpv310ie1rexp4nu605w9u3eoe" xml:space="preserve">{{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}}
{{Infobox officeholder
|name = ছি জিনপিং
|image = 2025 Xi Jinping (cropped).jpg
|caption = ছি জিনপিং
|office = চীনা সাম্যবাদী দলৰ সাধাৰণ সম্পাদক
|term_start = [[১৫ নৱেম্বৰ]] ২০১২
|term_end = 
|predecessor = [[হু জিণ্টাও]]
|successor = 
|office1 = [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ]] ৰাষ্ট্ৰপতি
|premier1 = [[লি কেকিয়াং]]
|vicepresident1 = [[লি য়ুৱাঞ্চাও]]
|term_start1 = ১৪ মাৰ্চ, ২০১৩
|term_end1 = 
|predecessor1 = [[হু জিণ্টাও]]
|successor1 = 
|office2 = কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ
|deputy2 = [[ফেন চাংলং]]&lt;br&gt;[[ছু ছিলিয়াং]]
|term_start2 = [[১৪ মাৰ্চ]] ২০১৩ {{small|(State Commission)}}&lt;br&gt;[[১৫ নৱেম্বৰ]] ২০১২ {{small|(Party Commission)}}
|term_end2 = 
|predecessor2 = [[হু জিণ্টাও]]
|successor2 = 
|birth_date = {{birth date and age|1953|6|15|df=yes}}
|birth_place = [[বেইজিং]], [[চীন]]
|death_date = 
|death_place = 
|party = [[চীনা সাম্যবাদী দল]]
|spouse = {{ubl | {{marriage|কে' লিংলিং|1979|1982|end=divorced}} | {{marriage|পেং লিয়ুৱান|1987}}}}
|children = [[ছি মিংজে]]
|residence = [[ছংনান্থাই]]
|alma_mater = [[ছিংঘুৱা বিশ্ববিদ্যালয়]]
|signature =Xi Jinping Signature.jpg
}}{{সাময়িক সংশোধনৰ প্ৰয়োজন|reason=জীৱিত ব্যক্তি|date=2020-10-01}}
'''ছি জিনপিং''' হৈছে [[চীনা সাম্যবাদী দল]] (কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অফ চাইনা)-ৰ সাধাৰণ সম্পাদক, [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি তথা কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ। চীন ৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হোৱাৰ লগতে সামৰিক বাহিনী আৰু পাৰ্টিৰো মুখ্য নেতা হোৱাৰ বাবে তেওঁক অনানুষ্ঠানিকভাৱে চীনৰ &quot;পাৰামাউণ্ট লিডাৰ&quot; বা &quot;সৰ্বোচ্চ নেতা&quot; বুলিও অভিহিত কৰা হয়।&lt;ref name=cary&gt;{{cite web|last1=Huang|first1=Cary|title=Xi Jinping pledges renewal of the nation|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1094272/xi-jinping-pledges-renewal-nation|publisher=''South China Morning Post''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=wang&gt;{{cite news|last1=Wang|first1=Xiangwei|title=Xi moves closer to becoming another paramount leader|url=http://www.scmp.com/comment/insight-opinion/article/1358774/xi-moves-closer-becoming-another-paramount-leader|publisher=''South China Morning Post''|date=November 18, 2013}}&lt;/ref&gt; সাধাৰণ সম্পাদক হিচাপে, ছি [[পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটি]]ৰ পদাধিকাৰী সদস্য, যি চীন দেশৰ প্ৰকৃত সৰ্বোচ্চ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰী সংস্থা। 

অভিজ্ঞ সাম্যবাদী নেতা [[ছি ঝংচুন]]ৰ পুত্ৰ, ছি জিনপিং প্ৰথমে চীনৰ উপকূলীয় প্ৰান্তসমূহত ৰাজনৈতিক পদলৈ আহিল। তেওঁ ১৯৯৯ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ [[ফুজিয়ান]]ৰ শাসক (গভাৰ্ণৰ) আছিল, তাৰ পিছত ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ কাষৰীয়া [[ঝেজিয়াং|ঝেজিয়াঙ]]ৰ গভাৰ্ণৰ আৰু দলীয় প্ৰধান আছিল। [[চেন লিয়াংয়ু]]ৰ অপসাৰণৰ পিছত তেওঁক ২০০৭ চনত অলপ সময়ৰ বাবে ছাংহাইলৈ পঠিওৱা হয়, দলীয় নেতাৰ ৰূপত। ছি জিনপিং ২০০৮ চনৰ পৰা ২০১৩ চনলৈ গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি আছিল। 

ছি এতিয়া গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী ৰাষ্ট্ৰখনৰ পঞ্চম প্ৰজন্মৰ নেতৃবৰ্গৰ নেতা।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=/content/ias/archiv/cds/cds_0905.pdf |title=deckblatt-ca-data sup-form.pdf |format=PDF |accessdate=20 October 2010 |archivedate=17 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217211144/http://www.giga-hamburg.de/dl/download.php?d=%2Fcontent%2Fias%2Farchiv%2Fcds%2Fcds_0905.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; নেতৃত্ব বহন কৰাৰ পিছতে তেওঁ চীনত অভূতপূৰ্ব আৰু দূৰগামী দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযান আৰম্ভ কৰিলে, যাৰ মুখ্য দিশ বজাৰ সম্বন্ধিত আৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ, আইনৰ মতে শাসন কৰা আৰু আইনী সংস্থাসমূহ শক্তিশালী কৰা, আৰু ন-চীনা স্বপ্নৰ আকাংক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9935609/Xi-Jinping-calls-for-a-Chinese-Dream.html|title=Xi Jinping calls for a Chinese dream, Daily Telegraph|accessdate=2013-03-20}}&lt;/ref&gt;

জিনপিঙে চীনা সমাজত চীনা সাম্যবাদী দলৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিলৈ অনুষ্ঠিত কৰা মতাদৰ্শগত বক্তৃতাৰ ওপৰতো বিভিন্ন বাধা আৰোপ কৰিছে, পিচে তেওঁ ঐক্য আৰু পাৰ্টিৰ শৃংখলা বৃদ্ধিৰ বাবেও বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ সাংগঠনিক শক্তি বহু পৰিমাণে কেন্দ্ৰীভূত কৰিছে, তাৰ বাবে তেওঁ নকৈ গঠিত ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা আয়োগৰ পদকে ধৰি বিভিন্ন পদ নিজে গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁ ওপৰোৱা সংস্কাৰ, সামৰিক সংস্কাৰ আৰু [[ইণ্টাৰনেট]]ৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিবলৈও নতুন সংগঠনৰ সৃষ্টি কৰিছে। জিনপিঙৰ অন্য উল্লেখনীয় কাম এটি হ'ল বৈদেশিক নীতি- তেওঁ চীন আৰু জাপানৰ সম্বন্ধ, দক্ষিণ সাগৰীয় বিবাদ, এছিয়াৰ আঞ্চলিক প্ৰসংগক বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। তেওঁ শক্তি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ দিশতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।&lt;ref name=lam2014&gt;{{cite news|title=China’s Soft-Power Deficit Widens as Xi Tightens Screws Over Ideology|url=http://www.jamestown.org/programs/chinabrief/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=43160&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=25&amp;cHash=d5d24d2f82c5981963c0180d300e62cd#.VOOBN_nF9uM|work=the China Brief|publisher=Brookings Institution|date=December 5, 2014}}&lt;/ref&gt;

==শৈশৱ আৰু শিক্ষা==
ছি জিনপিঙৰ জন্ম [[১৫ জুন]] ১৯৫৩ চনত [[বেইজিং|বেইজিঙত]] হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ [[ছি ঝংচুন]] আছিল এজন সাম্যবাদী বিপ্লৱী নেতা।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Isogawa |first=Tomoyoshi|title=Understand Xi Jinping in 30 Minutes|url=http://www.amazon.com/gp/product/B00A82TX3K/|year=2012 |publisher=United Books|location=Japan|page=151}}&lt;/ref&gt; ১৯৪৯ চনত সাম্যবাদী ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ পিছত তেওঁৰ পিতৃয়ে বিভিন্ন পদ গ্ৰহণ কৰিছিলে, যাৰ অন্তৰ্গত সাম্যবাদী দলৰ প্ৰচাৰ প্ৰমুখ, গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ উপ-প্ৰধান, আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গণ কংগ্ৰেছৰ উপাধ্যক্ষৰ পদ।&lt;ref name=rfe711&gt;{{cite news|title=Profile: Chinese Vice President Xi Jinping|url=http://www.rferl.org/content/china-profile-xi-jinping/24764283.html|accessdate=26 August 2013|newspaper=Radio Free Europe|date=7 November 2012}}&lt;/ref&gt; ছিৰ দেউতাকৰ ঘৰ চাঞ্চিৰ ফুপিং অঞ্চল। ছিৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ হেনানৰ ডেংঝৌৰ সৈতেও সম্পৰ্ক আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://hn.wenweipo.com/news/zhuanti/2012-11-16/23713.html|title=本报独家探访河南邓州习营村|date=16 November 2012|publisher=[[Wen Wei Po]]|accessdate=15 November 2012|archivedate=23 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123040758/http://hn.wenweipo.com/news/zhuanti/2012-11-16/23713.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ছি জিনপিং ছি ঝংচুন আৰু তেওঁৰ পত্নী ছি ছিনৰ দ্বিতীয় সন্তান।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/book/2009-04/28/content_11270872.htm|title=与丈夫习仲勋相伴58年 齐心：这辈子无比幸福_读书频道_新华网|work=Xinhuanet|date=28 April 2009|accessdate=18 March 2013|archivedate=28 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130128102212/http://news.xinhuanet.com/book/2009-04/28/content_11270872.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ছিৰ ১০ বছৰ বয়সত তেওঁৰ পিতৃক শুদ্ধ কৰি হেনানৰ লুৱয়াঙৰ এখন কাৰখানাত কাম কৰিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;[[Charles-Edouard Bouée|Bouée, Charles-Edouard]], [http://books.google.com/books?id=FhtRA3XJY9gC&amp;pg=PA93&amp;lpg=PA93&amp;dq=Luoyang+factory+xi+jinping&amp;source=bl&amp;ots=5P9joXBHtp&amp;sig=Ee73FKw784tZvKG4Qv-RtXnRNnE&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=si08T9jJK8jC2wWC5ZXzBg&amp;ved=0CCoQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Luoyang%20factory%20xi%20jinping&amp;f=false ''China's Management Revolution: Spirit, Land, Energy'']{{Dead link|date=September 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, (Palgrave Macmillan, 15 December 2010), p. 93; via [[Googlebooks]]. Retrieved 15 February 2012.&lt;/ref&gt; [[মে']] ১৯৬৬ চনত ছিৰ শিক্ষা চিন্ন হৈছিল সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ বাবে, য'ত মাধ্যমিক শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী সকলে শিক্ষকসকলক সমালোচনা আৰু বিৰোধিতা কৰিছিল। ১৯৬৮ চনত সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ বাবে ছিৰ দেউতাকক ছিৰ [[১৫]] বছৰ বয়সত কাৰাদণ্ড বিহা হ'ল। ১৯৬৯ চনত [[মাও জে ডং|মাও জে ডঙ]]ৰ &quot;ডাউন টু দা কাণ্ট্ৰি ছাইড আন্দোলন&quot;ত পিতৃৰ সুৰক্ষা অবিহনে ছি গ'ল [[য়াঞ্চুৱান]]ৰ [[চাঞ্চি]]ৰ এখন কাৰখানাত কাম কৰিবলৈ। তেওঁ পিছলৈ উৎপাদক দলৰ পাৰ্টি ব্ৰাঞ্চ সম্পাদক হ'ল। ১৯৭৫ চনত কাম ত্যাগ কৰাৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল মাথোঁঁ [[২২]] বছৰ। পিছত এটি চৰকাৰী দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই তেওঁৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে কৰা প্ৰশ্নৰ উত্তৰত তেওঁ ক'লে যে, &quot;সেয়া আবেগিক আছিল। সেয়া মেজাজ আছিল। আৰু যেতিয়া সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ আদৰ্শ বুজিব পৰা নগ'ল, ই মায়াৱী প্ৰমাণিত হ'ল। &quot;&lt;ref&gt;{{cite news|first=Jonathan|last=Watts|url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/oct/26/china.uknews4 |title=Most corrupt officials are from poor families but Chinese royals have a spirit that is not dominated by money|accessdate=11 June 2008 |work=The Guardian|location=London|date= 26 October 2007}}&lt;/ref&gt;

১৯৭৫ চনৰ পৰা ১৯৭৯চনলৈ তেওঁ চীনৰ বিখ্যাত [[চিংঘুৱা বিশ্ববিদ্যালয়]]ত [[ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা]] অধ্যয়ন কৰিছিলে, এজন &quot;কৰ্মী, কৃষক, পিএলএ&quot; ছাত্ৰৰ ৰূপত (''গংনংবিং চুৱেচেং'')। ১৯৭৫ত শিক্ষা বৃত্তিমূলক নাছিল, ই আছিল ৰাজনৈতিক আৰু ব্যৱহাৰিক, আৰু চিংঘুৱা ৱিশ্ববিদ্যালয় &quot;আৰু শিক্ষা গ্ৰহণৰ কেন্দ্ৰ নাছিল, পিচে এক যোগাযোগৰ কাৰ্যালয় আছিল, য'ত বিজ্ঞান আৰু আভিযান্ত্ৰিকীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে ৮০% সময় কল-কাৰখানাত কাম কৰি বা ব্যৱহাৰিক বিষয় শিকি কটাইছিল, ১৫% সময় মাৰ্ক্স, লেনিন আৰু মাও জেডঙৰ বিচাৰ অধ্যয়ন কৰি, আৰু ৫% সময় খেতি কৰি বা &quot;পিপুল্স লিবাৰেচন আৰ্মিৰ পৰা শিকি&quot; পাৰ কৰিছিল। &quot;&lt;ref name=&quot;SimonCao2009&quot;&gt;{{cite book|author1=Denis Fred Simon|author2=Cong Cao|title=China's Emerging Technological Edge: Assessing the Role of High-End Talent|url=http://books.google.com/books?id=ImkmKGIwhWUC&amp;pg=PA28|date=19 March 2009|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-88513-3|pages=28–}}&lt;/ref&gt;

সেই শিক্ষাৰ মানদণ্ডৰ বিষয়ে জছেফ ফিউস্মিথে ক'লে, &quot;ই সম্ভৱতঃ ভাল শিক্ষাই আছিল, কিন্তু ইমান ভাল নাছিল যিমান সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ পূৰ্বে, পিছত অতিকৈ কম, তেওঁ লাভ কৰিব পাৰিলেহেতেন। &quot;&lt;ref name=&quot;Fewsmith&quot;&gt;{{cite book|author=Joseph Fewsmith|title=Civil-Military Change in China Elites, Institutes, and Ideas after the 16th Party Congress|url=http://books.google.com/books?id=uSPtntAP0ucC&amp;pg=PA87|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-1-4289-1026-3|pages=87–}}&lt;/ref&gt;

১৯৯৮ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ তেওঁ মাৰ্ক্সৰ দৰ্শন আৰু আদৰ্শগত শিক্ষা অধ্যয়ন কৰিলে, এটি &quot;অন-দা-জব&quot; স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমত, ছিংঘুৱা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মনুষ্যত্ব আৰু সমাজ বিজ্ঞানৰ বিদ্যালয়ত। তেওঁ আইনৰ ডক্টেেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিলে, যাৰ অন্তৰ্গত আইন, ৰাজনীতি, ব্যৱস্থাপনা আৰু বিপ্লৱী বুৰঞ্জী।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/99727/6934773.html|title=Xi Jinping|date=30 March 2010}}&lt;/ref&gt; পিচে, মন্তব্যকাৰীসকলে তেওঁৰ এই শিক্ষাগত যোগ্যতাৰ ওপৰত প্ৰশ্ন তুলিছে। [[লণ্ডন]]ৰ ''[[দা ছাণ্ডে' টাইমছ|দা ছাণ্ডে' টাইমছে]]'' অপ্ৰকাশিত পিএইছডি গৱেষণা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰি বিশেষজ্ঞক পঢ়িবলৈ দিলে, তেওঁলোকে লক্ষ কৰিলে যে গৱেষণ প্ৰবন্ধটোৰ আইনৰ লগত বিশেষ সম্বন্ধ নাই, আৰু প্ৰবন্ধটোত বিশেষ মৌলিক গৱেষণা দেখা নগ'ল, পিচে ই আছিল পূৰ্বে প্ৰকাশিত কিছু কৰ্মৰ পৰা সংগ্ৰগিত টোকা মাত্ৰ।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/world_news/Asia/article1298782.ece |title=Objection, Mr Xi. Did you earn that law degree? |date=11 August 2013 |accessdate=13 May 2014 |archivedate=13 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513160507/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/world_news/Asia/article1298782.ece |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; লিখক [[জি চুং|জি চুঙে]] ছি জিনপিঙৰ কৰ্মসমূহ অন্য পণ্ডিতৰ কৰ্মৰ সৈতে তুলনা কৰি পালে যে ছিৰ প্ৰবন্ধৰ কিছু দফা ছিৰ প্ৰবন্ধৰ পূৰ্বে প্ৰকাশিত বা একে সময়তে প্ৰকাশিত কিছু কৰ্মৰ পৰা লোৱা। এটি উদাহৰণত, উদ্ধৃতিসমূহ অন্য এটি কৰ্মৰ পৰা নকল কৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল, পূৰ্বে প্ৰকাশিত কৰ্মটোৰ বানান আদিৰ ভুলো ছিৰ প্ৰবন্ধত হুবহু দেখা গ'ল। চুঙৰ এই গবেষণাটি আধাৰ কৰি তেওঁ এই সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছে যে ছিয়ে হয়টো সম্পূৰ্ণ প্ৰবন্ধটো আন কৰ্মৰ পৰা নকল কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.asiasentinel.com/politics/plagiarism-and-xi-jinping/|title=Plagiarism and Xi Jinping |date=24 September 2013 |accessdate=13 May 2014 }}&lt;/ref&gt;

১৯৭৯ চনৰ পৰা ১৯৮২ চনলৈ ছিয়ে পূৰ্বে তেওঁৰ পিতৃৰ অধীনস্থ [[গেং বিয়াও]]ৰ সম্পাদকৰ কাম কৰিলে, পিছত তেওঁ গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ উপ-প্ৰধান আৰু কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ সাধাৰণ-সম্পাদকৰ দায়িত্ব লাভ কৰিলে। এই ঘটনাৱলীয়ে ছিক এক সামৰিক ভেটি প্ৰদান কৰিলে। ১৯৮৫ চনত, আমেৰিকাৰ কৃষি প্ৰণালী অধ্যয়ন কৰিবলৈ যোৱা চীনা প্ৰতিনিধিৰ দলৰ সৈতে ছিও গৈছিল [[আয়'ৱা|আয়'ৱাৰ]] [[মুস্কাটাইন|মুস্কাটাইনলৈ]]।&lt;ref&gt;Associated Press, [http://www.dailymail.co.uk/news/article-2101652/Xi-Jinping-Chinas-Vice-President-visits-Midwest-farming-family-stayed-exchange-trip.html &quot;China's Vice-President revisits youth with a trip to the Midwest to meet farming family he stayed with on exchange trip&quot;], ''[[The Daily Mail]]'', 15 February 2012.&lt;/ref&gt;

== শক্তিলৈ উত্থান ==
ছি জিনপিঙে ১৯৭১ চনত [[সাম্যবাদী যুৱ লীগ]] আৰু ১৯৭৪ চনত [[চীনা সাম্যবাদী দল|চীনা সাম্যবাদী দলত]] যোগদান কৰিলে।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:Zy479_jx11YJ:www.aerospaceindia.org/Issue%2520Briefs/2010/25%2520October%25202010%2520-%2520CHINA%25E2%2580%2599S%2520NEXT%2520CHAIRMAN%25E2%2580%2594XI%2520JINPING.pdf+&amp;hl=en&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESjpQjUAtfkdEgw0cxv3UMunFfoLBcy0_po2aPN4xvPoQ-K9lFpIdgtf7PAw5ebYoTd8NwaRSswzfWmws278UPehKckL3Zb0TXlci2R0HsZGceCYRpBiD6EfBrspdjUh8CZzwcMg&amp;sig=AHIEtbRjgFp8BCiHybWUtaP2uVF8BVuVZA |title=China's Next Chairman - Xi Jinping |date=25 October 2010 |accessdate=27 May 2012 |first=Jayadva |last=Ranade |publisher=Centre for Air Power Studies}}&lt;/ref&gt; ১৯৮২ চনত, জিনপিঙক ঝেংডিং কাউণ্টিৰ উপ-পাৰ্টি-সঞ্চালকৰ দায়িত্বত ঝেংডিং পঠিওৱা হ'ল।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/china/xi-jinping.htm |title=Xi Jinping |publisher=GlobalSecurity.org |date=7 November 2011 |accessdate=27 May 2012}}&lt;/ref&gt; ছি জিনপিঙে তেওঁৰ আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক পেচাৰ কালত মুঠ চাৰিটা স্থানত কাম কৰিলে, ১৯৮২ চনৰ পৰা ১৯৮৫ চনলৈ হেবেইত, ১৯৮৫ চনৰ পৰা ২০০২ চনলৈ [[ফুজিয়ান|ফুজিয়ানত]], ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ [[ঝেজিয়াং]] প্ৰান্তত আৰু ২০০৭ চনত [[ছাংঘাই|ছাংঘাইত]]। 

ছি ফঝৌৰ নগৰ পালিকা পাৰ্টি সমিতিৰ দায়িত্বতো আছিল, তেওঁ ১৯৯০ চনত ফঝৌৰ পাৰ্টি বিদ্যালয়ৰ সভাপতি হ'ল। ১৯৯৯ চনত তেওঁক জিনপিঙক ফুজিয়ানৰ উপ-শাসকৰ দায়িত্ব-ভাৰ দিয়া হ'ল, এবছৰ পিছত তেওঁ সেই ঠাইৰেই শাসক হ'ল। ফুজিয়ানত ছিয়ে [[টাইৱান|টাইৱানৰ]] পৰা বিনিয়োগকাৰীক আকৃষ্ট কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে, যাতে প্ৰন্তটোৰ ব্যক্তিগত খণ্ড উন্নীত হওক। ফেব্ৰুৱাৰী ২০০০ চনত জিনপিং আৰু তেতিয়াৰ প্ৰান্তীয় পাৰ্টি সঞ্চালক [[চেন মিংয়ি|চেন মিংয়িক]] দলৰ কেন্দ্ৰীয় পলিটবিউৰ; ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ শীৰ্ষ স্থানীয় নেতাসকল: সাধাৰণ সঞ্চালক [[জিয়াং জেমিন]], প্ৰধান [[ঝু ৰংজি]], উপ-সভাপতি [[হু জিণ্টাও]] আৰু অনুশাসন- নিৰীক্ষক [[ৱেই জিয়ান্সিং|ৱেই জিয়ান্সিঙৰ]] সন্মুখত মতা হ'ল, [[য়ুৱান্থুৱা কেলেংকাৰী|য়ুৱান্থুৱা কেলেংকাৰীৰ]] বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিবলৈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Yu|first=Xiao|title=Fujian leaders face Beijing top brass|url=http://www.scmp.com/article/308424/fujian-leaders-face-beijing-top-brass|newspaper=[[South China Morning Post]]|date=18 February 2000}}&lt;/ref&gt;

চন ২০০২ত ছিয়ে ফুজিয়ান ত্যাগ কৰিলে, আৰু কাষৰীয়া ঝেজিয়াং প্ৰান্তত তেওঁ শীৰ্ষ ৰাজনৈতিক পদ লাভ কৰিলে, তেওঁ প্ৰান্তীয় দলীয় প্ৰধানৰ পদ গ্ৰহণ কৰিলে। প্ৰথমবাৰৰ বাবে তেওঁ শীৰ্ষ প্ৰান্তীয় দপ্তৰ দখল কৰিলে। ১৯৯৭ চনত ছিক পঞ্চদশ কেন্দ্ৰীয় দলীয় সমিতিৰ বৈকল্পিক সদস্য ঘোষিত কৰা হ'ল। ছিয়ে আটাইতকৈ কম সংখ্যক ভোট লাভ কৰিলে, তেওঁ নীম্নতম স্থানত আছিলে, বিশেষকৈ পূৰ্বৰ এজন শক্তিশালী নেতাৰ সন্তান হোৱাৰ বাবে।&lt;ref&gt;It should be duly noted that [[Liu Yandong]], [[Wang Qishan]], and [[Deng Pufang]] (Deng Xiaoping's son) all placed among the bottom of the alternate member list. Like Xi, all three were seen as &quot;Princelings&quot;. It should also be noted that [[Bo Xilai]] did not get elected to the Central Committee at all; that is, Bo placed lower in the vote count compared to Xi.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.canyu.org/n24349c6.aspx 中共十五大习近平位列候补委员最后一名为何 April 22, 2011 Canyu.org&lt;/ref&gt; ২০০২ চনত, ছিক ষোড়শ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ সম্পূৰ্ণ সদস্যৰ স্বীকৃতি দিয়া হ'ল। এই ঘটনাই তেওঁৰ প্ৰভাৱ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত দাঙি ধৰিলে। ঝেজিয়াঙত থাকোঁতে জিনপিঙৰ তলত অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ হাৰ ১৪% হ'লগৈ। ঝেজিয়াঙত তেওঁৰ শাসন কাল দুৰ্নীতিপৰায়ণ বিষয়াৰ বাবে কঠোৰ সময় বুলি চিহ্নিত কৰা হয়। তেওঁৰ দুৰ্নীতি বিৰোধী স্থিতিয়ে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ নেতাসকলৰ চকুত জিলিকাই তুলিলে।&lt;ref&gt;http://opinion.dwnews.com/news/2014-12-25/59626005.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150203225014/http://opinion.dwnews.com/news/2014-12-25/59626005.html |date=2015-02-03 }} 习近平为官之道 拎着乌纱帽干事 December 25, 2014 Duowei News Lei Wang&lt;/ref&gt;

ছাংঘাইৰ পাৰ্টি নেতা চেন লিয়াংয়ুৰ ২০০৬ চনৰ চেপ্টেম্বৰ মাহত সামাজিক সুৰক্ষা পুজি কেলেংকাৰীৰ বাবে অপসাৰণৰ পিছত ছিক মাৰ্চ ২০০৭ চনত পাৰ্টি নেতাৰ ৰূপত ছাংঘাইলৈ পঠিওৱা হ'ল।&lt;ref&gt;http://news.sohu.com/20070324/n248946143.shtml 习近平任上海市委书记 韩正不再代理市委书记 March 24, 2007 Sohu&lt;/ref&gt; যদিও ছিয়ে সেই ঠঈত কেৱল সাত মাহহে কাৰ্য নিৰ্বাহ কৰিলে, পিচে চীনৰ এনে এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলত তেওঁক বাব দিয়াই এই কথা প্ৰমাণিত কৰিলে যে ছিৰ ওপৰত উচ্চ নেতাসকলৰ বিশ্বাস আছিল আৰু ছিয়ে ভৱিষ্যতলৈ অধিক শক্তিশালী বাব লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। ছাংঘাইত জিনপিঙে সমালোচনা এৰাই চলিলে, তেওঁ পাৰ্টিৰ অনুশাসনৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিলে। উদাহৰণ স্বৰূপে, ছাংঘাইৰ পাৰ্টি নেতাৰ দায়িত্বভাৰ গ্ৰহণ কৰিলৈ, ঝেজিয়াঙৰ ৰাজধানী হাংঝৌৰ পৰা ছাংঘাইলৈ যাবলৈ, ছিৰ মন জিকিবলৈ ছাংঘাইৰ শাসকসকলে হাংঝৌৰ পৰা ছাংঘাইলৈ এখন বিশেষ ৰে'ল গাড়ীৰ প্ৰবন্ধ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, পিচে ছিয়ে এই প্ৰস্তাৱ এই বুলি কৈ গ্ৰহণ নকৰিলে যে বিশেষ ট্ৰেইনৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ নীয়ম কেৱল ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাসকলৰ বাবেহে।&lt;ref&gt;http://www.boxun.com/news/gb/china/2013/07/201307110449.shtml#.VTxXVvnF_tU 从上海到北京 习近平贴身秘书只有钟绍军 July 11, 2013 Mingjing News Boxun&lt;/ref&gt; ছাংঘাইত কাম কৰি থাকোঁতে ছিয়ে স্থানীয় পাৰ্টি সংগঠনটোৰ ঐক্য দৃঢ় কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলে। তেওঁ ঘোষণা কৰিলে যে তেওঁৰ শাসনকালত ছাংঘাইত কোনো বিষয়াকে অপসাৰিত কৰা নহ'ব, যদিও ছাংঘাইৰ বহুতো বিষয়া চেন লিয়াংয়ুৰ সামাজিক সুৰক্ষা পুঁজি কেলেংকাৰীৰ লগত জড়িত থকাৰ কথা অনেকে ভাবিছিল।&lt;ref&gt;Chinese Politics in the Era of Xi Jinping March 20, 2015 Routledge Willy Lam&lt;/ref&gt; প্ৰায়বোৰ ক্ষেত্ৰতে জিনপিঙে ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাসকলৰ মতকে দোহাৰিলে।&lt;ref&gt;http://www.caijing.com.cn/2007-10-22/100034588.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222175301/http://www.caijing.com.cn/2007-10-22/100034588.html |date=2015-12-22 }} 新晋政治局常委：习近平 October 22, 2007 Caijing&lt;/ref&gt; ছিৰ আঞ্চলিক কাৰ্যভাৰত এই কথা মন কৰিবলগীয়া যে তেওঁৰ কোনো ডাঙৰ কেলেংকাৰীৰ সৈতে জড়িত নহ'ল। তেওঁ বিশেষ ৰাজনৈতিক বিৰোধিতাৰ সন্মুখীনো নহ'ল। 

== পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য ==
[[চিত্ৰ:President George W. Bush with Vice President Xi Jinping.jpg|thumb|আগষ্ট ২০০৮ চনত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ]] ৰাষ্ট্ৰপতি [[জৰ্জ বুশ্ব|জৰ্জ বুশ্বৰ]] সৈতে [[চীন|চীনৰ]] তেতিয়াৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ছি জিনপিং]]
[[চিত্ৰ:Dmitry Medvedev in China 28 September 2010-6.jpeg|thumb|[[২৮ চেপ্তেম্বৰ]], ২০১০ চনত [[ৰাছিয়া|ৰাছিয়াৰ]] ৰাষ্ট্ৰপতি [[মিট্ৰি মেডভেলেভ|মিট্ৰি মেডভেলেভৰ]] সৈতে ছি জিনপিং]]
[[চিত্ৰ:Leon Panetta and Xi Jinping in Beijing, Sept. 19, 2012.jpg|thumb|[[১৯ চেপ্তেম্বৰ]]  ২০১২ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিৰক্ষা সচিব লিয়ন পানেটাৰ সৈতে ছি জিনপিং]]
ছাংঘাইৰ পাৰ্টি নেতাৰ হিচাপে ছিৰ নিযুক্তিক তেওঁৰ পঞ্চম প্ৰজন্মৰ নেতৃত্বৰ অংশ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত কৰাত এটি অতিকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ বুলি বিবেচনা কৰা হয়। [[অক্টোবৰ]] ২০০৭ চনত সপ্তদশ পাৰ্টি কংগ্ৰেছৰ দ্বাৰা তেওঁক ন-জনীয়া পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য ঘোষিত কৰা হ'ল। ছিৰ স্থান লি কেকিয়াঙতকৈ উচ্চ আছিল, ই এই কথাকে সূচাইছিল যে ছি চীনৰ নেতা হিচাপে হু জিণ্টাওৰ উত্তৰাধিকাৰী হোৱাৰ পথত আছিল। তাৰ লগতে ছি সাম্যবাদী দলটোৰ কেন্দ্ৰীয় দপ্তৰৰো শীৰ্ষ স্থানীয় সদস্য আছিল। এই ধাৰা অধিক স্পষ্ট হ'ল যেতিয়া একাদশ ৰাষ্ট্ৰীয় লোক কংগ্ৰেছত ছি জিনপিঙক [[চীন|চীনৰ]] উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি পতা হ'ল, ২০০৮ চনৰ মাৰ্চত। কোনো কোনোৰ মতে ছিয়ে হু জিণ্টাও আৰু কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্বৰ আন এজন মুখ্য নেতা জেং চিংগঙৰ সৈতে সু-সম্পৰ্ক ৰখাৰ বাবেই তেওঁ এই পদোন্নতি লাভ কৰিলে। 

পদোন্নতিৰ পিছতে ছিয়ে পিভিন্ন পদবী লাভ কৰিলে। তেওঁক [[২০০৮ বেইজিং অলিম্পিক|২০০৮ বেইজিং অলিম্পিকৰ]] ব্যাপক দলৰ শীৰ্ষ নেতা পতা হ'ল। তেওঁ মাকাও আৰু হংকঙৰ সমস্যা আদিৰ বাবেও কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ মুখ্য ব্যক্তিত্ব আছিল। তাৰ লগতে, তেওঁ কেন্দ্ৰীয় পাৰ্টি বিদ্যালয়ৰো সভাপতি হ'ল, যি সাম্যবাদী দলৰ কেডাৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু মতাদৰ্শগত শিক্ষাৰ মুখ্য অনুষ্ঠান। ২০০৮ চনৰ ছুছুৱানৰ ভূমিকম্পৰ পিছত ছিয়ে ছাঞ্চি আৰু গান্সু ভ্ৰমণ কৰিলে। ২০০৮ চনৰ ১৭ৰ পৰা ২৫ তাৰিখলৈ ছি গ'ল উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে নিজৰ প্ৰথম বিদেশ ভ্ৰমণত, [[উত্তৰ কোৰিয়া]], [[চৌদি আৰৱ]], [[কাটাৰ]] আৰু [[য়েমেন|য়েমেনলৈ]]।&lt;ref&gt;http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t462294.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723214209/http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t462294.htm |date=2011-07-23 }} Vice-President Xi Jinping to Visit DPRK, Mongolia, Saudi Arabia, Qatar and Yemen 5 June 2008 Ministry of Foreign Affairs 20 October 2010&lt;/ref&gt; [[অলিম্পিক]]ৰ পিছত ছিক গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ ৬০তম বাৰ্ষিকীৰ সমিতিৰ অধ্যক্ষৰ পদত নিযুক্ত কৰা হ'ল। তেওঁ সাম্যবাদী দলৰ শীৰ্ষ-স্থানীয় এক সমিতিৰো সদস্য হ'ল যাৰ উদ্দেশ্য আছিল ২০০৯ চনত হোৱা কিছু ৰাজনৈতিক অশান্তিক শান্ত কৰা, প্ৰকল্পটোৰ নাম আছিল [[৬৫২১ প্ৰকল্প]]।&lt;ref&gt;Michael Wines. [http://www.nytimes.com/2009/03/10/world/asia/10china.html 'China's Leaders See a Calendar Full of Anniversaries, and Trouble']. ''The New York Times'', 9 March 2009.&lt;/ref&gt;

ছিক &quot;ক্ৰাউন প্ৰিঞ্চ পাৰ্টি&quot;ৰ আটাইতকৈ সফল নেতাসকলৰ মাজত গণ্য কৰা হয়; এই দল পূৰ্বৰ চীনা সাম্যবাদী বিপ্লৱী নেতাসকলৰ বংশধৰৰ। সেই সময়ত ছিক এনে এজন বিকাশশীল নেতাৰ ৰূপত চোৱা হ'ল যাৰ সৈতে বজাৰ-অৰ্থনীতিৰ সংস্কাৰ, আৰু ৰাজনৈতিক সংস্কাৰৰো কথা পতা ফলপ্ৰসূ, যদিও ছিৰ ব্যক্তিগত ৰাজনৈতিক দৃষ্টিভংগী কোনেও নাজানিছিল। ছিক বিদেশৰ নেতাসকলে খুব ভাল পাইছিল, তেওঁলোক ছিৰ মুক্ত ব্যৱহাৰ আদিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। যেতিয়া [[চিংগাপুৰ]]ৰ পূৰ্বৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী লি কুঁৱান য়িউক তেওঁৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰা হ'ল, উত্তৰ আছিল, &quot;তেওঁ আছিল এজন চিন্তাশীল ব্যক্তি যিয়ে বহু কষ্ট আৰু মুকৰ্দমা পাৰ কৰিছে। &quot;&lt;ref name=NWK01&gt;{{cite web|first=Jonathan|last=Ansfield|date=22 December 2007|url=http://www.newsweek.com/id/81558 |title=Xi Jinping: China’s New Boss And The ‘L’ Word|work=Newsweek|accessdate=20 October 2010}}&lt;/ref&gt; লিয়ে এই বুলিও ক'লে, &quot;মই তেওঁক [[নেল্সন মেণ্ডেলা]]ৰ পৰ্যায়ৰ ব্যক্তিসকলৰ লগত ৰাখিম। এজন এনে ব্যক্তি যাৰ বহুত আবেগিক স্থিৰতা আছে, আৰু যিয়ে নিজৰ ব্যক্তিগত দুৰ্ভাগ্য বা কষ্টক সিদ্ধান্তক প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ নিদিয়ে। &quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://china.blogs.time.com/2007/11/19/chinas_nelson_mandela/|title=China's Nelson Mandela|work=Time|date=19 November 2007|access-date=25 July 2015|archivedate=28 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090728171010/http://china.blogs.time.com/2007/11/19/chinas_nelson_mandela/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; পূৰ্বৰ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ কোষাগাৰৰ অধ্যক্ষ হেন্ৰি পলছনে ছিক এনেদৰে বৰ্ণাইছিল, &quot;এনে এজন ব্যক্তি যিয়ে জানে কেনেকৈ সকলো বস্তু লক্ষৰেখালৈ আনিব লাগে। &quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tang|first=Eugene|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=aDpLoVnlKn6E&amp;refer=home |title=China Appoints Xi Vice President, Heir Apparent to Hu|work=Bloomberg |date=15 March 2008|accessdate=20 October 2010}}&lt;/ref&gt; [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ প্ৰধান মন্ত্ৰী [[কেভিন ৰুড|কেভিন ৰুডে]] ছিৰ বিষয়ে কৈছিল, &quot;ছিৰ যথেষ্ট সংস্কাৰবাদী, দলীয় আৰু সামৰিক পটভূমি আছে মোৰ নিজৰ মানুহ বুলিবলৈ। &quot;&lt;ref&gt;[http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/rudd-seeks-to-pre-empt-pms-china-white-paper-with-his-own-version/story-fn59niix-1226488505695 Rudd seeks to pre-empt PM's China white paper with his own version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121122083821/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/rudd-seeks-to-pre-empt-pms-china-white-paper-with-his-own-version/story-fn59niix-1226488505695 |date=2012-11-22 }} ''The National,'' David Uren, 5 October 2012&lt;/ref&gt;

==উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে যাত্ৰা আৰু মেক্সিকো ভাষ্য ঘটনা==
২০০৯ চনৰ [[ফেব্ৰুৱাৰী]]ত উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে ছিয়ে [[লেটিন আমেৰিকা]] ভ্ৰমণ কৰিছিল, যাৰ অংশ স্বৰূপে তেওঁ [[মেক্সিকো]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific_business/view/408236/1/.html|title=Chinese vice president in Mexico to boost trade|work=[[Channel NewsAsia]]|date=11 February 2009|agency=[[Agence France-Presse]]|access-date=25 July 2015|archivedate=4 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090504162027/http://www.channelnewsasia.com/stories/afp_asiapacific_business/view/408236/1/.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.apimages.com/OneUp.aspx?st=k&amp;kw=Xi%20Jinping%20Mexico&amp;showact=results&amp;sort=relevance&amp;intv=None&amp;sh=10&amp;kwstyle=or&amp;adte=1349993434&amp;pagez=60&amp;cfasstyle=AND&amp;rids=b043d439632347769bc9fdf8dc8025bb&amp;dbm=PY2009&amp;page=1&amp;xslt=1&amp;mediatype=Photo|title=Chinese Vice President Xi Jinping speaks during a news conference in Mexico City. Jinping is on a two-day official visit to Mexico. |agency=[[Associated Press]]|date=10 February 2009}}&lt;/ref&gt; [[জামাইকা]],&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/chinese-spanish-gallery/photogallery/slideshow.swf|title=Photo Gallery of the Official Visit of the Vice President of the People's Republic of China and the State Visit of the King and Queen of Spain|work=Jamaica Information Service|date=12 February 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cctv.com/english/20090213/101253.shtml|work=[[China Central Television]] |title=China, Jamaica vow to enhance friendly partnership|date=13 February 2009}}&lt;/ref&gt; [[কলম্বিয়া]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=Chinese vice president concludes official visit to Colombia|author=Mu Xuequan|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/17/content_10836527.htm|work=Xinhua News Agency|date=17 February 2009|accessdate=4 November 2012|archivedate=19 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219045222/http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/17/content_10836527.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&amp;ArticleId=327778 |title=China Names Colombia Official Tourism Destination |work=[[Latin American Herald Tribune]] |access-date=2015-07-25 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304114757/http://www.laht.com/article.asp?CategoryId=12393&amp;ArticleId=327778 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; [[ভেনেজুৱেলা]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chinese VP meets Venezuelan top legislator on parliamentary co-op, bilateral ties |author=Fang Yang |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/19/content_10851136.htm |agency=Xinhua News Agency |date=19 February 2009 |accessdate=4 November 2012 |archivedate=20 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130320103615/http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/19/content_10851136.htm |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.businessweek.com/news/2012-09-25/china-bankrolling-chavez-s-re-election-bid-with-oil-loans|title=China Bankrolling Chavez’s Re-Election Bid With Oil Loans|work=[[Bloomberg News]]|first=Charlie |last=Devereux|date=26 September 2012}}&lt;/ref&gt; আৰু [[ব্ৰাজিল]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=Chinese VP meets Brazilian president on deepening strategic partnership|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/20/content_10855970.htm|work=Xinhua News Agency|date=20 February 2009|accessdate=4 November 2012|archivedate=18 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130318060852/http://news.xinhuanet.com/english/2009-02/20/content_10855970.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ভ্ৰমণ কৰিলে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল বৈশ্বিক অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত সেই অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰা আৰু চীনৰ ছবি সন্মানীয় কৰা। তেওঁ চীনলৈ ঘূৰি অহাৰ পূৰ্বে [[মালটা]] আৰু [[ভেলেটা]] ভ্ৰমণ কৰিলে। 

[[১১ ফেব্ৰুৱাৰী]]ত মেক্সিকোত তেওঁ প্ৰবাসী চীনাসকলৰ আগত ভাষণ দিলে। তেওঁ বৈশ্বিক অৰ্থনৈতিক সংকটটোৰ সময়ত চীনে আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বিষয়ে ক'লে যে &quot;এই অৱদান চীনে সমগ্ৰ মানৱ জাতিলৈ আগ বঢ়োৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ অৱদান, চীনৰ ১৩০ কোটি লোকক খাদ্যৰ অভাৱৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ।&lt;ref&gt;Original: 在国际金融风暴中，中国能基本解决13亿人口吃饭的问题，已经是对全人类最伟大的贡献|t=在國際金融風暴中，中國能基本解決13億人口吃飯的問題，已經是對全人類最偉大的貢獻&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত তেওঁ চীনৰ আভ্যন্তৰীন সমস্যাত দখল দিয়া বিদেশীসকলক পোণপটীয়াকৈ সমালোচনা কৰিলে। এই বিষয় চীনা ৰাজনীতিত এক অতিকৈ সংবেদনশীল বিষয়। তেওঁ চীনা ভাষাত কোৱা কথাষাৰ আছিল: &quot;কিছুমান আমণিদায়ক, পেট ভৰি থকা বিদেশী আছে, যাৰ [[চীন]]ৰ ওপৰত আঙুলিওৱাৰ বাহিৰে কোনো কাম নাই। প্ৰথম কথা, চীনে বিপ্লৱ ৰপ্তানি নকৰে, দ্বিতীয়তে, চীনে ভূক আৰু দৰিদ্ৰতা ৰপ্তানি নকৰে, তৃতীয়তে, চীনে আপুনাৰ মূৰ নিবিষুৱাই, আৰু ক'বলৈ কি আছে?&quot;&lt;ref&gt;Original: 有些吃饱没事干的外国人，对我们的事情指手画脚。中国一不输出革命，二不输出饥饿和贫困，三不折腾你们，还有什么好说的？|t=有些吃飽沒事干的外國人，對我們的事情指手畫腳。中國一不輸出革命，二不輸出飢餓和貧困，三不折騰你們，還有什麽好說的？&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.asiaone.com/News/the%2BStraits%2BTimes/Story/A1Story20090214-121872.html |title=AsiaOne.com: Chinese VP blasts meddlesome foreigners |publisher=News.asiaone.com |date=14 February 2009 |accessdate=20 October 2010 |archivedate=11 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711171035/http://news.asiaone.com/News/the%2BStraits%2BTimes/Story/A1Story20090214-121872.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; বাতৰিটো স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশিত হৈছিল। এই বাতৰিয়ে চীনৰ ইণ্টাৰনেট ফৰামসমূহত একপ্ৰকাৰে আলোচনাৰ &quot;বান&quot;ৰ সৃষ্টি কৰিলে। চীনা বৈদেশিক মন্ত্ৰণালয়ক ছিৰ মন্তব্যই বিপদত পেলালে। প্ৰথমে হংকঙৰ সাংবাদিকে গ্ৰহণ কৰা ভিডিঅ'টো হনকং টিভিত প্ৰকাশ পালে, আৰু তাৰ পিছত ইণ্টাৰনেটৰ কেইবাটাও ভিডিঅ' ৱেবছাইটত।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://udn.com/NEWS/MAINLAND/MAI1/4742366.shtml|title=習近平出訪罵老外 外交部捏冷汗|trans_title=Xi Jinping scored at foreigners, Ministry of foreign affairs had cold sweat|last=記者賴錦宏|date=18 February 2009|publisher=聯合報|accessdate=27 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090221023838/http://udn.com/NEWS/MAINLAND/MAI1/4742366.shtml|archivedate=21 February 2009|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

ছি আন বহুতো বিদেশ ভ্ৰমণত গ'ল। কোনো কোনোৰ মতে চীনৰ নেতৃত্ব বহন কৰাৰ পূৰ্বে বিদেশত নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ। ২০০৯ চনৰ ৭ৰ পৰা ২১ অক্টোবৰলৈ তেওঁ [[বেলজিয়াম]], [[জাৰ্মানী]], [[বুলগেৰিয়া]], [[হাংগাৰী]] আৰু [[ৰোমানিয়া]] ভ্ৰমণ কৰিলে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t619527.htm |title=Vice President Xi Jinping to visit Belgium, Germany, Bulgaria, Hungary and Romania and attend Europalia Chinese Art Festival and China's Guest-of-Honor Activities in Frankfurt Book Fair |publisher=Mfa.gov.cn |date=10 October 2009 |accessdate=20 October 2010 |archivedate=23 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723214145/http://www.mfa.gov.cn/eng/wjdt/wsrc/t619527.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০০৯ চনৰ ১৪ৰ পৰা ২২ ডিচেম্বৰৰ [[এছিয়া]] ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ [[জাপান]], [[দক্ষিণ কোৰিয়া]], [[কম্বোডিয়া]] আৰু [[ম্যানমাৰ]] ভ্ৰমণ কৰিলে।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Raman |first=B. |url=http://www.southasiaanalysis.org/papers36/paper3566.html |title=China's Cousin-Cousin Relations with Myanmar |publisher=South Asia Analysis Group |date=25 December 2009 |accessdate=14 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100317074826/http://www.southasiaanalysis.org/papers36/paper3566.html |archivedate=2010-03-17}}&lt;/ref&gt;

ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২ চনত ছিয়ে [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[আয়াৰলেণ্ড]], [[তুৰস্ক]] ভ্ৰমণ কৰিলে। এই ভ্ৰমণত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[বাৰাক অ'বামা]]ক হুৱাইট হাউছত লগ ধৰিলে।&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/2012/01/24/us-usa-china-xi-idUSTRE80N06E20120124 Reuters].&lt;/ref&gt; তেওঁ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি [[জ' বাইডেন]]কো লগ লগ ধৰিলে, যাক তেওঁ ২০১১ চনৰ আগষ্টত বহুবাৰ লগ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ কেলিফৰ্ণিয়া আৰু আয়'ৱা গ'ল, তেওঁ ১৯৮৫ চনত হেবেই ভ্ৰমণত তেওঁক আতিথ্য প্ৰদান কৰা মানুহ এঘৰক লগ কৰিলে।&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2102001/Chinese-Vice-President-Xi-Jinping-heads-Mississippi-town-27-years-1st-visit.html &quot;Chinese Vice President Xi Jinping heads back to his favourite U.S. town 27 years after he first stayed there&quot;], ''Daily Mail Online'', 16 February 2012&lt;/ref&gt;

==গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ নেতৃত্বত==
===দায়িত্ব গ্ৰহণ===
১৫ নৱেম্বৰ ২০১২ চনত, ছি জিনপিঙক চীনা সাম্যবাদী দলৰ সাধাৰণ সম্পাদকৰ দায়িত্ব দিয়া হ'ল। চীনা সাম্যবাদী দলৰ ১৮তম কেন্দ্ৰীয় সমিতি হয় মানে তেওঁক চীনা সাম্যবাদী দলৰ কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ পদ দিয়া হ'ল, যিয়ে তেওঁক অনানুষ্ঠানিকভাৱে চীনৰ &quot;পাৰামাউণ্ট লিডাৰ&quot; বা &quot;সৰ্বোচ্চ নেতা&quot;ৰ শক্তি প্ৰদান কৰিলে। পাছ দিনা প্ৰথম ৰাজহুৱা মেলত ছিয়ে পলিটবিউৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ নেতৃত্ব বহন কৰিলে।&lt;ref name=BBCconfirm&gt;{{cite web|title=China Confirms Leadership Change|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20322288|work=BBC News|accessdate=15 November 2012}}&lt;/ref&gt; নতুন ষ্টেণ্ডিং কমিটিখনে সদস্যৰ সংখ্যা [[৯]]ৰ পৰা [[৭]]লৈ কমালে। পূৰ্বৰ সদস্যসকলৰ ভিতৰত কেৱল ছি জিনপিং আৰু লি কেকিয়াংহে থাকিলে, আন সকলো নতুন আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/China/Xi-Jinping-China-s-princeling-new-leader/Article1-959519.aspx|title=Xi Jinping: China's 'princeling' new leader|accessdate=15 November 2012|archivedate=19 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121119005317/http://www.hindustantimes.com/world-news/China/Xi-Jinping-China-s-princeling-new-leader/Article1-959519.aspx|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2012/11/15/world/asia/communists-conclude-party-congress-in-china.html?ref=asia&amp;_r=0|title= Ending Congress, China Presents New Leadership Headed by Xi Jinping|date= 14 November 2012|work=The New York Times|accessdate=16 November 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/11/14/world/asia/china-leadership-transition/index.html|title= After months of mystery, China unveils new top leaders|date= 16 November 2012|work=CNN|accessdate=16 November 2012 }}&lt;/ref&gt; এক প্ৰকাৰে পৰম্পৰা ভংগ কৰি, ছিৰ সাধাৰণ সম্পাদকৰ বাবত প্ৰথম ভাষণ আছিল একেবাৰে সাধাৰণ, এই ভাষণত নাছিল কোনো ৰাজনৈতিল শ্ল'গান বা পূৰ্বৰ নেতাসকলৰ নাম।&lt;ref name=nytimes2&gt;{{cite news|last1=Johnson|first1=Ian|title=A Promise to Tackle China’s Problems, but Few Hints of a Shift in Path|url=http://www.nytimes.com/2012/11/16/world/asia/new-chinese-leader-offers-few-hints-of-a-shift-in-direction.html?pagewanted=all|accessdate=16 July 2014|publisher=New York Times|date=November 15, 2012}}&lt;/ref&gt; ছিয়ে সাধাৰণ মানুহৰ আশা-আকাংক্ষা দাঙি ধৰিলে, তেওঁ ক'লে, &quot;আমাৰ মানুহে [...] ভাল শিক্ষা, সুৰক্ষিত চাকৰি, অধিক আয়, অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য সামাজিক সুৰক্ষা, উচ্চ মানৰ চিকিৎসা ব্যৱস্থা আৰু এক সুন্দৰ পৰিবেশ আশা কৰে। &quot; ছিয়ে দুৰ্নীতি দূৰ কৰাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দি ক'লে যে ই দলৰ অস্তিত্বক সংকটত পেলাব; তেওঁ দূৰগামি সামাজিক সংস্কাৰৰ কথাও ক'লে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Full text: China's new party chief Xi Jinping's speech|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-20338586|website=BBC|date=15 November 2012}}&lt;/ref&gt;

দলীয় নেতা হোবাৰ পিছত বেইজিঙৰ বাহিৰত তেওঁ প্ৰথমবাৰৰ বাবে গুৱাংডং গ'ল। ভ্ৰমণৰ উদ্দেশ্য আছিল অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ আৰু অধিক শক্তিশালী সেনাৰ বিকাশ। ছিয়ে তাত ডেং জিয়াঅ'পঙৰ প্ৰতিমাক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জ্ঞাপন কৰিলে। তেওঁ ডেঙৰ দক্ষিণলৈ যাত্ৰাক অনুকৰণ কৰাৰ কথা কোৱা হয়। ডেঙৰ সেই ভ্ৰমণৰ পিছত কনজাৰ্ভেটিভ দলৰ সদস্য আন্দোলনত নামিছিল। ছি জিনপিঙে ধ্বংসকাৰী হাইকৌক লগ ধৰিলে, যি আছিল দক্ষিণ চীনা সাগৰত। তেওঁ গুৱাংঝৌ সামৰিক অঞ্চলত বক্তৃতা আগ বঢ়ালে। সমগ্ৰ যাত্ৰা কালত তেওঁ নিজৰ শ্ল'গান &quot;চীনা স্বপ্ন&quot; দোহাৰিলে। &quot;এই সপোন এখন শক্তিশালী দেশৰ সপোন বুলি ক'ব পাৰি। আৰু সেনাৰ বাবে, ই এক শক্তিশালী সেনাৰ সপোন।&lt;ref&gt;[http://online.wsj.com/article/SB10001424127887324128504578348774040546346.html &quot;For Xi, a 'China Dream' of Military Power&quot;], 13 March 2013 [[WSJ]]&lt;/ref&gt;

বেইজিঙত ১২তম ৰাষ্ট্ৰীয় গণ কংগ্ৰেছে ভোট দি [[১৪ মাৰ্চ]] ২০১৩ চনত তেওঁক [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচিত কৰিলে। তেওঁৰ সপক্ষে ২৯৫২টা ভোট পৰিল, বিপক্ষে ১টা আৰু ৩টা নিৰপেক্ষ আছিল।&lt;ref name=&quot;bbcnews&quot;&gt;BBC News (2012). [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20322288 &quot;China confirms leadership change&quot;], ''BBC'', Retrieved 17 November 2012.&lt;/ref&gt; তেওঁ [[হু জিণ্টাও]]ৰ স্থান ল'লে। দুবাৰ সেৱা আগ বঢ়োৱা হুৱে অৱসৰ ল'লে।&lt;ref name=&quot;Demick&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-china-xi-presidency-20130313,0,1240600.story|title=China's Xi Jinping formally assumes title of president|first=Barbara|last=Demick|date=3 March 2013|accessdate=16 March 2013|newspaper=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt; যদিও ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ মাথোঁঁ এক ঔপচাৰিক পদ, ই অতিকৈ সন্মানীয়। ৰাষ্ট্ৰপতি চীন দেশৰ মুৰব্বী। গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ সংবিধানে ৰাষ্ট্ৰপতিক শক্তি প্ৰদান কৰে আৰু তেওঁক চীন দেশৰ মুৰব্বীৰ সন্মান দিয়ে। পিচে চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ দৰে প্ৰকৃত শক্তিধৰ নহয়। চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিক [[ভাৰত]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি বা [[ইউনাইটেড কিংডম]]ৰ ৰাজ-পৰিয়ালৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;[http://www.kkhsou.in/main/polscience/structure_function.html Krishna Kanta Handique State Open University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502002431/http://www.kkhsou.in/main/polscience/structure_function.html |date=2014-05-02 }}, EXECUTIVE: THE PRESIDENT OF THE CHINESE REPUBLIC.&lt;/ref&gt; বিগত সময়চোৱাত ই এক পৰম্পৰাত পৰিণত হৈছে, শক্তিৰ উত্থানৰ ঔপচাৰিক স্বীকৃতি স্বৰূপে। 

লি য়ুৱাঞ্চাঅ’ক ২৮৩৯ বনাম ৮০ ভোটেৰে উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ দিয়া হ’ল। ১৯৯৮ত ৰং য়িৰেনৰ পিছত তেওঁ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম পলিটবিউৰ’ ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য হ’ল।&lt;ref name=&quot;Demick&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9928925/Xi-Jinping-becomes-Chinas-president.html|title=Xi Jinping becomes China's president|first=Malcolm|last=Moore|date=14 March 2013|accessdate=16 March 2013|work=The Sunday Telegraph}}&lt;/ref&gt; 

ৰাষ্ট্ৰপতি ৰূপে ন-কৈ নিৰ্বাচিত হৈ, ১৬ মাৰ্চত ছিয়ে চীন আৰু শ্ৰী লংকাৰ সম্পৰ্কত কোনো ধৰণৰ দখল সহ্য কৰা নহ'ব বুলি ঘোষণা কৰিলে, শ্ৰী লংকাৰ অসামৰিক যুদ্ধৰ বিষয়ে অনুষ্ঠিত এক ৰাষ্ট্ৰ সংঘৰ সুৰক্ষা সমিতিৰ বৈথকত।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/world/china-s-xi-jinping-hints-at-backing-sri-lanka-against-un-resolution-343378|title=China's Xi Jinping hints at backing Sri Lanka against UN resolution|work=Press Trust of India|date=16 March 2013|accessdate=16 March 2013}}&lt;/ref&gt; ১৭ মাৰ্চত ছি আৰু তেওঁৰ ন-কৈ গঠিত মন্ত্ৰীমণ্ডলে হংকঙৰ ছীফ এগজিকিউটিভ ছি-ৱাই লিউঙৰ সৈতে কথা পাতিলে। এই বৈঠকে লিউঙৰ প্ৰতি ছিৰ সমৰ্থনকে দৰ্শালে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1192587/cy-leung-meet-xi-jinping-beijing-and-explain-cross-border-policies|title=CY Leung to meet Xi Jinping in Beijing and explain cross-border policies|first=Tony|last=Cheung|first2=Jolie|last2=Ho|date=17 March 2013|accessdate=16 March 2013|work=South China Morning Post}}&lt;/ref&gt; নিৰ্বাচিত হোৱাৰ কেইঘণ্টামানৰ পিছতে তেওঁ ইণ্টাৰনেটৰ সুৰক্ষা আৰু উত্তৰ কোৰিয়াৰ বিষয়ে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সৈতে কথা পাতিলে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে লগে লগে কোষাগাৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পাদক সম্পাদক [[জেকব লিউ]] আৰু [[জন এফ. ফেৰি]]ক চীন ভ্ৰমণত পঠিওৱাৰ কথা ঘোষণা কৰিলে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/373967/china-names-xi-jinping-as-new-president|title=China names Xi Jinping as new president|work=Agence France-Presse|date=15 March 2013|accessdate=16 March 2013}}&lt;/ref&gt; ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰাৰ এসপ্তাহৰ ভিতৰতে ছিয়ে [[ৰাছিয়া]], [[টানজানিয়া]], [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] আৰু [[কংগ' গণৰাজ্য]] ভ্ৰমণ কৰিলে।&lt;ref&gt;Chris Buckley, [http://www.nytimes.com/2013/03/26/world/asia/chinese-leader-xi-jinping-offers-africa-assurance-and-aid.html &quot;China’s Leader Tries to Calm African Fears of His Country’s Economic Power&quot;], ''The New York Times'', 26 March 2013&lt;/ref&gt;

===সংস্কাৰ ঘোষণা===
২০১৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ১৮ সংখ্যক কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ তৃতীয় প্লেনামৰ অন্তত , সাম্যবাদী দলটোৱে এটি দূৰগামী সংস্কাৰৰ নীতি তৈয়াৰ কৰিলে, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক নীতিক সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি কৰা। প্লেনাম চলি থকাৰ সময়ত ছিয়ে ইংগিত দিলে যে তেওঁ শক্তি গ্ৰহণ কৰিছে, বৃহৎ আভ্যন্তৰীন সুৰক্ষা সংস্থাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি, যি পূৰ্বতে [[ঝৌ য়ংকাং|ঝৌ য়ংকাঙ]]ৰ দখলত আছিল।&lt;ref name=brook&gt;{{cite news|last1=Kroeber|first1=Arthur R.|title=Xi Jinping's Ambitious Agenda for Economic Reform in China|url=http://www.brookings.edu/research/opinions/2013/11/17-xi-jinping-economic-agenda-kroeber|accessdate=21 July 2014|publisher=The Brookings Institution|date=November 17, 2013}}&lt;/ref&gt; চীনা সাম্যবাদী দলৰ এক নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় সুৰক্ষা আয়োগ ৎহন কৰা হ'ল, ছি জিনপিঙৰ নেতৃত্বত। &quot;ছেণ্ট্ৰেল লিডিং গ্ৰুপ ফৰ কম্প্ৰেহেন্সিভলি ডিপেনিং ৰিফৰ্ম্স&quot; ঘঠন কৰা হ'ল ছিৰ নেতৃত্বত, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল সংস্কাৰসমূহৰ সফলতাক নিৰীক্ষণ কৰা। 

১৯৯২ চনত ডেং ছিয়াওপিঙৰ দক্ষিণলৈ যাত্ৰাৰ পিছত &quot;কম্প্ৰেহেন্সিভ ডিপেনিং ৰিফৰ্ম্স&quot; বা &quot;ছহুৱান্মিয়ান ছেন্থুৱা গাইগে&quot;কে নীতিটোৱে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা বুলি উল্লেখ কৰিলে। অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত, প্লেনামটোৱে ক'লে, যে &quot;বজাৰ বল&quot;সমূহে সম্পদ বিতৰণত এক &quot;নিৰ্ণায়ক&quot; ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব।&lt;ref name=brook/&gt; ইয়াৰ অৰ্থ এইটোৱেই আছিল যে চৰকাৰে ধন বিতৰণত নিজৰ ভূমিকা হ্ৰাস কৰিব, আৰু এনে খণ্ডতো প্ৰতিযোগিতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ বিদেশী আৰু ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানসমূহক অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা দিব, যি ক্ষেত্ৰ পূৰ্বে অতিকৈ চৰকাৰীভাৱে নিয়ন্ত্ৰিত আছিল। এই সিদ্ধান্ত ৰাজহুৱা খণ্ডক মনত ৰাখি লোৱা হৈছিল, যিয়ে পূৰ্বৰ বজাৰ নীতিৰ সুবিধাত, বজাৰ মূল্যতকৈ কমত সম্পদ ক্ৰয় কৰিছিল আৰু সম্পদ নষ্ট কৰিছিল। প্লেনামটোৱে চীনৰ &quot;লাঅ'গাই&quot; প্ৰথা বা &quot;শ্ৰমেৰে শিক্ষা গ্ৰহণৰ প্ৰথা&quot;ৰো অন্ত সূচনা কৰিলে। এই প্ৰথাই দীঘলীয়া সময়ৰ পৰা চীনৰ মানৱ অধিকাৰৰ ফলাফলত কেৰুণ ৰূপে ঠিয় দি আছিল। এই প্ৰথা বহু দেশী তথা বিদেশী সমালোচকৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref name=brook/&gt; &quot;ৱান ছাইল্ড পলিছি&quot; বা &quot;এটি সন্তানৰ নীতি&quot;কো কিছু পৰিমাণে সকাহ দিয়া হ'ল। সেই পৰিয়ালসমূহত, য'ত এজন অভিভাৱক একমাত্ৰ সন্তান, তেনে পৰিয়ালসমূহত দুটা সন্তানৰ অনুমতি প্ৰদান কৰা হ'ল।&lt;ref name=&quot;ftimes&quot;&gt;{{cite web| last=Ouyang| first=Yadan| title=China Chips Away at One-Child Policy| url=http://news.sciencemag.org/asiapacific/2013/11/china-chips-away-one-child-policy| publisher=Science| date=19 November 2013}}&lt;/ref&gt;

২০১৩ চনত ছাইনা ইউৰোপ ইণ্টাৰনেছনেল বিজনেছ স্কুলৰ একাডেমিয়া ছিনিকা ইউৰোপিয়াৰ সঞ্চালক ডেভিড গছেটে ছি জিনপিঙক &quot;বছৰটোৰ ব্যক্তি&quot;ড়ৰ সন্মান দিলে।&lt;ref name=&quot;Gosset&quot;&gt;{{cite web|last=Gossett|first=David|title=Xi Jinping - Person of the Year 2013|url=http://www.huffingtonpost.com/david-gosset/xi-jinping-person-of-the-_b_4381233.html|publisher=Huffington Post}}&lt;/ref&gt; গছেটে ক'লে যে ছিৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ তৎপৰতা অথচ অমায়িকতাই তেওঁ আৰু তেওঁৰ চৰকাৰক ইউৰোপ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ চৰকাৰতকৈ পৃথক কৰে।&lt;ref name=Gosset/&gt; 

২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰত কোনো পূৰ্বজাননী নিদিয়াকৈ ছি গৈ পালেগৈ বেইজিঙৰ এখন ৰেষ্টুৰেণ্টত &quot;বাঅ'জি&quot; খাবলৈ, লগত কেৱল এজন ব্যক্তি লৈ। তেওঁ খাদ্যৰ দাম নিজেই ব্যয় কৰিলে আৰু সাধাৰণ লোকৰ লগতে খাদ্য গ্ৰহণ কৰিলে।&lt;ref name=economist&gt;{{cite news|title=Presidential Style: A New Flavour|url=http://www.economist.com/news/china/21592665-xi-jinping-gets-down-people-new-flavour|accessdate=17 July 2014|publisher=The Economist|date=Jan 4, 2014}}&lt;/ref&gt; ছিক এই কাৰ্যৰ &quot;সাধাৰণ ৰহণ&quot;ৰ বাবে বাৰুকৈ প্ৰশংসা কৰা হ'ল। এই ঘটনাৰ আলোকচিত্ৰ চচিয়েল মিডিয়াত বহুলভাৱে প্ৰচাৰিত হ'ল।&lt;ref name=economist/&gt;

===দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযান===
১৮ সংখ্যক দলীয় কংগ্ৰেছৰ শক্তি গ্ৰহণ কৰাৰ পিছতে ছি জিনপিঙে চীনৰ পৰা দুৰ্নীতিক সম্পূৰ্ণৰূপে উৎখাত কৰাৰ সংকল্প ল'লে। তেওঁৰ প্ৰথমটো ভাষণত তেওঁ কৈছিল, যে দুৰ্নীতি প্ৰতিৰোধ কৰা কাৰ্যটো দলৰ আটাইতকৈ কষ্টসাধ্য কামৰ মাজত এটা।&lt;ref name=inaug&gt;{{cite news|title=Xi Jinping's inaugural Speech|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-20338586|publisher=BBC News|date=November 15, 2012}}&lt;/ref&gt; দায়িত্ব গ্ৰহণৰ কেইমাহমানৰ পিছত তেওঁ এটি &quot;আঁঠ পইণ্টযুক্ত নিৰ্দেশাৱলী&quot; তৈয়াৰ কৰিলে, য'ত দুৰ্নীতি আৰু পাৰ্টি বাণিজ্যৰ আৱৰ্জনাৰ বিৰুদ্ধে ল'বলগীয়া ব্যৱস্থা ঠিক কৰা হ'ল; এই কাৰ্যৰ উদ্দেশ্য আছিল পাৰ্টিৰ পদাধিকাৰীসকলৰ অনুশাসন বৃদ্ধি কৰা। ছিয়ে &quot;বাঘ আৰু মাখি&quot;ৰ ব্যৱস্থাও সলনি কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে, যি উচ্চ পদস্থ দলীয় বিষয়া আৰু তলৰ খাপৰ দলীয় কৰ্মীৰ পাৰ্থক্য।&lt;ref name=elite&gt;{{cite news|title=Elite in China Face Austerity Under Xi’s Rule|url=http://www.nytimes.com/2013/03/28/world/asia/xi-jinping-imposes-austerity-measures-on-chinas-elite.html?pagewanted=all&amp;_r=0|publisher=''The New York Times''|date=March 27, 2013}}&lt;/ref&gt; কাৰ্যকালৰ প্ৰথম দুই বৰ্ষৰ ভিতৰতে ছিয়ে কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ উপ-সভাপতি ছু ছাইহৌ, পপূৰ্বৰ পলিটবিুৰ' ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ সদস্য আৰু সুৰক্ষা নেতা ঝৌ য়ংকাং আৰু হু জিণ্টাওৰ সময়ৰ মুখ্য সহায়ক লিং জিহুৱাৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ দাখিল কৰিলে।&lt;ref name=bloom&gt;{{cite news|title=President Xi’s Anti-Corruption Campaign Biggest Since Mao|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-03-03/china-s-xi-broadens-graft-crackdown-to-boost-influence.html|publisher=''Bloomberg''|date=March 4, 2014}}&lt;/ref&gt;

অনুশাসনমূলক নেতা ৱাং ছিছানৰ সৈতে ছি জিনপিং প্ৰশাসনে &quot;ছেণ্ট্ৰেলি ডিস্পেস্ড ইন্স্পেক্সন টীম্স&quot; (中央巡视组)ৰ গঠনতো বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিলে, যি ন্যায়িক শক্তি থকা বিষয়াৰ দল, বিশেষকৈ প্ৰান্তীয় অঞ্চলসমূহত পাৰ্টিৰ কৰ্মীসকলৰ কাম আৰু অনুশাসনৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিবলৈ। ইয়াৰ উদ্দেশ্য বেইজিঙে কোৱাৰ দৰে পাৰ্টি অনুশাসন বৰ্তাই ৰখা। কেইবাটাও কৰ্মী-দলে কেইববাজনো উচ্চ পদস্থ পাৰ্টি বিষয়াৰ বিৰুদ্ধে তদন্ত আৰম্ভ কৰিলে। সমগ্ৰ চীন ৰাষ্ট্ৰতে, প্ৰায় ৫০ প্ৰান্তীয় মন্ত্ৰী স্তৰৰ বিষয়াক সাঙুৰা হ'ল, ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ দুৰ্নীতি বিৰোধী অভিযানত। তেওঁলোকৰ ভিতৰত তেতিয়াৰ আৰু বৰ্তমানৰ প্ৰান্তীয় বিষয়া: ছু ৰং, বাই এনপেই, ৱান ছিংলিয়াং, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ দ্বাৰা চালিত প্ৰতিষ্ঠানৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি: চং লিন, লিউ টিয়েনান, উচ্চ পদস্থ সামৰিক বিষয়া গু জুনছান আদিৰ নামো আছিল। ছাঞ্চি প্ৰান্তীয় পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠান বন্ধ কৰা হ'ল। এসপ্তাহৰ ভিতৰত চাৰি বিষয়াক প্ৰান্তীয় পাৰ্টি সংস্থাৰ উচ্চ-দৰ্জাৰ চাকৰিৰ পৰা খেদি দিয়া হ'ল। 

===ন্যায়িক সংস্কাৰ===
২০১৪ চনৰ শেষৰ ফালে চতুৰ্থ প্লেনামত ছিৰ নেতৃত্বত পাৰ্টিয়ে কেইবাটাও ন্যায়িক সংস্কাৰ ঘোষণা কৰিলে। তেওঁলোকৰ উদ্দেশ্য আছিল &quot;য়িফাছিগুৱ'&quot; বা &quot;আইনৰ ৰাজ&quot; বা &quot;আইনেৰে ৰাজ&quot; স্থাপন কৰা। পাৰ্টিয়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থা সলোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে, পূৰ্বৰ ন্যায়িক ব্যৱস্থা মানুহক ন্যায় প্ৰদান কৰাত অসমৰ্থ আছিল, ই দুৰ্নীতিৰে প্ৰভাৱিত আছিল, আঞ্চলিক প্ৰশাসনৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত আছিল আৰু চীনৰ সংবিধানে কোনো বিশেষ ব্যৱস্থা নিৰ্ধাৰণ কৰা নাছিল। যদিও প্লেনামটোৱে পাৰ্টিৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰাত গুৰুত্ব দিছিল, ই দেশখনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত সংবিধানৰ ভূমিকা বৃদ্ধি কৰাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব ডিছিল আৰু সংবিধানখন বলৱৎ কৰাত নেছনেল পিপল্স কংগ্ৰেছ ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ ভূমিকা বৃদ্ধি কৰিব বিচাৰিছিল।&lt;ref name=scm3&gt;{{cite news|title=Communist Party pledges greater role for constitution, rights in fourth plenum|url=http://www.scmp.com/news/china/article/1623286/communist-party-pledges-greater-role-constitution-rights-fourth-plenum|work=South China Morning Post|date=October 24, 2014}}&lt;/ref&gt; ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়া সকলোৰে বাবে খোলা কৰাৰ, সাধাৰণ মানুহক অধিক মহত্ত্ব দিয়াৰ আৰু ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে অধিক জড়িত কৰাৰ আৰু ক'বলৈ গ'লে ন্যায়িক কাৰ্যবলক &quot;বৃত্তমূলক&quot; কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হ'ল। পাৰ্টিয়ে পাৰ-ক্ষেত্ৰাধিকাৰ চাৰ্কিট আইনী অধিকৰণ গঠন কৰিলে আৰু স্থানীয় চৰকাৰক নীম্ন স্তৰৰ সম্পদ সম্বন্ধিত ন্যায়ী প্ৰক্ৰিয়াৰ ক্ষেত্ৰত অধিক শক্তি প্ৰদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে।&lt;ref name=dww&gt;{{cite news|last1=Doyon|first1=J|last2=Winckler|first2=H|title=The Fourth Plenum, Party Officials and Local Courts|issue=22|date=November 20, 2014}}&lt;/ref&gt;

===ৰাষ্ট্ৰপতি ছিৰ বিদেশ ভ্ৰমণ===
ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদ গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰায় এসপ্তাহমান পিছতে ২২ মাৰ্চ ২০১৩ চনত তেওঁ ৰাষ্ট্ৰপতি হোৱাৰ পিছত নিজৰ প্ৰথম বিদেশ ভ্ৰমণ কৰিলে, তেওঁ ৰাছিয়া ভ্ৰমণত ওলাল। তেওঁ ৰাছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[ভ্লাডিমিৰ পুটিন]]ক সাক্ষাত কৰিলে। দুয়োজন নেতাই বাণিজ্য আৰু শক্তিৰ বিষয়ত আলোচনা কৰিলে। তাৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতি ছি গ'ল [[আফ্ৰিকা]]ৰ দক্ষিণ অঞ্চলৰ [[টানজানিয়া]]লৈ (য'ত তেওঁ [[ডাৰবান]]ত [[ব্ৰিস্ক দেশসমূহ|ব্ৰিস্ক সন্মিলন]]ত অংশগ্ৰহণ কৰিলে)। তেওঁ কংগ' গণৰাজ্যও ভ্ৰমণ কৰিলে।&lt;ref name=russiaafrica&gt;{{cite news|title=Xi's maiden foreign tour historic, fruitful|url=http://en.people.cn/90883/8189481.html|work=People.cn|date=April 1, 2015}}&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত ছি গ'ল [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]। তাত তেওঁ কেলিফ'ৰ্ণিয়াৰ ছানিলেণ্ডছ এষ্টেটত ছাৰ্টস্লিভ সন্মিলনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[বাৰাক অ'বামা]]ক লগ ধৰিলে জুন ২০১৩ চনত। পিচে এই ভ্ৰমণক আনুষ্ঠানিক ৰাষ্ট্ৰভ্ৰমণ বুলি গণ্য কৰা নহয়।&lt;ref name=sunnylands&gt;{{cite news|last1=Bush|first1=Richard C. III|title=Obama and Xi at Sunnylands: A Good Start|url=http://www.brookings.edu/blogs/up-front/posts/2013/06/10-obama-xi-sunnylands-bush|work=Brookings Institution}}&lt;/ref&gt; অক্টোবৰ ২০১৩ চনত ছিয়ে ইণ্ডোনেছিয়াৰ বালিত এপেক সন্মিলনত যোগদান কৰিলে। 

মাৰ্চ ২০১৪ চনত ছি গ'ল পশ্চিম ইউৰোপৰ নেডাৰলেণ্ডছ, ফ্ৰাঞ্চ, জাৰ্মানী আৰু বেলজিয়াম। নেডাৰলেণ্ডছত তেওঁ হে'গত পৰমাণৱিক সুৰক্ষা সন্মিলনত যোগদান কৰিলে।&lt;ref name=europe&gt;{{cite news|title=President Xi visits Western Europe|url=http://www.chinadaily.com.cn/world/2014xivisiteu/|work=Xinhua|date=March 22, 2014}}&lt;/ref&gt; এপ্ৰিল ২০১৪ চনত ছি গ'ল জাকাৰ্টালৈ। তাত তেওঁ এফ্ৰ'-এচিয়ান লিডাৰ্ছ ছামিট (আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াৰ নেতাসকলৰ সন্মিলন)ত যোগদান কৰিলে। তেওঁ বাণ্ডুং কনফাৰেঞ্চৰ ৬০ সংখ্যক বাৰ্ষিকীতো যোগদান কৰিলে। [[৪ জুলাই]] ২০১৪ চনত তেওঁ দক্ষিণ কোৰিয়া গ'ল আৰু ৰাষ্ট্ৰপতি পাৰ্ক গেউন-হিয়েক লগ ধৰিলে।&lt;ref&gt;http://www.korea.net/NewsFocus/Society/view?articleId=120421&lt;/ref&gt; ১৪ জুলাইৰ পৰা ২৩ জুলাইলৈ ছিয়ে ব্ৰাজিলত ব্ৰিস্ক সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিলে। তেওঁ আৰ্জেণ্টিনা, ভেনেজুৱেলা, আৰু ক্যুবাও ভ্ৰমণ কৰিলে।&lt;ref name=latin&gt;{{cite news|title=Xi Jinping's July 2014 Trip to Latin America|url=http://carnegieendowment.org/2014/09/05/xi-jinping-s-july-2014-trip-to-latin-america|work=Carnegie Endowment for World Peace|date=September 5, 2014|access-date=July 27, 2015|archivedate=October 29, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029232408/http://carnegieendowment.org/2014/09/05/xi-jinping-s-july-2014-trip-to-latin-america|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

চেপ্তেম্বৰ ২০১৪ চনত ছি এক আনুষ্ঠানিক ভ্ৰমণত [[ভাৰত]]লৈ গ'ল, তাত তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোডী]]ক লগ ধৰিলে। নতুন দিল্লী ভ্ৰমণ কৰাৰ লগতে তেওঁ [[গুজৰাট]]ত মোডীৰ গৃহ চহৰলৈও গ'ল।&lt;ref name=india&gt;{{cite news|title=Chinese incursion in Ladakh: A little toothache can paralyze entire body, Modi tells Xi Jinping|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Chinese-incursion-in-Ladakh-A-little-toothache-can-paralyze-entire-body-Modi-tells-Xi-Jinping/articleshow/42940337.cms|work=Time of India|date=September 20, 2014}}&lt;/ref&gt; নৱেম্বৰ ২০১৪ চনত ছি অষ্ট্ৰেলিয়ালৈ গ'ল আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী ট'নি এবটক লগ ধৰিলে।&lt;ref name=smh&gt;{{cite news|title=Xi says time to lift relations|url=http://www.smh.com.au//breaking-news-national/xi-says-time-to-lift-relations-20141119-3kn7n.html|work=The Sydney Morning Herald|date=November 19, 2014|access-date=July 27, 2015|archivedate=September 24, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924102909/http://www.smh.com.au//breaking-news-national/xi-says-time-to-lift-relations-20141119-3kn7n.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত তেওঁ দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰ ফিজিলৈ গ'ল।&lt;ref name=fiji&gt;{{cite news|title=Chinese president Xi Jinping signs five agreements with Fiji as part of China's Pacific engagement strategy|url=http://www.abc.net.au/news/2014-11-22/chinese-president-xi-visits-fiji-to-strengthen-economic-ties/5911144|work=ABC News (Australia)|date=November 22, 2015}}&lt;/ref&gt; ছি জিনপিঙে এপ্ৰিল ২০১৫ চনত [[পাকিস্তান]] ভ্ৰমণ কৰিলে। তাত তেওঁ চীন-পাকিস্তান অৰ্থনৈতিক কৰিডৰৰ বিকাশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিলে।&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2015/04/20/world/asia/chinas-president-heads-to-pakistan-with-billions-in-infrastructure-aid.html Xi Jinping Heads to Pakistan, Bearing Billions in Infrastructure Aid] ''The New York Times''. April 19, 2015&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত ছিয়ে ৰাছিয়া ভ্ৰমণ কৰিলে। ৰাছিয়াত ছিক মিত্ৰ শক্তিৰ বিজয়ক স্মৰণ কৰি অনুষ্ঠিত কৰা ৭০ সংখ্যক মস্ক' ভিক্টৰি দে' পেৰেডত ৰাষ্ট্ৰপতি ভ্লাডিমিৰ পুটিনৰ &quot;গেষ্ট অৱ অ'নাৰ&quot;ৰ সন্মান দিয়া হ'ল। পেৰেডত ছি আৰু প্ৰথম মহিলা পেং লিয়ুৱান ভ্লাডিমিৰ পুটিনৰ কাষতে বহিল। বাহিৰে বাহিৰে তেওঁ কাজাখস্তান ভ্ৰমণ কৰি ৰাষ্ট্ৰপতি নুৰছুল্টান নজৰবয়েভক লগ ধৰিলে আৰু বেলাৰুছত আলেগজেণ্ডাৰ লুকাছেংক'ক লগ ধৰিলে।&lt;ref name=russia&gt;{{cite news|title=At Russia's Military Parade, Putin and Xi Cement Ties|url=http://thediplomat.com/2015/05/at-russias-military-parade-putin-and-xi-cement-ties/|work=The Diplomat|date=May 9, 2015}}&lt;/ref&gt;

ছিয়ে এবাৰো উত্তৰ কোৰিয়াৰ নেতা কিম জং-উনৰ সৈতে মুখা-মুখি বৈঠকত মিলিত হোৱা নাই।&lt;ref name=brooknorth&gt;{{cite news|title=Is Xi Jinping Rethinking Korean Unification?|url=http://www.brookings.edu/research/presentations/2015/01/20-xi-jinping-korean-unification-pollack|publisher=Brookings Institution|date=January 20, 2015}}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==
১৯৮০ৰ দশকৰ আগৰ অংশত ছি জিনপিঙে ব্ৰিটেইনলৈ চীনৰ ৰাষ্ট্ৰদূত কে হুৱাৰ জীয়ৰী কে লিংলিঙক বিয়া কৰালে। কেইবছৰমানৰ পিছতেই তেওঁলোকৰ বিহাহ বিচ্ছেদ হ'ল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/11/07/world/asia/china-xi-jinping-profile/index.html|title=Xi Jinping: From 'sent-down youth' to China's top|author=Elizabeth Yuan|work=CNN|date=8 November 2012|accessdate=8 November 2012}}&lt;/ref&gt;

১৯৮৭ চনত জিনপিঙে প্ৰখ্যাত চীনা গায়িকা [[পেং লিয়ুৱান]]ক বিয়া কৰালে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2007/oct/23/world/fg-chileaders23|title=China's 'fifth generation' of leaders reflects nation's shifts|last=Magnier|first=Mark|date=23 October 2007|work=Los Angeles Times|accessdate=21 December 2009}}&lt;/ref&gt; ছিৰ ৰাজনৈতিক উত্থানৰ আগলৈকে সকলোৰে পৰিচিত পেং লিয়ুৱানক ছিতকৈ চীনা ৰাইজে অধিক জানিছিল। এই দম্পতী কেইবাবাৰো দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে পৃথকে থাকিছিল, বিশেষকৈ দুয়োৰে পৃথক বৃত্তিৰ বাবে। ছি জিনপিঙ আৰু পেং লিয়ুৱানৰ এজনী কন্যা আছে, তাইৰ নাম ছি মিংজে। ছি মিংজেই ২০১০ চনত হাৰ্ভাৰ্ডত ফ্ৰেছমেন হিচাপে যোগদান কৰিলে।&lt;ref name=&quot;Red Nobility&quot;&gt;{{cite web|title=Red Nobility: Xi Jinping's Harvard daughter|url=http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120216000104&amp;cid=1601&amp;MainCatID=16|work=Want China Times|accessdate=7 November 2012|date=16 February 2012|archivedate=20 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120214141/http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?cid=1601&amp;MainCatID=16&amp;id=20120216000104|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

পেঙে ছিক এজন কষ্ট কৰা আৰু সহজ সৰল ব্যক্তি বুলি অভিহিত কৰিছিল। &quot;যেতিয়া তেওঁ ঘৰলৈ আহে, মোৰ কেতিয়াও এজন নেতা ঘৰত থকা যেন অনুভৱ নহয়। মোৰ দৃষ্টিত, তেওঁ কেৱল মোৰ গিৰিয়েক। &quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title=China's Leaders|url=http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/in_depth/china_politics/leadership/html/6.stm|work=BBC|accessdate=26 August 2013}}&lt;/ref&gt; প্ৰথম মহিলা হিচাপে পেঙে চীনৰ পূৰ্বৰ আন কোনো প্ৰথম মহিলাতকৈ অধিক ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা দেখা গৈছে। যেতিয়া মাৰ্চ ২০১৪ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰথম মহিলা মিচেল অ'বামা চীন ভ্ৰমণত আহিল, পেং লিয়ুৱানেই তেওঁক আতিথ্য প্ৰদান কৰিলে।&lt;ref name=beech&gt;{{cite news|last1=Beech|first1=Hannah|title=Michelle Obama Tours Beijing With China’s First Lady|url=http://time.com/33164/michelle-obama-china-beijing-peng-liyuan/|accessdate=17 July 2014|date=March 21, 2014|archivedate=26 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140626122108/http://time.com/33164/michelle-obama-china-beijing-peng-liyuan/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ছিৰ বিষয়ে এটি প্ৰবন্ধ ২০১১ চনত &quot;দা ৱাছিংটন প'ষ্ট&quot;ত প্ৰকাশ পাইছিল, সেইসকলৰ দ্বাৰা যিসকলে তেওঁ এজন &quot;ব্যৱহাৰিক, গাম্ভীৰ্যপূৰ্ণ, সাৱধান, কষ্ট কৰা, সহজ-সৰল আৰু কম-মহত্ত্বপূৰ্ণ&quot; ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। তেওঁক এজন সমস্যা সমাধানকাৰী ব্যক্তি হিচাপে দাঙি ধৰা হৈছিল, আৰু এনে এজন ব্যক্তি হিচাপেও যি &quot;উচ্চ-পদৰ বান্ধোনৰ প্ৰতি আকৃষ্ট নহয়&quot;।&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/world/asia-pacific/xi-jinping-likely-chinas-next-leader-called-pragmatic-low-key/2011/08/15/gIQA5W83GJ_story.html|title=Xi Jinping, likely China’s next leader, called pragmatic, low-key |work=The Washington Post|first=Keith B.|last=Richburg|date=15 August 2011}}&lt;/ref&gt; তেওঁ আমেৰিকাৰ চলচ্চিত্ৰ খুব ভাল পাই, যেনে ছেভিং প্ৰাইভেট ৰায়ান, দা ডিপাৰ্টেড আদি।&lt;ref&gt;Buckley, Chris, [http://www.reuters.com/article/2012/02/08/us-china-usa-xi-idUSTRE8170FZ20120208 &quot;China leader-in-waiting carries heavy political baggage to U.S.&quot;], [[Reuters]], 8 February 2012. Retrieved 14 February 2012.&lt;/ref&gt; তেওঁ স্বাধীন চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা জিয়া ঝাংকেৰো প্ৰশংসক।&lt;ref&gt;{{cite web| first=Tania| last= Branigan|url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/feb/13/xi-jinping-profile-china|title=The Guardian profile: Xi Jinping|work=The Guardian|location=UK|date=13 February 2012|accessdate=14 February 2012}}&lt;/ref&gt; দা গডফাডাৰ মুভিজ তেওঁৰ অতিকৈ প্ৰিয় বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;Buckley, Chris, [http://sinosphere.blogs.nytimes.com/2013/11/15/xi-in-godfather-mold-looks-assertive-and-even-imperial &quot;Xi, in ‘Godfather’ Mold, Looks Assertive and Even Imperial&quot;] [[New York Times]], 15 November 2013. Retrieved 14 May 2012.&lt;/ref&gt;

১৮০ চেণ্টি মিটাৰ (৫'১১&quot;) ওখ ছি জিনপিং তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী [[হু জিণ্টাও]]তকৈ প্ৰায় ৭ চেণ্টি মিটাৰ ওখ।&lt;ref name=karen&gt;{{cite news|last1=Karen|first1=Christensen|title=The &quot;Rise of China&quot; Takes on New Meaning|url=http://www.berkshirepublishing.com/blog/2011/04/01/the-rise-of-china-takes-on-new-meaning/|accessdate=16 July 2014|work=Berkshire Publishing|date=1 April 2011|archivedate=13 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140713053005/http://www.berkshirepublishing.com/blog/2011/04/01/the-rise-of-china-takes-on-new-meaning/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; বেইজিঙত ডাঙৰ হোৱা জিনপিঙে শুদ্ধ মান্য মাণ্ডাৰিন চীনা ভাষা কয়, কোনো ধৰণৰ আঞ্চলিক প্ৰভাৱ নপৰাকৈ।&lt;ref name=nytimes2/&gt;

জুন ২০১২ চনত ব্লুম্বাৰ্গ বিজনেছৱিকে এক প্ৰবন্ধত উল্লেখ কৰিলে যে ছি জিনপিঙৰ দূৰৰ পৰিয়ালবৰ্গসমূহৰ বাণিজ্যিক সম্পত্তি বহুল পৰিমাণৰ, যদিও এই কথাৰ কোনো প্ৰমাণ নাই যে ছিৰ ৰাজনৈতিক পদবীৰ সেই ক্ষেত্ৰত অলপো অৱদান আছে।&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.bloomberg.com/news/2012-06-29/xi-jinping-millionaire-relations-reveal-fortunes-of-elite.html|title=Xi Jinping Millionaire Relations Reveal Fortunes of Elite|work=Bloomberg|date=29 June 2012}}&lt;/ref&gt; ফলস্বৰূপে মূলসুঁতিৰ চীনত ব্লুম্বাৰ্গ ৱেবচাইটটোৰ প্ৰচাৰ বন্ধ কৰি দিয়া হ'ল।&lt;ref name=guardian29612&gt;{{cite news|last=Branigan|first=Tania|title=China blocks Bloomberg for exposing financial affairs of Xi Jinping's family|url=http://www.guardian.co.uk/world/2012/jun/29/china-bloomberg-xi-jinping|accessdate=11 September 2012|newspaper=The Guardian|date=29 June 2012|location=Beijing}}&lt;/ref&gt; ছিয়ে দুৰ্নীতিবিৰোধী অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ পিছতে, নিউ য়ৰ্ক টাইমছত প্ৰকাশ পোৱাৰ মতে ছিৰ পৰিয়ালবৰ্গই নিজৰ ক'ৰ্প'ৰেট আৰু মাটি-বাৰিজনিত সম্পত্তি বিক্ৰি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে, যাতে ছি দুৰ্বল নপৰক।&lt;ref name=nytimes&gt;{{cite news|last1=Forsythe|first1=Michael|title=As China’s Leader Fights Graft, His Relatives Shed Assets|url=http://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/chinas-president-xi-jinping-investments.html?_r=0|accessdate=16 July 2014|work=New York Times|date=17 June 2012}}&lt;/ref&gt;

==ৰাজনৈতিক স্থান==
===চীনা স্বপ্ন===
ছি জিনপিং আৰু তেওঁৰ চীনা সাম্যবাদী দলে &quot;চীনা স্বপ্ন&quot; শব্দকেইটা আগ বঢ়ালে। এই শব্দকেইটা তেওঁলোকৰ দেশ আৰু তেওঁলোকৰ নেতাক লৈ দূৰগামী নীতিক সূচাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হ'ল। ২০১৩ চনৰ পৰা এই শব্দকেইটা ছি জিনপিং চৰকাৰৰ মুখ্য নীতিত পৰিণত হৈছে, ঠিক ততেনেদৰেই যেনেদৰে &quot;উন্নতিৰ বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী&quot; হু জিণ্টাওৰ সপোন আছিল, আৰু &quot;তিনি প্ৰতিনিধি&quot; ঝিয়াং জেমিনৰ মূল নীতি আছিল। 

&lt;!-- ===বৈদেশিক নীতি===
[[File:Xi Jinping in USA.jpg|thumb|250px|Xi giving a speech at the U.S. Department of State in 2012, with Secretary of State [[Hillary Clinton]] and Vice-President [[Joe Biden]] in the background.]][[File:BRICS heads of state and government hold hands ahead of the 2014 G-20 summit in Brisbane, Australia (Agencia Brasil).jpg|thumb|240px|[[BRICS]] leaders at the [[2014 G-20 Brisbane summit|G-20 summit]] in [[Brisbane]], Australia, 15 November 2014]] --&gt;
==সন্মান==
===বিদেশত সন্মান===
*{{flag|Belgium}}: অৰ্ডাৰ অৱ লিয়'পল্ডৰ গ্ৰেণ্ড কৰ্ডন (Grand Cordon of the Order of Leopold) ([[৩০ মাৰ্চ]] ২০১৪)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eubusiness.com/news-eu/china-belgium.uml/|title=China's Xi receives royal welcome in Belgium before EU talks|publisher=''EUbusiness''|access-date=2015-07-27|archivedate=2019-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190616192408/https://www.eubusiness.com/news-eu/china-belgium.uml/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
*{{flag|Cuba}}: অৰ্ডাৰ অৱ জ'চ মাৰ্টি (Order of José Martí) ([[২ জুলাই]], ২০১৪)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1177769.shtml|title=Xi Jinping Receives Order of José Marti of Cuba|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}&lt;/ref&gt;
*[[File:Olympic flag.svg|25px|border]] আই-অ'-চি: দা গ'ল্ডেন অলিম্পিক অৰ্ডাৰ (The golden olympic order) (১৯ নৱেম্বৰ ২০১৩)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chinaconsulatesf.org/eng/zgxw/t1101193.htm|title=Xi Jinping Meets with International Olympic Committee President Thomas Bach and Receives the Olympic Order in Gold|publisher=''Consulate-General of the People's Republic of China in San Francisco''}}&lt;/ref&gt;
*{{flag|Pakistan}}: নিচান-এ-পাকিস্তান (Nishan-e-Pakistan) (এপ্ৰিল ২১, ২০১৫)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/pak-confers-highest-civilian-award-on-chinese-president-xi/article1-1339490.aspx|title=Pakistan confers Nishan-e-Pakistan on Chinese President Xi Jinping|publisher=''Hindustantimes''|access-date=2015-07-27|archivedate=2015-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150811203441/http://www.hindustantimes.com/world-news/pak-confers-highest-civilian-award-on-chinese-president-xi/article1-1339490.aspx|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
*{{flag|Venezuela}}: অৰ্ডাৰ অৱ লিবাৰেটৰ (Order of the Liberator) (২০ জুলাই ২০১৪)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1177105.shtml|title=Xi Jinping Receives the Order of the Liberator from Venezuela|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}&lt;/ref&gt;

===চহৰলৈ চাবি===
*[[File:Flag_of_Iowa.svg|25px|border]] মুস্কাটাইন, আয়'ৱা (Muskatine, Iowa) (১৯৮৫)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/2012/02/14/146888717/iowa-a-top-destination-for-chinas-vice-president/|title=A Familiar Face Back In Iowa: China's Vice President|publisher=''National Public Radio''}}&lt;/ref&gt;
*[[File:Flag_of_Iowa.svg|25px|border]] মুস্কাটাইন আয়'ৱা (Muskatine, Iowa) (১৪ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১২)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/2012/02/14/146888717/iowa-a-top-destination-for-chinas-vice-president/|title=A Familiar Face Back In Iowa: China's Vice President|publisher=''National Public Radio''}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|Jamaica}} ম'ণ্টেগ' বে' (Montego Bay), জামাইকা (১৩ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৯)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jis.gov.jm/chinese-vp-receives-key-to-the-city-of-montego-bay/|title=Chinese VP Receives Key to the City of Montego Bay|publisher=''Jamaica Information Service''}}&lt;/ref&gt;
*[[File:Flag of Mexico City.svg|25px|border]] মেক্সিকো চিটি (Mexico City), [[মেক্সিকো]] (৫ জুন ২০১৩)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpttcrmux_665688/t1048545.shtml|title=President Xi Jinping Receives Key to Mexico City|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}&lt;/ref&gt;
*[[File:Bandera de San José (Costa Rica).svg|25px|border]] ছেন হ'জে (San José), ক'ষ্টা ৰিকা (৩ জুন, ২০১৩)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpttcrmux_665688/t1047968.shtml|title=President Xi Jinping Receives Key to City of San Jose|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}&lt;/ref&gt;
*[[File:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|25px|border]] বুৱেন'চ আইৰিচ, আৰ্জেণ্টিনা (১৯ জুলাই, ২০১৪)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/topics_665678/xjpzxcxjzgjldrdlchwdbxagtwnrlgbjxgsfwbcxzlldrhw/t1176661.shtml|title=Xi Jinping Receives Key to the City of Buenos Aires|publisher=''Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China''}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist|3}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commons|Xi Jinping|ছি জিনপিং}}
* [http://www.chinavitae.com/biography_display.php?id=303 Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060827012450/http://chinavitae.com/biography_display.php?id=303 |date=2006-08-27 }} at www.chinavitae.com
* {{C-SPAN|jinpingxi}}
* [http://chinadigitaltimes.net/china/xi-jinping/ Xi Jinping] collected news and commentary at the [[China Digital Times]]
* {{Guardiantopic|world/xi-jinping}}
* {{NYTtopic|people/x/xi_jinping}}
* [http://www.nytimes.com/2012/09/30/world/asia/aiming-for-top-xi-jinping-forged-ties-early-in-china.html feature article on Xi], 29 September 2012
* {{WSJtopic|person/X/xi-jinping/6475}}
* {{Worldcat id|lccn-nr93-50857}}
* U.S. Embassy Beijing, [http://www.wikileaks.org/cable/2009/11/09BEIJING3128.html Portrait of Xi Jinping], via [[United States diplomatic cables leak]]
* [[Evan Osnos|Osnos, Evan]], [http://www.newyorker.com/online/blogs/evanosnos/2012/02/chinas-valentines-day-in-washington.html &quot;China’s Valentine’s Day in Washington&quot;], ''The New Yorker'', 14 February 2012. Review of comment accompanying Xi's visit.
{{Authority control}}

[[শ্ৰেণী:চীনৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]]</text>
      <sha1>oggsixpv310ie1rexp4nu605w9u3eoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>উদ্ভিদবিজ্ঞান</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40129</id>
    <revision>
      <id>648545</id>
      <parentid>642762</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67594" sha1="1wjgnanmt969d3h0guawjppj61mt7r2" xml:space="preserve">[[File:Myris fragr Fr 080112-3294 ltn.jpg|thumb|200px|alt=Image of ripe nutmeg fruit split open to show red aril|''[[Myristica fragrans]]''ৰ ফল, [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ এটা স্থানীয় প্ৰজাতি। ]]

'''উদ্ভিদবিজ্ঞান''', {{En|Botany|'''plant science'''('''s''') বা '''plant biology''' বুলিও কোৱা হয়। }} [[উদ্ভিদ]]ৰ জীৱন বিজ্ঞান, [[জীৱবিজ্ঞান]]ৰ এটা শাখা। এই শাখাৰ অধ্যয়ন কৰা বিজ্ঞানী সকলক '''উদ্ভিদবিজ্ঞানী''' বা '''উদ্ভিদবিদ''' বুলি কোৱা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে, উদ্ভিদবিজ্ঞান বুলিলে, [[ভেঁকুৰ]] আৰু [[শেলাই]]ৰ অধ্যয়নকো সাঙুৰি লোৱা হয়। বৰ্তমান, উদ্ভিদবিদসকলে প্ৰায় ৪,০০,০০০ বিধ জীৱিত [[প্ৰজাতি]]ৰ অধ্যয়ন কৰে{{sfn|Bold|1977|p = 7}} ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰায় ২,৬০,০০০ বিধ [[সংবহনী উদ্ভিদ]] আৰু প্ৰায় ২,৪৮,০০০ বিধ [[সপুষ্পক উদ্ভিদ]]। {{sfn|Judd|Campbell|Kellogg|Stevens|2002|p = 2}}

উনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাত, উদ্ভিদবিদ্যাত [[পোহৰ অণুবীক্ষণবিদ্যা]] আৰু [[জীৱন্ত কোষৰ চিত্ৰায়ন]], [[বিদ্যুৎ অণুবীক্ষণবিদ্যা]], [[ক্ৰ'ম'জমৰ সংখ্যা]]ৰ বিশ্লেষণ, [[উদ্ভিদ ৰসায়ন]] আৰু [[উৎসেচক]] আৰু অন্য [[প্ৰ'টিন]]ৰ গঠন আৰু কাৰ্য আদিৰ দৰে নতুন কৌশল উদ্ভাৱন হৈছিল। 

আধুনিক উদ্ভিদবিদ্যা, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ অন্য বহু ক্ষেত্ৰক সাঙুৰি লোৱা এটা বহুধাবিভক্ত বিষয়। উদ্ভিদবিদ্যাত [[উদ্ভিদৰ গঠন]], [[কোষৰ বিকাশ|বিকাশ]] আৰু ভিন্নতা, [[উদ্ভিদৰ প্ৰজনন|প্ৰজনন]], [[জৈৱৰসায়ন]] আৰু [[পৰিপাক ক্ৰিয়া]], [[ৰাসায়নিক উৎপাদ]], [[বিকাশ]], [[ৰোগ]], [[বংশগতি]], শ্ৰেণীবিভাজন, আৰু [[বৰ্গীকৰণ]] আদি বিষয়বস্তুৰ গৱেষণা কৰা হয়। একবিংশ শতিকাত উদ্ভিদবিদ্যাৰ সৰ্বাধিক অধ্যয়ন কৰা বিষয়বস্তু আছিল [[আনবিক বংশগতি]] আৰু [[এপিজেনেটিক্স]]। উদ্ভিদবিদ্যা অধ্যয়নৰ কিছুমান প্ৰধান প্ৰয়োগক্ষেত্ৰ হৈছে [[প্ৰমুখ্য ভোজন]] আৰু [[ৰেছম]], আধুনিক উদ্যানকৃষি, কৃষি আৰু [[বনাঞ্চল]], [[উদ্ভিদৰ বিস্তাৰ]], [[উদ্ভিদ প্ৰজনন]] আৰু [[জিনীয় উৎপৰিবৰ্তন]], ৰসায়নৰ সংশ্লেষণ, নিৰ্মাণ আৰু শক্তি আহৰণৰ কেঁচামাল, [[প্ৰাকৃতিক পৰিচালনা]], [[জৈৱবিচিত্ৰতা]]ৰ সংৰক্ষণ।

==পৰিসৰ আৰু গুৰুত্ব==

মানুহ বা অন্য জীৱৰ শ্বসন আৰু শক্তি আহৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অক্সিজেন আৰু খাদ্যৰ সিংহভাগেই উদ্ভিদে প্ৰদান কৰে বাবে উদ্ভদবিদ্যা এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। উদ্ভিদ, [[শেলাই]] আৰু [[চাইনবেক্টেৰিয়া]]বোৰে [[সালোক সংশ্লেষণ]]ৰ যোগেদি, সৌৰ শক্তিৰ সহায়ত পানী আৰু [[কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড]]ক ৰাসায়নিক শক্তিলৈ পৰিবৰ্তন কৰি{{sfn|Campbell|Reece|Urry|Cain|2008|pp = 186–187}} শৰ্কৰাত আবদ্ধ কৰে। এই শৰ্কৰা ৰাসায়নিক শক্তি আৰু কোষৰ গাঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় জৈৱ যৌগৰ উৎস হিচাপে ব্যৱহৃত হয়। {{sfn|Campbell|Reece|Urry|Cain|2008|p = 1240}} সালোক সংশ্লেষণৰ অৱশিষ্ট উৎপাদ হিচাপে, প্ৰায় সকলো জীৱৰ কোষীয় শ্বসনৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় গেছ, [[অক্সিজেন]] বায়ুমণ্ডলত মুক্ত কৰে। ইয়াৰোপৰি, উদ্ভিদে গোলকীয় [[কাৰ্বন চক্ৰ|কাৰ্বন]] আৰু [[জল চক্ৰ|জল]] চক্ৰত অৰিহনা যোগাই উদ্ভিদৰ শিপাই ভু-ক্ষয় প্ৰতিৰোধ কৰি ভূমি সংৰক্ষণ কৰে। {{sfn|Gust|1996}} উদ্ভিদ মানৱ জাতিৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ কিয়নো উদ্ভিদে খাদ্য, অক্সিজেন, ভেষজ, আৰু অন্য উৎপাদ উপলব্দ কৰাৰ লগতে মাটিৰ সৃষ্টি আৰু সংৰক্ষণ কৰে। {{sfn|Missouri Botanical Garden|2009}}

ঐতিহাসিকভাৱে, সকলো জীৱক হয় প্ৰাণী নহয় উদ্ভিদ বুলি কোৱা হয়{{sfn|Chapman et al.|2001|p = 56}} আৰু উদ্ভিদবিদ্যাত প্ৰাণী হিচাপে গণ্য নকৰা সকলো জীৱৰ অধ্যয়ন কৰা হয়। {{sfn|Braselton|2013}} উদ্ভিদবিদসকলে উদ্ভিদ [[অংগানু]], কোষ, কলা, উদ্ভিদ, উদ্ভিদ জনসংখ্যা আৰু উদ্ভিদ সমাজৰ আভ্যন্তৰিণ কাৰ্য আৰু প্ৰক্ৰিয়া সম্পৰ্কে অধ্যয়ন কৰে। দুয়ো ক্ষেত্ৰতে, উদ্ভিদবিদজন শ্ৰেণাবিভাজন ([[বৰ্গীকৰণ]]), [[উদ্ভিদ বংশগতি]] আৰু [[বিৱৰ্তন]], গঠন ([[শৰীৰ ৰচনা]] আৰু [[উদ্ভিদৰ বাহ্যিক গঠন|বাহ্যিক গঠনবিদ্যা]]), বা উদ্ভিদৰ কাৰ্য ([[ভৌতিক ক্ৰিয়া]])ৰ সৈতে জড়িত থাকে। {{sfn|Ben-Menahem|2009|p = 5368}}


===মানৱ পুষ্টি===
[[File:Brown rice.jpg|right|thumb|250px|alt=grains of brown rice, a staple food|আমি খোৱা সকলো খাদ্য প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে উদ্ভিদৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়, যেনে- চাউল। ]]
{{further|মানৱ পুষ্টি}}
সকলো প্ৰমুখ্য খাদ্য উদ্ভিদৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে [[প্ৰাথমিক উৎপাদন]]ৰূপে, বা উদ্ভিদক খাদ্যৰূপে গ্ৰহণ কৰা জীৱৰূপে পৰোক্ষভাৱে আহৰণ কৰা হয়। {{sfn|Ben-Menahem|2009|pp = 5367–5368}} উদ্ভিদ বা অন্য সালোকসংশ্লেশী জীৱবোৰ সদায়ে [[খাদ্য শৃংখল]]ৰ একেবাৰে তলত অৱস্থান গ্ৰহণ কৰে কাৰণ ইহঁতে সূৰ্যৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰে আৰু মাটি আৰু বায়ুমণ্ডলৰ পৰা খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে আৰু অন্য জীৱই ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা ৰূপলৈ পৰিবৰ্তন কৰে। সেইবাবে পৰিস্থিতিবিদসকলে ইহঁতক প্ৰথম [[পোষক স্তৰ]] বুলি কয়। {{sfn|Butz|2007|pp = 534–553}}

==উদ্ভিদ জৈৱৰসায়ন==

উদ্ভিদে কেনেদৰে ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়া সংঘটিত কৰে, উদ্ভিদ জৈৱৰসায়নত সেয়া অধ্যয়ন কৰা হয়। এনে কিছুমান প্ৰক্ৰিয়া [[প্ৰাথমিক পৰিপাকক্ৰিয়া]]ত সংঘটিত হয়, যেনে- সালোকসংশ্লেষীয় [[কেলভিন চক্ৰ]]। {{sfn|Lüttge|2006|pp = 7–25}} অন্য কিছুমান বিশেষ পদাৰ্থ গঠনত সংঘটিত হয়, যেনে- [[চেলুলজ]] আৰু [[লিগনিন]]ৰ গঠন, আৰু [[ৰেজিন]]ৰ দৰে গৌণ উংপাদৰ গঠন। 

===ঔষধ আৰু পদাৰ্থ===

[[File:Tapping a rubber tree in Thailand.JPG|thumb|240px|left|alt=Plantation worker tapping a rubber tree|ৰবৰৰ গছ। ]]
উদ্ভিদে বহুতো পদাৰ্থৰ উৎপাদন কৰে। {{sfn|Benderoth|Textor|Windsor|Mitchell-Olds|2006|pp = 9118–9123}} ইয়াৰে কিছুমান বিষাক্ত আৰু কিছুমান অতি প্ৰয়োজনীয়। বহু উদ্ভিদৰ পৰা সুগন্ধি, মছলা আৰু ঔষধ আহৰণ কৰা হয়। বহু ঔষধ, যেনে- [[টেট্ৰাহাইড্ৰকেনাবিনল]] ([[কেনবিছ]]ৰ সক্ৰিয় উপাদান), [[কেফেইন]], [[মৰফিন]] আৰু [[নিকটাইন]] উদ্ভিদৰ পৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে আহৰণ কৰা হয়। আনহাতে অন্য কিছুমান পৰোক্ষভাৱে আহৰণ কৰা হয়, যেনে- [[এছপিৰিণ]] বেদনানাশকবিধ প্ৰকৃততে ছেলিচাইক্লিক এচিডৰ এচিটাইল [[এষ্টাৰ]], যিটো [[ৱিল্লৌ]] গছৰ বাকলিৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। {{sfn|Jeffreys|2005|pp = 38–40}} অধিকাংশ সূৰাজাতীয় পদাৰ্থ [[শৰ্কৰা]]-সমৃদ্ধ উদ্ভিদজাত সামগ্ৰী, যেনে- [[বাৰ্লি]] (বিয়েৰ), চাউল ([[ছেক]]) আৰু আঙুৰ (মদ) আদিৰ পৰা [[কিন্বন]] পদ্ধতিৰে আহৰণ কৰা হয়। {{sfn|University of Maryland Medical Center|2011}}

উদ্ভিদৰ পৰা ৰঙীন ডাই আৰু ৰঞ্জক আহৰণ কৰা হয়। 

চেনি, [[স্বেতসাৰ]], কপাহ, [[লিনেন]], [[hemp]], কিছুমান [[ৰছী]], কাঠ আৰু [[তক্তা]], কাগজ, [[উদ্ভিদজাত তেল]], [[মম]], আৰু [[ৰবৰ]] প্ৰকৃতৰে উদ্ভিদৰে গৌণ উৎপাদ। [[কয়লা]], উদ্ভিদৰে অৱদান। [[চেলুলজ]], এবিধ জৈৱিক বহুযোগী,{{sfn|Klemm|Heublein|Fink|Bohn|2005}} ইয়াক শক্তি, ইন্ধন, অন্য পদাৰ্থ, যেনে- [[ৰেয়ন]] আদিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়।

==উদ্ভিদ হৰম'ন==
কিছুমান উদ্ভিদ হৰম'নৰ নাম হৈছে:
*অক্সিন, [[ইণ্ডল-৩-এচিটিক এচিড]] (IAA): কোষ বৃদ্ধিৰ লগত জড়িত। 
*[[চাইটকাইনিন]]: কোষ বিভাজনৰ লগত জড়িত। 
**[[জিয়াটিন]]: কোষ বিভাজন, মুকুলৰ বিকাশ আদি। 
**[[জিবাৰেলিন]], যেনে- [[জিবাৰলিক এচিড]]: অংকুৰণত সহায় কৰে। 
**[[এচকৰ্বিক এচিড]] (ABA): বীজৰ গঠন। 
**[[ইথিলিন]]: ফল পকাত সহায় কৰে। 
*[[জেছমনেট]]: প্ৰতিৰক্ষাৰ লগত জড়িত। 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==প্ৰসংগ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Acharya | first1 = Deepak | last2 = Anshu | first2 = Shrivastava | title = Indigenous Herbal Medicines: Tribal Formulations and Traditional Herbal Practices | year = 2008 | isbn = 81-7910-252-1 | publisher = Aavishkar Publishers | location = Jaipur, India}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Addelson|2003}} | last = Addelson | first = Barbara | url = http://www.bgci.org/education/article/414/ | title = Natural Science Institute in Botany and Ecology for Elementary Teachers | publisher = Botanical Gardens Conservation International | date = December 2003 | accessdate = June 8, 2013 | archivedate = May 23, 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130523155525/http://www.bgci.org/education/article/414 | deadurl = yes }}
* {{Cite book |ref=harv |last=Anderson |first=Edward F. |year=2001 |title=The Cactus Family |url=https://archive.org/details/cactusfamily0000ande |publication-place=Pentland, Oregon |publisher=Timber Press |isbn=978-0-88192-498-5}}
* {{cite journal|ref=harv |last1=Armstrong|first1=G. A.|last2=Hearst|first2=J. E. |title=Carotenoids 2: Genetics and Molecular Biology of Carotenoid Pigment Biosynthesis |url=https://archive.org/details/sim_faseb-journal_1996-02_10_2/page/228 |journal=FASEB J. |volume=10 |issue=2 |year=1996 |pmid=8641556|pages=228–37}}
* {{cite journal | ref = harv | last1 = Becker | first1 = Burkhard | last2 = Marin| first2 = Birger | title = Streptophyte Algae and the Origin of Embryophytes|journal=Annals of Botany | url = http://aob.oxfordjournals.org/content/103/7/999.abstract | year = 2009| publisher = Oxford University Press | location = Oxford | accessdate = June 16, 2013 |doi= 10.1093/aob/mcp044 | volume = 103 | issue = 7| pmid = 19273476 | pmc = 2707909 | pages = 999–1004}}
* {{cite journal | ref = harv |last1=Beerling|first1= D. J.|authorlink = David Beerling|last2= Osborne|first2= C. P.|last3= Chaloner|first3= W. G. |year=2001|title=Evolution of Leaf-form in Land Plants Linked to Atmospheric CO2 Decline in the Late Palaeozoic Era| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-03-15_410_6826/page/352 |journal=Nature|volume=410 |issue=6826|doi=10.1038/35066546|pmid= 11268207 | pages = 352–4}}
* {{cite journal| ref = harv | last1 = Benderoth| first1 = Markus | last2 = Textor| first2 = Susanne| last3 = Windsor| first3 = Aaron J.| last4 = Mitchell-Olds| first4 = Thomas| last5 = Gershenzon | first5 = Jonathan | last6 = Kroymann| first6 = Juergen | title = Positive Selection Driving Diversification in Plant Secondary Metabolism |date=June 2006|volume=103|issue=24 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | location = Washington, D.C.| jstor= 30051907| doi = 10.1073/pnas.0601738103| pmid = 16754868| pmc = 1482576|bibcode = 2006PNAS..103.9118B| pages = 9118–23 }}
* {{cite book | ref = harv | last = Ben-Menahem | first = Ari | title = Historical Encyclopedia of Natural and Mathematical Sciences | year = 2009 | isbn = 3-540-68831-5 | publisher = Springer-Verlag | location = Berlin|volume=1}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Bennett | first1 = Charles E. | last2 = Hammond | first2 = William A. | title = The Characters of Theophrastus – Introduction | url = https://books.google.com/books?id=n0JgAAAAMAAJ&amp;pg=PR30 | year = 1902 | publisher = Longmans, Green, and Co. | location = London | accessdate = June 27, 2012 }}
* {{cite book | ref = harv|last1=Bennett|first1=K. D.|last2=Willis|first2= K. J.|chapter=Pollen|year=2001|title=Tracking Environmental Change Using Lake Sediments|volume= 3: Terrestrial, Algal, and Siliceous Indicators |editor-last=Smol|editor-first=John P.|editor2-last=Birks|editor2-first=H. John B.|publisher=Kluwer Academic Publishers|place=Dordrecht, Germany}}
* {{cite journal |ref=harv | last = Bird |first=Adrian | title = Perceptions of Epigenetics |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-05-24_447_7143/page/n63 | journal = Nature| volume = 447 | issue = 7143 |date=May 2007 | pmid = 17522671 | doi = 10.1038/nature05913|bibcode = 2007Natur.447..396B |pages=396–8 }}
* {{cite journal| ref = harv | last1 = Björn| first1 = L. O. | last2 = Callaghan| first2 = T. V.| last3 = Gehrke| first3 = C.| last4 = Johanson| first4 = U.| last5 = Sonesson| first5 = M. | title = Ozone Depletion, Ultraviolet Radiation and Plant Life|journal=Chemosphere - Global Change Science | url = http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1465997299000380 |volume=1|issue=4|date=November 1999| publisher = Elsevier Ltd. | location = Philadelphia| accessdate = June 16, 2013|doi=10.1016/S1465-9972(99)00038-0| pages = 449–454}}
* {{cite book | ref = harv | last = Bold | first = H. C. | title = The Plant Kingdom | url = https://archive.org/details/plantkingdom0000bold | edition = 4th | year = 1977| isbn = 0-13-680389-X | publisher = Prentice-Hall | location = Englewood Cliffs, NJ}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Braselton|2013}} | last = Braselton | first = J. P. | url = http://www.ohio.edu/people/braselto/readings/plantbiol.html | title = What is Plant Biology? | year = 2013 | publisher = Ohio University | accessdate = June 3, 2013 | archivedate = September 24, 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924071530/http://www.ohio.edu/people/braselto/readings/plantbiol.html | deadurl = yes }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Burger|2013}} | last = Burger | first = William C. | title = Angiosperm Origins: A Monocots-First Scenario | url = http://fieldmuseum.org/explore/angiosperm-origins-monocots-first-scenario | year = 2013 | publisher = The Field Museum | location = Chicago | access-date = 2015-08-08 | archivedate = 2012-10-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121023131822/http://fieldmuseum.org/explore/angiosperm-origins-monocots-first-scenario | deadurl = yes }}
* {{cite book | ref = harv | last = Burrows | first = W. J. | title = Processes of Vegetation Change | url = https://archive.org/details/processesofveget0000burr | year = 1990 | isbn = 0-04-580013-8| publisher = Unwin Hyman | location = London}}
* {{cite book | ref = harv | last = Butz | first = Stephen D. | title = Science of Earth Systems | year = 2007 | isbn = 1-4180-4122-X | publisher = Delmar Cengage Learning | edition = 2 | location = Clifton Park, NY }}
* {{cite book| ref = harv |last1=Campbell|first1=Neil A.|last2=Reece|first2=Jane B.|last3=Urry|first3=Lisa Andrea|last4=Cain|first4=Michael L.|last5=Wasserman |first5 =Steven Alexander | last6 = Minorsky | first6 =Peter V. | last7 = Jackson | first7 =Robert Bradley
|title=Biology| url = https://archive.org/details/isbn_9780536785541 |edition=8|year=2008|publisher=Pearson - Benjamin Cummings|location=San Francisco|isbn=978-0-321-54325-7}}
* {{cite book|ref=harv |last=de Candolle |first=Alphonse |author-link=Alphonse Pyramus de Candolle |year=2006 |title=Origin of Cultivated Plants |location=Glacier National Park, MT |publisher=Kessinger Publishing |isbn=978-1-4286-0946-4}}
* {{cite book | ref = harv | last = Capon | first = Brian | title = Botany for Gardeners | url = https://archive.org/details/botanyforgardene0000capo_k8y2 | year = 2005 | edition = 2nd | isbn = 0-88192-655-8 | publisher = Timber Publishing | location = Portland, OR}}
* {{cite journal | ref = {{sfnRef|Cavalier-Smith|2004}} | last = Cavalier-Smith | first = Thomas | year = 2004 | title = Only Six Kingdoms of Life |journal=Proceedings of the Royal Society of London B |volume=271 |pages=1251–1262 | url = http://www.cladocera.de/protozoa/cavalier-smith_2004_prs.pdf | format = PDF | doi = 10.1098/rspb.2004.2705 | pmid = 15306349 | pmc = 1691724 | issue = 1545}}
* {{cite journal | ref = {{sfnRef|Chaffey|2007}} | last = Chaffey| first = Nigel| year = 2007| title = Esau's Plant Anatomy, Meristems, Cells, and Tissues of the Plant Body: their Structure, Function, and Development|journal=Annals of Botany|volume=99|issue=4 | url = http://aob.oxfordjournals.org/content/99/4/785.2.full | doi = 10.1093/aob/mcm015 | pages = 785–786}}
* {{cite book | ref = {{harvid|Chapman et al.|2001}} | last1 = Chapman | first1 = Jasmin | last2 = Horsfall | first2 = Peter | last3 = O'Brien | first3 = Pat | last4 = Murphy | first4 = Jan | last5 = MacDonald | first5 = Averil | title = Science Web | url = https://archive.org/details/scienceweb0000jasm | year = 2001 | publisher = Nelson Thornes | location = Cheltenham, GB | isbn = 0-17-438746-6 }}
* {{cite journal | ref = {{sfnRef|Chase et al.|2003}} | title = An Update of the Angiosperm Phylogeny Group Classification for the Orders and Families of Flowering Plants: APG II | year = 2003 | last1 = Chase | first1 = Mark W. | journal = Botanical Journal of the Linnean Society | publisher = The Linnean Society of London | volume = 141 | pages = 399–436 | url = http://ktriop.bio.ug.edu.pl/upload/preview/0f0c6bdcb447f9defaa482c50120a62d.pdf | format = PDF | last2 = Bremer | first2 = Birgitta | last3 = Bremer | first3 = Kåre | last4 = Reveal | first4 = James L. | last5 = Soltis | first5 = Douglas E. | last6 = Soltis | first6 = Pamela S. | last7 = Stevens | first7 = Peter S. | doi = 10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x | issue = 4 | access-date = 2015-08-08 | archivedate = 2016-03-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303181438/http://ktriop.bio.ug.edu.pl/upload/preview/0f0c6bdcb447f9defaa482c50120a62d.pdf | deadurl = yes }}
* {{cite journal | ref = harv |last1 =Chini|first1=A.|last2 =Fonseca|first2=S.|last3 =Fernández|first3=G.|last4 =Adie|first4=B.|last5 =Chico|first5=J. M.|last6 =Lorenzo|first6=O.|last7 =García-Casado|first7=G.|last8 =López-Vidriero|first8=I.|last9 =Lozano|first9=F. M.|last10 =Ponce|first10=M. R.|last11 =Micol|first11=J. L.|last12 =Solano|first12=R.|year=2007|title=The JAZ Family of Repressors is the Missing Link in Jasmonate Signaling| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-08-09_448_7154/page/666 |journal=Nature|volume=448|issue=7154|doi=10.1038/nature06006|pmid=17637675|bibcode = 2007Natur.448..666C | pages = 666–71 }}
* {{cite news| ref = harv| last=Cocking | first=Edward C. |title=Obituary: Professor F. C. Steward| url=http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-professor-f-c-steward-1511531.html | location=London | work=The Independent | date=October 18, 1993|accessdate=July 5, 2013}}
* {{cite journal | ref = harv |last = Copeland | first = Herbert Faulkner | title = The Kingdoms of Organisms | journal = Quarterly Review of Biology | volume = 13 | pages = 383–420 | year = 1938 | doi = 10.1086/394568 | issue = 4}}
* {{cite journal | ref = {{sfnRef|Costa|Shaw|2007}} | last1 = Costa | first1 = Silvia | last2 = Shaw | first2 = Peter | title = 'Open Minded' Cells: How Cells Can Change Fate | journal = Trends in Cell Biology | volume = 17 | issue = 3 | date = March 2007 | pmid = 17194589 | doi = 10.1016/j.tcb.2006.12.005 | url = http://cromatina.icb.ufmg.br/biomol/seminarios/outros/grupo_open.pdf | format = PDF) | pages = 101–6 | access-date = 2015-08-08 | archivedate = 2013-12-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131215042638/http://cromatina.icb.ufmg.br/biomol/seminarios/outros/grupo_open.pdf | deadurl = yes }}
* {{cite book| ref = harv |last1= Cousens|first1=Roger|last2= Mortimer|first2=Martin|title=Dynamics of Weed Populations|url=https://books.google.com/books?id=0qw24PtWGQAC&amp;pg=PA243|year=1995|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-49969-9}}
* {{cite book | ref = harv | last = Dallal | first = Ahmad | title = Islam, Science, and the Challenge of History | year = 2010 | publisher = Yale University Press | location = New Haven, CT | isbn = 978-0-300-15911-0 | url = https://books.google.com/books?id=97l0L7zKagkC&amp;lpg=PT197&amp;dq=Ab%C5%AB%20%E1%B8%A4an%C4%ABfa%20D%C4%ABnawar%C4%AB&amp;pg=PT197#v=onepage&amp;q=Ab%C5%AB%20%E1%B8%A4an%C4%ABfa%20D%C4%ABnawar%C4%AB&amp;f=false}}
* {{cite book | ref = harv | last = Darwin| first = Charles | title = The Power of Movement in Plants | year = 1880 | publisher = Murray | location = London|url=http://darwin-online.org.uk/converted/pdf/1880_Movement_F1325.pdf|format=PDF}}
* {{cite journal | ref = harv|last1= Demole|first1=E.|last2= Lederer|first2=E.|last3=Mercier|first3=D.|year=1962|title=Isolement et détermination de la structure du jasmonate de méthyle, constituant odorant caractéristique de l'essence de jasminIsolement et détermination de la structure du jasmonate de méthyle, constituant odorant caractéristique de l'essence de jasmin|journal= Helvetica Chimica Acta |volume=45|issue=2|doi=10.1002/hlca.19620450233 | pages = 675–685}}
* {{cite journal | ref = harv| last1= Devos | first1 = Katrien M.| last2 = Gale | first2 = M. D. | title = Genome Relationships: The Grass Model in Current Research |date=May 2000 | journal = The Plant Cell | publisher = American Society of Plant Physiologists | volume = 12 | issue = 5 | pages = 637–646 | url = http://www.plantcell.org/cgi/content/full/12/5/637 | pmid = 10810140 | pmc = 139917 | jstor = 3870991| doi = 10.2307/3870991}}
* {{cite journal | ref = harv |last1 = Ehrhardt|first1=D. W.|last2= Frommer|first2=W. B.|title=New Technologies for 21st Century Plant Science|journal=The Plant Cell|date=February 2012|url=http://www.plantcell.org/content/early/2012/02/21/tpc.111.093302.full.pdf+html|format=PDF | doi = 10.1105/tpc.111.093302 | volume = 24 | issue = 2| pmid = 22366161 | pmc = 3315222 | pages = 374–94}}
* {{cite journal|ref=harv | last = Ereshefsky | first = Marc | year = 1997 | title = The Evolution of the Linnaean Hierarchy |url=https://archive.org/details/sim_biology-philosophy_1997-10_12_4/page/493 |journal=Biology and Philosophy | publisher = Kluwer Academic Publishers |volume=12 | doi = 10.1023/A:1006556627052 | issue = 4|pages=493–519}}
* {{cite journal|ref=harv|last1=Ferro|first1=Myriam|last2=Salvi|first2=Daniel|last3=Rivière-Rolland|first3=Hélène |last4=Vermat|first4=Thierry |last5=Seigneurin-Berny|first5=Daphné|last6=Grunwald|first6=Didier |last7=Garin|first7=Jérôme|last8=Joyard|first8=Jacques|last9=Rolland|first9=Norbert|display-authors=4|title=Integral Membrane Proteins of the Chloroplast Envelope: Identification and Subcellular Localization of New Transporters|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-08-20_99_17/page/11487|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences (of the USA)|date=20 August 2002|volume=99|issue=17|doi=10.1073/pnas.172390399|bibcode = 2002PNAS...9911487F|pages=11487–11492 }}
* {{Cite journal | ref = harv | last = Fairon-Demaret | first = Muriel| doi = 10.1016/0034-6667(95)00127-1 | title = ''Dorinnotheca streelii'' Fairon-Demaret, ''gen. et sp. nov.'', a New Early Seed Plant From the Upper Famennian of Belgium| url = https://archive.org/details/sim_review-of-palaeobotany-and-palynology_1996-10_93_1-4/page/217 | journal = Review of Palaeobotany and Palynology| volume = 93 |date=October 1996 | pages = 217–233}}
* {{Cite journal | ref = harv | last1 = Finney | first1 = D. J. | authorlink = D. J. Finney| doi = 10.1098/rsbm.1995.0033 | title = Frank Yates 12 May 1902&amp;nbsp;– 17 June 1994| journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society| volume = 41 |date=November 1995| jstor = 770162 | pages = 554–573}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Floros|Newsome|Fisher|2010}} | url = http://www.ift.org/knowledge-center/read-ift-publications/science-reports/~/media/Knowledge%20Center/Science%20Reports/IFTScientificReview_feedingtheworld.pdf | format = PDF | last1 = Floros | first1 = John D. | last2 = Newsome | first2 = Rosetta | last3 = Fisher | first3 = William | year = 2010 | title = Feeding the World Today and Tomorrow: The Importance of Food Science and Technology | publisher = Institute of Food Technologists | accessdate = March 1, 2012 | archivedate = February 16, 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120216152705/http://www.ift.org/knowledge-center/read-ift-publications/science-reports/~/media/Knowledge%20Center/Science%20Reports/IFTScientificReview_feedingtheworld.pdf | deadurl = yes }}
* {{cite journal|ref=harv|last=Fry|first=S. C.|year=1989|title=The Structure and Functions of Xyloglucan|journal=Journal of Experimental Biology|publisher=The Company of Biologists|location=Cambridge|volume=40}}
* {{cite book | ref = harv| last1 = Gordh| first1 = Gordon | last2 = Headrick | first2 = D. H. | url = https://books.google.com/?id=d0XSwMJLDg4C&amp;pg=PA134&amp;lpg=PA134&amp;dq=botane+boskein+botany#v=onepage&amp;q=botane%20boskein%20botany&amp;f=false | title = A Dictionary of Entomology | publisher = CABI Publishing | location = Cambridge, MA | year = 2001 | isbn = 978-0-85199-291-4}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Gray | first1 = Asa |authorlink1=Asa Gray | last2 = Sargent | first2 = Charles | title = Scientific Papers of Asa Gray: Selected by Charles Sprague Sargent | year = 1889 | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston, MA | url = https://books.google.com/books?id=_48KAAAAMAAJ&amp;pg=PA292 | accessdate = February 26, 2012 }}
* {{cite book | ref = harv | last = Greene | first = Edward Lee | title = Landmarks of botanical history: a study of certain epochs in the development of the science of botany: part 1, Prior to 1562 A.D. | url = https://books.google.com/books?id=c6DPAAAAMAAJ&amp;pg=PA140 | year = 1909 | publisher = Smithsonian Institution | location = Washington, D.C.}}
* {{cite journal|ref = harv |last1=Glynn|first1=Jonathan M.|last2=Miyagishima|first2=Shin-ya|last3=Yoder|first3=David W.|last4=Osteryoung|first4=Katherine W.|last5=Vitha|first5=Stanislav|title=Chloroplast Division|url = https://archive.org/details/traffic_2007-05_8_5/page/451 |journal=Traffic|date= May 1, 2007|volume=8|issue=5|doi=10.1111/j.1600-0854.2007.00545.x|pmid=17451550|pages = 451–61}}
* {{cite journal|ref=harv|doi=10.1104/pp.110.165308|title=The Path from C3 to C4 Photosynthesis|year=2010 |last1=Gowik|first1=U.|last2=Westhoff|first2=P. |journal=Plant Physiology|volume=155|pmid=20940348|issue=1|pmc=3075750|pages=56–63}}
* {{cite journal | ref = harv | last1 = Grime | first1 = J. P. | last2 = Hodgson | first2 = J. G. | title = Botanical Contributions to Contemporary Ecological Theory | year = 1987 | journal = The New Phytologist | volume = 106 |jstor = 2433023}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Gust|1996}} | url = http://bioenergy.asu.edu/photosyn/study.html | last = Gust | first = Devens | year = 1996 | title = Why Study Photosynthesis? | publisher = Arizona State University | accessdate = February 26, 2012 | archivedate = February 9, 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120209225717/http://bioenergy.asu.edu/photosyn/study.html | deadurl = yes }}
* {{cite book|ref = harv |last=Hancock|first=James F. |year=2004|title= Plant Evolution and the Origin of Crop Species|url = https://archive.org/details/plantevolutionor0000hanc |publisher=CABI Publishing| location = Cambridge, MA |isbn= 0-85199-685-X}}
* {{cite journal| ref = harv|last=Haberlandt|first=G. |year=1902|title= Kulturversuche mit isolierten Pflanzenzellen|publisher=Akademie der Wissenschaften in Wien Sitzungsberichte|location=Vienna|language=German|journal= Mathematisch-naturwissenschaftliche|issue=1|volume= 111|pages=69–92}}
* {{cite book | ref = harv | last = Harris | first = Henry | title = The Birth of the Cell | year = 2000 | publisher = Yale University Press | location = New Haven, CT | isbn = 0-300-08295-9}}
* {{cite journal| ref = harv|last1=Heinhorst|first1=S.|last2=Cannon|first2=G. C. |title=DNA Replication in Chloroplasts|journal=Journal of Cell Science|date=January 1993|issue=104|url=https://journals.biologists.com/jcs/article/104/1/1/23430/DNA-replication-in-chloroplasts|accessdate=July 2, 2013| volume = 104| pages = 1}}
* {{cite book|ref = harv |last1=Herrera|first1=C. M.|last2=Pellmyr|first2=O. |year=2002|title= Plant Animal Interactions: An Evolutionary Approach|url = https://archive.org/details/lbg.575.ser.0610 |publisher=Blackwell Science | location = Hoboken, NJ |isbn= 978-0-632-05267-7}}
* {{Cite journal |ref=harv |last=Hill | first=Arthur W. | year=1915 | title=The History and Functions of Botanic Gardens | journal=Annals of the Missouri Botanical Garden | volume=2 | pages=185–240 | doi=10.2307/2990033 | issue=1/2 | jstor=2990033 }}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Hoek | first1 = Christiaan | last2 = Mann | first2 = D. G. | last3 = Jahns | first3 = H. M. | year = 2005 | url = https://books.google.com/books?id=xuUoiFesSHMC&amp;printsec=frontcover | title = Algae: An Introduction to Phycology | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-30419-9}}
* {{cite journal|ref=harv |doi=10.1098/rstb.2008.0050 |title=The Origin of Plastids |year=2008 |last1=Howe |first1=C. J. |last2=Barbrook |first2=A. C. |last3=Nisbet |first3=R. E. R |last4=Lockhart |first4=P. J. |last5=Larkum |first5=A. W. D. |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=363 |issue=1504 |pmid=18468982 |pmc=2606771|pages=2675–85}}
* {{cite web |ref={{sfnRef|Hunter|2008}} |url=http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=10140 |title=What Genes Remember |first=Philip |last=Hunter |publisher=Web.archive.org |date=May 2008 |issue=146 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501094940/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=10140 |archivedate=May 1, 2008 |accessdate=August 24, 2013 |deadurl=yes }}
* {{cite book | ref = harv | last = Iyer | first = Meena | title = Faith &amp; Philosophy of Zoroastrianism | year = 2009 | isbn = 978-81-7835-724-9 | publisher = Kalpaz Publications | location = Delhi, India}}
* {{Cite journal|ref={{sfnRef|Janzen|Forrest|Spouge|Hajibabaei|2009}}| title = A DNA Barcode for Land Plants |last1=Janzen|first1=Daniel H. with the CBOL Plant Working Group|last2=Forrest|first2=L. L.|last3=Spouge|first3=J. L.|last4=Hajibabaei|first4=M.|last5=Ratnasingham|first5=S.|last6=Van Der Bank|first6=M.|last7=Chase|first7=M. W.|last8=Cowan|first8=R. S.|last9=Erickson|first9=D. L.|display-authors=4|journal = Proceeding of the National Academy of Sciences (PNAS)| date = August 4, 2009 | volume = 106 | issue = 31 | doi = 10.1073/pnas.0905845106 | pmc = 2722355 | pmid = 19666622|bibcode = 2009PNAS..10612794H|last10=Fazekas|first10=A. J.|last11=Graham|first11=S. W.|last12=James|first12=K. E.|last13=Kim|first13=K.-J.|last14=Kress|first14=W. J.|last15=Schneider|first15=H.|last16=Van Alphenstahl|first16=J.|last17=Barrett|first17=S. C.H.|last18=Van Den Berg|first18=C.|last19=Bogarin|first19=D.|last20=Burgess|first20=K. S.|last21=Cameron|first21=K. M.|last22=Carine|first22=M.|last23=Chacon|first23=J.|last24=Clark|first24=A.|last25=Clarkson|first25=J. J.|last26=Conrad|first26=F.|last27=Devey|first27=D. S.|last28=Ford|first28=C. S.|last29=Hedderson|first29=T. A.J.|last30=Hollingsworth|first30=M. L.|pages=12794–7 }}
* {{cite journal|ref={{sfnRef|Jasechko|Sharp|Gibson|Birks|2013}}|last1=Jasechko|first1=Scott|last2=Sharp|first2=Zachary D.|last3=Gibson|first3=John J.|last4=Birks|first4=S. Jean|last5= Yi|first5= Yi |last6=Fawcett|first6=Peter J. |title=Terrestrial Water Fluxes Dominated by Transpiration|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-04-18_496_7445/page/347|journal=Nature|date=April 3, 2013|doi=10.1038/nature11983|bibcode = 2013Natur.496..347J|volume=496|issue=7445|pages=347–50|pmid=23552893 }}
* {{cite book | ref = harv |last = Jeffreys |first=Diarmuid | year = 2005 | publisher = Bloomsbury | location = New York| title = Aspirin : The Remarkable Story of a Wonder Drug| url = https://books.google.com/?id=x-sL4iNQOgcC&amp;pg=PA38 | isbn = 978-1-58234-600-7}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Judd| first1 = W. S.| last2 = Campbell| first2 = C. S.| last3 = Kellogg| first3 = E. A.| last4 = Stevens| first4 = P. F.| last5 = Donoghue| first5 = M. J.| year = 2002 | title = Plant Systematics, a Phylogenetic Approach| publisher = Sinauer Associates | location = Sunderland, MA| isbn = 0-87893-403-0}}
* {{cite book | ref = harv | last = Karp | first = Gerald| year = 2009 | url = https://books.google.com/?id=arRGYE0GxRQC&amp;pg=PA382&amp;lpg=PA382&amp;dq=august+weismann+gametes#v=onepage&amp;q=august%20weismann%20gametes&amp;f=false | title = Cell and Molecular Biology: Concepts and Experiments| publisher = John Wiley &amp; Sons | location = Hoboken, NJ| isbn = 978-0-470-48337-4}}
* {{cite journal|ref=harv |last1=Kenrick|first1= Paul|last2=Crane|first2= Peter R.|title= The Origin and Early Evolution of Plants on Land|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-09-04_389_6646/page/33 |journal=Nature|volume=389 |date=September 1997|doi=10.1038/37918|bibcode = 1997Natur.389...33K|issue=6646|pages=33–39 }}
* {{cite book|ref=harv |doi=10.1007/978-3-540-68696-5_1 |chapter=Diversity and Evolution of Plastids and Their Genomes |title=The Chloroplast |series=Plant Cell Monographs |year=2009 |last1=Kim |first1=E. |last2=Archibald |first2=J. M. |isbn=978-3-540-68692-7 |volume=13 |editor1-first=Anna Stina |editor1-last=Sandelius |editor2-first=Henrik |editor2-last=Aronsson}}
* {{cite journal| ref = harv |last=Klemm|first=Dieter|last2=Heublein|first2=Brigitte|last3=Fink|first3=Hans-Peter|last4= Bohn|first4= Andreas|title=Cellulose: Fascinating Biopolymer and Sustainable Raw Material|journal=ChemInform|date=September 6, 2005|volume=36|issue=36|publisher= John Wiley &amp; Sons|location=Hoboken, NJ|doi=10.1002/chin.200536238}}
* {{cite book|ref=harv|last=Kolattukudy|first=Pappachan E.|editor-last=Kerstiens|editor-first=G.|year= 1996|series=Environmental Plant Biology Series|chapter=3|title=Plant Cuticles|url=https://archive.org/details/plantcuticlesint0000unse|publisher=BIOS Scientific Publishers Ltd|location=Oxford|isbn=1-85996-130-4}}
* {{cite journal|ref=harv |last1=Kress|first1= W. J.|last2= Wurdack|first2= K. J.|last3=Zimmer|first3=E. A.|last4= Weigt|first4=L. A.|last5=Janzen|first5=D. H. |title=Use of DNA Barcodes to Identify Flowering Plants |journal=Proceeding of the National Academy of Sciences (PNAS) |volume=102 |issue=23 |date=June 2005 |pmid=15928076 |pmc=1142120 |doi=10.1073/pnas.0503123102|bibcode = 2005PNAS..102.8369K|pages=8369–74 }} [http://www.pnas.org/cgi/content/full/0503123102/DC1 Supporting Information]
* {{cite journal| ref =harv|last1=Lee|first1= Ernest K.|last2= Cibrian-Jaramillo|first2= Angelica|last3= Kolokotronis|first3= Sergios-Orestis|last4= Katari|first4= Manpreet S.|last5= Stamatakis|first5= Alexandros|last6= Ott|first6= Michael|last7=Chiu|first7=Joanna C.|last8= Little|first8= Damon P.|last9=Stevenson|first9= Dennis W.|last10= McCombie|first10= W. Richard|last11= Martienssen|first11= Robert A.|last12= Coruzzi|first12= Gloria|last13= Desalle|first13= Rob|year=2011|title=A Functional Phylogenomic View of the Seed Plants|journal=PLOS Genetics|volume=7|issue=12|doi=10.1371/journal.pgen.1002411| editor1-last =Sanderson| editor1-first =Michael J| pages =e1002411| pmid =22194700| pmc =3240601}}
* {{cite journal|ref=harv |last1=Leonelli|first1=Sabina|last2= Charnley|first2=Berris |last3=Webb|first3=Alex|last4= Bastow|first4=Ruth|title=Under One Leaf, A Historical Perspective on the UK Plant Science Federation |journal=New Phytologist|year=2012 |url=http://academia.edu/3314509/Under_One_Leaf._A_Historical_Perspective_on_the_UK_Plant_Science_Federation|pmid=22530650|doi=10.1111/j.1469-8137.2012.4168.x|last5=Janzen|first5=DH|volume=102|issue=23|pages=8369–74|pmc=}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Lepp|2012}}| last = Lepp| first = Heino | url = http://www.anbg.gov.au/bryophyte/life-cycle-sporophyte-dev-mosses.html | year = 2012 | title = Mosses | publisher = Australian National Botanic Gardens | accessdate = July 14, 2013}}
* {{cite book | ref = harv | last = Levey | first = Martin | title = Early Arabic Pharmacology: An Introduction Based on Ancient and Medieval Sources | year = 1973 | publisher = Brill Archive | location = Leiden | isbn = 978-90-04-03796-0 | url = https://books.google.com/books?id=LtYUAAAAIAAJ&amp;lpg=PA116&amp;dq=%22Ibn%20al-Baitar%22&amp;pg=PA116#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}
* {{cite journal| ref = harv |last1=Lewis|first1=Louise A.|last2=McCourt|first2=Richard M.|year=2004|title=Green Algae and the Origin of Land Plants|journal= American Journal of Botany|location=St. Louis, MO|volume=91| doi = 10.3732/ajb.91.10.1535| issue = 10| pmid = 21652308| pages = 1535–56}}
* {{cite book | ref = harv | url = http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dbota%2Fnh | title = Botane (βοτάνη) | last1 = Liddell | first1 = Henry George | last2 = Scott | first2 = Robert | publisher = Clarendon Press via Perseus Digital Library, Tufts University | location = Oxford | year = 1940}}
* {{Cite journal |ref=harv |last=Lilburn |first=Timothy G. |last2=Harrison |first2=Scott H. |last3=Cole |first3=James R. |last4=Garrity |first4=George M. |year=2006 |title=Computational aspects of systematic biology |journal=Briefings in Bioinformatics |volume=7 |issue=2 |pages=186–195 |doi=10.1093/bib/bbl005 |pmid=16772262 }}
* {{cite journal| ref = harv |last1=Lin|first1= Z.|last2=Zhong|first2=S.|last3=Grierson|first3=D.|year=2009|title=Recent Advances in Ethylene Research| url = https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-botany_2009_60_12/page/3311 |journal=Journal of Experimental Botany|location=Oxford|volume= 60|issue=12|doi=10.1093/jxb/erp204|pmid=19567479| pages = 3311–36}}
* {{cite journal| ref = harv |last1=López-Bautista|first1=J. M.|last2= Waters|first2=D.A.|last3=Chapman|first3=R.L.|year=2003|title= Phragmoplastin, Green Algae and the Evolution of Cytokinesis|journal=International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology|location=Reading, UK|volume=53| doi = 10.1099/ijs.0.02561-0| issue = 6| pages = 1715–1718}}
* {{cite journal|ref=harv|doi=10.1104/pp.010898|title=Evolution of Sucrose Synthesis|year=2002|last1=Lunn|first1=J. E.|journal=Plant Physiology|volume=128|issue=4|pmid=11950997|pmc=154276|pages=1490–500}}
* {{cite journal| ref = harv | last = Lüttge| first = Ulrich | title = Photosynthetic Flexibility and Ecophysiological Plasticity: Questions and Lessons from Clusia, the Only CAM Tree, in the Neotropics | journal = New Phytologist|volume=171|issue=1 | year = 2006| location = Hoboken, NJ| jstor = 3694480| doi = 10.1111/j.1469-8137.2006.01755.x| pmid = 16771979| pages = 7–25}}
* {{cite book | ref = harv | last = Mann | first = J. | title = Secondary Metabolism, 2nd ed. | url = https://archive.org/details/secondarymetabol00mann | publisher = Oxford University Press | year = 1987 | location = Oxford | isbn = 0-19-855529-6}}
* {{cite book | ref = harv | last = Mauseth | first = James D. | title = Botany : An Introduction to Plant Biology | edition = 3rd | year = 2003 | isbn = 0-7637-2134-4 | publisher = Jones and Bartlett Learning | location = Sudbury, MA}}
** {{cite book | ref = harv | last = Mauseth | first = James D. | title = Botany : An Introduction to Plant Biology | edition = 5th | year = 2012 | isbn = 978-1-4496-6580-7 | publisher = Jones and Bartlett Learning | location = Sudbury, MA}}
* {{cite book|ref= harv|last1= McNeill|first1= J.|last2= Barrie|first2= F. R.|last3= Buck|first3= W. R.|last4= Demoulin|first4= V.|last5= Greuter|first5= W.|last6= Hawksworth|first6= D. L.|last7= Herendeen|first7= P. S.|last8= Knapp|first8= S.|last9= Marhold|first9= K.|last10= Prado|first10= J.|last11= Prud'homme Van Reine|first11= W. F.|last12= Smith|first12= G. F.|last13= Wiersema|first13= J. H.|last14= Turland|first14= N. J.|volume= Regnum Vegetabile 154|title= International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code) adopted by the Eighteenth International Botanical Congress Melbourne, Australia, July 2011|year= 2011|publisher= A.R.G. Gantner Verlag KG|isbn= 978-3-87429-425-6|url= http://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php?page=title|archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225103142/https://www.iapt-taxon.org/nomen/main.php?page=title|archivedate= 2018-12-25|access-date= 2015-08-08}}
* {{cite web|ref=harv|last=Medbury|first=Scot|year=1993|title=Taxonomy and Arboreturm Design|url=http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/1993-53-3-taxonomy-and-arboretum-design.pdf|publisher=Harvard University|format=PDF|accessdate=July 26, 2013|archivedate=June 9, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150609153849/http://arnoldia.arboretum.harvard.edu/pdf/articles/1993-53-3-taxonomy-and-arboretum-design.pdf|deadurl=yes}}
* {{cite journal| ref = harv|last1=Mithila|first1=J.|last2=Hall|first2=J. C.|last3= Victor|first3= J. M.|last4= Saxena|first4=P. K.|title=Thidiazuron Induces Shoot Organogenesis at Low Concentrations and Somatic Embryogenesis at High Concentrations on Leaf and Petiole Explants of African Violet (Saintpaulia ionantha Wendl)| url = https://archive.org/details/plant-cell-reports_2003-01_21_5/page/408|journal=Plant Cell Reports|date=January 2003|pmid=12789442| volume = 21| issue = 5| doi = 10.1007/s00299-002-0544-y| pages = 408–14|doi_brokendate=2015-01-10}}
* {{cite journal | ref = harv |last=Morgensen|first=H. L.|year=1996|title= The Hows and Whys of Cytoplasmic Inheritance in Seed Plants|journal= American Journal of Botany|volume=83|issue=3|jstor=2446172}}
* {{cite book | ref = harv | last = Morton | first = Alan G. | year = 1981 | title = History of Botanical Science: An Account of the Development of Botany from Ancient Times to the Present Day | url = https://archive.org/details/historyofbotanic0000mort | publisher = Academic Press|location=London | isbn =978-0-12-508380-5 }}
* {{Cite book |ref=harv |last=Needham |first=Joseph |last2=Lu |first2=Gwei-djen |last3=Huang |first3=Hsing-Tsung |year=1986 |title=Science and Civilisation in China, Vol. 6 Part 1 Botany |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press }}
* {{Cite book |ref=harv |last=Nobel |first=P. S. |year=1983 |title=Biophysical Plant Physiology and Ecology |url=https://archive.org/details/biophysicalplant0000nobe |location=San Francisco |publisher=W. H. Freeman |isbn=0-7167-1447-7}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Oberlies |first=Thomas |year=1998 |title=Die Religion des Rgveda |publication-place=Wien |publisher=Sammlung De Nobili |isbn=978-3-900271-31-2 |language=German}}
* {{cite journal|ref=harv |title=All Hands on Deck—The Role of Chloroplasts, Endoplasmic Reticulum, and the Nucleus in Driving Plant Innate Immunity |url=https://archive.org/details/molecular-plant-microbe-interactions_2010-11_23_11/page/1368 |year=2010 |last1=Padmanabhan |first1=Meenu S. |last2=Dinesh-Kumar |first2=S. P. |journal=Molecular Plant-Microbe Interactions |publisher= The American Phytopathological Society|location=St. Paul, MN|volume=23 |issue=11 |doi=10.1094/MPMI-05-10-0113 |pmid=20923348|pages=1368–80}}
* {{cite book | ref = harv | last = Panaino | first = Antonio | title = Ideologies as Intercultural Phenomena: Proceedings of the Third Annual Symposium of the Assyrian and Babylonian Intellectual Heritage Project, Held in Chicago, USA, October 27–31, 2000 | publisher = Mimesis Edizioni | location = Bologna | year = 2002 | url = https://books.google.com/books?id=hUNFLpQSqbkC&amp;lpg=PA93&amp;dq=%22First%2C%20the%20books%20of%20the%20Nabatean%20corpus%20themselves%20claim%20to%20be%20translations%20from&amp;pg=PA93#v=onepage&amp;q&amp;f=false | isbn = 978-88-8483-107-1}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Porley| first1 = Ron | last2 = Hodgetts| first2 = Nick | title = Mosses and Liverworts | year = 2005 | isbn = 978-0-00-220212-1|work=New Naturalist series No.97 | publisher = HarperCollins UK| location = London}}
* {{cite journal| ref = harv|last1=Possingham|first1=J. V.|last2=Rose|first2=R. J.|title=Chloroplast Replication and Chloroplast DNA Synthesis in Spinach Leaves|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=May 18, 1976|volume=193|issue=1112|doi=10.1098/rspb.1976.0047|url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/193/1112/295.full.pdf|format=PDF|bibcode = 1976RSPSB.193..295P| pages = 295–305 }}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Proctor | first1 = M. |last2 = Yeo | first2 = P. | title = The Pollination of Flowers, New Naturalist series| year = 1973| publisher = Harper Collins | location = London|isbn=0-00-219504-6}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Raven | first1 = Peter H. | last2 = Evert | first2 = Ray H. | last3 = Eichhorn | first3 = Susan E. | title = Biology of Plants | url = https://archive.org/details/biologyofplants70000pete | edition = 7th | year = 2005 | isbn = 0-7167-1007-2 | publisher = W. H. Freeman | location = New York}}
* {{cite book | ref = harv |last=Reed |first=Howard S. |year=1942 |title=A Short History of the Plant Sciences |location=New York |publisher=Ronald Press}}
* {{cite journal|ref=harv | last= Reik|first= Wolf | title = Stability and Flexibility of Epigenetic Gene Regulation in Mammalian Development |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-05-24_447_7143/page/425 | journal = Nature | volume = 447 | issue = 7143 |date=May 2007 | pmid = 17522676 | doi = 10.1038/nature05918|bibcode = 2007Natur.447..425R|pages=425–32 }}
* {{cite journal| ref = harv|last1=Renner|first1=S. S.|last2=Ricklefs|first2=R. E.|year=1995|title=Dioecy and its Correlates in the Flowering Plants| url = https://archive.org/details/american-journal-of-botany_1995-05_82_5/page/596|journal=American Journal of Botany|volume=82|jstor=2445418| doi = 10.2307/2445418| issue = 5| pages = 596}}
* {{cite book| ref = harv |last1= Rochaix|first1= J. D.|last2= Goldschmidt-Clermont|first2=M.|last3= Merchant|first3= Sabeeha|title=The Molecular Biology of Chloroplasts and Mitochondria in Chlamydomonas|year=1998|publisher=Kluwer Academic|location=Dordrecht, Germany|isbn=978-0-7923-5174-0|url=https://books.google.com/books?id=apv1hktfq_8C&amp;pg=PA550#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}
* {{cite journal | ref = harv | last = Roux|first= Stanley J.|title=Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt; and Phytochrome Action in Plants| url = https://archive.org/details/sim_bioscience_1984-01_34_1/page/25 |journal=BioScience|location=Berkeley, CA|year=1984|volume=34|issue=1|jstor=1309422 | doi = 10.2307/1309422| pmid = 11540810 | pages = 25–9}}
* {{cite journal| ref = harv|last1=Russin|first1=William A.|last2=Evert|first2=Ray F.|last3=Vanderveer|first3= Peter J.|last4=Sharkey|first4=Thomas D.|last5=Briggs|first5=Steven P.|title=Modification of a Specific Class of Plasmodesmata and Loss of Sucrose Export Ability in the ''sucrose export defective1'' Maize Mutant| url = https://archive.org/details/sim_plant-cell_1996-04_8_4/page/645|journal=The Plant Cell|year=1996|volume=8|issue=4|format=PDF|pmc=161126| pages = 645–658|doi=10.1105/tpc.8.4.645|pmid=12239395}}
* {{cite journal | ref = harv | last = Sattler|first= R.|year=1992|title= Process morphology: structural dynamics in development and evolution|journal=Canadian Journal of Botany|volume=70| issue = 4|url=http://aob.oxfordjournals.org/content/78/5/577.full.pdf|format=PDF| pages = 708–714| doi=10.1139/b92-091}} 
* {{cite journal | ref = harv | last1 = Sattler | first = R. | last2 = Jeune | first2 = B. |year = 1992| title = Multivariate analysis confirms the continuum view of plant form| journal = Annals of Botany| volume = 69| pages = 249–262}}
* {{cite journal | ref = harv | last = Savidan|first= Y. H.|year=2000|title= Apomixis: Genetics and Breeding|journal=Plant Breeding Reviews|volume=18|doi=10.1002/9780470650158.ch2 | isbn = 978-0-470-65015-8 | pages = 13–86}}
* {{cite journal | ref = harv | last = Scharf | first = Sara T. | year = 2009 | title = Identification Keys, the &quot;Natural Method,&quot; and the Development of Plant Identification Manuals|journal=Journal of the History of Biology |volume=42 | issue = 1|pages=73–117 | doi = 10.1007/s10739-008-9161-0 | pmid = 19831202}}
* {{cite journal | ref = harv| last1= Scharlemann | first1 = J. P. W. | last2 = Laurance | first2 = W. F. | title = How Green are Biofuels? | url = https://archive.org/details/sim_science_2008-01-04_319_5859/page/43| year=2008|journal = Science | publisher = American Association for the Advancement of Science| volume = 319 | doi = 10.1126/science.1153103 | issue = 5859| pmid = 18174426 | pages = 43–4}}
* {{cite journal | ref = {{sfnRef|Schell|Van Montagu|1977}}|last1=Schell |first1=J.|last2=Van Montagu |first2=M.|title= The Ti-plasmid of Agrobacterium tumefaciens, a Natural Vector for the Introduction of Nif Genes in Plants?|journal= Basic Life Sciences|year=1977|volume=9|pmid=336023 | pages = 159–79 |doi=10.1007/978-1-4684-0880-5_12|isbn=978-1-4684-0882-9 }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Schoening|2005}}| last = Schoening | first = Steve | url = http://www.cdfa.ca.gov/weedhome/pdfs/noxious_weed_plan.pdf | format = PDF | year = 2005 | title = California Noxious and Invasive Weed Action Plan | publisher = California Department of Food and Agriculture | accessdate = March 1, 2012}}
* {{cite journal|ref=harv |title=Fatty Acid Export from the Chloroplast. Molecular Characterization of a Major Plastidial Acyl-Coenzyme a Synthetase from Arabidopsis |year=2002 |last1=Schnurr |first1=J. A. |last2=Shockey |first2=J. M. |last3=De Boer |first3=G. J. |last4=Browse |first4=J. A.|journal=Plant Physiology |volume=129 |issue=4 |pages=1700–9 |pmid=12177483 |pmc=166758|doi=10.1104/pp.003251 }}
* {{cite book | ref = harv | last = Silyn-Roberts | first = Heather | url = https://books.google.com/?id=hVUU7Gq8QskC&amp;lpg=PA198&amp;dq=species%20epithet%20capitalize&amp;pg=PA198#v=onepage&amp;q=species%20epithet%20capitalize | title = Writing for Science and Engineering: Papers, Presentation | year = 2000 | isbn = 0-7506-4636-5 | publisher = Butterworth-Heinemann | location = Oxford }}
* {{cite book| ref = harv |last=Small|first=Michael |title=Dynamics of Biological Systems|url=https://books.google.com/books?id=T2ueAopatF0C&amp;pg=PA118|year=2012|publisher=CRC Press|location=Boca Raton, FL|isbn=978-1-4398-5336-8}}
* {{cite journal | ref = harv| last1= Sobotka|first1=Roman|last2= Sáková|first2=Lenka|last3= Curn|first3= Vladislav |year=2000|title= Molecular Mechanisms of Self-incompatibility in Brassica|journal=Current Issues in Molecular Biology|volume=2|issue=4|pmid=11471754 | pages = 103–12}}
* {{cite book |ref=harv |last= Spector |first= Tim |year= 2012 |title= Identically Different: Why You Can Change Your Genes |url=https://archive.org/details/globalbrainevolu0000bloo |location= London |publisher= Weidenfeld &amp; Nicolson|isbn=978-0-297-86631-2}}
* {{cite journal | ref = harv| last= Sprague | first = T. A.| title = The Herbal of Valerius Cordus | year=1939| journal = The Journal of the Linnean Society of London | publisher = Linnean Society of London| volume = LII | issue = 341|doi= 10.1111/j.1095-8339.1939.tb01598.x | first2 = M. S. | pages = 1–113| last2 = Sprague }}
* {{Cite journal |last=Stace |first=Clive A. |year=2010a |title=Classification by molecules: What's in it for field botanists? |journal=Watsonia |volume=28 |url=http://www.watsonia.org.uk/Wats28p103.pdf |accessdate=2013-07-06 |ref=harv |archivedate=2011-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726104027/https://www.watsonia.org.uk/Wats28p103.pdf |deadurl=yes }}
* {{Cite book| ref = harv |last=Stace |first=Clive |year=2010b |title=New Flora of the British Isles |edition=3rd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-70772-5}}
* {{cite book|ref=harv|last=Starr|first=Cecie|title=The Unity and Diversity of Life|url=https://books.google.com/books?id=dAyuAgAAQBAJ&amp;pg=PA299|year=2009|edition=AP|publisher=Brooks/Cole, Cenpage Learning|location=Belmomt, CA|isbn=978-1-111-58097-1}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite book| ref = harv |last1=Stewart |first1=Wilson Nichols|last2=Rothwell|first2=Gar W. |year=1993 |title=Paleobiology and the Evolution of Plants | url = https://archive.org/details/paleobotanyevolu0000stew |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-38294-6}}
* {{cite book | ref = harv |last1=Stover|first1=R. H.|last2=Simmonds|first2=N. W. |title=Bananas |edition=3rd |publisher=Longman |location=Harlow, England |year=1987 |isbn=978-0-582-46357-8}}
* {{cite book | ref = harv |last=Sumner|first= Judith|title=The Natural History of Medicinal Plants| url = https://archive.org/details/naturalhistoryof0000sumn |publisher=Timber Press|location=New York|year=2000|isbn=0-88192-483-0}}
* {{cite journal| ref = harv |last1=Sun|first1=Yuh-Ju|last2=Forouhar|first2=Farhad|last3=Li Hm|first3=Hsou-min|last4=Tu|first4=Shuh-Long|last5=Yeh|first5=Yi-Hong|last6=Kao|first6=Sen|last7=Shr|first7=Hui-Lin|last8=Chou|first8=Chia-Cheng|last9=Chen|first9=Chinpan |last10=Hsiao|first10=Chwan-Deng|title=Crystal Structure of Pea Toc34, a Novel GTPase of the Chloroplast Protein Translocon|journal=Nature Structural Biology|year=2002|volume=9|issue=2|doi=10.1038/nsb744|pmid=11753431| pages = 95–100}}
* {{cite journal| ref = harv |last=Sussex|first= I. |year= 2008 |title= The Scientific Roots of Modern Plant Biotechnology |journal= The Plant Cell |volume= 20|issue=5|doi=10.1105/tpc.108.058735 |url= http://www.plantcell.org/content/20/5/1189.full.pdf+html|format=PDF| pmid = 18515500| pmc = 2438469| pages = 1189–98}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Taiz | first1 = Lincoln | last2 = Zeiger | first2 = Eduardo | edition = 3rd | title = Plant Physiology | year = 2002 | isbn = 0-87893-823-0 | publisher = Sinauer Associates | location = Sunderland, MA}}
* {{cite journal|ref=harv|last=Takaichi|first=Shinichi|title=Carotenoids in Algae: Distributions, Biosyntheses and Functions|journal=Marine Drugs|date=June 2011|volume=9|issue=12|doi=10.3390/md9061101|pmc=3131562|pages=1101–1118|pmid=21747749}}
* {{cite journal | ref = harv | last1 = Tansley| first1 = A. G.| title =The Use and Abuse of Vegetational Terms and Concepts | journal = Ecology|publisher=Ecological Society of America |location=Washington, D.C. | volume = 16 | issue = 3 | pages = 284| year = 1935|doi = 10.2307/1930070|jstor=1930070}}
* {{Cite book |ref=harv |last=Taylor |first=T.N. |last2=Taylor |first2=E.L. |last3=Krings |first3=M. |year=2009 |title=Paleobotany, The Biology and Evolution of Fossil Plants |url=https://archive.org/details/paleobotanybiolo0000tayl |edition=2nd |publication-place=Amsterdam; Boston |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-373972-8 }}
* {{cite journal|ref=harv|last1=Thompson|first1=James E.|last2=Fry|first2=Stephen C.|year=2001|title=Restructuring of Wall-bound Xyloglucan by Transglycosylation in Living Plant Cells|journal=The Plant Journal |publisher=John Wiley &amp; Sons| location = West Sussex, England|volume=26 |issue=1|doi=10.1046/j.1365-313x.2001.01005.x|pmid=11359607|pages=23–34}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Waggoner|2001}} | url = http://www.ucmp.berkeley.edu/history/hooke.html | last = Waggoner | first = Ben | year = 2001 | title = University of California Museum of Paleontology | publisher = University of California-Berkeley | accessdate = February 27, 2012}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Went|first1=F. W. |last2=Thimann|first2=K. V.|year=1937|title=Phytohormones|publisher=Macmillan|location=New York|url=http://ia700408.us.archive.org/33/items/phytohormones00went/phytohormones00went.pdf|format=PDF}}
* {{cite journal | ref = harv | last1 = Willis| first1 = A. J.| title =The Ecosystem: An Evolving Concept Viewed Historically | journal =Functional Ecology|publisher=British Ecological Society|location=London| volume = 11 | issue =2 | year = 1997|doi = 10.1111/j.1365-2435.1997.00081.x | pages = 268–271}}
* {{cite journal | ref = {{sfnRef|Woese et al.|1977}} | last1 = Woese | first1 = C. R. | last2 = Magrum | first2 = W. E. | last3 = Fox | first3 = L. J. | last4=Wolfe | first4 = G. E. | last5 = Woese | first5 = R. S. | title = An Ancient Divergence Among the Bacteria | url = https://archive.org/details/journal-of-molecular-evolution_1977_9_4/page/7 | journal = Journal of Molecular Evolution | volume = 9 | pages = 305–311 | issue = 4 |date = August 1977 | pmid = 408502 | doi = 10.1007/BF01796092}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Yaniv | first1 = Zohara | last2 = Bachrach | first2 = Uriel | title = Handbook of Medicinal Plants | year = 2005 | isbn = 1-56022-994-2 | publisher = Haworth Press | location = Binghampton, NY}}
* {{cite book | ref = harv | last1 =Yates|first1= F.|last2= Mather|first2= K. |year=1963|title=Ronald Aylmer Fisher 1890–1962|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|volume=9|jstor=769423}}
* {{cite book | ref = harv | last1 = Zohary | first1 = Daniel | last2 = Hopf | first2 = Maria | title = Domestication of Plants in the Old World | url = https://archive.org/details/domesticationofp0003zoha | year = 2000 |edition=3rd| isbn = 978-0-19-850356-9 | publisher =Oxford University Press | location = Oxford}}
* {{cite journal| ref = {{sfnRef|Arabidopsis Genome Initiative|2000}}| author=The Arabidopsis Genome Initiative| title=Analysis of the Genome Sequence of the Flowering Plant Arabidopsis thaliana| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-12-14_408_6814/page/796| journal=Nature|publisher=Nature Publishing Group|location=London| year=2000| volume=408| doi=10.1038/35048692 | pmid=11130711| issue=6814| pages = 796–815}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Plant Hormones|2013}} | url = https://agrikaido.com/plant-hormones/auxins/| title = Auxins | publisher = Plant Hormones, Long Ashton Research Station, Biotechnology and Biological Sciences Research Council| accessdate = July 15, 2013 }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|National Center for Biotechnology Information|2004}} | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/About/primer/genetics_cell.html | title = A Basic Introduction to the Science Underlying NCBI Resources | date = March 30, 2004 | publisher = National Center for Biotechnology Information | accessdate = March 5, 2012}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Online Etymology Dictionary|2012}} | url = http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=botany&amp;searchmode=none | title = Botany | publisher = Online Etymology Dictionary | year = 2012 | accessdate = February 24, 2012 }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|National Museum of Wales|2007}} | url = http://www.museumwales.ac.uk/en/852/?article_id=131 | title = Early Herbals – The German Fathers of Botany | publisher = National Museum of Wales | date = July 4, 2007 | accessdate = February 19, 2012 }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|National Science Foundation|1989}} | url = http://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.cfm?recip_id=120 | title = Katherine Esau | publisher = National Science Foundation | year = 1989 | accessdate = June 26, 2013 }}
* {{cite web|ref={{sfnRef|Botanical Society of America|2013}}|url=http://www.botany.org/bsa/millen/mil-chp1.html#Evolution|title=Evolution and Diversity, Botany for the Next Millennium: I. The Intellectual: Evolution, Development, Ecosystems|publisher=Botanical Society of America|accessdate=June 25, 2013|archivedate=January 31, 1998|archiveurl=https://web.archive.org/web/19980131020409/http://www.botany.org/bsa/millen/mil-chp1.html#Evolution|deadurl=yes}}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|University of Maryland Medical Center|2011}} | url = http://www.umm.edu/altmed/articles/herbal-medicine-000351.htm | title = Herbal Medicine | publisher = University of Maryland Medical Center | accessdate = March 2, 2012 | archivedate = March 2, 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120302205401/http://www.umm.edu/altmed/articles/herbal-medicine-000351.htm | deadurl = yes }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Cleveland Museum of Natural History|2012}} | url = https://www.cmnh.org/discover/science/paleobotany-paleoecology | title = Paleobotany | publisher = Cleveland Museum of Natural History | accessdate = July 30, 2014 | archivedate = August 11, 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140811074831/https://www.cmnh.org/discover/science/paleobotany-paleoecology | deadurl = yes }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|University of California-Davis|2012}} | url = http://phymap.ucdavis.edu/brachypodium/phymapintro.jsp | title = Physical Map of ''Brachypodium'' | publisher = University of California-Davis | accessdate = February 26, 2012 | archivedate = August 24, 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110824105534/http://phymap.ucdavis.edu/brachypodium/phymapintro.jsp | deadurl = yes }}
* {{cite web | ref = {{sfnRef|Missouri Botanical Garden|2009}} | url = http://www.mbgnet.net/bioplants/earth.html | title = Plants and Life on Earth | publisher = Missouri Botanical Garden | year = 2009 | accessdate = March 10, 2012}}
{{refend}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Wikibooks|Botany}}
{{Commons category|Botany}}
{{Wikisource portal|Botany}}
{{WVD}}
{{refbegin|30em}}
* {{dmoz|Science/Biology/Botany/|Botany}}
* [http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Databases.shtml Botany databases] at the Hunt Institute for Botanical Documentation
* [http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?page=guide&amp;lang=en/ High quality pictures of plants and information about them] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131150733/http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?page=guide&amp;lang=en%2F |date=2012-01-31 }} from Catholic University of Leuven
* [http://wildflower.utexas.edu/ Native Plant Information Network]
* [http://plants.usda.gov/index.html USDA plant database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202091149/http://plants.usda.gov/index.html |date=2010-12-02 }}
* [http://www.ou.edu/cas/botany-micro/www-vl/ The Virtual Library of Botany]
* [http://ccdl.libraries.claremont.edu/cdm/landingpage/collection/loc Larry Oglesby Collection] in the Claremont Colleges Digital Library
{{refend}}


[[শ্ৰেণী:উদ্ভিদবিজ্ঞান| ]]
[[শ্ৰেণী:উদ্ভিদ]]
[[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]]</text>
      <sha1>1wjgnanmt969d3h0guawjppj61mt7r2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জিতু ৰায়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42025</id>
    <revision>
      <id>648631</id>
      <parentid>381036</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T22:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="3krtd71xt81o3w6pfk7r7jdcjv8u7md" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
|name= জিতু ৰায়
|image=
|caption=
|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1987|8|26}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rio2016.com/en/athlete/jitu-rai|title=RAI Jitu|publisher=|access-date=2016-08-24|archivedate=2016-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160806080554/https://www.rio2016.com/en/athlete/jitu-rai|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|birth_place=শংখোৱাসা|birth_place=শংখোৱাসাভা, [[নেপাল]]
|nationality= ভাৰতীয়
|height= {{convert|5|ft|3|in|cm|abbr=on}}
|weight= ৬৮ kg
|country=[[ভাৰত]]
|sport= শ্বুটিং
|event = ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল&lt;br&gt; ৫০ মিটাৰ Air পিষ্টল
| rank = '''প্ৰথম''' ( ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল)&lt;ref&gt;{{cite news |title= 10 metre air pistol World rankings |url= http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=AP60&amp;evlinkid=202 |publisher= ''issf-sports.org'' |date= 1 July 2014 |accessdate= 28 July 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140728172221/http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=AP60&amp;evlinkid=202 |archivedate= 28 July 2014 |deadurl= yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;'''4''' (50 metre pistol)&lt;ref&gt;{{cite news |title= 50 metre rifle World rankings |url= http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=FP&amp;evlinkid=200 |publisher= ''issf-sports.org'' |date= 1 July 2014 |accessdate= 28 July 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140728180249/http://www.issf-sports.org/competitions/worldranking/complete_ranking_by_event.ashx?event=FP&amp;evlinkid=200 |archivedate= 28 July 2014 |deadurl= yes}}&lt;/ref&gt;
| medaltemplates=
{{MedalSport| পুৰুষৰ শ্বুটিং}}
{{MedalCountry| {{IND}} }}

{{MedalCompetition|৫১তম ISSF বিশ্ব চেম্পিয়নশ্বিপ}}
{{MedalSilver|গ্ৰাণাডা ২০১৪ | ৫০ মিটাৰ Air পিষ্টল }}
{{MedalCompetition|ISSF বিশ্ব কাপ ২০১৪}}
{{MedalGold| মাৰিবৰ ২০১৪| ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল}}
{{MedalSilver| মিউনিক ২০১৪ | ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল}}
{{MedalSilver| মাৰিবৰ ২০১৪| ৫০ মিটাৰ Air পিষ্টল}}
{{MedalBronze| চাংৱন ২০১৫| ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল}}
{{MedalCompetition|কমনৱেলথ গেমচ}}
{{MedalGold|গ্লাছগ' ২০১৪ | ৫০ মিটাৰ Air পিষ্টল}}
{{MedalCompetition| এছিয়ান গেমচ}}
{{MedalGold| ইনচিয়ন ২০১৪| ৫০ মিটাৰ Air পিষ্টল}}
{{MedalBronze| ইনচিয়ন ২০১৪| ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল }}
}}
'''জিতু ৰায়''' (জন্ম: ২৬ আগষ্ট, ১৯৮৭) এজন [[নেপাল|নেপালী]] মূলৰ [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] শ্বুটাৰ। তেওঁ সাধাৰণতে ১০ মিটাৰ Air পিষ্টল আৰু ৫০ মিটাৰ Air পিষ্টল ইভেণ্টত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে। ভাৰত চৰকাৰে ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অনবদ্য অৱদানৰ বাবে তেওঁক ২০১৫-১৬ বৰ্ষৰ [[ৰাজীৱ গান্ধী খেলৰত্ন বঁটা]] প্ৰদান কৰিছে।&lt;ref&gt;http://www.financialexpress.com/sports/rio-2016-olympics/khel-ratna-for-sindhu-sakshi-dipa-and-jitu-coach-nandi-to-be-bestowed-with-the-dronacharya-award/354078/&lt;/ref&gt;
== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
== কৰ্মজীৱন==
== গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year
! Event
! Rank
! Notes
|-
| rowspan=3 | [[গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক ২০১৬|ৰিঅ ২০১৬]]
|-
| ১০ মিটাৰ air পিষ্টল
| align=&quot;center&quot; | ৮
|
|-
| ৫০ মিটাৰ air পিষ্টল
| align=&quot;center&quot; | ১২
|
|}
==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{reflist}}

{{ৰাজীৱ গান্ধী খেল ৰত্ন বঁটা}}
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ক্ৰীড়া শ্বুটাৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অলিম্পিক প্ৰতিযোগী‎]]
[[শ্ৰেণী:মেজৰ ধ্যান চান্দ খেলৰত্ন বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>3krtd71xt81o3w6pfk7r7jdcjv8u7md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সদস্য:Kandarpajit Kallol</title>
    <ns>2</ns>
    <id>43099</id>
    <revision>
      <id>648640</id>
      <parentid>648376</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ */</comment>
      <origin>648640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17711" sha1="ibqj3lh1hcjen8401s589fy90wnjdag" xml:space="preserve">&lt;!-- begin date code --&gt;
&lt;div style=&quot;border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:50&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:50&quot;&gt;{{CURRENTDAYNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: x-large; width: 50; &quot;&gt;{{CURRENTDAY}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 50; &quot;&gt; {{CURRENTMONTHNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;background: #aaaa; color: #000; &quot;&gt;&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;{{CURRENTTIME}}&lt;/font&gt; UTC&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- end date code --&gt;

&lt;div id=&quot;EnWpMpBook&quot; style=&quot;padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
{{Infobox user
|name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' &lt;/br&gt; [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]]
|image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb
|birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}}
|birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
|location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
|nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] 
| spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]
| children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]]
|occupation= 
|nick_name = 
|language= 
|university=
&lt;!-- CONTACT INFO --------------&gt;
| email = kallolkandarpajit@gmail.com }}
*[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৭৮৮+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১৫]=৩০০৩)
* [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']]
*[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)''
*[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)''
* [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ''']
*[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য]
* [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট]
* [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি]
*[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ]
* [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল''']
* [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট''']
{{div col|2}}
* [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ''']
* [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট''']
{{div col end}}
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]]
----

==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ==
[[File:Barnstar mex gold.png|100px]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]]
[[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]]
* দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]]
[[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]]
* চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]]
[[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]]
* সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]]
[[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]]
* দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]]
[[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] 
* অক্লান্ত কৰ্মী পদক: 
**৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪
**[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]]
[[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]]
* ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]]
[[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]]
* পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: 
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]])
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]])
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]]
* নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: 
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) &lt;br/&gt;
***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners]
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) &lt;br/&gt;
***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)]
[[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]]
* চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫]
[[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] &lt;/br&gt;
*''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]''
**[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])''
[[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] &lt;/br&gt;
*''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]''
**[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])''
[[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]]
[[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]]
* এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]]
[[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]&lt;br/&gt;
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]]
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান]
* [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]]
* [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]]
----

==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ==
[[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']]
[[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']]
* ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,&lt;br/&gt; 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])''       
[[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। &lt;br/&gt;''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']]  
* [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] &lt;br/&gt; পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)''
[[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,&lt;br/&gt; ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]]
[[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌&lt;br/&gt; প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card&lt;br/&gt; 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])''
*[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card&lt;br/&gt; 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])''
[[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]]
* [https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=विकिपीडिया%3Aस्वतंत्रता_दिवस_संपादनोत्सव_2026 स्वतंत्रता दिवस संपादनोत्सव], सांत्वना पुरस्कार,&lt;br/&gt; Hindi Usergroup-ৰ তৰফৰ পৰা ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2000/- ([[২৭ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])''
* [https://mag.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:मगही_दिवस_कार्यशाला_२०२६ मगही दिवस कार्यशाला २०२६], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2200/- ([[৩১ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])''
----

==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ==
*[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬)
* [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬]&lt;br/&gt; (২৯ অক্টোবৰৰ পৰা ২ নৱেম্বৰ, ২০২৬)
----

==মনৰ কথা==
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])''
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])''
----

[[শ্ৰেণী:User as]]
[[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]]
[[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]]</text>
      <sha1>ibqj3lh1hcjen8401s589fy90wnjdag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648641</id>
      <parentid>648640</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <origin>648641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17711" sha1="nc80w5fmzfyuet6nvklt6uugexu4d6r" xml:space="preserve">&lt;!-- begin date code --&gt;
&lt;div style=&quot;border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:50&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:50&quot;&gt;{{CURRENTDAYNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: x-large; width: 50; &quot;&gt;{{CURRENTDAY}}&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width: 50; &quot;&gt; {{CURRENTMONTHNAME}}&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;background: #aaaa; color: #000; &quot;&gt;&lt;font color=&quot;#000000&quot;&gt;{{CURRENTTIME}}&lt;/font&gt; UTC&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- end date code --&gt;

&lt;div id=&quot;EnWpMpBook&quot; style=&quot;padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; &quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}&lt;/div&gt;
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:150%; &quot;&gt;{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}&lt;/div&gt;&lt;/center&gt;
{{Infobox user
|name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' &lt;/br&gt; [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]]
|image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb
|birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}}
|birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
|location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
|nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] 
| spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]]
| children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]]
|occupation= 
|nick_name = 
|language= 
|university=
&lt;!-- CONTACT INFO --------------&gt;
| email = kallolkandarpajit@gmail.com }}
*[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৭৮৮+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১৫]=৩০০৩)
* [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']]
*[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)''
*[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)''
* [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ''']
*[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য]
* [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট]
* [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি]
*[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ]
* [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল''']
* [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট''']
{{div col|2}}
* [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ''']
* [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট''']
{{div col end}}
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]]
----

==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ==
[[File:Barnstar mex gold.png|100px]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]]
* এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]]
[[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]]
* দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]]
[[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]]
* চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]]
[[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]]
* সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]]
[[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]]
* দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]]
[[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] 
* অক্লান্ত কৰ্মী পদক: 
**৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪
**[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]]
[[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]]
* ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]]
[[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]]
* পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: 
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]])
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]])
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]]
* নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: 
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) &lt;br/&gt;
***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners]
**[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) &lt;br/&gt;
***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)]
[[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]]
* চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫]
[[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] &lt;/br&gt;
*''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]''
**[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])''
[[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] &lt;/br&gt;
*''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]''
**[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])''
[[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]]
[[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]]
* এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]]
[[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]&lt;br/&gt;
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]]
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান]
* [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]]
* [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]]
----

==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ==
[[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']]
[[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']]
* ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,&lt;br/&gt; 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])''       
[[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। &lt;br/&gt;''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']]  
* [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] &lt;br/&gt; পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)''
[[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,&lt;br/&gt; ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]]
[[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌&lt;br/&gt; প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card&lt;br/&gt; 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])''
*[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card&lt;br/&gt; 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])''
[[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]]
* [https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=विकिपीडिया%3Aस्वतंत्रता_दिवस_संपादनोत्सव_2026 स्वतंत्रता दिवस संपादनोत्सव], सांत्वना पुरस्कार,&lt;br/&gt; Hindi Usergroup-ৰ তৰফৰ পৰা ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2000/- ([[২৭ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])''
* [https://mag.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:मगही_दिवस_कार्यशाला_२०२६ मगही दिवस कार्यशाला २०२६], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2100/- ([[৩১ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])''
----

==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ==
*[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬)
* [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬]&lt;br/&gt; (২৯ অক্টোবৰৰ পৰা ২ নৱেম্বৰ, ২০২৬)
----

==মনৰ কথা==
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])''
*[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])''
----

[[শ্ৰেণী:User as]]
[[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]]
[[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]]</text>
      <sha1>nc80w5fmzfyuet6nvklt6uugexu4d6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বড়ো-কছাৰী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45280</id>
    <revision>
      <id>648693</id>
      <parentid>648409</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T07:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59435" sha1="4dkl7zikvmjd106zvn4ef5yxqq8xty8" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group = বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহ
| image = [[File:Kherai Dance of Assam.jpg|thumb]]
| image_caption = [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ খেৰাই নৃত্য
| population = প্ৰায় ১.২–১.৪ কোটি (ইংৰাজী খচৰাৰ আনুমানিক সংখ্যা)
| regions = [[অসম]], [[ত্ৰিপুৰা]], [[মেঘালয়]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[পশ্চিমবংগ]], [[বাংলাদেশ]]
| languages = বড়ো-গাৰো ভাষাসমূহ, [[অসমীয়া ভাষা]]
| religions = [[হিন্দু ধৰ্ম]], [[বাথৌ ধৰ্ম]], [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]], [[ইছলাম]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Assam govt. for economic survey of Kachari Muslims |work=The Hindu |date=4 March 2020 |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-govt-for-economic-survey-of-kachari-muslims/article30926943.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121205521/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/assam-govt-for-economic-survey-of-kachari-muslims/article30926943.ece |archive-date=21 November 2023 |access-date=15 November 2025}}&lt;/ref&gt;
| related = তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনগোষ্ঠী, [[নাগা জনগোষ্ঠী]], কাচিন জনগোষ্ঠী
}}
'''বড়ো-কছাৰী''' হৈছে [[অসম]]ৰ [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়াল]]ৰ &quot;বড়ো-গাৰো&quot; ভাষা কোৱা কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীক সামগ্ৰিকভাৱে বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নাম। পূৰ্বতে এই জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত যথেষ্ট ভাষিক পাৰ্থক্য আছিল যদিও বৰ্তমান তেওঁলোকৰ মাজত [[অসমীয়া ভাষা]] আৰু বড়ো-গাৰো ভাষা কোৱা লোকৰ সংখ্যাই অধিক। এই বৃহত্তৰ নামটোৰ অন্তৰ্গত জনগোষ্ঠীসমূহ প্ৰধানকৈ [[অসম]], [[ত্ৰিপুৰা]], [[মেঘালয়]] আৰু [[পশ্চিমবংগ]]ত বসবাস কৰে; [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[বাংলাদেশ]]তো ইয়াৰ অন্তৰ্গত কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ বসতি আছে।&lt;ref name=&quot;Bathari-14-Bodos&quot;&gt;{{harvcol|Bathari|2014|p=14}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে বৰ্তমান মূলতঃ বড়ো-গাৰো শাখাৰ ভাষা অথবা অসমীয়া ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।{{citation needed|date=April 2023}} অৱশ্যে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ আশে-পাশে বাস কৰা সকলো তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাভাষী জনগোষ্ঠীকে এই গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নহয়; উদাহৰণস্বৰূপে মিচিং আৰু কাৰ্বিসকলক সাধাৰণতে বড়ো-কছাৰী হিচাপে গণ্য কৰা নহয়।

বৃহত্তৰ এই গোষ্ঠীৰ কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত [[চুতীয়া ৰাজ্য]], [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্য]], [[কোচ ৰাজবংশ]] আৰু [[ত্ৰিপুৰা (দেশীয় ৰাজ্য)|ত্ৰিপুৰা ৰাজ্য]]ৰ দৰে ৰাজ্য গঠন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত বিভিন্ন মাত্ৰাত সংস্কৃতায়ন (''Sanskrisation'') ঘটিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |page=5 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963}}&lt;/ref&gt; বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহ সাংস্কৃতিকভাৱে একৰূপ নহয়। বড়ো, চুতীয়া, মৰাণ, দেউৰী, ত্ৰিপুৰী আৰু ৰিয়াংসকলে পিতৃসূত্ৰীয় বংশানুক্ৰম অনুসৰণ কৰে; গাৰো, ৰাভা আৰু কোচসকলৰ মাজত মাতৃসূত্ৰীয় বংশানুক্ৰম আছে; ডিমাছাসকলৰ মাজত উভয়সূত্ৰীয় আৰু তিৱাসকলৰ মাজত পৰিৱৰ্তনশীল বা দ্বৈতসূত্ৰীয় বংশানুক্ৰম পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bouchery |first1=Pascal |last2=Longmailai |first2=Monali |date=2018 |title=The Kinship Terminology of the Dimasa: Alternate Generation Equivalence in the Tibeto-Burman Area |url=https://www.jstor.org/stable/26773379 |journal=Anthropological Linguistics |volume=60 |issue=3 |page=228 |jstor=26773379}}&lt;/ref&gt; মৰাণ আৰু শৰণীয়াৰ দৰে কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে [[একশৰণ নামধৰ্ম]] অনুসৰণকাৰী হিন্দু হিচাপে আত্মপৰিচয় দিয়ে।

==উৎপত্তি==
'বড়ো' নামটো [[অসম]]ৰ [[মেচ জনগোষ্ঠী|মেচ]] তথা কছাৰী ভাষিক গোষ্ঠীটোক সামগ্ৰিকভাৱে বুজাবলৈ পোন প্ৰথমে ব্যৱহাৰ কৰিছিল B H Hodgson-এ। অসমৰ পশ্চিমে বাস কৰা মেচ জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলক ব'ৰ' নামেৰে জনা গৈছিল। কালক্ৰমত অসমলৈ আহি থিতাপি লোৱা এই মেচ সকলকে তেওঁ [[বড়ো]] (Bodo) নামেৰে অভিহিত কৰে। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ব্ৰহ্ম বা বাৰ্মী জনগোষ্ঠীৰ ঠাল এটা তিব্বতত সোমাই তাত তিষ্ঠিব নোৱাৰি দাৰ্জিলিঙৰ ঘন অৰণ্যত সোমাইহি আৰু তাতে কিছুদিন থাকি দুটা গোটত বিভক্ত হৈ এটা নামনিৰ মেচি নদীৰ পাৰত থাকিবলৈ লয় আৰু আনটো ওপৰলৈ পাহাৰৰ ফালে গুছি যায়। মেচি নদীৰ পাৰত বাস কৰা সকল পিছত মেচ নামেৰে আৰু নেপালৰ ফালে গুছি যোৱা গোটটো &quot;লিম্বু&quot; নামেৰে জনাজাত হয়। এই মেচ সকলেই লাহে লাহে বিস্তাৰ হৈ [[অসম]], [[ত্ৰিপুৰা]], উত্তৰ-বংগ আৰু [[বাংলাদেশ]]ৰ অঞ্চলবিশেষে বিয়পি পৰে আৰু অসমত তেওঁলোক বড়ো নামে জনাজাত হৈ পৰে। অসমৰ পূব অঞ্চলৰ হিন্দু অধিবাসী সকলে এই ব'ৰ' তথা মেচ সকলক কছাৰী নাম দিয়ে। Grierson-এ উল্লেখ কৰা মতে, কছাৰী নামটো প্ৰথমতে উত্তৰ কাছাৰত বসবাস কৰা ডিমাচা সকলৰ মাজতে আৱদ্ধ আছিল। কালৰ সোঁতত এই নামে আন আন ঠাইত থকা একে মূলৰ ব'ৰ' তথা মেচ সকলক সাঙুৰি লোৱাত বড়ো-কছাৰী নামটো জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। মেচ তথা ব'ৰ' সকলৰ ভাষাৰ লগতে [[ৰাভা]], [[লালুং]], [[ডিমাচা]], [[গাৰো]], [[ত্ৰিপুৰা]] আৰু [[চুতীয়া]] এই তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা গোষ্ঠীটোকে Hodgson-এ ১৮৪৭ চনত বড়ো নামেৰে নামাংকিত কৰে।

===নামকৰণ আৰু শব্দব্যুৎপত্তি===
====বড়ো====
''বড়ো'' শব্দটো তুলনামূলকভাৱে আধুনিক সামূহিক নাম। ১৮৪৭ চনত ব্ৰায়ান হাউটন হডছনৰ গ্ৰন্থত মেচ আৰু কছাৰীসকলক বুজাবলৈ ইয়াৰ প্ৰথম উল্লেখ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Bathari|2014|p=15}}&lt;/ref&gt; ফ্ৰাঁছোৱা জাকেছনৰ মতে, হডছনে প্ৰথমে বহুতো জনগোষ্ঠীক ''বড়ো'' হিচাপে ধৰি লৈছিল যদিও শেষলৈ সন্দেহযুক্ত গোষ্ঠীসমূহক অন্তৰ্ভুক্ত নকৰি কেৱল মেচ আৰু কছাৰীসকলক নথিভুক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2008|p=21}}&lt;/ref&gt;

জৰ্জ আব্ৰাহাম গ্ৰিয়াৰ্ছনে ''বড়ো'' নামটো চীনা-তিব্বতীয় ভাষাপৰিয়ালৰ তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় শাখাৰ অসম–বাৰ্মা গোটৰ এটা অংশ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{sfn|Choudhury|2007|p=1}} ইয়াত মেচ, ৰাভা, লালুং বা তিৱা, ডিমাছা বা পাহাৰীয়া কছাৰী, গাৰো, তিপ্ৰাচা, দেউৰী, মৰাণ আৰু বড়ো ভাষা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Joseph |first=Umbavu |title=Languages of the Greater Himalayan Region, Volume 1 Rabha |publisher=BRILL |date=1 December 2006 |pages=13 |isbn=9789047404699 |url=https://books.google.com/books?id=JOx5DwAAQBAJ&amp;pg=PA13}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী কালত নৃতত্ত্ব আৰু ভাষাবিজ্ঞান দুয়োটা ক্ষেত্ৰত ''বড়ো'' এটা সামূহিক নাম হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।&lt;ref name=&quot;Bathari-14-Bodos&quot;/&gt; এই পৰিসৰত বংগ আৰু নেপালৰ মেচ; অসমৰ বড়ো, ডিমাছা, চুতীয়া, সোনোৱাল, মৰাণ, ৰাভা আৰু তিৱা; আৰু ত্ৰিপুৰা তথা বাংলাদেশৰ ককবৰকভাষী জনগোষ্ঠীসমূহক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Bathari|2014|p=14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jacobnote&quot;&gt;{{harv|George|1994|p=878f}}&lt;/ref&gt; চট্টোপাধ্যায়ে ''Bodo'' নামটো বৃহত্তৰ গোট আৰু বিশেষ বড়ো জনগোষ্ঠী উভয়ৰে বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Chatterji|1974|p=23}}&lt;/ref&gt;

কিন্তু সাম্প্ৰতিক ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক ব্যৱহাৰত ''বড়ো'' নামটো বিশেষকৈ বড়োলেণ্ড আঞ্চলিক অঞ্চলৰ বড়ো জনগোষ্ঠীক বুজায়।{{sfn|Choudhury|2007|p=1}} এইদৰে ভাষিক-নৃতাত্ত্বিক সামূহিক নাম আৰু সুকীয়া জনগোষ্ঠীৰ নামৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে। কিছুমান আত্মীয় ভাষাত ''বড়ো'' বা সম্বন্ধীয় শব্দৰ অৰ্থ ''মানুহ'' (বড়ো ভাষাত ''বড়ো'', ত্ৰিপুৰী ভাষাত ''বৰক''); কিন্তু গাৰোত ''মান্দে'' আৰু কাৰ্বিত ''আৰলেন'' শব্দ ব্যৱহৃত হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Brahma|2008|pp=1–2}}&lt;/ref&gt; কিছুমান ইতিহাসবিদে শব্দটোৰ উৎপত্তি তিব্বতী ''Hbrogpa'' শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Brahma|2008|p=2}}&lt;/ref&gt;

উত্তম বাথাৰীৰ মতে, সকলো উপগোষ্ঠীয়ে ভাষিক আৰু পূৰ্বপুৰুষগত সম্বন্ধ স্বীকাৰ কৰিলেও সুকীয়া পৰিচয় প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ বিচাৰে। সংখ্যাত তুলনামূলকভাৱে সৰু কিছুমান গোষ্ঠী, বিশেষকৈ ডিমাছাসকলে, ''বড়ো''ক সকলোৰে সামূহিক নাম হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাত আপত্তি প্ৰকাশ কৰিছে; তেওঁলোকে ইয়াক বড়ো জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাধান্য প্ৰতিষ্ঠা আৰু ডিমাছা ইতিহাস-ভাষাৰ আত্মসাৎ হিচাপে গণ্য কৰা বুলি বাথাৰীয়ে উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{harv|Bathari|2014|pp=14–15}}&lt;/ref&gt; হডছনৰ পূৰ্বৰ ধাৰণাৰ বিপৰীতে, বড়ো ভাষাক এতিয়া বড়ো-গাৰো ভাষাগোষ্ঠীৰ কেন্দ্ৰীয় বা মূল ভাষা হিচাপে স্বতঃসিদ্ধভাৱে গণ্য কৰা নহয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2008|p=42}}&lt;/ref&gt; সেইবাবে জাকেছন আৰু চৌধুৰীয়ে বৃহত্তৰ গোটটোক ''বড়ো'' নাম দিয়াৰ উপযুক্ততা পুনৰ্বিবেচনাৰ পৰামৰ্শ দিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2008|p=45}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Choudhury|2007}}

====কছাৰী====
''কছাৰী'' নামটো বহু পুৰণি কালৰ পৰা আধুনিক যুগত ''বড়ো'' নামেৰে বুজোৱা কেইবাটাও গোটক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Bathari|2014|p=14}}&lt;/ref&gt; ষোড়শ শতিকাৰ [[শংকৰদেৱৰ ভাগৱত]]ত ''কিৰাত কছাৰী খাচী গাৰো মিৰি'' আদি জনগোষ্ঠীৰ তালিকাত ''কছাৰী'' শব্দ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;শ্ৰীমদ্ভাগৱত, দ্বিতীয় স্কন্ধ, এইচ. দত্তবৰুৱা এণ্ড কোং, নলবাৰী, পৃ. ৩৮।&lt;/ref&gt; ইয়াত কোচ আৰু মেচসকলৰ নাম পৃথককৈ উল্লেখ থকা প্ৰসংগত মহেশ্বৰ নেওগে ''কছাৰী'' শব্দৰ কিৰাতৰ সৈতে সমাৰ্থক ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Neog|1980|p=75}}&lt;/ref&gt; [[বুৰঞ্জী]] আৰু ঔপনিৱেশিক নথিত সমতল ভূমিত থকা বড়ো-গাৰো ভাষাভাষী গোষ্ঠীসমূহক সাধাৰণভাৱে ''কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Ramirez|2014|p=9}}&lt;/ref&gt; ছিডনি এণ্ডলৰ ১৯১১ চনৰ ''The Kacharis'' গ্ৰন্থত সমতলৰ কছাৰী বা বড়ো আৰু পাহাৰৰ কছাৰী বা ডিমাছাৰ লগতে আন গোষ্ঠীসমূহৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2008|p=28}}&lt;/ref&gt;

পৰৱৰ্তী সময়ত সোনোৱাল কছাৰী আৰু শৰণীয়া কছাৰীৰ দৰে অসমীয়া ভাষা-সমাজত সংযুক্ত গোষ্ঠীসমূহে ''কছাৰী'' উপনাম বজাই ৰাখিছিল; আনহাতে পূৰ্বে কছাৰী নামেৰে পৰিচিত কিছুমান গোষ্ঠীয়ে ''বড়ো'' বা ''ডিমাছা''ৰ দৰে সুকীয়া আত্মনাম গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Ramirez|2014|p=17}}&lt;/ref&gt; ''কছাৰী'' শব্দৰ উচ্চাৰণ ''কাছাৰী'' অথবা ''কোছাৰী'' ৰূপেও পোৱা যায়। আৰ. এন. মুছাহাৰীৰ মতে, নামটোৰ সম্ভাব্য উৎস এটা পুৰণি বড়ো গীতত থকা ''কৰোছা আৰিছ'' নামৰ আত্মপৰিচয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Mosahary|1983|p=47}}&lt;/ref&gt;
&lt;poem&gt;
''Pra Ari, Korasa Ari''
''Jong pari lari lari''
(আমি কৰোছা আৰিছ, সাগৰজাত প্ৰথম বংশ;
আমাৰ বংশধাৰা অবিচ্ছিন্ন)
&lt;/poem&gt;

===প্ৰাচীন বসতি আৰু ভাষিক উৎস===
বৃহত্তৰ গোটটোৰ বহুতো জনগোষ্ঠীয়ে এতিয়া বড়ো-গাৰো তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষা অথবা অসমীয়া আৰু বাংলাৰ দৰে ভাৰতীয়-আৰ্য ভাষা কয়। ভাষাবিদসকলৰ মতে, প্ৰথম তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাভাষীসকল ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত উপস্থিত হোৱাৰ আগতেই অঞ্চলটোত অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক বা মন-খমেৰ ভাষাভাষী জনসমষ্টিৰ বসতি আছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2012|p=12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2017|p=117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Post|Burling|2017|p=214}}&lt;/ref&gt;

জনগোষ্ঠীসমূহৰ মৌখিক পৰম্পৰা আৰু গৱেষকসকলৰ মাজত এই অঞ্চললৈ তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাৰ প্ৰৱেশ উত্তৰ অথবা পূব দিশৰ পৰা হৈছিল বুলি সাধাৰণ সহমত আছে; কিন্তু মূল বিস্তাৰকেন্দ্ৰ কিমান উত্তৰে বা পূবে আছিল সেই বিষয়ে মতভেদ আছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2013|p=56}}&lt;/ref&gt; চীনা-তিব্বতীয় ভাষাপৰিয়ালৰ আধুনিক ভাষিক বংশবৃক্ষসম্বন্ধীয় গৱেষণাত উত্তৰ চীনৰ হালধীয়া নদীৰ আশে-পাশে প্ৰাচীন সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষ ভাষাৰ উৎসৰ তত্ত্ব আলোচনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Zhang|Ji|Pagel|Mace|2020}}&lt;/ref&gt; কিছুমান ভাষাবিদে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাভাষীসকলৰ প্ৰথম প্ৰৱেশ বৰ্তমানৰ পৰা প্ৰায় ৩,০০০ বছৰ বা তাতোকৈ আগতে ঘটিছিল বুলি প্ৰস্তাৱ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2013|p=56}}&lt;/ref&gt; স্কট ডেলেন্সীৰ মতে, প্ৰাচীন বড়ো-গাৰো ভাষাভাষী প্ৰব্ৰজনকাৰীসকল সম্ভৱতঃ আগৰ স্থানীয় জনসমষ্টিতকৈ সংখ্যাত কম আছিল।&lt;ref&gt;{{harvtxt|DeLancey|2012|p=13}}&lt;/ref&gt;

বড়ো-গাৰো ভাষাসমূহৰ দুটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ অত্যন্ত সংমিশ্ৰিত তথা সৰলীকৃত ব্যাকৰণ আৰু বিশাল ভৌগোলিক বিস্তৃতি। পশ্চিমে নেপালৰ মেচ ভাষাৰ অঞ্চলৰ পৰা পূবে অসমৰ ডিমাছা ভাষাৰ অঞ্চললৈ এই বিস্তৃতি ১,২০০ কিলোমিটাৰতকৈও অধিক।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2013|p=55}}&lt;/ref&gt; বড়ো-কছাৰীসকল নদী উপত্যকাৰ প্ৰাচীন বসতিস্থাপক আছিল বুলি কৰা যুক্তিৰ এটা ভিত্তি হৈছে অঞ্চলৰ বহু নদীৰ নাম। [[দিবাং নদী|দিবাং]], দিহাং, [[দিখৌ নদী|দিখৌ]], [[দিহিং নদী|দিহিং]], দৈয়াং আৰু দৈগ্ৰুং আদি নামৰ ''দি/দৈ'' অংশটো বহু তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাত ''পানী'' অৰ্থত ব্যৱহৃত হয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Ramirez|2014|p=4}}&lt;/ref&gt; কিছুমান গৱেষকে এই নামসমূহৰ ''-অং'' অংশৰ সৈতে অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাৰ পানীবাচক শব্দৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Bareh|1987|pp=269–270}}&lt;/ref&gt;

অসমত কছাৰীসকলক প্ৰথম ৰেচম পলু পালন আৰু ৰেচম সামগ্ৰী উৎপাদন কৰা লোক হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Handloom and Textile of Bodos |journal=G Brahma PhD Thesis |page=139 |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/220083/10/10_chapter%206.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221205105/http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/220083/10/10_chapter%206.pdf |archive-date=21 December 2025}}&lt;/ref&gt; শালি ধানৰ ৰোৱা খেতি গংগা উপত্যকাৰ পৰা প্ৰসাৰিত হোৱাৰ আগতে তেওঁলোকক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। অমলেন্দু গুহৰ মতে, কছাৰীসকলৰ কিছুমান উন্নত গোটে পাহাৰৰ পাদদেশত ''খৰ্মা আহু'' নামৰ জলসিঞ্চিত কিন্তু সদায় ৰোৱা নহয় এনে ধানৰ খেতিও কৰিছিল; একে সময়তে বিভিন্ন জাতিগোষ্ঠীয়ে শুকান ভূমিৰ আহু খেতিতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Guha|1982|pp=481–482}}&lt;/ref&gt;

===বড়ো-গাৰো ভাষাৰ সংযোগী ভাষা হিচাপে বিকাশ===
ৰবিন্স বাৰ্লিঙে (২০০৭) নাগামিজ, জিংফৌ আৰু গাৰো ভাষাসমূহৰ উদাহৰণেৰে সংযোগী ভাষাৰ বিকাশ, ভাষা পৰিৱৰ্তন, সংমিশ্ৰণ, ভাষিক ধাৰাবাহিকতাৰ বিচ্ছেদ আৰু জাতিগত সংমিশ্ৰণৰ এটা চক্ৰৰ কথা আলোচনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{harvtxt|Burling|2007}}&lt;/ref&gt;

ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ–পঞ্চম শতিকালৈও অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাৰ উপস্থিতি থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2012|p=13}}&lt;/ref&gt; প্ৰাচীন অসমত সংস্কৃত শিক্ষিত আৰু প্ৰশাসনিক ভাষা, অষ্ট্ৰিক আৰু তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় জনজাতীয় ভাষা, লগতে অসমীয়া ভাষালৈ বিকশিত হোৱা স্থানীয় প্ৰাকৃতৰ উপস্থিতিৰ কথা মুকুন্দ মাধৱ শৰ্মাই উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sharma |first=Mukunda Madhava |year=1978 |title=Inscriptions of Ancient Assam |publisher=Gauhati University |pages=xxiv–xxviii}}&lt;/ref&gt;

ডেলেন্সীৰ প্ৰস্তাৱ অনুসৰি, প্ৰাক্-কামৰূপ, [[কামৰূপ ৰাজ্য]] আৰু কামৰূপ-উত্তৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহত তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় আৰু অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাভাষীসকলৰ মাজত প্ৰাচীন বড়ো-গাৰো এটা সংযোগী ভাষা হিচাপে বিকশিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2013|p=57}}&lt;/ref&gt; পোষ্ট আৰু বাৰ্লিঙে এই তত্ত্বক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে, কাৰণ ইয়াৰ জৰিয়তে ভাষাগোষ্ঠীটোৰ বিস্তৃতি আৰু তুলনামূলকভাৱে সৰল ৰূপতাত্ত্বিক গঠন ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{harvcol|Post|Burling|2017|p=227}}&lt;/ref&gt;

এই তত্ত্ব অনুসৰি, প্ৰথম অৱস্থাত বিভিন্ন মাতৃভাষাৰ লোকৰ মাজত যোগাযোগৰ মাধ্যম হোৱাৰ ফলত প্ৰাক্-বড়ো-গাৰো ভাষাৰ গঠন সৰল আৰু স্বচ্ছ হৈ পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2012|p=3}}&lt;/ref&gt; জাকেছনৰ মতে, গাৰো, ৰাভা আৰু কিছুমান কোচ গোটৰ মাতৃসূত্ৰীয় বংশানুক্ৰম আৰু বিবাহোত্তৰ স্ত্ৰীগৃহবাসৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে খাচী সমাজৰ সাদৃশ্য আছে। এই বৈশিষ্ট্যৰ এটা সম্ভাব্য ব্যাখ্যা হৈছে অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক ভাষাভাষী পূৰ্বপুৰুষৰ বংশধৰসকলে ভাষা সলনি কৰিও নিজৰ কিছুমান সামাজিক বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখিছিল, অথবা খাচী সমাজৰ দীৰ্ঘ প্ৰভাৱ আছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2017|p=99}}&lt;/ref&gt;

ডেলেন্সীৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ তিব্বত-ব্ৰহ্মীয়কৰণ সম্পূৰ্ণ জনসংখ্যা প্ৰতিস্থাপনৰ তুলনাত ভাষা পৰিৱৰ্তনৰ ফল হোৱাৰ সম্ভাৱনা অধিক।&lt;ref&gt;{{harvcol|DeLancey|2012|p=13}}&lt;/ref&gt; জিনগত গৱেষণাতো উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাভাষীসকলৰ মাজত অষ্ট্ৰো-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পিতৃসূত্ৰীয় O2a-M95 গোষ্ঠীৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছে; উদাহৰণস্বৰূপে গাৰোসকলৰ মাজতো এই গোষ্ঠীৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|van Driem|2007|p=237}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvcol|Chaubey|2011|p=1015}}&lt;/ref&gt;

==শ্ৰেণীকৰণ==
১৮৮১ চনৰ পিয়ল অনুসৰি, বড়ো-মেচ, দেউৰী, ডিমাচা, ঢিমাল, গাৰো, হাজং, কোচ, লালুং(তিৱা), মেচ, মৰান, মটক, ফুলগৰিয়া, চুতীয়া, ৰাভা, সোনোৱাল, শৰণীয়া, সোলেমিয়া ঠেঙ্গাল আৰু তিপ্ৰাচা- এই সকলো জনগোষ্ঠীকে কছাৰী বুলি শ্ৰেণীভূক্ত কৰা হয়।

===ইংৰাজী খচৰাৰ জনগোষ্ঠী অনুসৰি তালিকা===
ইংৰাজী খচৰাত তলত দেখুওৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ প্ৰধান ভাষা, বসতি অঞ্চল আৰু আনুমানিক জনসংখ্যা দিয়া হৈছে। কিছুমান সংখ্যাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট তথ্যসূত্ৰ নাই আৰু পৃথক পৃথক বছৰৰ অনুমান একেলগে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! জনগোষ্ঠী !! প্ৰধান ভাষা !! প্ৰধান বসতি !! আনুমানিক জনসংখ্যা
|-
| [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]] || [[বড়ো ভাষা]] || অসম, বিশেষকৈ বড়োলেণ্ড আঞ্চলিক অঞ্চল || ১৫–১৬ লাখ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Census report 2011 |url=http://censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |access-date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ত্ৰিপুৰা|ত্ৰিপুৰী]] || [[ককবৰক ভাষা]] || ত্ৰিপুৰা, মিজোৰাম, বাংলাদেশ || ১২–১৩ লাখ&lt;ref name=&quot;TripuriCensus&quot;&gt;{{cite web |title=Distribution of the 99 Non-Scheduled Languages—2011 Census |url=https://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Part-B.pdf |pages=48–49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Table 1.4 Ethnic Population by Group and Sex |year=2021 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |page=33 |url=http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2022-07-28-14-31-b21f81d1c15171f1770c661020381666.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো]] || [[গাৰো ভাষা]] || মেঘালয়ৰ পশ্চিমাংশ, বাংলাদেশ || প্ৰায় ১২ লাখ&lt;ref&gt;{{cite web |title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data |publisher=Government of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] || [[অসমীয়া ভাষা]] || উজনি অসম, মধ্য অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ || ৮–১০ লাখ
|-
| [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]] || তিৱা ভাষা, অসমীয়া || মধ্য অসম || প্ৰায় ৪ লাখ&lt;ref&gt;{{cite web |title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data |publisher=Government of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]] || [[ৰাভা ভাষা]] || অসম, পশ্চিমবংগ, মেঘালয়, ভূটান || ৩.৫–৪ লাখ
|-
| [[সোনোৱাল কছাৰী]] || অসমীয়া || উজনি অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ || ২.৫–৩ লাখ&lt;ref&gt;Sonowal, Ripunjoy (2014). Some Folklore Medicines of the Sonowal Kachari tribe of Upper Assam, North East India. Scholars Academic Journal of Biosciences, 2, 541–543.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]] || [[ডিমাছা ভাষা]] || [[ডিমা হাছাও জিলা]] || ২–২.৫ লাখ
|-
| [[হাজং জনগোষ্ঠী|হাজং]] || [[হাজং ভাষা]] || মেঘালয় || ৮০–৯০ হাজাৰ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ethnologue—Hajong |url=https://www.ethnologue.com/language/haj |access-date=28 April 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] || অসমীয়া, [[দেউৰী ভাষা]] || উজনি অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ || ৬০–৭০ হাজাৰ
|-
| [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] || অসমীয়া, [[কোচ ভাষা]], কামতাপুৰী || নামনি অসম, মেঘালয়, পশ্চিমবংগ, বাংলাদেশ || ৫০–৬০ হাজাৰ (জনজাতীয়)
|-
| [[মেচ জনগোষ্ঠী|মেচ]] || বড়ো || অসম, পশ্চিমবংগ, নাগালেণ্ড, দক্ষিণ-পূব নেপাল || প্ৰায় ৫৫ হাজাৰ
|-
| [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] || অসমীয়া || উজনি অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ || অজ্ঞাত
|-
| [[শৰণীয়া কছাৰী]] || অসমীয়া || নামনি অসম || অজ্ঞাত
|-
| [[ঠেঙাল কছাৰী]] || অসমীয়া || উজনি অসম || অজ্ঞাত
|}

===প্ৰধান জনগোষ্ঠীসমূহ===
====বড়ো====
{{মূল|বড়ো জনগোষ্ঠী}}
বড়োসকলক ''বডো'' বুলিও কোৱা হয়। অসমৰ [[গোৱালপাৰা]] আৰু কামৰূপৰ উত্তৰৰ দুৱাৰ অঞ্চলত তেওঁলোকৰ ঘন বসতি আছে। ''কছাৰী'' নামটোৰ উৎপত্তি বড়োসকলৰ নিজৰ মাজত পৰিচিত নাছিল যদিও বাহিৰৰ লোকৰ মাজত প্ৰচলিত আছিল। তেওঁলোকে নিজকে ''বড়ো'', ''বাডা'', ''বডো'' আৰু ''বাৰাফিছা'' বুলিও পৰিচয় দিছিল। ''বাৰাফিছা'' শব্দৰ অৰ্থ ''বাৰা'' বা মহানজনৰ সন্তান বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।{{citation needed|date=April 2023}}

====মেচ====
{{মূল|মেচ জনগোষ্ঠী}}
মেচসকল অসম আৰু বংগ উভয়তে বসবাস কৰে। হডছনে (১৮৪৭) লিখিছিল যে ''মেচ'' হৈছে বাহিৰৰ লোকে দিয়া নাম, আৰু লোকসকলে নিজকে ''বডো'' বুলি কয়। তেওঁলোকৰ প্ৰধান ভাষা বড়ো।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hodgson |first=B. H. |title=Essay the first; On the Kocch, Bódo and Dhimál tribes |year=1847 |publisher=J. Thomas |location=Calcutta |pages=105, 142, 154–156}}&lt;/ref&gt; জে. ডি. এণ্ডাৰছনে উল্লেখ কৰিছিল যে অসমত হিন্দুসকলে তেওঁলোকক কছাৰী আৰু বংগত মেচ বুলি কয়; কিন্তু তেওঁলোকৰ আত্মনাম বড়ো বা বডো।&lt;ref&gt;{{harvcol|Anderson|1911|p=xv}}&lt;/ref&gt;

====ৰাভা====
{{মূল|ৰাভা জনগোষ্ঠী}}
ৰাভাসকল অসম, পশ্চিমবংগ আৰু মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰ অঞ্চলত, বিশেষকৈ নামনি অসমৰ সমতল আৰু দুৱাৰ অঞ্চলত বসবাস কৰে। এণ্ডলে (১৮৮৪) তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত গোৱালপাৰা আৰু কামৰূপৰ সংকোশ আৰু ধনশিৰি নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত বসবাস কৰা সৰু জনগোষ্ঠী বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |year=1884 |pages=1–2}}&lt;/ref&gt; ৰাভা ভাষাৰ প্ৰধান উপভাষাসমূহ মাইতৰি, ৰংদানি আৰু কোচা; দাহৰি নামৰ আন এটা উপভাষা প্ৰায় বিলুপ্ত।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Joseph |first=U. V. |title=Languages of the Greater Himalayan Region, Volume 1: Rabha |publisher=Brill |year=2007 |pages=ix–x}}&lt;/ref&gt; গ্ৰিয়াৰ্ছনে (১৯০৩) তেওঁলোকৰ আত্মনাম ''ৰাভা'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Grierson|1903|p=109}}&lt;/ref&gt;

====ডিমাছা====
{{মূল|ডিমাছা জনগোষ্ঠী}}
ডিমাছাসকলৰ মাজত ''হাছনুছা'' নামৰ শাসক বংশ বা গোত্ৰৰ উল্লেখ আছে। কিছুমান ডিমাছা গৱেষকৰ মতে অতীতত জনগোষ্ঠীটোকো হাছনুছা বুলি জনা গৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Dimasa were known as Kachari who migrated to Dimapur |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/69516/7/07_chapter%202.pdf}}&lt;/ref&gt;

====চুতীয়া====
{{মূল|চুতীয়া জনগোষ্ঠী}}
চুতীয়াসকলক বড়ো-কছাৰী গোষ্ঠীৰ এটা অংশ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}&lt;/ref&gt; কিছুমান লেখকে চুতীয়াসকলৰ মাজত শান জনগোষ্ঠীৰ সম্ভাব্য সংমিশ্ৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। গেইটৰ শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যভিত্তিক ব্যাখ্যাৰ উল্লেখ কৰি দত্তই চুতীয়াসকল দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ শানসকলৰ চুবুৰীয়া আছিল বাবে এনে সংমিশ্ৰণ সম্ভৱ বুলি লিখিছে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}&lt;/ref&gt; ২০০৬ চনৰ এটা দেহমিতিক অধ্যয়নত উজনি অসমৰ ছয়টা জনসমষ্টি তুলনা কৰি চুতীয়াসকলৰ সৈতে দেউৰীসকলৰ সৰ্বাধিক সাদৃশ্য, তাৰ পিছত মিচিং আৰু মৰাণসকলৰ সাদৃশ্য পোৱা গৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |archivedate=2022-06-15 |access-date=2026-10-29 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে চুতীয়াসকলক পূৰ্বতে ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল বংশ কছাৰী আছিল বুলি লিখিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |page=62 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}}&lt;/ref&gt; চুতীয়াসকলৰ মাজত ''বুৰুক'' শব্দই সম্ভ্ৰান্ত বা মহান লোকক বুজায়। শক্তিশালী বুলি পৰিচিত বুৰুক শ্ৰেণীৰ লোকসকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক পদত কাম কৰিছিল। মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]কো বুৰুক চুতীয়া শাখাৰ অন্তৰ্গত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dambarudhar Nath, The Mataks and their Revolt |page=13 |url=http://atributetosankaradeva.org/mayamara.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819031029/http://atributetosankaradeva.org/mayamara.pdf |archive-date=19 August 2016}}&lt;/ref&gt; বৰা, বৰহা আৰু বৰুৱাৰ দৰে উপাধিসমূহৰ উৎস চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে; বড়ো/বাৰা/বুৰুক শব্দৰ সৈতেও ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। চুতীয়া সেনাবাহিনীৰ সেনাপতি হিচাপে মাণিকচন্দ্ৰ বৰুৱা, ঢেলা বৰা আৰু বৰহুলৈ বৰুৱাৰ উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;স্বৰ্ণলতা বৰুৱা, ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী'' (২০০৪), পৃ. ১৪৫।&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;স্বৰ্ণলতা বৰুৱা, ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী'' (২০০৪), পৃ. ১২৯।&lt;/ref&gt;

====মৰাণ====
{{মূল|মৰাণ জনগোষ্ঠী}}
মৰাণসকলক সাধাৰণতে বড়ো-কছাৰী গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Dutta|1985|pp=21–23}} ঐতিহাসিকভাৱে তেওঁলোকে ডিমাছা ভাষাৰ ঘনিষ্ঠ তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় [[মৰাণ ভাষা]] কৈছিল। জাকেছনৰ মতে, পূৰ্বতে গাৰ্ডনে লিপিবদ্ধ কৰা মৰাণ ভাষাৰ ৰূপটো ডিমাছাৰ এটা প্ৰকাৰ আছিল, কাৰণ ইয়াত ডিমাছাৰ ব্যঞ্জনধ্বনিৰ গুচ্ছ আৰু দ্বিস্বৰধ্বনিৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আছিল।&lt;ref&gt;{{harvcol|Jacquesson|2017|p=108}}&lt;/ref&gt;

টাই জনগোষ্ঠীৰ আগমনৰ পূৰ্বে মৰাণসকলৰ নিজা মুখীয়ালকেন্দ্ৰিক শাসনব্যৱস্থা আছিল। তেওঁলোকৰ মুখীয়ালক ''বদৌচা'' বা ''বডৌচা'' (মহান পুত্ৰ) বুলি কোৱা হৈছিল; মৰাণ ভাষাত ''চা'' শব্দৰ অৰ্থ সন্তান বা পুত্ৰ। বৰ্তমান মৰাণ ভাষাৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰত অসমীয়া আৰু মৰাণ শব্দৰ সংমিশ্ৰণ পোৱা যায় আৰু বড়ো তথা ডিমাছাৰ সৈতে বহু সাদৃশ্য আছে। তেওঁলোকক ''হাবুঙীয়া'' বা ''হাছা'' বুলিও কোৱা হৈছিল; এই ব্যাখ্যামতে ''হা'' মানে মাটি আৰু ''চা'' মানে পুত্ৰ, অৰ্থাৎ মাটিৰ পুত্ৰ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Moran chief Badaucha |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/69486/9/09_chapter%202.pdf}}&lt;/ref&gt;

====দেউৰী====
{{মূল|দেউৰী জনগোষ্ঠী}}
ঐতিহাসিকভাৱে পুৰোহিত হিচাপে কাম কৰা দেউৰীসকলৰ মাজতো ''বুৰুক'' নামৰ গোত্ৰ আছে। তেওঁলোকে নিজকে ''জিমোচায়ন'' বা সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ সন্তান বুলি কয় আৰু নিজস্ব পৰম্পৰাগত ভাষা-সংস্কৃতি সংৰক্ষণ কৰি আহিছে। ঐতিহাসিকভাৱে তেওঁলোকে জয়দাম আৰু পাটকাই পাহাৰৰ পাদদেশ তথা ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উজনি উপত্যকাত বসবাস কৰিছিল। দেউৰী সমাজত চাৰিটা প্ৰধান ভৌগোলিক শাখা আৰু প্ৰায় ১৬–২৫টা উপগোত্ৰ (''বজাই'')ৰ উল্লেখ আছে।

====তিৱা বা লালুং====
{{মূল|তিৱা জনগোষ্ঠী}}
তিৱাসকল প্ৰধানকৈ অসম আৰু মেঘালয়ত বসবাস কৰে। অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত তেওঁলোকক ''লালুং'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল যদিও তেওঁলোকে ''তিৱা'' নামটো পছন্দ কৰে; ইয়াৰ অৰ্থ ''তলৰ পৰা ওপৰলৈ উঠোৱা লোক'' বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। কিছুমান চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীয়ে এতিয়াও তেওঁলোকক লালুং বুলি কয়।&lt;ref&gt;{{harvcol|Ramirez|2014|p=19}}&lt;/ref&gt;

তিৱাসকলক পাহাৰীয়া তিৱা আৰু ভৈয়ামৰ তিৱা—দুটা সাংস্কৃতিকভাৱে পৃথক গোটত ভাগ কৰা হয়। পাহাৰীয়া তিৱাসকলে তিৱা ভাষা কয় আৰু তেওঁলোকৰ বংশানুক্ৰমত উভয়সূত্ৰীয়তাৰ লগতে মাতৃসূত্ৰীয়তাৰ উচ্চ প্ৰভাৱ আছে। তেওঁলোকৰ গাঁওসমূহ ''ছামাদি'' ডেকাচাঙক কেন্দ্ৰ কৰি গঠিত।&lt;ref&gt;{{harv|Ramirez|2014|p=19}}&lt;/ref&gt; সংখ্যাত অধিক ভৈয়ামৰ তিৱাসকলে সাধাৰণতে অসমীয়া কয় আৰু পিতৃসূত্ৰীয় সামাজিক ব্যৱস্থা অনুসৰণ কৰে।&lt;ref&gt;{{harvcol|Ramirez|2014|p=20}}&lt;/ref&gt;

====ত্ৰিপুৰী====
{{মূল|ত্ৰিপুৰা}}
ত্ৰিপুৰীসকল ঐতিহাসিক [[ত্ৰিপুৰা (দেশীয় ৰাজ্য)|ত্ৰিপুৰা ৰাজ্য]]ৰ অধিবাসী।মাণিক্য ৰাজবংশৰ দৰে ত্ৰিপুৰী শাসকবংশই ত্ৰিপুৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historical account of Assam |url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/69486/9/09_chapter%202.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123223410/http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/69486/9/09_chapter%202.pdf |archive-date=23 January 2019}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{reflist}}

==গ্ৰন্থপঞ্জী==
{{refbegin|2}}
* {{cite book |last1=Anderson |first1=J. D. |author-link1=James Drummond Anderson (1852–1920) |chapter=Introduction |editor1=Endle, Sidney |title=The Kacháris |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm |date=1911 |location=London |publisher=Macmillan and Co., Ltd |oclc=3358569}}
* {{Citation |last=Bareh| first=Hamlet| contribution=Khasi-Jaintia State Formation| year=1987| title =Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India| editor-last=Sinha| editor-first=Surajit| pages=261–306| place=New Delhi| publisher=K P Bagchi &amp; Company}}
*{{Cite book|last=Barua|first=Birinchi Kumar|url=https://books.google.com/books?id=a4HRAAAAMAAJ|title=History of Assamese Literature|date=1964|publisher=East-West Center Press|isbn=9780842611459|language=en}}
* {{cite journal|last1=Basu|first1=Analabha|year=2003|title=Ethnic India: A Genomic View, With Special Reference to Peopling and Structure|journal=Genome Research|volume=13|issue=10|pages=2277–2290|doi=10.1101/gr.1413403|pmid=14525929|pmc=403703}}
* {{cite thesis|type=PhD|first=Uttam|last=Bathari|title=Memory History and polity a study of dimasa identity in colonial past and post colonial present|publisher=Gauhati University|year=2014|hdl=10603/115353}}
* {{cite thesis|type=PhD|first=Nirjay Kumar|last=Brahma|title=	Socio political institutions in bodo society|publisher=Gauhati University|year=2008|hdl=10603/66535}}
* {{cite journal|last1=Burling |first1=Robbins |title=The Lingua Franca Cycle: Implications for Language Shift, Language Change, and Language Classification |journal=Anthropological Linguistics |year=2007 |volume=49 |number=3/4 |pages=207–234 |jstor=27667609}}
* {{cite book|last=Burling|first=Robbins|chapter=The Tibeto-Burman Languages of Northeastern India|editor-last=LaPolla|editor-first=Randy J.|title=Sino-Tibetan languages|year=2013|isbn=9781135797171|publisher=Routledge|chapter-url=https://books.google.com/books?id=kYJFPZ34ihMC&amp;pg=PT146}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4ba1AAAAIAAJ|title=The place of Assam in the history and civilisation of India|last=Chatterjee|first=S.K.|publisher=Guwahati University|year=1970}}
* {{cite book | last = Chatterji | first = S. K. | title = Kirata-Jana-Krti | url = https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.32096/2015.32096.Kirata-jana-krti_djvu.txt | publisher = The Asiatic Society | year = 1974 | location = Calcutta}}
* {{cite journal |display-authors=1 |last1=Chaubey |first1=Gyaneshwar |last2=Mait |year=2011 |title=Population Genetic Structure in Indian Austroasiatic Speakers: The Role of Landscape Barriers and Sex-Specific Admixture |journal=Mol. Biol. Evol. |volume=28 |issue=2 |pages=1013–1024 |doi=10.1093/molbev/msq288|pmid=20978040 |pmc=3355372 |doi-access=free |ref={{harvid|Chaubey|2011}}}}
* {{cite book|last=Choudhury|first=Sujit|title=The Bodos: Emergence and Assertion of an ethnic minority|url=https://books.google.com/books?id=K2YMAQAAMAAJ|year=2007|publisher=Indian Institute of Advanced Study|location=Shimla|isbn=9788179860540}}
* {{cite journal |last1=DeLancey |first1=Scott |editor3-first=Mark |editor3-last=w. Post |editor2-first=Stephen |editor2-last=Morey |editor1-first=Gwendolyn |editor1-last=Hyslop |year=2012 |title=On the Origin of Bodo-Garo |journal=Northeast Indian Linguistics |volume=4 |pages=3–20 |doi=10.1017/UPO9789382264521.003 |isbn=9789382264521 }}
* {{cite book |last1=DeLancey |first1=Scott |chapter=Creolization in the Divergence of the Tibeto-Burman Languages |editor-last1=Owen-Smith |editor-first1=Thomas |editor-last2=Hill |editor-first2=Nathan |title=Trans-Himalayan Linguistics: Historical and Descriptive Linguistics of the Himalayan Area |date=12 December 2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-031083-2 |url=https://books.google.com/books?id=sR_oBQAAQBAJ |language=en}}
* {{cite book|last=Endle|first=Sidney|title=The Kacharis|url=https://archive.org/details/kacharis009491mbp|access-date=20 February 2013|year=1911|publisher=Macmillan and Co.|location=London}}
* {{cite journal|last1=George|first1=Sudhir Jacob|year=1994|title=The Bodo Movement in Assam: Unrest to Accord|journal=Asian Survey|publisher=University of California Press|pages=878–892|volume=34|number=10|doi=10.2307/2644967|jstor=2644967 }}
* {{cite book |last=Guha |first=Amalendu |contribution=Medieval Economy of Assam |year=1982 |title=The Cambridge Economic History of India |editor-last1=Chaudhuri |editor-first1=Tapan |editor-last2=Habib |editor-first2=Irfan |volume=1 |pages=478–505 |place=New Delhi |publisher=Cambridge University Press}}
* {{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro–Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archivedate=3 August 2019|deadurl=yes}}
* {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |translator-last=van Breugel |translator-first=Seino |orig-year=2006 |year=2017 |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro–Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van}}
* {{cite conference|last=Mosahary|first=R N|title=The Boros : Their Origin, Migration and Settlement in Assam|book-title=Proceedings of Northeast India History Association|url=http://dspace.nehu.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/11330/The%20boros%20(RN%20Mosahary).pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701071648/http://dspace.nehu.ac.in/xmlui/bitstream/handle/1/11330/The%20boros%20(RN%20Mosahary).pdf|url-status=dead|archive-date=2019-07-01|access-date=2019-06-30|year=1983|publisher=Northeast India History Association|location=Barapani|pages=42–70}}
* {{cite book|last=Narjinari|first=Hira Charan|title=Reassertiveness of the Great Bodos|url=https://books.google.com/books?id=A1RuAAAAMAAJ|year=2000}}
* {{cite book |surname=Neog |given=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |url={{Google books|DcReZM-rI0MC|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}} |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}}
* {{cite book|last1=Post |first1=Mark |last2=Burling|first2=Robbins|chapter=The Tibeto-Burman Languages of Northeastern India |editor-last1=Thurgood |editor-first1=G |editor-last2=LaPolla|editor-first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan languages|year=2017|isbn= |publisher=Routledge}}
* {{cite book|last=Ramirez|first=Philippe|title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India|year=2014|publisher=SPECTRUM PUBLICATIONS}}
* {{Citation|url=https://books.google.com/books?id=lC6FCZ9VcaAC&amp;pg=PA73|last=Sharma|first=Chandan Kumar|contribution=Oral discourse and Bodo identity construction|editor-last=Muthukumaraswamy|editor-first=M.D.|title=Folklore as Discourse|pages=73–94|publisher=National folklore support centre|year=2006|isbn=9788190148160}}
* {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265}}
* {{cite journal |last1=van Driem |first1=G |year=2007 |title=The diversity of the Tibeto-Burman language family and the linguistic ancestry of Chinese |journal=Bulletin of Chinese Linguistics |volume=1 |issue=2 |pages=211–270 |doi= 10.1163/2405478X-90000023}}
* {{Cite journal |last1=Zhang |first1=Hanzhi |last2=Ji |first2=Ting |last3=Pagel |first3=Mark |last4=Mace |first4=Ruth |date=2020-11-27 |title=Dated phylogeny suggests early Neolithic origin of Sino-Tibetan languages |journal=Scientific Reports |language=en |volume=10 |issue=1 |pages=20792 |doi=10.1038/s41598-020-77404-4  |doi-access=free|pmid=33247154 |pmc=7695722 |bibcode=2020NatSR..1020792Z |s2cid=227191604 |issn=2045-2322}}
* {{cite book|ref=eighth|last=GoI|title=Eighth Scheduled Indian Languages|url=http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf|access-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305010536/http://mha.nic.in/hindi/sites/upload_files/mhahindi/files/pdf/Eighth_Schedule.pdf|archive-date=5 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}
* {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}}
* {{cite web |title=Charu Chandra Sanyal source |url=https://books.google.co.in/books?id=3-4CAAAAMAAJ}}
* {{cite web |title=Linguistic Survey of India, Volume III, Part II |url=http://dsal.uchicago.edu/books/lsi/lsi.php?volume=3-2&amp;pages=540#page/1/mode/1up}}
* {{cite web |title=Additional original Assamese source |url=https://books.google.co.in/books?id=mLlH-ug25o8C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=true}}
{{refend}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী]]
[[শ্ৰেণী:বড়ো জনগোষ্ঠী]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]]
[[শ্ৰেণী:কছাৰী জনগোষ্ঠী]]</text>
      <sha1>4dkl7zikvmjd106zvn4ef5yxqq8xty8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কোৰীয় ভাষা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49387</id>
    <revision>
      <id>648605</id>
      <parentid>380568</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12292" sha1="qksmnb2p0u1944vtxrzmb5oixukgr6l" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name = কোৰীয় ভাষা
| nativename = {{lang|ko|조선말/朝鮮말}} {{small|(উত্তৰ কোৰিয়া)}}&lt;br /&gt;{{lang|ko|한국어/韓國語}} {{small|(দক্ষিণ কোৰিয়া)}}
| states = অবিভক্ত কোৰিয়া
| ethnicity = [[কোৰীয় জাতি]]
| speakers = ৭.৭২ কোটি
| date = 2010
| ref =&lt;ref&gt;{{Ethnologue17|kor}}&lt;/ref&gt;
| familycolor = isolate
| fam1 = বিচ্ছিন্ন ভাষা (Language isolate)/কোৰীয় ভাষা পৰিয়াল
| ancestor = [[:en:Proto-Korean|প্ৰট' কোৰীয় ভাষা]]
| ancestor2 = প্ৰাচীন কোৰীয় ভাষা
| ancestor3 = মধ্য কোৰীয় ভাষা
| script = [[হানগুল লিপি]]&lt;br /&gt;কোৰীয় ব্ৰেইল্&lt;br /&gt;[[হাঞ্জা লিপি]]
| nation = {{ROK}}&lt;br/&gt;{{DPRK}}&lt;br/&gt;{{Flag|China}} (জিলিন প্ৰদেশ)
| minority = [[ৰাছিয়া]] (প্ৰিমৰ্স্কী ক্ৰায়)&lt;br /&gt;[[চীন]]
| iso1 = ko
| iso2 = kor
| iso3 = kor
| lingua = 45-AAA-a
| map = Map of Korean language.png
| mapcaption = থলুৱা কোৰীয় ভাষী লোক বাস কৰা অঞ্চলসমূহ ৰঙা ৰঙেৰে আৰু বুজন সংখ্যক প্ৰবাসী কোৰীয় ভাষী লোক বাস কৰা অঞ্চলসমূহ সেউজীয়া ৰঙেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে
| notice = 
| glotto = kore1280
| glottorefname = Korean
}}
'''কোৰীয় ভাষা''' পূব এছিয়াৰ কোৰীয় উপদ্বীপ অঞ্চলত প্ৰায় ৭.৭২ কোটি লোকৰ মাজত প্ৰচলিত এক ভাষা।&lt;ref name=&quot;google10&quot;&gt;{{Citation | url = https://www.ethnologue.com/statistics/size | title = Summary by language size, table 3}}&lt;/ref&gt; এই ভাষা [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] আৰু [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ আধিকাৰীক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা। দুয়োখন দেশতে ভাষাটোৰ ভিন্ন ভিন্ন মান্য ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চীন আৰু ৰাছিয়াৰ কিছু অঞ্চলটো কোৰীয় ভাষাক গৌণ ভাষা ৰূপে স্বীকৃতি দিয়া হয়। ভাষাবিদ সকলে কোৰীয় ভাষাক বিচ্ছিন্ন ভাষা (isolate language)&lt;ref name=&quot;google15&quot;&gt;{{Citation | last = Song | first = Jae Jung | year = 2005 | url = https://books.google.com/books?id=rIk52cJ1vDEC&amp;pg=PA15 | title = The Korean language: structure, use and context | publisher = Routledge | page = 15| isbn = 978-0-415-32802-9 }}.&lt;/ref&gt; ৰূপে শ্ৰেণীবিভাজিত কৰিছে। অৰ্থাৎ কোৰীয় ভাষাৰ পৃথিৱীৰ আন কোনো ভাষাৰ লগত সামঞ্জস্য নাই, ই এক স্বতন্ত্ৰ ভাষা। 

==উপভাষা==
কোৰীয় ভাষাৰ বহুতো উপভাষা আছে। অঞ্চলভেদে লোকসকলৰ মাজত প্ৰচলিত কোৰীয় ভাষাৰ মাজত কিছু ভিন্নতা দেখা যায়। সাধাৰণতে ভিন্ন উপভাষাৰ ভাষিকসকলে ইজনে সিজনৰ কথা বুজিব পাৰে যদিও জেজু দ্বীপৰ লোকসকলৰ মাজত প্ৰচলিত উপভাষাটো আন উপভাষাবোৰৰ পৰা যথেষ্ট পৃথক। এই উপভাষাটোক জেজু ভাষা নামৰে জনা যায় আৰু কিছুলোকে ইয়াক এক পৃথক ভাষাৰো মৰ্যাদা দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Source: Unescopress |url=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/new_interactive_atlas_adds_two_more_endangered_languages/ |title=New interactive atlas adds two more endangered languages &amp;#124; United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization |publisher=Unesco.org |accessdate=2013-12-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David Lightfoot, 1999. ''The development of language: acquisition, change, and evolution''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Juha Janhunen|Janhunen, Juha]], 1996. ''Manchuria: an ethnic history''&lt;/ref&gt; [[ছিউল]] আৰু ইয়াৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলত প্ৰচলিত উপভাষাটোক দুয়োখন কোৰিয়া দেশে ভাষাটোৰ মান্য ৰূপ হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ মান্য ভাষাটোত ছিউলৰ উপৰিও [[পিয়ং ইয়াং|পিয়ং ইয়াঙত]] প্ৰচলিত উপভাষাৰো প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==লিপি==
১৫ শতিকাৰ পূৰ্বে কোৰীয় ভাষা [[চীনা লিপি|চীনা চিহ্ন লিপিৰে]] লিখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hannas|first1=Wm C.|title=Asia's Orthographic Dilemma|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-1892-0|page=57|url=https://books.google.com/books?id=aJfv8Iyd2m4C&amp;pg=PA57#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=20 September 2016|language=en|year=1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Chen|first1=Jiangping|title=Multilingual Access and Services for Digital Collections|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-3955-9|page=66|url=https://books.google.com/books?id=_CpZCwAAQBAJ&amp;pg=PA66#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=20 September 2016|language=en|date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt; চীনা ভাষা আৰু কোৰীয় ভাষাৰ মাজত থকা প্ৰভেদৰ বাবে চীনা লিপিৰে কোৰীয় ভাষা লিখাটো জঁটিল আছিল, বিশেষকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়তে শিক্ষাৰ্থীক বৃহৎ সংখ্যক চীনা লিপিৰ চিহ্ন শিকিব লগা হৈছিল। এই সমস্যাৰ ওৰ পেলাবলৈ আৰু সাধাৰণ জনতাৰ মাজত শিক্ষাৰ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেজোং নামৰ ৰজাজনে তেওঁৰ ৰাজত্ব কালত (১৪১৮-১৪৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) এক নতুন লিপিৰ প্ৰচলন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Koerner|first1=E. F. K.|last2=Asher|first2=R. E.|title=Concise History of the Language Sciences: From the Sumerians to the Cognitivists|publisher=Elsevier|isbn=978-1-4832-9754-5|page=54|url=https://books.google.com/books?id=VCqLBQAAQBAJ&amp;pg=PA54#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=13 October 2016|language=en|date=2014-06-28}}&lt;/ref&gt; এই লিপিটোক [[হানগুল লিপি|হানগুল]] নামেৰে জনা যায় আৰু বৰ্তমান কোৰীয় ভাষা লিখিবলৈ এই লিপিৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। হানগুল লিপি তুলনামূলকভাৱে এক সৰল লিপি, ইয়াত ১০টা স্বৰবৰ্ণ আৰু ১৪টা ব্যঞ্জনবৰ্ণ আছে। 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ব্যঞ্জনবৰ্ণ
|-
! [[হানগুল লিপি|হানগুল]]
| {{lang|ko|ㅂ}}
| {{lang|ko|ㄷ}}
| {{lang|ko|ㅈ}}
| {{lang|ko|ㄱ}}
| {{lang|ko|ㅃ}}
| {{lang|ko|ㄸ}}
| {{lang|ko|ㅉ}}
| {{lang|ko|ㄲ}}
| {{lang|ko|ㅍ}}
| {{lang|ko|ㅌ}}
| {{lang|ko|ㅊ}}
| {{lang|ko|ㅋ}}
| {{lang|ko|ㅅ}}
| {{lang|ko|ㅎ}}
| {{lang|ko|ㅆ}}
| {{lang|ko|ㅁ}}
| {{lang|ko|ㄴ}}
| {{lang|ko|ㅇ}}
| {{lang|ko|ㄹ}}
|-
! লিপ্যান্তৰ
| ব / প
| দ
| চ
| ক
| প্
| ত্
| চ্
| ক্
| ফ
| থ
| ছ
| খ
| স
| হ
| স্
| ম
| ন
| ঙ
| ৰ / ল
|-
! ৰোমানীকৰণ
| ''b''
| ''d''
| ''j''
| ''g''
| ''pp''
| ''tt''
| ''jj''
| ''kk''
| ''p''
| ''t''
| ''ch''
| ''k''
| ''s''
| ''h''
| ''ss''
| ''m''
| ''n''
| ''ng''
| ''r'', ''l''
|-
! [[আন্তৰ্জাতিক ধ্বনিমূলক বৰ্ণমালা|আ.ধ্ব.ব.]]
| {{IPA|p}}
| {{IPA|t}}
| {{IPA|t͡ɕ}}
| {{IPA|k}}
| {{IPA|p͈}}
| {{IPA|t͈}}
| {{IPA|t͡ɕ͈}}
| {{IPA|k͈}}
| {{IPA|pʰ}}
| {{IPA|tʰ}}
| {{IPA|t͡ɕʰ}}
| {{IPA|kʰ}}
| {{IPA|s}}
| {{IPA|h}}
| {{IPA|s͈}}
| {{IPA|m}}
| {{IPA|n}}
| {{IPA|ŋ}}
| {{IPA|ɾ}}, {{IPA|l}}
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ স্বৰবৰ্ণ
|-
! [[হানগুল লিপি|হানগুল]]
| {{lang|ko|ㅣ}}
| {{lang|ko|ㅔ}}
| {{lang|ko|ㅚ}}
| {{lang|ko|ㅐ}}
| {{lang|ko|ㅏ}}
| {{lang|ko|ㅗ}}
| {{lang|ko|ㅜ}}
| {{lang|ko|ㅓ}}
| {{lang|ko|ㅡ}}
| {{lang|ko|ㅢ}}
| {{lang|ko|ㅖ}}
| {{lang|ko|ㅒ}}
| {{lang|ko|ㅑ}}
| {{lang|ko|ㅛ}}
| {{lang|ko|ㅠ}}
| {{lang|ko|ㅕ}}
| {{lang|ko|ㅟ}}
| {{lang|ko|ㅞ}}
| {{lang|ko|ㅙ}}
| {{lang|ko|ㅘ}}
| {{lang|ko|ㅝ}}
|-
! লিপ্যান্তৰ
| ই
| এ
| অ'এ
| ঐ
| আ
| ও
| উ
| ঔ
| অ
| য়ি
| য়ে
| য়ৈ
| য়া
| য়ো
| য়ু
| য়ৌ
| ৱি
| ৱে
| ৱৈ
| ৱা
| ৱো
|-
! ৰোমানীকৰণ
| ''i''
| ''e''
| ''oe''
| ''ae''
| ''a''
| ''o''
| ''u''
| ''eo''
| ''eu''
| ''ui''
| ''ye''
| ''yae''
| ''ya''
| ''yo''
| ''yu''
| ''yeo''
| ''wi''
| ''we''
| ''wae''
| ''wa''
| ''wo''
|-
! [[আন্তৰ্জাতিক ধ্বনিমূলক বৰ্ণমালা|আ.ধ্ব.ব.]]
| {{IPA|i}}
| {{IPA|e}}
| {{IPA|ø}}, {{IPA|we}}
| {{IPA|ɛ}}
| {{IPA|a}}
| {{IPA|o}}
| {{IPA|u}}
| {{IPA|ʌ}}
| {{IPA|ɯ}}
| {{IPA|ɰi}}
| {{IPA|je}}
| {{IPA|jɛ}}
| {{IPA|ja}}
| {{IPA|jo}}
| {{IPA|ju}}
| {{IPA|jʌ}}
| {{IPA|ɥi}}, {{IPA|wi}}
| {{IPA|we}}
| {{IPA|wɛ}}
| {{IPA|wa}}
| {{IPA|wʌ}}
|}

পৰম্পৰাগতভাৱে কোৰীয় ভাষাক থিয়কৈ ওপৰৰ পৰা তললৈ সোঁফালৰ পৰা বাওঁফাললৈ লিখা হৈছিল, কিন্তু বৰ্তমানে সাধাৰণতে ইয়াক পথালিকৈ বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ ওপৰৰ পৰা তললৈ লিখা হয়। আধুনিক কোৰীয় লেখাত শব্দবোৰৰ মাজত খালি ঠাইৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{InterWiki|code=ko}}
* {{Commons category-inline|Korean language|কোৰীয় ভাষা}}
* [http://www.wright-house.com/korean/korean-linguistics-origins.html Linguistic and Philosophical Origins of the Korean Alphabet (Hangul)]
* [https://web.archive.org/web/20040814002259/http://korean.sogang.ac.kr/ Sogang University free online Korean language and culture course]
* [http://www.easy-korean.com/ Beginner's guide to Korean for English speakers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330224954/http://www.easy-korean.com/ |date=2019-03-30 }}
* [https://www.livelingua.com/fsi-korean-course.php USA Foreign Service Institute Korean basic course]
* [http://www.muturzikin.com/cartesasie/16.htm Linguistic map of Korea]
* [http://dongsa.net/ dongsa.net], Korean verb conjugation tool
* [http://www.hanja.me/ Hanja Explorer], a tool to visualize and study Korean vocabulary
* {{Dmoz|Science/Social_Sciences/Linguistics/Languages/Natural/Korean}}

{{পৃথিৱীৰ প্ৰধান ভাষাসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:ভাষা]]
[[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ ভাষা]]</text>
      <sha1>qksmnb2p0u1944vtxrzmb5oixukgr6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বাৰ ভূঞা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52365</id>
    <revision>
      <id>648664</id>
      <parentid>636187</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>28065</id>
      </contributor>
      <comment>/* আদি ভূঞা */ Added sources</comment>
      <origin>648664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60639" sha1="fcox8hfd3u0znysymfctm7g21l2eit0" xml:space="preserve">'''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।&lt;ref name=&quot;Nath 1989 21&quot;&gt;{{harv|Nath|1989|p=21}}&lt;/ref&gt;

বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Neog|1980|p=49}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Neog|1980|p=48}}&lt;/ref&gt; 

সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক &quot;বাৰভূঞা&quot; বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Barooah|1937|p=19}}&lt;/ref&gt; আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই &quot;বহুতো&quot; বুজাইছিল।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}&lt;/ref&gt; গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Guha|1983|p=10}}&lt;/ref&gt; বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।&lt;ref&gt;Akbarnama, Volume III, Page 647&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Lahiri|1984|p=62}}&lt;/ref&gt; মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। 

[[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]]

অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l

==ইতিহাস==

===অসমৰ বাৰ-ভূঞা===

অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। 

====আদি ভূঞা====

* আদি-চৰিতৰ তথ্য : 

আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).&lt;/ref&gt; লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ &quot;আদি-চৰিত&quot;ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে
ৰচনা বুলি গণ্য কৰে&lt;ref&gt;Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva&quot;; &quot;Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}&lt;/ref&gt; আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}&lt;/ref&gt;

গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত &quot;কামৰূপৰ বুৰঞ্জী&quot; নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4&lt;/ref&gt; বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote=&quot;The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.&quot;}}&lt;/ref&gt;

যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত &lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52&lt;/ref&gt;। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]&lt;/ref&gt;। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66&lt;/ref&gt;

গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। 

অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। &quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot; গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p.28,&quot;ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।&quot;&lt;/ref&gt; আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। 

* কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি :

''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। 

উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰাৰ ঘটনা পোৱা যায়। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত ভৰলী আৰু সোৱণশিৰি নদীৰ মাজৰ  (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰা)&lt;ref name=&quot;Rowta&quot; /&gt; উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}&lt;/ref&gt; প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}&lt;/ref&gt;

একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}&lt;/ref&gt;

আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}&lt;/ref&gt; 

''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt;

* বুৰঞ্জীৰ তথ্য :

আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''&quot;আসাম বুৰঞ্জী&quot;'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''&quot;আসাম বুৰঞ্জী পুথি&quot;''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।&lt;ref&gt;Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, &quot;পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.&lt;/ref&gt; ''&quot;সাতসৰী বুৰঞ্জী&quot;''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, &quot;কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, &quot;দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।&quot; &lt;/ref&gt;‌‌ এই কথা টাই ভাষাৰ ''&quot;আহোম বুৰঞ্জী&quot;'' আৰু ''&quot;দেওধাই অসম বুৰঞ্জী&quot;'' এই দুয়ো গ্ৰন্থখনতো উল্লেখ কৰা হৈছে&lt;ref&gt;Barua, G.C.,&quot;Ahom Buranji, p. 62, &quot;The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,&quot;ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-&quot;তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।&quot; পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।&quot;&lt;/ref&gt;। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, &quot;ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।&quot; &lt;/ref&gt; ''&quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot;'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।&lt;ref name=&quot;Rowta&quot;&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p. 27-28, &quot;বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।&quot; &lt;/ref&gt; ''&quot;অসম বুৰঞ্জী (SM)&quot;''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K.,&quot;Assam Buranji(SM)&quot;, p.11-13, &quot;সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -&quot;সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?&quot; এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-&quot;মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।&quot; ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?&quot; এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-&quot;আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?&quot; পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-&quot;আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।&quot; এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-&quot;আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।&quot; পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-&quot;ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।&quot; এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-&quot;শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?&quot; পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-&quot;হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?&quot; স্বৰ্গদেউ বোলে-&quot;বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?&quot; এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।&quot; &lt;/ref&gt;। 

''&quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot;'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। &lt;ref&gt;Bhuyan, S.K.,&quot;Assam Buranji(SM)&quot;, p.29, &quot;আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p. 154, &quot;পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, G.C.,&quot;Ahom Buranji, p. 79.,&quot;The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.&lt;/ref&gt;

====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা====

পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।&lt;ref name=&quot;Neog1980-41&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|page=41
}}&lt;/ref&gt;

গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Neog1980-51&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|page=51
}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Misra2016&quot;&gt;{{cite book
|last=Misra
|first=Baniprasanna
|title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings
|publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University
|location=Tezpur
|year=2016
|pages=19–23
}}&lt;/ref&gt;

লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।&lt;ref name=&quot;Neog1980-65&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|pages=65–66
}}&lt;/ref&gt;

নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।&lt;ref name=&quot;Neog1980-51&quot;/&gt;

১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।&lt;ref name=&quot;Neog1980-53&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|pages=53–55
}}&lt;/ref&gt;

কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।&lt;ref name=&quot;Neog1980-53&quot;/&gt;

শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে&lt;ref name=&quot;Ramcharan-LeelaCharit&quot;&gt;{{cite book
|author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ
|editor-last=দত্তবৰুৱা
|editor-first=হৰিনাৰায়ণ
|title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত
|edition=তৃতীয়
|publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী
|location=নলবাৰী
|year=1977
|page=365
|language=as
|quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥
}}&lt;/ref&gt;—

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি।
শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

==টোকা==
{{reflist|3}}
==তথ্যসূত্ৰ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}}
* {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}}
* {{Citation
 | ref = harv
 | last = Nath
 | first = D
 | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615
 | publisher=Mittal Publications
 | place=Delhi
 | year=1989
}}
* {{Citation
 | ref = harv
 | last = Gohain Barooah
 | first = P
 | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM
 | publisher=Leela agency
 | place=tezpur
 | year=1937
}}
* {{Citation
|ref=harv
|last=Neog
|first=M
|contribution=Origin of the Baro-Bhuyans
|editor-last=Barpujari
|editor-first=H. K.
|title=The Comprehensive History of Assam
|volume=2
|pages=62–66
|publisher=Assam Publication Board
|place=Guwahati
|year=1992
}}
* {{Citation
|ref=harv
|last=Neog
|first=M
|contribution=
|editor-last=
|editor-first=
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|volume=
|pages=
|publisher=Motilal Banarasidass
|place=Delhi
|year=1980
}}
{{refend}}
{{অসমৰ ইতিহাস}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]]</text>
      <sha1>fcox8hfd3u0znysymfctm7g21l2eit0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648665</id>
      <parentid>648664</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>28065</id>
      </contributor>
      <origin>648665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60629" sha1="fmgals7k541okn8dcwmygix1rlqn0yd" xml:space="preserve">'''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।&lt;ref name=&quot;Nath 1989 21&quot;&gt;{{harv|Nath|1989|p=21}}&lt;/ref&gt;

বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Neog|1980|p=49}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Neog|1980|p=48}}&lt;/ref&gt; 

সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক &quot;বাৰভূঞা&quot; বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Barooah|1937|p=19}}&lt;/ref&gt; আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই &quot;বহুতো&quot; বুজাইছিল।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}&lt;/ref&gt; গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Guha|1983|p=10}}&lt;/ref&gt; বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।&lt;ref&gt;Akbarnama, Volume III, Page 647&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Lahiri|1984|p=62}}&lt;/ref&gt; মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। 

[[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]]

অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l

==ইতিহাস==

===অসমৰ বাৰ-ভূঞা===

অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। 

====আদি ভূঞা====

* আদি-চৰিতৰ তথ্য : 

আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).&lt;/ref&gt; লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ &quot;আদি-চৰিত&quot;ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে
ৰচনা বুলি গণ্য কৰে&lt;ref&gt;Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva&quot;; &quot;Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}&lt;/ref&gt; আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}&lt;/ref&gt;

গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত &quot;কামৰূপৰ বুৰঞ্জী&quot; নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4&lt;/ref&gt; বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote=&quot;The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.&quot;}}&lt;/ref&gt;

যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত &lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52&lt;/ref&gt;। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]&lt;/ref&gt;। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66&lt;/ref&gt;

গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। 

অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। &quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot; গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p.28,&quot;ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।&quot;&lt;/ref&gt; আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। 

* কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি :

''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। 

উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)&lt;ref name=&quot;Rowta&quot; /&gt; ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}&lt;/ref&gt; প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}&lt;/ref&gt;

একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}&lt;/ref&gt;

আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}&lt;/ref&gt; 

''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt;

* আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য :

আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''&quot;আসাম বুৰঞ্জী&quot;'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''&quot;আসাম বুৰঞ্জী পুথি&quot;''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।&lt;ref&gt;Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, &quot;পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.&lt;/ref&gt; ''&quot;সাতসৰী বুৰঞ্জী&quot;''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, &quot;কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, &quot;দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।&quot; &lt;/ref&gt;‌‌ এই কথা টাই ভাষাৰ ''&quot;আহোম বুৰঞ্জী&quot;'' আৰু ''&quot;দেওধাই অসম বুৰঞ্জী&quot;'' এই দুয়ো গ্ৰন্থখনতো উল্লেখ কৰা হৈছে&lt;ref&gt;Barua, G.C.,&quot;Ahom Buranji, p. 62, &quot;The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,&quot;ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-&quot;তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।&quot; পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।&quot;&lt;/ref&gt;। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, &quot;ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।&quot; &lt;/ref&gt; ''&quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot;'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।&lt;ref name=&quot;Rowta&quot;&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p. 27-28, &quot;বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।&quot; &lt;/ref&gt; ''&quot;অসম বুৰঞ্জী (SM)&quot;''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K.,&quot;Assam Buranji(SM)&quot;, p.11-13, &quot;সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -&quot;সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?&quot; এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-&quot;মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।&quot; ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?&quot; এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-&quot;আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?&quot; পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-&quot;আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।&quot; এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-&quot;আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।&quot; পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-&quot;ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।&quot; এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-&quot;শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?&quot; পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-&quot;হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?&quot; স্বৰ্গদেউ বোলে-&quot;বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?&quot; এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।&quot; &lt;/ref&gt;। 

''&quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot;'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। &lt;ref&gt;Bhuyan, S.K.,&quot;Assam Buranji(SM)&quot;, p.29, &quot;আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p. 154, &quot;পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, G.C.,&quot;Ahom Buranji, p. 79.,&quot;The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.&lt;/ref&gt;

====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা====

পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।&lt;ref name=&quot;Neog1980-41&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|page=41
}}&lt;/ref&gt;

গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Neog1980-51&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|page=51
}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Misra2016&quot;&gt;{{cite book
|last=Misra
|first=Baniprasanna
|title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings
|publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University
|location=Tezpur
|year=2016
|pages=19–23
}}&lt;/ref&gt;

লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।&lt;ref name=&quot;Neog1980-65&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|pages=65–66
}}&lt;/ref&gt;

নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।&lt;ref name=&quot;Neog1980-51&quot;/&gt;

১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।&lt;ref name=&quot;Neog1980-53&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|pages=53–55
}}&lt;/ref&gt;

কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।&lt;ref name=&quot;Neog1980-53&quot;/&gt;

শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে&lt;ref name=&quot;Ramcharan-LeelaCharit&quot;&gt;{{cite book
|author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ
|editor-last=দত্তবৰুৱা
|editor-first=হৰিনাৰায়ণ
|title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত
|edition=তৃতীয়
|publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী
|location=নলবাৰী
|year=1977
|page=365
|language=as
|quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥
}}&lt;/ref&gt;—

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি।
শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

==টোকা==
{{reflist|3}}
==তথ্যসূত্ৰ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}}
* {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}}
* {{Citation
 | ref = harv
 | last = Nath
 | first = D
 | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615
 | publisher=Mittal Publications
 | place=Delhi
 | year=1989
}}
* {{Citation
 | ref = harv
 | last = Gohain Barooah
 | first = P
 | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM
 | publisher=Leela agency
 | place=tezpur
 | year=1937
}}
* {{Citation
|ref=harv
|last=Neog
|first=M
|contribution=Origin of the Baro-Bhuyans
|editor-last=Barpujari
|editor-first=H. K.
|title=The Comprehensive History of Assam
|volume=2
|pages=62–66
|publisher=Assam Publication Board
|place=Guwahati
|year=1992
}}
* {{Citation
|ref=harv
|last=Neog
|first=M
|contribution=
|editor-last=
|editor-first=
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|volume=
|pages=
|publisher=Motilal Banarasidass
|place=Delhi
|year=1980
}}
{{refend}}
{{অসমৰ ইতিহাস}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]]</text>
      <sha1>fmgals7k541okn8dcwmygix1rlqn0yd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648666</id>
      <parentid>648665</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>28065</id>
      </contributor>
      <origin>648666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60627" sha1="mipff8f0181ll8892iizgupon6bqu3b" xml:space="preserve">'''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।&lt;ref name=&quot;Nath 1989 21&quot;&gt;{{harv|Nath|1989|p=21}}&lt;/ref&gt;

বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Neog|1980|p=49}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Neog|1980|p=48}}&lt;/ref&gt; 

সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক &quot;বাৰভূঞা&quot; বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Barooah|1937|p=19}}&lt;/ref&gt; আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই &quot;বহুতো&quot; বুজাইছিল।&lt;ref&gt;{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}&lt;/ref&gt; গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Guha|1983|p=10}}&lt;/ref&gt; বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।&lt;ref&gt;Akbarnama, Volume III, Page 647&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{harv|Lahiri|1984|p=62}}&lt;/ref&gt; মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। 

[[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]]

অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l

==ইতিহাস==

===অসমৰ বাৰ-ভূঞা===
অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। 

====আদি ভূঞা====
* আদি-চৰিতৰ তথ্য : 

আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).&lt;/ref&gt; লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ &quot;আদি-চৰিত&quot;ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে
ৰচনা বুলি গণ্য কৰে&lt;ref&gt;Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva&quot;; &quot;Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}&lt;/ref&gt; আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}&lt;/ref&gt;

গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত &quot;কামৰূপৰ বুৰঞ্জী&quot; নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4&lt;/ref&gt; বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote=&quot;The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.&quot;}}&lt;/ref&gt;

যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত &lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52&lt;/ref&gt;। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]&lt;/ref&gt;। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।&lt;ref&gt;Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66&lt;/ref&gt;

গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। 

অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। &quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot; গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p.28,&quot;ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।&quot;&lt;/ref&gt; আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। 

* কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি :

''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। 

উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)&lt;ref name=&quot;Rowta&quot; /&gt; ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}&lt;/ref&gt; প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}&lt;/ref&gt;

একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt; এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}&lt;/ref&gt;

আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink &amp; Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}&lt;/ref&gt; 

''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}&lt;/ref&gt;

* আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য :

আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''&quot;আসাম বুৰঞ্জী&quot;'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''&quot;আসাম বুৰঞ্জী পুথি&quot;''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।&lt;ref&gt;Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, &quot;পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.&lt;/ref&gt; ''&quot;সাতসৰী বুৰঞ্জী&quot;''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, &quot;কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, &quot;দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।&quot; &lt;/ref&gt;‌‌ এই কথা টাই ভাষাৰ ''&quot;আহোম বুৰঞ্জী&quot;'' আৰু ''&quot;দেওধাই অসম বুৰঞ্জী&quot;'' এই দুয়ো গ্ৰন্থখনতো উল্লেখ কৰা হৈছে&lt;ref&gt;Barua, G.C.,&quot;Ahom Buranji, p. 62, &quot;The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,&quot;ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-&quot;তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।&quot; পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।&quot;&lt;/ref&gt;। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, &quot;ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।&quot; &lt;/ref&gt; ''&quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot;'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।&lt;ref name=&quot;Rowta&quot;&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p. 27-28, &quot;বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।&quot; &lt;/ref&gt; ''&quot;অসম বুৰঞ্জী (SM)&quot;''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে&lt;ref&gt;Bhuyan, S.K.,&quot;Assam Buranji(SM)&quot;, p.11-13, &quot;সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -&quot;সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?&quot; এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-&quot;মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।&quot; ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?&quot; এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-&quot;আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?&quot; পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-&quot;আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।&quot; এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-&quot;আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।&quot; পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-&quot;ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।&quot; এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-&quot;শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?&quot; পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-&quot;হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?&quot; স্বৰ্গদেউ বোলে-&quot;বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?&quot; এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।&quot; &lt;/ref&gt;। 

''&quot;পুৰণি অসম বুৰঞ্জী&quot;'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। &lt;ref&gt;Bhuyan, S.K.,&quot;Assam Buranji(SM)&quot;, p.29, &quot;আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, &quot;Purani Assam Buranji, p. 154, &quot;পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Barua, G.C.,&quot;Ahom Buranji, p. 79.,&quot;The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.&lt;/ref&gt;

====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা====

পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।&lt;ref name=&quot;Neog1980-41&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|page=41
}}&lt;/ref&gt;

গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Neog1980-51&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|page=51
}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Misra2016&quot;&gt;{{cite book
|last=Misra
|first=Baniprasanna
|title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings
|publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University
|location=Tezpur
|year=2016
|pages=19–23
}}&lt;/ref&gt;

লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।&lt;ref name=&quot;Neog1980-65&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|pages=65–66
}}&lt;/ref&gt;

নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।&lt;ref name=&quot;Neog1980-51&quot;/&gt;

১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।&lt;ref name=&quot;Neog1980-53&quot;&gt;{{cite book
|last=Neog
|first=Maheswar
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|publisher=Motilal Banarsidass
|location=Delhi
|year=1980
|pages=53–55
}}&lt;/ref&gt;

কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।&lt;ref name=&quot;Neog1980-53&quot;/&gt;

শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে&lt;ref name=&quot;Ramcharan-LeelaCharit&quot;&gt;{{cite book
|author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ
|editor-last=দত্তবৰুৱা
|editor-first=হৰিনাৰায়ণ
|title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত
|edition=তৃতীয়
|publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী
|location=নলবাৰী
|year=1977
|page=365
|language=as
|quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥
}}&lt;/ref&gt;—

&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;
কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি।
শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥
&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;

==টোকা==
{{reflist|3}}
==তথ্যসূত্ৰ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}}
* {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}}
* {{Citation
 | ref = harv
 | last = Nath
 | first = D
 | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615
 | publisher=Mittal Publications
 | place=Delhi
 | year=1989
}}
* {{Citation
 | ref = harv
 | last = Gohain Barooah
 | first = P
 | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM
 | publisher=Leela agency
 | place=tezpur
 | year=1937
}}
* {{Citation
|ref=harv
|last=Neog
|first=M
|contribution=Origin of the Baro-Bhuyans
|editor-last=Barpujari
|editor-first=H. K.
|title=The Comprehensive History of Assam
|volume=2
|pages=62–66
|publisher=Assam Publication Board
|place=Guwahati
|year=1992
}}
* {{Citation
|ref=harv
|last=Neog
|first=M
|contribution=
|editor-last=
|editor-first=
|title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam
|volume=
|pages=
|publisher=Motilal Banarasidass
|place=Delhi
|year=1980
}}
{{refend}}
{{অসমৰ ইতিহাস}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]]</text>
      <sha1>mipff8f0181ll8892iizgupon6bqu3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ক্ৰা-ডাই ভাষা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54148</id>
    <revision>
      <id>648606</id>
      <parentid>624216</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18678" sha1="jsx4plsezkycltdi2esbyjw2o5szwh6" xml:space="preserve">{{Infobox language family
|name = ক্ৰা-ডাই
|altname = টাই-ক্ৰা-ডাই, দায়িক, কাদাই
|region = দক্ষিণ চীন, হাইনান দ্বীপ,&lt;br&gt;ইন্দ' চীন আৰু উত্তৰপূব ভাৰত
|familycolor = টাই কাদাই
|protoname = প্ৰত' কাডাই ভাষা
|family = বিশ্বৰ এটা প্ৰাথমিক ভাষা পৰিয়াল
|child1 = ক্ৰা ভাষা
|child2 = কামছুই ভাষা
|child3 = লাকীয়া ভাষা
|child4 = বিয়াও ভাষা
|child5 = বি ভাষা
|child6 = টাই ভাষা
|child7 = লাই ভাষা
|iso2 = টাই ভাষা
|glotto=taik1256
|glottorefname= টাই ক্ৰদাও 
|map = Taikadai-en.svg
|mapcaption = ৰ বিস্তাৰ&lt;br&gt;{{Col-begin}}
{{Col-2}}
{{legend|blue|[[Kra languages|Kra]]}}
{{legend|#DB4FFF|কামছুই ভাষা}}
{{legend|#B000A6|বি ভাষা}}
{{legend|#80FF00|লাই ভাষা}}
{{Col-2}}
{{legend|#FFEC19|[[Northern Tai languages|Northern Tai]]}}
{{legend|#FF4C00|[[Central Tai languages|Central Tai]]}}
{{legend|#FF9D00|[[Southwestern Tai languages|Southwestern Tai]]}}
{{Col-end}}
}}
'''ক্ৰা ডাই ভাষা''' বা '''টাই কাডাই''' ( দায়িক আৰু কাডাই) হল এক প্ৰকাৰৰ ভাষা সমূহ যাক [[চীন]],[[ম্যানমাৰ]], [[থাইলেণ্ড]],[[লাওছ]] আৰু [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰপূব ভাৰতত]] পোৱা যায়। [[চীন|চীনত]] ইয়াক [[চীনা-তিব্বতীয় ভাষা]]ৰ শাখা মঙ-মিয়াও ভাষাৰ অন্তগত বুলি ধৰা হয়।&lt;ref&gt;Luo, Yongxian. 2008. Sino-Tai and Tai-Kadai: Another look. In Anthony V. N. Diller and Jerold A. Edmondson and Yongxian Luo (eds.), ''The Tai-Kadai Languages'', 9-28. London &amp; New York: Routledge.&lt;/ref&gt; ইয়াৰে [[থাই ভাষা]] আৰু লাও ভাষা ক্ৰমে [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[লাওছ]] দেশৰ ৰাষ্ট্ৰভাষা।&lt;ref&gt; डिलर, एंथनी, जेरी एडमंडसन, योंगसियान लुओ। (2008)। द ताई-कडाई भाषाएँ। लंदन [आदि]: रूटलेज। {{ISBN|978-0-7007-1457-5}}&lt;/ref&gt; প্ৰায় ৯৩ মিলিয়ন মানুহে ক্ৰা ডাই ভাষা কয় আৰু ইয়াৰে ৬০% লোকে [[থাই ভাষা]] কয়।&lt;ref&gt;{{Citeweb|url=http://www.languagesgulper.com/eng/Taikadai.html|title=Taikadai|website=www.languagesgulper.com|language=en|access-date=2017-10-15}}&lt;/ref&gt; এই ভাষা পৰিয়ালত মুঠ ৯৫টা ভাষা আছে ইয়াৰে ৬২টা টাই ভাষা হয়।&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=818-16 Ethnologue Tai–Kadai family tree]&lt;/ref&gt;দক্ষিণ চীনত ক্ৰদাই ভাষাৰ বিবিধতা অনুসৰি এই ভাষা সমূহৰ উৎপত্তি স্থল [[চীন|দক্ষিণ চীন]] বুলি অনুমান কৰা হয়। ইয়াৰে টাই শাখাটো ২০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত [[চীন|দক্ষিণ চীনলৈ]] বিয়পি পৰিছিল। [[থাইলেণ্ড|থাইলেণ্ডৰ]] ক্ৰা ডাই ভাষা কোৱাসকলৰ মাজত অণুবংশীক আৰু ভাষিক বিশ্লেষণত যথেষ্ট সাদৃশ্যতা দেখা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Srithawong|first=Suparat|last2=Srikummool|first2=Metawee|last3=Pittayaporn|first3=Pittayawat|last4=Ghirotto|first4=Silvia|last5=Chantawannakul|first5=Panuwan|last6=Sun|first6=Jie|last7=Eisenberg|first7=Arthur|last8=Chakraborty|first8=Ranajit|last9=Kutanan|first9=Wibhu|date=July 2015|title=Genetic and linguistic correlation of the Kra-Dai-speaking groups in Thailand|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/25833471/|journal=Journal of Human Genetics|volume=60|issue=7|pages=371–380|doi=10.1038/jhg.2015.32|issn=1435-232X|pmid=25833471}}&lt;/ref&gt;

== নাম ==
বেৰা অষ্ট্ৰপীৰাত(2000)ৰ দ্বাৰা ক্ৰা ডাই নামটো প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। [[এছিয়া|দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ]] অধিকাংশ ভাষাবিদে ক্ৰা দাই শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। ,&lt;ref&gt; Pittayaporn (2009),Pittayaporn, Pittayawat. 2009. The phonology of Proto-Tai. Ph.D. Thesis, Cornell University&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jenks&gt;Peter Jenks and Pittayawat Pittayaporn. [http://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199772810/obo-9780199772810-0178.xml Kra-Dai Languages]. Oxford Bibliographies in “Linguistics”, Ed. Mark Aranoff. New York: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation
 | title = Old Chinese: A New Reconstruction
 | given1 = William H. | surname1 = Baxter | author-mask1 = 
 | given2 = Laurent | surname2 = Sagart | author-mask2 = 
 | publisher = Oxford University Press | year = 2014 | isbn = 978-0-19-994537-5
 | postscript = .
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;N. J. Enfield and B. Comrie, Eds. 2015. ''Languages of Mainland Southeast Asia: The State of the Art''. Berlin, Mouton de Gruyter.&lt;/ref&gt;টাই ক্ৰাডাই নামটো বহুত ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰা হয় যি কিছু ভাষাবিদৰ মতে ই বিভ্ৰান্তি আৰু বিশৃংখলৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;Ostapirat, Weera. (2000). &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/weera2000proto.pdf Proto-Kra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112022126/http://sealang.net/sala/archives/pdf8/weera2000proto.pdf |date=2020-11-12 }}.&quot; ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'' '''23''' (1): 1-251.&lt;/ref&gt; ১৯৪২ত বেনেডিক্টে তিনিটা ক্ৰা ভাষা গলাও, লাকোৱা, কাবিয়াও আৰু লাচী ভাষাক একেলগে মিলাই একেটা ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত কৰায় যাক তেওঁ ক্ৰা ডাই নাম দিয়ে। ক্ৰা শব্দৰ অৰ্থ গালব আৰু লাকোৱা ভাষাত ব্যক্তি আৰু ডাই শব্দই লাই নামৰ এটা ৰূপ হয়।&lt;ref&gt;{{cite journal
 | first = Paul K. | last = Benedict |
 | title = Thai, Kadai, and Indonesian: A New Alignment in Southeastern Asia
 | url = https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_october-december-1942_44_4/page/576 | journal = American Anthropologist | year = 1942 | volume = 44 | issue = 4 | pages = 576–601
 | jstor = 663309 | doi = 10.1525/aa.1942.44.4.02a00040 }}&lt;/ref&gt;

== শ্ৰেণী বিভাজন ==
ভাষাটো পাঁচটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি সেয়া হল: ক্ৰা, কাম-ছুই,টাই, বি আৰু লাই। 
 
* '' 'টাই ভাষা''' দক্ষিণ চীন আৰু দক্ষিণ পূব এছিয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ভাষা। 
* '' 'ক্ৰা ভাষা' '' (দক্ষিণ চীন আৰু উত্তৰ ভিয়েটনামৰ '' '' কটাই ''ভাষা)
* '' 'কাম ছুই ভাষা' 'চীন দেশত পোৱা যায়
* '' 'বি ভাষা' '' হেনান দ্বীপত কোৱা যায়
* '' 'লাই ভাষা' '' হেনান দ্বীপত কোৱা যায়
স্বাধীন ক্ৰা ডাই ভাষাসমূহ হৈছে:
* '' 'লাকীয়া ভাষা' '' আৰু '' '' বাইয়ু ভাষা '' '',
*'''জ্যাও মাও ভাষা''' দক্ষিণ হাইনান আৰু চীনৰ ভাষা ইয়াক পূৰ্বতে লাই ভাষাৰ সৈতে শ্ৰেণীকৰণ কৰা হৈছিল। 
মিশ্ৰিত ক্ৰা ডাই ভাষা:
* '' হিজাং বুয়ি ভাষা'': উত্তৰ টাই আৰু ক্ৰা ভাষা। 
* '' ই ভাষা'': উত্তৰ টাই আৰু পিংউ চীনা ভাষা। 
* '' কলন ভাষা'': উত্তৰ টাই আৰু কেন্দ্ৰীয় টাই ভাষা
* '' চানক্যাও ভাষা '': কামচুই আৰু হমাংগিক ভাষা
* '' যিমাও ভাষা '': লাই ভাষা আৰু অন্যন্য অজ্ঞাত তত্ত্ব। 
ক্ৰা ডাই ভাষাৰ বংশ বৃক্ষ
এই ভাষা পৰিয়ালটোৰ ওপৰত ভাষা বিশেষজ্ঞ সমূহে বহু প্ৰকাৰে বংশ বৃক্ষ তৈয়াৰ কৰে। সেয়া হৈছে:-
{{clade
|label1=''ক্ৰা-ডাই'''&amp;nbsp;
|1={{clade
 |1=ক্ৰা ভাষা(Geyang)
 |2=লাই ভাষা
 |label3=&amp;nbsp;কাম টাই &amp;nbsp;
 |3={{clade
 |1={{clade
 |1=[লাকীয়া ভাষা–বিয়াও ভাষা
 |2=কামছুই ভাষা
 }}
 |2={{clade
 |1=বি ভাষা
 |2=টাই ভাষা
 }}
 }}
 }}
}}

{{clade
|label1=''ক্ৰা-ডাই'''&amp;nbsp;
|1={{clade
 |label1=&amp;nbsp;Northern&amp;nbsp;
 |1={{clade
 |1=ক্ৰা ভাষা
 |label2=&amp;nbsp;Northeastern&amp;nbsp;
 |2={{clade
 |1=লাকীয়া ভাষা
 |2=কামছুই ভাষা
 }}
 }}
 |label2=&amp;nbsp;Southern&amp;nbsp;
 |2={{clade
 |1=লাই ভাষা
 |label2=&amp;nbsp;Be–Tai&amp;nbsp;
 |2={{clade
 |2=টাই ভাষা
 |1=বি ভাষা
 }}
 }}
 }}
}}

== চীনা-টাই ==
ক্ৰা ডাই ভাষাসমূহ পূৰ্বে [[চীনা ভাষা|চীনা]] তিব্বতীয় ভাষা আছিল। ইয়াৰ যথেষ্ট সংখ্যক শব্দ [[চীনা ভাষা|চীনা]] তিব্বতীয় ভাষাৰ সৈতে একেই হয়। কিন্তু এই শব্দসমূহ সকলো ক্ৰা ডাই ভাষা সমূহত কমকৈ পোৱা যায়। যি এইটো দৰ্শাই যে এয়া বহুত প্ৰাচীন শব্দ হয়।&lt;ref name=Ostapirat2005&gt;Ostapirat, Weera. (2005). &quot;Kra–Dai and Austronesian: Notes on phonological correspondences and vocabulary distribution&quot;, pp.&amp;nbsp;107–131 in Sagart, Laurent, Blench, Roger &amp; Sanchez-Mazas, Alicia (eds.), ''The Peopling of East Asia: Putting Together Archaeology, Linguistics and Genetics.'' London/New York: Routledge-Curzon.&lt;/ref&gt;
[[চীন|চীনৰ]] বাহিৰত এই ভাষা পৰিয়ালটোক এটা স্বাধীন ভাস পৰিয়াল হিচাপে স্বীকৃতি দুয়ো হৈছে যদিও [[চীন|চীনত]] বৰ্তমান ইয়াক [[চীনা ভাষা|চীনা]] তিব্বতীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অংশ বুলি ভবা হয়। [[চীন|চীনত]] ইয়াক [[চীনা ভাষা|চীনা]] তিব্বতী ভাষাৰ শাখা মঙ-মিয়াও ভাষাৰ অন্তগত বুলি ধৰা হয়।&lt;ref&gt;Luo, Yongxian. 2008. Sino-Tai and Tai-Kadai: Another look. In Anthony V. N. Diller and Jerold A. Edmondson and Yongxian Luo (eds.), ''The Tai-Kadai Languages'', 9-28. London &amp; New York: Routledge.&lt;/ref&gt;এতিয়াও চীনা বিদ্বান সকলৰ মাজত এক চৰ্চাৰ বিষয় হল যে বিভিন্ন ক্ৰা ভাষা যেনে লাও , কাবিয়াও , লাচী আদি ভাষাক ঝুৱাঙ ভাষাৰ অন্তৰ্গত কৰিব পৰা যাব নে নাযায়। ককাৰণ সেই ভাষা সমূহৰ মাজত চীনা তিব্বতী ভাষাৰ সৈতে সাদৃশ্যতা বেছি নাই যিদৰে অইন ঝুৱাঙ-ডং ভাষাসমূহৰ আছে। 
== মঙ-মিয়াও ==
মঙ মিয়াও আৰু ক্ৰা ডাই ভাষাসমূহৰ মাজত যথেষ্ট অণুবংশীক সম্বন্ধ আছে।&lt;ref name=&quot;Kosaka&quot;&gt;Kosaka, Ryuichi. 2002. &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/kosaka2002affiliation.pdf On the affiliation of Miao-Yao and Kadai: Can we posit the Miao-Dai family].&quot; ''Mon-Khmer Studies'' 32:71-100.&lt;/ref&gt;

== জাপানীজ ভাষা ==
জাপানীজ ভাষাৰ মূল মাতৃ ভূমি দক্ষিণ চীন হয়। গঠন সম্পৰ্ক আৰু অইন কাৰণত জাপানীজ ভাষাৰ সৈতে এই ব্যাসৰ সাদৃশ্যতা দেখা যায়।&lt;ref name=Vovin&gt;Vovin, Alexander (2014). [https://www.academia.edu/7869241/Out_of_Southern_China ''Out Of Southern China? --some linguistic and philological musings on the possible Urheimat of the Japonic language family--''] ''XXVIIes Journées de Linguistique d'Asie Orientale 26-27 juin 2014''.&lt;/ref&gt;
== তথ্য সূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}
*Edmondson, J.A. and D.B. Solnit eds. 1997. ''Comparative Kadai: the Tai branch''. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington. {{ISBN|0-88312-066-6}}
*Roger Blench|Blench, Roger. 2004. [http://www.rogerblench.info/Language/China/Geneva%20paper%202004%20submit.pdf ''Stratification in the peopling of China: how far does the linguistic evidence match genetics and archaeology?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227212426/http://www.rogerblench.info/Language/China/Geneva%20paper%202004%20submit.pdf |date=2019-12-27 }} Paper for the Symposium &quot;Human migrations in continental East Asia and Taiwan: genetic, linguistic and archaeological evidence&quot;. Geneva June 10–13, 2004. Université de Genève.

== লগতে চাওক ==
*Chamberlain, James R. (2016). Kra-Dai and the Proto-History of South China and Vietnam. ''Journal of the Siam Society, 104'', 27-76.
*Diller, A., J. Edmondson, &amp; Yongxian Luo, ed., (2005). ''The Tai–Kadai languages''. London [etc.]: Routledge. {{ISBN|0-7007-1457-X}}
*Jerold A. Edmondson|Edmondson, J. A. (1986). ''Kam tone splits and the variation of breathiness''.
*Edmondson, J. A., &amp; Solnit, D. B. (eds.) (1988). ''Comparative Kadai: linguistic studies beyond Tai''. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics, no. 86. Arlington, TX: Summer Institute of Linguistics. {{ISBN|0-88312-066-6}}
*Mann, Noel, Wendy Smith and Eva Ujlakyova. 2009. [http://li.payap.ac.th/images/stories/survey/Linguistic%20Clusters%20of%20Mainland%20Southeast%20Asia%20A%20Description%20of%20the%20Clusters.pdf ''Linguistic clusters of Mainland Southeast Asia: an overview of the language families''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190324073521/http://li.payap.ac.th/images/stories/survey/Linguistic%20Clusters%20of%20Mainland%20Southeast%20Asia%20A%20Description%20of%20the%20Clusters.pdf |date=2019-03-24 }} Chiang Mai: Payap University.
*Ostapirat, Weera. (2000). &quot;[https://web.archive.org/web/20201112022126/http://sealang.net/sala/archives/pdf8/weera2000proto.pdf Proto-Kra].&quot; ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'' '''23''' (1): 1-251.
*Somsonge Burusphat, &amp; Sinnott, M. (1998). ''Kam–Tai oral literatures: collaborative research project between''. Salaya Nakhon Pathom, Thailand: Institute of Language and Culture for Rural Development, Mahidol University. {{ISBN|974-661-450-9}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/classification.php?node=Tai–Kadai Word lists of Tai–Kadai languages from the Austronesian Basic Vocabulary Database]
* [http://ids.clld.org/contributors/ilyapeiros Tai–Kadai word lists by Ilya Peiros] (Intercontinental Dictionary Series)
* [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/query.cgi?root=config&amp;morpho=0&amp;basename=\data\thai\kdai StarLing: Tai–Kadai 100-word lists] and [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?baseid=+95&amp;root=config&amp;morpho=0&amp;text_proto=&amp;method_proto=substring&amp;ic_proto=on&amp;text_meaning=&amp;method_meaning=substring&amp;ic_meaning=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=proto&amp;ic_any=on&amp;first=1 etymology]
** [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?baseid=+98&amp;root=config&amp;morpho=0&amp;text_proto=&amp;method_proto=substring&amp;ic_proto=on&amp;text_meaning=&amp;method_meaning=substring&amp;ic_meaning=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=proto&amp;ic_any=on&amp;first=1 StarLing: Zhuang–Tai 100-word lists] and [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?baseid=+97&amp;root=config&amp;morpho=0&amp;text_proto=&amp;method_proto=substring&amp;ic_proto=on&amp;text_meaning=&amp;method_meaning=substring&amp;ic_meaning=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=proto&amp;ic_any=on&amp;first=1 etymology]
** [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?baseid=+100&amp;root=config&amp;morpho=0&amp;text_proto=&amp;method_proto=substring&amp;ic_proto=on&amp;text_meaning=&amp;method_meaning=substring&amp;ic_meaning=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=proto&amp;ic_any=on&amp;first=1 StarLing: Kam–Sui 100-word lists] and [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?baseid=+99&amp;root=config&amp;morpho=0&amp;text_proto=&amp;method_proto=substring&amp;ic_proto=on&amp;text_meaning=&amp;method_meaning=substring&amp;ic_meaning=on&amp;text_any=&amp;method_any=substring&amp;sort=proto&amp;ic_any=on&amp;first=1 etymology]
* [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists_for_Tai–Kadai_languages Comparative Tai–Kadai Swadesh vocabulary lists] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix])

[[শ্ৰেণী:ভাষা]]
[[শ্ৰেণী:টাই জাতি]]</text>
      <sha1>jsx4plsezkycltdi2esbyjw2o5szwh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দিহিং নদী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55447</id>
    <revision>
      <id>648624</id>
      <parentid>648202</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ananya Taye</username>
        <id>28065</id>
      </contributor>
      <comment>/* ঐতিহাসিক গতিপথ */ Added additional citation</comment>
      <origin>648624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55316" sha1="2ept1jjnnikw12mpw8s9h842st1ry94" xml:space="preserve">{{Geobox |বুঢ়ী দিহিং নদী
| name = দিহিং নদী
| name_native = 
| name_native_lang = 
| name_other = বুঢ়ী দিহিং নদী
| name_etymology = 
&lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image = Dihing River at Namsai in Arunachal Pradesh (photo - Jim Ankan Deka).jpg
| image_size = 300
| image_caption = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ নামচাইত দিহিং নদী
| map = 
| map_size = 
| map_caption = 
| pushpin_map = 
| pushpin_map_size = 
| pushpin_map_caption= 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| country1 = [[ভাৰত]]
| country2 = 
| state = [[অসম]]
| state1 = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length = 380|km
| width_min = 
| width_avg = 
| width_max = 
| depth_min = 
| depth_avg = 
| depth_max = 
| discharge1_location= 
| discharge1_min = 
| discharge1_avg = 
| discharge1_max = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source = [[পাটকাই পৰ্বত]]
| source1_location = 
| source1_coordinates= 
| source_elevation = 2375|m
| mouth = [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]
| mouth_location = 
| mouth_coordinates = {{coord|27|14|0|N|94|42|0|E|display=inline,title}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=National Geospatial-Intelligence Agency|title=Burhi Dihing River|work=Geographical Names|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-2905474&amp;fid=2719&amp;c=india|publisher=ITA|accessdate=12 October 2014}}&lt;/ref&gt;
| mouth_elevation = 
| progression = 
| river_system = 
| basin_size = {{convert|6000|km2|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Channel Form&quot;/&gt;
| tributaries_left = 
| tributaries_right = 
| custom_label = 
| custom_data = 
| extra = 
}}

'''দিহিং''' বা '''বুঢ়ী দিহিং''' [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ এখন প্ৰধান উপনৈ। ই প্ৰায় ৩৮০ কিঃমিঃ দীঘল।&lt;ref name=&quot;Channel Form&quot;&gt;{{cite journal|author1=Sarma, Jogendra N.|author2=Basumallik, Sudhir|title=Channel Form and Process of the Burhi Dihing River, India|journal=Geografiska Annaler. Series A: Physical Geography|doi=10.2307/521528|volume=68|number=4|year=1986|pages=373&amp;ndash;381|jstor=521528}}&lt;/ref&gt; উত্তৰ-পূব [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ ই ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছে। দিহিং নদীৰ উৎপত্তি পূব [[হিমালয়]]ৰ [[পাটকাই পৰ্বত]]শ্ৰেণীত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ২,৩৭৫ মিটাৰ উচ্চতাত।&lt;ref name=&quot;Channel Form&quot;/&gt; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নামচাই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ আহি ই [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰে অসমত প্ৰৱেশ কৰে। তাৰপিছত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ দিহিংমুখত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদত মিলিত হয়। দিহিং অৱবাহিকাৰ মুঠ কালি প্ৰায় ৬,০০০ বৰ্গ কিঃমিঃ।&lt;ref name=&quot;Channel Form&quot;/&gt; নদীখনে সময়ে সময়ে গতিপথ সলনি কৰাৰ ফলত ইয়াৰ অৱবাহিকাত কেইবাটাও অশ্বখুৰা হ্ৰদৰ সৃষ্টি হৈছে।

নামদফা নদী দিহিংৰ উত্তৰ পাৰৰ এখন উপনৈ আৰু দিচাং ইয়াৰ দক্ষিণ পাৰৰ এখন উপনৈ। দিহিং উপত্যকাত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য, [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], বহুতো খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ, ধাননি পথাৰ, বাঁহ-তামোলৰ বাৰী আৰু চাহ বাগিচা অৱস্থিত।

==নামৰ উৎপত্তি==
''দিহিং'' নামটো তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলৰ। এই ভাষাসমূহত ''দি-'' বা ''ডি-'' উপসৰ্গৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বহু নদীৰ নামত এই উপসৰ্গটো পোৱা যায়। ছিডনী এণ্ডলে তেওঁৰ ''The Kacháris'' (১৯১১) গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে কছাৰী ভাষাৰ ''দি'' বা ''দৈ'' শব্দটো দিপুতা, দিহং, দিবং, ডিব্ৰু, দিহিং, দিমু, দিচাং আৰু দিখৌ আদি নদীৰ নামৰ প্ৰথম অংশত পোৱা যায়। তেওঁ ইয়াৰ লগতে দিক্ৰং, ডিফু আৰু ডিগাৰুৰ নামো উল্লেখ কৰিছে। এণ্ডলে এই নদীনামসমূহক অসমত [[বড়ো-কছাৰী]]সকলৰ প্ৰাচীন প্ৰভাৱৰ নিদৰ্শন হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু শদিয়াক [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া সকলৰ]]ৰ ক্ষমতা আৰু সভ্যতাৰ প্ৰাচীনতম পৰিচিত কেন্দ্ৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Endle
 |first=Sidney
 |title=The Kacháris
 |url=https://archive.org/details/kachris00endl
 |year=1911
 |publisher=Macmillan and Co.
 |location=London
 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4]
 |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &amp;c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &amp;c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.
}}&lt;/ref&gt; ফিলিপ ৰামিৰেজেও তিব্বত-বাৰ্মী ভাষাসমূহত নদীৰ নাম গঠনৰ বাবে ''তি-'' বা ''দি-'' উপসৰ্গৰ সাধাৰণ ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Ramirez
 |first=Philippe
 |year=2014
 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India
 |publisher=Spectrum Publications
 |page=4
 |url=https://hal.science/hal-01446144
 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers.
}}&lt;/ref&gt;

পূৰ্বৰ অসমীয়া প্ৰবন্ধত বড়ো-কছাৰী মূলৰ [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|দেউৰী-চুতীয়া]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত ''দি'' বা ''ডি'' শব্দৰ অৰ্থ পানী বা নদী আৰু ''হিং'' বা ''হং'' শব্দৰ অৰ্থ বহল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ''দিহিং'' শব্দৰ অৰ্থ ''বহল নদী''। [[টাই-আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোম]] ভাষাত নদীখন ''নাম-জিন'' (''Nam Jin'' বা ''Nam-jin'') নামেৰে পৰিচিত আছিল। জে. এন. ফুকনৰ ''An Introductory Primer &amp; Grammar of Ahom (Tai) Language'' গ্ৰন্থত ''নাম-জিন''ক বুঢ়ী দিহিঙৰ টাই-আহোম নাম হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Phukan
 |first=J. N.
 |title=An Introductory Primer &amp; Grammar of Ahom (Tai) Language
 |url=https://brahmaputra.ups2259.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Ahom_Primer-1.pdf
 |quote=Nam Jin — Buri Dihing
}}&lt;/ref&gt; ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''নাম-জিন'' নামটোৰ অৰ্থ ''শীতল পানী বা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু ইয়াক দিহিং নদীৰ নাম হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |type=PhD thesis
 |publisher=Gauhati University
 |year=1994
 |page=132
 |quote=Dihing: called Nam-Jin in Tai, meaning 'the cold water or river'. Chronicles refer to this river on many occasions.
}}&lt;/ref&gt; নদীখন বৰ্তমান ''বুঢ়ী দিহিং'' নামেও পৰিচিত।

==ইতিহাস==

===ঐতিহাসিক উল্লেখ===

[[বুৰঞ্জী]]সমূহত দিহিং নদীক উত্তৰ দিশৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]&lt;ref name=&quot;Nath2013&quot;&gt;{{cite book
 |last=Nath
 |first=D.
 |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley
 |editor1-last=Bhattacharjee
 |editor1-first=J. B.
 |editor2-last=Syiemlieh
 |editor2-first=David R.
 |title=Early States in North East India
 |publisher=Regency Publications
 |location=Delhi
 |year=2013
 |page=27
 |isbn=978-81-89233-86-0
}}&lt;/ref&gt; আৰু দক্ষিণ দিশৰ [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ সীমা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;''Assam Buranji'' (SM), p. 9.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dihing2023&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Bhuyan
 |first=Rashmi Rekha
 |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora
 |date=2023
 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology
 |volume=11
 |issue=2
 |page=532
 |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf
 |quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Dutta
 |first=Sristidhar
 |title=The Mataks and their Kingdom
 |publisher=Chugh Publications
 |location=Allahabad
 |year=1985
 |page=28
 |quote=..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west
}}&lt;/ref&gt; সেইবাবে দিহিংমুখ অঞ্চলটো পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]সমূহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধক্ষেত্ৰত পৰিণত হৈছিল।

১৫১৩ চনৰ দিখৌ–মাজুলী যুদ্ধত চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে জয়লাভ কৰাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলত শিবিৰ পাতিছিল।&lt;ref&gt;Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 40.&lt;/ref&gt; ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে দিহিংমুখত অৱস্থিত আহোমসকলৰ মুংখ্ৰাং দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰি ইয়াৰ সেনাপতি খেনমুংক হত্যা কৰে আৰু স্থানটো পুনৰ অধিকাৰ কৰে। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত পুনৰ দিহিংমুখত সংঘৰ্ষ হয়। এইবাৰ আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়াসকলৰ অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণ কৰি তেওঁলোকক পূব দিশলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Devi
 |first=Lakshmi
 |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study
 |publisher=Assam Book Depot
 |location=Calcutta
 |year=1968
 |page=62
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 57.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.&lt;/ref&gt; দিহিং নদীত মাছ ধৰাৰ অধিকাৰক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা সীমান্ত-বিবাদৰ সৈতে বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া ৰাজ্যৰ উচ্চপদস্থ বিষয়া ''মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা''ৰ নামো জড়িত কৰিছে। এই বিবাদসমূহেই পৰৱৰ্তী সামৰিক সংঘাতৰ অন্যতম কাৰণ আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Devi
 |first=Lakshmi
 |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study
 |publisher=Assam Book Depot
 |location=Calcutta
 |year=1968
 |page=62
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Assam Buranji'' (SM), pp. 9–10.&lt;/ref&gt;

[[File:Dihing River Old course map.jpg|thumb|upright=1.8|দিহিং নদীৰ বৰ্তমানৰ গতিপথ আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ গতিপথৰ আনুমানিক পুনৰ্গঠন।]]

[[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া ৰাজ্য বিজয়]]ৰ পিছত দিহিং উপত্যকা বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশাসনিক অঞ্চললৈ পৰিণত হয়। ১৫২৫ চনত স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]] নিজে দিহিং দেশলৈ গৈ হাবুং, দিহিং আৰু বানলুং আদি সীমান্ত প্ৰদেশসমূহৰ শাসনৰ বাবে বিষয়া নিযুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward A.
 |title=A History of Assam
 |edition=2nd
 |location=Calcutta and Simla
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |year=1926
 |page=86
}}&lt;/ref&gt; আহোম বুৰঞ্জীত দিহিং প্ৰদেশক ''মুংক্লাং'' (''Mungklang'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ শাসনভাৰ ''দিহিঙীয়া গোহাঁই'' বা ''থাওমুং মুংক্লাং'' নামৰ বিষয়াৰ অধীনত ন্যস্ত কৰা হৈছিল। নিত্যানন্দ গগৈয়ে খেওখেন বানলুঙীয়া গোহাঁইক এই পদৰ এজন প্ৰাৰম্ভিক পদাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |type=PhD thesis
 |publisher=Gauhati University
 |year=1994
 |page=242
}}&lt;/ref&gt; [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিং নদীৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰাজধানীখন ৰক্ষা কৰিবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দিহিঙীয়া ৰজা'' নামেৰেও পৰিচিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward A.
 |title=A History of Assam
 |edition=2nd
 |location=Calcutta and Simla
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |year=1926
 |page=85
}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ৰাজকুমাৰসকলক পৃথক পৃথক ভূখণ্ডৰ অধিকাৰ দিয়াৰ ফলত কেইবাটাও ৰাজবংশীয় শাখাৰ সৃষ্টি হয়। এই শাখাসমূহৰ ভিতৰত ''দিহিঙীয়া'' শাখাও অন্যতম আছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Bhuyan
 |first=S. K.
 |title=Tungkhungia Buranji, or A History of Assam, 1681–1826 A.D.
 |location=Bombay
 |year=1933
 |page=xvii
}}&lt;/ref&gt;

ষোড়শ শতিকাৰ পৰৱৰ্তী সময়তো দিহিং বিভিন্ন সামৰিক ঘটনাৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল। ১৫৬৩ চনৰ কোচ আক্ৰমণৰ সময়ত [[চিলাৰায়]]ৰ বাহিনীয়ে [[মাজুলী]]ত শিবিৰ পাতি তাৰ পৰা আহোম ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰভাগ আৰু [[গড়গাঁও]] অভিমুখে আগবাঢ়িছিল। মেচাগড়কো এই অভিযানৰ সময়ত চিলাৰায়ৰ শিবিৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। একে অভিযানৰ বিৱৰণসমূহত কোচ বাহিনীয়ে দিহিং অঞ্চলৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰাৰ কথাও উল্লেখ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Acharyya
 |first=N. N.
 |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century
 |year=1966
 |page=104
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |type=PhD thesis
 |publisher=Gauhati University
 |year=1994
 |page=184
}}&lt;/ref&gt;

১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে পুনৰ [[নামৰূপ]] আৰু খেৰাম অঞ্চলত আক্ৰমণ কৰি টিপাম ৰজাক পৰাস্ত কৰে। পৰাজিত টিপাম ৰজাই এখন নদী পাৰ হৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Devi
 |first=Lakshmi
 |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study
 |publisher=Assam Book Depot
 |location=Calcutta
 |year=1968
 |page=69
}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী আহোম প্ৰশাসনত দিহিং অঞ্চল ''পানী দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' আৰু ''তাৰুৱা দিহিঙীয়া ৰাজখোৱা'' নামৰ বিষয়াসকলৰ অধীনত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা দিহিং ভূখণ্ডৰ পৃথক প্ৰশাসনিক পৰিচয় বহুদিনলৈ অব্যাহত থকাৰ ইংগিত পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Gogoi
 |first=Nityananda
 |title=Historical Geography of Medieval Assam
 |type=PhD thesis
 |publisher=Gauhati University
 |year=1994
 |page=242
}}&lt;/ref&gt;

===ঐতিহাসিক গতিপথ===
ঐতিহাসিক আৰু ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক উৎসসমূহে দেখুৱায় যে অতীতত দিহিং নদী বৰ্তমানৰ তুলনাত বহু দূৰ পশ্চিমলৈ [[উজনি অসম]]ৰ মাজেৰে বৈ গৈছিল। ১৮২৫–১৮২৮ চনত কৰা জৰীপৰ ভিত্তিত ৰিচাৰ্ড উইলকক্সে উল্লেখ কৰিছিল যে পূৰ্বৰ দিহিং নদীয়ে দিচাং, দিখৌ, জাঁজী আৰু দিচৈ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰি ''মহুৰা'' নামৰ স্থানৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Wilcox
 |first=R.
 |title=Memoir of a Survey of Asam and the Neighbouring Countries, Executed in 1825-6-7-8
 |journal=Asiatic Researches
 |volume=17
 |year=1832
 |page=320
 |url=https://brahmaputra.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/WilcoxSurveyAsam.pdf
 |quote=...the Dihing did not disembogue itself where it does now into the Brahmaputra, but turning to the south-east received the Disang, and Dikko, the Jazi, and Disai river, and was discharged into the great river near Mahura.
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

[[File:Majuli and Dihing in Assam et Boutan (1827).png|thumb|right|upright=2|ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনৰ ১৮২৭ চনৰ ''Assam et Boutan'' মানচিত্ৰৰ অংশবিশেষ। ইয়াত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' (''R. Dihing'') নামেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। মানচিত্ৰখনত দিহিং নদীক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে মাজুলীৰ দক্ষিণেৰে পশ্চিমলৈ বৈ বৰ্তমানৰ কাজিৰঙা–বোকাখাত অঞ্চললৈ যোৱা আৰু বাটত ধনশিৰি নদীক উপনৈ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা দেখুওৱা হৈছে।]]

১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সৈতে জড়িত পাৰ্চী ইতিহাসবিদ মহম্মদ কাজিমৰ বিৱৰণতো দিহিং নদীৰ পুৰণি গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। হেনৰী ভেনচিটাৰ্টে ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা আৰু ১৭৯৯ চনত ''Asiatick Researches''-ত প্ৰকাশিত এই বিৱৰণত ''ধোনেক'' (''Dhonec'') নামৰ এখন নদী ''লাকেইগেৰেহ'' (''Luckeigereh'') নামৰ গাঁৱৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। নদী দুখনৰ মাজত প্ৰায় পঞ্চাশ কোচ দৈৰ্ঘ্যৰ এখন বিস্তৃত, জনবসতিপূৰ্ণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ উপযোগী দ্বীপ আছিল বুলিও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Cazim
 |first=Mohammed
 |title=A Description of Asam
 |translator=Henry Vansittart
 |journal=Asiatick Researches
 |volume=2
 |year=1799
 |pages=171–172
 |language=en
}}&lt;/ref&gt; ১৮৮৩ চনত এফ. ছেইণ্ট জন মিচেলে তেওঁৰ ''The North-East Frontier of India'' গ্ৰন্থত কাজিমৰ ''ধোনেক'' নদীখনক দিহিং হিচাপে চিনাক্ত কৰে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে গড়গাঁৱত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত আহোম বাহিনীয়ে দিহিং পাৰ হৈ দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজৰ বিস্তৃত দ্বীপটোত আশ্ৰয় লৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Michell
 |first=F. St. John
 |title=The North-East Frontier of India: A Topographical, Political and Military Report
 |year=1883
 |publisher=Government of India
 |language=en
}}&lt;/ref&gt; টম বয়ডেও কাজিমৰ ''ধোনেক''ক দিহিং আৰু ''লাকেইগেৰেহ''ক লাখৌগড় হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite thesis
 |last=Boyd
 |first=Thomas R.
 |title=Dreams and Disasters on the Banks of the Brahmaputra: Dwelling and Aspiration in Majuli, Northeast India
 |type=PhD thesis
 |institution=University of Manchester
 |year=2021
 |url=https://research.manchester.ac.uk/files/216124556/FULL_TEXT.PDF
}}&lt;/ref&gt; এডৱাৰ্ড গেইটে ১৬৬২ চনত মীৰ জুমলাৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত ''লাখৌ''ক দিহিং–ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ তৎকালীন সংগমস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ পুনৰ্গঠন অনুসৰি সেই সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত [[মাজুলী]]ৰ উত্তৰফালে বৈ গৈছিল, আনহাতে দিহিং নদী মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ গৈ দিচাং আৰু দিখৌ নদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল। মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্তত দক্ষিণৰ দিহিং আৰু উত্তৰৰ লুইত পুনৰ মিলিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward Albert
 |title=A History of Assam
 |year=1926
 |edition=2nd
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |location=Calcutta and Simla
 |page=132
}}&lt;/ref&gt; মীৰ জুমলাৰ উজনি অসম অভিমুখী অভিযানৰ বিৱৰণসমূহেও লাখৌৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে তথ্য প্ৰদান কৰে। এই অভিযানৰ ঐতিহাসিক ভূগোলৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাত আই. এছ. মুমতাজাই উল্লেখ কৰিছে যে কলিয়াবৰ আৰু লাখৌৰ মাজৰ অঞ্চলটো সেই সময়ত অৰণ্য আৰু জলাভূমিৰে আৱৰা আছিল। বৰ্তমানৰ [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] এই অঞ্চলৰ ভিতৰতে অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Mumtaza
 |first=I. S.
 |title=Mir Jumla's Assam Invasion as Depicted by the Ahom Buranji: A Study in Historical Geography
 |journal=Proceedings of the Indian History Congress
 |volume=55
 |year=1994
 |pages=368–374
 |jstor=44143375
}}&lt;/ref&gt;

অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত সংগৃহীত তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জন পিটাৰ ৱেডে দিহিঙৰ পুৰণি সংগমস্থলৰ অধিক বিস্তৃত বৰ্ণনা দিছিল। ৱেডৰ মতে, দিহিং নদী পশ্চিমলৈ ঘূৰি [[কলিয়াবৰ]]ৰ প্ৰায় চল্লিশ মাইল উজনিত ''জুনটিয়াৰান'' (''Zoontiaran'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে লুইতৰ সৈতে মিলিত হৈছিল। এই সংগমস্থলৰ ওচৰত দক্ষিণ পাৰত ''পুলাৰঘাট'' (''Poolarghaut'') আৰু উত্তৰ পাৰত ''ফোগাদেৰাগাঁও'' (''Phogaderagaon'') অৱস্থিত আছিল।&lt;ref name=&quot;Wade-Dihing&quot;&gt;{{cite book
 |last=Wade
 |first=John Peter
 |editor-last=Sharma
 |editor-first=Benudhar
 |title=An Account of Assam
 |chapter=A Geographical Sketch of Assam
 |orig-date=1800
 |year=1927
 |publisher=R. Sarmah
 |location=North Lakhimpur, Assam
 |page=31
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418
 |quote=joins the Looicheh opposite to Zoontiaran, about forty miles above Coliabur
}}&lt;/ref&gt; মাজুলীৰ বৰ্ণনাতো ৱেডে দিহিং আৰু লুইতৰ পুনৰ মিলনস্থল কলিয়াবৰৰ উজনিত আৰু ''বানফাং'' (''Banfangh'') নামৰ স্থানৰ বিপৰীতে স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ ''ৰূপেই চাপৰি'' (''Roopei-Chapoori'')ক এই দুয়োখন নদীৰ সংগমস্থলত অৱস্থিত মাজুলীৰ পশ্চিম প্ৰান্ত হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Wade
 |first=John Peter
 |editor-last=Sharma
 |editor-first=Benudhar
 |title=An Account of Assam
 |chapter=A Geographical Sketch of Assam
 |orig-date=1800
 |year=1927
 |publisher=R. Sarmah
 |location=North Lakhimpur, Assam
 |pages=32–33
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418
}}&lt;/ref&gt; ৱেডৰ অসমৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত [[মাজুলী]]ক দক্ষিণে দিহিং আৰু উত্তৰে লুইতেৰে গঠিত নদীদ্বীপ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। দ্বীপটোৰ মাজেৰে যোৱা কেইবাটাও সুঁতিয়ে এই দুয়োখন নদীক সংযোগ কৰিছিল। একেখন গ্ৰন্থতে ৱেডে অসমক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আধাৰত তিনিটা প্ৰধান ভৌগোলিক বিভাগত বিভক্ত কৰিছে—''উত্তৰকোল'' বা ''উত্তৰপাৰ'', ''দক্ষিণকোল'' বা ''দক্ষিণপাৰ'' আৰু ''মাজুলী''। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰথম দুটা নাম পূৰ্বতে বিশেষকৈ উজনি অসমৰ ভূখণ্ডসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Wade
 |first=John Peter
 |editor-last=Sharma
 |editor-first=Benudhar
 |title=An Account of Assam
 |chapter=A Geographical Sketch of Assam
 |orig-date=1800
 |year=1927
 |publisher=R. Sarmah
 |location=North Lakhimpur, Assam
 |pages=3, 8, 32
 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.125418
}}&lt;/ref&gt;

এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ব্যৱহৃত ''দিহিং'' নামটোৱে মাজুলীৰ দক্ষিণফালে বৈ যোৱা নদীপথক বুজাইছিল। গেইটৰ নিজৰ সময়ত সেই নদীপথেই মাজুলীৰ দক্ষিণে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মূল সুঁতি আছিল। অৱশ্যে তেওঁ সতৰ্ক কৰি দিছিল যে দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈ থকাৰ অৰ্থ এই নহয় যে বিৱৰণ কৰা প্ৰতিটো সময়তেই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সুঁতি মাজুলীৰ উত্তৰফালে বৈ আছিল। গেইটে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে হোৰেছ হেইমেন উইলছনৰ ১৮৫২ চনৰ ''Narrative of the Burmese War in 1824–26'' গ্ৰন্থৰ সৈতে প্ৰকাশিত মানচিত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়তো মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথটোক ''দিহিং'' বুলি কোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward Albert
 |title=A History of Assam
 |year=1906
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |location=Calcutta
 |page=192
 |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait
}}&lt;/ref&gt; ঊনবিংশ শতিকাৰ মানচিত্ৰসমূহতো দিহিং নদীৰ পুৰণি নাম আৰু গতিপথৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বেলজিয়ামৰ মানচিত্ৰকাৰ ফিলিপ ভাণ্ডাৰমেলেনে ১৮২৭ চনত প্ৰকাশ কৰা ''Atlas Universel''-ৰ ''Assam et Boutan'' (Asie, নং ৮৪) মানচিত্ৰখনত বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণৰ নদীপথক দিহিং নামেৰে দেখুওৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite map
 |last=Vandermaelen
 |first=Philippe
 |title=Assam et Boutan
 |series=Atlas Universel, Asie no. 84
 |year=1827
 |publisher=H. Ode
 |location=Brussels
 |scale=1:1,641,836
 |url=https://static-prod.lib.princeton.edu/visual_materials/maps/websites/vandermaelen/Volume2.html
}}&lt;/ref&gt; গেইটে লিপিবদ্ধ কৰা অসমীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৭৩৫ চনত দিবাং নদীয়ে নমাই অনা এক বৃহৎ বানপানীৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল। অৱশ্যে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো উত্তৰৰ নদীপথে যথেষ্ট পৰিমাণৰ পানী বহন কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী ভূ-আকৃতিবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নসমূহে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য নদীপথৰ পুনৰ্বিন্যাসক প্ৰায় ১৭৫০ চনৰ এক বৃহৎ বানপানীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward Albert
 |title=A History of Assam
 |year=1906
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |location=Calcutta
 |page=192
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mahanta2024&quot;/&gt; গেইটে ইয়াৰো আগৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা অসমীয়া জনশ্ৰুতি লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি [[দিখৌ নদী]] এসময়ত স্বতন্ত্ৰ গতিপথেৰে [[কাজলীমুখ]]লৈকে বৈ গৈছিল। সেই পুৰণি নদীপথৰ কিছুমান অংশ মাজুলীৰ ''টুনি'' সুঁতি আৰু নগাঁৱৰ [[কলং নদী]] হিচাপে বৰ্তি থকা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward Albert
 |title=A History of Assam
 |year=1926
 |edition=2nd
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |location=Calcutta and Simla
 |page=132
}}&lt;/ref&gt;

জে. এন. শৰ্মাই উপগ্ৰহীয় চিত্ৰ বিশ্লেষণ কৰি এখন বৃহৎ প্ৰাচীন নদীৰ পৰিত্যক্ত গতিপথসমূহ চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁ এই পূৰ্বৰ নদীখনক ''প্ৰটো-বুঢ়ী দিহিং'' (''Proto-Burhi Dihing'') বুলি অভিহিত কৰে। ইয়াৰ উজনি অংশৰ পুৰণি গতিপথ প্ৰধানকৈ বৰ্তমানৰ দিহিং নদীৰ উত্তৰফালে অৱস্থিত আছিল আৰু [[নাহৰকটীয়া]]ৰ ওচৰত বৰ্তমানৰ নদীপথ অতিক্ৰম কৰিছিল। ভটিয়নি অংশৰ পৰিত্যক্ত নদীপথসমূহ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ দক্ষিণফালে, বুঢ়ী দিহিং আৰু দিচাং নদীৰ মাজৰ ভূখণ্ডৰ মাজেৰে পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল। টিংখাংৰ পশ্চিমত এই পুৰণি নদীপথসমূহ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ—দুটা গোটত বিভক্ত হৈ চেপনৰ ওচৰত পুনৰ মিলিত হৈছিল। শৰ্মাই এই গতিপথসমূহৰ বিন্যাসৰ পৰা অনুমান কৰিছিল যে দিহিংৰ ভটিয়নি ধাৰা ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈ বৰ্তমানৰ অৱস্থান লাভ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite conference
 |last=Sarma
 |first=Jogendra Nath
 |title=A Study on Palaeochannels from Satellite Imagery in a Part of Upper Assam
 |conference=National Symposium on Remote Sensing Applications for Resource Management with Special Emphasis on the North-Eastern Region
 |location=Guwahati
 |date=25–27 November 1993
 |pages=77–79, 82–83 |url=https://www.researchgate.net/publication/282791359_A_study_on_Palaeochannels_from_satellite_imagery_in_a_part_of_Upper_Assam
}}&lt;/ref&gt; জে. এন. শৰ্মা আৰু এম. কে. ফুকনে কৰা পুনৰ্গঠন অনুসৰি পূৰ্বৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ বা লুইত মাজুলীৰ উত্তৰফালে আৰু দিহিং দক্ষিণফালে বৈ গৈছিল। দক্ষিণেৰে বৈ যাওঁতে দিহিঙে [[দিখৌ নদী|দিখৌ]], [[জাঁজী নদী|জাঁজী]], [[ভোগদৈ নদী|ভোগদৈ]] আৰু [[ধনশিৰি নদী|ধনশিৰি]] আদি উপনৈৰ পানী গ্ৰহণ কৰি অৱশেষত লাখৌত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে মিলিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite report |title=Morphological Studies of River Brahmaputra Using Remote Sensing Technique: Final Report |author=Indian Institute of Technology Guwahati |publisher=Central Water Commission |year=2019 |page=163 |chapter=14.1 Origin and Formation of Majuli Island |url=https://cwc.gov.in/sites/default/files/brahmaputramorphologyreports.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last1=Sarma
 |first1=J. N.
 |last2=Phukan
 |first2=M. K.
 |title=Origin and some geomorphological changes of Majuli Island of the Brahmaputra River in Assam, India
 |journal=Geomorphology
 |volume=60
 |issue=1–2
 |year=2004
 |pages=1–19
 |doi=10.1016/j.geomorph.2003.07.013
}}&lt;/ref&gt; মহন্ত আৰু তেওঁৰ সহযোগী গৱেষকসকলৰ ২০২৪ চনৰ পুনৰ্গঠনত, একে মডেলৰ আধাৰত, বৃহৎ নদী-পুনৰ্বিন্যাসৰ পূৰ্বৰ দিহিং নদীক মাজুলীৰ দক্ষিণে বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গতিপথৰ প্ৰায় অনুৰূপ পথেৰে বৈ লাখৌত উত্তৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–লুইতৰ সৈতে মিলিত হোৱা দেখুওৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Mahanta2024&quot;&gt;{{cite journal
 |last1=Mahanta
 |first1=Bashab N.
 |last2=Kashyap
 |first2=M. P.
 |last3=Mahapatra
 |first3=B. M.
 |last4=Goswami
 |first4=Tapos Kumar
 |title=Tectonic anabranching of Brahmaputra River system: implications on survival of world's largest inhabited river island Majuli
 |journal=Discover Geoscience
 |volume=2
 |year=2024
 |article-number=93
 |doi=10.1007/s44288-024-00100-7
 |doi-access=free
}}&lt;/ref&gt; শৰ্মা, বৰা আৰু গোস্বামীৰ অধ্যয়ন অনুসৰি প্ৰায় ২৫০ বছৰ আগলৈকে দিহিং নদী পশ্চিমমুৱা হৈ শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেৰে বৈ মাজুলীৰ একেবাৰে পশ্চিম প্ৰান্তত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিছিল। এই সংগমস্থল বৰ্তমানৰ দিহিংমুখৰ পৰা প্ৰায় ২০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আছিল।&lt;ref&gt;{{citation
 |last1=Sarma
 |first1=Jogendra Nath
 |last2=Borah
 |first2=D.
 |last3=Goswami
 |first3=U.
 |title=Change of river channel and bank erosion of the Burhi Dihing River (Assam), assessed using remote sensing data and GIS
 |page=95
}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ–দিহিং নদীব্যৱস্থাত হোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য সোঁত মাজুলীৰ দক্ষিণৰ নদীপথলৈ স্থানান্তৰিত হয়।

দিহিংৰ পুৰণি গতিপথৰ প্ৰতিফলন ইয়াৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক বসতিস্থল আৰু ৰাজধানীসমূহৰ বিৱৰণতো পোৱা যায়। বুৰঞ্জীসমূহত [[নামৰূপ]], টিপাম আৰু শালগুৰিক দিহিং নদীৰ পাৰত আহোমসকলে স্থাপন কৰা ক্ৰমাগত বসতিস্থল হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। আন এক বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, চুখামফাৰ ৰাজত্বকালত (১৫৫২–১৬০৩ খ্ৰীষ্টাব্দ) দিহিংৰ পাৰত আঠজোপা ''আঠা'' গছ ৰোপণ কৰাৰ ফলত ''আঠাবাৰী'' নামৰ উৎপত্তি হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Saikia
 |first=Sayeeda Yasmin
 |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam
 |location=Guwahati
 |publisher=Spectrum Publications
 |year=1997
 |pages=21, 42
 |isbn=81-85319-61-8
}}&lt;/ref&gt; আহোম ৰাজ্যৰ বিকাশৰ সময়ত [[চুদাংফা]]ই দিহিংৰ ওচৰৰ চৰগুৱাত ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত [[চুহুংমুং]]য়ে দিহিংৰ পাৰত [[বকতা]]ত ৰাজধানী স্থাপন কৰাৰ লগতে বানপানীৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মথাউৰি নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Gait
 |first=Edward A.
 |title=A History of Assam
 |edition=2nd
 |location=Calcutta and Simla
 |publisher=Thacker, Spink &amp; Co.
 |year=1926
 |pages=83, 85
}}&lt;/ref&gt; এই স্থানসমূহৰ কেইবাটাও বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিংৰ পাৰত অৱস্থিত নহ'লেও নদীখনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কই উজনি অসমৰ মাজেৰে ইয়াৰ পূৰ্বৰ পশ্চিমমুখী গতিপথৰ সাক্ষ্য বহন কৰে।&lt;ref&gt;Sarma, Jogendranath, ''Change of River Channel and Bank Erosion of the Burhi Dihing River (Assam), Assessed Using Remote Sensing Data and GIS'', p. 95.&lt;/ref&gt;

==অৰ্থনীতি==
দিহিং নদী উপত্যকা অৰ্থনৈতিকভাৱে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত জয়পুৰ-দিহিং বৰ্ষাৰণ্য আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অঞ্চল অৱস্থিত। কৃষিক্ষেত্ৰত বিশাল সাৰুৱা ধাননি পথাৰ, বাঁহ আৰু তামোলৰ বাৰী আৰু [[চাহ]] বাগিচাৰ বাবে দিহিং উপত্যকা বিখ্যাত। খনিজ সম্পদৰ ভিতৰত এই অঞ্চলত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ ক্ষেত্ৰ আৰু [[কয়লা]]ক্ষেত্ৰ আছে। ইয়াৰ উপত্যকাত নামচাই, [[লিডু]], [[মাৰ্ঘেৰিটা]], [[ডিগবৈ]], [[দুলিয়াজান]] আৰু [[নাহৰকটীয়া]] আদি উল্লেখযোগ্য নগৰ আৰু চহৰ অৱস্থিত।

==উল্লেখযোগ্য উপনৈসমূহ==

===টিৰাপ নৈ===
বুঢ়ী দিহিঙৰ ডাঙৰ উপনৈসমূহৰ ভিতৰত টিৰাপ নৈ অন্যতম। অৰুণাচলৰ টিৰাপ জিলাৰ ২,৭৮০ মিটাৰ উচ্চতাৰ ৰোহো নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই ৯৬ কিঃমিঃ উত্তৰ-পূবমুৱা হৈ বৈ আহি চাংলাং জিলাত সোমায়। তাৰ পাছত টিৰাপৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ১২ কিঃমিঃ আহি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমায়। ইয়াত টিপং নৈৰ সৈতে লগ লাগি ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হৈ লেখাপানীৰ পৰা উত্তৰ-পশ্চিমমুৱা হৈ ছিপি জানৰ লগ হৈ ৫ কিঃমিঃ বৈ আহি লিডুৰ উত্তৰত টিৰাপ নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিৰাপ নৈৰ দৈৰ্ঘ্য ১৪৫ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১,০৬৪ বৰ্গ কিঃমিঃ।

===নামদাং নৈ===
অসম-অৰুণাচল সীমান্তৰ হাচংপানী, টিককপানী আৰু জাগুনপানী নামৰ তিনিখন জান মিলি এই নৈৰ নাম নামদাং হৈছে। নৈখন অসমত সোমাই উত্তৰ-পশ্চিমলৈ ৫ কিঃমিঃ আহি মাৰ্ঘেৰিটাৰ পূবত প্ৰধান পথ পাৰ হৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে।

===ডিৰাক নৈ===
অৰুণাচলৰ ভিতৰৰ পৰা ওলাই আহি টিৰাপ জিলাৰ মাজেদি বৈ নামটক চাহ বাগিচাৰ ওচৰেদি তিনিচুকীয়া জিলাত সোমাই ডিৰাক সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ মাজেদি ৪ কিঃমিঃ ভটিয়াই ডিৰাকমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰিছে। নদীখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩২ কিঃমিঃ।

===নামচাং নৈ===
এই নৈখন টিৰাপ জিলাৰ সৰুখুনচা নামৰ ঠাইৰ পৰা ওলাই উত্তৰ-পশ্চিম দিশত ২৪ কিঃমিঃ বৈ আহি বাৰিকপানী আৰু বমাট জু নামৰ দুখন জানৰ লগ হৈ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ শুকানজুৰি নামৰ ঠাইত ওলায়। তাৰ পাছত দেওমালীৰ কাষেদি বৈ নামচাং নৈখন বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৫১ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৯৯ বৰ্গ কিঃমিঃ।

===ডিগবৈ নৈ===
এই নৈখন তিনিচুকীয়া জিলাৰ বগাপানী সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা খাৰজান নামেৰে ওলায়। তাৰ পাছত দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি আহি দক্ষিণ বালিজান আৰু বৰজান নামৰ দুটা জানৰ সৈতে লগ হৈ ডিগবৈ তেল নগৰৰ মাজেদি আহি ডিগবৈ নৈ নাম লয়। তাৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত বৈ গৈ ভাদৈ পাঁচআলি হৈ দুটা মান জানৰ লগ হৈ উষাপুৰেদি এটা অৰ্ধবৃত্তাকাৰ গতিপথেৰে ডিগবৈমুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৪৮ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১৬০ বৰ্গ কিঃমিঃ।

===টিপলিং নৈ===
তিনিচুকীয়া জিলাৰ দিহিং সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ নগা জান আৰু ঢেকীয়াজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা বৈ আহি দুলীয়াজানৰ ওচৰৰ টিপলিং ঘাটত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিপলিং নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ২৮ কিঃমিঃ।

===টিংৰাই নৈ===
এই নৈখন বগাপানী ৰেল ষ্টেচনৰ কাষৰ পৰা ওলাই পশ্চিমমুৱা হৈ দিহিং বনাঞ্চলৰ মাজেদি বৈ আহি তিনিচুকীয়া-দুলীয়াজান পথৰ কাষত পাখৰী জানৰ সৈতে লগ লাগে। ইটাখুলি চাহ বাগিচাৰ কাষেদি এটা ভাঁজ লৈ বালিজান চাহ বাগিচাৰ উত্তৰত হুগ্ৰীজান নামৰ জান এটাৰ সৈতে লগ লাগি টিংৰাই চাৰিআলিৰ পৰা ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পশ্চিমলৈ গৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। টিংৰাই নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৬ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৩৪২ বৰ্গ কিঃমিঃ।

===দিচাম নৈ===
এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জয়পুৰৰ শিলিখা পাহাৰৰ ৪৭৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ পৰা, নামৰূপৰ পৰ্বতপুৰৰ প্ৰায় ৪ কিঃমিঃ দক্ষিণ-পূবত, উৎপত্তি হয়। তাৰ পাছত কচুজান হৈ লবংখোলা জান আৰু নাহৰপুং জানৰ সৈতে লগ লাগে আৰু পুনৰ পানীবুৰা জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ বৈ দিচাম নৈ বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। দিচাম নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ৩৮ কিঃমিঃ।

===চেঁচা নৈ===
এই নৈখন ডিব্ৰুগড় জিলাৰ পানীতোলা ৰেল ষ্টেচনৰ ওচৰৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ বালিজান আৰু ডিকম জানৰ সৈতে লগ হৈ ১৫ কিঃমিঃ বৈ আহি মহমাৰি চাহ বাগিচাৰ ওচৰত ঘুগুৰা জানৰ লগ হয়। তাৰ পাছত ঘোঁৰামৰাৰ পৰা চেঁচা নৈখন দক্ষিণ-পশ্চিমমুৱা হৈ ৪ কিঃমিঃ আহি চেঙেলী জানৰ লগ হৈ ৬ কিঃমিঃ ভটিয়াই কোটোহাৰ ওচৰত ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ পাৰ হয়। তাৰপৰা ১০ কিঃমিঃ আহি বৰদৈবামৰ ওচৰত বাঘজানৰ সৈতে লগ হয়। তাৰ পৰা ৮ কিঃমিঃ বৈ গৈ নৈখনে চেঁচামুখত বুঢ়ী দিহিঙত পৰে। চেঁচা নৈখনৰ দৈৰ্ঘ্য ১০৯ কিঃমিঃ আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ৫০২ বৰ্গ কিঃমিঃ।

==লগতে চাওক==
* [[অসমৰ নদীসমূহৰ তালিকা]]
* [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]]
* [[মাজুলী]]

==তথ্য উৎস==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ নদী]]
[[শ্ৰেণী:ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উপনৈ]]</text>
      <sha1>2ept1jjnnikw12mpw8s9h842st1ry94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ইলেনা চিতাৰিস্তী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57210</id>
    <revision>
      <id>648539</id>
      <parentid>568840</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17157" sha1="kw5b2b3spkh4swy41nn5ufmrrq6hd7u" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|name=ইলেনা চিতাৰিস্তী|image=Ileana Citaristi.jpg|caption=ইলেনা চিতাৰিস্তী, উৎকল সংগীত মহাবিদ্যালয় ভুৱনেশ্বৰত। |birth_name=ইলেনা চিতাৰিস্তী|birth_date=&lt;!--{{Birth date and age|1951|6|27|mf=y}}--&gt;|birth_place=[[বাৰ্গামো]], [[ইটালী]]|origin=[[ইটালী|ইটালীয়ান]]|genre=ওড়িছী নৃত্য|occupation=ওড়িছী নৃত্য আৰু [[ছাও নৃত্য|ছাও]] নৃত্যশিল্পী, [[পৰিৱেশক]] আৰু নৃত্য পৰিশিক্ষক|website={{Official website|http://www.kalinga.net/ileana/index.htm}}|background=non_performing_personnel}}
'''ইলেনা চিতাৰিস্তী''' ({{Lang-en|Ileana Citaristi}}) হৈছে এগৰাকী [[ইটালী|ইটালীয়ান]] বংশৰ [[ওড়িছী নৃত্য]] আৰু [[ছাও নৃত্য|ছাও]] নৃত্যশিল্পী আৰু [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[ভুৱনেশ্বৰ|ভুৱনেশ্বৰত]] অৱস্থিত নৃত্য প্ৰশিক্ষক। ১৯৯৫ চনত তেওঁ যুগন্তৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ [[ক'ৰিয়'গ্ৰাফী (নৃত্য)|ক'ৰিয়'গ্ৰাফীৰ]] বাবে ৪৩তম [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]]ৰে ভূষিত হয় আৰু ২০০৬ চনত [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] অৱদানৰ বাবে বিদেশী বংশৰ প্ৰথম নৃত্যশিল্পী হৈ [[পদ্মশ্ৰী|পদ্মশ্ৰী বঁটা]] লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=She Sways to Conquer|url=http://archive.indianexpress.com/news/she-sways-to-conquer/1974/|accessdate=22 August 2014|publisher=The Indian Express|date=7 April 2006}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাথমিক জীৱন ==
চিতাৰিস্তী, [[ইটালী]]ৰ বাৰ্গামোৰৰ মানুহ,&lt;ref name=&quot;articles.timesofindia.indiatimes&quot;&gt;{{cite news|title=Odisha is now my home: Ileana Citaristi|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/news-and-interviews/31254416_1_odissi-odisha-yoga|accessdate=6 November 2012|newspaper=The Times of India|date=March 29, 2012|archivedate=2013-01-03|archiveurl=https://archive.today/20130103151641/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-29/news-and-interviews/31254416_1_odissi-odisha-yoga|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[ইটালী|ইটালীৰ]] ডেমোক্ৰজীয়া [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টানী]]য় দলৰ শীৰ্ষস্থানীয় ৰাজনীতিবিদ ছেভেৰিনো চিতাৰিস্তীৰ জীয়েক।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Description of a dancer's life - Ileana Citaristi|url=http://danceshadow.com/ileana-citaristi|website=danceshadow.com|accessdate=22 August 2014|archivedate=26 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140826114924/http://danceshadow.com/ileana-citaristi/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=India, aggredita ballerina italiana. E' figlia dell'ex Dc Citaristi|url=http://www.repubblica.it/esteri/2013/07/21/foto/india_aggredita_ballerina_indiana_e_figlia_del_tesoriere_citaristi-63437346/1/#1|accessdate=22 August 2014|publisher=La Republica}}&lt;/ref&gt; [[কথাকলি|কথাকলী]] শিকাৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ আগত তেওঁ [[ইটালী]]ৰ ঐতিহ্যবাহী আৰু পৰীক্ষামূলক থিয়েটাৰত অভিনেত্ৰী হিচাপে পাঁচ বছৰ অতিবাহিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;kalinga_a&quot;&gt;{{cite web|title=Ileana Citarista - Curriculum Vitae|url=http://www.kalinga.net/ileana/cv.htm|accessdate=6 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907034226/http://www.kalinga.net/ileana/cv.htm|archive-date=7 September 2011|url-status=dead|archivedate=7 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907034226/http://www.kalinga.net/ileana/cv.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ [[কেৰালা]]লৈ গুচি গৈছিল, য'ত তেওঁ তেওঁৰ [[কথাকলি]] [[গুৰু কৃষ্ণন নাম্বুদাৰী]]ৰ পৰামৰ্শত ওড়িশা লৈ যোৱাৰ আগত তেওঁ [[কথাকলি]] অধ্যয়নৰত তিনি মাহ অতিবাহিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ladies who love Indian rhythm|url=http://www.dailypioneer.com/vivacity/103668-ladies-who-love-indian-rhythm.html|accessdate=6 November 2012|newspaper=The Pioneer|date=23 October 2012|archivedate=31 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121031235411/http://www.dailypioneer.com/vivacity/103668-ladies-who-love-indian-rhythm.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

১৯৭৯ চনৰ পৰা তেওঁ ওড়িশাত বসবাস কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{cite news|title=Finding her own idiom|url=http://www.thehindu.com/arts/dance/article2369405.ece?css=print|accessdate=6 November 2012|newspaper=The Hindu|date=August 18, 2011}}&lt;/ref&gt; তেওঁ 'ছাইকোএনালাইচিচ এণ্ড ইষ্টাৰ্ন পৌৰাণিক কাহিনী' বিষয়ত এটা থিচিচ সহ ফিলোচফিৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লয়।&lt;ref name=&quot;kalinga&quot;&gt;{{cite web|title=Ileana Citaristi - Bio Data|url=http://www.kalinga.net/ileana/biodata.htm|accessdate=6 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429005300/http://www.kalinga.net/ileana/biodata.htm|archive-date=29 April 2012|url-status=dead|archivedate=29 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120429005300/http://www.kalinga.net/ileana/biodata.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== নৃত্য পেচা ==
[[চিত্ৰ:Ileana_Citaristi_performing_Mayurbhanj_Chau_style_Siba_Tandaba.jpg|alt=|thumb|ইলেনা চিতাৰিস্তী ময়ূৰভঞ্জ ছাও পৰিৱেশন, দি উৎকল মিউজিক কলেজ, ভুৱনেশ্বৰ]]
[[চিত্ৰ:Ileana_Citaristi_performing_Mayurbhanj_Chhau.gif|alt=|thumb|চিতাৰিস্তী ২০১৪ চনত ময়ূৰভঞ্জ ছাও (শৈৱবাদ থিম) পৰিৱেশন কৰিছে। ]]
চিতাৰিস্তীৰ [[কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ|গুৰু কেলুচৰণ মহাপাত্ৰৰ]] অধীনত ওড়িছী নৃত্য শিকে আৰু ১৯৯৪ চনত তেওঁৰ নিজস্ব নৃত্যেৰ স্কুল আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;articles.timesofindia.indiatimes&quot; /&gt; চিতাৰিস্তী ময়ূৰভঞ্জ ছাওৰো এক প্ৰবক্তা, যিটো তেওঁ [[গুৰু হৰি নায়ক]]ৰ পৰা শিকিছিল আৰু 'ভুৱনেশ্বৰৰ সংগীত মহাবিদ্যালয়'ৰ পৰা ছাওৰ এটা আচাৰ্য উপাধি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Padmashri Ileana Citaristi|url=http://spicmacay.com/articles/padmashri-ileana-citaristi|publisher=[[SPICMACAY]]|accessdate=6 November 2012|archive-url=https://archive.is/20130202220725/http://spicmacay.com/articles/padmashri-ileana-citaristi|archive-date=2 February 2013|url-status=dead|archivedate=2 February 2013|archiveurl=https://archive.is/20130202220725/http://spicmacay.com/articles/padmashri-ileana-citaristi|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ১৯৯৬ চনত 'আৰ্ট ভিচন একাদেমি' প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যিটো [[থিয়েটাৰ]], সংগীত, নৃত্য আৰু চিত্ৰকলাৰ নিচিনা বিভিন্ন শৈল্পিক ফৰ্মৰ মাজত চিন্তাসমূহ ভাগ কৰি লোৱাৰ প্লেটফৰ্ম হিচাপে কাম কৰে। একাদেমি [[ওড়িশা|ওড়িশা]] আৰু ছাওতো ক্লাচ পৰিচালনা কৰিছে।&lt;ref name=&quot;narthaki&quot;&gt;{{cite web|title=Dr. Ileana Citaristi: My karma is to break new ground|url=http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv149.html|accessdate=6 November 2012}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰধান প্ৰযোজনা ==
ইলেনা চিতাৰিস্তী ওড়িছী নৃত্য আৰু ছাওত অভিনৱ ক'ৰিয়'গ্ৰাফীক প্ৰযোজনাৰ বাবে খ্যাতি, যিটো পশ্চিম আৰু পূৱ উভয় দেশৰ পৰা থিম আৰু শৈলী একগোট কৰি তৈয়াৰ কৰা। ছাওতত তেওঁ কিছুমান উল্লেখযোগ্য প্ৰযোজনা হ’ল 'ইকো' আৰু 'নাৰকিচাচ' অভিডৰ ৰূপান্তৰিত [[গ্ৰীক বৰ্ণমালা|গ্ৰীক]] শব্দৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, 'দ্য জাৰ্নি' যিটো জাপানী হাইকাচৰৰ ওপৰত আঁকা, 'ইমেজচ অফ চেঞ্জ' যিন আৰু ইয়াংয়েৰ চিন্তাৰ ধাৰা ভিত্তি কৰি আৰু 'ষ্টিল আই ৰাইচ' 'মাই এঞ্জেলুৰ এপিমনাম' কবিতা অৱলম্বন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; [[ওড়িশা|ওড়িছী নৃত্য ইতিহাস]] আৰু সাংস্কৃতিক ভূগোল সম্পৰ্কত [[ওড়িশা|ওড়িশাত]] 'মায়া দৰ্পন', 'মহানদী' আৰু 'নদী প্ৰবাহিত হৈছে',&lt;ref name=&quot;kalinga&quot; /&gt; 'কৰুণা', [[মাদাৰ টেৰেছা|মাদাৰ টেৰেছাৰ]] জীৱনী অবলম্বনত&lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt; আৰু 'চাৰনাম', তেওঁ ধৰ্মাৱলম্বী মহিলাসকলোক যিবিলাকে সিহঁতক সন্দেহজনক পেষ্ট থকা সত্ত্বেও মুক্তি লাভ কৰিছে,&lt;ref&gt;{{cite news|title=Oscillating between roles|url=http://www.thehindu.com/arts/dance/oscillating-between-roles/article101195.ece|accessdate=6 November 2012|newspaper=The Hindu|date=February 5, 2010}}&lt;/ref&gt; সিহঁতৰ এটা অংশ তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য ৰচনা।

== গ্ৰন্থ আৰু চলচ্চিত্ৰ ==
১৯৯৬ চনত [[অপৰ্ণা সেন]] পৰিচালিত এটা বঙালী [[চলচ্চিত্ৰ]] যুগান্তৰৰ উপৰিও তেওঁ চিতাৰিস্তীৰ এমএফ-ৰ বাবে ক'ৰিয়'গ্ৰাফী কৰিছিল। হুচেনৰ 'মীনাক্ষী: টেল অফ থ্ৰী চিটিচ্' (২০০৪)&lt;ref&gt;{{IMDb name|1619556}}&lt;/ref&gt; আৰু [[গৌতম ঘোষ]]ৰ 'আবাৰ অৰণ্যে' (২০০৩)।&lt;ref&gt;{{cite news|title=A blend of spaghetti and saag|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040411/herworld.htm#1|accessdate=6 November 2012|newspaper=The Tribune|date=April 11, 2004}}&lt;/ref&gt; চিতাৰিস্তী তিনিখন গ্ৰন্থৰো লিখক। ২০০১ চনত, তেওঁ 'দ্য মেকিং অফ এ গুৰু': [[কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ]], 'হিচ লাইফ এণ্ড টাইমচ' ২০১২ চনত ওড়িশাৰ ট্ৰেডিচনাল মাৰ্চাল অনুশীলন আৰু ২০১৬ চনত 'মাই জাৰ্নি', 'টেল অফ টু বাৰ্থ' প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;thehindu&quot; /&gt;'&lt;ref name=&quot;narthaki&quot; /&gt;'
[[চিত্ৰ:The_President,_Dr._A.P.J._Abdul_Kalam_presenting_Padma_Shri_to_Dr._Ileana_Citaristi,_for_her_contribution_to_Odissi_dance,_at_investiture_ceremony_in_New_Delhi_on_March_29,_2006.jpg|alt=|thumb|ৰাষ্ট্ৰপতি, [[এ পি জে আব্দুল কালাম|ডাঃ এ.পি.জে. আব্দুল কালাম]] [[২৯ মাৰ্চ|২৯ মাৰ্চ]], ২০০৬ ত [[নতুন দিল্লী]]ত বিনিয়োগ অনুষ্ঠানত [[ওড়িশা|ওড়িশা]] নৃত্যত অৱদানৰ বাবে। ইলেনা চিতাৰিস্তীক [[পদ্মশ্ৰী]] উপস্থাপন কৰিছে। ]]

== বঁটা আৰু সন্মান ==
চিতাৰিস্তী [[দূৰদৰ্শন|দূৰদৰ্শনৰ]] এগৰাকী 'A' গ্ৰেড শিল্পী। ১৯৯২ চনত তেওঁক নৃত্য শিল্পৰ বাবে 'লিঅনাইড মেচিন' উপাধি দিয়া হৈছিল। ১৯৯৬ চনত তেওঁ [[অপৰ্ণা সেন]]ৰ বঙালী চলচ্চিত্ৰ 'যুগান্তৰ' (১৯৯৫)-ত তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ ক'ৰিয়'গ্ৰাফীৰ বাবে [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;43rdaward&quot;&gt;{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx|title=43rd National Film Awards|publisher=[[International Film Festival of India]]|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215065528/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx|archive-date=2013-12-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;43rdawardPDF&quot;&gt;{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/43rd_nff_1996.pdf|title=43rd National Film Awards (PDF)|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=}}&lt;/ref&gt; তেওঁ আইচিচিআৰ (ICCR)-ত ‘'অসামান্য শিল্পী'’ হিচাপে এম্বেল হৈছিল&lt;ref&gt;http://www.iitbbs.ac.in/old/profile.php/ileana5/&lt;/ref&gt;

তেওঁ [[মুম্বাই|মুম্বাইৰ]] সুৰ চিঙ্গাৰ সংসদত প্ৰদত্ত 'ৰেজেশ্বৰ পুৰস্কাৰ'ও লাভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;kalinga&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;narthaki&quot; /&gt; ওড়িশাত অৱদানৰ বাবে, ২০০৬ চনত তেওঁক [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] [[পদ্মশ্ৰী]] ভূষিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;pdma&quot;&gt;{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|quote=..state:orissa; Country India|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archivedate=2013-05-10}}&lt;/ref&gt; [[ইটালী|ইটালীয়ান চৰকাৰ]] ২০০৮ চনত তেওঁক 'অৰ্ডাৰ অফ দ্য ষ্টাৰ অফ ইটালীয়ান' সংহতি হিচাপে সদস্য বনাই দিয়ে।&lt;ref name=&quot;kalinga_a&quot; /&gt;

== কৰ্ম ==
* 'দ্য মেকিং অফ এ গুৰু: কেলুচৰণ মহাপাত্ৰ, হিচ লাইফ এণ্ড টাইমচ', মনোহৰ পাব্লিক প্ৰকাশিত, ২০০১, {{ISBN|81-7304-369-8}}.
* 'ওড়িশা প্ৰথাগত মাৰ্চাল অনুশীলন', ২০১২

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

== বহিঃসংযোগ ==
* {{Commons category inline|Ileana Citaristi|ইলেনা চিতাৰিস্তী}}
* [http://www.kalinga.net/ileana/index.htm Ileana Citaristi's Website] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{authority control}}

[[শ্ৰেণী:ইটালীৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:নৃত্যশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য পৰিচালনাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]]</text>
      <sha1>kw5b2b3spkh4swy41nn5ufmrrq6hd7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বেউলা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60274</id>
    <revision>
      <id>648579</id>
      <parentid>311393</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranjana Saikia</username>
        <id>52157</id>
      </contributor>
      <comment>/* কিংবদন্তী */</comment>
      <origin>648579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9400" sha1="pc2havf4x7qx30ga39jay3gwimp8ift" xml:space="preserve">{{about|পৌৰাণিক চৰিত্ৰ বেউলা|১৯৫৪ত মুক্তি পোৱা এই চৰিত্ৰটোৰ আধাৰত নিৰ্মিত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰখন|সতী বেউলা (চলচ্চিত্ৰ)}}
{{Infobox deity
| type = Hindu
| name = বেউলা
| deity_of = &lt;!-- or god_of / Alusi_of --&gt;
| member_of =
| image =চিত্ৰ:Manasa_Mangal.jpg|200px|thumb|left|পাল (ভেল)ত মৃত পতিৰ সৈতে বেউলা
| alt = &lt;!-- for alternate text of the title image per WP:ALT --&gt;
| caption = পাল (ভেল)ত মৃত পতিৰ সৈতে বেউলা; (মনসা মংগল)
| other_names = সতী বেউলা বা সতী বেহুলা
| Old_Norse =
| script_name = [[ইংৰাজী]]
| script = Beula or Behula
| affiliation = [[লখিন্দৰ]] (পতি), [[চান্দ সদাগৰ]] (শহুৰ)
| cult_center = &lt;!-- or |
cult_centre = --&gt;
| abode = ভাৰতীয়
| planet = পৃথিৱী
| mantra = | mantra benefits =
| weapon = &lt;!-- or | weapons = --&gt; | battles =
| animals =
| symbol = &lt;!-- or | symbols = --&gt;
| height =
| age =
| tree =
| color = &lt;!-- or | colour = --&gt;
| number =
| consort = [[লখিন্দৰ]] (পতি)
| parents = [[চান্দ সদাগৰ]] (শহুৰ)
| siblings =
| offspring = &lt;!-- or | children = --&gt;
| predecessor =
| successor
| mount =
| gender = নাৰী
| Hinduism_equivalent = হয়
| equivalent1_type = শিৱ
| equivalent1 = শিৱ
| equivalent2_type = শিৱ
| equivalent2 = শিৱ
| region =
| ethnic_group =
| festivals =
| nirvana =
}}
'''বেউলা''' বা '''বেহুলা''' ({{lang-en|Beula or Behula}}) প্ৰাচীন অসমীয়া মনসা কাব্য&lt;ref name=&quot;satyendra&quot;&gt;{{cite book|title=মনসা-কাব্য |last= শৰ্মা|first= সত্যেন্দ্ৰনাথ|authorlink=|coauthors= |year=|publisher= |location= |isbn=|page= |pages= |url= |accessdate=}}&lt;/ref&gt; বা [[বঙালী সাহিত্য]]ৰ সুবিখ্যাত [[মংগলকাব্য]] [[মনসামংগল]]ৰ প্ৰধান চৰিত্ৰ, [[শিৱ পুৰাণ]] আদিৰ [[চান্দ সদাগৰ]]ৰ অন্যতম পুত্ৰ [[লখিন্দৰ]]ৰ পত্নী।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|title=বেউলা-লখিন্দৰেৰ অমৰ ভালোবাসাৰ গল্প|url=https://roar.media/bangla/main/art-culture/love-story-of-behula-and-lakhindar/ | accessdate=১৬ মে' ২০২০}}&lt;/ref&gt;

==কিংবদন্তী==
চান্দ সদাগৰৰ পুত্ৰ লখিন্দৰ আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থ বণিক সাহাৰ কন্যা বেউলাৰ সমসাময়িক কালত জন্ম হয়। দুই শিশুৱে একেলগে ডাঙৰ দীঘল হয় আৰু সিহঁতক ইজনে সিজনৰ প্ৰতি উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰে। লখিন্দৰৰ পিতৃ [[চান্দ সদাগৰ|চন্দ্ৰবণিক]] বা চান্দ সদাগৰ আছিল হিন্দু দেৱতা শিৱৰ একনিষ্ঠ পূজাৰী। তেওঁ অন্য কোনো দেৱতাকে আৰাধনা নকৰে। ইপিনে শিৱৰ কন্যা [[মনসা|মনসা দেৱী]] আছিল সৰ্পদেৱী, কিন্তু তেওঁক কোনেও পূজা অৰ্চনা নকৰিছিল৷&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bengali Devi Manasa |url=https://vedicgoddess.weebly.com/goddess-vidya-blog/more-on-bengali-devi-manas | accessdate=১৬ মে' ২০২০}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ পিতৃ শিৱই কৈছিল যে, যদি কোনো শিৱভক্ত বা শিৱৰ উপাসকে তেওঁৰ প্ৰথম মনসা পূজা কৰে তেন্তে মৰ্ত্যলোক ([[পৃথিৱী]])ত তেওঁৰ পূজা প্ৰচলন সম্ভৱ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেতিয়া মনসাই পূজাৰ আয়োজনৰ বাবে চান্দ সদাগৰক নিৰ্বাচন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Protidiner Sangbad |url=https://www.protidinersangbad.com/i-am-mine/185575/%E0%A6%AA%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A3%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A6%BE-%E0%A6%B2%E0%A6%95%E0%A7%8D%E0%A6%B7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%85%E0%A6%AE%E0%A6%B0-%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80 | accessdate=১৬ মে' ২০২০}}&lt;/ref&gt;

শিৱৰ উপাসক চান্দ সদাগৰে মনসা দেৱীৰ এই প্ৰস্তাৱ অস্বীকাৰ কৰে। তেতিয়া ক্ৰোধান্বিতা হৈ মনসাই চান্দ সদাগৰক শাপ দিয়ে যে, তেওঁ চান্দ সদাগৰৰ প্ৰতিটো সন্তানকে বিনাশ কৰিব। মনসা দেৱীৰ এই শাপৰ কাৰণে চান্দ সদাগৰৰ এজন এজনকৈ প্ৰত্যেকটো সন্তানৰে সৰ্প দংশনত মৃত্যু হয়।

লখিন্দৰৰ বিবাহৰ সময়ত চান্দ সদাগৰে অধিক সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰে। তেওঁ সাপে ছিদ্ৰ কৰিব নোৱাৰাকৈ বিশ্বকৰ্মাৰ দ্বাৰা এটি ঘৰ সজাইছিল যদিও মনসা দেৱীয়ে তেওঁৰ উদ্দেশ্য বাস্তৱত পৰিণত কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু লখিন্দৰক দংশন কৰে।

প্ৰচলিত প্ৰথা অনুসৰি, যাক সাপে দংশন কৰে তেওঁৰ মৃতদেহ ভেলত তুলি নদীত ভাহাই দিয়া হয়, যাতে কোনো অলৌকিক শক্তিৰ দ্বাৰা পুন জীৱিত হয়। বেউলাই সকলোৰে বাধা অগ্ৰাহ্য কৰি তেওঁৰ স্বামীৰ লগত ভেলত যায়।

এসময়ত ভেলখন মনসাৰ পালনকৰ্তা মাতা নিতাৰ কাষলৈ যায়। তেনেতে ঐশ্বৰিক ক্ষমতাৰ বলত তেওঁ মৃত স্বামীৰ সৈতে স্বৰ্গত যাবলৈ সক্ষম হয়। মনসা দেৱীয়ে লখিন্দৰক পুন জীৱন দিয়ে যদিও বেউলাৰ শহুৰ চান্দ সদাগৰক মনসা দেৱীৰ পূজা কৰিবলৈ কয়। প্রথমতে চান্দ সদাগৰে দেৱী পদ্মাৱতীক পূজা-অর্চনা কৰিবলৈ মান্তি হোৱা নাছিল যদিও পিছলৈ বেউলাৰ কাকুৰ অনুৰোধ আৰু পত্নী সনেকাৰ বুজনিত বাঁওহাঁতেৰে হ'লেও মনসা পূজা কৰে আৰু এই পূজাৰ নামত বেলপাত এটা অর্পন কৰিলে । অৱশেষত চান্দ সদাগৰে মনসা দেৱীৰ পূজা কৰে।

== বংশ পৰিচয় ==
চান্দ সদাগৰৰ পত্নীৰ নাম আছিল [[সনেকা]]। লখিন্দৰ তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল আৰু [[সাহা]]ৰ জীয়াৰী বেউলা আছিল চান্দ সদাগৰৰ বোৱাৰী তথা লখিন্দৰৰ পত্নী। পূৰ্বজন্মত [[বেউলা]] [[বাণাসুৰ]]ৰ জীয়েক [[ঊষা]] আৰু লখিন্দৰ [[প্ৰদ্যুম্ন]]ৰ পুত্ৰ তথা [[শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ নাতি [[অনিৰুদ্ধ]] আছিল বুলি জনা যায়।&lt;ref&gt;{{cite book|title=চান্দ সদাগৰ|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.512533/page/n5/mode/2up|author=চন্দ্ৰকান্ত দত্ত|website=archive.org|page=১১১|accessdate=২৭ মে ২০২০}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [http://www.chintaa.com/index.php/networkdetails/showAerticle/2/24/bangla chintaa.com]
* [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.512533/page/n129/mode/2up archive.org]

[[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্য]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দু কিংবদন্তি]]</text>
      <sha1>pc2havf4x7qx30ga39jay3gwimp8ift</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ঘুমৰ নৃত্য</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67049</id>
    <revision>
      <id>648621</id>
      <parentid>578028</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13307" sha1="7t744p6kwcxfkn4in62ohnjkhmqu73t" xml:space="preserve">{{Infobox dance
|caption=নাৰী ঘুমৰ নৃত্যশিল্পী
|genre=লোকনৃত্য
|image=Ghoomar.jpg
|title=ঘুমৰ নৃত্য
|origin=[[ৰাজস্থান]], [[ভাৰত]]
}}
'''ঘুমৰ নৃত্য''' ({{lang-en|Ghoomar}}) [[ভাৰত]]ৰ [[ৰাজস্থান]]ত প্ৰচলিত একপ্ৰকাৰৰ পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য। আৰম্ভণিতে [[ভিল জনজাতি]]ৰ লোকসকলে দেৱী [[সৰস্বতী]]ক উপাসনা কৰিবলৈ এই নৃত্য কৰিছিল। পিছলৈ আন ৰাজস্থানী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলেও ইয়াক গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;rajasthandirect.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rajasthandirect.com/culture/dance/ghoomar|title=Ghoomar or Ghumar was basically developed by the Bhil tribe and was adopted by other Rajasthani communities.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/celebrity/story/padmavati-deepika-padukone-ghoomar-rajasthani-ghoomar-dance-queen-padmavati-what-is-ghoomar-lifest-1070722-2017-10-26|title=The song is titled 'Ghoomar', which is actually a traditional Bhil tribe folk dance, originally performed for worshiping goddess Saraswati.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/ghoomar-of-marwar-inspiring-indian-dressing-for-centuries/|title=Ghoomar, a traditional Bhil tribe folk dance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=Inquisitive Social Sciences|last=Kumar|first=Ashok Kiran|publisher=S. Chand Publishing|year=2014|isbn=9789352831098|location=India|pages=93}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=Native People of The World|last=Danver|first=Steven L.|publisher=Routledge|date=June 28, 2014|isbn=076568294X|location=United States|pages=522}}&lt;/ref&gt; ঘাঘৰা নামৰ প্ৰবাহিত পাৰম্পৰিক পোছাক পিন্ধি ওৰণিলোৱা মহিলাসকলে ঘুমৰ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে।&lt;ref&gt;http://www.rajasthantour4u.com/blog/index.php/2009/06/28/ghoomar-famous-social-folk-dance-of-rajasthan/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721162614/http://www.rajasthantour4u.com/blog/index.php/2009/06/28/ghoomar-famous-social-folk-dance-of-rajasthan/ |date=2018-07-21 }} Ghoomar - Famous Social Folk Dance of Rajasthan&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত &quot;বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০টা স্থানীয় নৃত্য&quot;ৰ তালিকাত ঘুমৰ নৃত্যক চতুৰ্থ স্থান ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/ghoomar-in-top-10-list-of-world-s-most-amazing-local-dances-113072300716_1.html|title=Ghoomar in top 10 list of world's most amazing local dances|work=Business Standard|date=23 July 2013|access-date=22 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/travel/top-10-local-dances-around-the-world/story-GMeap7HRuotPOEaFRCTrPI.html|title=Top 10 local dances around the world|work=Hindustan Times|date=8 July 2013|access-date=22 June 2017}}&lt;/ref&gt; এই নৃত্যত সাধাৰণতে প্ৰদৰ্শকসকলে এক বিস্তৃত বৃত্তৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰলৈ যোৱাৰ সময়ত টাকুৰী ঘুৰাৰ দৰে ঘূৰি নৃত্য কৰে। হিন্দীৰ 'ঘুমনা' শব্দটোৱে নৃত্যশিল্পীসকলৰ ঘূৰি ঘূৰি নৃত্য কৰা অৱস্থাক বৰ্ণনা কৰে আৰু ই হৈছে ঘুমৰ শব্দটোৰ আধাৰ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/rajasthan/ghoomer.html |title=Ghoomar Dance, Rajasthan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518082113/http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/rajasthan/ghoomer.html |archive-date=2012-05-18 |access-date=2021-02-14 |archivedate=2012-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518082113/http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/rajasthan/ghoomer.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rajasthanvisit.com/Ghoomar-Dance.htm |title=Ghoomar Dance - Rajasthan |publisher=rajasthanvisit.com |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329090026/http://www.rajasthanvisit.com/Ghoomar-Dance.htm |archive-date=29 March 2019 |access-date=14 February 2021 |archivedate=29 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329090026/http://www.rajasthanvisit.com/Ghoomar-Dance.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি অনুসৰি নৱ বিবাহিত কইনাই তেওঁৰ নতুন বৈবাহিক জীৱনৰ আৰম্ভণিত আদৰণি জনোৱা পৰ্বত ঘুমৰ নৃত্য কৰিব লাগে।&lt;ref&gt;Indian States At A Glance 2008-09: Performance, Facts And Figures - Rajasthan - Bhandari Laveesh (2008-09)&lt;/ref&gt; প্ৰায়ে বিশেষ অনুষ্ঠান যেনে বিবাহ, উৎসৱ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ঘুমাৰ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/-Rajasthan/Ghoomar-26321.htm|title=Ghoomar in India|access-date=2 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161202233833/http://www.india9.com/i9show/-Rajasthan/Ghoomar-26321.htm|archivedate=2 December 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এই নৃত্য কেতিয়াবা কেইবাঘণ্টাৰ জুৰি অব্যাহত থকা দেখা যায়।

১৯৮৬ চনত সন্তৰামপুৰৰ মহাৰাণী ৰাজমাতা গোবৰ্ধন কুমাৰীয়ে ঘুমাৰ লোকনৃত্য সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে 'গংগৌৰ ঘুমৰ নৃত্য একাডেমী' স্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Image Details&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indiatodayimages.com/buyimage-rajmata-goverdhan-kumari-2856307.html |title=Image Details |work=India Today |date=June 6, 2007 |access-date=August 25, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rajmata Goverdhan Kumari&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.iimahd.ernet.in/index.php?id=410&amp;newsID=39 |title=Rajmata Goverdhan Kumari |publisher=Indian Institute of Management, Ahmedabad |date=2016 |access-date=August 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023005/http://www.iimahd.ernet.in/index.php?id=410&amp;newsID=39 |archive-date=November 17, 2015 |url-status=dead |archivedate=November 17, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023005/http://www.iimahd.ernet.in/index.php?id=410&amp;newsID=39 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক তেওঁ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে ২০০৭ চনত দেশৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰে।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2013 |access-date=August 20, 2016 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=November 15, 2014 |archivedate=October 15, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==উৎপত্তি==
ঘুমৰ নৃত্য দেৱী [[সৰস্বতী]]ৰ উপাসনা কৰিবলৈ [[ভিল জনজাতি]]ৰ এক পৰম্পৰাগত লোক নৃত্য। পিছলৈ ইয়াক আন ৰাজস্থানী সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলেও গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;rajasthandirect.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; বিশেষকৈ ৰাজপুত ৰজাসকলৰ শাসনকালত ৰাজস্থানত ঘুমৰ নৃত্য জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। জয়পুৰ শাসন কৰা ৰাজপুতসকলৰ কচ্ছৱা ফৈদে ভিলসকলক পৰাজিত কৰিছিল আৰু পিছত এক শান্তিপূৰ্ণভাবে একেলগে থাকিবলৈ লৈছিল। সেয়ে ৰাজপুত ৰাজ্যত কিছুমান ভিলসকলৰ পৰম্পৰা আৰু অনুশীলন গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰে পৰা ই জয়পুৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল। তেওঁলোকে ইয়াক কিছুমান শুভ অনুষ্ঠানত প্ৰদৰ্শন কৰে। এই নৃত্য সাধাৰণতে সমবেত হোৱাৰ সময়ত মহিলাসকলে প্ৰদৰ্শন কৰে।&lt;ref name=&quot;rajasthandirect.com&quot; /&gt; মহিলাসকলে মুখ ঢাকি মূৰত ওৰণিৰ সৈতে ঘুৰ্ণন গতিত এই নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে।

ঘুমৰক কেতিয়াবা ঝুমৰ বুলিও কোৱা হয়। যিকোনো বয়সৰ মহিলাসকলে আনন্দেৰে ঘুমৰ নৃত্য কৰিব পাৰে কিয়নো ইয়াৰ সৰল গতি আছে। ইয়াৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বিশেষ প্ৰকাৰৰ পদচালনা। এই লোক নৃত্যৰ কোনো সময় সীমা নাই। ই কেইবাঘণ্টা বা গোটেই ৰাতি অব্যাহত থাকিব পাৰে।&lt;ref name=&quot;rajasthandirect.com&quot;/&gt;

ঘুমৰ প্ৰদৰ্শন কৰা নৃত্যশিল্পীসকলে ঘড়ী কাঁটাৰ দিশত আৰু বিপৰীত দিশত পদছচালনাৰ সৈতে আৰু প্ৰদৰ্শকসকলৰ মাজত কেতিয়াবা তেওঁলোকৰ হাত একত্ৰিত কৰে আৰু আনকি চাপৰি মাৰি ওলোৱাৰ সৈতে এটা বৃত্তাকাৰ দিশত আগবাঢ়ে। গীতবোৰৰ স্পন্দনৰ সৈতে পদচালনা একঁকালবৰ্তীকৰণ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নৃত্যৰ লয় বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে নৃত্যশিল্পীসকলেৰ নৃত্যৰ গতি বৃদ্ধি পায়।&lt;ref name=&quot;rajasthandirect.com&quot;/&gt;

==ঘুমৰ গীত==
পৰম্পৰাগত নৃত্য হিচাপে, ঘুমৰ নৃত্য প্ৰায়ে &quot;গৰবেণ্ড&quot;, &quot;পুদিনা&quot;, &quot;ৰুমাল&quot; আৰু &quot;মৰ বোলে ৰে&quot;ৰ দৰে পৰম্পৰাগত গীতত প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ঘুমৰ গীত সমূহত ৰাজকীয় কিংবদন্তি বা তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত হ'ব পাৰে। উল্লেখযোগ্য কিছুমান পৰম্পৰাগত ঘুমৰ গীত হৈছে:
* &quot;জয়পুৰ জাও তো&quot;
* &quot;চিৰমি মাহৰি চিৰমালী&quot;
* &quot;আৱে হিচকি&quot;
* &quot;মাহৰি ঘুমৰ চয়ে নখৰালী&quot;
* &quot;জৱাই জী পওনা&quot;
* &quot;তাৰা ৰি চুনদাদি&quot;
* &quot;মহৰো গৰবন্দ নখৰালো&quot;
* &quot;নাইনা ৰা লৱহী&quot;
* &quot;অৰ ৰং দে&quot;

==চিত্ৰমালা==
&lt;gallery&gt;
File:Ghoomar.jpg|ৰাজস্থানী বিবাহ উপলক্ষে ঘুমৰ নৃত্য
File:Rajput Woman performing Ghoomar 01.jpg|ঘুমৰ নৃত্যৰত অৱস্থাত এগৰাকী ৰাজপুত মহিলা
File:Rajput Woman performing Ghoomar02.jpg|ঘুমৰ নৃত্যৰত মহিলা
&lt;/gallery&gt;

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{youtube|nHhRWgkkpMk|ঘুমৰ নৃত্যৰ উদাহৰণ}}
{{ভাৰতীয় নৃত্য}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]]</text>
      <sha1>7t744p6kwcxfkn4in62ohnjkhmqu73t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গুলাবি গেং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74052</id>
    <revision>
      <id>648618</id>
      <parentid>426428</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24451" sha1="0kjcmutnvz9psdnavb15oqeivlygmb9" xml:space="preserve">[[File:Smiles and determination of rural Indian women 3.jpg|thumb|মধ্যপ্ৰদেশৰ গাঁৱৰ মহিলা]]
'''গুলাবি গেং''' (হিন্দী শব্দ গুলাবিৰ অৰ্থ &quot;গুলপীয়া&quot;) হৈছে এটি সজাগ গোট বা দল। দলটো প্ৰথমে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ&lt;ref name=&quot;Slate 2010&quot;&gt;{{cite news|last=Fontanella-Khan|first=Amana|title=Wear a Rose Sari and Carry a Big Stick: The gangs of India|url=http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2010/07/wear_a_pink_sari_and_carry_a_big_stick.html|access-date=2011-10-25|newspaper=[[Slate magazine]]|date=19 July 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107064017/http://www.slate.com/articles/double_x/doublex/2010/07/wear_a_pink_sari_and_carry_a_big_stick.html|archive-date=7 November 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; বান্দা জিলাত ব্যাপক ঘৰুৱা উৎপীড়ন আৰু মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হোৱা অন্যান্য হিংসাৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিবলৈ বুলি সৃষ্টি হৈছিল। &lt;ref name=&quot;BBC 2007&quot;&gt;{{cite news|last=Biswas|first=Soutik|title=India's 'pink' vigilante women|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7068875.stm|access-date=2010-07-20|newspaper=[[BBC News]]|date=26 November 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724121538/http://news.bbc.co.uk/2/hi/7068875.stm|archive-date=24 July 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত দলটোৰ নেতৃত্ব দিছিল সম্পত পাল দেৱীয়ে। 

গোটটোত ১৮ ৰ পৰা ৬০ বছৰ বয়সৰ মহিলা আছে। &lt;ref name=&quot;Sciences Po&quot;&gt;{{cite journal|last1=Sen|first1=Atreyee|title=Women's Vigilantism in India: A Case Study of the Pink Sari Gang|journal=Mass Violence &amp; Resistance|date=20 December 2012|url=http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/womens-vigilantism-india-case-study-pink-sari-gang|access-date=3 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104004933/http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/womens-vigilantism-india-case-study-pink-sari-gang|archive-date=4 November 2016|df=dmy-all|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104004933/http://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/womens-vigilantism-india-case-study-pink-sari-gang|archivedate=4 November 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১০ চনৰ পৰা এই দলটো বহু অঞ্চললৈ প্ৰসাৰিত হয়,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/gulabi-gang-indias-women-warrriors-201422610320612382.html|title=Gulabi Gang: India’s women warriors {{!}} India {{!}} Al Jazeera|website=www.aljazeera.com|access-date=2019-01-05}}&lt;/ref&gt; আৰু ই বৰ্তমান সমগ্ৰ উত্তৰ ভাৰতৰ ৰাজপথ আৰু স্থানীয় ৰাজনীতিত সক্ৰিয় হৈ আছে।&lt;ref name=&quot;Business Standard 2010&quot;&gt;{{cite news|last=Krishna|first=Geetanjali|title=The power of pink|url=http://www.business-standard.com/india/news/geetanjali-krishnapowerpink/397107/|access-date=2010-07-20|newspaper=[[Business Standard]]|date=5 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723144324/http://www.business-standard.com/india/news/geetanjali-krishnapowerpink/397107/|archive-date=23 July 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://panos.org.uk/features/sari-gang-fights-injustice/ Gulabi gang engagement in politics] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402104127/http://panos.org.uk/features/sari-gang-fights-injustice/ |date=2 April 2015 }}&lt;/ref&gt;

== পটভূমি ==
গুলাবি গেঙৰ মুখ্য কাৰ্যালয়টো অনানুষ্ঠানিক ভাৱে উত্তৰ প্ৰদেশৰ বান্দা জিলাৰ বাদাউচাত অৱস্থিত। &lt;ref name=&quot;Sciences Po&quot;/&gt; ২০০৩ চনলৈকে এই জিলাখন পিছপৰাৰ সূচীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পৰিকল্পনা আয়োগৰ ৪৪৭খন জিলাৰ তালিকাত ১৫৪ তম স্থানত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|author1=Planning Commission of India|title=Riders for NREGA: Challenges of backward districts|url=http://nrega.nic.in/Planning_Commision.pdf|website=Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act}}&lt;/ref&gt; জিলাখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে [[দলিত]] শ্ৰেণীৰ লোক আছে। বিভিন্ন সময়ত এই লোক সকল প্ৰায়ে অন্যান্য ঠাইৰ মানুহৰ দ্বাৰা বৈষম্যৰ চিকাৰ হ'ব লগত পৰে।

== বৰ্ণনা ==
আৰক্ষীৰ সমৰ্থনৰ অভাৱৰ প্ৰতিক্ৰিয়াস্বৰূপে ঘৰুৱা হিংসাৰ বলিহোৱা লোকসকলৰ বাবে সম্পত পাল দেৱীয়ে ২০০৬ চনত গুলাবি গেং প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;Sciences Po&quot;/&gt; এই দলটোৰ বেছিভাগেই, সামাজিক ভাৱে নিম্ন বৰ্ণৰ সদস্য। দলটোৱে ভাৰতৰ আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ অঞ্চলটোৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধা অংশ দৰিদ্ৰতা, শিক্ষাৰ অভাৱ আৰু অন্যান্য উদ্বেগজনক সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-mp-s-bundelkhand-gulabi-gang-is-illicit-alcohol-traders-nightmare/story-9MC0w6zcynpEatoouAjEhP.html|title=In MP's Bundelkhand, Gulabi Gang is illicit alcohol traders' nightmare|date=2017-04-15|work=Hindustan Times|access-date=2018-05-01|language=en}}&lt;/ref&gt; দলটোৱে জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে মহিলাৰ অধিকাৰৰ বাবে যুঁজ দিয়ে। এই দলটোৰ সদস্য হিচাপে জয় প্ৰকাশ শিৱহাৰীৰ দৰে পুৰুষ সদস্যও আছে, যি চৰকাৰী দুৰ্নীতি, [[বাল্য বিবাহ]] আৰু যৌতুকৰ বাবে মৃত্যুৰ দৰে বিষয়ৰ বিৰুদ্ধে একত্ৰিত হৈ থিয় দিবলৈ দলটোত যোগদান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=White|first1=Aaronette|last2=Rastogi|first2=Shagun|title=Justice by Any Means Necessary: Vigilantism among Indian Women|journal=Feminism &amp; Psychology|date=23 July 2009|volume=19|issue=3|pages=313–327|doi=10.1177/0959353509105622}}&lt;/ref&gt; ২০১০ চনত, চৰকাৰৰ দ্বাৰা এক আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল যিয়ে মহিলাসকলৰ বাবে সংসদীয় আসনৰ ৩৩ শতাংশ সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰিছিল, কিন্তু গুলাবি গেঙে তেওঁলোকৰ কামৰ যৱনীকা পেলোৱা নাছিল, কিয়নো তেওঁলোকে তাৎক্ষণিক ফলাফল স্বৰূপে দেখিবলৈ পাইছিল যে পুৰুষৰ দৰে আনকি মহিলা ৰাজনীতিবিদসকলো দুৰ্নীতিৰে লিপ্ত হয়। তেওঁলোকে ৰাজনীতিবিদসকলৰ সৈতে কাম কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সজাগতা, ন্যায় আদি পছন্দ কৰে, পালে উল্লেখ কৰে যে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ ভাল কামবোৰ নিজ চেষ্টাৰেই বৰ্তাই ৰাখিব পাৰে যাতে তেওঁলোকক বেলেগে চৰকাৰী পক্ষৰ সমৰ্থনৰ প্ৰয়োজন নহয় আৰু লগতে চৰকাৰী সংগঠনৰ সলনি তেওঁলোকে নিজে স্বাধীন ভাৱে কাম কৰিবলৈ পছন্দ কৰে। &lt;ref name=&quot;BBC 2007&quot; /&gt; দলটোৰ কিছুমান সদস্য নিবনুৱা, কিছুমান কৃষি কৰ্মী, আৰু কিছুমানে আত্ম-সহায়ক গোটৰ জৰিয়তে উপাৰ্জন কৰে। এই কামবোৰৰ ভিতৰত আছে পাচলি বিক্ৰী কৰা, চিলাই কৰা, বা অন্যান্য সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায় কৰা। &lt;ref name=&quot;Miller2013&quot;&gt;{{Cite thesis |title=Gulaabi gang as a social movement: An analysis of strategic choice |last=Miller |first=Katy |date=2013-06-12 |publisher=George Mason University |url=http://mars.gmu.edu/jspui/bitstream/handle/1920/8670/Miller_thesis_2013.pdf |accessdate=2021-04-26 |type=MSc |archivedate=2021-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210227115007/http://mars.gmu.edu/jspui/bitstream/handle/1920/8670/Miller_thesis_2013.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আল জাজিৰাই প্ৰকাশ কৰা মতে ২০১৪ চনলৈকে গোটটোৰ আনুমানিক ৪,০০,০০০ সদস্য আছিল; হিন্দুস্তান টাইমছৰ মতে এই সদস্য সংখ্যাটো আছিল ২,৭০,০০০।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Desai|first=Shweta|title=Gulabi Gang: India's women warriors|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/gulabi-gang-indias-women-warrriors-201422610320612382.html|work=Al Jazeera|access-date=2014-05-04|date=4 March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140511055125/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/02/gulabi-gang-indias-women-warrriors-201422610320612382.html|archive-date=11 May 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ht&quot;&gt;{{cite news |work=Hindustan Times |title=Gulabi Gang opposes chief Sampat Pal's political aspirations |first=Rajesh |last=Kumar |date=7 March 2014 |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/gulabi-gang-opposes-chief-Suman-singh-s-political-aspirations/article1-1191948.aspx |access-date=2014-07-01}}{{dead link|date=August 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; 

পালে বৰ্ণনা কৰে যে- তেওঁলোক সাধাৰণ অৰ্থত এটা দল নহয়, বিপৰীতে তেওঁলোক &quot;ন্যায়ৰ বাবে এটা দল।&quot; তেওঁ ১২ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ ন্যায়বোধক অনুপ্ৰেৰণা দিয়াৰ বাবে তেওঁৰ লালন-পালনক কৃতিত্ব দিয়ে, অৱশ্যে, ২ মাৰ্চ ২০১৪ তাৰিখে, ব্যক্তিগত স্বাৰ্থৰ বাবে অসৎ উপায়ে অৱলম্বন কৰাৰ অভিযোগত পালক গুলাবি গেঙৰ মুৰব্বীহিচাপে তেওঁৰ ভূমিকাৰ পৰা অব্যাহতি দিয়া হৈছিল।&lt;ref name=&quot;BBC 2007&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Sampat-Pal-Devi-ousted-from-Gulabi-Gang/articleshow/31365684.cms |title=Sampat Pal Devi ousted from Gulabi Gang |date=4 March 2014 |work=The Times of India |access-date=2014-07-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813235236/http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Sampat-Pal-Devi-ousted-from-Gulabi-Gang/articleshow/31365684.cms |archive-date=13 August 2017 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; পালে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰে আৰু বৰ্তমানো দলটোৰে আংশিক ভাৱে জড়িত হৈ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fembotmag.com/2014/09/30/how-one-all-female-gang-in-india-is-causing-a-revolution/|title=How One All-Female Gang in India is Causing a Revolution|date=2014-09-30|website=Fembot Magazine|language=en-US|access-date=2019-04-22|archivedate=2021-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211113093914/https://fembotmag.com/2014/09/30/how-one-all-female-gang-in-india-is-causing-a-revolution/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

এই দলটোৱে লিংগৰ ওপৰত আধাৰিত কোনো বৈষম্যক প্ৰচ্ছয় নিদিয়ে কিয়নো দলটোৱে কেৱল মহিলাৰ ওপৰত পুৰুষৰ অধিকাৰকে গুৰুত্ব নিদিয়ে, মানৱ অধিকাৰ আৰু পুৰুষৰ উৎপীড়নৰ ওপৰতো তেওঁলোকে মাত মতে। &lt;ref&gt;{{cite news |last=Stephens |first=Elijah |title=Equality, Empowerment, and the Gulabi Gang |work=Guardian Liberty Voice |date=18 March 2014 |url=http://guardianlv.com/2014/03/equality-empowerment-and-the-gulabi-gang/ |access-date=2014-10-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026001257/http://guardianlv.com/2014/03/equality-empowerment-and-the-gulabi-gang/ |archive-date=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; গুলাবি গেঙৰ সদস্যসকলক পুৰুষসকলে স্থানীয় ভাৱেও অন্যান্য ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় থাকিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। যেতিয়া বান্দাৰ প্ৰায় ৭০০০ কৃষকে শস্যৰ উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত বিফলতাৰ সন্মুখীন হ'ব লগা হৈছিল, তেওঁলোকে ইয়াৰবাবে ক্ষতিপূৰণ দাবী কৰিবলৈ ৰাজপথত প্ৰতিবাদ কৰিছিল। এই প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচীত গুলাবি গেংৰ উপস্থিতিও কামনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Prasad|first=Raekha|title=Banda Sisters|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/feb/15/women.india|access-date=28 September 2017|work=The Guardian|date=15 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802172742/https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/feb/15/women.india|archive-date=2 August 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; দলটোৰ সামূহিক সেৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ ভিতৰত আছে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ গাওঁবাসীক খাদ্য আৰু শস্য বিতৰণ, বৃদ্ধ বয়সত নিজৰ ভৰণপোষণৰ উপায় নথকা বিধৱাসকলক পেঞ্চন, আৰু মহিলা আৰু শিশুৰ উৎপীড়ন প্ৰতিহত কৰাত সহায় কৰা। গুলাবি গেঙে মহিলাসকলক আত্মৰক্ষা আৰু কেনেদৰে অৰ্থনৈতিকভাৱে স্বাৱলম্বী হ'ব লাগে তাক শিকায়।&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=White|first1=Aaronette|last2=Rastogi|first2=Shagun|title=Justice by Any Means Necessary: Vigilantism among Indian Women|journal=Feminism &amp; Psychology|date=23 July 2009|volume=19|issue=3|pages=313–327|doi=10.1177/0959353509105622}}&lt;/ref&gt;

গুলাবি গেঙে 'কেলভিনেটৰ ১১ তম জিআৰ৮' বঁটা অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়! এইটো হৈছে ভাৰতীয় দূৰদৰ্শন একাডেমীৰ দ্বাৰা বিশেষকৈ মহিলা সকলৰ বাবে আগবঢ়োৱা এক বঁটা। তেওঁলোকে উত্তৰ প্ৰদেশ, [[উত্তৰাখণ্ড]] আৰু দিল্লীত আগবঢ়োৱা সামাজিক সাহসিকতাৰ বাবে 'গডফ্ৰে ফিলিপছ সাহসিকতা বঁটা'ও অৰ্জন কৰিছিল। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gulabigang.in/awards.php|title=Gulabi Gang :: Awards|website=gulabigang.in|access-date=2019-04-22}}&lt;/ref&gt;

গুলাবি গেঙৰ কৰ্পোৰেট অংশীদাৰীত্বৰ ভিতৰত আছে ভিটালেক্ট নামৰ এক প্ৰযুক্তি আৰু সেৱা কোম্পানী যি তেওঁলোকৰ প্ৰযুক্তিগত প্ৰয়োজনীয়তাত সহায় কৰিবলৈ অলাভজনক সংগঠনবোৰৰ সৈতে কাম কৰে। আন এক অংশীদাৰী কোম্পানী হৈছে চচিয়েল ছলিউচন ইণ্ডিয়া (এছ.এছ.আই.), ই এক অলাভজনক কোম্পানী যি এন.জি.অ' সমূহৰ স্থিৰতা বৃদ্ধিত সহায় কৰে।&lt;ref name=&quot;Miller2013&quot; /&gt;
== শিক্ষা ==
সম্পত পালৰ লক্ষ্য আছিল যুৱতীসকলৰ মাজত নিৰক্ষৰতাৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা। ২০০৮ চনত, বান্দাত এখন বিদ্যালয় সৃষ্টি কৰা হৈছিল, য'ত কমেও ৪০০ গৰাকী যুৱতী শিক্ষাৰে সংযোগ হয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://panos.org.uk/features/sari-gang-fights-injustice/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402104127/http://panos.org.uk/features/sari-gang-fights-injustice/|url-status=dead|archive-date=2015-04-02|title=Pink Sari gang fights injustice {{!}} Panos London|date=2015-04-02|access-date=2019-04-22|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402104127/http://panos.org.uk/features/sari-gang-fights-injustice/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত==
*গুলাবি গেং হৈছে ২০১২ চনত নিষ্ঠা জৈনৰ তথ্যচিত্ৰ গুলাবি গেঙৰ দৰেই কিম লংগিনোট'ৰ ২০১০ চনৰ পিংক চাৰিছ চলচ্চিত্ৰৰ বিষয়বস্তু।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Melissa Silverstein |url=http://womenandhollywood.com/2010/09/17/trailer-alert-pink-saris/comment-page-1/#comment-14444 |title=Trailer Alert: Pink Saris &amp;#124; Women &amp; Hollywood |publisher=Womenandhollywood.com |date=17 September 2010 |access-date=2013-03-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911084028/http://womenandhollywood.com/2010/09/17/trailer-alert-pink-saris/comment-page-1/#comment-14444 |archive-date=11 September 2013 |df=dmy-all |archivedate=11 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911084028/http://womenandhollywood.com/2010/09/17/trailer-alert-pink-saris/comment-page-1/#comment-14444 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gulabi Gang|url=http://dubaifilmfest.com/en/films/detail/gulabi-gang/23584/2012|publisher=Dubai Film Fest|access-date=2013-08-17|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226175919/http://dubaifilmfest.com/en/films/detail/gulabi-gang/23584/2012|archive-date=26 December 2013|df=dmy-all|archivedate=2013-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131226175919/http://dubaifilmfest.com/en/films/detail/gulabi-gang/23584/2012|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{IMDb title|2196638|Gulabu Gang}}&lt;/ref&gt;
*প্ৰথমাৱস্থাত খবৰ পোৱা গৈছিল যে [[মাধুৰী দীক্ষিত]] আৰু [[জুহি চাওলা]]ক মুখ্য চৰিত্ৰত প্ৰক্ষেপিত কৰা বলীউডৰ চলচ্চিত্ৰ গুলাব গেং সম্পাত পালৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত। কিন্তু পৰিচালকে এই কথা অস্বীকাৰ কৰি কয় যে তেওঁ নিজৰ কামৰ প্ৰশংসা কৰে যদিও চিনেমাখন তেওঁৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত নহয়। &lt;ref&gt;{{cite news|last=Singh|first=Renu|title=Will take 'Gulab Gang' makers to court: Sampat Pal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Will-take-Gulab-Gang-makers-to-court-Sampat-Pal/articleshow/18880830.cms|newspaper=The Times of India|date=10 March 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313054535/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Will-take-Gulab-Gang-makers-to-court-Sampat-Pal/articleshow/18880830.cms|archive-date=13 March 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Chandra|first=Anjali|title=Madhuri Dixit's comeback film in trouble!|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-10/news-interviews/31655352_1_film-Sampat-Pal-gulabi-gang|archive-url=https://web.archive.org/web/20130805042833/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-10/news-interviews/31655352_1_film-sampat-pal-gulabi-gang|url-status=dead|archive-date=5 August 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=10 May 2012|access-date=2021-09-05|archivedate=2013-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130805042833/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-10/news-interviews/31655352_1_film-sampat-pal-gulabi-gang|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
*২০১৩ চনত গেঙৰ উৎপত্তি আৰু কৰ্মৰ বিষয়ে এখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশিত হয় যাৰ নাম হৈছে ''পিংক ছাৰী ৰিভ'লিউছন: এ টেল অৱ ৱমেন এণ্ড পাৱাৰ ইন ইণ্ডিয়া''। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/pinksarirevoluti0000font|title=Pink sari revolution : a tale of women and power in India in SearchWorks catalog|website=searchworks.stanford.edu|language=en|access-date=2018-02-21|isbn=9780393062977|date=2018-10-06|last1=Fontanella-Khan|first1=Amana|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
*গুলাবি গেঙক ফৰাচী সংগীত শিল্পী তালে ২০১৭ চনৰ তেওঁৰ এলবাম তালৰ এটি গীত ডেচ ফ্লেউৰচ এট ডেচ ফ্লেমছত দেখুৱায়।&lt;ref name=&quot;Des fleurs et des flammes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.chartsinfrance.net/Tal/news-103463.html|title=Clip &quot;Des fleurs et des flammes&quot; : Tal célèbre le courage des femmes du monde (màj)|publisher=Variete Francaise|access-date=April 22, 2018|language=fr}}&lt;/ref&gt;
*গুলাবি গেঙক এন.এইচ. চেঞ্জাইৰ উপন্যাস ''টিকট টু ইণ্ডিয়াতো'' উল্লেখ কৰা হৈছে। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.simonandschuster.com/books/Ticket-to-India/N-H-Senzai/9781481422598|title=Ticket to India|date=2016-11-15|isbn=9781481422598|language=en|last1=Senzai|first1=N. H.}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:সামাজিক আন্দোলন]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সংগঠন]]</text>
      <sha1>0kjcmutnvz9psdnavb15oqeivlygmb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74365</id>
    <revision>
      <id>648535</id>
      <parentid>302115</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10942" sha1="2ol1o34lkiavdvdus1zsu0svdqt036w" xml:space="preserve">{{infobox writer 
| name =ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধি
| image = 
| imagesize = 200px
| alt = 
| caption = 
| pseudonym = 
| birth_name = 
| Parents_name = 
| birth_date = {{birth date|-|-|-}}
| birth_place = [[অসম]]
| death_date = 
| death_place =
| occupation = 
| nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]]
| ethnicity = 
| citizenship = ভাৰতীয়
| language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]]
| education = 
| alma_mater = 
| period = 
| genre = 
| subject = 
| movement = 
| notableworks = দ্য ছিজন কামিং, দ্য এডভেন্সাৰ্ছ অব অংকুৰ
| notableworks =
| partner = 
| children = 
| relatives = 
| influences = 
| influenced = 
| awards =
| signature = 
| signature_alt = 
| website = 
}}

'''ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধি''' ({{lang-en|Indrani Raimedhi}}) (জন্ম ১৯৬৫,১৩ ফেব্ৰুৱাৰী-) হৈছে এগৰাকী [[অসম]]ৰ লেখিকা। ইংৰাজী ভাষাত সাহিত্য-চৰ্চা কৰা ভাৰতীয় লেখকসকলৰ ভিতৰত ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধি &lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/indrani-raimedhi-talks-about-her-new-book-my-half-of-the-sky/article6732703.ece | title=Hindunews | accessdate=29 September 2021}}&lt;/ref&gt;অন্যতম। তেওঁ একাধাৰে এগৰাকী লেখক, সাংবাদিক আৰু স্তম্ভলেখক।&lt;ref name=&quot;indrani-raimedhi ১&quot;&gt;{{cite web | url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/indrani-raimedhi | title=Indrani Raimedhi Journalist, Columnist, and an author | publisher=SAGE | accessdate=29 September 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210929073404/https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/indrani-raimedhi | archivedate=29 September 2021 | deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে বাৰখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে। ইয়াৰ লগতে আশীটা চুটিগল্প, পাঁচশৰো অধিক স্তম্ভলেখা, কবিতা আদিৰে ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে অনেক অৱদান আগবঢ়াইছে। তেওঁ বহুকেইগৰাকী খ্যাতনামা ব্যক্তিৰ সৈতে সাক্ষাৎকাৰ গ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁৰ সংকলন ''এলিচ ইন ৱণ্ডাৰলেণ্ড'' আৰু ''দ্য ইনভিজিবল মেন''ৰ সংক্ষিপ্তৰূপ অসমৰ বিভিন্ন বিদ্যালয়ত দ্ৰুতপাঠ হিচাপে প্ৰচলিত। এই দুখন শিস্গুৰ বাবে লিখা। &lt;ref name=&quot;সঅবি&quot;/&gt;
ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে ১৯৮৯ চনত ''দ্য আছাম ট্ৰিবিউন'' কাকতত সাংবাদিক হিচাপে যোগদান কৰে। ''দ্য আছাম ট্ৰিবিউন'' কাকতৰ সম্পাদনা ক্ষেত্ৰত কাম কৰা তেওঁ প্ৰথমগৰাকী মহিলা সাংবাদিক।&lt;ref name=&quot;indrani-raimedhi ১&quot;/&gt;

ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্ম আৰু সাংবাদিকতাৰ বাবে কেইবাটাও বঁটা লাভ কৰিছে। &lt;ref name=&quot;সঅবি&quot;&gt;{{cite book | title=সংক্ষিপ্ত অসম বিশ্বকোষ | publisher=প্ৰীতিমা কৌশিক বৰুৱা, সঞ্জীৱন প্ৰকাশন | author=শান্তনু কৌশিক বৰুৱা | authorlink=শান্তনু কৌশিক বৰুৱা | year=আগষ্ট,২০২১ | pages=২৪৯ | isbn=978-81-950015-4-5}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০০৪ চনত কুঞ্জবালা দেৱী বঁটা লাভ কৰিছে। &lt;ref name=&quot;indrani-raimedhi ১&quot;/&gt;

==জন্ম পৰিচয়==
ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিৰ ১৯৬৫ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত শ্বিলঙত জন্ম হৈছিল। 

==শিক্ষা জীৱন==
ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে ইংৰাজী বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। 

==কৰ্মজীৱন==
ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে ১৯৮৯ চনত ''দ্য আছাম ট্ৰিবিউন'' কাকতত সাংবাদিক হিচাপে যোগদান কৰে। ২০২১ চনত তেওঁ সেই কাকতৰে নিবন্ধ সম্পাদকৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। ''দ্য আছাম ট্ৰিবিউন'' কাকতৰ সম্পাদনা ক্ষেত্ৰত কাম কৰা তেওঁ প্ৰথমগৰাকী মহিলা সাংবাদিক। &lt;ref name=&quot;indrani-raimedhi ১&quot;/&gt;

==সাহিত্য কৰ্ম==
ছাত্ৰী অৱস্থাতে ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে ভাতৃ জয়দ্বীপৰ সহায়ত 'পেনোৰামা' নামৰ এখন আলোচনীৰ সাতোটাকৈ সংখ্যা প্ৰকাশ কৰিছিল। বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি থাকোঁতেই ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে 'দ্য ছেণ্টিনেল' কাকতৰ বাবে নিয়মীয়াকৈ কেতিয়াবা আধাপৃষ্ঠা বা সম্পূৰ্ণপৃষ্ঠাজোৰা চুটিগল্প লিখা আৰু সাক্ষাৎকাৰ গ্ৰহণ কৰা কামত ব্ৰতী হৈছিল। তেওঁৰ দুখন বিশেষ সংকলন হৈছে ''এলিচ ইন ৱণ্ডাৰলেণ্ড'' আৰু ''দ্য ইনভিজিবল মেন''। শিশুৰ বাবে লিখা ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিৰ এই গ্ৰন্থৰাজিৰ সংক্ষিপ্তৰূপ অসমৰ বিভিন্ন বিদ্যালয়ত দ্ৰুতপাঠ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিৰ কবিতা আৰু চুটি কল্পবিজ্ঞানমূলক লেখা অষ্ট্ৰিয়া আৰু নেদাৰলেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ আলোচনীত প্ৰকাশ হৈছে। &lt;ref name=&quot;indrani-raimedhi ১&quot;/&gt; ইংৰাজী ভাষাত সাহিত্য-চৰ্চা কৰা ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিৰ স্তম্ভলেখাৰ সংকলন এখন হৈছে ''ক্ৰাইম, জাষ্টিছ এণ্ড ৱমেন''। এইখন তেওঁৰ বাৰ নম্বৰ গ্ৰন্থ আৰু গ্ৰন্থখন স্প্ৰেক্টাম পাব্লিকেচনৰ পৰা প্ৰকাশিত। কিতাপখন উন্মোচনৰ সময়ত অসম আৰক্ষীৰ সঞ্চালক প্ৰধান মুকেশ সাহায়ে কৈছিল যে কিতাপখনত মহিলা অপৰাধীসকলৰ জীৱন আৰু তেওঁলোকক অপৰাধৰ পৃথিৱীলৈ লৈ যোৱা পৰিস্থিতিৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Book1&quot;&gt;{{cite web | url=https://assamtribune.com/indrani-raimedhis-new-book-crime-justice-and-women-released | title=Book1 | accessdate=29 September 2021}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ আন এখন গ্ৰন্থ হৈছে ''মাই হাফ অব দ্য স্কাই''। কিতাপখনে [[বীৰুবালা ৰাভা]]ৰ দৰে মহিলাসকলৰ কণ্ঠ হৈছে বুলি বহুতে কয়। ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে এই গ্ৰন্থখন সম্পৰ্কত এনেদৰে কয়, &quot;এই ১২ গৰাকী মহিলা কমেও উত্তৰ-পূবত জনাজাত, কিন্তু মই এতিয়া উত্তৰ-পূবৰ আন কিছু মহিলাৰ ওপৰত কাম কৰি আছোঁ যিসকল অধিক লোকচক্ষুৰ আঁৰত কিন্তু তেওঁলোকৰ জীৱন কাহিনী সমানে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু নথিভুক্ত কৰাৰ যোগ্য।&quot; &lt;ref name=&quot;Hindu&quot;/&gt; 

==গ্ৰন্থৰাজি==
; চুটিগল্প সংকলন

#দ্য ছিজন কামিং
#দ্য কনকুবাইনছ ৰুম
#দ্য নাইট জাৰ্ণি
#দ্য ষ্ট্ৰেঞ্জাৰছ টৰ্চ
#এ ছিজন অব ৱেইটিং

; শিশুসাহিত্য

#দ্য এডভেন্সাৰ্ছ অব অংকুৰ
#টেলছ অব ফাৰাৱে লেএণ্ড

; অকাল্পনিক লেখা

#মাই হাফ অব দ্য স্কাই
#টুৱেলভ লাইফ ষ্টৰিজ অব কাৰেজ

; স্তম্ভলেখাৰ সংকলন

#জাষ্ট বিটুইন আছ
#ক্ৰাইম, জাষ্টিছ এণ্ড ৱমেন

; অন্যান্য

#এলিচ ইন ৱণ্ডাৰলেণ্ড
#দ্য ইনভিজিবল মেন

==বঁটা সন্মান==
ইন্দ্ৰাণী ৰায়মেধিয়ে নাৰী সম্পৰ্কীয় অনুসন্ধানমূলক ৰিপ'ৰ্টৰ বাবে ২০০৪ চনত কুঞ্জবালা দেৱী বঁটা লাভ কৰিছে। &lt;ref name=&quot;indrani-raimedhi ১&quot;/&gt;

==তথ্যউৎস==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ লেখিকা]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>2ol1o34lkiavdvdus1zsu0svdqt036w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জৰ্জিঅ' পাৰিচি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76279</id>
    <revision>
      <id>648633</id>
      <parentid>637183</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16872" sha1="mdihb1qp28vxs9wnca6g2m1r2dcwdqr" xml:space="preserve">{{Infobox scientist 
|name = জৰ্জিঅ' পাৰিচি
|caption = জৰ্জিঅ' পাৰিচি
|image = Parisi giorgio.jpg
|birth_date = {{Birth date and age|1948|8|04|df=y}}
|birth_place = ৰোম, [[ইটালী]]
|residence = ৰোম, ইটালী
|nationality = ইটালিয়ান 
|field = পদাৰ্থ বিজ্ঞানী
|alma_mater = চেপিয়েঞ্জা ইউনিভাৰ্চিটি ডি ৰোম
|work_institution = চেপিয়েঞ্জা ইউনিভাৰ্চিটি ডি ৰোম
|notable_students = 
|known_for = পৰিসাংখ্যিক বলবিজ্ঞান, কোৱাণ্টাম ক্ষেত্ৰ তত্ত্ব, স্পিন গ্লাছ, জটিল প্ৰণালী
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences = 
|influenced = 
|awards = বোল্টজমান মেডেল &lt;br&gt;ডিৰাক মেডেল&lt;br&gt;এনৰিকো ফাৰ্মি পুৰস্কাৰ&lt;br&gt;ডেনি হাইনেমান পুৰস্কাৰ&lt;br&gt;ননিনো পুৰস্কাৰ&lt;br&gt;মাইক্ৰছফ্ট বঁটা&lt;br&gt;লাগ্ৰেঞ্জ পুৰস্কাৰ&lt;br&gt;সৰ্বাধিক প্লেংক মেডেল&lt;br&gt;ইপিএছ এইচইপিপি বঁটা&lt;br&gt;লাৰ্ছ অনচাগৰ বঁটা&lt;br&gt;পমেৰানচুক বঁটা&lt;br&gt;উলফ পুৰস্কাৰ&lt;br&gt;ক্লেৰিভেট উদ্ধৃতি বঁটা বিজয়ী&lt;br&gt;পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ নবেল বঁটা (২০২১)
}}
'''জৰ্জিঅ' পাৰিচি'''({{lang-en|Giorgio Parisi}}; জন্ম ৪ আগষ্ট ১৯৪৮) এগৰাকী [[ইটালী|ইটালিয়ান]] তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী। তেওঁ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত কোৱাণ্টাম ক্ষেত্ৰ তত্ত্ব, পৰিসাংখ্যিক বলবিজ্ঞান আৰু জটিল প্ৰণালীৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে। পাৰিচিৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অৱদান হৈছে গুইডো এলটাৰেলিৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে আৱিষ্কাৰ কৰা পাৰ্টন ঘনত্বৰ বাবে কিউচিডি বিৱৰ্তন সমীকৰণ, স্পিন গ্লাছৰ শ্বেৰিংটন-কিৰ্কপেট্ৰিক মডেলৰ সঠিক সমাধান, বৰ্ধিত আন্তঃপৃষ্ঠৰ গতিশীল মাপ বৰ্ণনা কৰা কাৰ্দাৰ-পাৰিচি-ঝাং সমীকৰণ আৰু চৰাইৰ ঘূৰ্ণী জাকৰ অধ্যয়ন। কিউচিডি বিৱৰ্তন সমীকৰণক এলটাৰেলি-পাৰিচি বা ডিজিএলএপি সমীকৰণ বুলিও জনা যায়।&lt;ref&gt; Parisi won the [[Nobel prize in physics]] in 2021.
{{cite journal
 |title=Profile of Giorgio Parisi
 |year=2006
 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences
|doi=10.1073/pnas.0603113103
 |doi-access=free
 |last1=Nuzzo
 |first1=R.
 |volume=103
 |issue=21
 |pages=7945–7947
 |pmid=16705030
 |pmc=1472410
 |bibcode=2006PNAS..103.7945N
 }}&lt;/ref&gt; জটিল প্ৰণালীৰ তত্ত্বত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানৰ বাবে তেওঁ [[ক্লাউছ হেচেলমান]] আৰু [[চিউকুৰো মানাবে]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ২০২১ চনৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ নবেল বঁটা লাভ কৰে। বিশেষকৈ &quot;পাৰমাণৱিকৰ পৰা গ্ৰহীয় মাপলৈ ভৌতিক প্ৰণালীৰ আন্তঃক্ৰিয়া আৰু তাৰতম্যৰ আৱিষ্কাৰ&quot;ৰ বাবে জৰ্জিঅ' পাৰিচিলৈ বঁটাটোৰ অৰ্ধাংশ প্ৰদান কৰা হৈছে। আন দুগৰাকী বঁটাবিজয়ী বিজ্ঞানী ক্ৰমে চিউকুৰো মানাবে আৰু ক্লাউছ হেচেলমানে ন'বেল বঁটাৰ মুঠ ধনৰাশিৰ এক চতুৰ্থাংশকৈ লাভ কৰিব। &lt;ref&gt;{{Cite web|title=All Nobel Prizes in Physics|url=https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes-in-physics|access-date=2021-10-05|website=NobelPrize.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
==জীৱন-জীৱিকা==
১৯৭০ চনত নিকোলা কেবিব্বোৰ তত্ত্বাৱধানত জৰ্জিঅ' পাৰিচিয়ে ৰোম লা চেপিয়েঞ্জা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ লেবৰেটৰী নাজিওনালি দি ফ্ৰাস্কাটি (১৯৭১-১৯৮১)ৰ গৱেষক আৰু কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৭৩-১৯৭৪)ৰ ইনষ্টিটিউট ডেচ হাউটচ এটুডেচ চাইণ্টিফিক্স (১৯৭৬-১৯৭৭), আৰু একোলি নৰ্মাল চুপেৰিউৰ (১৯৭-১৭৭-১৭)ৰ এজন পৰিদৰ্শন বিজ্ঞানী আছিল। ১৯৮১ চনৰ পৰা ১৯৯২ চনলৈকে তেওঁ ৰোম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তাত্ত্বিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আছিল। বৰ্তমান তেওঁ ৰোমৰ চেপিয়েঞ্জা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কোৱাণ্টাম তত্ত্বৰ অধ্যাপক। তেওঁ চাইমন্স কলাবৰেচন &quot;ক্ৰেকিং দ্য গ্লাছ প্ৰব্লেম&quot;ৰ সদস্য।&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=https://www.simonsfoundation.org/mathematics-and-physical-science/news-announcements/new-simons-collaboration-cracking-the-glass-problem/
|title=Simons Collaboration: Cracking the Glass Problem
|year=2016
|publisher=Simons Foundation
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170325080555/https://www.simonsfoundation.org/mathematics-and-physical-science/news-announcements/new-simons-collaboration-cracking-the-glass-problem/
|archivedate=2017-03-25
|access-date=2021-10-07
|deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত তেওঁ আকাডেমিয়া দেই লিনচিৰ সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। &lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.ansa.it/canale_scienza_tecnica/notizie/ricerca_istituzioni/2018/06/22/il-fisico-giorgio-parisi-eletto-presidente-dellaccademia-dei-lincei_ac12b638-5f7b-46b6-a75f-6f1fc2f3d42b.html
 |title=Il fisico Giorgio Parisi eletto presidente dell'Accademia dei Lincei
 |date=22 June 2018
 |publisher=ANSA
}}&lt;/ref&gt;

==বঁটা আৰু সন্মান==
জৰ্জিঅ পাৰিচি আকাডেমিয়া দেই লিনচিৰ সভাপতি আৰু ফৰাচী বিজ্ঞান একাডেমী,&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-de-l-Academie-des-sciences-/-P/giorgio-parisi.html
 |title=Giorgio Parisi
 |year=1992
 |publisher=[[French Academy of Sciences]]
}}&lt;/ref&gt;  আমেৰিকান দাৰ্শনিক সমাজ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Giorgio+Parisi&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|access-date=2021-03-17|website=search.amphilsoc.org|archivedate=2021-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004113806/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Giorgio+Parisi&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;  আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিদেশী সদস্য।&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004881.html
 |title=Giorgio Parisi
 |year=2003
 |publisher=[[National Academy of Sciences]]
 |access-date=2021-10-07
 |archivedate=2021-10-16
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016075858/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20004881.html
 |deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;
*ফেলট্ৰিনেলি পুৰস্কাৰ, ১৯৮৬।{{cite web|url=https://www.lincei.it/en/node/7914|title=&quot;প্ৰেমি এণ্টোনিঅ ফেলট্ৰিনেলি&quot;|date=১৫ মে ২০২১|access-date=2021-10-07|archivedate=2021-05-15|archiveurl=https://archive.ph/20210515155123/https://www.lincei.it/en/node/7914|deadurl=unfit}}
*বোল্টজমান মেডেল, ১৯৯২ &lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://iupap.org/commissions/c3-commission-on-statistical-physics/c3-awards/
 |title=C3 Commission Award – The Boltzmann Medal
 |year=1992
 |publisher=[[International Union of Pure and Applied Physics]]
}}&lt;/ref&gt;
*আইচিটিপি-ৰ ডিৰাক মেডেল, ১৯৯৯ &lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.ictp.it/about-ictp/prizes-awards/the-dirac-medal/the-medallists/dirac-medallist-1999.aspx
 |title=Dirac Medallist 1999
 |year=1999
 |publisher=[[International Centre for Theoretical Physics]]
 }}&lt;/ref&gt;
*এনৰিকো ফাৰ্মি পুৰস্কাৰ, ২০০২&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://en.sif.it/activities/fermi_award
 |title=Enrico Fermi Prize list of winners.
 |year=2002
 |publisher=[[Italian
 }}&lt;/ref&gt;
*ডেনি হাইনেমান পুৰস্কাৰ, ২০০৫ &lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Parisi&amp;first_nm=Giorgio&amp;year=2005
 |title=2005 Dannie Heineman Prize for Mathematical 
 }}&lt;/ref&gt;
*ননিনো পুৰস্কাৰ, ২০০৫ &lt;ref&gt;
{{cite web
 |url         = http://www.grappanonino.it/acAttachment/220
 |title       = Nonino Prize 2005 &quot;An Italian Master of our Time&quot;
 |year        = 2005
 |publisher   = [[:it:Premio Nonino|Premio Nonino]]
 |url-status     = dead
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20160305003850/http://www.grappanonino.it/acAttachment/220
 |archivedate = 2016-03-05
}}&lt;/ref&gt;
*মাইক্ৰছফ্ট বঁটা, ২০০৭
*লাগ্ৰেঞ্জ পুৰস্কাৰ, ২০০৯&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.progettolagrange.it/en/fondazione_crt/archivio.html
 |title=Lagrange-CRT Foundation Prize winners.
 |year=2009
 |publisher=CRT Foundation
 |access-date=2021-10-07
 |archivedate=2018-01-10
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110150439/http://www.progettolagrange.it/en/fondazione_crt/archivio.html
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
*সৰ্বাধিক প্লেংক মেডেল, ২০১১&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger2011.html#Max-Planck-Medaille
 |title=The Max Planck medal laureates and winners 2011
 |year=2011
 |publisher=[[Deutsche Physikalische Gesellschaft]]
 |access-date=2014-10-31
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206073540/http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger2011.html#Max-Planck-Medaille
 |archive-date=2018-02-06
 |url-status=dead
 |archivedate=2018-02-06
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180206073540/http://www.dpg-physik.de/preise/preistraeger2011.html#Max-Planck-Medaille
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
*নেচাৰ বঁটা (জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা), ২০১৩ &lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.nature.com/nature/mentoringawards/italy/
 |title=Nature Prize for Mentoring in Science – Italy
 |year=2013
 |publisher=[[Nature (journal)|Nature]]
}}&lt;/ref&gt;
*ইপিএছ এইচইপিপি বঁটা, ২০১৫&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://eps-hepp.web.cern.ch/eps-hepp/hepp-prize-awards.php
 |title=The High Energy and Particle Physics Prizes
 |year=2015
 |publisher=[[European Physical Society]]
 |access-date=2021-10-07
 |archivedate=2020-08-18
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200818133406/http://eps-hepp.web.cern.ch/eps-hepp/hepp-prize-awards.php
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
*লাৰ্ছ অনচাগৰ বঁটা, ২০১৬&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Parisi&amp;first_nm=Giorgio&amp;year=2016
 |title=2016 Lars Onsager Prize Recipient
 |year=2016
 |publisher=American Physical Society
}}&lt;/ref&gt;
*পমেৰানচুক বঁটা, ২০১৮&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.itep.ru/science/pomeranshuk/detail.php?ID=2150
 |title=2018 Pomeranchuk Prize Recipients
 |year=2018
}}&lt;/ref&gt;
*উলফ পুৰস্কাৰ, ২০২১&lt;ref&gt;{{cite web
 |url=https://wolffund.org.il/2021/02/09/giorgio-parisi/
 |title=2021 Wolf Prize Recipients
 |year=2021
 |access-date=2021-10-07
 |archivedate=2021-02-10
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210123916/https://wolffund.org.il/2021/02/09/giorgio-parisi/
 |deadurl=yes
 }}&lt;/ref&gt;
*ক্লেৰিভেট উদ্ধৃতি বঁটা, ২০২১&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newswire.ca/news-releases/clarivate-unveils-citation-laureates-2021-annual-list-of-researchers-of-nobel-class-868369068.html|title = Clarivate Unveils Citation Laureates 2021 - Annual List of Researchers of Nobel Class}}&lt;/ref&gt;
*পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ [[ন'বেল বঁটা]], ২০২১&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/press-release/
 |title=Press release: The Nobel Prize in Physics 2021
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

==সক্ৰিয়তা==
২০১৬ চনৰ পৰা, জৰ্জিঅ' পাৰিচিয়ে জীৱিকাস্তৰৰ ওপৰত মৌলিক গৱেষণাৰ বাবে পুঁজি যোগান ধৰিবলৈ ইটালী আৰু ইউৰোপীয় চৰকাৰৰ ওপৰত হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিবলৈ &quot;চালভিয়ামো লা ৰাইচাৰ্কা ইটালিয়ানা&quot; আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দি আহিছে।&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://www.sciencemag.org/news/2016/02/italian-scientists-protest-serious-neglect-research
 |title=Italian scientists protest 'serious neglect' of research
 |publisher=Science
}}&lt;/ref&gt;

==নিৰ্বাচিত প্ৰকাশ==

* {{cite book
 | last = Parisi
 | first = Giorgio
 | year = 1988
 | title = Statistical Field Theory
 | url = https://archive.org/details/statisticalfield0000pari
 | url-access = registration
 | publisher = Addison Wesley
 | isbn = 978-0201059854
}}
* {{cite book
 | last = Mézard
 | first = Marc |authorlink = Marc Mézard|author2=Giorgio Parisi | author3-link = Miguel Ángel Virasoro (physicist) |author3=Miguel Angel Virasoro
 | year = 1987
 | title = Spin glass theory and beyond
 | url = https://archive.org/details/spinglasstheoryb0000meza
 | publisher = World Scientific
 | location = Singapore
 | isbn = 978-9971-5-0115-0
}}
* {{cite book
 | last = Parisi
 | first = Giorgio
 | year = 2006
 | title = La chiave, la luce, l'ubriaco
 | publisher = Di Renzo Editore
 | location = Roma
 | isbn = 978-88-8323-149-0
}}
* {{cite book
 | last = Parisi
 | first = Giorgio
 |author2=Auletta Gennaro |author3=Fortunato Mauro
 | year = 2009
 | title = Quantum Mechanics
 | publisher = Cambridge University Press
 | isbn = 978-0-521-86963-8
| author2-link = Gennaro Auletta
 }}
* {{cite book
 | last = Parisi
 | first = Giorgio
 |author2=Urbani Pierfrancesco |author3=Zamponi Francesco
 | year = 2020
 | title = Theory of Simple Glasses
 | publisher = Cambridge University Press
 | isbn = 9781108120494
 }}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}
==বাহ্যিক সংযোগ==

{{২০২১ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}}
{{Authority control}}

[[শ্ৰেণী:তাত্ত্বিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানী]]
[[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:ইটালীৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>mdihb1qp28vxs9wnca6g2m1r2dcwdqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জংকী বৰঠাকুৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76819</id>
    <revision>
      <id>648584</id>
      <parentid>614881</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <comment>Important Update with citation, reference</comment>
      <origin>648584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5651" sha1="qqpp65psb2zrdpqh1sfa8fauee2tsf3" xml:space="preserve">'''জংকী বৰঠাকুৰ''' (১ অক্টোবৰ ১৯৭৫-১২ জানুৱাৰী ২০০২) এগৰাকী ভাৰতীয় গায়িকা আৰু অভিনেত্ৰী আছিল যিয়ে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আৰু [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ভাষাত গান গাইছিল। তেওঁ কপিল ঠাকুৰৰ জীয়ৰী আৰু পালমী বৰঠাকুৰৰ ভগ্নী আছিল। তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ [[জুবিন গাৰ্গ]] এজন গায়ক আৰু অভিনেতা।
{{Infobox person
| name = জংকী বৰঠাকুৰ 
| image =
| caption =
| birth_date = {{Birth date|1975|10|1}}
| background = solo_singer
| birth_name = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| alias =
| birth_place = [[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ভাৰত]]
| death_date = {{Death date|2002|01|12|1975|10|1}}
| death_place = [[শোণিতপুৰ]], [[অসম]], [[ভাৰত]]
| nationality = ভাৰতীয়
| education =
| occupation = কণ্ঠশিল্পী &lt;br /&gt; অভিনেত্ৰী
| years_active = ১৯৯৬-২০০২
| father = কপিল ঠাকুৰ 
| relatives = [[জুবিন গাৰ্গ]] (জ্যেষ্ঠ ভাতৃ) &lt;br /&gt; পালমী বৰঠাকুৰৰ (ভগ্নী)
}}

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
জংকী বৰঠাকুৰ জন্ম ১৯৭৫ চনৰ ১ অক্টোবৰত [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ [[মুম্বাই]]ত হৈছিল কিন্তু মূলতঃ অসমৰ [[যোৰহাট]] জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল।

==কেৰিয়াৰ==
তেওঁ ১৯৯৬ চনত ''উজানৰ পিৰিটি'' এলবামত গায়িকা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। পিছত, তেওঁ তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ জুবিন গাৰ্গৰ এলবাম যেনে &quot;মুক্তি&quot;, &quot;চান্দা&quot;, &quot;ৰাংঢালী&quot;, &quot;স্পৰ্শ&quot; আদিকে ধৰি, ৪০০‌ ৰো অধিক গান গাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=২০১৭-০৫-১৫|title=সংগীতৰ ভাষা|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/the-language-of-music-4654378/|access-date=২০২১-১১০৪|website=দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ|}}&lt;/ref&gt; জংকী বৰঠাকুৰে [[কুমাৰ ভৱেশ]]ৰ সৈতে &quot;আকৌ দেহাজান&quot; শীৰ্ষক এলবামত কণ্ঠদান কৰিছিল । দুয়োৰে কণ্ঠত '''দূৰে দূৰে থাক চাপি নাহিবি কাষ''&lt;nowiki/&gt;' শীৰ্ষক গীতটি জনপ্ৰিয় হৈছিল ।&lt;ref&gt;[[কুমাৰ ভৱেশ]]&lt;/ref&gt;

==মৃত্যু==
২০০২ চনৰ ১১ জানুৱাৰীত এক পথ দুৰ্ঘটনাত জংকী বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু হয় য'ত তেওঁলোকে তেওঁৰ সহ-শিল্পীসকলৰ সৈতে মঞ্চ প্ৰদৰ্শনী প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ শোনিতপুৰলৈ গৈ আছিল। ক্ষন্তেকতে ওচৰৰ চিকিৎসালয় এখনলৈ লৈ যোৱা হৈছিল আৰু পিছদিনা তাইক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nenanews.com/NEE%20Feb.7-21,%2002/oh11.htm | title=গাড়ী দুৰ্ঘটনাত জংকী বৰঠাকুৰৰ মৃত্যু | work=NENA | date=২০০২-০২-২১ | agency=NENA | archive-url=https://web.archive.org/web/20130313031027/http://www.nenanews.com/NEE%20Feb.7-21,%2002/oh11.htm | archive-date=২০১৩-০৩-১৩ | access-date=২০২১-১১-০৪ | archivedate=2013-03-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313031027/http://www.nenanews.com/NEE%20Feb.7-21,%2002/oh11.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; পিছত, তেওঁৰ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে তেওঁৰ অন্তিমখন এলবাম &quot;''শিশু&quot; তেওঁৰ জেষ্ঠ ভাতৃ জুবিন গাৰ্গে ২০০২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি দিয়ে।''

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [https://geetsankalan.com/singers/jonkey-borthakur গীত সংকলন ৱেবচাইটত জংকী বৰঠাকুৰৰ গীত]


==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

{{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>qqpp65psb2zrdpqh1sfa8fauee2tsf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>এছিয়াৰ শংকু আকৃতিৰ শিৰোধান</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77124</id>
    <revision>
      <id>648555</id>
      <parentid>530678</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13325" sha1="s290e7yvcb8uh5xjq9ovduwt5f8mt2f" xml:space="preserve">[[File:Aodai-nonla.jpg|alt=|thumb|ভিয়েটনামৰ ''নন লা'']]
[[File:Return of the Samurai 14.JPG|thumb| [[ছামুৰাই]]সকলে পিন্ধা জাপানী জিংগাছা]]
[[File:Bangko Sentral ng Pilipinas Money Museum salakot display.jpg|thumb|ফিলিপাইছৰ ছালাকোট]]
'''এছিয়াৰ শংকু আকৃতিৰ শিৰোধান''' বা টুপী হৈছে পূব, দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু বিশেষকৈ [[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] হিউত উদ্ভৱ হোৱা শংকু আকৃতিৰ এক সৰল শৈলীৰ শিৰোধান। ইয়াক সাধাৰণতে এছিয়াৰ ধানৰ টুপী, বা কেৱল ধানৰ টুপী (বিশেষকৈ [[আমেৰিকা|আমেৰিকাত]]), কুলি টুপী ([[যুক্তৰাষ্ট্ৰ|যুক্তৰাষ্ট্ৰত]]), প্ৰাচ্যৰ টুপী, বা কৃষকৰ টুপী নামেৰেও জনা যায়। প্ৰায় ২০০০ বছৰ পুৰণি টেৰাকোটা পাত্ৰত এনে শিৰোধানৰ চিত্ৰ দেখুওৱা হৈছে। ইয়াৰ পৰা এই কথা অনুমান কৰিব পৰা যায় যে এই শিৰোধান সম্ভৱতঃ কেইবা সহস্ৰাব্দ ধৰি কোনো কোনো ৰূপত পিন্ধি অহা হৈছে। আধুনিক কালৰ [[বাংলাদেশ]], [[ভূটান]], [[চীন]], [[কম্বোডিয়া]], [[ভাৰত]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], [[জাপান]], [[কোৰিয়া]], [[লাওছ]], [[মালয়েছিয়া]], [[ম্যানমাৰ]], [[ফিলিপাইনছ]], মাঞ্চুৰিয়াৰ কোনো কোনো অঞ্চল, [[টাইৱান]], [[নেপাল]], [[তিব্বত]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম|ভিয়েটনামৰ]] কিছু অংশত ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য ব্যৱহাৰ দেখা যায়। এই শিৰোধান এখন কাপোৰ (সাধাৰণতে ৰেচম) বা ফাইবাৰৰ ফিটাৰে থুঁতৰিত লগাই মূৰত ৰখা হয়। 

==ব্যৱহাৰ==
[[File:Jaapi.jpg|thumb|অসমৰ সৰুদৈয়া জাপি]]
[[File:Rice 02.jpg|thumb|কম্বোডিয়াৰ কৃষকে পিন্ধা ডুউন]]
এছিয়াৰ শংকু আকৃতিৰ শিৰোধানসমূহ সমগ্ৰ এছিয়াতে মূলতঃ ৰ'দ-বৰষুণৰ পৰা সুৰক্ষা লাভৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। যিসমূহ শিৰোধান ধানখেৰ, নৰা বা অন্যান্য বোৱা সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হয় সেইসমূহক পানীত ডুবাই ৰাখিব পাৰি আৰু এক শীতলীকৰণ সঁজুলি হিচাপে পৰিধান কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nguyentientam.com/conicalhat.html |title=Conical Hats |publisher=Nguyentientam.com |access-date=2012-05-23 |archivedate=2012-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316175559/http://www.nguyentientam.com/conicalhat.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; পৰম্পৰাগতভাৱে ভিক্ষাৰ সন্ধানত তীৰ্থযাত্ৰী আৰু বৌদ্ধ ভিক্ষুসকলে এই শিৰোধান পিন্ধে বাবে ই পূব এছিয়াত, বিশেষকৈ জাপানত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰতীক হিচাপেও বহুলভাৱে জনাজাত। এনে শিৰোধান পৰিধান কৰাসকলৰ ভিতৰত জাপানৰ [[ছামুৰাই|ছামুৰাইসকল]] আছিল অন্যতম আৰু ইয়াক জিংগাছা অৰ্থাৎ ভ্ৰমণকাৰী টুপী বা কাছা বুলি জনা গৈছিল। 

ফিলিপাইনছৰ ছালাকোট সাধাৰণতে শংকুৰ পৰিৱৰ্তে এক জোঙা আকৃতিৰ ফিনিয়াল বা শীৰ্ষৰ সৈতে একপ্ৰকাৰৰ শিৰোধান। মূলভূমিৰ অধিকাংশ এছিয়ান শংকু শিৰোধানত থকা থুঁ‌তৰিত লগোৱা ফিতাৰ উপৰিও ভিতৰফালে এক শিৰাধাৰৰ দ্বাৰা ছালাকোটত সংযুক্ত হৈ থাকে। ইয়াক বাঁহ, বেত, নিটো বা জাপানী কপৌ ঢেঁকীয়া, জাতিলাও, তালজাতীয় গছৰ পাত, মেংগ্ৰোভজাতীয় গছৰ পাত, [[জহাকেতেকী|জহাকেতেকীৰ]] পাত, আৰু কাৰাবাওৰ (ম'হ) শিঙকে ধৰি বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ পৰা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। সাধাৰণতে ইয়াৰে সাধাৰণ প্ৰকাৰটো কৃষকসকলে পৰিধান কৰে। কিন্তু প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক যুগত অভিজাত লোকসকলে গহনা, মূল্যৱান ধাতু বা কাছৰ চলঙৰ সৈতে অলংকৃত শিৰোধান নিৰ্মাণ কৰিছিল। এইসমূহ পৰিয়াল একোটাৰ ভিতৰত পিছৰ প্ৰজন্মসমূহৰ উত্তৰাধিকাৰ থকা সামগ্ৰী বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Peralta&quot;&gt;{{cite book |last1=Peralta |first1=Jesus T. |title=Salakot and Other Headgear |date=2013 |publisher=National Commission for Culture and the Arts (NCCA) &amp; Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region (ICHCAP), [[UNESCO]] |page=232 |url=https://www.unesco-ichcap.org/eng/ek/sub3/pdf_file/domain5/095_Salakot_and_Other_Headgear.pdf |access-date=2021-11-19 |archivedate=2021-11-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211124234811/https://www.unesco-ichcap.org/eng/ek/sub3/pdf_file/domain5/095_Salakot_and_Other_Headgear.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nocheseda&quot;&gt;{{cite web |last1=Nocheseda |first1=Elmer I. |title=The Filipino And The Salacot |url=https://www.tagalog-dictionary.com/articles/the-filipino-and-the-salacot |website=Tagalog Dictionary |access-date=3 March 2020}}&lt;/ref&gt;

ছালাকোট সাধাৰণতে স্পেনিছ ঔপনিৱেশিক সেনাৰ স্থানীয় সৈন্যসকলেও পৰিধান কৰিছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে স্পেনিছ সৈন্যই তেওঁলোকৰ দিগ্বিজয়ৰ ইউনিফৰ্মৰ অংশ হিচাপে ইয়াক গ্ৰহণ কৰিছিল। এনে কৰোঁ‌তে ছালাকোট স্পেইনৰ পিথ হেলমেটৰ প্ৰত্যক্ষ পূৰ্বসূৰী হৈ পৰে। এতিয়াও স্পেনিছ আৰু ফৰাচী ভাষাত পিট হেলমেটক ছালাকট বা চেলাক্কো বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;pais&quot;&gt;{{cite news|url=https://elpais.com/elpais/2013/12/05/icon/1386262369_386718.html|title=La romántica elegancia de Salacot|first=Jacinto|last=Antón|newspaper=El País|date=5 December 2013|access-date=3 May 2018|via=elpais.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403231049/http://elpais.com/elpais/2013/12/05/icon/1386262369_386718.html|archive-date=3 April 2017}}&lt;/ref&gt;

ভিয়েটনামৰ নন লা (পাতৰ টুপী) এক নিখুঁত বৃত্তাকাৰ শংকু আকৃতিৰ শিৰোধান। ই তলৰ পৰা ওপৰলৈ সৰু হৈ যায়। ভিয়েটনামৰ বিশেষ শিৰোধানসমূহত হাতেৰে চিলাই কৰা ৰঙীন চিত্ৰণ বা আখৰ থাকে। আনহাতে হিউ প্ৰদেশ তেওঁলোকৰ নন বাই থোৰ বাবে বিখ্যাত। এইবোৰত কাব্যিক শ্লোক আৰু ''হান টু'' (ভিয়েটনামী আখৰবিশেষ) থাকে যিবোৰ সূৰ্যৰ পোহৰত শিৰোধানটো উন্মোচিত হ'লে প্ৰকাশ পায়। আধুনিক কালত ইয়াক ভিয়েটনামৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পোছাকৰ অংশ হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vietnamonline.com/culture/non-la.html|title = Vietnamese Costumes: Non la}}&lt;/ref&gt;

চীনত এনে শিৰোধান সাধাৰণতে কৃষকসকলৰ সৈতে জড়িত আছিল। আনহাতে মাণ্ডাৰিনসকলে বিশেষকৈ শীতকালত অধিক টান বৃত্তাকাৰ শিৰোধান পিন্ধিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite EB1911|wstitle= Mandarin |volume= 17 | pages = 558&amp;ndash; 559; see page 558; lines 3 to 5 |quote= The term “mandarin” is ...[applied]... only to those who are entitled to wear a “button,” which is a spherical knob, about an inch in diameter, affixed to the top of the official cap or hat}}&lt;/ref&gt;

একেদৰে ভাৰত আৰু বোৰ্নিঅ'ত সাধাৰণ লোকসকলে তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন কামৰ সময়ত এনে শিৰোধান পিন্ধিছিল। কিন্তু উৎসৱ বা নৃত্যৰ বাবে অধিক আলংকাৰিক ৰঙীন শিৰোধানৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে [[অসম|অসমত]] ইয়াক সজ্জা হিচাপে চ'ৰাঘৰত আঁ‌ৰি দিয়া হয় বা বিশেষ অনুষ্ঠানত উচ্চ শ্ৰেণীৰ লোকসকলক পিন্ধোৱা হয়। 

==স্থানীয় নাম==
এছিয়াৰ শংকু আকৃতিৰ শিৰোধানক ইংৰাজীত চেজ হেট, ৰাইচ হেট, পেডী হেট, বেম্বো হেট আৰু কেতিয়াবা কুলি হেট বুলি কোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/coolie%20hat|title=Coolie hat - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary}}&lt;/ref&gt;

দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ভিতৰত কম্বোডিয়াত ইয়াক ডুউন, ইণ্ডোনেছিয়াত কেপিং, লাওছত কুপ, মালয়েছিয়াত টেৰেণ্ডাক, ম্যানমাৰত খামাউক, ফিলিপাইনছত ছালাকোট, চাৰোক, চাডোক, চ'লাং, হলিডুং, কাল্লুগং আৰু টাবুংগাৱ; আৰু ভিয়েটনামত নন লা বুলি কোৱা হয়। 

পূব এছিয়াৰ দেশসমূহৰ ভিতৰত চীনত ইয়াক দুলি (আক্ষৰিক অৰ্থত &quot;বাঁহৰ টুপী&quot;), জাপানত কাছা বা চুগেগাছা আৰু কোৰিয়াত ছাটগাট বা গেৰিপ বোলা হয়। 

দক্ষিণ এছিয়াৰ দেশসমূহৰ ভিতৰত ইয়াক অসমত (ভাৰত) জাপি বুলি জনা যায়। বাংলাদেশত ইয়াৰ নাম মাথাল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bamboo_Craft|title=Bamboo Craft|publisher=Banglapedia}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Authority control}}

[[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ সংস্কৃতি]]</text>
      <sha1>s290e7yvcb8uh5xjq9ovduwt5f8mt2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>প্ৰেমা গোপালন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79051</id>
    <revision>
      <id>648683</id>
      <parentid>385401</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9742" sha1="c5zc8y9r762dmf0nmr2tu3jaji6i0wb" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = প্ৰেমা গোপালন
| image = 
| caption = 
| birth_date = 
| birth_place = [[পুনা]], [[ভাৰত]]
| occupation = সমাজ কৰ্মী
| awards = 
| nationality = ভাৰতীয়
| residence = [[পুনা]], [[ভাৰত]]
| education = এম এ, এম ফিল
| alma_mater = 
}}
'''প্ৰেমা গোপালন''' ({{lang-en|Prema Gopalan}}) এগৰাকী ভাৰতীয় সমাজকৰ্মী। ১৯৮৪ চনত স্থাপন হোৱা ‘ছ’চাইটী ফ’ৰ দ্য প্ৰ’ম’চন অৱ এৰিয়া ৰিছ’ৰ্চ চেণ্টাৰচ্‌’ (SPARC) সংস্থাৰ তেওঁ সহ প্ৰতিষ্ঠাপক। তাৰ পিছত তেওঁ ''স্বয়ম শিক্ষা প্ৰয়োগ'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু বিশ বছৰ সংস্থাটোৰ কাৰ্যবাহী পৰিচালক ৰূপে কাম কৰে। এই অনুষ্ঠানটিয়ে আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল গাঁৱলীয়া মহিলাসকলক বিভিন্ন উদ্যোগী আঁচনিত সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়ত কৰা জনকল্যাণ মূলক কামৰ বাবে তেওঁ [[বিহাৰ]], [[গুজৰাট]], [[কেৰালা]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] আৰু [[তামিলনাডু]]ত বিশেষভাৱে জনাজাত। তেওঁ কৰা কামৰ বাবে গোপালন ‘ইউনাইটেড নেচনচ্‌ ফ্ৰেমৱৰ্ক কনভেনচন অন ক্লাইমেট চেইঞ্জ’ আৰু ‘ইউনাইটেড নেচনচ্‌ ডেভেল’পমেণ্ট প্ৰগেম’ৰ দ্বাৰা পুৰস্কৃত হৈছে।
==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
ভাৰতৰ পুনাত প্ৰেমা গোপালনৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Khemka&quot;&gt;{{cite web |title=Prema Gopalan—Swayam Shikshan Prayog (SSP) |url=http://www.khemkafoundation.org/awards/sey08/prema-gopalan.php |website=Khemka |accessdate=22 August 2020 |archiveurl=https://archive.today/20081227143550/http://www.khemkafoundation.org/awards/sey08/prema-gopalan.php |archivedate=27 December 2008}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ''সামাজিক কাম''ত স্নাতকোত্তৰ আৰু ‘ছ’চিঅ’লজি’ আৰু ‘ৰিচাৰ্ছ মেথড’লজি’ত এম ফিল ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Awardees |url=https://www.schwabfound.org/awardees/prema-gopalan |website=Schwab Foundation for Social Entrepreneurship |accessdate=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822145510/https://www.schwabfound.org/awardees/prema-gopalan |url-status=live |archivedate=22 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200822145510/https://www.schwabfound.org/awardees/prema-gopalan |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
==কৰ্মজীৱন==
১৯৮৪ত প্ৰেমা গোপালনে শীলা পেটেলৰ সৈতে এছ.পি.এ.আৰ.চি. (SPARC) প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯৯৩ চনত, গাঁৱলীয়া দৰিদ্ৰ মহিলাসকলক আত্ম-ব্যৱস্থাপনাৰ বিকেন্দ্ৰীকৃত আৰু গণতান্ত্ৰিক পদ্ধতিৰ কেন্দ্ৰত ৰখাৰ উদ্দেশ্যেৰে তেওঁ এছ.এছ.পি./SSP (স্বয়ম শিক্ষা প্ৰয়োগ/Swayam Shikshan Prayog) নামেৰে এটি বেচৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ashoka.org/node/2586 |title=Prema Gopalan |publisher=Ashoka |accessdate=22 June 2009 |df=dmy-all |archivedate=6 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706060400/http://www.ashoka.org/node/2586 |deadurl=yes }}&lt;br&gt;- {{Cite web |url=http://www.alertnet.org/thenews/fromthefield/ssp/118200395230.htm |title=From the field |accessdate=22 June 2009 |archive-date=24 July 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724211812/http://www.alertnet.org/thenews/fromthefield/ssp/118200395230.htm |archivedate=24 July 2008 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰৰ সহযোগত, লাতুৰ আৰু ওচমানাবাদৰ ভূমিকম্প পীড়িত জিলাবোৰৰ ১২০০ খন গাঁৱত এক ব্যাপক সম্প্ৰদায়ৰ অংশগ্ৰহণ ৰণনীতি পুনৰ নিৰ্মাণ আৰু ৰূপায়ণ নকৰালৈকে এছ.এছ.পি.-য়ে এছ.পি.এ.আৰ.চি.-ৰ ভিতৰত এক স্ব-শিক্ষা নেটৱৰ্ক হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.developednation.org/interviews/premagopalan.htm |publisher=Developed Nation |title=Prema Gopalan |accessdate=22 June 2009}}&lt;/ref&gt; ২০০১ চনৰ গুজৰাট ভূমিকম্প, ২০০৪ চনৰ ভাৰত মহাসাগৰৰ ভূমিকম্প আৰু ছুনামি আৰু বিহাৰ আৰু কেৰালাৰ বানপানী আদি প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়তো গোপালনে দুৰ্দশাগ্ৰস্ত সকলক সহায়ৰ প্ৰচেষ্টাৰে কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=December 23 |first1=Prachi Bhuchar New Delhi |title=Leading Ladies |url=https://www.indiatoday.in/magazine/the-big-story/story/20181231-leading-ladies-the-social-warriors-1415271-2018-12-23 |accessdate=22 August 2020 |work=India Today |date=23 December 2018}}&lt;br&gt;- {{cite web|url=http://www.redorbit.com/news/international/276138/indiapakistan_quake_toll_rises_as_politics_hampers_relief/index.html|title=India Pakistan quake toll rises as politics hampers relief|website=Redorbit}}&lt;/ref&gt; পুনৰুদ্ধাৰ কৰা অঞ্চল সমূহত এছ.এছ.পি.-য়ে মহিলা উদ্যোগীসকলক ব্যৱসায় আৰম্ভ কৰিবলৈ আৰ্থিক সহায় আগবঢ়াইছিল।
==বঁটা আৰু স্বীকৃতি==
গোপালনক অশোক ফেলো আৰু চিনাৰ্গ’ছ ফেলো ৰূপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Prema Gopalan |url=https://resource-alliance.org/speakers/prema-gopalan/ |website=The Resource Alliance |accessdate=22 August 2020 |archive-date=22 August 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;তেওঁ ২০০৩ চনত অশোক ফেলোশ্বিপলৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Gopalan&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ‘ইউনাইটেড নেচনচ্‌ ফ্ৰেমৱৰ্ক কনভেনচন অন ক্লাইমেট চেইঞ্জে’ ২০১৬ চনত গোপলনক ''মমেন্টাম ফ’ৰ চেইঞ্জ বঁটা'' প্ৰদন কৰিছে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰত তেওঁ ‘ইউনাইটেড নেচনচ্‌ ডেভেল’পমেণ্ট প্ৰগেম’ৰ ''ইকুৱেটৰ প্ৰাইজ'' লাভ কৰে। ২০১৮ চনত, গোপালনক ‘শ্বাব ফাউণ্ডেচন ফ’ৰ ছ’চিয়েল এণ্টাৰপ্ৰিনিয়ৰশ্বিপ’ৰ দ্বাৰা ''ছ’চিয়েল এণ্টাৰপ্ৰেনিয়ৰ অৱ দ্য ইয়েৰ'' বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Banerjee |first1=Shoumojit |title=Defying vagaries of nature to create entrepreneurs |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/defying-vagaries-of-nature-to-create-entrepreneurs/article25439777.ece |accessdate=22 August 2020 |work=The Hindu |date=8 November 2018}}&lt;/ref&gt;প্ৰেমা গোপালনে মহিলাসকলক চৰকাৰী পৰ্যায়ত নীতিৰ সুবিধা আৰু স্থানীয় পৰ্যায়ত মালিকীস্বত্ব লোৱাৰ মাজত সেঁতু নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে। এই কামৰ উদ্দেশ্য হৈছে গ্ৰাম্য দৰিদ্ৰ মহিলাসকলক বিকেন্দ্ৰীকৃত, গণতান্ত্ৰিক, মৌলিক-সেৱা ব্যৱস্থাপনাৰ কেন্দ্ৰত ৰখা।&lt;ref name=&quot;Gopalan&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.ashoka.org/en-us/fellow/prema-gopalan | title=Prema Gopalan | publisher=https://www.ashoka.org/ | accessdate=18 February 2022}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{ৰেফলিষ্ট}}
[[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>c5zc8y9r762dmf0nmr2tu3jaji6i0wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ৰাজনীতিত মহিলা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79513</id>
    <revision>
      <id>648602</id>
      <parentid>399786</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sikander</username>
        <id>39262</id>
      </contributor>
      <comment>image update</comment>
      <origin>648602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27401" sha1="8h8pcnzfly8a6xk9nmzuht8kch0hll4" xml:space="preserve">{{short description|Participation of women in government}}
{{multiple image |perrow=4|total_width=300
 | image_gap = 
 | caption_align = center
 | align = right
|image1=Sheikh_Hasina_2018_(cropped).JPG|link1=Sheikh Hasina
|image2=Budgetpropositionen för 2022 (1 av 8) (cropped) (1).jpg|link2=Magdalena Andersson
|image3=Danish Prime Minister Frederiksen.jpg|link3=Mette Frederiksen
|image4=Sanna_Marin,_Ursula_von_der_Leyen,_Helsinki_01_(cropped).jpg|link4=Sanna Marin
|image5=New_Zealand_Prime_Minister_Jacinda_Ardern_in_2018.jpg|link5=Jacinda Ardern
|image6=Ingrida_Simonyte_2019_crop_2.jpg|link6=Ingrida Šimonytė
|image7=Ana Brnabic, July 3, 2018.jpg|link7=Ana Brnabic
|image8=Kaja_Kallas_(crop).jpg|link8=Kaja Kallas
|image9=Katrín Jakobsdóttir (24539871465) (cropped).jpg|link9=Katrín Jakobsdóttir
|image10=2019_Mia_Mottley_(cropped).jpg|link10=Mia Mottley
|image11=Hon._Fiamē_Naomi_Mata'afa_(cropped).jpg|link11=Naomi Mata{{okina}}afa
|image12=Natalia_Gavrilița_-_jun_2019.jpg|link12=Natalia Gavrilița

|footer= ''চৰকাৰি পদত মহিলা মুৰব্বী'':
* [[শ্বেখ হাছিনা]], [[বাংলাদেশৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en: Magdalena Andersson|মাগদালেনা এণ্ডাৰ্ছন]], [[চুইডেনৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Mette Frederiksen|মেট ফ্ৰেডৰিকসেন]], [[ডেনমাৰ্কৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Sanna Marin|ছানা মাৰিণ]], [[ফিনলেণ্ডৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
----
* [[:en:Jacinda Ardern|জেচিণ্ডা আৰ্ডাৰ্ণ]], [[নিউজিলেণ্ডৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Ingrida Šimonytė|ইনগ্ৰিডা চিমোনাইট]], [[লিথুৱানিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Ana Brnabic|আনা ব্ৰনাবিক]], [[ছাৰ্বিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Kaja Kallas|কাজা কালাস]], [[এষ্টোনিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
----
* [[:en:Katrín Jakobsdóttir|কাট্ৰিন জেকবচডটিৰ]], [[আইচলেণ্ডৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Mia Mottley|মিয়া মটলী]], [[বাৰ্বাডোচৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* নাওমি মাটা (অকিনা আফা), [[চামোৱাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
* [[:en:Natalia Gavrilița|নাটালিয়া গাভ্ৰিলিটা]], [[মলদোভাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]
}}

{{multiple image |perrow=3 |total_width=300
 | image_gap = 
 | caption_align = center
 | align = right
|image1=蔡英文官方元首肖像照.png|link1=Tsai Ing-wen
|image2=Samia Suluhu at the XXIX St Petersburg International Economic Forum - 2026 (cropped).jpg|link2=Samia Suluhu Hassan
|image3=Xiomara Castro on presidential inauguration 2 (cropped).jpg|link3=Xiomara Castro
|footer= ''ৰাষ্ট্ৰ আৰু চৰকাৰৰ মহিলা মুৰব্বী'':
* [[তচাই ইং-ৱেন]], [[চীন গণৰাজ্যৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]] (টাইৱান)
* [[ছামিয়া চুলুহু হাছান]], [[তাঞ্জানিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[জিওমাৰা কাষ্ট্ৰ]], [[হণ্ডুৰাছৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
}}

{{multiple image |perrow=5|total_width=300
 | image_gap = 
 | caption_align = center
 | align = right
|image1=President Halimah Yacob in 2019.jpg|link1=Halimah Yacob
|image2=President Sakellaropoulou.jpg|link2=Katerina Sakellaropoulou
|image3=Zuzana Čaputová (20.6.2019) VIII.jpg|link3=Zuzana Čaputová
|image4=Sahle-Work Zewde in 2016.jpg|link4=Sahle-Work Zewde
|image5=Bidhya Devi Bhandari in 2019.jpg|link5=Bidhya Devi Bhandari
|image6=Paula-Mae Weekes 2019.jpg|link6=Paula-Mae Weekes
|image7=Victory_Day_-_Europe_Day_2020_Address_Photo_of_Salome_Zourabichvili_(cropped).jpg|link7=Salome Zurabishvili
|image8=Sergio Mattarella e Maia Sandu al Quirinale 2021 (8) (cropped).jpg|link8=Maia Sandu
|image9=Vjosa_Osmani1.jpg|link9=Vjosa Osmani
|image10= Sandra of Barbados.jpg|link10=Sandra Mason

|footer = ''ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান পদত মহিলা'':
* [[হালিমাহ য়াকোব]], [[ছিংগাপুৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[কেটেৰিনা চাকেল্লাৰোপুলু]], [[গ্ৰীচৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[জুজানা Čaputová]], [[স্লোভাকিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[চাহল-ৱৰ্ক জেউদে]], [[ইথিওপিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[বিধ্যা দেৱী ভাণ্ডাৰী]], [[নেপালৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
----
* [[পাওলা-মে উইকচ]], [[ত্ৰিনিদাদ আৰু টোবাগোৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[ছালোমে জৌৰাবিচভিলি]], [[জৰ্জিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[মাইয়া চান্দু]], [[মলদোভাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[ভজোচা ওচমানী]], [[কছোভোৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
* [[চেন্দ্ৰা মেছন]], [[বাৰ্বাডোচৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]]
}}
{{Women in society sidebar |society}}
বহুতো দেশত, চৰকাৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানত মহিলাসকলক কম প্ৰতিনিধিত্ব কৰা দেখা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Namibia|first1=Sister|last2=Windhoek|date=1989|title=Women in government|journal=1(3)|volume=3|id={{ProQuest|194900864}}}}&lt;/ref&gt; এই প্ৰৱণতা ঐতিহাসিক কালৰ পৰা এতিয়াও অব্যাহত আছে যদিও বহুখিনি হ্ৰাস পাইছে। মহিলাসকল ক্ৰমান্বয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু চৰকাৰৰ বহুতো মুৰব্বী পদত নিৰ্বাচিত হোৱা দেখা গৈছে।&lt;ref name=&quot;Carmichael&quot;&gt;{{citation | last1 = Carmichael | first1 = Sarah | last2 = Dilli | first2 = Selin | last3 = Rijpma | first3 = Auke | contribution = Women in the global economic history | editor-last = Baten | editor-first = Jörg | title = A history of the global economy: from 1500 to the present | pages = 244, 245 [Figure 17.4] | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge New York | year = 2016 | isbn = 9781107507180 | postscript = .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chesser |first1=Susan G. |title=Women in National Governments Around the Globe: Fact Sheet |date=January 31, 2019 |publisher=Congressional Research Service |location=Washington, DC |url=https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo117807 |access-date=26 March 2019}}&lt;/ref&gt; অক্টোবৰ ২০১৯ লৈকে, ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ সংসদত মহিলাৰ বিশ্বব্যাপী অংশগ্ৰহণৰ হাৰ হৈছে ২৪.৫%।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women in National Parliaments|url=http://www.ipu.org/wmn-e/world.htm|website=ipu.org|publisher=[[Inter-Parliamentary Union]]|access-date=6 May 2020}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত সকলো ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাৰ ৮% আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিপদৰ সকলো পদৰ ২% মহিলা আছিল। তদুপৰি, মহিলাই প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰা বেছিকৈ দেখা গৈছে যোৱা দুটা দশকৰ ভিতৰত।&lt;ref name=&quot;Oxford University Press&quot;&gt;{{cite book |last1=Jalaza |first1=Farida |title=Shattered, Cracked, or Family Intact?: Women and the Executive Glass Ceiling Worldwide |publisher=Oxford University Press |isbn=9780190602093 |pages=1–2, 5|chapter=Introduction|date=2016-04-15 }}&lt;/ref&gt; [[File:Women personnel of India's Border Security Force.jpg|thumb|ভাৰতত মহিলা চৰকাৰী কৰ্মচাৰী (সীমান্ত সুৰক্ষা বাহিনী)]]
মহিলাসকলে ৰাজনৈতিক জীৱনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ আৰু ৰাজনৈতিক নেতা হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত বহুতো প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হয়। বিশ্বৰ কেইবাখনো দেশে স্থানীয়ৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়লৈ সকলো স্তৰত চৰকাৰত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ কিদৰে বৃদ্ধি কৰিব পাৰি তাৰ প্ৰচেষ্টা চলাই আহিছে। অৱশ্যে, বৰ্তমান সময়ত অধিকসংখ্যক মহিলাই নেতৃত্বৰ পদবী অনুসৰণ কৰি আছে। 
বিশ্বজুৰি ৰাষ্ট্ৰসমূহে আন্তৰ্জাতিক মহিলা দিৱস উদযাপন কৰাৰ লগে লগে, মহিলা নেত্ৰী থকা দেশৰ সংখ্যা বিস্তাৰিত হʼব ধৰিছে। কিন্তু তালিকাখন এতিয়াও তুলনামূলকভাৱে সৰু, আৰু আনকি যেতিয়া মহিলাসকলে ক্ষমতাত স্থান লাভ কৰিছেও, তেওঁলোকে দীৰ্ঘদিন ধৰি কেতিয়াবাহে নেতৃত্ব দিব পাৰিছে। 

২০১৪ আৰু ২০১৬ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চৰ দ্বাৰা অধ্যয়ন কৰা ১৪৬খন ৰাষ্ট্ৰৰ (৩৮%) ভিতৰত ৫৬খন দেশত যোৱা অৰ্ধ-শতিকাত কমেও এবছৰৰ বাবে চৰকাৰ বা ৰাজ্যৰ এগৰাকী মহিলা মুৰব্বী আছিল। ইয়াৰে ৩১খন দেশত, মহিলাসকলে পাঁচ বছৰ বা তাতকৈ কম সময়ৰ বাবে নেতৃত্ব দিছে; ১০খন দেশত তেওঁলোকে মাত্ৰ এবছৰৰ বাবে নেতৃত্ব দিছে। দেশসমূহৰ [[:en: World Economic Forum|বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চ]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত নোহোৱা মাৰ্শ্বেল দ্বীপপুঞ্জতো এবছৰধৰি এগৰাকী মহিলা নেত্ৰী দিছিল। &lt;ref&gt;Pew Research Center. Number of women leaders around the world has grown, but they’re still a small grouphttps://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/08/women-leaders-around-the-world/ &lt;/ref&gt; [[:en: Pew Research Center|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ]]ৰ এক পৃথক বিশ্লেষণ অনুসৰি কমেও ১৩খন অতিৰিক্ত দেশত মহিলা নেত্ৰী আছে যি এবছৰতকৈ কম সময় কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল। এই দেশবোৰৰ ভিতৰত ইকুৱেডৰ আৰু মাদাগাস্কাৰত মুঠ দুদিনৰ বাবে মহিলা নেতৃবৃন্দ আছিল। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত এগৰাকী মহিলা ১৪ ঘণ্টাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতি আছিল, কিন্তু তেওঁ আগতে অলপ সময়ৰ বাবে কাৰ্যকৰী ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; তিনিওখন দেশতে, মহিলা নেত্ৰীসকলক পুৰুষৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠাপিত কৰা হৈছিল। &lt;ref&gt;Pew Research Center. Number of women leaders around the world has grown, but they’re still a small grouphttps://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/08/women-leaders-around-the-world/ &lt;/ref&gt;
==ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী==
সমগ্ৰ বিশ্বত মহিলা নেত্ৰীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে যদিও এই প্ৰতিনিধিত্ব সংখ্যাত তাকৰ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/08/women-leaders-around-the-world/|title=Number of women leaders around the world has grown, but they're still a small group|website=Pew Research Center|language=en-US|access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt; চৰকাৰৰ কাৰ্যবাহী পৰ্যায়ত, মহিলাসকল ৰাষ্ট্ৰপতি হোৱাতকৈ অধিক সঘনাই প্ৰধানমন্ত্ৰী হয়। ক্ষমতালৈ অহা এই পথসমূহৰ পাৰ্থক্যৰ এটা কাৰণ হ'ল যে প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলক ৰাজনৈতিক দলৰ সদস্যসকলে নিজে নিৰ্বাচিত কৰে আনহাতে ৰাষ্ট্ৰপতিসকল ৰাইজে নিৰ্বাচিত কৰে। ২০১৩ চনত, সকলো ৰাষ্ট্ৰীয় নেতাৰ 8 শতাংশ আৰু সকলো ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ ২ শতাংশ এতিয়ালৈকে মহিলা। তদুপৰি, যোৱা দুটা দশকত সকলো মহিলা প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ৭৫ শতাংশই কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Oxford University Press&quot;/&gt; ১৯৬০ চনৰ পৰা ২০১৫ চনলৈ ৭০খন দেশত ১০৮ গৰাকী মহিলা ৰাষ্ট্ৰীয় নেতা হৈ পৰিছে, ৰাষ্ট্ৰপতিতকৈ অধিক প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jalaza |first1=Farida |title=Shattered, Cracked, or Family Intact?: Women and the Executive Glass Ceiling Worldwide |publisher=Oxford University Press |isbn=9780190602093 |page=32|chapter=Introduction|date=2016-04-15 }}&lt;/ref&gt; 

স্বতন্ত্ৰ মহিলা বিষয়াসকলৰ সাধাৰণতে উচ্চ স্তৰৰ শিক্ষা থাকে আৰু ৰাজনৈতিকভাৱে বিশিষ্ট বা উচ্চ-শ্ৰেণীৰ পৰিয়ালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থাকা দেখা যায়। এখন দেশত মহিলাৰ সাধাৰণ স্থিতিয়ে এগৰাকী মহিলাই কাৰ্যবাহী পদত উপনীত হ'ব নে নাই সেয় নিৰ্ণয় নকৰে। বৰঞ্চ দেখা গৈছে যে যিবোৰ দেশত মহিলাৰ সামাজিক স্থিতি পুৰুষৰ তুলনাত পিছ পৰি আছে, সেই দেশবোৰতহে মহিলা কাৰ্যবাহীসকলে নিয়মীয়াকৈ ক্ষমতালৈ আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jalaza |first1=Farida |title=Shattered, Cracked, or Family Intact?: Women and the Executive Glass Ceiling Worldwide |publisher=Oxford University Press |isbn=9780190602093 |page=3 |chapter=Introduction|date=2016-04-15 }}&lt;/ref&gt;

মহিলাসকলে দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰাষ্ট্ৰপতি বা প্ৰধানমন্ত্ৰী হ'বলৈ অধিক উন্নত দেশত সংগ্ৰাম কৰি আহিছে। ইজৰাইলত ১৯৬৯ চনত প্ৰথম মহিলা প্ৰধানমন্ত্ৰী নিৰ্বাচিত হৈছিল কিন্তু পুনৰ কেতিয়াও এনে হোৱা নাছিল। আনহাতে, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কোনো মহিলা ৰাষ্ট্ৰপতি এতিয়ালৈ হোৱা নাই। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hype.news/don-juravin/we-need-women-governing-in-america-sj1bwqgi|title=Hype.News|website=hype.news|access-date=2019-06-17}}&lt;/ref&gt;
২০২১ চনত ইষ্টোনিয়া প্ৰথম খন দেশ হিচাপে পৰিগণিত হয় য'ত এগৰাকী মহিলা নিৰ্বাচিত ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান আৰু চৰকাৰৰ মুৰব্বী নিৰ্বাচিত হয়। &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-01-24|title=Estonia to become the only country in the world with a female president and female prime minister|url=https://investinestonia.com/estonia-to-become-the-only-country-in-the-world-with-a-female-president-and-female-prime-minister/|access-date=2021-01-26|website=Invest in Estonia|language=en-US}}&lt;/ref&gt; (প্ৰত্যক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত, প্ৰথম দেশ য'ত এগৰাকী নিৰ্বাচিত মহিলা ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান আৰু নিৰ্বাচিত মহিলা মুৰব্বী দুয়োগৰাকী হৈছে মলডোভা, ২০২১ চনত)।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-30|title=Sandu Appoints Pro-Western Ally Gavrilita as Moldova's PM-Designate|url=https://balkaninsight.com/2021/07/30/sandu-appoints-pro-western-ally-gavrilita-as-moldovas-pm-designate/|access-date=2022-01-06|website=Balkan Insight|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ৰাষ্ট্ৰীয় সংসদসমূহ==
সমগ্ৰ বিশ্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংসদত মহিলাৰ অনুপাত বাঢ়ি আহিছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ এতিয়াও প্ৰতিনিধিত্ব কম হৈ আছে। &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The share of women in legislatures around the world is growing, but they are still underrepresented|url = https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/03/18/the-share-of-women-in-legislatures-around-the-world-is-growing-but-they-are-still-underrepresented/|website=pewresearch.org|publisher=[[:en:Pew Research Center|পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ]]|language=en-US|access-date=2020-01-17}}&lt;/ref&gt; ১ এপ্ৰিল, ২০১৯ লৈকে ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাসমূহত মহিলাৰ বিশ্বব্যাপী গড় হৈছে ২৪.৩ শতাংশ।&lt;ref&gt;{{cite web | title = Women in Parliaments: World and Regional Averages | url = http://www.ipu.org/wmn-e/world.htm | website = ipu.org | publisher = [[Inter-Parliamentary Union]] |access-date=August 12, 2019}}&lt;/ref&gt; একে সময়তে, দেশবোৰৰ মাজত বৃহৎ পাৰ্থক্য বিদ্যমান। উদাহৰণ স্বৰূপে ৰৱাণ্ডা, কিউবা আৰু বলিভিয়াৰ দৰে দেশত য'ত মহিলাৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ হাৰ সৰ্বাধিক, তাৰ তুলনাত শ্ৰীলংকাৰ সংসদত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণৰ হাৰ যথেষ্ট কম।&lt;ref&gt;&quot;Percentage of women in national parliaments&quot;. ipu.org. Inter-Parliamentary Union. Retrieved February 18, 2020.&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনৰ শীৰ্ষ দহখন দেশৰ ভিতৰত তিনিখন লেটিন আমেৰিকা (বলিভিয়া, কিউবা আৰু মেক্সিকো)ত আছিল, আৰু আমেৰিকানসকলে যোৱা ২০ বছৰত সৰ্বাধিক মুঠ পৰিৱৰ্তন দেখিছে। &lt;ref&gt;{{Cite news | url = https://apolitical.co/solution_article/which-countries-have-most-women-in-parliament/ | title = Mapped: which countries have the most women in parliament | work = Apolitical | access-date = 2018-04-20 | language=en-US}}&lt;/ref&gt;

নিম্ন বা একক সদনত মহিলাৰ শতাংশ অৱৰোহী ক্ৰমত তালিকাভুক্ত কৰি ১৯২খন দেশৰ ভিতৰত, ৰাষ্ট্ৰীয় সংসদত মহিলাৰ সৰ্বাধিক প্ৰতিনিধিত্ব থকা শীৰ্ষ ২০খন দেশ তলত দেখোওৱা হৈছে (1 জানুৱাৰী, ২০২০ তাৰিখলৈকে তথ্য প্ৰতিফলিত কৰা পৰিসংখ্যা):&lt;ref name=&quot;Inter-Parliamentary Union&quot;&gt;{{cite web | title = Percentage of women in national parliaments | url = https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&amp;year=2020 | website = ipu.org | publisher = [[Inter-Parliamentary Union]] | access-date = February 18, 2020 | archivedate = April 23, 2021 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210423075615/https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&amp;year=2020 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ৰেংক !! দেশ !! নিম্ন বা একক ঘৰ !! উচ্চ সদন বা চিনেট
|-
| 1 || [[ৰৱাণ্ডাৰ সংসদ| ৰৱাণ্ডা]] || 61.25% || 38.46%
|-
| ২ || [[নেচনেল এচেম্বলী অৱ পিপলছ পাৱাৰ| কিউবা]] || 53.22% || –
|-
| ৩ || [[প্লুৰিনেচনেল লেজিচলেটিভ এচেম্বলী| বলিভিয়া]] || 53.08% || 47.22%
|-
| ৪ || [[ফেডাৰেল নেচনেল কাউন্সিল| সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত]] || 50% || -
|-
| ৫ || [[নিউজিলেণ্ড সংসদ| নিউজিলেণ্ড]] || 48.33% || -
|-
| ৬ || [[সংঘৰ কংগ্ৰেছ| মেক্সিকো]] || 48.2% || 49.22%
|-
| ৭ || [[নেচনেল এচেম্বলী (নিকাৰাগুয়া)| নিকাৰাগুয়া]] || 47.25% || -
|-
| ৮ || [[ৰিক্সদাগ| চুইডেন]] || 46.99% || –
|-
| ৯ || [[গ্ৰেনাডাৰ সংসদ| গ্ৰেনাডা]] || 46.67% || 30.77%
|-
| ১০ || [[সাধাৰণ পৰিষদ (এণ্ডোৰা)| এণ্ডোৰা]] || 46.4% || –
|-
| ১১ || [[দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সংসদ| দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || 46.35% || 38.89%
|-
| ১২ || [[ফিনলেণ্ডৰ সংসদ| ফিনলেণ্ড]] || 46% || -
|-
| ১৩ || [[কোষ্টা ৰিকাৰ বিধান সভা| কোষ্টা ৰিকা]] || 45.61% || -
|-
| ১৪ || [[কৰ্টেছ জেনেৰেল| স্পেইন]] || 44% || 39.02%
|-
| ১৫ || [[নেচনেল এচেম্বলী (ছেনেগাল)| ছেনেগাল]] || 43.03% || -
|-
| ১৬ || [[নামিবিয়াৰ সংসদ| নামিবিয়া]] || 42.71% || 23.81%
|-
| ১৭ || [[ফেডাৰেল এচেম্বলী (চুইজাৰলেণ্ড)| চুইজাৰলেণ্ড]] || 41.5% || 26.09%
|-
| ১৮ || [[ষ্টৰ্টিং| নৰৱে]] || 41.42% || -
|-
| ১৯ || [[গণৰাজ্যৰ সমাবেশ (মোজাম্বিক) | মোজাম্বিক]] || 41.2% || -
|-
| ২০ || [[আৰ্জেণ্টিনাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছ| আৰ্জেণ্টিনা]] || 40.86% || 40.28%
|}

মন কৰিব যে আন্তৰ্জাতিক আই.ডি.ই.এ., ষ্টকহম বিশ্ববিদ্যালয় আৰু আন্তঃ-সংসদীয় ইউনিয়নৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী 2014 লৈকে নতুন পৰিসংখ্যা উপলব্ধ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.idea.int/data-tools/data/gender-quotas|title=Gender Quotas Database {{!}} International IDEA|website=www.idea.int|access-date=2020-01-15}}&lt;/ref&gt;

যদিও ৮৬% দেশে তেওঁলোকৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইনসভাত কমেও ১০% মহিলাৰ সংখ্যাৰ ওচৰ পাইছে, বহু কমেই ২০% আৰু ৩০% ৰেখা অতিক্ৰম কৰিছে। জুলাই ২০১৯ লৈকে, মাত্ৰ ২৩% সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰৰ সংসদত ৩০% ৰো অধিক মহিলা আছিল। মুখ্যত ইংৰাজী ভাষী গণতান্ত্ৰিক দেশবোৰ শীৰ্ষ ৪০% স্থানত আছে। নিউজিলেণ্ডে সংসদৰ ৪৮.৩% মহিলাৰ সৈতে ৫ নম্বৰত আছে। যুক্তৰাজ্যত (নিম্ন সদনত ৩২.০%, উচ্চ সদনত ২৬.৪%) ৩৯ নম্বৰত আছে, আনহাতে অষ্ট্ৰেলিয়া (নিম্ন সদনত ৩০.৫%, উচ্চ সদনত ৪৮.৭%) ১৮৯ খন দেশৰ ভিতৰত ৪৭ নম্বৰত আছে। কানাডা ৬০ (২৯.৬% নিম্ন সদন, ৪৬.৭% উচ্চ সদন) স্থানত আছে, আনহাতে আমেৰিকা যুক্তৰাজ্য ৭৮ (নিম্ন সদনত ২৩.৬%, উচ্চ সদনত ২৫.০%) স্থানত আছে।&lt;ref name=&quot;Inter-Parliamentary Union&quot; /&gt; ৰাষ্ট্ৰীয় সংসদৰ এই সকলোবোৰ নিম্ন আৰু/বা উচ্চ সদন পোনপটীয়াকৈ নিৰ্বাচিত নহয়; উদাহৰণ স্বৰূপে, কানাডাত, উচ্চ সদনৰ (চিনেট) সদস্যসকলক নিযুক্তি দিয়া হয়।

==তথ্যসূত্ৰ==</text>
      <sha1>8h8pcnzfly8a6xk9nmzuht8kch0hll4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>লক্ষীমপুৰ কেন্দ্ৰীয় মহাবিদ্যালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80217</id>
    <revision>
      <id>648645</id>
      <parentid>382807</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:21:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahul Doley</username>
        <id>52086</id>
      </contributor>
      <origin>648645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6555" sha1="02ior8qn3x4s9ofmghh5frgfr386r9b" xml:space="preserve">{{Infobox university
|established=১৯৯২
|vice-president=নীলিমা গগৈ কোঁৱৰ
|principal=গোলাপ শৰ্মা বৰুৱা
|location=লক্ষ্মীমপুৰ
|website=https://lkmahavidyalaya.edu.in/
}}

'''লক্ষীমপুৰ কেন্দ্ৰীয় মহাবিদ্যালয়''' হৈছে অসমৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এখন মহাবিদ্যালয়। ১৯৯২ চনত স্থাপিত এই মহাবিদ্যালয়খন [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Dibrugarh University&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dibru.ac.in/academics/colleges|title=Academics of dibrugarh University|accessdate=15 April 2022|archivedate=11 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511203812/https://dibru.ac.in/academics/colleges|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

মহাবিদ্যালয়খনত বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ স্বৰ্গীয় মোহন চন্দ্ৰ ৰয়ৰ নামেৰে এটি পুথিভঁৰাল আছে। পুথিভঁৰালটোত ১০৬০০ তকৈও অধিক কিতাপ, ১০খন আলোচনী আৰু সাময়িকী আছে। শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষকসকলৰ বাবে বিভিন্ন শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত শেহতীয়া জ্ঞান নিশ্চিত আৰু সমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে পুথিভঁৰালটোত বৃহৎ সংখ্যক সমল কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোৱে ৰিপ্ৰোগ্ৰাফী (জেৰক্স) সুবিধাও প্ৰদান কৰে।

== বিভাগসমূহ ==

=== বিজ্ঞান ===
*গণিত
*কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান
=== কলা ===
*অসমীয়া
*ইংৰাজী
*ইতিহাস
*অৰ্থনীতি
*শিক্ষা
*দৰ্শন
*ৰাজনীতি বিজ্ঞান
*নৃতত্ত্ব
*ভ্ৰমণ আৰু পৰ্যটন 
==পুৰস্কাৰ==
; স্কলাৰশ্বিপ আৰু পুৰস্কাৰ
#ৰাষ্ট্ৰীয় মেধা বৃত্তি। 
#ৰাজ্যিক মেধা বৃত্তি। 
#অ.বি.চি./ এম.অ.বি.চি./ আৰু অনুসূচীত জাতি/অনুসূচীত জনজাতি: প্ৰকল্প সঞ্চালক, আই.টি.ডি.পি., অসম চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা অনুসৰি। 

; মহাবিদ্যালয় বঁটা
#'''''The Blue Blazer বঁটা''''': বিজয়ীজনক ব্লু ব্লেজাৰ আৰু এটা স্বকীয় স্মৃতিচিহ্নৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইয়াক প্ৰকৃত দলবদ্ধ কাম, খেলুৱৈ, অমায়িক প্ৰকৃতিৰ, মহাবিদ্যালয়ৰ ইউনিফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি নিয়মানুবৰ্তিতা প্ৰদৰ্শন কৰা শ্ৰেষ্ঠ শৃংখলাবদ্ধ শিক্ষাৰ্থীক প্ৰদান কৰা হ'ব। তেওঁ শ্ৰেণীবোৰত ৯০% তকৈ অধিক উপস্থিতি থকা বি.এ. চেম-ভি.আই. শিক্ষাৰ্থী হ'ব লাগিব। 
#'''''শ্ৰেষ্ঠ স্নাতক বঁটা''''': বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে (citation) সম্বৰ্ধনা জনোৱা হ'ব। শিক্ষাৰ্থীয়ে যিকোনো মুখ্য বিষয় বা মূল বিষয়ত সৰ্বাধিক শতাংশ নম্বৰ (৭০% আৰু অধিক) লাভ কৰিব লাগিব (গড়)
#'''কেলিবাৰ বঁটা''' (এইচ.এছ. দ্বিতীয় বৰ্ষৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে): বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইংৰাজীত সৰ্বাধিক নম্বৰ (৮০% আৰু অধিক) লাভ কৰা শিক্ষাৰ্থীজনক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। 
# '''তন্ময় ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈক প্ৰদান কৰা): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (শ্ৰীযুত লম্বোধৰী ফুকন আৰু পৰিয়ালৰ সদস্যসকল)
#হৰেন্দ্ৰ নাথ ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ বিতৰ্কক প্ৰদান কৰিব লাগিব।): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু এখন উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : স্বৰ্গীয় প্ৰভাত ফুকন)
#'''বীৰেন শইকিয়া মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়কক প্ৰদান কৰা হ'ব): বিজয়ীক উজ্জ্বল ট্ৰফী আৰু এখন প্ৰশংসাপত্ৰৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : শ্ৰী কুল শইকীয়া)

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

{{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]]</text>
      <sha1>02ior8qn3x4s9ofmghh5frgfr386r9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648646</id>
      <parentid>648645</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahul Doley</username>
        <id>52086</id>
      </contributor>
      <origin>648646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6600" sha1="bu5ovlafbk7cg6slm5m6n3l89ygw367" xml:space="preserve">{{Infobox university
|established=১৯৯২
|vice-president=নীলিমা গগৈ কোঁৱৰ
|principal=গোলাপ শৰ্মা বৰুৱা
|location=লক্ষ্মীমপুৰ
|website=https://lkmahavidyalaya.edu.in/
}}
'''লক্ষীমপুৰ কেন্দ্ৰীয় মহাবিদ্যালয়''' ({{lang-en|Lakhimpur Kendriya Mahavidyalaya}} হৈছে অসমৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এখন মহাবিদ্যালয়। ১৯৯২ চনত স্থাপিত এই মহাবিদ্যালয়খন [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Dibrugarh University&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dibru.ac.in/academics/colleges|title=Academics of dibrugarh University|accessdate=15 April 2022|archivedate=11 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511203812/https://dibru.ac.in/academics/colleges|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

মহাবিদ্যালয়খনত বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ স্বৰ্গীয় মোহন চন্দ্ৰ ৰয়ৰ নামেৰে এটি পুথিভঁৰাল আছে। পুথিভঁৰালটোত ১০৬০০ তকৈও অধিক কিতাপ, ১০খন আলোচনী আৰু সাময়িকী আছে। শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষকসকলৰ বাবে বিভিন্ন শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত শেহতীয়া জ্ঞান নিশ্চিত আৰু সমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে পুথিভঁৰালটোত বৃহৎ সংখ্যক সমল কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোৱে ৰিপ্ৰোগ্ৰাফী (জেৰক্স) সুবিধাও প্ৰদান কৰে।

== বিভাগসমূহ ==

=== বিজ্ঞান ===
*গণিত
*কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান
=== কলা ===
*অসমীয়া
*ইংৰাজী
*ইতিহাস
*অৰ্থনীতি
*শিক্ষা
*দৰ্শন
*ৰাজনীতি বিজ্ঞান
*নৃতত্ত্ব
*ভ্ৰমণ আৰু পৰ্যটন 
==পুৰস্কাৰ==
; স্কলাৰশ্বিপ আৰু পুৰস্কাৰ
#ৰাষ্ট্ৰীয় মেধা বৃত্তি। 
#ৰাজ্যিক মেধা বৃত্তি। 
#অ.বি.চি./ এম.অ.বি.চি./ আৰু অনুসূচীত জাতি/অনুসূচীত জনজাতি: প্ৰকল্প সঞ্চালক, আই.টি.ডি.পি., অসম চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা অনুসৰি। 

; মহাবিদ্যালয় বঁটা
#'''''The Blue Blazer বঁটা''''': বিজয়ীজনক ব্লু ব্লেজাৰ আৰু এটা স্বকীয় স্মৃতিচিহ্নৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইয়াক প্ৰকৃত দলবদ্ধ কাম, খেলুৱৈ, অমায়িক প্ৰকৃতিৰ, মহাবিদ্যালয়ৰ ইউনিফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি নিয়মানুবৰ্তিতা প্ৰদৰ্শন কৰা শ্ৰেষ্ঠ শৃংখলাবদ্ধ শিক্ষাৰ্থীক প্ৰদান কৰা হ'ব। তেওঁ শ্ৰেণীবোৰত ৯০% তকৈ অধিক উপস্থিতি থকা বি.এ. চেম-ভি.আই. শিক্ষাৰ্থী হ'ব লাগিব। 
#'''''শ্ৰেষ্ঠ স্নাতক বঁটা''''': বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে (citation) সম্বৰ্ধনা জনোৱা হ'ব। শিক্ষাৰ্থীয়ে যিকোনো মুখ্য বিষয় বা মূল বিষয়ত সৰ্বাধিক শতাংশ নম্বৰ (৭০% আৰু অধিক) লাভ কৰিব লাগিব (গড়)
#'''কেলিবাৰ বঁটা''' (এইচ.এছ. দ্বিতীয় বৰ্ষৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে): বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইংৰাজীত সৰ্বাধিক নম্বৰ (৮০% আৰু অধিক) লাভ কৰা শিক্ষাৰ্থীজনক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। 
# '''তন্ময় ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈক প্ৰদান কৰা): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (শ্ৰীযুত লম্বোধৰী ফুকন আৰু পৰিয়ালৰ সদস্যসকল)
#হৰেন্দ্ৰ নাথ ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ বিতৰ্কক প্ৰদান কৰিব লাগিব।): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু এখন উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : স্বৰ্গীয় প্ৰভাত ফুকন)
#'''বীৰেন শইকিয়া মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়কক প্ৰদান কৰা হ'ব): বিজয়ীক উজ্জ্বল ট্ৰফী আৰু এখন প্ৰশংসাপত্ৰৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : শ্ৰী কুল শইকীয়া)

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

{{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]]</text>
      <sha1>bu5ovlafbk7cg6slm5m6n3l89ygw367</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648647</id>
      <parentid>648646</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahul Doley</username>
        <id>52086</id>
      </contributor>
      <origin>648647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6601" sha1="dktafhw6kmdpqhbsvqptjdlrozlltsv" xml:space="preserve">{{Infobox university
|established=১৯৯২
|vice-president=নীলিমা গগৈ কোঁৱৰ
|principal=গোলাপ শৰ্মা বৰুৱা
|location=লক্ষ্মীমপুৰ
|website=https://lkmahavidyalaya.edu.in/
}}
'''লক্ষীমপুৰ কেন্দ্ৰীয় মহাবিদ্যালয়''' ({{lang-en|Lakhimpur Kendriya Mahavidyalaya}}| হৈছে অসমৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এখন মহাবিদ্যালয়। ১৯৯২ চনত স্থাপিত এই মহাবিদ্যালয়খন [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Dibrugarh University&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dibru.ac.in/academics/colleges|title=Academics of dibrugarh University|accessdate=15 April 2022|archivedate=11 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511203812/https://dibru.ac.in/academics/colleges|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

মহাবিদ্যালয়খনত বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ স্বৰ্গীয় মোহন চন্দ্ৰ ৰয়ৰ নামেৰে এটি পুথিভঁৰাল আছে। পুথিভঁৰালটোত ১০৬০০ তকৈও অধিক কিতাপ, ১০খন আলোচনী আৰু সাময়িকী আছে। শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষকসকলৰ বাবে বিভিন্ন শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত শেহতীয়া জ্ঞান নিশ্চিত আৰু সমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে পুথিভঁৰালটোত বৃহৎ সংখ্যক সমল কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোৱে ৰিপ্ৰোগ্ৰাফী (জেৰক্স) সুবিধাও প্ৰদান কৰে।

== বিভাগসমূহ ==

=== বিজ্ঞান ===
*গণিত
*কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান
=== কলা ===
*অসমীয়া
*ইংৰাজী
*ইতিহাস
*অৰ্থনীতি
*শিক্ষা
*দৰ্শন
*ৰাজনীতি বিজ্ঞান
*নৃতত্ত্ব
*ভ্ৰমণ আৰু পৰ্যটন 
==পুৰস্কাৰ==
; স্কলাৰশ্বিপ আৰু পুৰস্কাৰ
#ৰাষ্ট্ৰীয় মেধা বৃত্তি। 
#ৰাজ্যিক মেধা বৃত্তি। 
#অ.বি.চি./ এম.অ.বি.চি./ আৰু অনুসূচীত জাতি/অনুসূচীত জনজাতি: প্ৰকল্প সঞ্চালক, আই.টি.ডি.পি., অসম চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা অনুসৰি। 

; মহাবিদ্যালয় বঁটা
#'''''The Blue Blazer বঁটা''''': বিজয়ীজনক ব্লু ব্লেজাৰ আৰু এটা স্বকীয় স্মৃতিচিহ্নৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইয়াক প্ৰকৃত দলবদ্ধ কাম, খেলুৱৈ, অমায়িক প্ৰকৃতিৰ, মহাবিদ্যালয়ৰ ইউনিফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি নিয়মানুবৰ্তিতা প্ৰদৰ্শন কৰা শ্ৰেষ্ঠ শৃংখলাবদ্ধ শিক্ষাৰ্থীক প্ৰদান কৰা হ'ব। তেওঁ শ্ৰেণীবোৰত ৯০% তকৈ অধিক উপস্থিতি থকা বি.এ. চেম-ভি.আই. শিক্ষাৰ্থী হ'ব লাগিব। 
#'''''শ্ৰেষ্ঠ স্নাতক বঁটা''''': বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে (citation) সম্বৰ্ধনা জনোৱা হ'ব। শিক্ষাৰ্থীয়ে যিকোনো মুখ্য বিষয় বা মূল বিষয়ত সৰ্বাধিক শতাংশ নম্বৰ (৭০% আৰু অধিক) লাভ কৰিব লাগিব (গড়)
#'''কেলিবাৰ বঁটা''' (এইচ.এছ. দ্বিতীয় বৰ্ষৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে): বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইংৰাজীত সৰ্বাধিক নম্বৰ (৮০% আৰু অধিক) লাভ কৰা শিক্ষাৰ্থীজনক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। 
# '''তন্ময় ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈক প্ৰদান কৰা): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (শ্ৰীযুত লম্বোধৰী ফুকন আৰু পৰিয়ালৰ সদস্যসকল)
#হৰেন্দ্ৰ নাথ ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ বিতৰ্কক প্ৰদান কৰিব লাগিব।): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু এখন উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : স্বৰ্গীয় প্ৰভাত ফুকন)
#'''বীৰেন শইকিয়া মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়কক প্ৰদান কৰা হ'ব): বিজয়ীক উজ্জ্বল ট্ৰফী আৰু এখন প্ৰশংসাপত্ৰৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : শ্ৰী কুল শইকীয়া)

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

{{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]]</text>
      <sha1>dktafhw6kmdpqhbsvqptjdlrozlltsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648648</id>
      <parentid>648647</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rahul Doley</username>
        <id>52086</id>
      </contributor>
      <origin>648648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6600" sha1="nh3mmy5lg7gqv3nitiyo4otjmx33rpc" xml:space="preserve">{{Infobox university
|established=১৯৯২
|vice-president=নীলিমা গগৈ কোঁৱৰ
|principal=গোলাপ শৰ্মা বৰুৱা
|location=লক্ষীমপুৰ 
|website=https://lkmahavidyalaya.edu.in/
}}
'''লক্ষীমপুৰ কেন্দ্ৰীয় মহাবিদ্যালয়''' ({{lang-en|Lakhimpur Kendriya Mahavidyalaya}}) হৈছে [[অসম]]ৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]ত অৱস্থিত এখন মহাবিদ্যালয়। ১৯৯২ চনত স্থাপিত এই মহাবিদ্যালয়খন [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref name=&quot;Dibrugarh University&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.dibru.ac.in/academics/colleges|title=Academics of dibrugarh University|accessdate=15 April 2022|archivedate=11 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200511203812/https://dibru.ac.in/academics/colleges|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

মহাবিদ্যালয়খনত বিশিষ্ট শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ স্বৰ্গীয় মোহন চন্দ্ৰ ৰয়ৰ নামেৰে এটি পুথিভঁৰাল আছে। পুথিভঁৰালটোত ১০৬০০ তকৈও অধিক কিতাপ, ১০খন আলোচনী আৰু সাময়িকী আছে। শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষকসকলৰ বাবে বিভিন্ন শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰত শেহতীয়া জ্ঞান নিশ্চিত আৰু সমৃদ্ধ কৰাৰ বাবে পুথিভঁৰালটোত বৃহৎ সংখ্যক সমল কিতাপ আছে। পুথিভঁৰালটোৱে ৰিপ্ৰোগ্ৰাফী (জেৰক্স) সুবিধাও প্ৰদান কৰে।

== বিভাগসমূহ ==

=== বিজ্ঞান ===
*গণিত
*কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান
=== কলা ===
*অসমীয়া
*ইংৰাজী
*ইতিহাস
*অৰ্থনীতি
*শিক্ষা
*দৰ্শন
*ৰাজনীতি বিজ্ঞান
*নৃতত্ত্ব
*ভ্ৰমণ আৰু পৰ্যটন 
==পুৰস্কাৰ==
; স্কলাৰশ্বিপ আৰু পুৰস্কাৰ
#ৰাষ্ট্ৰীয় মেধা বৃত্তি। 
#ৰাজ্যিক মেধা বৃত্তি। 
#অ.বি.চি./ এম.অ.বি.চি./ আৰু অনুসূচীত জাতি/অনুসূচীত জনজাতি: প্ৰকল্প সঞ্চালক, আই.টি.ডি.পি., অসম চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা অনুসৰি। 

; মহাবিদ্যালয় বঁটা
#'''''The Blue Blazer বঁটা''''': বিজয়ীজনক ব্লু ব্লেজাৰ আৰু এটা স্বকীয় স্মৃতিচিহ্নৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইয়াক প্ৰকৃত দলবদ্ধ কাম, খেলুৱৈ, অমায়িক প্ৰকৃতিৰ, মহাবিদ্যালয়ৰ ইউনিফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি নিয়মানুবৰ্তিতা প্ৰদৰ্শন কৰা শ্ৰেষ্ঠ শৃংখলাবদ্ধ শিক্ষাৰ্থীক প্ৰদান কৰা হ'ব। তেওঁ শ্ৰেণীবোৰত ৯০% তকৈ অধিক উপস্থিতি থকা বি.এ. চেম-ভি.আই. শিক্ষাৰ্থী হ'ব লাগিব। 
#'''''শ্ৰেষ্ঠ স্নাতক বঁটা''''': বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে (citation) সম্বৰ্ধনা জনোৱা হ'ব। শিক্ষাৰ্থীয়ে যিকোনো মুখ্য বিষয় বা মূল বিষয়ত সৰ্বাধিক শতাংশ নম্বৰ (৭০% আৰু অধিক) লাভ কৰিব লাগিব (গড়)
#'''কেলিবাৰ বঁটা''' (এইচ.এছ. দ্বিতীয় বৰ্ষৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে): বিজয়ীক নগদ বঁটা আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয়। ইংৰাজীত সৰ্বাধিক নম্বৰ (৮০% আৰু অধিক) লাভ কৰা শিক্ষাৰ্থীজনক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়। 
# '''তন্ময় ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈক প্ৰদান কৰা): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (শ্ৰীযুত লম্বোধৰী ফুকন আৰু পৰিয়ালৰ সদস্যসকল)
#হৰেন্দ্ৰ নাথ ফুকন মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ বিতৰ্কক প্ৰদান কৰিব লাগিব।): বিজয়ীজনক এটা জিলিকি থকা ট্ৰফী আৰু এখন উদ্ধৃতিৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : স্বৰ্গীয় প্ৰভাত ফুকন)
#'''বীৰেন শইকিয়া মেম'ৰিয়েল ট্ৰফী''' (মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেষ্ঠ গায়কক প্ৰদান কৰা হ'ব): বিজয়ীক উজ্জ্বল ট্ৰফী আৰু এখন প্ৰশংসাপত্ৰৰে সম্বৰ্ধনা জনোৱা হয় (দাতা : শ্ৰী কুল শইকীয়া)

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

{{অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহ]]</text>
      <sha1>nh3mmy5lg7gqv3nitiyo4otjmx33rpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বুলু ফিল্ম</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83291</id>
    <revision>
      <id>648593</id>
      <parentid>341768</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="fc4fhzxucetei0ov42ippogzh7cel38" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name    =বুলু ফিল্ম
| image     = Bulu Film.jpg
| image_size  = 160px
| alt        = 
| caption     = &lt;small&gt;&lt;/small&gt;
| director    = [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]
| producer=
| writer      =
| screenplay   =
| story     =
| based on  =
| narrator    = 
| starring =[[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]&lt;br/&gt;প্ৰণামিকা বৰা
| music  =
| choreography   = 
| cinematography = 
| editing =
| studio   = 
| distributor    =
| released    =৯ ছেপ্তেম্বৰ, ২০২২
| runtime    = 
| country    = [[ভাৰত]] {{flagicon|IND}}
| language   = [[অসমীয়া]]
| budget    =  
| gross    = }} 

'''বুলু ফিল্ম''' ({{lang-en|Bulu Film}}) ২০২২ চনত মুক্তি পোৱা, গুৱেৰ্নিকা ক্ৰিয়েটোভিষ্টাৰ বেনাৰত নিৰ্মিত এখন অসমীয়া হাস্য-ব্যংগ কথাছবি। [[:en:National School of Drama|ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস|হিমাংশু প্ৰসাদ দাসে]] পৰিচালনা কৰা এইখন চতুৰ্থ ছবি। পৰিচালকগৰাকীয়ে ছবিখনৰ এটা মুখ্য ভূমিকাতো অভিনয় কৰিছে।&lt;ref name=&quot;news18&quot;&gt;{{cite web | url=https://assam.news18.com/news/entertainment/new-assamese-film-bulu-film-trailer-released-skd-240537.html | title=মুকলি হ'ল হিমাংশু প্ৰসাদ দাসৰ ‘বুলু ফিল্ম’ৰ ট্ৰেইলৰ, ৯ ছেপ্টেম্বৰত আহি আছে ছবিগৃহলৈ | publisher=News 18 অসম | accessdate=11 September 2022}}&lt;/ref&gt;
==কাহিনীৰ সাৰাংশ==
[[কৰ'নাভাইৰাছ ৰোগ ২০১৯|কৰ’না ৰোগ]] সংক্ৰমণত বাধা দিবলৈ চৰকাৰে ঘোষণা কৰা লকডাউনে সমগ্ৰ দেশৰ লগতে নামনি অসমৰ এখন সাধাৰণ গাঁৱকো বিপৰ্যস্ত কৰি পেলাইছিল।  সেইখন গাঁৱৰে তিনিজন যুৱকেও হেৰুৱাবলগীয়া হৈছিল সংস্থাপন। সময় যোৱাৰ লগে লগে তিনিওৰে ঘৰত অভাৱে ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰাত তেওঁলোকে উপাৰ্জনৰ বিকল্প বিচাৰি বিচাৰি অৱশেষত গাঁৱতে 'ব্লু-ফিল্ম' নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰে। সেই ছবি ইণ্টাৰনেটত আপলোড কৰি অজস্ৰ ধন ঘটাৰ সপোন দেখা তিনিওজন যুৱকে অৱশেষত মুখামুখি হয় এক অভাৱনীয় বাস্তৱৰ। মূলতঃ এই বিষয়েৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে 'বুলু ফিল্ম' নামৰ ছবিখন।&lt;ref name=&quot;news18&quot; /&gt;
==অভিনয় শিল্পী==
{{refbegin|2}}
* প্ৰণামী বৰা
*[[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]
*অপূৰ্ব বৰ্মন
*চাংকু নিৰঞ্জন নাথ
*অনামিকা শৰণীয়া
*গৌৰৱজ্যোতি দাস
*শিখা ঠাকুৰীয়া&lt;ref name=&quot;news18&quot; /&gt;
{{refend}}

== গীত ==
৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০২২ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এই চলচিত্ৰৰ গীত &quot;ফোন&quot;-ত কণ্ঠদান কৰিছিল কণ্ঠশিল্পী [[কুমাৰ ভৱেশ|কুমাৰ ভৱেশে]] চুমি কলিতা আৰু হিমাংশু প্ৰসাদ দাসে ।&lt;ref&gt;https://music.apple.com/in/album/phone-single/1634790377&lt;/ref&gt;

==তথ্যউৎস==
{{Reflist}}

{{অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ}}
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:২০২০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:২০২২ বৰ্ষৰ চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:কুমাৰ ভৱেশ]]</text>
      <sha1>fc4fhzxucetei0ov42ippogzh7cel38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>টিপ্পনী নৃত্য</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85878</id>
    <revision>
      <id>648634</id>
      <parentid>444715</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7488" sha1="f6xl0pfsqs73pb9pa0wojwhpbi3jwm4" xml:space="preserve">'''টিপ্পনী নৃত্য''' হৈছে ভাৰতৰ [[গুজৰাট]]ৰ চৌৰাষ্ট্ৰ অঞ্চলৰ [[চোৰৱাড়]] আৰু [[ভেৰাভেল]] অঞ্চলৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা লোক নৃত্য, [[গুজ নৃত্য]]ৰ এটা ৰূপ৷ ই “মাতলা নাচ’’ বা “টিপ্পানি’’ নামেৰেও জনাজাত৷ এই নৃত্য “হোলী’’ বা “দেৱালী’’ জাতীয় আনন্দোৎসৱ বা গুজৰাটীৰ কোনো কোনো ঠাইত বিবাহ অনুষ্ঠানত পৰিৱেশন কৰা হয়৷ এই নৃত্য দেখাত প্ৰায় “দাণ্ডিয়া ৰাস’’ নৃত্যৰ দৰে৷ এই নৃত্য পৰিৱেশনতো দুডাল লাঠিৰ প্ৰয়োজন হয়৷ এই “মহিলাকেন্দ্ৰিক” নৃত্যত ব্যৱহৃত সাজ-পোছাক মূলতঃ “কেডিয়া” নামেৰে জনাজাত টান হাতৰ আঁচলৰ চুটি কোট এটাৰে গঠিত। ইয়াৰ উপৰিও শিল্পীসকলে “চুৰিদাৰ” আৰু অতি ৰঙীন আৰু সজোৱা টুপি বা পাগুৰি পিন্ধে আৰু কঁকালৰ বেণ্ড মাৰি লয়।&lt;ref&gt;https://danceask.net/tippani-dance-gujarat-india/&lt;/ref&gt;
==ব্যুৎপত্তি==
''টিপ্পনি নৃত্য'' পৰিৱেশন কৰিবলৈ প্ৰায় ১৭৫ চে.মি.ৰ দুডাল দীঘল কাঠৰ লাঠি তৈয়াৰী “টিপ্পানি’’ৰ প্ৰয়োজন হয়৷ আৰু তাৰ একোটা মূৰ “গাৰ্বো’’ নামৰ বৰ্গক্ষেত্ৰ আকাৰৰ কাঠ বা লোহাৰ ব্লক এটাৰ তলত সংযুক্ত কৰা হৈয় যাতে ই বিপৰীত শাৰীত শক্তিশালী হয়। পুৰণি কালত ঘৰ বা মজিয়াৰ ভেটিত চূণ চেপিবলৈ এই আহিলাবিধ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। টিপ্পনী নৃত্য এই আহিলাৰ প্ৰয়োগেৰে কুলী সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ মাজত কামৰ অৱসৰৰ মাজত আৰু কামৰ ফাঁকে ফাঁকেও কামত উৎসাহ অনাৰ বাবে উৎপত্তি কৰা হৈছিল, যিসকলে সেই সময়ত শিল ভাঙি মাটি সমতল কৰা শ্ৰমিকৰ কাম কৰিছিল৷&lt;ref name=&quot;Sharma2004&quot;&gt;{{cite book|author=Manorma Sharma|title=Folk India: A Comprehensive Study of Indian Folk Music and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qzLaAAAAMAAJ|year=2004|publisher=Sundeep Prakashan|isbn=978-81-7574-136-2|pages=253–265}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India9&quot;&gt;{{cite web | title=Tippani Dance in India | website=India9 | date=1 January 2010 | url=http://www.india9.com/i9show/Tippani-Dance-27970.htm | access-date=12 June 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307221111/http://www.india9.com/i9show/tippani-dance-27970.htm | archivedate=7 March 2016 | deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dis&quot;&gt;{{cite web | title=Tippani Folk Dance in Gujarat | website=Discovered India | url=http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm | access-date=12 June 2016 | archivedate=16 June 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160616191433/http://www.discoveredindia.com/gujarat/culture-in-gujarat/dance-in-gujarat/tippani-dance.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
==নৃত্যৰ শৈলী==
শ্ৰমিকসকলৰ মাজৰ মহিলা শ্ৰমিকসকলেই বিশেষতঃ টিপ্পনী নৃত্য পৰিৱেশন কৰে৷ লোকসংগীতৰ তালে তালে মহিলাসকলে দুটি বিপৰীত শাৰী হৈ থিয় দি মজিয়াত টিপ্পনী নামৰ আহিলা বিধেৰে খুন্দিয়াই খুন্দিয়াই নাচিবলৈ ধৰে৷ “তুৰি’’ আৰু “থালি’’ নামৰ কাঁহেৰে তৈয়াৰী দুটি আহিলা সংগীত সৃষ্টি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ আন বাদ্যযন্ত্ৰ, যেনে, [[জাঞ্জ]], [[তাল]], [[মঞ্জিৰা]], [[তবলা]], [[ঢোল]] আৰু [[চেহনাই]] হ’ল এই নৃত্যৰ সংগীতত ব্যৱহৃত প্ৰধান [[বাদ্যযন্ত্ৰ]]৷&lt;ref name=&quot;Sharma2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;India9&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Shukla1966&quot;&gt;{{cite book|author=Harkant Shukla|title=Folk Dances of Gujarat|url=https://books.google.com/books?id=bLYMAAAAYAAJ|year=1966|publisher=Directorate of Information and Tourism|pages=17–18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Dances Of India|url=https://books.google.com/books?id=GC9Vegt10IwC&amp;pg=PA52|date=1 August 2010|publisher=Har-Anand Publications Pvt. Limited|isbn=978-81-241-1337-0|page=52}}&lt;/ref&gt; এই নৃত্য উৎসৱ আৰু [[বিয়া]] অনুষ্ঠানত পৰিৱেশন কৰা হয়৷&lt;ref name=&quot;Desai2007&quot;&gt;{{cite book|author=Anjali H. Desai|title=India Guide Gujarat|url=https://books.google.com/books?id=gZRLGZNZEoEC&amp;pg=PA44|year=2007|publisher=India Guide Publications|isbn=978-0-9789517-0-2|page=44}}&lt;/ref&gt; একে ধৰণৰ তালত টিপ্পনি মাটিত খুন্দিয়াই খুন্দিয়াই আৰু লগতে গান গাই গাই নাচ আৰম্ভ কৰা হয়৷ ক্ৰমশঃ গীতৰ লয় দ্ৰুত হ’বলৈ ধৰে আৰু নৃত্য শিল্পীসকলে পৰ্যায়ক্ৰমে টিপ্পনীৰে মাটিত আঘাত কৰিয়েই থাকে৷ গীত দ্ৰুত হোৱাৰ পিছত টিপ্পনীৰ তালে তালে শৰীৰো দুলিবলৈ ধৰে আৰু নাচ আৰম্ভ হয়৷ নাচৰ চৰম সময় উপস্থিত হ’লে মহিলাসকল পুনৰ শাৰীবদ্ধ হৈ যায় আৰু খুব দ্ৰুতবেগে মাটিত সশব্দে আঘাত কৰিবলৈ ধৰে৷ এই নৃত্য ৰূপৰ বিশেষ বৈশিষ্ট হ’ল, ইয়াৰ গতিময়তা আৰু সুৰৰ লয় অনুসাৰে পদ সঞ্চালনৰ লগে লগে টিপ্পনীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ক্ষিপ্ৰতৰ গতি৷&lt;ref name=&quot;dis&quot;/&gt;

==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকনৃত্য]]</text>
      <sha1>f6xl0pfsqs73pb9pa0wojwhpbi3jwm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কলম্বিয়াৰ নাৰী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87412</id>
    <revision>
      <id>648572</id>
      <parentid>380379</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9871" sha1="qqdu63skzf6tolxqt9wqc2zo1hq7xp9" xml:space="preserve">১৯৯১ চনৰ কলম্বিয়াৰ সংবিধানত প্ৰতিষ্ঠা কৰা অনুসৰি কলম্বিয়াৰ মহিলাসকলৰ শাৰীৰিক অখণ্ডতা আৰু স্বায়ত্তশাসনৰ অধিকাৰ আছে৷ তেওঁলোকৰ ভোট দিয়া; ৰাজহুৱা পদবীত অধিষ্ঠিত হোৱা; কামলৈ যোৱা; ন্যায্য মজুৰি বা সমান দৰমহা লাভ কৰা; সম্পত্তিৰ মালিক হোৱা; শিক্ষা লাভ কৰা; কিছুমান বিশেষ কৰ্তব্যত সামৰিক বাহিনীত সেৱা আগবঢ়োৱা অধিকাৰ আছে৷ কিন্তু tতেওঁলোকক যুদ্ধ অস্ত্ৰ ইউনিটৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছে; আইনী চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰা; আৰু বৈবাহিক, পিতৃ-মাতৃ আৰু ধৰ্মীয় অধিকাৰৰ বঞ্চিত কৰা হৈছে। ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই কলম্বিয়াত নাৰীৰ অধিকাৰ ক্ৰমান্বয়ে বিকশিত হৈ আহিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=University of Vigo; political rights and citizenship of Colombian women |url=http://webs.uvigo.es/pmayobre/textos/margarita_pelaez/voto_colombianas.doc |access-date=2023-03-29 |archivedate=2012-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225051618/http://webs.uvigo.es/pmayobre/textos/margarita_pelaez/voto_colombianas.doc |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==পৃষ্ঠভূমি==
কলম্বিয়াৰ মহিলাসকলে সামৰিক দিশত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ, মূলতঃ সমৰ্থক বা চোৰাংচোৱা হিচাপে কাম কৰি আহিছে৷ যেনে: স্পেনিছ সাম্ৰাজ্যৰ পৰা কলম্বিয়াক স্বাধীনতা লাভ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা পলিকাৰ্পা চালাভাৰিয়েটাৰ ক্ষেত্ৰত। ৱাইউৰ দৰে কিছুমান খিলঞ্জীয়া গোটে মাতৃতন্ত্ৰবাদী সমাজ এখন ধাৰণ কৰে য’ত এগৰাকী নাৰীৰ ভূমিকা কেন্দ্ৰীয় আৰু তেওঁলোকৰ সমাজৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ। ঔপনিৱেশিক যুগত স্পেনিছ উপনিৱেশিকসকলে খিলঞ্জীয়া গোটৰ মহিলাসকলক অতিশয় লক্ষ্য কৰি লৈছিল। বহুতো খিলঞ্জীয়া মহিলা দাসত্ব, ধৰ্ষণ আৰু নিজৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় হেৰুৱাৰ বলি হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Colombialink.com: First woman to enter a university |url=http://www.colombialink.com/01_INDEX/index_historia/07_otros_hechos_historicos/0220_primera_mujer_universidad.html |access-date=2023-03-29 |archivedate=2018-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217083929/http://www.colombialink.com/01_INDEX/index_historia/07_otros_hechos_historicos/0220_primera_mujer_universidad.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
সমগ্ৰ ঔপনিৱেশিক যুগ, ১৯ শতিকা আৰু গণৰাজ্য যুগৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়ছোৱাত কলম্বিয়াৰ মহিলাসকলক পুৰুষ প্ৰধান সমাজত গৃহিণী হিচাপে অৱনমিত কৰা হৈছিল। মহিলাসকলৰ শিক্ষা ধনীসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল আৰু তেওঁলোকক ৰোমান কেথলিক শিক্ষাৰ অধীনত মঠত মধ্যবিদ্যালয়লৈকেহে অধ্যয়ন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। ১৯৩৪ চনৰ ১০ ডিচেম্বৰত কলম্বিয়াৰ কংগ্ৰেছে মহিলাসকলক অধ্যয়নৰ অধিকাৰ প্ৰদানৰ বাবে এখন আইন দাখিল কৰে। এই আইনখনে বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই সময়ত মহিলাৰ অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত যিকোনো বিষয়তো সংঘাতৰ সূচনা কৰিছিল।
==পাৰিবাৰিক জীৱন==
এই দেশত সহবাস অতি সাধাৰণ৷  গৰিষ্ঠসংখ্যক সন্তান বিবাহ-বৰ্হিভূত সম্পৰ্কৰ ফলত জন্ম হয়। ২০০০ চনত ৫৫.৮% জন্ম সহবাস কৰা মাতৃৰ, ২২,৯% বিবাহিত মাতৃৰ আৰু ২১,৩% অকলশৰীয়া মাতৃৰ (সংগীৰ সৈতে বাস নকৰা)ৰ জন্ম হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcs.edu.uy/archivos/Mesa_46_Castro%20Mart%C3%ADn%20et%20al.pdf |title=Archived copy |access-date=2015-06-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091547/http://www.fcs.edu.uy/archivos/Mesa_46_Castro%20Mart%C3%ADn%20et%20al.pdf |archive-date=2015-04-02 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402091547/http://www.fcs.edu.uy/archivos/Mesa_46_Castro%20Mart%C3%ADn%20et%20al.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; যোৱা দশকবোৰত পাৰিবাৰিক জীৱনৰ বহু পৰিৱৰ্তন হৈছে৷ ১৯৭০ চনত ৬৮.৮% জন্ম বিবাহ-বৰ্হিভূত আছিল;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fcs.edu.uy/archivos/Mesa_46_Castro%20Mart%C3%ADn%20et%20al.pdf |title=Archived copy |access-date=2015-06-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402091547/http://www.fcs.edu.uy/archivos/Mesa_46_Castro%20Mart%C3%ADn%20et%20al.pdf |archive-date=2015-04-02 |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402091547/http://www.fcs.edu.uy/archivos/Mesa_46_Castro%20Mart%C3%ADn%20et%20al.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;আৰু কলম্বিয়াত ১৯৯১ চনতহে বিবাহ বিচ্ছেদ বৈধ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19390164|title = Colombia profile - Timeline|work = BBC News|date = 8 August 2018}}&lt;/ref&gt;
==ঘৰুৱা হিংসা==
১৯৯০ চনত কলম্বিয়াই ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ লে ২৯৪ ডি ১৯৯৬ প্ৰণয়ন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hsph.harvard.edu/population/domesticviolence/colombia.dv.96.htm |title=Ley 294 de 1996 |access-date=2015-06-14 |archive-date=2016-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816224205/https://www.hsph.harvard.edu/population/domesticviolence/colombia.dv.96.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনত লে ১২৫৭ ডি ২০০৮ চনত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা-বিৰোধী এক বিস্তৃত আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sdmujer.gov.co/images/pdf/ley1257.pdf |title=Archived copy |access-date=2015-06-14 |archive-date=2019-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190307133938/http://www.sdmujer.gov.co/images/pdf/ley1257.pdf |url-status=dead |archivedate=2019-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190307133938/http://www.sdmujer.gov.co/images/pdf/ley1257.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;http://www.omct.org/files/2004/07/2409/eng_2003_04_colombia.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009063228/http://www.omct.org/files/2004/07/2409/eng_2003_04_colombia.pdf |date=2018-10-09 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt; কলম্বিয়াৰ সংবিধানৰ ৪২ নং অনুচ্ছেদত উল্লেখ আছে যে &quot;পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক দম্পতীটোৰ অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্যৰ সমতা আৰু ইয়াৰ সকলো সদস্যৰ পাৰস্পৰিক সন্মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠে। পৰিয়ালত যিকোনো ধৰণৰ হিংসাক ইয়াৰ সমন্বয় আৰু ঐক্যৰ প্ৰতি ধ্বংসাত্মক বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু আইন অনুসৰি সেয়া কাৰ্যকৰী হ'ব।&quot;&lt;ref&gt;http://www.omct.org/files/2004/07/2409/eng_2003_04_colombia.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009063228/http://www.omct.org/files/2004/07/2409/eng_2003_04_colombia.pdf |date=2018-10-09 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:দেশভেদে নাৰী]]</text>
      <sha1>qqdu63skzf6tolxqt9wqc2zo1hq7xp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কিম জং উন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99931</id>
    <revision>
      <id>648592</id>
      <parentid>600739</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36913" sha1="mkafqgmj8z0okfj2wc8nybqdcy0zqkm" xml:space="preserve">[[File:Kim Jong-un April 2019 (cropped).jpg|thumb]]'''কিম জং উন''' ({{Lang-en|Kim Jong Un}})(১৯৮২ বা ১৯৮৩ চনৰ ৮ জানুৱাৰীত জন্ম) [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ এজন ৰাজনীতিবিদ যিয়ে ২০১১ চনৰ পৰা [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ সৰ্বোচ্চ নেতা আৰু ২০১২ চনৰ পৰা কোৰিয়াৰ ৱৰ্কাৰছ পাৰ্টি (ডব্লিউ পি কে)ৰ নেতা। তেওঁ কিম জং ২ৰ তৃতীয় পুত্ৰ, যি ১৯৯৪ চনৰ পৰা ২০১১ চনলৈকে [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ নেতা আছিল।কিম জং উন আছিল কিম দ্বিতীয় ছুঙৰ নাতি, যিয়ে ১৯৪৮ চনত [[উত্তৰ কোৰিয়া]] প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পৰা ১৯৯৪ চনত মৃত্যুৰ আগলৈকে [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু প্ৰথমজন সৰ্বোচ্চ নেতা আছিল।
২০১০ চনৰ শেষৰ পৰা কিমক [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ নেতৃত্বৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০১১ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁৰ দেউতাকৰ মৃত্যুৰ পিছত, ৰাজ্যিক দূৰদৰ্শনে কিমক &quot;মহান উত্তৰাধিকাৰী&quot; হিচাপে ঘোষণা কৰে। কিমক তিয়াৰ পৰা কোৰিয়াৰ শ্ৰমিক দলৰ সাধাৰণ সম্পাদক &lt;ref name=&quot;Kim's titles&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ryongnamsan.edu.kp/univ/en/revolution_activity/47d1e990583c9c67424d369f3414728e |title=Supreme Leader Kim Jong Un Cuts Tape for Completion of Sunchon Phosphatic Fertilizer Factory |website=[[Kim Il Sung University]] |agency=[[Korean Central News Agency]] (KCNA) |date=2 May 2020 |access-date=2 May 2020 |quote=Kim Jong Un, chairman of the Workers' Party of Korea (WPK), chairman of the State Affairs Commission of the Democratic People's Republic of Korea and supreme commander of the armed forces of the DPRK, attended the ceremony. |archive-date=17 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517074501/http://www.ryongnamsan.edu.kp/univ/en/revolution_activity/47d1e990583c9c67424d369f3414728e |url-status=dead |archivedate=17 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200517074501/http://www.ryongnamsan.edu.kp/univ/en/revolution_activity/47d1e990583c9c67424d369f3414728e |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  আৰু ৰাষ্ট্ৰ পৰিক্ৰমাৰ সভাপতিৰ উপাধি প্ৰদান কৰা হয়।
কিমে [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ক এক সৰ্বাধিনায়ক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে, আৰু তেওঁৰ নেতৃত্বই তেওঁৰ পিতৃ আৰু ককাকৰ দৰে একনায়কত্বশৈলী দেশ শাসনৰ পদ্ধতি অনুসৰণ কৰে। ২০১৪ চনত, ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মানৱ অধিকাৰ পৰিষদৰ এক প্ৰতিবেদনে পৰামৰ্শ দিছিল যে মানৱতাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধৰ গোচৰত তেওঁৰ বিচাৰ হ'ব পাৰে। তেওঁ [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ কেইবাজনো বিষয়াক মৃত্যুদণ্ড দিয়াৰ নিৰ্দেশ দিছিল। তেওঁ ২০১৭ চনত মালয়েছিয়াত তেওঁৰ সৎ ভাই কিম জং নামৰ হত্যাৰ নিৰ্দেশ দিছিল বুলিও বহুলভাৱে ধাৰণা কৰা হয়। তেওঁ [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ত উপভোক্তা অৰ্থনীতি, নিৰ্মাণ প্ৰকল্প আৰু পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ সম্প্ৰসাৰণতো সভাপতিত্ব কৰে।
&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ouellette |first1=Dean J. |title=Understanding the &quot;Socialist Tourism&quot; of North Korea Under Kim Jong Un: An Analysis of North Korean Discourse |journal=North Korean Review |date=2020 |volume=16 |issue=1 |pages=55–81 |url=https://www.jstor.org/stable/26912705 |issn=1551-2789}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
[[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ কৰ্তৃপক্ষ আৰু চৰকাৰী সংবাদ মাধ্যমসমূহে জনাইছে যে কিম জং উনৰ জন্ম ১৯৮২ চনৰ ৮ জানুৱাৰীত হৈছিল,&lt;ref name=&quot;Birth-1982&quot;&gt;{{cite news |title=Everything you need to know about North Korean leader Kim Jong Un |work=[[ABC News]] |url=https://abcnews.go.com/International/north-korean-leader-kim-jong/story?id=46804057 |url-status=live |access-date=15 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614033508/https://abcnews.go.com/International/north-korean-leader-kim-jong/story?id=46804057 |archive-date=14 June 2018}}&lt;/ref&gt; কিন্তু [[দক্ষিণ কোৰিয়া]]ৰ চোৰাংচোৱা বিষয়াসকলে বিশ্বাস কৰে যে প্ৰকৃত তাৰিখ এবছৰ পিছতহে।&lt;ref name=NYTRodman&gt;{{cite news |title=Rodman Gives Details on Trip to North Korea |work=[[The New York Times]] |date=9 September 2013 |url=https://www.nytimes.com/2013/09/10/world/asia/rodman-gives-details-on-trip-to-north-korea.html |access-date=10 September 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130910200226/http://www.nytimes.com/2013/09/10/world/asia/rodman-gives-details-on-trip-to-north-korea.html |archive-date=10 September 2013}}&lt;/ref&gt; ধাৰণা কৰা হয় যে কিমৰ আনুষ্ঠানিক জন্ম বৰ্ষটো সাংকেতিক কাৰণত সলনি কৰা হৈছিল; ১৯৮২ চনত তেওঁৰ ককাক কিম দ্বিতীয় চুঙৰ সত্তৰতম জন্ম বৰ্ষ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, যিটো তেওঁৰ পিতৃ কিম জং দ্বিতীয়ৰ আনুষ্ঠানিক জন্মৰ চল্লিশ বছৰ পিছত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;indy&quot;&gt;{{cite news |last1=Szoldra |first1=Paul |last2=Bondranenko |first2=Veronika |date=19 April 2017 |title=How North Korean leader Kim Jong-un, 33, became one of the world's scariest dictators |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/news/world/how-north-korean-leader-kim-jong-un-33-became-one-of-the-worlds-scariest-dictators-a7691396.html |url-status=live |access-date=15 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615214533/https://www.independent.co.uk/news/world/how-north-korean-leader-kim-jong-un-33-became-one-of-the-worlds-scariest-dictators-a7691396.html |archive-date=15 June 2018}}&lt;/ref&gt;
ধাৰণা কৰা হয় কিম জং উন হৈছে কো ইয়ং হুই আৰু কিম জং দ্বিতীয়ৰ তিনিটা সন্তানৰ ভিতৰত দ্বিতীয়জন। তেওঁৰ ডাঙৰ ভাতৃ কিম জং চুলৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮১ চনত, আনহাতে তেওঁৰ সৰু ভগ্নী কিম যো জঙৰ জন্ম হৈছিল ১৯৮৭ চনত।&lt;ref name=&quot;Lee2012&quot;&gt;{{cite news |last1=Lee |first1=Young-jong |last2=Kim |first2=Hee-jin |date=8 August 2012 |title=Kim Jong-un's sister is having a ball |work=[[Korea JoongAng Daily]] |url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2957573 |url-status=dead |access-date=26 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016211015/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2957573 |archive-date=16 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moore, Malcolm. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/5428300/Kim-Jong-un-a-profile-of-North-Koreas-next-leader.html Kim Jong-un: a profile of North Korea's next leader] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605153019/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/5428300/Kim-Jong-un-a-profile-of-North-Koreas-next-leader.html|date=5 June 2009}}. ''[[The Daily Telegraph]]''. 2 June 2009&lt;/ref&gt; কিম [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ প্ৰথমজন নেতা যিয়ে [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ নাগৰিক হিচাপে জন্মগ্ৰহণ কৰিছে। তেওঁৰ পিতৃৰ জন্ম হৈছিল ছোভিয়েট ইউনিয়নত আৰু তেওঁৰ দাদাৰ জন্ম হৈছিল কোৰিয়া জাপানী শাসনৰ অধীনত থকা সময়ত।
দ্বিতীয় কিম জংৰ সকলো সন্তান ছুইজাৰলেণ্ডত বাস কৰা বুলি কোৱা হয়, লগতে সৰু পুত্ৰ দুজনৰ মাতৃও আছিল, যিয়ে কিছুদিন [[জেনেভা]]ত বাস কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Figaro&quot; /&gt; প্ৰকাশ পোৱা বাতৰি অনুসৰি কিম জং উন ১৯৯৩ চনৰ পৰা ১৯৯৮ চনলৈকে ছুইজাৰলেণ্ডৰ গুমলিগেনৰ ইণ্টাৰনেচনেল স্কুল অৱ বাৰ্ণত &quot;চ'ল-পাক&quot; বা &quot;পাক-চল&quot; নামেৰে পঢ়িছিল। &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/01/AR2009060103750.html |newspaper=The Washington Post |author=Blaine Harden |title=Son Named Heir to North Korea's Kim Studied in Switzerland, Reportedly Loves NBA |date=3 June 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110204205420/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/01/AR2009060103750.html |archive-date=4 February 2011}}&lt;br/&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/7810203/Rare-photos-of-Kim-Jong-ils-youngest-son-Kim-Jong-un-released.html |location=London |work=The Daily Telegraph |author=Peter Foster |title=Rare photos of Kim Jong-il's youngest son, Kim Jong-n, released |date=8 June 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611052037/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/7810203/Rare-photos-of-Kim-Jong-ils-youngest-son-Kim-Jong-un-released.html |archive-date=11 June 2010}}&lt;/ref&gt;
তেওঁক লাজকুৰীয়া আৰু এজন ভাল শিক্ষাৰ্থী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল যি সহপাঠীসকলৰ সৈতে ভালদৰে মিলি গৈছিল আৰু লগতে তেওঁ বাস্কেটবলৰ অনুৰাগী আছিল।&lt;ref name=&quot;Guardian2009&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jun/02/kim-jong-il-names-son-successor |title=North Korean leader Kim Jong‑il 'names youngest son as successor' |agency=Associated Press |work=[[The Guardian]] |location=London |issn=0261-3077 |date=2 June 2009 |archive-date=16 October 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016211014/http://www.theguardian.com/world/2009/jun/02/kim-jong-il-names-son-successor}}&lt;/ref&gt; এজন বয়সত ডাঙৰ ছাত্ৰই তেওঁক দেখা শুনা কৰিছিল, যাক তেওঁৰ দেহৰক্ষী বুলি ভবা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Henckel2009&quot;&gt;{{cite news |last=Henckel |first=Elisalex |date=24 June 2009 |title=Kim Jong-un und sein Unterricht bei den Schweizern |language=de |work=[[Die Welt]] |location=Berlin |url=https://www.welt.de/welt_print/article3985896/Kim-Jong-un-und-sein-Unterricht-bei-den-Schweizern.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150727053343/http://www.welt.de/welt_print/article3985896/Kim-Jong-un-und-sein-Unterricht-bei-den-Schweizern.html |archive-date=27 July 2015 |issn=0173-8437}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সৈতে একেখন বিদ্যালয়তে তেওঁৰ ডাঙৰ ভাতৃ কিম জং চুলেও পঢ়িছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fifield |first=Anna |title=Kim Jong Un's undercover adolescent years in Switzerland |url=https://www.politico.eu/article/north-korean-leader-kim-jong-uns-undercover-adolescent-years-in-switzerland/ |publisher=[[Politico]]}}&lt;/ref&gt;
[[File:Schule Liebefeld-Steinhölzli, Köniz.jpg|thumb|left| কনিজ, [[ছুইজাৰলেণ্ড]]ৰ লিবেফেল্ড-ষ্টেইনহলজলি পাব্লিক স্কুলত, কিম জং উনে পঢ়া বুলি জনা যায়]]
পিছলৈ খবৰ ওলাছিল যে কিম জং উনে [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ দূতাবাসৰ এজন কৰ্মচাৰীৰ পুত্ৰ হিচাপে ১৯৯৮ চনৰ পৰা ২০০০ চনলৈকে বাৰ্নৰ ওচৰৰ কনিজৰ লিবেফেল্ড ষ্টেইনহলজলি ৰাজ্যিক বিদ্যালয়ত &quot;পাক-উন&quot; বা &quot;উন-পাক&quot; ছদ্মনামেৰে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। কৰ্তৃপক্ষই নিশ্চিত কৰিছে যে সেই সময়ছোৱাত  এগৰাকী [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ ছাত্ৰই বিদ্যালয়খনত পঢ়িছিল। কিমে প্ৰথমে বিদেশী ভাষাৰ শিশুৰ বাবে নিৰ্মিত বিশেষ শ্ৰেণীত পঢ়িছিল আৰু পিছলৈ ৬ষ্ঠ, ৭ম, ৮ম আৰু অন্তিম ৯ম বৰ্ষৰ এটা অংশৰ নিয়মীয়া শ্ৰেণীত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ২০০০ চনৰ শৰৎকালত এদিন হঠাতে তেওঁ বিদ্যালয়খন এৰি থৈ গুছি গৈছিল।তেওঁক এজন সুসংহত আৰু উচ্চাকাংক্ষী শিক্ষাৰ্থী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল যি বাস্কেটবল খেলিবলৈ ভাল পাইছিল।&lt;ref name=&quot;NZZ1.2748091&quot;&gt;{{cite news |date=16 June 2009 |title=Weitere nordkoreanische Spuren in Bern |language=de |newspaper=[[Neue Zürcher Zeitung]] |url=http://www.nzz.ch/nachrichten/panorama/weitere_nordkoreanische_spuren_in_bern_1.2748091.html |url-status=dead |access-date=19 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211122422/http://www.nzz.ch/nachrichten/panorama/weitere_nordkoreanische_spuren_in_bern_1.2748091.html |archive-date=11 February 2012}}&lt;/ref&gt;
অৱশ্যে, অধ্যয়ন আৰু শ্ৰেণীৰ উপস্থিতিত তেওঁৰ নম্বৰ দুৰ্বল বুলি জনা গৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.ie/lifestyle/education/latest-news/poor-school-marks-of-north-koreas-kim-jongun-exposed-3068333.html |work=Irish Independent |issn=0791-685X |title=Poor school marks of North Korea's Kim Jong-un exposed |date=2 April 2012|archive-url=https://webcitation.org/query?date=2015-12-26&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.independent.ie%2Flife%2Ffamily%2Flearning%2Fpoor-school-marks-of-north-koreas-kim-jongun-exposed-26838819.html |archive-date=26 December 2015 |url-status=live}}&lt;br/&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/9180501/Kim-Jong-uns-poor-marks-exposed.html |location=London |work=The Daily Telegraph |title=Kim Jong-un's poor marks exposed |date=2 April 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506125857/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/9180501/Kim-Jong-uns-poor-marks-exposed.html |archive-date=6 May 2012}}&lt;/ref&gt; চুইজাৰলেণ্ডত [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত ৰি চোলৰ সৈতে তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল আৰু তেওঁ কিমৰ পৰামৰ্শদাতা আছিল।&lt;ref name=&quot;Figaro&quot;&gt;{{cite web |date=5 September 2010 |title=Kim Jong-un : une éducation suisse entourée de mystères |url=http://www.lefigaro.fr/international/2010/09/05/01003-20100905ARTFIG00221-kim-jong-un-une-education-suisse-entouree-de-mysteres.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111219104625/http://www.lefigaro.fr/international/2010/09/05/01003-20100905ARTFIG00221-kim-jong-un-une-education-suisse-entouree-de-mysteres.php |archive-date=19 December 2011 |access-date=19 December 2011 |work=[[Le Figaro]] |language=fr}}&lt;/ref&gt;  কিমৰ এজন সহপাঠীয়ে সাংবাদিকৰ আগত কয় যে তেওঁ [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ নেতাৰ পুত্ৰ বুলি কৈছিল। &lt;ref name=&quot;Shubert2010&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/09/28/north.korea.heir.friend/ |publisher=[[CNN]] |title=North Korea: Nuclear Tension |date=29 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609120331/http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/09/28/north.korea.heir.friend |archive-date=9 June 2015 |url-status=live |first=Atika |last=Shubert}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ta2909&quot;&gt;{{cite web |title=Mein Freund, der zukünftige Diktator Nordkoreas |author=Bernhard Odenahl |date=29 September 2009 |work=Tages-Anzeiger |language=de |url=http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/asien-und-ozeanien/Mein-Freund-der-zukuenftige-Diktator-Nordkoreas-/story/20634972 |access-date=29 September 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002204137/http://www.tagesanzeiger.ch/ausland/asien-und-ozeanien/Mein-Freund-der-zukuenftige-Diktator-Nordkoreas-/story/20634972 |archive-date=2 October 2010}}&lt;/ref&gt; কিছুমান প্ৰতিবেদন অনুসৰি, কিমক সহপাঠীসকলে লাজকুৰীয়া শিশু বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল যি ছোৱালীৰ ক্ষেত্ৰত লাজকুৰিয়া আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়ৰ প্ৰতি উদাসীন আছিল, কিন্তু ক্ৰীড়াত নিজকে বিশিষ্ট কৰিছিলঅভিহিত কৰিছিল। আমেৰিকান নেচনেল বাস্কেটবল এছ'চিয়েচন আৰু মাইকেল জৰ্ডানৰ প্ৰতি তেওঁৰ আকৰ্ষণ আছিল।&lt;ref name=&quot;Chosun&quot;&gt;{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2009/07/17/2009071700693.html |title=Classmates Recall Kim Jong-un's Basketball Obsession |work=The Chosun Ilbo |date=17 July 2009 |access-date=14 February 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218082737/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2009/07/17/2009071700693.html |archive-date=18 February 2017}}&lt;/ref&gt;

==[[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ নেতা==
[[File:The statues of Kim Il Sung and Kim Jong Il on Mansu Hill in Pyongyang (april 2012).jpg|thumb|দ্বিতীয় কিম চুং আৰু কিম জং দ্বিতীয়ৰ মূৰ্তিৰ সন্মুখত মানুহে প্ৰণাম কৰিছে, ২০১২ চনৰ এপ্ৰিল মাহত]]
[[File:Festival Arirang 0001 06.JPG|thumb|[[পিয়ং ইয়াং]]ত কিম জং উনৰ পিতৃ আৰু ককাদেউতাৰ প্ৰতিকৃতি ([[আৰিৰাং উৎসৱ]] গণ খেল)]]
২০১১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত কিম জং ইলৰ মৃত্যু হয়। জ্যেষ্ঠ কিমৰ পৰিকল্পনা সত্ত্বেও তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তৎক্ষণাত স্পষ্ট হোৱা নাছিল যে কিম জং উনে প্ৰকৃততে সম্পূৰ্ণ ক্ষমতা দখল কৰিব নেকি, আৰু নতুন চৰকাৰ এখনত তেওঁৰ সঠিক ভূমিকা কি হ’ব।&lt;ref name=&quot;Branigan2011&quot;&gt;{{cite news |title=Kim Jong-il, North Korean leader, dies |first=Tania |last=Branigan |url=https://www.theguardian.com/world/2011/dec/19/kim-jong-il-north-korean-leader-dies |work=The Guardian |date=19 December 2011 |archive-date=14 August 2015 |location=London |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814114449/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/19/kim-jong-il-north-korean-leader-dies |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  কিছুমান বিশ্লেষকে ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে যেতিয়া দ্বিতীয় কিম জংৰ মৃত্যু হ’ব তেতিয়া জাং ছং থাকে ৰিজেণ্ট হিচাপে কাম কৰিব, কাৰণ কিম জং উনে তৎক্ষণাত দেশখনক নেতৃত্ব দিবলৈ অনভিজ্ঞ আছিল।&lt;ref name=&quot;Wallace2013&quot;&gt;{{cite news |last1=Wallace |first1=Rick |last2=Sainsbury |first2=Michael |date=29 September 2010 |title=Kim Jong‑il's heir Kim Jong‑un made general |newspaper=[[The Australian]] |url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/kim-jong-ils-heir-kim-jong-un-made-general/story-e6frg6so-1225931178505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225061032/http://www.theaustralian.com.au/news/world/kim-jong-ils-heir-kim-jong-un-made-general/story-e6frg6so-1225931178505 |archive-date=25 December 2013 |issn=1038-8761 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225061032/http://www.theaustralian.com.au/news/world/kim-jong-ils-heir-kim-jong-un-made-general/story-e6frg6so-1225931178505 |archivedate=25 December 2013 |access-date=27 November 2023 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shim2011&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-korea-north-power-idUSTRE7BO02I20111225 |title=North Korean power‑behind‑throne emerges as neighbors meet |agency=Reuters |date=25 December 2011 |archive-date=7 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107225817/https://www.reuters.com/article/us-korea-north-power-idUSTRE7BO02I20111225 |url-status=live |first1=Sung-won |last1=Shim |first2=Kiyoshi |last2=Takenaka |first3=Chris |last3=Buckley |editor-first=Yoko |editor-last=Nishikawa |newspaper=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;
==নেতৃত্বৰ শৈলী==
২০১২ চনৰ জুলাই মাহত কিম জং উনে মৰাণবং বেণ্ডৰ কনচাৰ্টত অংশগ্ৰহণ কৰি সাংস্কৃতিক নীতিৰ পৰিৱৰ্তন দেখুৱাইছিল, যিটো তেওঁৰ দেউতাকৰ বিপৰীতে আছিল। সংগীতানুষ্ঠানটোত পশ্চিমৰ পৰা, বিশেষকৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰা পপ সংস্কৃতিৰ কেইবাটাও উপাদান আছিল। কিমে তেওঁৰ পত্নীক ৰাইজৰ সৈতে পৰিচয় কৰাবলৈ এই অনুষ্ঠানটো কৰিছিল, যি [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ এক অভূতপূৰ্ব পদক্ষেপ আছিল।&lt;ref&gt;[[Andrei Lankov|Lankov, Andrei]] (10 April 2013). ''[[The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia]]'' (pp. 139–141). [[Oxford University Press]]. Kindle Edition.&lt;/ref&gt;
২০১৩ চনত কিমে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ৰাজহুৱা নৱবৰ্ষৰ ভাষণ দিছিল, যিটো আছিল দেউতাকৰ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক দৃষ্টিভংগী। তেওঁৰ পিতৃ কিম জং দ্বিতীয়, ক্ষমতাত থকা ১৭ বছৰত কেতিয়াও টেলিভিছনৰ ভাষণ দিয়া নাছিল।&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2013/01/01/world/asia/north-korea-kim-speech/index.html In first New Year speech, North Korea's Kim Jong Un calls for economic revamp] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131205121010/http://www.cnn.com/2013/01/01/world/asia/north-korea-kim-speech/index.html |date=5 December 2013}}, CNN, 2 January 2013. Retrieved 23 April 2013.&lt;/ref&gt; তেওঁৰ ৰাজহুৱা উপস্থিতিৰ ক্ষেত্ৰত, তেওঁ তেওঁৰ দেউতাক বা ককাকৰ তুলনাত অধিক সক্ৰিয় দেখা  যায়।  তেওঁক ডেকা আৰু বৃদ্ধৰ সৈতে আলিঙ্গন আৰু বাহু সংযোগ কৰাও দেখা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;Pak&quot;&gt;{{cite web |last=Pak |first=Jung H. |date=February 2018 |title=The education of Kim Jong-un |url=https://www.brookings.edu/essay/the-education-of-kim-jong-un/ |publisher=[[Brookings Institution]]}}&lt;/ref&gt; তেওঁক ঘোঁৰা চলোৱা, টেংক চলোৱা, ৰোলাৰকোষ্টাৰ চলোৱা, বা তথ্য প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা আদিতো ৰাজহুৱা উপস্থিতি অধিক দেখা যায়।&lt;ref name=&quot;Pak&quot; /&gt; 
[[File:0921 - Nordkorea 2015 - Pjöngjang - Public Viewing am Bahnhofsplatz (22584958809).jpg|thumb|left|[[পিয়ং ইয়াং]]ৰ মানুহে [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ টিভিত কিম জং উনক চাইছে, ২০১৫]]

২০১২ চনৰ এপ্ৰিলমাহত, যেতিয়া এটা উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ বিফল হৈছিল, চৰকাৰে এইটো ৰাজহুৱাভাৱে স্বীকাৰ কৰিছিল, প্ৰথমবাৰৰ বাবে ই এনে কৰিছিল। &lt;ref name=Pak/&gt; ২০১৪ চনৰ মে মাহত [[পিয়ং ইয়াং]]ৰ এটা অট্টালিকা খহি পৰাৰ পিছত কিম জং উনে প্ৰাণহানি হোৱা সকলৰ প্ৰতি গভীৰ শোক প্ৰকাশ কৰিছিল। দেশখনৰ চৰকাৰী সংবাদ সংস্থা কোৰিয়াৰ কেন্দ্ৰীয় বাতৰি সংস্থাই প্ৰকাশ কৰা এক বিবৃতিত তেওঁ “গভীৰ সান্ত্বনা আৰু ক্ষমাপ্ৰাৰ্থনা”ৰ দৰে  বিৰল অভিব্যক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। নাম প্ৰকাশ নকৰা এজন চৰকাৰী বিষয়াৰ উদ্ধৃতিৰে [[বি বি চি]] কয় যে কিম জং উন দুৰ্ঘটনাটোৰ বিষয়ে চিন্তাত “গোটেই ৰাতি সাৰ পাই আছিল, দুখ অনুভৱ কৰিছিল”।&lt;ref&gt;{{cite web |title=North Korea offers rare apology after apartment building collapses |last=Chasmar |first=Jessica |work=The Washington Times |date=18 May 2014 |access-date=2 January 2015 |url=http://www.washingtontimes.com/news/2014/may/18/north-korea-offers-rare-apology-after-apartment-bu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108201410/http://www.washingtontimes.com/news/2014/may/18/north-korea-offers-rare-apology-after-apartment-bu/ |archive-date=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
==মানৱ অধিকাৰ উলংঘা==
দেউতাক আৰু ককাকৰ দৰে কিমেও [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ক এক সৰ্বাত্মক ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে একনায়কত্ববাদী পদ্ধতিৰে দেশ শাসন কৰে । ২০১৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মানৱ অধিকাৰ উচ্চায়ুক্ত নভি পিল্লাই কয় যে কিমে ক্ষমতা দখল কৰাৰ পিছত [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ মানৱ অধিকাৰৰ পৰিস্থিতিৰ উন্নতি হোৱা নাই আৰু তদন্তৰ আহ্বান জনায়।&lt;ref&gt;{{cite news |title=U.N.'s Pillay says may be crimes against humanity in North Korea |work=Reuters |date=14 January 2013 |url=https://www.reuters.com/article/us-korea-north-rights-idUSBRE90D0DB20130114 |access-date=25 February 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130210235223/http://www.reuters.com/article/2013/01/14/us-korea-north-rights-idUSBRE90D0DB20130114 |archive-date=10 February 2013}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[উত্তৰ কোৰিয়া]]ৰ মানৱ অধিকাৰৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বিশেষ প্ৰতিবেদক মাৰ্জুকি দাৰুছমেনে প্ৰকাশ কৰা প্ৰতিবেদনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ তদন্ত আয়োগৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Democratic People's Republic of Korea, Marzuki Darusman |work=United Nations Human Rights Council |date=1 February 2013 |url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Report%20of%20the%20Special%20Rapporteur%20on%20the%20situation%20of%20human%20rights%20in%20the%20Democratic%20People%E2%80%99s%20Republic%20of%20Korea%20A-HRC-22-57.pdf |access-date=25 February 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215248/http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Report%20of%20the%20Special%20Rapporteur%20on%20the%20situation%20of%20human%20rights%20in%20the%20Democratic%20People%E2%80%99s%20Republic%20of%20Korea%20A-HRC-22-57.pdf |archive-date=4 October 2013}}&lt;/ref&gt; তদন্ত আয়োগৰ প্ৰতিবেদন&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 February 2013 |title=North Korea human rights probe urged by UN |url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2013/0205/North-Korea-human-rights-probe-urged-by-UN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130225074501/http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2013/0205/North-Korea-human-rights-probe-urged-by-UN |archive-date=25 February 2013 |access-date=25 February 2013 |work=[[The Christian Science Monitor]]}}&lt;/ref&gt; ২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰকাশ পাইছিল আৰু ইয়াত পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল যে কিমক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ আদালতত মানৱতাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধৰ বাবে &quot;সম্ভৱতঃ&quot; জবাবদিহি কৰিব পৰা যাব।&lt;ref&gt;{{cite news |title=U.N. Panel Says North Korean Leader Could Face Trial |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/02/18/world/asia/un-panel-says-north-korean-leader-could-face-trial.html |author=Nick Cumming-Bruce |date=17 February 2014 |access-date=18 February 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140218065002/http://www.nytimes.com/2014/02/18/world/asia/un-panel-says-north-korean-leader-could-face-trial.html |archive-date=18 February 2014}}&lt;/ref&gt;
২০১৬ জুলাই মাহত, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কোষাগাৰ বিভাগে কিমৰ ওপৰত ব্যক্তিগত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে। যদিও মানৱ অধিকাৰ উলংঘনত তেওঁৰ জড়িত থকাটো কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kim Jong-un placed on sanctions blacklist for the first time by US |agency=Agence France-Presse |work=The Guardian |date=6 July 2016 |access-date=4 August 2016 |url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/06/north-korea-kim-jong-sanctions-blacklist |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812121754/https://www.theguardian.com/world/2016/jul/06/north-korea-kim-jong-sanctions-blacklist |archive-date=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;  বিষয়াসকলে কৈছিল যে এই নিষেধাজ্ঞাবোৰে দেশখনৰ পাৰমাণৱিক আৰু ক্ষেপণাস্ত্ৰ কাৰ্যসূচীক লক্ষ্য কৰিহে লোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Solomon |first=Jay |title=U.S. Puts First Sanctions on North Korean Leader Kim Jong Un |work=The Wall Street Journal |date=6 July 2016 |url=https://www.wsj.com/articles/u-s-sanctions-north-korean-leader-kim-jong-un-for-first-time-1467825770 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220123152/http://www.wsj.com/articles/u-s-sanctions-north-korean-leader-kim-jong-un-for-first-time-1467825770 |archive-date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt; ২০১৭ চনৰ জুন মাহত [[আমেৰিকা]]ৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[ড'নাল্ড ট্ৰাম্প]]এ কিম জং উনৰ &quot;নিষ্ঠুৰ&quot; শাসন ব্যৱস্থাক নিন্দা কৰে আৰু [[উত্তৰ কোৰিয়া]] ভ্ৰমণৰ সময়ত কাৰাগাৰত বন্দী হোৱা আমেৰিকান ছাত্ৰ অট' ৱাৰম্বিয়াৰৰ মৃত্যুৰ পিছত কিমক &quot;পাগল&quot; বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=North Korea calls Donald Trump a 'psychopath' following death of Otto Warmbier |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/north-korea-donald-trump-psychopath-otto-warmbier-missile-strike-kim-jong-un-a7804491.html |work=The Independent |date=23 June 2017 |access-date=9 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612203605/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/north-korea-donald-trump-psychopath-otto-warmbier-missile-strike-kim-jong-un-a7804491.html |archive-date=12 June 2018 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; কিন্তু ২০১৯ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি ট্ৰাম্পে কয় যে তেওঁৰ মতে ৱাৰম্বিয়াৰৰ মৃত্যুৰ বাবে কিম দায়ী নহয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bosman |first=Julie |date=1 March 2019 |title=Trump Faces Fury After Saying He Believes North Korean Leader on Student's Death |url=https://www.nytimes.com/2019/03/01/us/trump-otto-warmbier-north-korea.html |work=[[New York Times]] |access-date=13 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190313191956/https://www.nytimes.com/2019/03/01/us/trump-otto-warmbier-north-korea.html|archive-date=13 March 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
==উৎস==

[[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:উত্তৰ কোৰিয়াৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>mkafqgmj8z0okfj2wc8nybqdcy0zqkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গাৰাডি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101850</id>
    <revision>
      <id>648612</id>
      <parentid>562990</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="2rd2u0qjrtkmjv25ho80h8p425v8jq7" xml:space="preserve">{{পোখালি}}
'''গাৰাডি''' হৈছে পুডুচেৰীৰ এক পৰম্পৰাগত [[লোক-নৃত্য]]৷&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Garadi-Dance-29576.htm |title=Garadi Dance in India |website=India9.com |date=2015-10-18 |access-date=2017-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118044219/http://www.india9.com/i9show/Garadi-Dance-29576.htm |archivedate=2017-01-18 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
গাৰাডি নৃত্য পৌৰাণিক কাহিনীৰ আধাৰত সৃষ্টি হৈছে৷ এই নৃত্যৰ বাবে পাঁচৰ পৰা আঠ ঘণ্টা সময় লাগে৷ বছৰৰ সকলো উৎসৱ-পাৰ্বনত এই নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়৷

পুডুচেৰীৰ এই গাৰাডী নৃত্য ৰামায়ণৰ কালৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে বুলি কোৱা হয়৷ ৰাৱণৰ ওপৰত ৰামৰ বিজয় উদযাপনৰ বাবে বানৰ সৈন্যই  এই নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ইয়াক প্ৰধানকৈ ভগৱান বিষ্ণুৰ ৰথ যাত্ৰাৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। প্ৰতি নিশা পাঁচৰ পৰা আঠ ঘণ্টা ধৰি এই নৃত্য চলি থাকে। এই নৃত্যৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য হ’ল লোহাৰ আঙঠি, যাক অঞ্জলি বুলি কোৱা হয়, যিবোৰ নৃত্যশিল্পীসকলে প্ৰতিখন ভৰিত দহটাকৈ পিন্ধি লয়। নৃত্যশিল্পীসকলে নৃত্যৰ তালে তালে কৰা পদচালনাৰ লগে লগে আঙঠিবোৰে শ্ৰুতিমধুৰ ধ্বনিৰ সৃষ্টি কৰে। নৃত্যশিল্পীসকলে হাতত একোখন নিচান লৈ ফুৰে আৰু ৰোমাডোলু নামৰ দুটা প্ৰকাণ্ড ঢোলৰ তালত নৃত্য কৰে। ঢোলটো অৰ্ধগোলাকাৰ আৰু ইয়াৰ ব্যাস প্ৰায় আঠ ফুট।&lt;ref name=&quot;ঢ&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.gaurijog.com/indian-dance-education/indian-folk-dances/folk-dances-from-pondicherry/garadi/ | title=গাৰাডী | accessdate=10 February 2024 | archivedate=9 December 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20231209074934/https://www.gaurijog.com/indian-dance-education/indian-folk-dances/folk-dances-from-pondicherry/garadi/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:লোক-নৃত্য]]</text>
      <sha1>2rd2u0qjrtkmjv25ho80h8p425v8jq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>অসমৰ পুতলা শিল্প</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102019</id>
    <revision>
      <id>648658</id>
      <parentid>544443</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20981" sha1="eln3xl9atdqctws4dpmm2rvaa53qroo" xml:space="preserve">{{Featured article}}
[[File:Aasharikandi.jpg|thumb|[[আশাৰীকান্দি]]ৰ পোৰামাটিৰ পুতলা]]

'''পুতলা শিল্প''' ({{lang-en|Toys of Assam}}) অসমৰ এবিধ পাৰম্পৰিক লোককলা আৰু কুটিৰ শিল্প।&lt;ref name=&quot;BO&quot;&gt;{{cite web | url= http://www.bharatonline.com/assam/art-craft/toys.html
| title= Toys of Assam
| publisher=bharatonline.com
| date= | accessdate=17 February 2024| author=}}&lt;/ref&gt; এই শিল্পত সাধাৰণতে শিশুসকলে খেলিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পুতলা, খেলনা আৰু নানা ধৰণৰ সৌন্দৰ্যবৰ্ধক বস্তুৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ব্যৱহৃত কেঁচামালৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অসমীয়া পৰম্পৰাগত পুতলাসমূহক চাৰি প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি - পোৰামাটিৰ পুতলা, কুঁহিলাৰ পুতলা, বাঁহ-বেত বা কাঠৰ পুতলা আৰু কাপোৰ বা কাপোৰ-বোকাৰে নিৰ্মিত পুতলা।&lt;ref name=&quot;Asia&quot;&gt;{{cite web | url= https://asiainch.org/craft/dolls-toys-of-assam/
| title= Dolls and Toys of Assam
| publisher=asiainch.org
| date= | accessdate=17 February 2024| author=}}&lt;/ref&gt; এইবোৰৰ বাহিৰেও পৰম্পৰাগত পুতলা নিৰ্মাতাসকলে দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তুৰ মূৰ্তিও ব্যৱহাৰ কৰে। অসমৰ পৰম্পৰাগত মাটিৰ পুতলাসমূহ হীৰা আৰু কুমাৰসকলে তৈয়াৰ কৰে। পুতলা সমূহ সাধাৰণতে দৰা-কইনাৰূপী মানৱ চৰিত্ৰ, ৰজা-ৰাণী, মাতৃ-শিশু, চকাযুক্ত গাড়ী, জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ, ক্ষুদ্ৰ ৰূপৰ ঘৰুৱা কামত ব্যৱহৃত সঁজুলি, বল, বাদ্যযন্ত্ৰ, ফল-মূল আৰু পাচলিৰ আকৃতি ইত্যাদি নানা ধৰণৰ হোৱা দেখা যায়। ধুবুৰী জিলাৰ মৃৎ শিল্পৰ বাবে জনাজাত [[আশাৰীকান্দি]] পোৰামাটি বা টেৰাকোটাৰ পুতলাৰ বাবে বিখ্যাত।&lt;ref name=&quot;DP&quot;&gt;[http://sisiguwahati.gov.in/dip_dhubri.html Dhubri District Industrial Profile] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120426081724/http://sisiguwahati.gov.in/dip_dhubri.html |date=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EIH&quot;&gt;{{cite web | url= https://enrouteindianhistory.com/traditional-assamese-toys-asharikandi-terracotta-toys/#:~:text=Other%20traditional%20toys%20include%20animals,and%20the%20Gauripur%20royal%20family.
| title= Traditional Assamese Toys: Asharikandi Terracotta Toys
| publisher =enrouteindianhistory.com
| date= | accessdate=17 February 2024| author=}}&lt;/ref&gt; পুতলা শিল্পত উৎপাদিত কিছুমান পুতলা অসমৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য পৰিৱেশ্য কলা [[পুতলা নাচ]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

==ইতিহাস==
অসমত কেতিয়াৰ পৰা পুতলা শিল্পৰ প্ৰচলন হৈছিল সঠিককৈ ক'ব পৰা নাযায়। ৩৩০০–১৩০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ [[সিন্ধু সভ্যতা]]ৰ খনন কাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা টেৰাকোটাৰ বিভিন্ন পুতলা আৰু খেলনাসমূহ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন পুতলা শিল্পৰ নিদৰ্শন। অতীজৰে পৰা অসমৰ জনজাতীয় সমাজত বাঁহ-বেতৰ বিভিন্ন পুতলা বা খেলনা ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে। অসমৰ গোৱালপাৰা অঞ্চলৰ টেৰাকোটা আৰু কুঁহিলা শিল্পৰ প্ৰাচীন ইতিহাসৰ পৰা অসমৰ পুতলা শিল্পৰো ইতিহাস অতি প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিব পাৰি। [[শংকৰদেৱ]]ৰ আদি-দশমত, ভাগৱত, [[কালিকাপুৰাণ]], [[চৰিত পুথি]]ত পুতলা নাচৰ উপস্থিতিৰ উমান পোৱা যায়। মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱৰ দ্বাৰ ৰচিত [[চিহ্ন-যাত্ৰা]] নাট খনিত পুতলা নাচৰ অভিনয় কলা অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। ইয়াৰ পৰায়ে অসমত পুতলা শিল্পৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন বুলি ঠাৱৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;পুতলা নাচ&quot;&gt;{{cite book | title=লোক-সংস্কৃতিৰ কোঁহে কোঁহে, লিখক=যাদৱ সেনডেকা | publisher=অনন্ত হাজৰীকা, বনলতা, গুৱাহাটী | pages=৯, ১০.১১}}&lt;/ref&gt;

==বৰ্ণনা==
অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত অঞ্চলবিশেষে পৃথক বৈশিষ্ট্য বহন কৰি পুতলা শিল্প বিস্তাৰিত হৈ আছে। ইতিহাসৰ পাতত বহুতো কাহিনী আৰু লোককথাক সামৰি ৰখা অসমৰ পুতলা শিল্প মূলতঃ চাৰিটা শ্ৰেণীত বিভক্ত কৰা হয় আৰু সেইকেইটা হ’ল –
* পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলা
* [[অসমৰ কুঁহিলা শিল্প]]ৰ কুঁহিলাৰে নিৰ্মিত পুতলা
* বাঁহ-বেত আৰু কাঠৰে নিৰ্মিত পুতলা
* কাপোৰ বা কাপোৰ-বোকাৰে নিৰ্মিত পুতলা&lt;ref name=&quot;Global&quot;&gt;{{cite web | url= https://globalinch.org/craft/dolls-toys-of-assam/
| title= Dolls and Toys of Assam
| publisher=globalinch.org
| date= | accessdate=17 February 2024| author=}}&lt;/ref&gt;

==পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলা==
টেৰাকোটা বা মাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাসমূহ অসমত প্ৰচলিত পাৰম্পৰিক পুতলাৰ প্ৰকাৰবোৰৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বহুলভাৱে প্ৰচলিত। পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাসমূহে সংখ্যা আৰু বৈচিত্ৰ্যৰ দিশেৰে অসমৰ পুতলা শিল্পৰ ক্ষেত্ৰখনৰ এক বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত উপলব্ধ মাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাসমূহ দীৰ্ঘদিন ধৰি পুতলা আৰু বাচন নিৰ্মাণৰ অনুশীলন কৰি অহা কুমাৰ আৰু হীৰা সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে প্ৰস্তুত কৰি আহিছে।&lt;ref name=&quot;mygov&quot;&gt;{{cite web | url= https://blog.mygov.in/folk-toys-of-assam/
| title= Folk Toys of Assam
| publisher=mygov.in
| date= | accessdate=17 February 2024| author=}}&lt;/ref&gt;

মাটিৰ পুতলাবোৰৰ আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰাৰ পাছত মাটিৰ লেপন দিয়া হয়। তাৰ পাছত কিছুসময় ৰ’দত দিয়াৰ পাছত জুইত সেকি শুকুৱাই স্থায়িত্ব প্ৰদান কৰা হয়। সাধাৰণতে মাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাবোৰ ৮ৰ পৰা ৯ ইঞ্চি উচ্চতাৰ হয়। 

অসমৰ পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাসমূহ সাধাৰণতে দেশৰ বাকী অংশৰ প্ৰচলিত পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাকৈ বহু পৰিমাণে পৃথক। পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে মানুহৰ আকৃতি বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত সবাতোকৈ জনপ্ৰিয় হৈছে বৰ-কইনা পুতলা বা দৰা আৰু কইনা পুতলা দক্ষিণ কামৰূপৰ ফালে পুতলাবোৰত জীৱ-জন্তুৰ আকৃতি বেছিকৈ দেখা যায়। সাধাৰণতে হাতী, ঘোঁৰা, হৰিণ আৰু চৰাইৰ চিত্ৰ দেখা যায়।&lt;ref name=&quot;mygov&quot;/&gt; ইয়াৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ চকাযুক্ত গাড়ী আৰু অৰ্ধ মানৱ আকৃতিৰ জীৱ পোৰামাটিৰ পুতলাৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্য। [[ধুবৰী জিলা]]ৰ [[আশাৰীকান্দি]] গাওঁ পোৰামাটিৰে নিৰ্মিত পুতলাৰ বাবে বিখ্যাত। 

[[File:People buying things in Manikut Utsav.jpg|thumb|[[হাজো]]ৰ মণিকূট উৎসৱ উপলক্ষে বহা মেলাত খেলনা চাই থকা এটি শিশু]]

==কুঁহিলাৰে নিৰ্মিত পুতলা==
{{main|অসমৰ কুঁহিলা শিল্প}}

[[নামনি অসম]]ৰ পশ্চিম অংশত প্ৰচলিত কুঁহিলা শিল্পত অন্যান্য সামগ্ৰীৰ লগতে পুতলায়ো নিৰ্মাণ কৰা হয়। 
মালাকাৰ অথবা ফুলমালী বুলি জনাজাত শিল্পীসকলে চোলাৰে বিভিন্ন ধৰণৰ পুতলা, কৃত্ৰিম ফুল আৰু মালা নিৰ্মাণ কৰিছিল। কুঁহিলা পথাৰৰ পানী তল যোৱা ঠাইত হোৱা এবিধ গছ।&lt;ref name=&quot;xobdo&quot;&gt;{{cite web | url=http://xobdo.org/dic/কুঁহিলা
| title=কুঁহিলা
| publisher=xobdo.org
| date= | accessdate=7 February 2021| author=}}&lt;/ref&gt; কুঁহিলাৰ গা কোমল, সোপোকা আৰু পাতল। ইয়াৰ দ্বাৰা কঠ, পুতলা, [[মুখা]], মূৰ্তি ইত্যাদি আদি তৈয়াৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;xobdo&quot;/&gt;
[[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ]]ৰ কিছু অঞ্চলত এই কুঁহিলা ব্যৱহাৰ কৰি অতীজৰে পৰা শিল্প চৰ্চা কৰি অহা হৈছে। এই শিল্প ঘাইকৈ অসমৰ [[ধুবুৰী]],&lt;ref name=&quot;india&quot;&gt;{{cite web
| url=https://www.india9.com/i9show/Kuhila-Silpa-68192.htm
| title=Kuhila Silpa
| publisher=india9.com
| date=19 October 2014
| accessdate=7 February 2021
| author=
| archivedate=14 February 2021
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214092123/https://www.india9.com/i9show/Kuhila-Silpa-68192.htm
| deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt; [[গোৱালপাৰা]]ৰ কিছু অংশৰ লগতে [[নগাঁও জিলা]]ৰ বটদ্ৰৱা,&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot;&gt;{{cite web
 |url         = https://www.asomiyapratidin.in/batadowa-one-family-news/
 |title       = এটি প্ৰাচীন কলাৰ সৈতে জড়িত বটদ্ৰৱাৰ এটি পৰিয়াল…
 |publisher   = asomiyapratidin.in
 |date        = 3 June 2020
 |accessdate  = 7 February 2021
 |author      = 
 |archivedate = 20 June 2020
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20200620160406/https://www.asomiyapratidin.in/batadowa-one-family-news/
 |deadurl     = yes
}}&lt;/ref&gt; [[নলবাৰী জিলা]]ৰ [[মাখিবাহা]] আৰু [[মাজুলী]]ত দেখা যায়।&lt;ref name=&quot;saha&quot;/&gt; কুঁহিলা শিল্পত মূলতঃ দুইধৰণৰ সমান্তৰাল কলা প্ৰকাৰ দেখা যায়। প্ৰথম প্ৰকাৰত সাধাৰণতে পুতলা আৰু বিভিন্ন চিত্ৰৰ আৰ্হি প্ৰস্তুতকৰণ আৰু দ্বিতীয় প্ৰকাৰ হ’ল চিত্ৰ অংকন। পুতলাসমূহত উজ্জ্বল ৰঙৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সাধাৰণতে পুতলাসমূহত বিভিন্ন ধৰণৰ চিত্ৰ অংকন আৰু উজ্জ্বল কৰি তুলিবলৈ ৰঙা, হালধীয়া, নীলা আৰু সেউজীয়া আদি বিভিন্ন ধৰণৰ ৰং ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;saha&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.sahapedia.org/mask-making-tradition-assam-0
| title=The Mask-Making Tradition of Assam
| publisher= sahapedia.org
| date= 27 August 2019| accessdate=7 February 2021| author=Akhyai Jyoti Mahanta}}&lt;/ref&gt; বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু লোকপ্ৰথাৰ সৈতে জড়িত অনুষ্ঠানত প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে কুঁহিলাৰে নিৰ্মিত পুতলাসমূহ ব্যৱহাৰ কৰাৰ লগতে প্ৰদৰ্শিত কৰা হয়। তুলনামূলকভাবে পাতল হোৱা বাবে [[পুতলা নাচ]]ত কুঁহিলাৰে নিৰ্মিত পুতলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

==বাঁহ-বেত আৰু কাঠেৰে নিৰ্মিত পুতলা==
অসমৰ সত্ৰ আৰু নামঘৰসমূহত বাঁহ আৰু কাঠৰে নিৰ্মিত বহুতো প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দ্বাৰপাল, গৰুড়, হনুমান, বিষ্ণু, শিৱ আদি বহুতো প্ৰতিকী অৱয়ব কাঠত খোদিত কৰা হয়। কাঠেৰে বিভিন্ন জীৱ-জন্তু, চৰাই, মাছ, গাড়ী আদিৰ
আকৃতি পুতলা নিৰ্মাণ কৰা হয়॥&lt;ref name=&quot;mygov&quot;/&gt; অসমৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত আৰু জনজাতীয় সমাজত বাঁহ-বেতেৰে নিৰ্মিত পুতলা বিশেষকৈ জনপ্ৰিয়। বাঁহ-বেতেৰে ঘাইকৈ ঘৰুৱা কাম-কাজত ব্যৱহৃত সঁজুলিৰ ক্ষুদ্ৰ স্বৰূপ, বাঁহী, পেঁপা আদি তৈয়াৰ কৰা হয়। সাধৰণতে বাঢ়ৈসকলে এনেধৰণৰ পুতলা নিৰ্মাণ কৰে। 

==কাপোৰ আৰু কাপোৰ-বোকাৰে নিৰ্মিত পুতলা==
অসমত বহুল ভাৱে প্ৰচলিত অন্য এক প্ৰকাৰৰ পুতলা হৈছে কাপোৰ আৰু কাপোৰ-বোকাৰে নিৰ্মিত পুতলা। সাধাৰণতে মাকসকলে সৰু ল'ৰা-ছোৱালীক খেলিবলৈ ফঁটা কানিৰে পুতলা বনাই দিয়ে। কাপোৰেৰে এটা আকৃতি সাজি উজ্জ্বল ৰঙৰ অন্য কাপোৰ পিন্ধাই কাপোৰৰ পুতলা তৈয়াৰ কৰা হয়। এনে পুতলাৰ গাঁথনি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ পুৰণি কাপোৰ বা তুলা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমানত আকৌ কাপোৰেৰে অৱয়ব তৈয়াৰ কৰি ওপৰত বোকাৰ প্ৰলেপ সানি গাঁথনিটোক স্থায়িত্ব প্ৰদান কৰা হয়। পিছত ৰং-বিৰঙী কাপোৰ পিন্ধাই, ৰং কৰি মানুহ বা অন্যান্য আকৃতিত পুতলাসমূহ তৈয়াৰ কৰা হয়॥&lt;ref name=&quot;BO&quot;/&gt; এইবিধ পুতলায়ো [[পুতলা নাচ]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

==বৰ্তমান স্থিতি==
বৰ্তমান সময়ত বজাৰত অত্যাধুনিক পুতলাৰ পয়োভৰত অসমৰ পাৰম্পৰিক লোকপুতলাৰ ব্যৱহাৰ কমি আহিছে। সাধাৰণতে লো, প্লাষ্টিক বা অন্যান্য পদাৰ্থৰে নিৰ্মিত আধুনিক পুতলাসমূহ সজলভ্য হোৱাৰ বাবে পাৰম্পৰিক পুতলা শিল্প যথেষ্ট পৰিমাণে ম্লান পৰিছে। পাৰম্পৰিক পুতলাৰ উৎপাদন সময় খৰচী আৰু বিশেষ প্ৰকাৰৰ সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে তুলনামূলকভাবে মূল্য বেছি হোৱা দেখা যায়। বৰ্তমান চৰকাৰে 'মেক ইন ইণ্ডিয়া' (ভাৰতত নিৰ্মাণ) অভিযানৰ জৰিয়তে দেশীয় পুতলা আৰু খেলনাৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত গুৰুত্ত্ব প্ৰদান কৰিছে। চৰকাৰী পৃষ্ঠপোষকতাত এই পুতলা সমূহৰ বিপননৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। সময়ে সময়ে অনুষ্ঠিত বাণিজ্য মেলা, সৰস মেলা ইত্যাদিত এনে পুতলাৰ বিপনন আৰু প্ৰদশৰ্ন কৰা হয়। তদুপৰি পুতলা শিল্পৰ লগত জড়িত শিল্পীসকলৰ বাবেও চৰকাৰে বিভিন্ন আঁচনি হাতত লৈছে। ২০২০ চনত 'মন কি বাত'ৰ জৰিয়তে [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে 'ভকেল ফৰ লকেল' আৰু 'আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰত'ৰ প্ৰতি ভাৰতৰ নাগৰিকক সম্বোধন কৰোঁতে আশাৰীকান্দিৰ মৃৎ শিল্পীৰ পুতলাৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Sentinel&quot;&gt;{{cite web | url= https://www.sentinelassam.com/more-news/editorial/asharikandi-the-terracotta-village-of-assam-670930
| title= Asharikandi: The terracotta village of Assam| publisher=The Sentinel
| date= | accessdate=17 February 2024| author=}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য উৎস==
{{ৰেফলিষ্ট}}

[[শ্ৰেণী:অসমৰ উদ্যোগ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]]</text>
      <sha1>eln3xl9atdqctws4dpmm2rvaa53qroo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গ্ৰিডা নৃত্য</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102133</id>
    <revision>
      <id>648620</id>
      <parentid>415208</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8729" sha1="t5z98fucw8x7ujwcv2tizu0ca22zz4s" xml:space="preserve">{{Infobox dance
| title = গ্ৰিডা
| native_name = ग्रिडा
| native_name_lang = hi
| etymology = 
| image = 
| caption =
| genre = [[লোক-নৃত্য]]
| signature = 
| instruments = 
| inventor = 
| origin = [[মধ্য প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]]
}}

'''গ্ৰিডা নৃত্য''' ([[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]]: ग्रिडा) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ [[মধ্য প্ৰদেশ|মধ্য প্ৰদেশৰ]] কিছুমান গাঁৱত পৰিৱেশন কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[লোক-নৃত্য]]।&lt;ref&gt;[https://www.holidaylandmark.com/india/madhyapradesh/music-and-dance/grida-dance/grida-dance.html Grida Dance.] www.holidaylandmark.com&lt;/ref&gt;

ৰবি শস্য চপোৱাৰ সময়ত গাঁৱৰ লোকসকল একত্ৰিত হৈ গ্ৰিডা নৃত্য পৰিৱেশন কৰি উৎসৱ উদযাপন কৰে, এই অনুষ্ঠান পুৱাৰে পৰা গধূলিলৈকে চলি থাকে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Grida-Dance-43196.htm|title=Grida Dance in  India|website=www.india9.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529024214/http://www.india9.com/i9show/Grida-Dance-43196.htm|archivedate=2012-05-29|access-date=2024-02-19|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==
লোক-নৃত্য হৈছে এনে এক প্ৰকাৰৰ নৃত্য যি কোনো এখন নিৰ্দিষ্ট দেশ বা কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ জন-জীৱনক প্ৰতিফলিত কৰে। সকলো নৃগোষ্ঠীয় নৃত্য লোক-নৃত্য নহয়। উদাহৰণ স্বৰূপে, আনুষ্ঠানিক নৃত্যসমূহ অথবা আনুষ্ঠানিক উৎসৰ পৰা সৃষ্ট নৃত্যসমূহক লোক-নৃত্য হিচাপে বিবেচনা কৰা নহয়। উদ্দেশ্যৰ ভিত্তিত আনুষ্ঠানিক নৃত্যসমূহক সাধাৰণতে “ধৰ্মীয় নৃত্য” বুলি কোৱা হয়।

নৃত্যৰ সাংস্কৃতিক মূল প্ৰতিস্থাৰ বাবে সাধাৰণতে লোক-নৃত্যসমূহত “নৃগোষ্ঠীয়” আৰু “পৰম্পৰাগত” শিৰোনাম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই দিশৰ পৰা সকলো লোক-নৃত্যই নৃগোষ্ঠীয়।

==পৰিবেশন==
গ্ৰিডা নৃত্য তিনিটা পৰ্যায়ত পৰিবেশন কৰা হয়। প্ৰথম পৰ্যায়ৰ নাম হৈছে ‘চেলা’। এই পৰ্যায়ত ভৰিৰ গতি লাহে লাহে আৰু কঠিন হৈ থাকে। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নাম ‘চেলালাৰকি’। দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ সময়ত গতিবিধিবোৰে গতি গোটায়। তৃতীয় পৰ্যায়ৰ নাম হৈছে ‘সেলাভদোনি’। এই পৰ্যায়ত হাত-ভৰিৰ ভিগোৰোছ গতিৰে নৃত্যই চূড়ান্ত বিন্দুত উপনীত হয়।

১) চেলা - ভৰিৰ গতি লেহেমীয়া আৰু তুলনামূলকভাৱে কঠিন।

২) চেলালাৰকি - ভৰিৰ গতি দ্ৰুত আৰু দ্ৰুত হৈ পৰে।

৩) সেলাভদোনি - টেম্পোৰ ত্বৰণৰ লগে লগে শৰীৰৰ প্ৰতিটো অংগই উচ্চতাৰ আমেজত দোল খাবলৈ আৰম্ভ কৰে।

==অন্যান্য লোক নৃত্য==
মধ্য প্ৰদেশৰ অন্যান্য লোক নৃত্য কিছুমান হৈছে:

[[মটকি নৃত্য]] : মধ্যপ্ৰদেশৰ মালৱা জনগোষ্ঠীৰ মহিলাসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এক নৃত্য৷ সাধাৰণতে বিবাহ অনুষ্ঠানত এই নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়৷ নৃত্যত ভাগ লোৱা মহিলাসকলে মুখত দীঘল ওৰণী লৈ মূৰত মাটিৰে নিৰ্মিত পানী অনা কলহ লৈ নৃত্য কৰে৷ এই নৃত্যৰ “আড়া’’ আৰু “খাড়া নাচ’’ নামৰ দুটা প্ৰকাৰ আছে৷

ফুলপতি নৃত্য : মধ্য প্ৰদেশৰ মালৱা অঞ্চলত এই নৃত্য পৰিবেশন কৰা হয়। এই নৃত্য অবিবাহিত ছোৱালীৰ দ্বাৰা [[হোলী]] উপলক্ষে পৰিবেশন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Phulpati Dance in India|url=http://www.india9.com/i9show/Phulpati-Dance-43186.htm|website=india9|language=en|date=31 July 2014}}&lt;/ref&gt;

[[লাৱনী]] : এক জনপ্ৰিয় লোকগীত আৰু নৃত্যৰ ধাৰা। ই হৈছে এক পাৰম্পৰিক গান আৰু নৃত্যৰ সংমিশ্ৰণ, যি বিশেষকৈ ঢোল্‌কি নামৰ এক বিশেষ বাদ্যৰ লগত পৰিৱেশন কৰা হয়। মধ্য প্ৰদেশত ন গজ দীঘল শাৰী পিন্ধি মহিলা প্ৰদৰ্শনকাৰীসকলে পৰিৱেশন কৰে। গানবোৰ দ্ৰুত লয়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।

[[সাংগ]] : সাংগ হৈছে [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] আৰু [[মধ্যপ্ৰদেশ|মধ্যপ্ৰদেশৰ]] মালৱা অঞ্চলৰ এক জনপ্ৰিয় লোক–নাট্য অনুষ্ঠান।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 March 2023 |title=World Theatre Day: From 'Theyyam' to 'Bhavai' here are regional folk forms that are integral to Indian culture |pages=1 |work=Economictimes.Indiatimes.Com |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/world-theatre-day-from-theyyam-to-bhavai-here-are-regional-folk-forms-that-are-integral-to-indian-culture/articleshow/98991173.cms |access-date=25 March 2023}}&lt;/ref&gt; শ্বোৱাঙত গীত আৰু সংলাপৰ সৈতে উপযুক্ত নাট্য আৰু অনুকৰণমূলক অভিনয় (বা নকল) সন্নিবিষ্ট কৰা হয়। ইয়াত দেহৰ ভংগীমাতকৈ, সংলাপক প্ৰাধান্য দিয়া হয়। দৰ্শকে আগুৰি থকা মুকলি ঠাইত বা মুকলি আকাশৰ তলত নিৰ্মিত মঞ্চত দহ-বাৰজনীয়া এটা নাট্য দলে ধৰ্মীয় গল্প আৰু লোককথা পৰিৱেশন কৰে। সাংগ হৈছে ৰং-ভৰ্ণ বা নকল-কৰ্ণ নামে জনাজাত এক প্ৰকাৰৰ অনুকৰণমূলক কলা।

ইয়াৰোপৰি মধ্য প্ৰদেশ কলা পৰিষদৰ দ্বাৰা আয়োজিত খাজুৰাহো নৃত্য সমাৰোহ হৈছে এটা অতি জনপ্ৰিয় নৃত্য মহোৎসৱ। মধ্য ভাৰতৰ মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ ছটাৰপুৰ জিলাৰ খাজুৰাহো মন্দিৰৰ কাষত প্ৰতি বছৰে সপ্তাহজুৰি শাস্ত্ৰীয় নৃত্যৰ এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত কৰা হয়।

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:লোক-নৃত্য]]</text>
      <sha1>t5z98fucw8x7ujwcv2tizu0ca22zz4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>এলিছা কাৰ্ছন</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104304</id>
    <revision>
      <id>648564</id>
      <parentid>608600</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22991" sha1="lh51gk7dauilu489ft9m8jx7zvx7e1x" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = এলিছা কাৰ্ছন
| image              = Alyssa Carson in an FA-18 cockpit (cropped).jpg
| alt                = ২০১৫ চনত এলিছা কাৰ্ছন
| caption            = ২০১৫ চনত এলিছা কাৰ্ছন
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date and age|2001|03|10}}
| birth_place        = হামোণ্ড, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
| death_date         =
| death_place        = 
| education          = এম্ব্ৰে-ৰিডল এৰোনটিকেল ইউনিভাৰছিটি
| occupation         = 
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| website            = {{URL|nasablueberry.com}}
}}

'''এলিছা কাৰ্ছন''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Alyssa Carson; জন্ম: ১০ মাৰ্চ, ২০০১) এগৰাকী আমেৰিকান মহাকাশ অনুৰাগী যিয়ে বহুতো মহাকাশ শিবিৰত অংশগ্ৰহণ কৰিছে আৰু [[নাছা|নাছাৰ]] প্ৰতিটো দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰ ভ্ৰমণ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Branton|first=Vicky|title=Back to school and beyond|url=https://www.iberianet.com/people/features/back-to-school-and-beyond/article_ab5fc292-5c33-11e6-91a9-f37b99c2231d.html|access-date=August 3, 2020|website=The Daily Iberian|language=en|archivedate=June 3, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603025117/https://www.iberianet.com/people/features/back-to-school-and-beyond/article_ab5fc292-5c33-11e6-91a9-f37b99c2231d.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; বিভিন্ন বাতৰি কাকত, জনস্বাৰ্থৰ প্ৰকাশন, আৰু সাক্ষাৎকাৰ অনুষ্ঠানে তেওঁক এগৰাকী বেচৰকাৰী মহাকাশচাৰী প্ৰশিক্ষণৰত হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
২০০১ চনৰ ১০ মাৰ্চত লুইজিয়ানাৰ হামোণ্ডত কাৰ্ছনৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Puterman |first=Shari |date=July 12, 2018 |title=Louisiana teen might be flying to Mars |url=https://www.theadvertiser.com/story/life/empowerment/2018/07/12/la-baton-rouge-teen-girl-dream-one-first-mission-mars-nasa/776319002/ |access-date=June 27, 2020 |website=The Daily Advertiser |language=en}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনত বেটন ৰুজ ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুল নামৰ এখন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়লৰ পৰা তেওঁ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।

কাৰ্ছনে সাত বছৰ বয়সত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আলাবামাৰ হাণ্টছভিলত অনুষ্ঠিত এটি মহাকাশ শিবিৰত অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু তাৰ পিছত আৰু অন্য ছটা মহাকাশ শিবিৰত অংশগ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Krueger|first=Alyson|date=March 21, 2018|title=This 17-Year-Old Is Already Training for a Trip to Mars|url=https://www.teenvogue.com/story/alyssa-carson-astronaut-in-training-interview|access-date=June 27, 2020|website=Teen Vogue|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=CBS News|date=October 3, 2014|title=Teen trying to make an out-of-this-world dream a reality|url=https://www.cbsnews.com/news/louisiana-teen-alyssa-carson-planning-to-become-first-nasa-astronaut-on-mars/|access-date=June 27, 2020|website=www.cbsnews.com|language=en}}&lt;/ref&gt; তুৰস্ক আৰু কানাডাকে ধৰি নাছাৰ প্ৰতিটো মহাকাশ শিবিৰত অংশগ্ৰহণ কৰা তেওঁ হৈছে একমাত্ৰ ব্যক্তি।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Secon|first=Holly|title=A 19-year-old aspiring astronaut is the only person who's attended every space camp. She's already positioning herself for a mission to Mars.|url=https://www.businessinsider.com/mars-inspires-new-generation-of-astronauts-alyssa-carson-2020-7|access-date=August 3, 2020|website=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|last=Curtis|first=Cara|date=July 26, 2019|title=[Best of 2019] Meet Alyssa Carson, the 18-year-old training to become the first human on Mars|url=https://thenextweb.com/space/2019/07/26/meet-alyssa-carson-the-18-year-old-training-to-become-the-first-human-on-mars/|access-date=June 27, 2020|website=The Next Web|language=en-us}}&lt;/ref&gt; বষ্টনৰ মেছাচুচেটছ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিৰ চেলি ৰাইড গ্ৰীষ্মকালীন শিবিৰতো তেওঁ অংশ লৈছিল।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|title=Alyssa Carson – Ambassadors – About Mars One|url=https://www.mars-one.com/about-mars-one/ambassadors/alyssa-carson|access-date=August 3, 2020|website=Mars One|language=en|archivedate=June 1, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601043654/https://www.mars-one.com/about-mars-one/ambassadors/alyssa-carson|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ ৱেবছাইট আৰু ছ'চিয়েল মিডিয়া প্লেটফৰ্মত ব্যৱহৃত তেওঁৰ &quot;নাছা ব্লুবেৰী&quot; ব্ৰেণ্ডিং মহাকাশ শিবিৰত তেওঁ নিৰ্বাচন কৰা কল চাইনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=DeMoss|first=Nick|date=March 12, 2020|title=Future Mars Astronaut Visits Engineering Class|url=https://news.uark.edu/articles/52954|access-date=June 27, 2020|website=University of Arkansas News}}&lt;/ref&gt;

১৬ বছৰ বয়সত তেওঁ এডভান্সড PoSSUM (Project Polar Suborbital Science in the Upper Mesosphere) মহাকাশ একাডেমীত অংশগ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;NewsweekCorrection&quot; /&gt; ১৮ বছৰ বয়সত কাৰ্ছনে পাইলটৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;GMA&quot; /&gt; তেখেতৰ প্ৰশিক্ষণত পানীত জীয়াই থকা, জি বল প্ৰশিক্ষণ, মাইক্ৰ' গ্ৰেভিটি ফ্লাইট, স্কুবা প্ৰমাণপত্ৰ লাভ আৰু ডিকম্প্ৰেছন প্ৰশিক্ষণ আদিও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Q&amp;A with Alyssa Carson|url=https://designmuseum.org/exhibitions/moving-to-mars/qa-with-alyssa-carson|access-date=July 5, 2020|website=The Design Museum|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Davidson|first=Emma Elizabeth|date=July 23, 2019|title=Alyssa Carson is the 18-year-old astronaut making Mars her mission|url=https://www.dazeddigital.com/science-tech/article/45347/1/alyssa-carson-blueberry-space-nasa-astronaut-mars-mission-2033-colonising|access-date=July 5, 2020|website=Dazed|language=en}}&lt;/ref&gt;

কাৰ্ছনে এম্ব্ৰি-ৰিডল এৰ'নটিকেল ইউনিভাৰ্চিটিত মহাকাশ শৰীৰবিজ্ঞানৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত শ্ৰেণীত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Lowery|first=Chris|date=February 23, 2018|title=Could Baton Rouge teen Alyssa Carson end up on the first human mission to Mars?|url=https://www.theadvocate.com/baton_rouge/news/article_a90f2f56-1743-11e8-a8aa-3be27b806db8.html|access-date=June 27, 2020|website=The Advocate|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190210015020/https://www.theadvocate.com/baton_rouge/news/article_a90f2f56-1743-11e8-a8aa-3be27b806db8.html|archivedate=February 10, 2019|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০২৩ চনৰ হিচাপত তেওঁ ফ্ল'ৰিডা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিৰ পৰা জ্যোতিৰ্জীৱবিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-26 |title=Alyssa Carson: Student-Astronaut in Training |url=https://www.crimson.fit.edu/campuslife/alyssa-carson-student-astronaut-in-training/article_8b8594dc-3dab-11ed-87dd-bb2b87fc1fbf.html |access-date=2024-02-28 |website=The Florida Tech Crimson |language=en}}&lt;/ref&gt;

==মহাকাশচাৰী হোৱাৰ ইচ্ছা==
২০১৩ চনত কাৰ্ছনে ৯ খন ৰাজ্যৰ নাছাৰ চৈধ্যটা দৰ্শনাৰ্থী কেন্দ্ৰৰ প্ৰতিটো ভ্ৰমণ কৰি &quot;নাছা পাছপ'ৰ্ট প্ৰগ্ৰেম&quot; সম্পূৰ্ণ কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। তাৰ পিছত তেওঁক ৱাশ্বিংটন ডিচিৰ স্মিথছ'নিয়ান নেচনেল এয়াৰ এণ্ড স্পেচ মিউজিয়ামৰ ১০ জনীয়া “এম. ই. আৰ.” (MER; Mars Exploration Rover) পেনেলৰ পেনেলিষ্ট হিচাপে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Biddlecombe|first=Sarah|date=October 16, 2019|title=Mars mission: astronaut Alyssa Carson on flying to Mars|url=https://www.stylist.co.uk/long-reads/nasa-mars-mission-mars-landing-space-travel-astronaut-alyssa-carson/310825|access-date=June 27, 2020|website=Stylist|language=en}}&lt;/ref&gt; ষ্টিভ হাৰ্ভিৰ টক শ্ব'ত তেওঁক আটাইতকৈ কম বয়সীয়া মহিলা গ্ৰাউণ্ডব্ৰেকাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ২০১৭ চনৰ তথ্যচিত্ৰ “দ্য মাৰ্চ জেনেৰেচন”ত তেওঁক চিত্ৰিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=June 25, 2015|title=Morgan Neville And Znak&amp;Jones Partner On 'The Mars Generation'|url=https://deadline.com/2015/06/morgan-neville-znakjones-the-mars-generation-documentary-1201455711/|access-date=July 5, 2020|website=Deadline|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=July 20, 2018|title=The First Human On Mars: Who Is 17 Year-Old Alyssa Carson? - Page 7|url=https://www.buzznet.com/2018/07/the-first-human-on-mars-who-is-17-year-old-alyssa-carson/7/|access-date=July 5, 2020|website=buzznet}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

কাৰ্ছনে মহাকাশ উৰণৰ প্ৰতি থকা প্ৰৱল ইচ্ছাৰ বিষয়ে তেওঁৰ গ্ৰন্থ “ছ’ ইউ ৱাণ্ট টু বি এন এষ্ট্ৰ’নাট”ত (২০১৮)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=McCord|first=Brooke|date=September 25, 2019|title=Meet your martian|url=https://theface.com/society/alyssa-carson-mars-space-nasa-volume-4-issue-001|access-date=July 5, 2020|website=The Face|language=en-gb|archivedate=June 3, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210603105926/https://theface.com/society/alyssa-carson-mars-space-nasa-volume-4-issue-001|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; প্ৰকাশ কৰিছে আৰু তেওঁ “দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট”ত লিখা-মেলা কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Carson|first=Alyssa|date=July 21, 2019|title=The moon landing means everything to me as someone who wants to be the first person on Mars|url=https://www.independent.co.uk/voices/moon-landing-anniversary-apollo-11-mars-artemis-alyssa-carson-a9014296.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721171620/https://www.independent.co.uk/voices/moon-landing-anniversary-apollo-11-mars-artemis-alyssa-carson-a9014296.html |archive-date=July 21, 2019 |url-access=limited |url-status=live|access-date=June 27, 2020|website=The Independent|language=en}}&lt;/ref&gt;

সংবাদ মাধ্যমে সঘনাই কাৰ্ছনক &quot;প্ৰশিক্ষণৰত মহাকাশচাৰী&quot; বুলি বৰ্ণনা কৰে&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/alyssa-carson-astronaut-in-training-interview|title=This 17-Year-Old Is Already Training for a Trip to Mars|first=Alyson|last=Krueger|website=Teen Vogue|date=March 21, 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GMA&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/worlds-youngest-astronaut-training-part-world-2020-super-68638083|title=World's youngest astronaut-in-training is part of Super Bowl ad|first=Shannon |last=McLellan|date=January 31, 2020 |website=Good Morning America|access-date=January 17, 2024}}&lt;/ref&gt; যদিও কাৰ্ছন কোনো ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ সৈতে জড়িত নহয়।&lt;ref name=&quot;Snopes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.snopes.com/fact-check/17-year-old-astronaut-training/|title=Is NASA Training a 17-Year-Old Girl to Be an Astronaut?|website=Snopes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Politifact&quot; /&gt; নাছাই ৰাজহুৱাভাৱে উল্লেখ কৰিছে যে সংস্থাটোৰ &quot;এলিছা কাৰ্ছনৰ সৈতে কোনো আনুষ্ঠানিক সম্পৰ্ক নাই&quot;,&lt;ref name=&quot;Politifact&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.politifact.com/factchecks/2018/jul/20/blog-posting/nasa-prepping-17-year-old-become-first-human-mars/ |title= Is NASA prepping a 17 year old to become first human on Mars?|last1= Passaro |first1= Passaro|date=July 20, 2018|website=PolitiFact|access-date=January 17, 2024}}&lt;/ref&gt; আৰু ইয়াকো কৈছে যে &quot;শ্ৰীমতী কাৰ্ছনে তেওঁৰ ৱেবছাইটৰ নাম আৰু টুইটাৰ আৰু ইনষ্টাগ্ৰাম হেণ্ডেলত 'নাছা' শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰে যদিও আমি তেওঁৰ সৈতে একেবাৰেই সংযুক্ত নহয়।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonexaminer.com/weekly-standard/fact-check-is-nasa-preparing-this-teenage-girl-to-become-the-first-human-on-mars |title=Fact Check: Is NASA 'Preparing This [Teenage] Girl To Become The First Human On Mars'?|last1=  Lybrand |first1= Holmes |date=July 23, 2018|website=Washington Examiner|accessdate=January 17, 2024 }}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনত নিউজউইকে কাৰ্ছনৰ প্ৰশিক্ষণ নাছাৰ সৈতে জড়িত বুলি প্ৰকাশিত বাতৰি এটাৰ শিৰোনাম সংশোধন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;NewsweekCorrection&quot;&gt;{{Cite web|first=Rosie|last=McCall|url=https://www.newsweek.com/nasa-youngest-astronaut-alyssa-carson-relocating-mars-1466005|title=Alyssa Carson, the 18-year-old astronaut-in-training, would &quot;consider&quot; permanently relocating to Mars|date=October 17, 2019|website=Newsweek|access-date=January 17, 2024}}&lt;/ref&gt; স্নোপছ ডট কমে এনে দাবীসমূহ স্পষ্ট কৰিবলৈ এটা পৃষ্ঠাও উচৰ্গা কৰিছে, য'ত কোৱা হৈছে: &quot;কাৰ্ছন মহাকাশচাৰী হ'বলৈ বা মংগল গ্ৰহলৈ কৰা প্ৰথম মানৱ অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ নাছাৰ সৈতে প্ৰশিক্ষণ লোৱা নাই—বা নাছাৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুতো কৰা হোৱা নাই।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Is NASA Training a 17-Year-Old Girl to Be an Astronaut?|url=https://www.snopes.com/fact-check/17-year-old-astronaut-training/|access-date=February 19, 2021|website=Snopes.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনত কাৰ্ছনে “ৰিয়ানছ মিষ্ট্ৰী প্লেডেট”ৰ (Ryan's Mystery Playdate) এটা খণ্ডত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Knox|first=David|date=September 15, 2019|title=Airdate: Ryan's Mystery Playdate {{!}} TV Tonight|url=https://tvtonight.com.au/2019/08/airdate-ryans-mystery-playdate.html|access-date=July 5, 2020|website=tvtonight.com.au|language=en-AU}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ শৈশৱৰ মহাকাশচাৰী হোৱাৰ সপোন আৰু মংগল গ্ৰহ ভ্ৰমণৰ লক্ষ্যৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ সঘনাই তেওঁৰ সাক্ষাৎকাৰ লোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GMA&quot; /&gt; তেওঁ হৰিজন ষ্টুডিঅ'ৰ দ্বাৰা ডিজাইন কৰা &quot;স্পেচ লাগেজ&quot;কে ধৰি কেইবাটাও মহাকাশ সম্পৰ্কীয় সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত আৰু কানাডাৰ মহাকাশ সংস্থাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ বাবে “ফাইনেল ফ্ৰণ্টিয়াৰ ডিজাইন”ৰ মহাকাশ চুট পৰীক্ষণ কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Santora|first=Sara|date=December 1, 2019|title=Life on Mars? An interview with Alyssa Carson|url=https://www.spacecoastliving.com/life-on-mars-an-interview-with-alyssa-carson/|access-date=June 27, 2020|website=Space Coast Living Magazine|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|last=Jaramillo|first=Antonia|date=November 26, 2019|title=The girl who dreams to live on Mars|url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2019/11/26/meet-nasa-blueberry-aspiring-martian-walker/2008272001/|access-date=July 5, 2020|website=Florida Today|language=en-US}}&lt;/ref&gt; তেওঁ নাইকীৰ জোতা আৰু ছ'ডাষ্ট্ৰিমৰ ঘৰুৱা সঁজুলিৰ প্ৰচাৰ কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Inside SodaStream's Epic Super Bowl Ad About Water on Mars|url=https://www.adweek.com/creativity/inside-sodastreams-epic-super-bowl-ad-about-water-on-mars/ |last1= Stanley |first1= T.L. |date=January 30, 2020 |website=[[Adweek]]|url-access=subscription|access-date=August 8, 2020|url-status= live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715115307/https://www.adweek.com/creativity/inside-sodastreams-epic-super-bowl-ad-about-water-on-mars/ |archive-date=July 15, 2020 }}&lt;/ref&gt;

==বঁটা==
২০১৭ চনত কাৰ্ছনক লুইজিয়ানা পাব্লিক ব্ৰডকাষ্টিঙে ব্যতিক্ৰমী হাইস্কুলীয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰদান কৰা বঁটা লুইজিয়ানাৰ নগৰাকী যুৱ নায়কৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=March 19, 2018|title=2017 Young Heroes|url=https://www.lpb.org/programs/young-heroes/young-heroes-recipients/2017-young-heroes|access-date=July 5, 2020|website=Louisiana Public Broadcasting|language=en|archivedate=June 2, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602213658/https://www.lpb.org/programs/young-heroes/young-heroes-recipients/2017-young-heroes|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনত তেওঁ এল. এছ. ইউ. মহিলা কেন্দ্ৰৰ “এস্প্ৰিট ডি. ফেম বঁটা” লাভ কৰে, আৰু তেওঁ হৈছে বৰ্তমানলৈকে এই বঁটা লাভ কৰা আটাইতকৈ কম বয়সীয়া ব্যক্তি।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Frost|first=Peter|date=March 29, 2019|title=Alyssa Carson Receives the LSU Women's Center Esprit De Femme Award|url=https://digbr.com/alyssa-carson-receives-the-lsu-womens-center-esprit-de-femme-award/|access-date=July 5, 2020|website=Dig Baton Rouge|language=en-US|archive-date=July 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707050111/https://digbr.com/alyssa-carson-receives-the-lsu-womens-center-esprit-de-femme-award/|url-status=dead|archivedate=July 7, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200707050111/https://digbr.com/alyssa-carson-receives-the-lsu-womens-center-esprit-de-femme-award/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; লুইজিয়ানা লাইফ আলোচনীয়ে তেওঁক বিজ্ঞান শাখাত “২০২০ চনৰ বছৰটোৰ লুইজিয়ান” হিচাপে সন্মানিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=DiPiazza|first=Dana|date=February 7, 2020|title=Joe Burrow makes 2020 'Louisianians of the Year' list|url=https://www.wbrz.com/news/joe-burrow-makes-2020-louisianians-of-the-year-list/|access-date=July 5, 2020|website=WBRZ|language=en}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত তেওঁ ফ্ল'ৰিডা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজিৰ “ছাত্ৰ অনুঘটক বঁটা” (Student Catalyst Award) লাভ কৰে, যিয়ে বিদ্যালয়খনৰ সমাজত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ আৰু বিকাশৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lowenstein |first=Adam |date=February 26, 2022 |title=Florida Tech to Honor Amazing Women During Inspiring Success &amp; Excellence Awards March 3 |url=https://spacecoastdaily.com/2022/02/florida-tech-to-honor-amazing-women-during-inspiring-success-excellence-awards-march-3/ |access-date=February 26, 2022 |website=Space Coast Daily}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ==
* ছ’ ইউ ৱাণ্ট টু বি এন এষ্ট্ৰ’নাট (২০১৮)&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Carson|first=Alyssa|title=So You Want to Be an Astronaut|date=2018|isbn=978-1-73135-794-6|language=en|oclc=1100540053|display-authors=0}}&lt;/ref&gt; {{Isbn|978-1-73135-794-6}}

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>lh51gk7dauilu489ft9m8jx7zvx7e1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বালি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105198</id>
    <revision>
      <id>648695</id>
      <parentid>530058</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T07:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25139" sha1="4b2lykywpfpdx7y98l0cc1i1gpucn7c" xml:space="preserve">[[File:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|upright=1.35|thumb|লিবিয়াৰ ইদেহান উবাৰীত বালিৰ টিলা]]
[[File:00065 sand collage.jpg|thumb|বালিৰ চিত্ৰণ:&lt;br&gt; কাঁচ, টিলা, কোৱাৰ্টছ,&lt;br&gt; আগ্নেয়গিৰি, জৈৱজনিত প্ৰবাল, গোলাপী প্ৰবাল,&lt;br&gt;আগ্নেয়গিৰি, গাৰ্নেট, অলিভাইন।&lt;br&gt; গোবি মৰুভূমি, ইষ্টোনিয়া, হাৱাই আৰু আমেৰিকাৰ মূল ভূখণ্ডৰ নমুনা। (১×১ চে.মি. প্ৰতিটো)&lt;ref name=&quot;sand-collage&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sandatlas.org/sand-types/|title=Sand types|author=Siim Sepp|publisher=sandatlas.org|access-date=17 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813235728/http://www.sandatlas.org/sand-types/|archive-date=13 August 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

'''[[:en:Sand|বালি]]''' মিহি মিহি খনিজ কণিকাৰে গঠিত এক দানাযুক্ত পদাৰ্থ। বালিৰ গঠন বিভিন্ন যদিও ইয়াৰ দানা আকাৰৰ দ্বাৰাহে চিনাক্ত কৰা হয়। বালিৰ দানাবোৰ শিলগুটিতকৈ সৰু আৰু পলিতকৈ মোটা। বালিয়ে মাটি বা মাটিৰ প্ৰকাৰৰ এটা গাঁথনিক শ্ৰেণীকো বুজাব পাৰে; যি ভৰৰ হিচাপত ৮৫ শতাংশতকৈ অধিক বালিৰ আকাৰ কণা থকা মাটি।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Glossary of terms in soil science.|date=1976|publisher=Agriculture Canada|location=Ottawa|isbn=978-0662015338|page=35|url=http://sis.agr.gc.ca/cansis/publications/manuals/1976-glossary/pub1459_report.pdf|access-date=11 August 2014|archive-date=14 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214063705/http://sis.agr.gc.ca/cansis/publications/manuals/1976-glossary/pub1459_report.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

স্থানীয় শিলৰ উৎস আৰু পৰিস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বালিৰ গঠন ভিন্ন হয়, কিন্তু অভ্যন্তৰীণ মহাদেশীয় পৰিৱেশ আৰু অ-গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় উপকূলীয় পৰিৱেশত বালিৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ উপাদানটো হ’ল চিলিকা (চিলিকন ডাই অক্সাইড, বা SiO2), ই সাধাৰণতে কোৱাৰ্টছৰ আকাৰত থাকে। 

দ্বিতীয় প্ৰকাৰৰ বালি হ’ল কেলচিয়াম কাৰ্বনেট, যেনে; এৰাগ’নাইট, যাৰ বেছিভাগেই যোৱা ৫০ কোটি বছৰত প্ৰবাল আৰু শ্বেলফিছৰ দৰে বিভিন্ন ধৰণৰ জীৱৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হৈছে৷ উদাহৰণস্বৰূপে, কেৰিবিয়ানৰ দৰে লাখ লাখ বছৰ ধৰি পৰিৱেশ তন্ত্ৰত ৰিফে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি অহা অঞ্চলত ই বালিৰ প্ৰাথমিক ৰূপ হিচাপে দেখা যায়। কিছু কম পৰিমাণৰ বালিহে কেলচিয়াম ছালফেট, যেনে জিপচম আৰু চেলেনাইটৰ দ্বাৰা গঠিত হ’ব পাৰে, যিটো আমেৰিকাৰ হোৱাইট ছেণ্ডছ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ছল্ট প্লেইনছ নেচনেল ৱাইল্ড লাইফ ৰিফিউজৰ দৰে ঠাইত পোৱা যায়।

বালি মানুহৰ সময়ৰ হিচাপত অ-নবীকৰণযোগ্য সম্পদ আৰু কংক্ৰিট নিৰ্মাণৰ বাবে উপযোগী বালিৰ চাহিদা অধিক।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Constable|first1=Harriet|title=How the demand for sand is killing rivers|url=https://www.bbc.com/news/magazine-41123284|access-date=9 September 2017|work=BBC News Magazine|date=3 September 2017|archive-date=3 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903103838/https://www.bbc.com/news/magazine-41123284|url-status=live}}&lt;/ref&gt; মৰুভূমিৰ বালি যদিও প্ৰচুৰ পৰিমাণে থাকে, তথাপিও কংক্ৰিটৰ বাবে উপযোগী নহয়। প্ৰতি বছৰে পঞ্চাশ বিলিয়ন টন বিলৰ বালি আৰু জীৱাশ্ম বালি নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Albarazi |first=Hannah |title=The Slippery Slopes of the World Sand Shortage |url=https://www.overtureglobal.io/story/the-slippery-slopes-of-the-world-sand-shortage |access-date=29 March 2019 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329221004/https://www.overtureglobal.io/story/the-slippery-slopes-of-the-world-sand-shortage |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329221004/https://www.overtureglobal.io/story/the-slippery-slopes-of-the-world-sand-shortage |archivedate=29 March 2019 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
==গঠন==
[[File:HeavyMineralsBeachSand.jpg|thumb|([[চেন্নাই]], [[ভাৰত]])ৰ কোৱাৰ্টছ বিচৰ বালিত গধুৰ খনিজ পদাৰ্থ (ক’লা)]]
[[File:CoralPinkSandDunesSand.JPG|thumb|“ক’ৰাল পিংক ছেণ্ড ডুনছ ষ্টেট পাৰ্ক’’, ইউটাৰ বালি। এইবোৰ হৈছে কোৱাৰ্টছৰ দানা যাৰ হেমাটাইট আৱৰণে কমলা ৰং প্ৰদান কৰে]]
[[File:PismoBeachSand.JPG|thumb|কেলিফৰ্ণিয়াৰ পিছমো বিচৰ পৰা বালি। ইয়াৰ উপাদানসমূহ মূলতঃ কোৱাৰ্টছ, চেৰ্ট, আগ্নেয় শিল আৰু খোলাৰ খণ্ড। ]]
[[File:Volcanic sand (Perissa, Santorini, Greece).jpg|thumb|গ্ৰীচৰ চেণ্টোৰিনিৰ পেৰিছাৰ পৰা ক'লা আগ্নেয়গিৰিৰ বালিৰ ক্ল'জ আপ]]
বালিৰ সঠিক সংজ্ঞা বেলেগ বেলেগ। অভিযান্ত্ৰিক আৰু ভূতত্ত্বত ব্যৱহৃত বৈজ্ঞানিক সংহত মাটি শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱস্থাটো আমেৰিকাৰ মানক চালনিৰ সৈতে মিলে আৰু বালিক ০.০৭৪ৰ পৰা ৪.৭৫ মিলিমিটাৰৰ ব্যাসৰ ভিতৰৰ কণা বুলি সংজ্ঞায়িত কৰে।&lt;ref&gt;[ftp://ftp.fao.org/fi/cdrom/fao_training/fao_training/general/x6706e/x6706e11.htm Unified Soil Classification System]{{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; আন এটা সংজ্ঞা অনুসৰি, ভূতত্ত্ববিদসকলে ব্যৱহাৰ কৰা কণিকাৰ আকাৰৰ ক্ষেত্ৰত, বালিৰ কণিকাৰ ব্যাস প্ৰায় ০.০৬২৫ মিলিমিটাৰ (বা ১⁄১৬ মিলিমিটাৰ) আয়তনৰ পৰা প্ৰায় ০.০০০১২ ঘন মিলিমিটাৰ, ২ মিলিমিটাৰ আয়তন প্ৰায় ৪.২ ঘন মিলিমিটাৰ, আয়তনৰ পাৰ্থক্য হ'ল ৩৪,৬৮৮ জোখা পাৰ্থক্য।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pettijohn|first1=FJ|last2=Potter|first2=PE|last3=Siever|first3=Raymond|title=Sand and Sandstone|url=https://books.google.com/books?id=FFEyBwAAQBAJ&amp;dq=sand&amp;pg=PA7|date=1972|publisher=[[Springer Verlag]]|location=New York|isbn=9780387900711|page=1|access-date=9 March 2021|archive-date=2 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210702100242/https://www.google.co.uk/books/edition/Sand_and_Sandstone/FFEyBwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=sand&amp;pg=PA7&amp;printsec=frontcover|url-status=live}}&lt;/ref&gt; এই আকাৰৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত পৰা যিকোনো কণাক বালিৰ দানা বুলি কোৱা হয়। বালিৰ দানাবোৰ শিলগুটি (পিছৰ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা ২ মিলিমিটাৰৰ পৰা ৬৪ মিলিমিটাৰলৈকে কণাযুক্ত, আৰু পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাত ৪.৭৫ মিলিমিটাৰৰ পৰা ৭৫ মিলিমিটাৰলৈকে) আৰু পলি (০.০৬২৫ মিলিমিটাৰতকৈ সৰু কণা ০.০০৪ মিলিমিটাৰলৈকে)ৰ মাজত থাকে। বালি আৰু শিলগুটিৰ মাজৰ আকাৰৰ নিৰ্দিষ্টকৰণ এশ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি স্থিৰ হৈ আছে, কিন্তু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ব্যৱহৃত এলবাৰ্ট এটাৰবাৰ্গৰ মানদণ্ডৰ অধীনত ০.০২ মিলিমিটাৰৰ সৰু কণিকাৰ ব্যাসক বালি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৪০ চনৰ আশে-পাশে লিখা আৰ্কিমিডিছৰ দ্য ছেণ্ড ৰেক’নাৰত বালিৰ দানাবোৰৰ ব্যাস আছিল ০.০২ মিলিমিটাৰ। ১৯৩৮ চনত আমেৰিকাৰ কৃষি বিভাগৰ এটা স্পেচিফিকেশন আছিল ০.০৫ মিলিমিটাৰ।&lt;ref&gt;Urquhart, Leonard Church, &quot;Civil Engineering Handbook&quot; McGraw-Hill Book Company (1959) p. 8-2&lt;/ref&gt; ১৯৫৩ চনত আমেৰিকান এছ’চিয়েশ্যন অৱ ষ্টেট হাইৱে এণ্ড ট্ৰেন্সপ’ৰ্টেশন অফিচিয়েলে প্ৰকাশ কৰা অভিযান্ত্ৰিক মানদণ্ডত বালিৰ ন্যূনতম আকাৰ ০.০৭৪ মিলিমিটাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। আঙুলিৰ মাজত ঘঁহিলে বালি খহটা অনুভৱ হয়। তুলনামূলকভাৱে পলি আটাৰ দৰে অনুভৱ হয়। আই এছ অ' ১৪৬৮৮ এ বালিক মিহি, মধ্যমীয়া আৰু মোটা হিচাপে গ্ৰেড কৰে আৰু ইয়াৰ পৰিসৰ ০.০৬৩ মিলিমিটাৰৰ পৰা ০.২ মিলিমিটাৰৰ পৰা ০.৬৩ মিলিমিটাৰৰ পৰা ২.০ মিলিমিটাৰ। আমেৰিকাত বালিক সাধাৰণতে আকাৰৰ ভিত্তিত পাঁচটা উপবিভাগত ভাগ কৰা হয়: অতি মিহি বালি (1⁄16 – 1⁄8 মিলিমিটাৰ ব্যাস), মিহি বালি ({{sfrac|1|8}} মিলিমিটাৰ – {{sfrac|1|4}} মিলিমিটাৰ), মধ্যম বালি ( {{sfrac|1|4}} মিলিমিটাৰ – {{sfrac|1|2}} মিলিমিটাৰ), মোটা বালি (1⁄2 মিলিমিটাৰ – 1 মিলিমিটাৰ), আৰু অতি মোটা বালি (1 মিলিমিটাৰ – 2 মিলিমিটাৰ)। এই আকাৰসমূহ Krumbein phi স্কেলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছে, য'ত Φ = -log2D ত আকাৰ; D কণিকাৰ আকাৰ মি.মি. এই স্কেলত বালিৰ বাবে Φ ৰ মান −1ৰ পৰা +4লৈকে ভিন্ন হয়, উপ-শ্ৰেণীসমূহৰ মাজৰ বিভাজন পূৰ্ণসংখ্যাত থাকে। বালিৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ উপাদান, অভ্যন্তৰীণ মহাদেশীয় পৰিৱেশ আৰু অগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় উপকূলীয় পৰিৱেশত, চিলিকা (চিলিকন ডাই অক্সাইড বা SiO2), সাধাৰণতে কোৱাৰ্টছৰ আকাৰত থাকে, যিটো ৰাসায়নিক জড়তা আৰু যথেষ্ট কঠিনতাৰ বাবে আটাইতকৈ সাধাৰণ বতৰৰ পৰিৱৰ্তন প্ৰতিৰোধী খনিজ। স্থানীয় শিলৰ উৎস আৰু পৰিস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি খনিজ বালিৰ গঠন অতি পৰিৱৰ্তনশীল। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় আৰু উপগ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় উপকূলীয় পৰিৱেশত পোৱা উজ্জ্বল বগা বালিবোৰ খহনীয়া চূণশিল আৰু ইয়াত অন্যান্য জৈৱিক বা জৈৱিকভাৱে আহৰণ কৰা খণ্ডিত পদাৰ্থৰ উপৰিও প্ৰবাল আৰু খোলাৰ খণ্ড থাকিব পাৰে, যাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে বালি গঠন জীৱিত জীৱৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰশীল।&lt;ref&gt;[http://www.susanscott.net/Oceanwatch2002/mar1-02.html Seaweed also plays a role in the formation of sand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701012717/http://www.susanscott.net/Oceanwatch2002/mar1-02.html |date=1 July 2017 }}. Susanscott.net (1 March 2002). Retrieved on 24 November 2011.&lt;/ref&gt; নিউ মেক্সিকোৰ হোৱাইট ছেণ্ডছ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ জিপচম বালিৰ টিলাবোৰ উজ্জ্বল বগা ৰঙৰ বাবে বিখ্যাত। আৰ্ক'জ হৈছে যথেষ্ট পৰিমাণৰ ফেল্ডস্পাৰ থকা বালি বা বেলেগ শিল, যিটো (সাধাৰণতে ওচৰৰ) গ্ৰেনাইট শিলৰ উন্মেষৰ বতৰ আৰু খহনীয়াৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। কিছুমান বালিত মেগনেটাইট, ক্লৰাইট, গ্ল’কনাইট বা জিপচম থাকে। মেগনেটাইটযুক্ত বালিৰ ৰং গাঢ়ৰ পৰা ক’লা, লগতে আগ্নেয়গিৰিৰ বেছাল্ট আৰু অব্চিডিয়ানৰ পৰা আহৰণ কৰা বালিও। ক্লৰাইট-গ্ল'কনাইট বহনকাৰী বালিৰ ৰং সাধাৰণতে সেউজীয়া হয়, লগতে বেছাল্টিক লাভাৰ পৰা আহৰণ কৰা বালিৰ ৰং অধিক আৰু ইয়াত অলিভাইনৰ পৰিমাণ বেছি। বিশেষকৈ দক্ষিণ ইউৰোপত বহুলভাৱে পোৱা বহু বালিত বালিৰ কোৱাৰ্টছ স্ফটিকৰ ভিতৰত লোহাৰ অশুদ্ধি থাকে, যাৰ ফলত গভীৰ হালধীয়া ৰং পোৱা যায়। কিছুমান অঞ্চলত বালিৰ জমা হোৱা ঠাইত গাৰ্নেট আৰু অন্যান্য প্ৰতিৰোধী খনিজ পদাৰ্থ থাকে, য’ত কিছুমান সৰু সৰু ৰত্নও থাকে।
==উৎস==
দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে বতৰ, মূলতঃ পানী আৰু বতাহৰ দ্বাৰা শিলৰ খহনীয়া হয় আৰু ইয়াৰ গুড়িবোৰ তললৈ সৰুৱাই দিয়া হয়। এই পলসবোৰ সৰু সৰু টুকুৰাত ভাঙি গৈ থাকে যেতিয়ালৈকে ইহঁত বালিৰ মিহি দানা নহয়। পলসৰ উৎপত্তি হোৱা শিলৰ প্ৰকাৰ আৰু পৰিৱেশৰ তীব্ৰতাই বালিৰ বিভিন্ন গঠন দিয়ে। বালি সৃষ্টি হোৱা আটাইতকৈ সাধাৰণ শিলটো হ’ল গ্ৰেনাইট, য’ত ফেল্ডস্পাৰ খনিজ পদাৰ্থবোৰ কোৱাৰ্টছতকৈ বেছি দ্ৰুতগতিত দ্ৰৱীভূত হয়, যাৰ ফলত শিলটো সৰু সৰু টুকুৰাত ভাঙি যায়। উচ্চ শক্তিৰ পৰিৱেশত শিলবোৰ অধিক শান্ত পৰিৱেশতকৈ বহু বেছি দ্ৰুতগতিত ভাঙি যায়। ইয়াৰ ফলত গ্ৰেনাইট শিলতৰ বালিত ফেল্ডস্পাৰ খনিজ পদাৰ্থ বেছি হয় কাৰণ ইহঁত দ্ৰৱীভূত হ’বলৈ ইমান সময় নাথাকে। বতৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত গঠিত বালিৰ শব্দটো হৈছে &quot;এপিক্লাষ্টিক।&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sand|last=Gilman|first=Larry|publisher=The Gale Encyclopedia of Science |year=2014|edition=5|volume=7|pages=3823–3824}}&lt;/ref&gt;

নদীৰ পৰা বালি হয় নদীখনৰ পৰা নতুবা ইয়াৰ প্লাৱন ভূমিৰ পৰা সংগৃহীত হয় আৰু নিৰ্মাণ উদ্যোগত ব্যৱহৃত বালিৰ সৰহভাগেই ইয়াৰ পৰাই লোৱা হয়। এই কাৰ্যৰ বাবে বহু সৰু সৰু নদীৰ পানীৰ ক্ষতি হৈছে, যাৰ ফলত পৰিৱেশৰ চিন্তা আৰু কাষৰীয়া ভূমিৰ অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হৈছে। এনে অঞ্চলত বালি খননৰ হাৰ বালিয়ে পুনৰ ভৰাই তুলিব পৰা হাৰতকৈ বহু পৰিমাণে বেছি, কাৰণ উক্ত স্থানত ই এক অ-নবীকৰণযোগ্য সম্পদ হৈ পৰে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|title=Sand Mining|last=Padmalal|first=Maya|publisher=Springer, Dordrecht|year=2014|isbn=978-94-017-9143-4|pages=155–160|chapter=Sources of Sand and Conservation}}&lt;/ref&gt;

বালিৰ টিলাবোৰ শুকান পৰিৱেশ বা বতাহৰ নিক্ষেপনৰ পৰিণতি। [[চাহাৰা|চাহাৰা মৰুভূমি]] ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু [[বিষুৱৰেখা]]ৰ ওচৰত থকাৰ বাবে অতি শুকান। ই বালিৰ বিশাল টিলাৰ বাবে জনাজাত, যিবোৰ মূলতঃ গছ-গছনি আৰু পানীৰ অভাৱৰ বাবেই বিদ্যমান। সময়ৰ লগে লগে বতাহে মাটি আৰু মৃত জৈৱিক পদাৰ্থৰ দৰে মিহি কণাবোৰ উৰুৱাই লৈ যায় আৰু কেৱল বালি আৰু ডাঙৰ শিলহে ৰৈ যায়। চাহাৰাৰ মাত্ৰ ১৫% বালিৰ টিলা, আনহাতে ৭০% উদং শিল।&lt;ref&gt;{{cite book|chapter-url=https://www.encyclopedia.com/places/africa/african-physical-geography/sahara|title=The Columbia Encyclopedia|publisher=Columbia University Press|year=2000|isbn=9780787650155|edition=6|chapter=Sahara|url-access=registration|url=https://archive.org/details/columbiaencyclop00laga}}&lt;/ref&gt; এই বিভিন্ন পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰি বতাহেই বালিক ঘূৰণীয়া আৰু মসৃণ কৰি তোলে। মৰুভূমিৰ বলিৰ এই বৈশিষ্ট্যৰ বাবেই মৰুভূমিৰ বালি নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/what-is-the-reason-for-not-using-sea-and-desert-sand-for-construction/article7489192.ece|title=What is the reason for not using sea and desert sand for construction?|date=2 August 2015|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=9 April 2019|archive-date=15 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215054245/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/what-is-the-reason-for-not-using-sea-and-desert-sand-for-construction/article7489192.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

নৈ বা বিলৰ বালিও খহনীয়াৰ ফলত সৃষ্টি হয়। হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ ভিতৰত ঢৌৰ অহৰহ প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত তীৰৰেখাৰ ওচৰৰ শিলবোৰ খহাই পেলায় আৰু পলস জমা হয়। বতৰৰ পৰিৱৰ্তন আৰু পানীৰ নিক্ষেপেও বালিচৰ সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ত্বৰান্বিত কৰে, লগতে জলজ প্ৰাণীবোৰে শিলৰ সৈতে ক্ৰিয়া কৰে, যেনে, ইয়াৰ পৰা শেলাইবোৰ খাই পেলোৱা। এবাৰ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ বালি হ’লে পাৰটোৱে মাটি খহি যোৱাত বাধা দিয়ে৷ এই বালি কৌণিক আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হোৱাৰ বাবে নিৰ্মাণৰ বাবে উৎকৃষ্ট।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/how-is-a-beach-formed.html|title=How Is A Beach Formed?|website=WorldAtlas|date=19 December 2017|language=en|access-date=10 April 2019|archive-date=13 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213232435/https://www.worldatlas.com/articles/how-is-a-beach-formed.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

সাগৰীয় বালি সাগৰলৈ পৰিবহণ কৰা পলস আৰু সাগৰীয় শিলৰ খহনীয়াৰ পৰা আহে। বালিৰ স্তৰৰ গাঢ়তা ভিন্ন হয়, অৱশ্যে ভূমিৰ ওচৰত অধিক বালি থকাটো সাধাৰণ; এই ধৰণৰ বালি নিৰ্মাণৰ বাবে আদৰ্শ আৰু ই এক অতি মূল্যৱান সামগ্ৰী। ইউৰোপ হৈছে সাগৰীয় বালিৰ মূল খনিজ, যিয়ে পৰিৱেশ তন্ত্ৰ আৰু স্থানীয় মীনপালনক যথেষ্ট আঘাত কৰে৷&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:মাটিৰ ভাগ]]
[[শ্ৰেণী:প্ৰাকৃতিক সম্পদ]]
[[শ্ৰেণী:নিৰ্মাণ সামগ্ৰী]]</text>
      <sha1>4b2lykywpfpdx7y98l0cc1i1gpucn7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>নিহন হিদাংকো</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108204</id>
    <revision>
      <id>648663</id>
      <parentid>634703</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T04:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21194" sha1="pqtenzclr8lek3j2n29edqukeja5m61" xml:space="preserve">{{Infobox organization
|name=জাপান কনফেদাৰেচন অৱ এ এণ্ড এইচ বোম্ব চাফাৰ্চ্ অৰগেনাইজাচনচ্ 
|image=  
|logo=Nihon Hidankyō Logo.jpg
|type=
| leader_title = পৰিচালন সঞ্চালক
| leader_name = [[চুৱেছি কাইদো]]
|founded_date={{start date and age|1956|8|10}} 
|headquarters=ছিবাদাইমন, মিনাটো, টকিঅ’
|origins=
|key_people=
|area_served=জাপান
|focus=পাৰমানৱিক অস্ত্ৰ নিৰস্ত্ৰীকৰণ
|method=[[Lobbying]] 
|homepage={{url|http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/}}
}}

'''নিহন হিদাংকো''' জাপান কনফেডাৰেচন অৱ এ- আৰু এইচ-বোম ছাফাৰাৰ্ছ অৰ্গেনাইজেচন, ১৯৫৬ চনত হিবাকুছাই গঠন কৰা এটা গোট, যাৰ লক্ষ্য আছিল জাপান চৰকাৰক ভুক্তভোগীসকলৰ প্ৰতি সমৰ্থন উন্নত কৰিবলৈ হেঁচা দিয়া আৰু পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ বিলুপ্তিৰ বাবে চৰকাৰসমূহক মাধ্যম কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|title=Welcome to HIDANKYO|publisher=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|accessdate=2007-08-31|archivedate=2023-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

সংস্থাটোৰ কাৰ্য্যকলাপৰ ভিতৰত আছিল হাজাৰ হাজাৰ সাক্ষীৰ বিৱৰণী প্ৰদান কৰা, প্ৰস্তাৱ আৰু ৰাজহুৱা আবেদন জাৰি কৰা আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘকে ধৰি বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থালৈ বাৰ্ষিক প্ৰতিনিধি দল প্ৰেৰণ কৰি বিশ্বব্যাপী পাৰমাণৱিক নীৰস্ত্ৰকৰণৰ পোষকতা কৰা।&lt;ref name=&quot;NobelPrizeorg-2024&quot;&gt;{{Cite web |title=The Nobel Peace Prize 2024 - Press release|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/press-release/ |date=2024-10-11 |access-date=2024-10-11 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

এই সংস্থাটোৱে ২০২৪ চনৰ শান্তিৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰে, “পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰমুক্ত বিশ্ব লাভ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰে পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ আৰু কেতিয়াও ব্যৱহাৰ কৰিব নালাগে বুলি সাক্ষীৰ সাক্ষ্যৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ কৰাৰ বাবে&quot;।&lt;ref name=&quot;NobelPrizeorg-2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/world/nobel-peace-prize-awarded-to-the-japanese-organisation-nihon-hidankyo-of-survivors-of-the-world-war-ii-atomic-bombings/cid/2054712|title=Nobel Peace Prize awarded to the Japanese organisation Nihon Hidankyo of survivors of the World War II atomic bombings|publisher=telegraphindia}}&lt;/ref&gt;
==ইতিহাস==
নিহন হিডাংকো হৈছে প্ৰতিটো হিৰোচিমা আৰু নাগাছাকিৰ প্ৰতিটো অঞ্চলৰ পৰা অহা পৰমাণু বোমাৰ বলি হোৱা লোকৰ জীৱিত গোটৰ দ্বাৰা গঠিত এটা দেশব্যাপী সংগঠন।&lt;ref name=&quot;西日本新聞me&quot;&gt;{{Cite web |title=被団協機能不全に 「はっちゃん」の努力 原爆を背負って(42) |url=https://www.nishinippon.co.jp/item/n/630110/ |access-date=11 October 2024 |website=西日本新聞me |language=ja}}&lt;/ref&gt; ১৯৫৪ চনত আমেৰিকাই বিকিনি এটলত কৰা কেছল ব্ৰাভোৰ তাপ পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ পৰীক্ষাত হোৱা পৰিণতিৰ ফলত চুবুৰীয়া এটলৰ বাসিন্দা আৰু জাপানৰ মাছমৰীয়া জাহাজ ডাইগো ফুকুৰ্যু মাৰুৰ ২৩জন ক্ৰুৰ তীব্ৰ বিকিৰণ চিনড্ৰমৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত পিছৰ বছৰত হিৰোচিমাত পাৰমাণৱিক আৰু হাইড্ৰজেন বোমাৰ বিৰুদ্ধে জাপান কাউন্সিল গঠন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５５ ９月 |trans-title=Hiroshima Records of September 1955 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110174133/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26316 |archivedate=10 November 2024 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; এই আন্দোলনৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আৰু সমৰ্থিত হৈ পৰমাণু বোমাৰ পৰা ৰক্ষা পোৱা লোকসকলে ১৯৫৬ চনৰ ১০ আগষ্টত নাগাছাকিত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰিষদৰ দ্বিতীয় বাৰ্ষিক সন্মিলনত নিহন হিদাংকো প্ৰতিষ্ঠা কৰে। .&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=日本被団協 |title=被爆者の願いの実現をめざして、どのような運動をしてきたか |trans-title=What tyWhat kind of campaigns have been carried out to realize the wishes of atomic bomb survivors? |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |language=ja |access-date=11 October 2024 |website=www.ne.jp |archivedate=27 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127054440/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about2-02.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; কিন্তু ১৯৫৯ চনত বাওঁপন্থী জাপান ছ'চিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ সৈতে আমেৰিকা-জাপান নিৰাপত্তা সন্ধি বিৰোধী আন্দোলনত পৰিষদে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হোৱাৰ লগে লগে আন্দোলনৰ সংহতি বিপন্ন হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９５９ ３月 |trans-title=Hiroshima Records of March 1959|url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26262 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}&lt;/ref&gt; বৃহৎ সংখ্যক সমৰ্থকে পৰিষদৰ পৰা আঁতৰি যায় আৰু ৰক্ষণশীল লিবাৰেল ডেম'ক্ৰেটৰ সমৰ্থনত কঠোৰ কমিউনিষ্ট বিৰোধী ডেম'ক্ৰেটিক ছ'চিয়েলিষ্ট পাৰ্টিৰ নেতা মাছাটোছি মাটছুছিটাৰ নেতৃত্বত এটা নতুন সংগঠন গঠন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ １１月 |trans-title=Hiroshima Records of November 1961 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004033017/https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26246 |archivedate=4 October 2023 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ১৯৬১ চনত যেতিয়া ছোভিয়েট ইউনিয়নে পুনৰ পাৰমাণৱিক পৰীক্ষা আৰম্ভ কৰে, তেতিয়া পৰিষদৰ কমিউনিষ্ট শাখাই ইয়াক বাধা দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, যাৰ ফলত তীব্ৰ অভ্যন্তৰীণ উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ヒロシマの記録１９６１ ９月 |trans-title=Hiroshima Records of September 1961 |url=https://www.hiroshimapeacemedia.jp/?p=26244 |access-date=11 October 2024 |website=中国新聞ヒロシマ平和メディアセンター |language=ja}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ ফলত আন্দোলনটোৰ আৰু বিভাজন ঘটিল আৰু জাপান ছ'চিয়েলিষ্ট পাৰ্টি সমৰ্থিত এটা গোট, যিয়ে যিকোনো জাতিৰ পাৰমাণৱিক পৰীক্ষাক নিন্দা কৰে আৰু নতুন পৰিষদ হিচাপে গঠিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 May 2020 |title=原水禁とは – 原水禁 |trans-title=What is Gensuikin? |url=http://gensuikin.peace-forum.com/about_gensuikin/ |access-date=11 October 2024 |website=原水禁 – 核と人類は共存できない}}&lt;/ref&gt; পাৰমাণৱিক বিৰোধী আন্দোলনৰ ভিতৰত এই উত্তেজনাৰ বাবে স্থানীয় পৰ্যায়তো কিছুমান প্ৰিফেকচাৰেল হিদাংকোৰ বিভাজন ঘটিছিল, যেনে হিৰোচিমাত, য’ত সমাজবাদী পাৰ্টি সমৰ্থিত আৰু কমিউনিষ্ট পাৰ্টি সমৰ্থিত দুয়োটা একে নামৰ হিদাংকো আছে। দেশজোৰা এই সংগঠনটোৱে অতিশয় ৰাজনীতিকৃত হোৱাৰ পিছত নিজেই ১৯৬৫ চনত যিকোনো কোনো ৰাজনৈতিক আন্দোলনৰ সৈতে মিলি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়।&lt;ref name=&quot;西日本新聞me&quot; /&gt;
==কাৰ্যকলাপ==
২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহলৈকে নিহন হিদাংকোৰ কাৰ্য্যকলাপসমূহৰ ভিতৰত আছে:&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=日本被団協 |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |access-date=11 October 2024 |website=www.ne.jp |language=ja |trans-title=Introduction |title=紹介 |archivedate=1 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241101212140/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/about/about1-01.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

*পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ বিলুপ্তিৰ পোষকতা আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ক্ষতিপূৰণৰ দাবী।
*জাপান চৰকাৰ, ৰাষ্ট্ৰসংঘ আৰু অন্যান্য চৰকাৰৰ প্ৰতি আবেদনমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ।
*পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ নিৰ্মূল আৰু আঁতৰোৱা, পাৰমাণৱিক নিৰস্ত্ৰকৰণৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ধি স্থাপন, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন অনুষ্ঠিত, অপাৰমাণৱিক আইন প্ৰণয়ন আৰু হিবাকুছা সমৰ্থন ব্যৱস্থা বৃদ্ধি।
*ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত পাৰমাণৱিক বোমা বিস্ফোৰণৰ বাস্তৱতাৰ প্ৰতি সজাগতা বৃদ্ধি কৰা।
*পাৰমাণৱিক বোমাৰ ক্ষতিৰ ওপৰত গৱেষণা, অধ্যয়ন, প্ৰকাশ, প্ৰদৰ্শনী আৰু সমাৱেশ।
*হিবাকুছাৰ বাবে পৰামৰ্শ আৰু সহায়ক কাৰ্যকলাপ।
==মুখ্য নেতৃত্ব==
===বৰ্তমানৰ বিষয়াসকল&lt;ref&gt;{{Cite web |title=welcome to HIDANKYO in Japanese |url=https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |access-date=11 October 2024 |website=www.ne.jp |archivedate=25 August 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260825034823/https://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-01.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;===
====সহ-অধ্যক্ষ====
*টেৰুমি তানাকা: ১৩ বছৰ বয়সত নাগাছাকি হাইপ’চেণ্টাৰৰ পৰা ৩.২ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল; ১৪ জুন ২০১৭ তাৰিখে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;NS2018&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2018 |title=被団協 代表委員に田中重光氏 総会で選出 故谷口氏の |url=https://nordot.app/380181374566712417 |access-date=11 October 2024 |website=長崎新聞 |language=ja-JP |trans-title=Shigemitsu Tanaka elected as representative committee member of the Hidankyo at general meeting, succeeding the late Mr. Taniguchi |archivedate=9 January 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250109172329/https://nordot.app/380181374566712417 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
*শ্বিগেমিটছু তানাকা: ৪ বছৰ বয়সত নাগাছাকি হাইপ'চেণ্টাৰৰ পৰা ৬ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল;&lt;ref name=&quot;Messages&quot;/&gt;  ২০১৮ চনৰ ১৪ জুনত কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;NS2018&quot;/&gt;
*টোছিউকি মিমাকি&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/nobel-peace-prize-laureate-2024-1.7348355|title=Japan's Nihon Hidankyo, organization of atomic bomb survivors, awarded the Nobel Peace Prize|publisher=[[CBC News]]|date=11 October 2024|access-date=11 October 2024}}&lt;/ref&gt;: ৩ বছৰ বয়সত হিৰোচিমাত থকা নিজৰ ঘৰত বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল;&lt;ref name=&quot;Messages&quot;&gt;{{Cite web |title=広島の声 – 広島・長崎の記憶～被爆者からのメッセージ |publisher=[[The Asahi Shimbun]] |trans-title=Voices of Hiroshima: Memories of Hiroshima and Nagasaki - Messages from atomic bomb survivors|url=https://www.asahi.com/hibakusha/hiroshima/h02-00003j.html |access-date=11 October 2024 |website=www.asahi.com}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনৰ ৯ জুনত কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Face&quot;&gt;{{Cite web |date=9 June 2022 |title=日本被団協の代表委員に箕牧さん 大きな壁に挑む新たな「顔」|url=https://www.asahi.com/articles/ASQ696WVMQ67PITB00M.html |access-date=11 October 2024 |publisher=[[The Asahi Shimbun]] |website=朝日新聞デジタル |language=ja |trans-title=Minomaki appointed as representative committee member of the Japan Confederation of A-bomb Victims Organizations: A new &quot;face&quot; tackling a big challenge}}&lt;/ref&gt;
====মহাসচিব====
*ছুইচি কিডো: ৫ বছৰ বয়সত নাগাছাকিত বিকিৰণৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছিল; ৭ জুন ২০১৭ তাৰিখে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;Face&quot;/&gt;
====সহকাৰী মহাসচিব====
*টছিকো হামানাকা&lt;ref&gt;https://www.hjnews.com/world/japan-nobel-peace-prize/image_8add3468-446a-5a71-a0d2-c1f1a9cf3141.html{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*জিৰো হামাছুমি{{cn}}
*মিছিকো কোডামা{{cn}}
*মাছাকো ৱাডা&lt;ref&gt;{{Cite web |title=First reactions. Telephone interview, October 2024 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2024/nihon-hidankyo/interview/ |access-date=2024-10-12 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
====প্ৰাক্তন বিষয়াসকল====
*সুমিতেৰু তানিগুচিঃ ১৬ বছৰ বয়সত হাইপ’চেণ্টাৰৰ পৰা ১.৮ কিলোমিটাৰ দূৰত্বত নাগাছাকি বোমাত গুৰুতৰভাৱে আহত; ২০ আগষ্ট ২০১৭ তাৰিখে মৃত্যুৰ আগলৈকে সহ-সভাপতি।&lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=[[BBC]] |title=Nagasaki atomic bomb survivor Sumiteru Taniguchi dies at 88 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41094741.amp|access-date=11 October 2024|date=30 August 2017}}&lt;/ref&gt;
*টাকেছি ইটো: জন্ম হিৰোচিমা চহৰত। ইটোৱে পূৰ্বৰ হিৰোচিমা প্ৰিফেকচাৰেল ফাৰ্ষ্ট মিডল স্কুলত তৃতীয় বৰ্ষত পাৰমাণৱিক বোমাৰ সন্মুখীন হৈছিল; ২০০০ চনৰ ৩ মাৰ্চত তেওঁৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে সহ-সভাপতি আছিল। 
*চুনাও চুবয়: ২০ বছৰ বয়সত হাইপ’চেণ্টাৰৰ পৰা ১.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত হিৰোচিমা বোমাত গুৰুতৰভাৱে আহত; ২০২১ চনৰ ২৪ অক্টোবৰৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে সহ-সভাপতি আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 October 2021|title=Sunao Tsuboi: Campaigning Hiroshima survivor dies aged 96|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-59060950.amp |access-date=11 October 2024 |publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;
*মিকিছ’ ইৱাছা: ১৬ বছৰ বয়সত হাইপ’চেণ্টাৰৰ পৰা ১.২ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ নিজৰ ঘৰত হিৰোচিমা বোমাত গুৰুতৰভাৱে আহত; ৭ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০ তাৰিখে মৃত্যুৰ আগলৈকে সহ-সভাপতি।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Anti-nuclear crusader Mikiso Iwasa dies at the age of 91|url=https://www.asahi.com/sp/ajw/articles/13717777|access-date=11 October 2024|publisher=[[The Asahi Shimbun]]|date=25 September 2020}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==সন্মান==
*২০০৩: শ্বেন মেকব্ৰাইড শান্তি বঁটা&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ipb.org/sean-macbride-peace-prize/ |title=Seán MacBride Peace Prize |publisher=[[International Peace Bureau]] }}&lt;/ref&gt;
*২০১০: নোবেল বঁটা বিজয়ীৰ বিশ্ব সন্মিলনৰ পৰা সামাজিক সক্ৰিয়তাৰ বঁটা&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 October 2024 |title=Japanese atomic bomb survivor organisation Nihon Hidankyo wins Nobel Peace Prize: All you need to know |url=https://indianexpress.com/article/what-is/nobel-peace-prize-goes-to-japanese-organization-nihon-hidankyo-9615409/ |access-date=11 October 2024 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
*২০২৪: শান্তিৰ [[নোবেল বঁটা]]&lt;ref name=&quot;NobelPrizeorg-2024&quot; /&gt;

নোবেল বঁটা লাভ কৰাৰ পূৰ্বে নিহন হিদাংকোক ১৯৮৫, ১৯৯৪ আৰু ২০১৫ চনত চুইজাৰলেণ্ডৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি ব্যুৰোৰ দ্বাৰাও মনোনীত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/opinion/2015/08/01/commentary/atomic-bomb-survivors-nominated-nobel-prize/#.Vdtc7yWqqkp |title=Atomic bomb survivors nominated for Nobel prize |work=[[The Japan Times]] |first1=Jeff |last1=Kingston |date=2015-08-01 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]]
[[শ্ৰেণী:নোবেল বঁটা প্ৰাপ্ত সংস্থা]]</text>
      <sha1>pqtenzclr8lek3j2n29edqukeja5m61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ধৰ্ম হুঁচৰি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108212</id>
    <revision>
      <id>648660</id>
      <parentid>593249</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6284" sha1="q98j4gv4grkkb9qp1shtc9l4xs7ner6" xml:space="preserve">ধৰ্ম হুঁচৰি হʼল মায়ামৰা ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক [[অনিৰুদ্ধদেৱ|অনিৰুদ্ধদেৱৰ]] শিষ্য অষ্টভুজ তথা তেওঁৰ অন্য ধৰ্মীয় গুৰু শিষ্যৰ সৈতে দীক্ষিত মটক আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ]] সমাজত প্ৰচলিত এক [[অসমীয়া লোক-সংস্কৃতি|লোক পৰম্পৰা]]।&lt;ref name=&quot;etv&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.etvbharat.com/assamese/assam/state/tinsukia/dharma-husari-of-moran-community-concluded-in-tinsukia/assam20230429102619070070145 | title=তিনিচুকীয়াৰ মামৰণী গাঁৱত মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্ম হুঁচৰি | date=২৯ এপ্ৰিল ২০২৩ | agency=ETV Bharat}}&lt;/ref&gt; তথাকথিত হুঁচৰি তকৈ কিছু পৃথক ধৰ্ম হুঁচৰি প্ৰতি পাঁচ বছৰ বা দহ বছৰ অন্তত গোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;etv&quot;/&gt; এই প্ৰথা গাওঁ খনত বান্ধি লোৱা নিয়মৰ ভিতৰত নিৰ্ভৰ কৰে। যথা সময়ত নিদিষ্ট বছৰটো আহি পোৱাৰ লগে লগে গাওঁখন শুচি কৰি লোৱা হয়। কোনোৱে কিবা সমাজ বৰ্জনীয় কাম কৰি বাহিৰত থাকিলেও নিদিষ্ট নীতি নিয়মৰ দ্বাৰা শুচি কৰি সমাজৰ লগত সংগ দিয়া হয়। তাৰ পিছত গাঁৱৰ বয়োজেষ্ঠ আৰু ভকত বৃন্দৰ সহযোগত হুঁচৰি শিকা পৰ্ব আৰম্ভ হয়।&lt;ref name=&quot;jur&quot;&gt;{{cite journal |author=Mridul Moran |year=2017 |title=The Bihu Festival of the Morans of Assam, India |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention (IJHSSI) |volume=6 |issue=12 |pages=36-37 |publisher=www.ijhssi.org |issn=2319-7722 |url=https://www.ijhssi.org/papers/v6(12)/Version-3/G0612033637.pdf |accessdate=12 October 2024 }}&lt;/ref&gt; শৰণীয়াল লোকে এই হুঁচৰিত যোগ নিদিয়ে আৰু ছোৱালীৰ চৰিত্ৰ দেখিবলৈ পোৱা নাযায়।&lt;ref name=&quot;pratidin&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/assam/tinsukia-rangali-bihu-2 | title=মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ৰঙালী বিহু; গাঁৱে-ভূঁঞে ব্যাপক প্ৰস্তুতি | date=১৯ এপ্ৰিল ২০২২ | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন}}&lt;/ref&gt; বিবাহিত যুৱক সকলে সম্পূৰ্ণ ব্ৰহ্মচাৰিত্ব ব্ৰতেৰে হুঁচৰিত অংশগ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;pratidin&quot;/&gt; ঘৰুৱা খাদ্যৰ বাহিৰে বাকী খাদ্য হুঁচৰি গোৱা‌ সময়ত খোৱা নিষিদ্ধ।&lt;ref name=&quot;pratidin&quot;/&gt; হুঁচৰি গাবলৈ প্ৰয়োজন হোৱা যাবতীয় খৰচৰ পৰা আদি কৰি সকলো পৰিকল্পনা কৰি লোৱা হয়। তাৰ পিছত ঢুলীয়া, নামতি, পাৰিষদ,পোহৰ, ৰখিয়া, তামোলি আদি পদ সমূহ বিতৰণ কৰে। মটক সকলে বেদৰ বিহু গৰু বিহুৰ দিনৰ পৰা আৰু মৰাণ সকলে মৰাণ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনৰ পৰা হুঁচৰি গাবলৈ আৰম্ভ কৰে। নিদিষ্ট দিনত হুঁচৰি পদধূলা পেলাবলৈ যাওঁতে সম্পু্ৰ্ণ নীৰৱতা অৱলম্বন কৰি শাৰী পাতি গৃহস্থৰ ঘৰত প্ৰৱেশ কৰে। শাৰীবোৰৰ একেবাৰে আগত পোহৰ বিভাগৰ এজন সদস্য ক্ৰমাণয়ে নামতি, ঢুলীয়া, তামুলী, পাৰিষদ, ৰখিয়া আদি চৰিত্ৰবোৰ থাকে। বিষ্ণুৰ মাহাত্ম্য বিষয়ক নামেৰে আ‍ঁত ধৰা হুঁচৰিৰ শেষৰ ফালে গৃহস্থৰ আৰ্শীবাদ দিয়াৰ পাছত [[ফুলকোঁৱৰ-মণিকোঁৱৰৰ গীত]] গাই নাচি বাগি বিদায় লোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;vikash&quot;&gt;{{cite web | url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9b2995-9b89829b89cd9959c39a49bf9f0-9b89819ab9c19f09be | title=লোক-সংস্কৃতিৰ সঁফুৰা | 3= | publisher=বিকাশপেডিয়া | work=ৰজত চন্দ্ৰ ভৰালী | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142705/https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9b2995-9b89829b89cd9959c39a49bf9f0-9b89819ab9c19f09be | archivedate=2023-03-20 | access-date=2024-10-12 | deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; নাচোঁতেও নিদিষ্ট নিয়মেৰে চেওঁ ধৰি নীৰৱতা অৱলম্বন কৰি নচা হয়। হাই উৰুমি কিৰিলী মৰা নিষেধ। হুঁচৰিৰ কৃষ্ণ ভকত সকলে ইজনে আনজনক কতুম বুলি সম্বোধন কৰে। ধৰ্ম হুঁচৰি উজনি অসমৰ ফালে দেখিবলৈ পোৱা যায়।&lt;ref name=&quot;vikash&quot;/&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:লোক-সংস্কৃতি]]</text>
      <sha1>q98j4gv4grkkb9qp1shtc9l4xs7ner6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বিলুপ্ত ভাষা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109053</id>
    <revision>
      <id>648698</id>
      <parentid>646247</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73451" sha1="s3sg1rropp0zt97dvm6smjberh45lmh" xml:space="preserve">[[File:Eteocypriot writing.jpg|thumb|right|240px|ইটিঅ’চাইপ্ৰ’ট ভাষাৰ লেখা, আমাথাউছ, চাইপ্ৰাছ, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০–৩০০, এছমোলিয়ান সংগ্ৰহালয়]]
'''বিলুপ্ত ভাষা''' মানে কোনো ভাষাৰ প্ৰথম ভাষা বা দ্বিতীয় ভাষা কোৱা কোনো জীৱিত বংশধৰ নথকা এক ভাষা।&lt;ref&gt;Lenore A. Grenoble, Lindsay J. Whaley, ''Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization'', Cambridge University Press (2006) p.18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Foltz |first=Anouschka |date=2015-12-10 |title=How Languages Die |magazine=The New Republic |url=https://newrepublic.com/article/125501/languages-die |access-date=2023-01-17 |issn=0028-6583}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ বিপৰীতে মৃত ভাষা মানে এনে এটা ভাষা, যিটো ভাষাত বৰ্তমান প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক নাই, কিন্তু দ্বিতীয় ভাষা কোৱা লোক আছে, যেনে লেটিন&lt;ref&gt;{{Citation|last=Matthews|first=P. H.|title=dead language|date=2007-01-01|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199202720.001.0001/acref-9780199202720-e-799|work=The Concise Oxford Dictionary of Linguistics|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780199202720.001.0001|isbn=978-0-19-920272-0|access-date=2021-11-14}}&lt;/ref&gt; বা সংস্কৃত ভাষা। নিদ্ৰিত ভাষা এটা মৃতপ্ৰায় ভাষা, যিয়ে এতিয়াও এটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে জাতিগত পৰিচয়ৰ প্ৰতীক হিচাপে কাম কৰি আছে; এই ভাষাসমূহ প্ৰায়ে পুনৰুজ্জীৱিতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/enterprise-faq/what-difference-between-dormant-language-and-extinct-language|title=What is the difference between a dormant language and an extinct language?|website=www.ethnologue.com|date=15 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102160308/https://www.ethnologue.com/enterprise-faq/what-difference-between-dormant-language-and-extinct-language |access-date=2023-07-29|archive-date=2 January 2022 }}&lt;/ref&gt; যিবোৰ ভাষাত প্ৰথম ভাষা কোৱা লোক থাকে, সেইবোৰ ভাষাক মৃত ভাষাৰ সৈতে তুলনা কৰি আধুনিক বা জীৱন্ত ভাষা বুলি কোৱা হয়; বিশেষকৈ শৈক্ষিক প্ৰেক্ষাপটত। 

আধুনিক যুগত সাংস্কৃতিক সমীভৱন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত ভাষাসমূহ সাধাৰণতে বিলুপ্ত হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত ভাষাৰ পৰিৱৰ্তন হৈছে, আৰু ক্ৰমান্বয়ে বিদেশী ভাষাৰ সপক্ষে একোটা থলুৱা ভাষা পৰিত্যাগ কৰা হৈছে, মূলতঃ ইউৰোপীয় দেশসমূহৰ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XxZbhSsqnUQC&amp;pg=PT739|title=Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning|last1=Byram|first1=Michael|last2=Hu|first2=Adelheid|date=2013-06-26|publisher=Routledge|isbn=978-1136235535|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HecNAwAAQBAJ&amp;pg=PA100|title=Living Through Languages: An African Tribute to René Dirven|last=Walt|first=Christa Van der|date=2007-05-01|publisher=AFRICAN SUN MeDIA|isbn=9781920109707|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sq5pdj2snokC&amp;pg=PA115|title=Mapping Applied Linguistics: A Guide for Students and Practitioners|last1=Hall|first1=Christopher J.|last2=Smith|first2=Patrick H.|last3=Wicaksono|first3=Rachel|date=2015-05-11|publisher=Routledge|isbn=978-1136836237|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০০০ চনৰ দশকলৈকে বিশ্বজুৰি মুঠ প্ৰায় ৭,০০০টা স্থানীয় ভাষাৰ অস্তিত্ব আছিল। ইয়াৰে অধিকাংশই বিলুপ্তিৰ আশংকাত থকা সৰু সৰু ভাষা; ২০০৪ চনত প্ৰকাশিত এটা অনুমান অনুসৰি বৰ্তমান কথিত ভাষাৰ প্ৰায় ৯০% ভাষা ২০৫০ চনৰ ভিতৰত বিলুপ্ত হৈ যাব।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna4387421 |title=Study by language researcher, David Graddol |work=NBC News |date=2004-02-26 |access-date=2012-03-22 }}
{{cite web |author=Ian on Friday, January 16, 2009 61 comments |url=http://www.chinasmack.com/stories/90-percent-worlds-languages-extinct-in-41-years/ |title=Research by Southwest University for Nationalities College of Liberal Arts |publisher=Chinasmack.com |date=2009-01-16 |access-date=2012-03-22 |archivedate=2010-01-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100109214752/http://www.chinasmack.com/stories/90-percent-worlds-languages-extinct-in-41-years/ |deadurl=yes }}.
[[Ethnologue]] records 7,358 living languages known,{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/web.asp |title=Ethnologue |publisher=Ethnologue |access-date=2012-03-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011005193846/http://www.ethnologue.com/web.asp |archive-date=October 5, 2001 }} but on 2015-05-20, [[Ethnologue]] reported only 7,102 known living languages; and on 2015-02-23, Ethnologue already reported only 7,097 known living languages.&lt;/ref&gt;
==ভাষাৰ মৃত্যু==
[[File:Yuchilanguagespeakers.jpg|thumb|right|চিষ্টাৰ মেক্সিন ৱাইল্ডকেট বাৰ্নেট (১৯২৫–২০২১) (বাওঁফালে) আৰু জোচেফিন ৱাইল্ডকেট বিগলাৰ (১৯২১–২০১৬); &lt;ref&gt;{{Cite web|title=One of the Last Remaining Native Yuchi Speakers Passes|url=http://www.culturalsurvival.org/news/one-last-remaining-native-yuchi-speakers-passes|access-date=2020-12-13|website=www.culturalsurvival.org|date=June 2016 |language=en}}&lt;/ref&gt; য়ুচি ভাষা কোৱা শেষৰ বৃদ্ধা দুগৰাকী, ওকলাহোমাৰ চাপুলপাৰ পিকেট চেপেলৰ পিছফালে থকা কবৰস্থানত থকা আইতাকৰ কবৰলৈ যোৱা অৱস্থাত। তেওঁলোকৰ মতে, তেওঁলোকৰ আইতাকে য়ুচি তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা হওক বুলি জোৰ দিছিল। ]]
সাধাৰণতে কোনো ভাষা কথিত ভাষাৰ পৰা বিলুপ্ত ভাষালৈ পৰিৱৰ্তন ঘটে যেতিয়া এটা ভাষাৰ ঠাই প্ৰত্যক্ষভাৱে আন ভাষাৰ দ্বাৰা অধিকৃত হয় আৰু ভাষা মৃত্যু হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ইউৰোপীয় আমেৰিকাত ঔপনিৱেশিকৰণৰ ফলত আমেৰিকাৰ বহুতো থলুৱা ভাষাৰ ঠাইত ডাচ্চ, ইংৰাজী, ফৰাচী, পৰ্তুগীজ বা স্পেনিছ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How Colonialism Causes Language Endangerment |url=https://www.goethe.de/prj/zei/en/art/22902448.html |access-date=2024-10-23 |website=www.goethe.de |language=en}}&lt;/ref&gt;

বিলুপ্ত ভাষাৰ বিপৰীতে, যাৰ আৰু কোনো বক্তা নাই বা কোনো লিখিত ব্যৱহাৰ নাই, এটা ঐতিহাসিক ভাষা স্থানীয়ভাৱে কোৱা বন্ধ হোৱাৰ বহুদিনৰ পিছতো সাহিত্যিক বা লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ হৈ থাকিব পাৰে। 
এনে ভাষাক কেতিয়াবা &quot;মৃত ভাষা&quot; বুলিও কোৱা হয়, কিন্তু অধিক সাধাৰণভাৱে এনে ভাষাক ধ্ৰুপদী ভাষা বুলিও কোৱা হয়। এনে ভাষাৰ আটাইতকৈ বিশিষ্ট উদাহৰণ হ’ল পাশ্চাত্যৰ লেটিন, আৰু ভাষা এটাৰ ঐতিহাসিক পৰ্যায়ক লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে ধৰি ৰখাৰ সৰ্বজনীন প্ৰৱণতাৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্ব ইতিহাসত তুলনামূলক ক্ষেত্ৰ পোৱা যায়। 

প্ৰাকৃতিক ভাষা আহৰণ আৰু বিৱৰ্তনৰ ওপৰত লিখিত প্ৰতিনিধিত্বক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া দৃষ্টিভংগীৰে, জীৱিত বংশধৰ থকা ঐতিহাসিক ভাষা যিবোৰৰ ভাষাৰ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে, সেইবোৰক &quot;বিলুপ্ত&quot; বুলি গণ্য কৰিব পাৰি,
বিশেষকৈ এনে ক্ষেত্ৰত য'ত তেওঁলোকে সমসাময়িক ইংৰাজী আৰু জাৰ্মানৰ তুলনাত পুৰণি ইংৰাজী বা পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত হোৱাৰ দৰে সাহিত্য বা সাহিত্যিক ইতিহাসৰ সংকলন এৰি যোৱা নাছিল, যি ব্যাপক ব্যৱহৃত হৈয়েই আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Library : Liturgical Languages |url=https://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?recnum=2786 |access-date=2024-10-23 |website=www.catholicculture.org}}&lt;/ref&gt;

পুৰণি ইংৰাজী আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাক বিলুপ্ত বা লেটিন মৃত বুলি চিহ্নিত কৰিলে কিছু পৰিমাণে ভুল বুজাবুজিৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। ভাষা হিচাপে বা যিমানবোৰ ভাষা হিচাপে তেওঁলোকৰ বিৱৰ্তনক আওকাণ কৰি। এই কথাটো আপাত বিৰোধত প্ৰকাশ পাইছে &quot;লেটিন এটা মৃত ভাষা, কিন্তু লেটিন কেতিয়াও মৰি যোৱা নাছিল।&quot; উদাহৰণস্বৰূপে ইট্ৰুস্কানৰ দৰে ভাষা এটাক বিলুপ্ত আৰু মৃত দুয়োটা বুলি ক’ব পাৰি: শিলালিপিবোৰ অতি জ্ঞানী পণ্ডিতসকলেও ভুলকৈ বুজি পায়; আৰু বহু আগতেই ভাষাটোৰ কোনো ৰূপত ব্যৱহাৰ বন্ধ হৈ যায়, যাৰ বহু শতিকা ধৰি থলুৱা বা বাহিৰা কোনো বক্তা নাই। ইয়াৰ বিপৰীতে পুৰণি ইংৰাজী, পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান আৰু লেটিন ভাষাৰ জীৱন্ত ভাষা হিচাপে বিকশিত হোৱা কেতিয়াও বন্ধ নহ’ল, সেয়েহে ইট্ৰুস্কানৰ দৰে বিলুপ্ত নহ’ল। সময়ৰ লগে লগে লেটিন ভাষাৰ ধ্বনিবিজ্ঞান, ৰূপবিজ্ঞান, বাক্য গঠন আৰু অভিধানৰ সাধাৰণ আৰু বিচ্ছিন্ন দুয়োটা পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল আৰু আজিও লাখ লাখ মানুহৰ মাতৃভাষা হিচাপে চলি আছে, যাৰ নাম সলনি কৰি বিভিন্ন ৰোমান ভাষা আৰু উপভাষা হিচাপে সলনি কৰা হৈছে। একেদৰে পুৰণি ইংৰাজী আৰু পুৰণি উচ্চ জাৰ্মান ভাষাৰ কেতিয়াও মৃত্যু হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ আধুনিক ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাৰ বিভিন্ন ৰূপলৈ বিকশিত হৈছিল, লগতে এতিয়াও কথিত আন আন আনুষংগিক ভাষালৈও বিকশিত হৈছিল। লিখিত ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত ইট্ৰুস্কান পঢ়া বা লিখাৰ দক্ষতা অস্তিত্বহীন, কিন্তু প্ৰশিক্ষিত মানুহে পুৰণি ইংৰাজী, পুৰণি হাই জাৰ্মান আৰু লেটিন বুজিব আৰু লিখিব পাৰে। লেটিন ভাষা জাৰ্মাণিক সমকক্ষৰ পৰা পৃথক কাৰণ ইয়াৰ প্ৰাচীন ৰূপৰ আনুমানিকতা এতিয়াও কিছু পৰিমাণে লিটাৰ্জিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই শেষৰ পৰ্যবেক্ষণটোৱে দেখুৱাইছে যে লেটিন, পুৰণি ইংৰাজী বা পুৰণি উচ্চ জাৰ্মানক মৃত বা বিলুপ্ত বুলি সঠিকভাৱে বৰ্ণনা কৰিবলৈ হ’লে প্ৰশ্ন কৰা ভাষাটোক ইতিহাসৰ এটা বিশেষ অৱস্থাত সময়ৰ লগে লগে নিথৰ হৈ থকা বুলি ধাৰণা কৰিব লাগিব। ইংৰাজী আৰু জাৰ্মান ভাষাক পুৰণি বুলি সময়ে সময়ে নিৰ্ধাৰণ কৰি এই কাম সম্পন্ন কৰা হয়; লেটিন ভাষাৰ বাবে এটা উপযুক্ত স্পষ্টীকৰণ বিশেষণ হৈছে ধ্ৰুপদী, যিয়ে সাধাৰণতে উচ্চ বা আনুষ্ঠানিক পঞ্জীয়নৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sichel |first=Barb |date=2019-11-12 |title=Understanding Extinct Languages: When and Why They Die Off - ILS Translations |url=https://www.ilstranslations.com/blog/understanding-extinct-languages-when-and-why-they-die-off/ |access-date=2024-10-23 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[File:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|thumb|240px|বৰ্তমানৰ লিবিয়াৰ লেপটিছ মেগনাৰ থিয়েটাৰত থকা দ্বিভাষিক লেটিন–পুনিক শিলালিপি]]
সৰু সৰু ভাষাবোৰ বেছিভাগেই বিপন্ন হৈছে অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিশ্বায়ন, সাংস্কৃতিক সমীভৱন আৰু উন্নয়নৰ বাবে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক পৰ্যায়ত অৰ্থনৈতিক সংহতি বৃদ্ধিৰ লগে লগে মানুহে বিশ্ব বাণিজ্যৰ প্ৰধান ভাষাসমূহ: ইংৰাজী, মেণ্ডেৰিন চীনা, স্পেনিছ আৰু ফৰাচী ভাষাত যোগাযোগ আৰু ব্যৱসায় চলাবলৈ সহজ পায়।&lt;ref name=&quot;Language and Linguistics: Endangered Language.&quot;&gt;{{cite web |last=Malone |first=Elizabeth |title=Language and Linguistics: Endangered Language |publisher=National Science Foundation |date=July 28, 2008 |access-date=October 23, 2009 |url=https://www.nsf.gov/news/special_reports/linguistics/endangered.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309151300/http://www.nsf.gov/news/special_reports/linguistics/endangered.jsp |archive-date=March 9, 2010 |url-status=dead |archivedate=March 9, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100309151300/http://www.nsf.gov/news/special_reports/linguistics/endangered.jsp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

সংস্পৰ্শ-প্ৰৰোচিত ভাষা পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ অধ্যয়নত, আমেৰিকাৰ ভাষাবিদ চাৰা গ্ৰে থমাছন আৰু টেৰেন্স কফমেনে (১৯৯১) কয় যে, সাংস্কৃতিক চাপৰ পৰিস্থিতিত (য'ত জনসংখ্যাই এটা প্ৰধান ভাষা ক'বলৈ বাধ্য হয়), তিনিটা ভাষিক ফলাফল হ'ব পাৰে: প্ৰথমতে – আৰু সাধাৰণতে – এটা অধীনস্থ জনসংখ্যা হঠাতে প্ৰধান ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হ'ব পাৰে; যাৰ ফলত থলুৱা ভাষাটো হঠাতে ভাষিক মৃত্যুৰ সন্মুখীন হ'ব পাৰে। 
দ্বিতীয়তে, ভাষাৰ মৃত্যুৰ অধিক ক্ৰমান্বয়ে প্ৰক্ৰিয়াটো কেইবাটাও প্ৰজন্মৰ ভিতৰত হ’ব পাৰে। তৃতীয় আৰু আটাইতকৈ বিৰল ফলাফল হ’ল, হেঁচাত পৰা গোটটোৱে নিজৰ মাতৃভাষা যিমান পাৰি সিমান বজাই ৰখা, প্ৰধান ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ উপাদানসমূহ ধাৰলৈ লৈ (মূল ভাষাৰ ব্যাকৰণৰ সকলো বা কিছু অংশৰ ঠাইত)।&lt;ref&gt;Thomason, Sarah Grey &amp; Kaufman, Terrence. ''Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics'', University of California Press (1991) p. 100.&lt;/ref&gt; এতিয়া নোহোৱা হৈ যোৱা ভাষা এটাই ইয়াৰ ঠাই লোৱা ভাষাটোত ছাবষ্ট্ৰেট হিচাপে যথেষ্ট লেখ-জোখ এৰি যাব পাৰে। 
কিন্তু এনে কিছুমান ক্ষেত্ৰও দেখা গৈছে য’ত উচ্চ প্ৰতিপত্তিৰ ভাষাই থলুৱা ভাষাটোক স্থানচ্যুত কৰা নাছিল যদিও তাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে ফৰাচী ভাষাই চেলটিক ছাবষ্ট্ৰেট আৰু ফ্ৰেংকিছ চুপাৰষ্ট্ৰেট দুয়োটাৰে প্ৰমাণ দেখুৱাইছে।

শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠানৰ লগতে (সততে বিশ্বব্যাপী) ইণ্টাৰনেট, টেলিভিছন আৰু ছপা মাধ্যমৰ দৰে সংবাদ মাধ্যমে ভাষা হেৰুৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;Language and Linguistics: Endangered Language.&quot;/&gt; উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া মানুহে নতুন দেশলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, তেতিয়া তেওঁলোকৰ সন্তানে দেশখনৰ বিদ্যালয়ত পঢ়ে আৰু বিদ্যালয়সমূহে তেওঁলোকক পিতৃ-মাতৃৰ মাতৃভাষাতকৈ দেশৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ ভাষাত পঢ়োৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Could social media save endangered languages? |url=https://www.humanities.ox.ac.uk/article/how-languages-become-endangeredand-how-social-media-could-save-them-0 |access-date=2024-10-23 |website=www.humanities.ox.ac.uk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atifnigar |first=Hamza |date=July–August 2021 |title=Exploring the Causes of Language Death: A Review Paper |url=https://www.ijassjournal.com/2021/V4I4/4146575866.pdf |website=International Journal of Arts and Social Science}}&lt;/ref&gt;

ভাষাৰ মৃত্যু চৰকাৰী নীতিৰো স্পষ্ট লক্ষ্য হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আমেৰিকান ইণ্ডিয়ান বৰ্ডিং স্কুলৰ &quot;ভাৰতীয়জনক হত্যা কৰক, মানুহক বচাওক&quot; নীতি আৰু অন্যান্য ব্যৱস্থাৰ এটা অংশ আছিল আমেৰিকাৰ থলুৱা লোকসকলক প্ৰতিৰোধ, যি নিজৰ মাতৃভাষাক পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মলৈ প্ৰেৰণ কৰা আৰু নিজৰ উৎপত্তিস্থল সংস্কৃতিৰ ভাষা কোৱা শিশুক শাস্তি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://time.com/6177069/american-indian-boarding-schools-history/ | title=The History of Native American Boarding Schools is Even More Complicated than a New Report Reveals | date=17 May 2022 | access-date=11 November 2024 | archivedate=11 November 2024 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111154916/https://time.com/6177069/american-indian-boarding-schools-history/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/08/30/us/native-american-boarding-schools.html | title='War Against the Children' | work=The New York Times | date=30 August 2023 | last1=Levitt | first1=Zach | last2=Parshina-Kottas | first2=Yuliya | last3=Romero | first3=Simon | last4=Wallace | first4=Tim }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.pbs.org/native-america/blog/legacy-of-trauma-the-impact-of-american-indian-boarding-schools-across-generations | title=Legacy of Trauma: The Impact of American Indian Boarding Schools… | website=[[PBS]] }}&lt;/ref&gt; ফৰাচী ভাৰ্গনহা নীতিৰ লক্ষ্য আছিল সংখ্যালঘু ভাষাসমূহ নিৰ্মূল কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://trobar.stanford.edu/la-vergonha-and-future-occitan-language.html | title=La Vergonha and the Future of Occitan Language &amp;#124; Performing Trobar }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ভাষাৰ পুনৰুত্থান==
ভাষা পুনৰুত্থান হৈছে নতুন প্ৰজন্মৰ থলুৱা ভাষীসকলৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰত বিলুপ্ত ভাষা এটাক পুনৰ প্ৰৱৰ্তনৰ প্ৰয়াস। আশাবাদী নব্যবাদ &quot;সুপ্ত সুন্দৰ ভাষা&quot; এনে আশা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে,&lt;ref&gt;See pp. 57 &amp; 60 in [[Ghil'ad Zuckermann]]'s [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for &quot;Israeli Hebrew&quot;: Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71 (2006). [http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Dr Anna Goldsworthy on the Barngarla language reclamation], ''[[The Monthly]]'', September 2014&lt;/ref&gt; যদিও পণ্ডিতসকলে সাধাৰণতে এনে ভাষাক নিদ্ৰিত ভাষা বুলি কয়। 

কাৰ্যক্ষেত্ৰত এইটো বৃহৎ পৰিসৰত সফলতাৰে এবাৰহে সম্ভৱ হৈছে: হিব্ৰু ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন। বেবিলন নিৰ্বাসনৰ পিছৰ পৰা হিব্ৰু ভাষাটো লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে সহস্ৰাব্দ ধৰি জীয়াই আছিল, কিন্তু স্থানীয় ভাষা হিচাপে নহয়। হিব্ৰু ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন বহুলাংশে সফল হৈছে অসাধাৰণভাৱে অনুকূল পৰিস্থিতিৰ বাবে, বিশেষকৈ এটা জাতিৰ ৰাষ্ট্ৰৰ সৃষ্টি (১৯৪৮ চনত আধুনিক ইজৰাইল) কৰাৰ পিছত, য'ত ই চৰকাৰী ভাষাত পৰিণত হয়, লগতে ভাষাটোৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰতি এলিয়েজাৰ বেন-য়েহুদাৰ হিব্ৰু ভাষাত অভাৱ থকা আধুনিক শব্দবোৰৰ বাবে নতুন শব্দ সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চৰম আত্মোনিয়োগ। 

লিটাৰ্জিকেল ভাষা হিচাপে কোনো মৰ্যাদা নথকা সৰু সৰু বিলুপ্ত ভাষাসমূহৰ বাবে পুনৰুজ্জীৱনৰ প্ৰচেষ্টা সাধাৰণতে অধিক সামান্য ফলাফল দিয়ে। কৰ্নিছ ভাষাৰ পুনৰুজ্জীৱন অন্ততঃ আংশিকভাৱে সফল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে: এক শতিকাৰ প্ৰচেষ্টাৰ অন্তত ৩,৫০০ গৰাকী স্থানীয় ভাষী আছে বুলি দাবী কৰা হৈছে, যিটো ইউনেস্কোৰ বাবে ইয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজন &quot;বিলুপ্ত&quot;ৰ পৰা &quot;গুৰুতৰভাৱে বিপন্ন&quot;লৈ সলনি কৰিবলৈ যথেষ্ট। লিভনিয়ান ভাষাৰ ব্যৱহাৰক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ লিভনিয়ান ভাষা পুনৰুজ্জীৱন আন্দোলনে কেইবাশ লোকক ইয়াৰ বিষয়ে কিছু জ্ঞান লাভ কৰিবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ সক্ষম হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|title=Lībiešu valodas situācija|first=Valts|last=Ernštreits|website=Livones.net|date=14 December 2011|language=lv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|archive-date=2 February 2014|url-status=dead|access-date=11 November 2024|archivedate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==শেহতীয়াকৈ বিলুপ্ত হোৱা ভাষা==

এইখন ২০১০ চনৰ পৰা বিলুপ্ত হোৱা বুলি ৰিপৰ্ট কৰা ভাষাসমূহৰ তালিকা:-
&lt;onlyinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
! তাৰিখ || ভাষা || ভাষা পৰিয়াল || অঞ্চল || বক্তাৰ প্ৰকাৰ|| টোকাসমূহ
|-
|২০২৪ চনৰ ভিতৰত
|[[তাণ্ডিয়া ভাষা]]
|অষ্ট্ৰনেছিয়ান
|পশ্চিম পাপুয়া (প্ৰদেশ), ইণ্ডোনেছিয়া
|
|বক্তাসকল [[ৱামেছা ভাষা|ৱাণ্ডামেন]] লৈ স্থানান্তৰিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tandia |url=https://petabahasa.kemdikbud.go.id/infobahasa.php?idb=708 |publisher=[[Ministry of Education and Culture (Indonesia)|Ministry of Education and Culture]] |access-date=20 October 2024 |language=id |archivedate=11 November 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241111173831/https://petabahasa.kemdikbud.go.id/infobahasa.php?idb=708 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jakartaglobe.id&quot;&gt;{{Cite web |date=8 March 2024 |title=11 Indigenous Languages Declared Extinct: Education Ministry |url=https://jakartaglobe.id/news/11-indigenous-languages-declared-extinct-education-ministry#:~:text=Muksin%20specifically%20mentioned%2011%20extinct,in%20different%20areas%20of%20Maluku. |access-date=10 September 2024 |website=Jakarta Globe}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২৪ চনৰ ভিতৰত
|[[মাৱেছ ভাষা]]
|উত্তৰ-পশ্চিম পাপুয়ান?
|পশ্চিম পাপুয়া, ইণ্ডোনেছিয়া
|
|&lt;ref name=&quot;জাকাৰ্টগ্ল'ব.আইডি&quot;/&gt;
|-
|২০২৪ চনৰ ভিতৰত
|[[লুহু ভাষা]]
|অষ্ট্ৰনেছিয়ান
|মালুকু, ইণ্ডোনেছিয়া
|
|&lt;ref name=&quot;জাকাৰ্টগ্ল'ব.আইডি&quot;/&gt;
|-
|২ মে' ২০২৩
|[[কলম্বিয়া-মোজেছ]]
|সলিশন
|ৱাশ্বিংটন (ৰাজ্য), আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
|প'লিন ষ্টেনছগাৰ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Last Fluent Speaker of Nxamxcin Language Dies at 96 |work=The Spokesman |location=Spokane, Washington |url=https://www.spokesman.com/stories/2023/may/05/last-fluent-speaker-of-nxamxcin-language-dies-at-9/}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|৫ অক্টোবৰ ২০২২
|মেডনিজ আলেউট
|মিশ্ৰিত আলেউট–ৰাছিয়ান
|কমাণ্ডাৰ দ্বীপপুঞ্জ, ৰাছিয়া
|গেনাডি য়েকোভলেৱ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-10-05|title=Last Native Speaker Of Aleut Language In Russia Dies|url = https://www.rferl.org/a/russia-last-aleut-speaker-dies/32066540.html|website=RadioFreeEurope}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|১৬ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২
|য়াহগান
|বিচ্ছিন্ন 
|মেগালানেছ, চিলি
|ক্ৰিষ্টিনা কাল্ডেৰন&lt;ref&gt;{{Cite web|last=S.A.P|first=El Mercurio|date=2022-02-16|title=Fallece a los 93 años Cristina Calderón, la última hablante del idioma Yagán {{!}} Emol.com|url=https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2022/02/16/1046945/fallece-cristina-calderon-pueblo-yagan.html|access-date=2022-02-16|website=Emol|language=Spanish}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দ
|মোঘোল
|মংগোলিক
|হেৰাট প্ৰদেশ
|
|&lt;ref&gt;{{e25|mhj|Mogholi}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত
|লাচৌডিচ্চ
|ভাৰত-ইউৰোপীয়
|শ্বপফ্লচ, বাভাৰিয়া
|
|&lt;ref&gt;{{cite news|first=Lili|last=Eylon|title=The Judenrein town that spoke Hebrew|url=https://blogs.timesofisrael.com/the-judenrein-town-that-spoke-hebrew|publisher=Times Of Israel|date=25 June 2022|access-date=4 November 2024|quote=Indeed, by 1994, reportedly only 12 people used some 200 Lachoudish words. The dialect Lachoudish had its day; it is now extinct}}&lt;/ref&gt;
|-
|২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০২১
|[[উকচুমনি উপভাষা]] [[তুলে-কাৱেহ যোকুটছ]]
|[[Yokutsan ভাষাসমূহ|Yokuts]]
|[[কেলিফৰ্ণিয়া]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
|[[মেৰী উইলকক্স]]&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Seelye|first=Katharine Q.|date=2021-10-06|title=Marie Wilcox, Who Saved Her Native Language From Extinction, Dies at 87|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/10/06/us/marie-wilcox-dead.html|access-date=2022-02-12|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|২৭ আগষ্ট ২০২১
|[[ইউচি ভাষা|ইউচি]]
|বিচ্ছিন্ন কৰক
|[[টেনেচি]] (পূৰ্বতে), [[অক্লাহোমা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
|মেক্সিন ৱাইল্ডকেট বাৰ্নেট&lt;ref name=&quot;:&amp;quot;j&amp;quot;&quot;&gt;{{Cite web |date=13 April 2021 |title='Race against time': Pandemic propels fight to save Native American languages |url=https://www.politico.com/news/2021/04/13/pandemic-native-american-languages-481081 |access-date=2021-04-13 |website=POLITICO |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|৭ মাৰ্চ ২০২১
|[[আলেউট ভাষা#উপভাষা|বেৰিং আলেউট]] || [[এস্কিমো-এলেউট]] || [[কামচাটকা ক্ৰাই]], ৰাছিয়া || ভেৰা টিমোচেংকো&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Last Native Speaker Of Rare Dialect Dies In Russia|url=https://www.rferl.org/a/last-native-speaker-aleut-language-dies-russia/31139662.html|access-date=2021-03-18|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=9 March 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ || [[জুমা ভাষা|জুমা]] || [[টুপিয়ান ভাষা|টুপিয়ান]] || [[ৰণ্ডোনিয়া]], ব্ৰাজিল || অৰুকা জুমা&lt;ref&gt;{{Cite web|last=International|first=Survival|date=2021-03-10|title=Aruká Juma, Last Man of His Tribe, Is Dead|url=https://www.nytimes.com/2021/03/10/obituaries/aruka-juma-coronavirus-dead.html|access-date=2021-03-10|website=NY Times|language=en}}&lt;/ref&gt; ||
|-
|২ ডিচেম্বৰ ২০২০
|[[টুস্কাৰোৰা ভাষা|টুস্কাৰোৰা ]]
|[[ইৰোকুইন ভাষা|ইৰোকুইন]]
|[[উত্তৰ কেৰ'লিনা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
|কেনেথ পেটাৰচন&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Dale|last=Anderson|title=Chief Kenneth Patterson, 93, leader in the Tuscarora Nation|url=https://buffalonews.com/obituaries/features/chief-kenneth-patterson-93-leader-in-the-tuscarora-nation/article_68fe5b4e-3a7c-11eb-9de9-4b45ec69a428.html|access-date=2021-03-19|website=The Buffalo News|date=11 December 2020|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924211955/https://buffalonews.com/obituaries/features/chief-kenneth-patterson-93-leader-in-the-tuscarora-nation/article_68fe5b4e-3a7c-11eb-9de9-4b45ec69a428.html|archivedate=2021-09-24|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|৪ এপ্ৰিল ২০২০ || [[আকা-কৰি ভাষা|আকা-কৰি]] || |[[মহান আন্দামানী ভাষা|মহান আন্দামানী]] || |[[আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ]], ভাৰত ||| লিচো &lt;ref&gt;{{Cite web|last=International|first=Survival|date=2020-06-01|title=The last speaker of the Sare language has died|url=https://medium.com/@survivalinternational/the-last-speaker-of-the-sare-language-has-died-767013159e83|access-date=2020-06-28|website=Medium|language=en}}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ২৩ মাৰ্চ ২০১৯ || [[নগাণ্ডী ভাষা|নগাণ্ডী]] || [[গুনৱিনিগুয়ান ভাষা|গুনৱিনিগুয়ান]]|| [[উত্তৰ ভূখণ্ড]], অষ্ট্ৰেলিয়া || চি ডব্লিউ ডেনিয়েলছ&lt;ref name=&quot;monash&quot;&gt;{{cite web |title=Preserving Indigenous languages |url=https://lens.monash.edu/@monash-life/2019/10/27/1377046/preserving-indigenous-languages |website=Monash Life |date=27 October 2019 |publisher=Monash University |access-date=12 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yugul&quot;&gt;{{cite web |title=Cherry Wulumirr Daniels laid to rest |url=https://yugulmangi.com.au/index.php/2019/04/24/cherry-wulumirr-daniels-laid-to-rest/ |website=Yugul Mangi Development Aboriginal Corporation |date=24 April 2019 |access-date=12 August 2020 |archivedate=29 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929042641/https://yugulmangi.com.au/index.php/2019/04/24/cherry-wulumirr-daniels-laid-to-rest/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ৪ জানুৱাৰী ২০১৯ || [[তেহুয়েলচে ভাষা|তেহুয়েলচে]] || [[চোনান ভাষা|চোনান]] || [[পেটাগোনিয়া]], আৰ্জেন্টিনা || ডোৰা মানচাডো&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Daigneault |first1=Anna |title=Museums of the mind: Why we should preserve endangered languages |url=https://globalvoices.org/2019/11/06/museums-of-the-mind-why-we-should-preserve-endangered-languages/ |website=Global Voices |date=6 November 2019 |access-date=23 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Domingo |first1=Javier |title=La imborrable obra de Dora Manchado: ¿la última guardiana de la lengua tehuelche? |url=https://www.infobae.com/cultura/2019/01/30/la-imborrable-obra-de-dora-manchado-la-ultima-guardiana-de-la-lengua-tehuelche/ |website=Infobae |date=30 January 2019 |access-date=23 November 2019 |language=es}}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ৯ ডিচেম্বৰ ২০১৬ || [[মন্দন ভাষা|মন্দন]] || [[চিউয়ান ভাষা|চিউয়ান]] || [[উত্তৰ ডাকোটা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ || [[এডউইন বেনছন]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kfyrtv.com/content/news/Edwin-Benson-last-known-fluent-speaker-of-Mandan-passes-away-at-85-405723515.html|title=Edwin Benson, last known fluent speaker of Mandan, passes away at 85|author=Joe Skurzewski|work=KFYR-TV |date=10 December 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923121726/https://www.kfyrtv.com/content/news/Edwin-Benson-last-known-fluent-speaker-of-Mandan-passes-away-at-85-405723515.html |archive-date= Sep 23, 2023 }}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ৩০ আগষ্ট ২০১৬ || [[উইচিটা ভাষা|উইচিটা]] || [[কেডোয়ান ভাষা|কেডোয়ান]]|| [[অক্লাহোমা]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ || [[ড'ৰিছ মেকলেম'ৰ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancountrymedianetwork.com/news/native-news/doris-mclemore-last-fluent-wichita-speaker-walks-on/|title=Doris McLemore, Last Fluent Wichita Speaker, Walks On|website=Indian Country Media Network|first1=Brian|last1=Daffron|date=October 6, 2016|language=en-US|access-date=2017-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804054402/https://indiancountrymedianetwork.com/news/native-news/doris-mclemore-last-fluent-wichita-speaker-walks-on/|archive-date=4 August 2017|url-status=dead|archivedate=2017-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170804054402/https://indiancountrymedianetwork.com/news/native-news/doris-mclemore-last-fluent-wichita-speaker-walks-on/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 
|
|-
|২৯ জুলাই ২০১৬ || [[গুগু থাইপান ভাষা|গুগু থাইপান]] || [[পামা–ন্যুংগন ভাষা|পামা-ন্যুংগন]] || [[কুইন্সলেণ্ড]], অষ্ট্ৰেলিয়া || [[টমি জৰ্জ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.snowchange.org/2016/07/a-legend-indigenous-australian-leader-knowledge-holder-tommy-george-passes-on/|title=A &quot;Legend&quot;, Indigenous Australian Leader, Knowledge Holder Tommy George Passes On |website=Snowchange Cooperative |date=July 29, 2016 |language=en-US|access-date=2017-05-24}}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ১১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৬ || [[নু-চাহ-নুলথ ভাষা|নু-চাহ-নুলথ]] ৰ নুচাটলাহত উপভাষা || [[ৱাকাশান ভাষা|ৱাকাশন]] || [[ব্ৰিটিছ কলম্বিয়া]], কানাডা || এলবান মাইকেল&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timescolonist.com/news/local/jack-knox-a-silenced-tongue-the-last-nuchatlaht-speaker-dies-1.2201517|title=Jack Knox — A silenced tongue: the last Nuchatlaht speaker dies|author=Jack Knox|work=Times Colonist|date=19 March 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805114850/http://www.timescolonist.com/news/local/jack-knox-a-silenced-tongue-the-last-nuchatlaht-speaker-dies-1.2201517 |archive-date= Aug 5, 2021 }}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| ৪ জানুৱাৰী ২০১৬ || [[হুলছুটছিড ভাষা|হুলছুটছিড]] || [[ছালিশান ভাষা|সালিশান]] || [[ৱাশ্বিংটন (ৰাজ্য)|ৱাশ্বিংটন]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ || এলেন উইলিয়ামছ&lt;ref name=Times &gt;{{Cite news
| last = Lacitis
|first=Erik 
| title = Last few Whulshootseed speakers spread the word
| work = Seattle Times 
| access-date = 2012-09-15
| date = 2005-02-08
| url = http://seattletimes.com/html/localnews/2002173798_muckleshoot08m.html
|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402184221/http://www.seattletimes.com/seattle-news/last-few-whulshootseed-speakers-spread-the-word/ |archive-date= Apr 2, 2015
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
| last = Sweet Dorman
| first = Lois
| title = Lost in translation: a connection to the sacred
| work = Seattle Times
| access-date = 2012-09-15
| date = 2005-06-21
| url = http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050621&amp;slug=snoqualmie21
| url-status = dead
| archive-url = https://web.archive.org/web/20150402110512/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050621&amp;slug=snoqualmie21
| archive-date = Apr 2, 2015
| archivedate = 2012-04-26
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120426170630/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20050621&amp;slug=snoqualmie21
| deadurl = yes
}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| 4 February 2014 || [[Klallam language|Klallam]] || [[Salishan languages|Salishan]] || [[Washington (state)|Washington]], United States || [[Hazel Sampson]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-usa-klallam-death-idUSBREA1605W20140207|title=Last native speaker of Klallam language dies in Washington state|first=Jonathan|last=Kaminsky|newspaper=Reuters|date=7 February 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719232022/https://www.reuters.com/article/us-usa-klallam-death-idUSBREA1605W20140207 |archive-date= Jul 19, 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Last native Klallam speaker dies in Port Angeles |url=http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/last-native-klallam-speaker-dies-in-port-angeles/2014/02/06/d8108c14-8f70-11e3-878e-d76656564a01_story.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140208121303/http://www.washingtonpost.com/local/obituaries/last-native-klallam-speaker-dies-in-port-angeles/2014/02/06/d8108c14-8f70-11e3-878e-d76656564a01_story.html |archive-date=8 February 2014 |newspaper=The Washington Post}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;{{#tag:ref|Last surviving native speaker; it is being taught as a second language on the Olympic Peninsula of Washington State.|group=&quot;notes&quot;}}||
|-
|By 2014||[[Demushbo language|Demushbo]]||[[Panoan languages|Panoan]]||[[Amazon Basin]], [[Brazil]]||||
|-
|By 2014||[[Sarghulami]]||[[Indo-European languages|Indo-European]]||[[Badakhshan Province|Badakhshan]]|| ||&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kakar|first1=Hasan Kawun|title=Government and Society in Afghanistan: The Reign of Amir 'Abd al-Rahman Khan|date=2014|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292729001|edition=5}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5 June 2013 || [[Livonian language|Livonian]] || [[Uralic languages|Uralic]] || [[Latvia]] || [[Grizelda Kristiņa]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/europe/article3782596.ece?CMP=OTH-gnws-standard-2013_06_05|title=Death of a language: last ever speaker of Livonian passes away aged 103|work=The Times|last1=Charter|first1=David}}&lt;/ref&gt;{{#tag:ref|Last surviving native speaker; some children still learn it as a second language.|group=&quot;notes&quot;}}|| Under [[Livonian language revival|a process of revival]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|title=Lībiešu valodas situācija|first=Valts|last=Ernštreits|website=Livones.net|date=14 December 2011|language=lv|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|archive-date=2 February 2014|url-status=dead|access-date=11 November 2024|archivedate=2 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202235047/http://www.livones.net/valoda/?raksts=8701|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26 March 2013 || [[Yurok language|Yurok]] || [[Algic languages|Algic]] || [[California]], United States || [[Archie Thompson (Yurok)|Archie Thompson]]&lt;ref name=&quot;leeromney&quot;&gt;Romney, Lee. (2013, February 6). ''[http://www.latimes.com/news/local/la-me-yurok-language-20130207,0,776112.story Revival of nearly extinct Yurok language is a success story]''. The Los Angeles Times. Retrieved February 7, 2013&lt;/ref&gt; ||Under [[Yurok language#Current status|a process of revival]].&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-02-06|title=Revival of nearly extinct Yurok language is a success story|url=https://www.latimes.com/local/la-xpm-2013-feb-06-la-me-yurok-language-20130207-story.html|access-date=2021-03-19|website=Los Angeles Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|By 2013
|[[Sabüm]]
|[[Mon–Khmer language|Mon–Khmer]] 
|[[Perak]], Malaysia
|
|2013 extinction is based on ISO changing it from living to extinct in 2013 
|-
| 2 October 2012 || [[Cromarty dialect]] of [[Scots language|Scots]]  || [[Indo-European languages|Indo-European]] ||  Northern Scotland, United Kingdom || Bobby Hogg&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171009135239/https://www.scotsman.com/news/obituaries/obituary-robert-bobby-hogg-engineer-and-last-speaker-of-the-cromarty-dialect-1-2576251 Obituary: Robert (Bobby) Hogg, engineer and last speaker of the Cromarty dialect] The Scotsman. 15 October 2012.&lt;/ref&gt; ||
|-
|11 July 2012 || [[Upper Chinook language|Upper Chinook]] || [[Chinookan languages|Chinookan]] || [[Oregon]], United States || Gladys Thompson&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.opb.org/news/article/last-fluent-speaker-oregon-tribal-language-kiksht-dies/|title=Last Fluent Speaker Of Oregon Tribal Language 'Kiksht' Dies|last=Foden-Vencil|first=Kristian|work=Oregon Public Broadcasting|language=en|access-date=2017-05-23|archive-date=10 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010153203/https://www.opb.org/news/article/last-fluent-speaker-oregon-tribal-language-kiksht-dies/|url-status=dead|archivedate=2014-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305024045/https://www.opb.org/news/article/last-fluent-speaker-oregon-tribal-language-kiksht-dies/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ||
|-
|10 March 2012 || [[Holikachuk language|Holikachuk]] || [[Na-Dene languages|Na-Dene]] || [[Alaska]], United States || Wilson &quot;Tiny&quot; Deacon&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancountrymedianetwork.com/news/alaska-native-language-loses-last-fluent-speaker/|title=Alaska Native Language Loses Last Fluent Speaker - Indian Country Media Network|website=indiancountrymedianetwork.com|language=en-US|access-date=2017-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608165037/https://indiancountrymedianetwork.com/news/alaska-native-language-loses-last-fluent-speaker/|archive-date=8 June 2017|url-status=dead|archivedate=2017-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170608165037/https://indiancountrymedianetwork.com/news/alaska-native-language-loses-last-fluent-speaker/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| {{Circa|2012}} || [[Dhungaloo language|Dhungaloo]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || Roy Hatfield&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-01-23 |title=ISO 639-3 Registration Authority Request for New Language Code Element in ISO 639-3 |url=https://iso639-3.sil.org/sites/iso639-3/files/change_requests/2012/2012-051_dhx.pdf |access-date=29 October 2023 |website=ISO 639-3}}&lt;/ref&gt;||
|-
|{{Circa|2012}}||[[Ngasa language|Ngasa]]||[[Nilotic languages|Nilotic]]||[[Tanzania]]||||Most speakers have shifted to [[Chaga language|Chaga]]
|-
| by 2012 || [[Mardijker Creole|Mardijker]] || [[Portuguese language|Portuguese]]-based [[Creole language|Creole]] || [[Jakarta]], Indonesia || Oma Mimi Abrahams&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Dimas|first1=Dimas|title=PUNAHNYA BAHASA KREOL PORTUGIS|url=http://ipsk.lipi.go.id/index.php/kolom-peneliti/kolom-kemasyarakatan-dan-kebudayaan/417-punahnya-bahasa-kreol-portugis|website=LIPI|access-date=10 May 2020|language=id|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808003934/http://ipsk.lipi.go.id/index.php/kolom-peneliti/kolom-kemasyarakatan-dan-kebudayaan/417-punahnya-bahasa-kreol-portugis|url-status=dead|archivedate=8 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808003934/http://ipsk.lipi.go.id/index.php/kolom-peneliti/kolom-kemasyarakatan-dan-kebudayaan/417-punahnya-bahasa-kreol-portugis|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; || 
|-
| 10 April 2011 || [[Apiaká language|Apiaká]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Mato Grosso]], Brazil || Pedrinho Kamassuri&lt;ref name=&quot;Falecimento&quot;&gt;{{cite web |title=Falecimento - 12/10/2011 |url=http://prodoclin.museudoindio.gov.br/index.php/etnias/apiaka/noticias |website=Projeto de Documentação de Línguas Indígenas |access-date=21 February 2018}}&lt;/ref&gt; || 
|-
| 2011 || [[Lower Arrernte language|Lower Arrernte]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Northern Territory, Australia]] || [[Brownie Doolan Perrurle]]&lt;ref name=&quot;bd&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/another-language-faces-sunset-in-dead-centre/story-e6frg6po-1111114459448|title=Another language faces sunset in dead centre|work=The Australian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111014052024/http://www.theaustralian.com.au/news/another-language-faces-sunset-in-dead-centre/story-e6frg6po-1111114459448|archivedate=2011-10-14|access-date=2024-11-11|deadurl=yes}} ||&lt;/ref&gt;
|
|-
| by 2011 || [[Anserma language|Anserma]] || [[Chocoan languages|Chocoan]] || [[Antioquia Department]], [[Colombia]] ||
|-
| 24 October 2010 || [[Pazeh language|Pazeh]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Taiwan]]|| [[Pan Jin-yu]]&lt;ref name=&quot;write2kill.in&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.write2kill.in/critiques/people/376.html|archive-url=https://archive.today/20130218065930/http://www.write2kill.in/critiques/people/376.html|url-status=dead|archive-date=2013-02-18|title=An Indian language recently went extinct. Why were we not told about it?|work=write2kill.in - Select writings of Subir Ghosh}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| 20 August 2010 || [[Cochin Indo-Portuguese Creole]] || [[Portuguese language|Portuguese]]-based [[Creole language|Creole]] || Southern India || William Rozario&lt;ref name=&quot;write2kill.in&quot;/&gt; ||
|-
| 26 January 2010 || [[Aka-Bo language|Aka-Bo]] || [[Andamanese languages|Andamanese]] || [[Andaman Islands]], India || [[Boa Sr.]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8498534.stm|title=Ancient Indian language dies out|date=4 February 2010|via=news.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; ||
&lt;/onlyinclude&gt;
|-
| November 2009 || [[Aka-Kora language|Aka-Kora]] || [[Andamanese languages|Andamanese]] || [[Andaman Islands]], India || Ms. Boro&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/article100977.ece Andamanese tribes, languages die] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140602195837/http://www.thehindu.com/news/national/article100977.ece |date=2014-06-02 }}, The Hindu&lt;/ref&gt; ||
|-
| 22 February 2009 || [[Aka-Jeru language|Aka-Jeru]] || [[Andamanese languages|Andamanese]] || [[Andaman Islands]], India || Nao Jr.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/gac|title=Great Andamanese, Mixed|work=Ethnologue}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| 2009 || [[Nyawaygi language|Nyawaygi]] || [[Pama–Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || Willie Seaton&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L4zytHZWB4QC&amp;pg=PA160|title=I Am a Linguist|isbn=978-9004192355|last1=Dixon|first1=R.M.W|date=2010-12-10|publisher=BRILL }}&lt;/ref&gt; ||
|-
| by 2009 || [[Muruwari language|Muruwari]] || [[Pama–Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]] and [[New South Wales]], Australia || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=zmu|title=Ethnologue report for language code: zmu|access-date=2015-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204449/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=zmu|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304204449/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=zmu|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2009 || [[Agavotaguerra language|Agavotaguerra]] || [[Arawakan languages|Arawakan]] || [[Brazil]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=avo|title=Ethnologue report for language code: avo|access-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413001317/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=avo|archive-date=2015-04-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2009 || [[Arikem language|Arikem]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Brazil]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ait|title=Ethnologue report for language code: ait|access-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413001507/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ait|archive-date=2015-04-13|url-status=dead|archivedate=2015-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413001507/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ait|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2009 || [[Karipuna language (Amapá)|Karipúna]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Brazil]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=kgm|title=Ethnologue report for language code: kgm|access-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413004103/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=kgm|archive-date=2015-04-13|url-status=dead|archivedate=2015-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413004103/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=kgm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2009 || [[Pataxo language|Pataxó Hã-Ha-Hãe]] ||[[Macro-Jê]] || [[Brazil]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=pth|title=Ethnologue report for language code: pth|access-date=2015-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106045329/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=pth|archive-date=2015-01-06|url-status=dead|archivedate=2015-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106045329/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=pth|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2009 || [[Aribwatsa language|Aribwatsa]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Papua New Guinea]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=laz|title=Ethnologue report for language code: laz|access-date=2015-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205617/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=laz|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304205617/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=laz|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 
|-
| by 2009 || [[Lelak language|Lelak]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Sarawak]], [[Malaysia]] || ||[https://web.archive.org/web/20160304200832/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=llk]
|-
| by 2009 || [[Papora-Hoanya language|Papora-Hoanya]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Taiwan]] || ||&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Ethnologue report for language code: ppu|url = http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ppu|website = archive.ethnologue.com|access-date = 2015-04-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304081441/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ppu|archive-date = 2016-03-04|url-status = dead|archivedate = 2016-03-04|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304081441/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ppu|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2009 || [[Warluwara language|Warluwara]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || Australia || ||
|-
| 30 July 2008
|[[Tübatulabal language|Tübatulabal]]
|[[Uto-Aztecan languages|Uto-Aztecan]]
|[[California]], United States
|James Andreas
|&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tübatulabal|language=en|work=Ethnologue|url=https://www.ethnologue.com/language/tub|access-date=2018-05-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| after April 2008 || [[Dura language|Dura]] || [[Sino-Tibetan languages|Sino-Tibetan]] || [[Nepal]] || Soma Devi Dura&lt;ref name=BBC&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7189898.stm | title = The last of Nepal's Dura speakers | work = [[BBC News]] | date = January 15, 2008}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| 24 February 2008 || [[Plains Apache language|Plains Apache]] || [[Na-Dene languages|Na-Dene]] || [[Oklahoma]], United States || Alfred Chalepah Jr. ||
|-
| 21 January 2008 || [[Eyak language|Eyak]] || [[Na-Dene languages|Na-Dene]] || [[Alaska]], United States || [[Marie Smith Jones]]&lt;ref&gt;John McWhorter,&quot;No Tears For Dead Tongues&quot;[https://www.forbes.com/2008/02/21/language-death-english-tech-cx_jm_language_sp08_0221death.html], [[Forbes]],2/21/2008 @ 6:00PM.&lt;/ref&gt;||
|-
|Late 2000s
|[[Ruga language|Ruga]]
|[[Sino-Tibetan languages|Sino-Tibetan]]
|[[East Garo Hills district]]
|
|Most people who identify themselves as Ruga speak [[Garo language|Garo]].
|-
| after 2007 AD || [[Rusenu language|Rusenu]] || [[Trans–New Guinea languages|Trans–New Guinea]]? || eastern [[East Timor]] || ||&lt;ref name=&quot;Aone van Engelenhoven&quot;&gt;{{cite web|url=http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/34024406/|archive-url=https://web.archive.org/web/20070418082956/http://noorderlicht.vpro.nl/artikelen/34024406/|url-status=dead|archive-date=18 April 2007|title=Noorderlicht Nieuws: Raadselachtig Rusenu|access-date=2024-09-22|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2007 || [[Northeastern Maidu]] || [[Maiduan]] || Central [[California]] || 
|Under process of revival 
|-
| 10 August 2007 || [[Gros Ventre language|Gros Ventre]] || [[Algic languages|Algic]] || [[Montana]], United States || [[Theresa Lamebull]]&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title        = The Phraselator II
 |work         = The American Magazine
 |access-date   = 2013-05-12
 |url          = http://www.american.com/archive/2007/october-10-07/the-phraselator-ii
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20130807014623/http://american.com/archive/2007/october-10-07/the-phraselator-ii
 |archive-date = 2013-08-07
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;mithun336&quot;&gt;Mithun 336&lt;/ref&gt; ||
|-
| {{Circa|2007}} || [[Javindo language|Javindo]] || [[Dutch-based creole languages|Dutch-based creole]] || [[Java]], [[Indonesia]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/language/jvd|title=Javindo|work=Ethnologue}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2007 || [[Hpon language|Hpun]] || [[Sino-Tibetan language|Sino-Tibetan]] || [[Myanmar]] || ||&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/hpo|title=Hpon|work=Ethnologue}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2007 || [[Hoti language|Hoti]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Seram]], [[Indonesia]] || ||
|-
| 11 July 2006 || Wasco dialect of [[Upper Chinook language|Upper Chinook]] || [[Chinookan languages|Chinookan]] || [[Oregon]], United States || Madeline Brunoe McInturff&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancountrymedianetwork.com/news/holy-road-speaker-of-wasco-language-dead-at-91/|title=Holy road: Speaker of Wasco language dead at 91 - Indian Country Media Network|website=indiancountrymedianetwork.com|language=en-US|access-date=2017-05-24}}&lt;/ref&gt; ||
|-
|2006||[[Zire language|Zire]]||[[Austronesian languages|Austronesian]]||[[New Caledonia]]||
|-
|2006||[[Ludza dialect]] of Estonian||[[Uralic languages|Uralic]]||[[Latvia]]|| Nikolājs Nikonovs&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lutsimaa.lv/Lutsimaa__Land_of_the_Ludza_Estonians/Language.html|website=lutsimaa.lv|title=Ludzī kīļ : The Lutsi Language|access-date=2020-12-25}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| by 2006 || [[Zumaya language|Zumaya]] || [[Afroasiatic languages|Afroasiatic]] || [[Cameroon]] ||  ||&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Roger|last1=Blench|first2=Mallam|last2=Dendo|title=The Afro-Asiatic Languages|url=https://rogerblench.info/Language/Afroasiatic/General/AALIST.pdf|access-date=7 July 2024|date=14 November 2006|archivedate=13 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201213215809/http://rogerblench.info/Language/Afroasiatic/General/AALIST.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Most speakers have shifted to [[Fula language|Fula]].
|-
| 3 November 2005 || [[Osage language|Osage]] || [[Siouan languages|Siouan]] || [[Oklahoma]], United States || [[Lucille Roubedeaux]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=2203|title=Language Log}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| 2005 || [[Berbice Creole Dutch]] || [[Dutch-based creole languages|Dutch-based creole]] || [[Guyana]] || Bertha Bell&lt;ref&gt;[http://www.rnw.org/archive/berbice-dutch-officially-extinct &quot;Berbice Dutch officially extinct&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170807151920/http://www.rnw.org/archive/berbice-dutch-officially-extinct |date=2017-08-07 }}. [[Radio Netherlands Worldwide]]. February 25, 2010. Retrieved February 22, 2015&lt;/ref&gt; ||
|-
| by 2005 || [[Barrow Point language|Barrow Point]] || [[Pama–Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || Urwunjin Roger Hart&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=bpt|title=Ethnologue report for language code: bpt|access-date=2015-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402131428/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=bpt|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402131428/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=bpt|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| by 2005 || [[Kerek language|Kerek]] || [[Chukotko-Kamchatkan languages|Chukotko-Kamchatkan]] || [[Chukotka Autonomous Okrug|Chukotka]] || ||&lt;ref&gt;{{cite book|date=22 December 2011|first=Michael|last= Fortescue|title=Comparative Chukotko-Kamchatkan Dictionary|page=1}}&lt;/ref&gt;
|-
| 20 September 2004 || [[Nüshu|Nüshu script]] || [[Unclassified languages|unclassified]] || [[Hunan]], China || [[Yang Huanyi]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://observer.guardian.co.uk/international/story/0,,1312951,00.html |title=Language dies with woman |publisher=Observer.guardian.co.uk |date=2004-09-26 |access-date=2012-10-03 |location=London}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Jon Watts |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,1576488,00.html |title=Jon Watts, The forbidden tongue, The Guardian 23 September 2005 |newspaper=Guardian |date= 2005-09-22|access-date=2012-10-03 |location=London}}&lt;/ref&gt; ||
|-
|ca. 2004 (?)
|[[Duli language|Duli]]
| [[Niger-Congo languages|Niger-Congo]]
|[[Cameroon]]
| ||&lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of Adamawa languages - Roger Blench|url=http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf|access-date=2015-04-23|website=www.rogerblench.info|archivedate=2017-10-24|archiveurl=https://archive.today/20171024094404/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/AU/Adamawa%20language%20list.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| 29 December 2003 || [[Akkala Sami language|Akkala Sami]] || [[Uralic languages|Uralic]] || [[Kola Peninsula]], Russia || Marja Sergina&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.galdu.org/govat/doc/nordisk_samekonvensjon.pdf |title=Juicing and Blending Advice, Reviews, Guides and Recipes |access-date=2014-02-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070411023150/http://www.galdu.org/govat/doc/nordisk_samekonvensjon.pdf |archive-date=2007-04-11 |archivedate=2007-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070411023150/http://www.galdu.org/govat/doc/nordisk_samekonvensjon.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rantala, Leif, Aleftina Sergina 2009. Áhkkila sápmelaččat. Oanehis muitalus sámejoavkku birra, man maŋimuš sámegielalaš olmmoš jámii 29.12.2003. Roavvenjárga.&lt;/ref&gt; ||
|-
| 22 November 2003 || [[Wintu language|Wintu]] || [[Wintuan languages|Wintuan]] || [[California]], United States || Flora Jones&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Golla |first1=Victor |title=California Indian Languages |url=https://archive.org/details/californiaindian0000goll |date=2011 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=978-0-520-26667-4}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| 14 September 2003 || [[Klamath language|Klamath-Modoc]] || Isolate || [[Oregon]], United States || Neva Eggsman&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Juillerat |first1=Lee |title=Tribal elder who helped preserve language dies |url=https://www.heraldandnews.com/news/top_stories/tribal-elder-who-helped-preserve-language-dies/article_d8126c67-6426-545f-a571-e53ddfb22b46.html |website=Herald and News |date=16 September 2003 |access-date=14 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal
 |volume       = 8
 |pages        = 87–102
 |last         = Haynes
 |first        = Erin F
 |title        = Obstacles facing tribal language programs in Warm Springs, Klamath, and Grand Ronde
 |journal      = Coyote Papers
 |access-date  = 2012-08-30
 |url          = http://coyotepapers.sbs.arizona.edu/CPXIII/haynes.pdf
 |url-status   = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100709092655/http://coyotepapers.sbs.arizona.edu/CPXIII/haynes.pdf
 |archive-date = 2010-07-09
 |archivedate  = 2010-07-09
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20100709092655/http://coyotepapers.sbs.arizona.edu/CPXIII/haynes.pdf
 |deadurl      = yes
}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| September 2003 || [[Ilgar language|Garig Ilgar]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Northern Territory]], Australia || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ilg|title=Ethnologue report for language code: ilg|access-date=2015-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402101920/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ilg|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402101920/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ilg|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2003 || [[Alngith language|Alngith]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || ||
|-
| by 2003 || [[Areba language|Areba]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]]|| [[Queensland]], Australia || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=aea|title=Ethnologue report for language code: aea|access-date=2015-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205221/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=aea|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2003 || [[Atampaya language|Atampaya]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=amz|archive-url=https://archive.today/20150309234730/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=amz|url-status=dead|archive-date=2015-03-09|title=Ethnologue report for language code: amz}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2003 || [[Umbindhamu language|Umbindhamu]] || [[Pama-Nyungan languages|Pama-Nyungan]] || [[Queensland]], Australia || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=umd|title=Ethnologue report for language code: umd|access-date=2015-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122553/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=umd|archive-date=2015-04-02|url-status=dead|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402122553/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=umd|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| by 2003
|[[Makolkol]]
|[[Unclassified languages|unclassified]] 
|[[New Britain]], [[Papua New Guinea]]
|
|possible [[Papuan language]]
|-
|2003||[[Umotína language|Umotína]]||[[Macro-Jê]]||[[Mato Grosso]], [[Brazil]]||||
|-
|4 November 2002||[[Serrano language|Serrano]]||[[Uto-Aztecan languages|Uto-Aztecan]]||[[California]], United States||Dorothy Ramon||A revitalization process is happening.
|-
| 31 August 2002 || [[Unami language|Unami]] || [[Algic languages|Algic]] || [[Delaware]], United States || Edward Thompson&lt;ref name=nj&gt;Chambers, Steve. [http://www.nj.com/specialprojects/lenape/lenape1.html &quot;The vanishing voice of the Lenape.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504025724/http://www.nj.com/specialprojects/lenape/lenape1.html |date=4 May 2016 }} ''Star-Ledger.'' 17 Nov 2002. Retrieved 8 Dec 2013.&lt;/ref&gt;{{#tag:ref|Brother of Lenape traditionalist and language preservation activist [[Nora Thompson Dean]]|group=&quot;notes&quot;}}||
|-
| 23 May 2002 || [[Gaagudju language|Gaagudju]] || Isolate || [[Northern Territory]], Australia || [[Big Bill Neidjie]]&lt;ref&gt;{{Cite book
| last = Neidjie
| first = Bill
| date = c. 1985
| title = Kakadu man...Bill Neidjie
| author2 = Stephen Davis
| author3 = Allan Fox
| others = Foreword by [[Clyde Holding]]
| location = Queanbeyan, N.S.W.
| publisher = Mybrood
| isbn = 978-0-9589458-0-6
| url = https://archive.org/details/kakadumanbillnei0000neid
}}&lt;/ref&gt; ||
|-
| by 2001 || [[Amanaye language|Amanayé]] || [[Tupian languages|Tupian]] || [[Brazil]] || ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ama|title=Ethnologue report for language code: ama|access-date=2015-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205432/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ama|archive-date=2016-03-04|url-status=dead|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304205432/http://archive.ethnologue.com/16/show_language.asp?code=ama|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Circa|2000}} || [[Chiapanec]] || [[Oto-Manguean]] || [[Chiapas]], [[Mexico]] ||
|-
|{{Circa|2000}}||[[Mapia language|Mapia]] || [[Austronesian languages|Austronesian]] || [[Mapia Atoll]], Indonesia||
|-
|{{Circa|2000}}||[[Cholón language|Cholón]]||[[Hibito–Cholon languages|Hibito–Cholon]]||[[Huallaga River]] Valley||||
|-
|{{Circa|2000}}||[[Lapachu language|Lapachu]]||[[Arawakan languages|Arawakan]]||[[Apolobamba]]||||It is possible there are still a few very old speakers.
|-
|{{Circa|2000}}||[[Poyanawa language|Poyanawa]]||[[Panoan languages|Panoan]]||[[Acre (state)|Acre]], [[Brazil]]||||12 speakers were reported in 1992.
|-
|By 2000||[[Central Pomo language|Central Pomo]]||[[Pomoan languages|Pomoan]] ([[Hokan]]?)||[[Northern California]]||||
|-
|By 2000||[[Maku language of Auari]]||[[Unclassified languages|unclassified]]||[[Roraima]], [[Brazil]]||Sinfrônio Magalhães (Kuluta)||
|-
| c. 2000 || [[Rennellese Sign Language]] || [[Unclassified languages|unclassified]] || [[Solomon Islands]] || Kagobai ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.atomicscribe.com/extinct-languages-the-languages-we-have-lost-in-the-21st-century/#3|title=Extinct Languages: The Languages We Have Lost in the 21st Century|publisher=Atomic Scribe|access-date=2024-10-05|date=2022-01-31|quote=Extinct: Around 2000}}&lt;/ref&gt;
|-
|2000s||[[Shiriana language|Shiriana]]||[[Arawakan]]||[[Brazil]]||
|}

==তথ্য সূত্ৰ==
{{div col|2}}</text>
      <sha1>s3sg1rropp0zt97dvm6smjberh45lmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মনোৰমা সিং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114212</id>
    <revision>
      <id>648705</id>
      <parentid>478756</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5039" sha1="ajvy340uqhvjvhx8945q3o9sekcmuff" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image =   
| name = মনোৰমা সিং
| caption =
| birth_date = {{birth date|df=y|1938|08|23}}
| birth_place = কল্যাণপুৰ
| death_date = {{death date and age|df=y|2024|12|08|1938|08|23}}
| death_place = পাটনা, বিহাৰ
| residence = 
| office1        = লোকসভা
| constituency2  = বাংকা
| constituency1 = বাংকা
| salary1        =
| term_start1    = ১৯৮৪
| term_end1      = ১৯৮৫
| predecessor1   = চন্দ্ৰশেখৰ সিং
| successor1     = চন্দ্ৰশেখৰ সিং
| term_start2    = ১৯৮৬
| term_end2      = ১৯৮৯
| predecessor2   = চন্দ্ৰশেখৰ সিং
| successor2     = প্ৰতাপ সিং
| party =ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ
| religion = 
| spouse = চন্দ্ৰশেখৰ সিং
| children = 
| website =
| footnotes =
| date = 
| year = 
| source = http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3182.htm
}}
'''মনোৰমা সিং''' (২৩ আগষ্ট ১৯৩৮ – ৮ ডিচেম্বৰ ২০২৪) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ। তেওঁৰ প্ৰয়াত স্বামী চন্দ্ৰশেখৰ সিঙে বিহাৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৮০ চনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য হিচাপে [[বিহাৰ|বিহা]]ৰৰ বাংকাৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3182.htm | title=Lok Sabha Members Bioprofile | publisher=[[Lok Sabha]] | accessdate=22 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Bihars-biwi-brigade/articleshow/23601794.cms | title=Bihar's biwi brigade | work=[[The Times of India]] | date=6 October 2013 | accessdate=22 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BakshiSharma1998&quot;&gt;{{cite book|author1=Shiri Ram Bakshi|author2=Sita Ram Sharma|author3=S. Gajrani|title=Contemporary Political Leadership in India: George Fernandes, Defence Minister of India|url=https://books.google.com/books?id=1nC4bFLgK4AC&amp;pg=PA101|accessdate=22 November 2017|year=1998|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-999-3|pages=101–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=India Today|url=https://books.google.com/books?id=NYIMAQAAMAAJ|accessdate=22 November 2017|year=1987|publisher=Living Media India Pvt. Limited|page=33}}&lt;/ref&gt;

১৯৮৪ চনত বাংকাৰ পৰা লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত হোৱা সিঙে ১৯৮৫ চনত দিল্লীত স্বামীক মন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ সময়ত আসনখন খালী কৰে। ১৯৮৬ চনত স্বামীৰ মৃত্যু হয়, আৰু ১৯৮৬ চনত আৰু এটা উপ-নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিবলগীয়া হয়। ১৯৮৬ চনৰ বাংকাৰ উপ-নিৰ্বাচনত জনতা পাৰ্টিৰ [[জৰ্জ ফাৰ্নাণ্ডেজ|জৰ্জ ফাৰ্নাণ্ডে]]ছৰ বিৰুদ্ধে ১৮৬,২৩৭ টা ভোট লাভ কৰি জয়ী হয়৷ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Details of Bye Elections from 1952 to 1995 |url= http://eci.nic.in/eci_main/ByeElection/Bye-ele-results52-95.xlsx |publisher=ECI, New Delhi |accessdate=13 September 2017}}&lt;/ref&gt;১৯৮৯, ১৯৯১ আৰু ১৯৯৬ চনত বাংকাৰ পৰা কংগ্ৰেছৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে নিৰ্বাচনত তেওঁ পৰাস্ত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://resultuniversity.com/election/banka-lok-sabha|title=Banka Lok Sabha Election Result - Parliamentary Constituency|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228152352/https://resultuniversity.com/election/banka-lok-sabha|archivedate=2023-02-28|access-date=2025-02-17|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ৮ ডিচেম্বৰত বিহাৰৰ পাটনাত ৮৬ বছৰ বয়সত সিঙৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref&gt;[https://www.livehindustan.com/bihar/madhepura/story-former-mp-manorama-singh-passes-away-at-92-bihar-mourns-loss-201733657077349.amp.html बांका की पूर्व सांसद मनोरमा सिंह का निधन, जिले में शोक की लहर]{{in lang|hi}}&lt;/ref&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সাংসদ]]
[[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]]</text>
      <sha1>ajvy340uqhvjvhx8945q3o9sekcmuff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ঐশ্বৰ্য টিপনিছ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116888</id>
    <revision>
      <id>648571</id>
      <parentid>636897</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8704" sha1="4meiyo9bal52d8zhgzt5nlpkx8vx7fx" xml:space="preserve">{{Infobox
| honorific_prefix = 
| name = ঐশ্বৰ্য টিপনিছ
| honorific_suffix = 
| image = [[File:Aishwarya Tipnis 02.jpg|180px]]
| caption = 
| nationality = ভাৰতীয়
| alma_mater = [[স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ, নতুন দিল্লী]]।
| birth_date = ১৯৮০
| birth_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত
| death_date = 
| death_place = 
| significant_buildings = 
| significant_projects = মহিদপুৰ দুৰ্গ, [[মধ্যপ্ৰদেশ]]&lt;br /&gt;[[চন্দননগৰ]], [[পশ্চিম বংগ]], মূল ভৱন, [[দুন স্কুল]]ত পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম।
| awards = মেৰিটৰ বঁটা, [[ইউনেস্কো এছিয়া পেচিফিক ঐতিহ্য বঁটা]] (২০১৬)&lt;br /&gt;সন্মানজনক উল্লেখ, [[ইউনেস্কো এছিয়া পেচিফিক ঐতিহ্য বঁটা|সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে ইউনেস্কো এছিয়া-পেচিফিক বঁটা]] (২০১৬)&lt;br /&gt;[[[চেভালিয়েৰ ডি ল'অৰ্ডাৰ ডেছ আৰ্টছ এট ডেছ লেট্ৰেছ]] (২০১৮)&lt;br /&gt;[[ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে উৎকৃষ্টতা বঁটা কণ্ডে নাষ্ট ভ্ৰমণকাৰী পাঠক ভ্ৰমণ বঁটা ২০১৯]]
| website = {{URL|http://www.aishwaryatipnisarchitects.com/}}
{{URL|http://www.jugaadopolis.com/}}
| practice = 
}}'''ঐশ্বৰ্য টিপনিছ''' ({{lang-en|Aishwarya Tipnis}}) এগৰাকী ভাৰতীয় স্থপতিবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণবিদ, যাৰ নামেৰেই জনাজাত অনুশীলন ঐশ্বৰ্য টিপনিছ আৰ্কিটেক্টছে ভাৰতৰ অৱহেলিত কীৰ্তিচিহ্ন আৰু উল্লেখযোগ্য অট্টালিকাসমূহৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/conservation-architect-aishwarya-tipnis-chosen-for-top-french-118011001447_1.html|title=Conservation architect Aishwarya Tipnis chosen for top French|work=Business Standard India|date=10 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/kashmere-gate-heritage-haveli-to-have-its-old-world-charm-restored/story-49mMN4oMiI0sv1ZBWtaHQM.html|title=Kashmere Gate heritage haveli to have its old-world charm restored|date=3 March 2013|work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.wmf.org/blog/unesco-award-restoration-mahidpur-fort|title=UNESCO Award for Restoration of Mahidpur Fort|work=World Monuments Fund}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনত দ্য ডুন স্কুলৰ শতিকা পুৰণি মুখ্য ভৱনৰ ওপৰত তেওঁৰ কৰ্মই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ বাবে ইউনেস্কো এছিয়া-পেচিফিক বঁটাৰ অধীনত সন্মানীয় উল্লেখ লাভ কৰিছিল। ২০১৬ চনত মধ্যপ্ৰদেশৰ ১৮ শতিকাৰ মহিদপুৰ দুৰ্গৰ দেৱাল আৰু দুৰ্গসমূহৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ কামক ইউনেস্ক’ এছিয়া পেচিফিক হেৰিটেজ এৱাৰ্ডৰ অধীনত মেধা বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.wmf.org/project/mahidpur-fort|title=Mahidpur Fort|work=World Monuments Fund}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত ভাৰতত বিশেষকৈ পশ্চিম বংগৰ চন্দ্ৰনাগুৰত ফৰাচী ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ কামৰ বাবে ফ্ৰান্স চৰকাৰে চেভালিয়েৰ ডি ল’অৰ্ডে ডেছ আৰ্টছ এট ডেছ লেট্ৰেছ হিচাপে নিযুক্তি পোৱা আটাইতকৈ কম বয়সীয়া স্থপতিবিদ হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/conservationists-help-locals-joins-hands-with-govt-to-save-delhi-s-heritage-sites-1479880-2019-03-17|title=Conservationists help locals joins hands with govt to save Delhi's heritage sites}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/conservation-architect-aishwarya-tipnis-chosen-for-top-french-honour/1227395|title=Conservation architect Aishwarya Tipnis chosen for top French honour|work=}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] [[দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰেল|দাৰ্জিলিং হিমালয়ান ৰে'লৱে]]ৰ বাবে ব্যাপক সংৰক্ষণ পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবে টিপনিছ ইউনেস্কো বিশেষজ্ঞ দলৰ সদস্য আছিল।&lt;ref name=&quot;cntraveller.in&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cntraveller.in/story/indias-heritage-needs-saviours-here-are-15-of-them/|title=India's heritage needs saviours. Here are 15 of them|date=14 October 2018|work=Condé Nast Traveller India}}&lt;/ref&gt; ২০১৬ চনত ইউৰোপীয় সংঘই তেওঁক [https://www.cultureinexternalrelations.eu/2016/12/01/aishwarya-tipnis-participant-of-the-1st-gclp/ বিশ্ব সাংস্কৃতিক নেতা] হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Two years of Global Cultural Leadership Programme {{!}} Cultural Relations Platform|url=https://www.cultureinexternalrelations.eu/2018/04/25/two-years-of-global-cultural-leadership-programme/|accessdate=2021-02-02|work=www.cultureinexternalrelations.eu}}&lt;/ref&gt;

== জীৱনী ==
নতুন দিল্লীত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা টিপনিছ বিৰলা বিদ্যা নিকেতনৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰী, তেওঁ নতুন দিল্লীৰ স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁক স্কটলেণ্ড ডাণ্ডি বিশ্ববিদ্যালয়ত ইউৰোপীয় নগৰ সংৰক্ষণৰ ওপৰত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জনৰ বাবে স্কটলেণ্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৃত্তি প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://app.dundee.ac.uk/pressoffice/contact/2006/december/aishwarya.html|title=University of Dundee : External Relations : Press Office|work=app.dundee.ac.uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250312080808/https://app.dundee.ac.uk/pressoffice/contact/2006/december/aishwarya.html|archivedate=2025-03-12|access-date=2025-03-07|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০১১ চনত কমনৱেলথ পেচাদাৰী ফেল'শ্বিপৰ প্ৰাপক। &lt;ref&gt;{{Cite web|date=December 2016|title=Commonwealth scholarships|url=https://cscuk.fcdo.gov.uk/wp-content/uploads/2020/08/2016-12.pdf}}&lt;/ref&gt;টিপনিছে ২০২২ চনত নতুন দিল্লীৰ স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেক্সাৰৰ পৰা ভাৰতত ঔদ্যোগিক ঐতিহ্যৰ অভিযোজিত পুনৰ ব্যৱহাৰত পিএইচডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। 

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]]</text>
      <sha1>4meiyo9bal52d8zhgzt5nlpkx8vx7fx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চুছান তাহমাছেবী</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117661</id>
    <revision>
      <id>648626</id>
      <parentid>491142</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7881" sha1="92wjfudd795hvvrqlxqcytum9l1np93" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = চুছান তাহমাছেবী
| image              = Sussan Tahmasebi.jpg
| native_name        = 
| birth_place        = [[তেহৰাণ]], ইৰাণ
| occupation         = মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী, ফেমেনাৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক
| awards             = হিউমেন ৰাইটছ ৱাচৰ এলিছন ডেছ ফৰ্জেছ বঁটা, অসাধাৰণ সক্ৰিয়তাৰ বাবে
}}

'''চুছান তাহমাছেবী''' ({{Lang-en|Sussan Tahmasebi}}) [[ইৰান|ইৰাণ]]ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ [[নাৰীৰ অধিকাৰ|মহিলা অধিকাৰ]]ৰ সমৰ্থক আৰু বিশেষজ্ঞ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ardalan |first1=Davar |title=Iranian Women Demand Change |url=https://www.npr.org/sections/sundaysoapbox/2009/06/women_rights_factors_in_irans.html |website=NPR |accessdate=May 28, 2019}}&lt;/ref&gt; ُতেওঁৰ কাম মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াত মহিলাৰ অধিকাৰ আৰু শান্তিৰ প্ৰসাৰৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত।

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন ==
তেহৰাণত জন্মগ্ৰহণ কৰা তাহমাছেবীৰ পিতৃ ইৰাণী আৰু মাতৃ আমেৰিকান। ইৰাণৰ বিপ্লৱৰ পূৰ্বে ১৯৭৮ চনত এই পৰিয়ালটোৱে আমেৰিকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ১৯৯৯ চনত তাহমাছেবীয়ে দহ বছৰতকৈ অধিক সময় থাকি ইৰাণলৈ উভতি যায় আৰু তাৰ পৰাই ইৰাণৰ নাগৰিক সমাজ আৰু ইৰাণৰ মহিলা আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-10 |title=Why Is This Happening? Discussing Iran's growing protests with Sussan Tahmasebi |url=https://www.msnbc.com/msnbc-podcast/why-is-this-happening/discussing-iran-s-growing-protests-sussan-tahmasebi-podcast-transcript-n1300680 |access-date=2023-07-04 |website=MSNBC.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== কৰ্মজীৱন ==
তাহমাছেবী ফেমেনাৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু কাৰ্যবাহী সঞ্চালক, যিটো সংস্থাই মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকা আৰু এছিয়া অঞ্চলৰ মহিলা মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাকাৰী, তেওঁলোকৰ সংগঠন আৰু নাৰীবাদী আন্দোলনসমূহক সহায় কৰে। ইৰাণ আৰু মধ্যপ্ৰাচ্যৰ মহিলাৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত তাহমাছেবী এগৰাকী আগশাৰীৰ বিশেষজ্ঞ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.eldiario.es/clm/Sussan-Tahmasebi-igualdad-Iran-aislamiento_0_386011757.html|title=Sussan Tahmasebi: &quot;La igualdad de las mujeres en Irán solo será posible si finaliza el aislamiento&quot;|work=eldiario.es|access-date=2018-06-07|language=es}}&lt;/ref&gt; ইৰাণত লিংগ পক্ষপাতিত্বমূলক আইনসমূহৰ অন্ত পেলোৱাৰ বাবে কাম কৰা তৃণমূল পৰ্যায়ৰ প্ৰচেষ্টা ৱান মিলিয়ন স্বাক্ষৰ অভিযানৰ তেওঁ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.we-change.org/english/spip.php?article18|title=Change for Equality {{!}} About &quot;One Million Signatures Demanding Changes to Discriminatory Laws&quot;|website=www.we-change.org|access-date=2020-04-20}}&lt;/ref&gt; ইৰাণত থকাৰ সময়ত তাহমাছেবীয়ে ইৰাণৰ উদীয়মান নাগৰিক সমাজৰ উন্নয়নত সহায় কৰিবলৈও কাম কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁ ইৰাণ চি এছ অ' প্ৰশিক্ষণ আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপক&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |last1=Tahmasebi |first1=Sussan |title=How US Sanctions Impede the Women’s Movement in Iran |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/iransource/how-us-sanctions-impede-the-women-s-movement-in-iran |website=Atlantic Council |publisher=Atlantic Council Blogs |accessdate=May 28, 2019}}&lt;/ref&gt; আৰু ইয়াৰ ব'ৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2010/10/08/sussan-tahmasebi-iran|title=Sussan Tahmasebi, Iran|date=2010-10-08|website=Human Rights Watch|language=en|access-date=2020-04-20}}&lt;/ref&gt; আমেৰিকাত তেওঁ মেনা/এছিয়া অঞ্চলৰ ওপৰত বিস্তৃত মনোনিৱেশ কৰি মহিলাৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰ আৰু নাগৰিক সমাজক শক্তিশালী কৰাৰ বাবে নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। তেওঁ আন্তৰ্জাতিক নাগৰিক সমাজৰ একচন নেটৱৰ্ক (২০১১-২০১৭)ত MENA/এছিয়া অঞ্চলৰ সঞ্চালিকা হিচাপে কাম কৰিছিল, যিটো সংস্থাই শান্তি আৰু মহিলাৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, যিটো তেওঁ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Important Changes at ICAN |url=https://www.icanpeacework.org/2017/09/06/ican-sussan-tahmasebi/ |website=ICAN |accessdate=May 28, 2019}}&lt;/ref&gt; ইৰাণলৈ যোৱাৰ আগতে তেওঁ আমেৰিকাত মহিলাৰ [[প্ৰজনন]] স্বাস্থ্য আৰু মাতৃ আৰু শিশুৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰসাৰৰ বাবে কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

তাহমাছেবী ''ডেম'ক্ৰেচি ফৰ দ্য আৰব ৱৰ্ল্ড নাও'' (ডন)ৰ এজন অনাবাসী ফেলো,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sussan Tahmasebi |url=https://dawnmena.org/experts/sussan-tahmasebi/ |access-date=2023-07-07 |website=DAWN |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ড'ৰিয়া ফেমিনিষ্ট ফাণ্ডৰ ব'ৰ্ডৰ সদস্য&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About us |url=https://www.doriafeministfund.org/about-us |access-date=2023-07-07 |website=www.doriafeministfund.org}}&lt;/ref&gt; আৰু হিউমেন ৰাইটছ ৱাচ এম ই এন এ এডভাইজাৰী কমিটিৰ সদস্য।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-05-11 |title=Middle East and North Africa Division |url=https://www.hrw.org/about/people/advisory-committee/middle-east-and-north-africa-division |access-date=2023-07-07 |website=Human Rights Watch |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510003113/https://www.hrw.org/about/people/advisory-committee/middle-east-and-north-africa-division |archivedate=2019-05-10 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ইৰানীয় নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]]</text>
      <sha1>92wjfudd795hvvrqlxqcytum9l1np93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মৰিয়াম আৰ্ছাকি আছলামাজিয়ান</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118898</id>
    <revision>
      <id>648649</id>
      <parentid>541140</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>118</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Mariam_Aslamazian.jpg|Mariam_Aslamazian.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Mariam Aslamazian.jpg|]].</comment>
      <origin>648649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9544" sha1="p9djjmpoiaz70iy2lzig8kx3rukm8zl" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name          = মৰিয়াম আছলামাজিয়ান
| image         =
| image_size    =
| alt           =
| caption       =
| birth_name    =
| birth_date    = {{Birth date|1907|10|20|df=yes}}
| birth_place   = আলেক্সেন্দ্ৰোপোল 
| death_date    = {{Death date and age|2006|07|16|1907|10|20|df=yes}}
| death_place   = [[মস্কো]]
| nationality   =
| spouse        =
| field         =
| training      =
| movement      =
| works         =
| patrons       =
| influenced by =
| influenced    =
| awards        =
| elected       =
| website       = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
}}
'''মৰিয়াম আৰ্ছাকি আচলামাজিয়ান'''; ২০ অক্টোবৰ ১৯০৭ – ১৬ জুলাই ২০০৬ এগৰাকী ছোভিয়েট আৰ্মেনিয়ান চিত্ৰশিল্পী আছিল আৰু আৰ্মেনিয়ান ''এছ এছ আৰৰ পিপলছ আৰ্টিষ্''ট (১৯৬৫) আৰু ''ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ পিপলছ আৰ্টিষ্ট'' (১৯৯০) হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। 

আলেকজেণ্ড্ৰ'পলৰ ওচৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা আচলামাজিয়ানক পৰম্পৰাগত আৰ্মেনিয়ান সংস্কৃতিৰ চিত্ৰণ, উজ্জ্বল, আধুনিকতাবাদী পেলেট, বৰ্ণিল ব্যক্তিগত শৈলী আৰু পৰম্পৰাগত আৰ্মেনিয়ান সাজ-পোছাকত নিজকে চিত্ৰিত কৰা আত্মচিত্ৰৰ বাবে &quot;আৰ্মেনিয়ান ফ্ৰিডা কাহলো&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mirrorspectator.com/2018/08/17/the-armenian-frida-kahlo-on-mariam-aslamazyans-110th-anniversary/|title=The Armenian Frida Kahlo: On Mariam Aslamazyan's 110th Anniversary|last=Mirror-Spectator|first=The Armenian|date=2018-08-17|website=The Armenian Mirror-Spectator|language=en-US|access-date=2019-07-18}}&lt;/ref&gt; বুলি কোৱা হয়। বিংশ শতিকাৰ মাজভাগত পুৰুষ প্ৰধান বৃত্তিত কাম কৰি এগৰাকী স্বতন্ত্ৰ মহিলা শিল্পী হিচাপেও তেওঁ সফল কেৰিয়াৰ উপভোগ কৰিছিল। 

আচলামাজিয়ান ষ্টেপান আঘাজানিয়ান আৰু পেট্ৰভ-ভডকিনৰ ছাত্ৰ আছিল আৰু আৰ্মেনিয়ান স্কুলৰ সজ্জাগত-প্লেনাৰ ষ্টিল লাইফ পেইণ্টিং আৰু প’ৰ্ট্ৰেইটৰ প্ৰতিনিধিৰ লগতে এজন নিপুণ চিৰামিকিষ্ট। আচলামাজিয়ানৰ চিত্ৰসমূহৰ সংপৃক্ত ৰং, সমতল স্থান আৰু সজ্জাগত মটিফে বিভিন্ন প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত কৰে, য'ত পশ্চিমীয়া আধুনিকতাবাদী হেনৰী মেটিছ আৰু পল চেজেন আৰু পূৰ্বৰ আৰ্মেনিয়ান আভাংগাৰ্ড যিয়ে মাৰ্টিৰ'ছ ছাৰিয়ানৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ চিত্ৰশিল্পীসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেখেতে প্ৰকাশ্যভাৱে সমাজবাদী বাস্তৱবাদী ৰচনাও অংকন কৰিছিল, যিটো সেই সময়ৰ অফিচিয়েল শিল্পীসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আছিল, বিশেষকৈ দ্য ৰিটাৰ্ণ অৱ দ্য হিৰো (১৯৪৩), যাৰ বাবে তেওঁক &quot;ককেছাছৰ প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে&quot; পদক প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aslamazyanmuseum.com/collection/mariam/|title=Mariam Aslamazyan|website=aslamazyanmuseum.com|access-date=2019-07-18|archivedate=2017-08-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823024412/http://www.aslamazyanmuseum.com/collection/mariam/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

আছলামাজিয়ানে ছোভিয়েট ব্যৱস্থাত সফল কেৰিয়াৰ উপভোগ কৰিছিল, চৰকাৰী চেনেলৰ জৰিয়তে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। আলজেৰিয়া, [[আৰ্জেণ্টিনা]], [[বেলজিয়াম]], [[চীন]], [[জাৰ্মান]] গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য (বৰ্তমান জাৰ্মানী), ফ্ৰান্স, ভাৰত, [[ইটালী]], [[জাপান]], মাদাগাস্কাৰ, [[স্পেইন]], [[ছুইডেন]], [[নেদাৰলেণ্ড]], সংযুক্ত আৰব গণৰাজ্য (বৰ্তমান ইজিপ্ত আৰু [[ছিৰিয়া]]), আৰু যুগোস্লাভিয়াকে ধৰি বিশ্বৰ বহুতো দেশ ভ্ৰমণ কৰিবলৈ তেওঁ শিল্পী সংঘৰ জৰিয়তে ধন লাভ কৰিছিল। ১৯৫৭ চনত ছোভিয়েট চৰকাৰে দুয়োখন দেশৰ মাজত বন্ধুত্বপূৰ্ণ কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাত সহায় কৰিবলৈ আনুষ্ঠানিকভাৱে অনুমোদিত ভাৰত ভ্ৰমণলৈ পঠিয়াই দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Citation|title=/ 'Three Monologues'|url=https://www.facebook.com/aslamazyanmuseum/videos/1440400922723084/|language=en|access-date=2019-07-18}}&lt;/ref&gt; দেশত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ সৃষ্টি কৰা চিত্ৰসমূহ প্ৰদৰ্শনৰ বাবে তেওঁৰ ভ্ৰমণৰ শেষত এখন প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল য’ত [[ইন্দিৰা গান্ধী]]য়েও অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যাক তেওঁৰ কিছুমান চিত্ৰতো দেখা গৈছিল। ১৯৭০, ১৯৭৩ আৰু ১৯৭৫ চনত ইয়াৰ পিছৰ তিনিটা ভ্ৰমণে [[ভাৰত]]-ছোভিয়েট কূটনৈতিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india-armenia.com/exhibition-sunny-india|title=india-armenia {{!}} Sunny India of the Aslamazyans-An Exhibi|website=Indo-Armenian Friendship Հնդկաստան India Caucasus, Armenians in India|language=en|access-date=2019-07-18|archivedate=2019-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718205021/https://www.india-armenia.com/exhibition-sunny-india|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;


ভগ্নীসকলৰ গৃহ চহৰত অৱস্থিত মৰিয়াম আৰু [[ইয়েৰানুহি আৰ্ছাকি আছলামাজিয়ান]] ভগ্নীসকলৰ গেলেৰীত তেওঁলোকৰ তৈল আৰু চিৰামিকৰ শিল্পকৰ্মৰ এক বৃহৎ সংগ্ৰহ আছে যিবোৰ স্থায়ীভাৱে প্ৰদৰ্শিত হৈ আছে। তেওঁৰ ভগ্নী ইয়েৰানুহি আছলামাজিয়ানো আছিল এগৰাকী শিল্পী। আছলামাজিয়ানৰ কাম আৰ্মেনিয়াৰ নেচনেল গেলেৰী&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gallery.am/en/Armenian/OilPainting/|title=Painting – Armenian – Collection – National Gallery of Armenia|website=gallery.am|access-date=2019-07-18|archivedate=2012-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108185944/http://www.gallery.am/en/Armenian/OilPainting/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; আৰু ডাৰ্ফনাৰ জুডাইকা সংগ্ৰহালয়ত ৰখা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://artathhar.pastperfectonline.com/webobject/65AA8573-9753-4F00-B8DC-234591323188|title=Aslamazian, Mariam|website=artathhar.pastperfectonline.com|access-date=2019-07-28|archive-date=28 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728155655/https://artathhar.pastperfectonline.com/webobject/65AA8573-9753-4F00-B8DC-234591323188|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ৰাছিয়াৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:আৰ্মেনিয়াৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:চিত্ৰশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>p9djjmpoiaz70iy2lzig8kx3rukm8zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ফাদুমো দায়িব</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119441</id>
    <revision>
      <id>648692</id>
      <parentid>497616</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12210" sha1="ek3ozogn9cqtdpavzhalytaul6mi4mu" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name        = ফাদুমো কাছিম দায়িব
|birth_date  = {{birth year and age|1972}}
|birth_place = থকা, কেনিয়া
|death_date  = 
|death_place = 
|education   = ল'ৰিয়া বিশ্ববিদ্যালয় (বি এছ) &lt;br /&gt;
ইষ্টাৰ্ন ফিনলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (এম পি এইচ, এম এছ), &lt;br /&gt;হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (MPA)&lt;br /&gt;হেলচিংকি বিশ্ববিদ্যালয়
}}
'''ফাদুমো কাছিম দায়িব''', ডাকনাম ডেকো -যাৰ অৰ্থ ছোমালি ভাষাত &quot;উপহাৰ&quot;-, এগৰাকী ছোমালি ৰাজনীতিবিদ আৰু ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা ছোমালিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰা '''প্ৰথমগৰাকী মহিলা'''। 

ইষ্টাৰ্ন ফিনলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (এম পি এইচ, এম এছ)
হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (MPA)


==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
১৯৭২ চনত কেনিয়াৰ থিকাত ছোমালি পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল দায়িবে।&lt;ref name=loving/&gt;&lt;ref name=who/&gt; চিকিৎসাৰ উপায় নথকা ৰোগত পূৰ্বৰ এঘাৰটা সন্তান হেৰুৱাই মাকে তালৈ যাত্ৰা কৰিছিল।[3] ট্ৰাক চালক দেউতাকে মাক আৰু সৰু ভায়েকক ট্ৰাকত তুলি লৈ গৈছিল। কেনিয়ালৈ যোৱাৰ পথত দুয়োৰে বিয়া হৈ থিকাত বসতি স্থাপন কৰে। ফাদুমোৰ মাক-দেউতাক দুয়োজনেই নিৰক্ষৰ আছিল তথাপিও দেউতাকে কেইবাটাও ভাষা ক’ব জানিছিল। আৰু মাক আছিল এগৰাকী উদ্যমী ব্যৱসায়ী, যিয়ে ৰাস্তাৰ কাষত চাহ বিক্ৰী কৰিছিল।&lt;ref name=model&gt;{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/the-times/exmodel-fadumo-dayib-defies-islamists-to-run-for-somali-presidency/news-story/546033c2f89d0576447df93d9d0ca4b8|title=Ex-model Fadumo Dayib defies Islamists to run for Somali presidency|work=The Australian|first=Christina|last=Lamb|date=10 October 2016|accessdate=19 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012094643/http://www.theaustralian.com.au/news/world/the-times/exmodel-fadumo-dayib-defies-islamists-to-run-for-somali-presidency/news-story/546033c2f89d0576447df93d9d0ca4b8|archivedate=12 October 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; কেনিয়াত তেওঁৰ আৰু দুজন ভাই-ভনীৰ জন্ম হৈছিল।&lt;ref name=who/&gt; সৰুতে তাইৰ পিতৃ-মাতৃৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল।&lt;ref name=who/&gt; ১৯৮৯ চনত নাইৰোবিৰ পৰা তেওঁৰ পৰিয়ালক বহিষ্কাৰ কৰা হয় আৰু মোগাদিছুলৈ বিতাড়িত কৰা হয়।&lt;ref name=refugee/&gt; তেওঁৰ মাকক সাময়িকভাৱে কাৰাগাৰত ভৰাই থোৱা হয় কাৰণ তেওঁৰ ভাতৃয়ে ছিয়াদ বাৰেৰ বিৰোধী এটা গোটক ধন আগবঢ়োৱাৰ সন্দেহ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=would&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/somali-woman-who-would-be-president-450817|title=The Somali Woman Who Would Be President|work=Newsweek|first=Conor|last=Gaffey|date=30 April 2016|accessdate=19 November 2016}}&lt;/ref&gt; দায়িব আৰু তেওঁৰ ভাই-ভনীসকলক শৰণাৰ্থী হিচাপে ফিনলেণ্ডলৈ পলায়ন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু থকা সকলো বিক্ৰী কৰি দিছিল, য’ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা বাস কৰি আহিছে।&lt;ref name=44yo&gt;{{cite web|url=http://www.abc.net.au/news/2016-10-13/fadumo-dayib-first-female-in-somalia-to-run-for-president/7927552|title=Fadumo Dayib: 44yo refugee-turned-academic is the first female in Somalia's history to run for president|date=13 October 2016|accessdate=19 November 2016|work=ABC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=refugee&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/sep/08/fadumo-dayib-the-somali-refugee-vying-to-return-home-as-first-female-president|title=Somali refugee Fadumo Dayib runs for president 26 years after fleeing civil war|first=Jason|last=Burke|work=The Guardian|date=8 September 2016|accessdate=19 November 2016}}&lt;/ref&gt;

দায়িবে চৈধ্য বছৰ বয়সলৈকে পঢ়া-শুনা শিকিব পৰা নাছিল।&lt;ref name=who&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/who-fadumo-dayib-somalias-first-female-presidential-hopeful-1573842|title=Who is Fadumo Dayib, Somalia's first female presidential hopeful?|first=Elsa|last=Buchanan|work=International Business Times|date=11 August 2016|accessdate=19 November 2016}}&lt;/ref&gt; ফিনলেণ্ডত অধ্যয়ন কৰি ক্ৰিটিকেল কেয়াৰ নাৰ্ছ হিচাপে দুটা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref name=refugee/&gt;&lt;ref name=who/&gt;  তেওঁ হাৰ্ভাৰ্ড কেনেডি স্কুলত ৰাজহুৱা প্ৰশাসন বিষয়ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ফেল'শ্বিপ লাভ কৰে।&lt;ref name=44yo/&gt;&lt;ref name=onetime&gt;{{cite web|url=http://news.harvard.edu/gazette/story/2015/05/a-onetime-refugee-aims-high/|title=A onetime refugee aims high|first=Christina|last=Pazzanese|date=20 May 2015|accessdate=19 November 2016|work=Harvard Gazette}}&lt;/ref&gt; ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ ১৩২৫ নং প্ৰস্তাৱ (শান্তি, মহিলা আৰু নিৰাপত্তা)ৰ ওপৰত গৱেষণা কৰি হেলচিংকি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ প্ৰাৰ্থী আছিল।&lt;ref name=loving/&gt;&lt;ref name=who/&gt;&lt;ref name=onetime/&gt;

==কেৰিয়াৰ==
দায়িব এগৰাকী সমাজ সংস্কাৰক কৰ্মী, এক জনস্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু এক উন্নয়নৰ ব্যৱসায়ী। শৰণাৰ্থীসকলৰ বাবে নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত ব্যক্তিগত খণ্ডত কাম কৰি আহিছে।&lt;ref name=refugee/&gt; ২০০৫ চনত ছোমালিয়াত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাবে মাতৃ স্বাস্থ্য ক্লিনিক স্থাপন কৰি কাম কৰিছিল যদিও নিৰাপত্তাজনিত চিন্তাত তেওঁক আঁতৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এইচ আই ভি প্ৰতিৰোধ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰে আৰু ফিজি আৰু লাইবেৰিয়াত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাবে স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদানকাৰীক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। ফাডুমো ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ছোমালিয়াত দেশীয় পৰিচালকৰ পদত অধিষ্ঠিত হোৱা “প্ৰথমগৰাকী ছোমালি মহিলা’’ হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref name=would/&gt;

১৯৬৭ চনৰ পিছত অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰথমটো গণতান্ত্ৰিক নিৰ্বাচনত ২০১৪ চনত দায়িবে ছোমালিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।&lt;ref name=interview&gt;{{cite web|url=http://www.marieclaire.com/culture/news/a14294/beating-the-odds-to-become-somalias-first-female-president/|title=Fadumo Dayib Is Risking Her Life to Be Somalia's First Female Presidential Candidate|work=Marie Clarie|first=Jennifer|last=Chowdhury|date=11 May 2015|accessdate=19 November 2016}}&lt;/ref&gt; ২০১৬ চনত বৰ্তমানৰ হাছান শ্বেখ মহম্মদ আৰু অৱশেষত বিজয়ী মহম্মদ আব্দুল্লাহী মহম্মদকে ধৰি আঠাইশজন ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ প্ৰাৰ্থীৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। তেওঁ আছিল একমাত্ৰ মহিলা প্ৰাৰ্থী। ৰাষ্ট্ৰপতি পদৰ বাবে থিয় দিয়াৰ সিদ্ধান্তই মৃত্যুৰ ভাবুকি লাভ কৰিছিল।&lt;ref name=44yo/&gt;&lt;ref name=refugee/&gt; তেওঁৰ কৰ্মক্ষেত্ৰত দুৰ্নীতি বিৰোধী নীতি, মহিলাৰ যৌনাংগ বিকৃত কৰা ৰোধ, ৪.৫ বংশভিত্তিক শাসন ব্যৱস্থাৰ অন্ত পেলোৱা আৰু আল-ছাবাবৰ সৈতে আলোচনা কৰি গোটটোক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ সৈতে সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন কৰিবলৈ আৰু ছোমালিক হত্যামুক্ত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=refugee/&gt;&lt;ref name=model/&gt; দুৰ্নীতি আৰু ৪.৫ বংশভিত্তিক শাসন ব্যৱস্থাৰ বাবে তেওঁৰ জয়ী হোৱাৰ সম্ভাৱনা অতি কম বুলিও কয়।&lt;ref name=loving&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2016/oct/12/somalias-female-presidential-candidate-fadumo-dayib|title=Somalia's female presidential candidate: 'If loving my land means I die, so be it'|work=The Guardian|first=Leyla|last=Hussein|date=12 October 2016|accessdate=19 November 2016}}&lt;/ref&gt;....

==ব্যক্তিগত জীৱন==
দায়িবৰ চাৰিটা সন্তান আছে।&lt;ref name=refugee/&gt;&lt;ref name=onetime/&gt; নিৰ্বাচনৰ পিছতো ছোমালিয়াৰ উন্নতিৰ কামত জড়িত হৈ থকাৰ উদ্দেশ্য ঘোষণা কৰিছে।&lt;ref name=interview/&gt;&lt;ref name=would/&gt; বৰ্তমান ফাডুমো পৰিয়ালৰ সৈতে নাইৰোবিত থাকে।
==তথ্য সূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ছোমালিয়াৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজনীতিবিদ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰী]]</text>
      <sha1>ek3ozogn9cqtdpavzhalytaul6mi4mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জেম্মা নুনু কুম্বা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119882</id>
    <revision>
      <id>648632</id>
      <parentid>646126</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="efgaxwz2mfk1e07zvoe1n0ebxzj83tt" xml:space="preserve">'''জেমা নুনু কুম্বা''' (ইংৰাজী: Jemma Nunu Kumba; জন্ম: ১৯৬৬) এগৰাকী দক্ষিণ [[চুদান]]ৰ ৰাজনীতিবিদ। বৰ্তমান দক্ষিণ চুদানৰ লিংগ, শিশু আৰু সমাজ কল্যাণ মন্ত্ৰী। ২০০৪ চনত ব্যাপক শান্তি চুক্তিৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ চুদান মহিলা সংসদীয় ককাছ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এছ পি এল এম-এ তেওঁক পুনৰুজ্জীৱিত পৰিৱৰ্তনশীল ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাৰ (আৰ-টি এন এল এ) অধ্যক্ষ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=South Sudan appoints female as speaker of parliament|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2021/07/24/South-Sudan-appoints-female-as-speaker-of-parliament|work=Al Arabiya English|language=en|date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-23|title=Nunu Kumba selected TNLA Speaker|url=https://www.eyeradio.org/nunu-kumba-selected-tnla-speaker/|accessdate=2022-10-11|work=Eye Radio|language=en-US}}&lt;/ref&gt; তেওঁ দক্ষিণ চুদানৰ সংসদৰ সভাপতিত্ব কৰা প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-24|title=Jemma Nunu Kumba: S.Sudan's first female parliament speaker|url=https://jordantimes.com/news/region/jemma-nunu-kumba-ssudans-first-female-parliament-speaker|accessdate=2022-10-10|work=Jordan Times|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221010151310/https://jordantimes.com/news/region/jemma-nunu-kumba-ssudans-first-female-parliament-speaker|archivedate=2022-10-10|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== আৰম্ভণি জীৱন == 
জেম্মা নুনু কুম্বাৰ জন্ম পশ্চিম ইকুৱেটোৰিয়াৰ টম্বুৰা কাউণ্টিত হৈছিল। শৈশৱ কালত, তেওঁ টম্বুৰা কাউণ্টিৰ পৰা মধ্য আফ্ৰিকাৰ এটা উদ্বাস্তুশিবিৰলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। পাছত, তেওঁ ১৯৮৩ৰ পৰা ১৯৮৬লৈ জুবাত জুবা ডে নামৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://radiotamazuj.org/en/article/who%E2%80%99s-who-splm-juba-faction-jemma-nunu-kumba|title=Who's who of the SPLM-Juba faction: Jemma Nunu Kumba {{!}} Radio Tamazuj|access-date=2016-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161023072016/https://radiotamazuj.org/en/article/who%E2%80%99s-who-splm-juba-faction-jemma-nunu-kumba|archive-date=2016-10-23|url-status=dead|archivedate=2016-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023072016/https://radiotamazuj.org/en/article/who%E2%80%99s-who-splm-juba-faction-jemma-nunu-kumba|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ১৯৯১ চনত, জেম্মাই খাৰ্তুম এৰি কিডেপো উপত্যকাত গৈ তেওঁৰ স্বামীৰ সৈতে যোগদান কৰে, যি সেই সময়ত SPLM/A দ্বাৰা মুক্ত কৰা অঞ্চলসমূহৰ অন্যতম আছিল। 

== ব্যক্তিগত জীৱন == 
তেওঁৰ স্বামী ফেষ্টো কুম্বা, যি পূৰ্বৰ পশু সম্পদ আৰু মাছচাষ মন্ত্ৰী আছিল আৰু তেওঁ জান্দে জনগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; দম্পতীটোৰ চাৰি সন্তান আছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=The Insider |first1=The Insider |title=Who is Rt Hon. Jemma Nunu Kumba? |url=https://www.theinsider-ss.com/who-is-rt-hon-jemma-nunu-kumba/ |website=theinsider-ss.com |date=9 August 2021 |publisher=The Insider |access-date=3 October 2023 |archivedate=22 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231122153341/https://www.theinsider-ss.com/who-is-rt-hon-jemma-nunu-kumba/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
[[শ্ৰেণী:চুদানী ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:মহিলা ৰাজনীতিবিদ]]</text>
      <sha1>efgaxwz2mfk1e07zvoe1n0ebxzj83tt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ধৰ্ষণৰ পৰিসংখ্যা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124414</id>
    <revision>
      <id>648661</id>
      <parentid>647492</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147002" sha1="84cohtbzek0u3qrvdix6pk33cqjny3p" xml:space="preserve">'''ধৰ্ষণৰ পৰিসংখ্যা''' ({{Lang-en|Rape statistics}}) বুলিলে [[ধৰ্ষণ]] আৰু যৌন আক্ৰমণৰ বিভিন্ন কাৰ্যকলাপৰ পৰিসংখ্যাক বুজোৱা হয়। এনে পৰিসংখ্যা সাধাৰণতে শিল্পোন্নত দেশসমূহত উপলব্ধ থাকে আৰু গোটেই বিশ্বত ইয়াক নথিভুক্ত কৰা হয়। ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞাৰ অসংগতি, অভিযোগ দাখিল, নথিভুক্তকৰণ, অপৰাধ প্ৰমাণ আৰু শাস্তি প্ৰদানৰ হাৰত ভিন্নতাৰ ফলত বিতৰ্কমূলক পৰিসংখ্যাগত বৈষম্য সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু বহু ধৰ্ষণৰ পৰিসংখ্যা অবিশ্বস্তু বা বিভ্ৰান্তিকাৰী বুলি অভিযোগ উত্থাপন হ’ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;Gordon2002&quot;&gt;{{cite book|author=L. P. Gordon|title=Violence Against Women|url=https://books.google.com/books?id=rmXf-lSuqcgC|year=2002|publisher=Nova Publishers|isbn=978-1-59033-455-3|pages=[https://books.google.com/books?id=rmXf-lSuqcgC&amp;pg=PA4 4–6]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TCJ /&gt;

কিছুমান ন্যায়িক ক্ষেত্ৰত, পৰিসংখ্যাত কেৱল পুৰুষে মহিলাক ধৰ্ষণ কৰা ঘটনাসমূহক সামৰি লোৱা হয়।&lt;ref name=TCJ&gt;{{cite web|url=http://www.cjonline.com/stories/080804/loc_crimestats.shtml |title=Statistics can be misleading |publisher=CJOnline.com |date=8 August 2004 |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt; কিছুমান ন্যায়িক ক্ষেত্ৰত আনক জোৰপূৰ্বক যৌন সম্পৰ্ক কৰিবলৈ বাধ্য কৰাকো ধৰ্ষণ বুলি গণ্য নকৰে, যাৰ ফলত ধৰ্ষণৰ পৰিসংখ্যাৰ বিষয়ে অধিক বিতৰ্ক সৃষ্টি হয়।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=The Sexual Victimisation of Men in America: New Data Challenge Old Assumptions|date=13 May 2014|url=http://dx.doi.org/10.2105/AJPH.2014.301946|journal=American Journal of Public Health|doi=10.2105/AJPH.2014.301946 |last1=Stemple |first1=Lara |last2=Meyer |first2=Ilan H. |volume=104 |issue=6 |pages=e19–e26 |pmid=24825225 |pmc=4062022 }}&lt;/ref&gt; কিছুমান দেশত পত্নীৰ লগত বলপূৰ্বক যৌন সম্পৰ্কক ধৰ্ষণ হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা নহয়।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Gangoli |first1=Geetanjali |title=SIX Controlling women's sexuality: rape law in India |chapter=Controlling women's sexuality |date=2011 |publisher=Bristol University Press |page=104 |doi=10.2307/j.ctt9qgkd6.9 |jstor=j.ctt9qgkd6.9}}&lt;/ref&gt; অধিকাংশ ক্ষেত্ৰত ধৰ্ষণ হৈছে এটা নথিভুক্ত নোহোৱা অপৰাধ। ধৰ্ষণৰ ঘটনা নথিভুক্ত নকৰাৰ কাৰণ দেশভেদে ভিন্ন হয়। ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে — প্ৰতিশোধৰ ভয়, অপৰাধ সংঘটিত হ’ল নে নাই বা অপৰাধীক ক্ষতি কৰিবলৈ উদ্দেশ্য আছিল নে নাই এইবিষয়ে সন্দেহ, এই কথা জনাবলৈ অনিচ্ছা, অপৰাধীক বিপদত পেলাবলৈ অনিচ্ছা, বিচাৰৰ ভয় (যেনে বিবাহপূৰ্ব যৌন সম্পৰ্কবিৰোধী আইন), আৰু স্থানীয় আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাৰ ওপৰত সন্দেহ।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Female Victims Of Sexual Violence, 1994-2010|date=7 March 2013|url=http://www.bjs.gov/index.cfm?ty=pbdetail&amp;iid=4594|access-date=26 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Drug-facilitated, Incapacitated, and Forcible Rape: A National Study|journal=Medical University of South Carolina National Crime Victims Research and Treatment CTR|date=February 2007|pages=70}}&lt;/ref&gt;

চৰকাৰী উৎসৰপৰা সংগৃহীত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ|সংযুক্ত ৰাষ্ট্ৰৰ]] এটা পৰিসংখ্যাগত প্ৰতিৱেদনত দেখুওৱা হৈছে যে প্ৰতি বছৰে আঢ়ৈ লাখতকৈও অধিক ধৰ্ষণ বা ধৰ্ষণৰ চেষ্টা কৰাৰ ঘটনা আৰক্ষীৰ ওচৰত নথিভুক্ত কৰা হয়। প্ৰতিৱেদনটোৱে ৬৫খন দেশৰ তথ্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/Eighth-United-Nations-Survey-on-Crime-Trends-and-the-Operations-of-Criminal-Justice-Systems.html|title=Eighth United Nations Survey on Crime Trends and the Operations of Criminal Justice Systems |publisher=Unodc.org |date=31 March 2005 |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt;

==গৱেষণা==
[[File:UNODC Rape statistics 2014-2023.svg|thumb|upright=1.2|জাতিসংঘৰ মাদক আৰু অপৰাধ বিষয়ক কাৰ্যালয়‌ (UNODC)ত জমা দিয়া শেষ বছৰৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত প্ৰতি ১,০০,০০০ জনসংখ্যাত ধৰ্ষণৰ হাৰ&lt;ref name=&quot;f967&quot;/&gt;
{{Col-begin}}
{{Col-break}}
{{legend|#240011|৫০ৰ ওপৰত}}
{{legend|#66000f|৩০ৰপৰা ৫০}}
{{legend|#a8261f|১৫ৰপৰা ৩০}}
{{legend|#da820f|৫ৰপৰা ১৫}}
{{Col-break}}
{{legend|#fad45d|৩ৰপৰা ৫}}
{{legend|#f9f8bb|৩ৰ তলত}}
{{legend|#c0c0c0|তথ্য নাই}}
{{Col-end}} ]]
[[File:Comprehensive Scale of Rape (2018) - LRW-SCALE-11.svg|thumb|upright=1.2|২০১৮ চনত মহিলাৰ ওপৰত ধৰ্ষণৰ বিষয়ত এটা যৌথ সূচকৰ বিশ্ব মানচিত্ৰ, WomanStats Project-ৰ তথ্য। 
{{legend|#ffffff|এই সমাজত ধৰ্ষণ এটা প্ৰধান সমস্যা নহয়}}
{{legend|#fef0d9|এই সমাজত ধৰ্ষণ এটা সমস্যা}}
{{legend|#fdcc8a|এই সমাজত ধৰ্ষণ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা}}
{{legend|#fc8d59|এই সমাজত ধৰ্ষণ এটা প্ৰধান সমস্যা}}
{{legend|#d7301f|এই সমাজত ধৰ্ষণ স্থানীয়ভাৱে বিস্তৃত}}
{{legend|#c4c4c4|তথ্য নাই}}]]
এতিয়ালৈকে অধিকাংশ ধৰ্ষণ-সংক্ৰান্ত গৱেষণা আৰু প্ৰতিৱেদন পুৰুষ-মহিলা ধৰ্ষণৰ সীমাত সীমাবদ্ধ। পুৰুষ-পুৰুষ আৰু মহিলা-পুৰুষ ধৰ্ষণৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ হৈছে। কিন্তু লেচবিয়ান ধৰ্ষণ বা মহিলাই মহিলাক কৰা ধৰ্ষণৰ ওপৰত প্ৰায় কোনো গৱেষণা হোৱা নাই, যদিও কিছুমান ন্যায়িক ক্ষেত্ৰত মহিলাসকলক ধৰ্ষণৰ অভিযোগত দোষী ঘোষণা কৰিব পৰা যায়। কিছু গ্ৰন্থত, যেনে ডা° ক্লেয়াৰ এম. ৰেনজেট্টিৰ ''Violent Betrayal: Partner Abuse in Lesbian Relationships'',&lt;ref&gt;Renzetti, Claire M. ''[https://archive.org/details/violentbetrayalp00renz Violent Betrayal: Partner Abuse in Lesbian Relationships]''. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 1992, {{ISBN|0-8039-3888-8}}.&lt;/ref&gt; জনিছ ৰিষ্টক লিখিত ''No More Secrets: Violence in Lesbian Relationships'',&lt;ref&gt;Ristock, Janice. ''[https://books.google.com/books?id=s00oU23jgPMC&amp;q=No+More+Secrets:+Violence+in+Lesbian+Relationships No More Secrets: Violence in Lesbian Relationships]''. New York: Routledge, 2002, {{ISBN|0-415-92946-6}}.&lt;/ref&gt; আৰু লৰি বি. গিৰশিকৰ ''Woman-to-Woman Sexual Violence: Does She Call It Rape?''&lt;ref&gt;Girshick, Lori B. ''[https://books.google.com/books?id=nHg40DDZWjAC Woman-to-Woman Sexual Violence: Does She Call It Rape?] (The Northeastern Series on Gender, Crime, and the Law)''. Boston: Northeastern University Press, 2000, {{ISBN|1-55553-527-5}}.&lt;/ref&gt; আদি গ্ৰন্থত মহিলাৰদ্বাৰা মহিলাৰ ওপৰত কৰা ধৰ্ষণৰ বিষয়টো আলোচিত হৈছে। 

==দেশ অনুসৰি==
এই তালিকাখনে যোৱা উপলব্ধ বছৰৰ বাবে দেশ অনুসৰি প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাৰ্ষিক ধৰ্ষণৰ ৰেকৰ্ড কৰা সংখ্যা সূচায়।&lt;ref name=&quot;f967&quot;&gt;{{cite web | title=United Nations Office on Drugs and Crime, crime-violent-offences | url=https://dataunodc.un.org/crime-violent-offences | access-date=18 May 2025}}&lt;/ref&gt; প্ৰতিটো প্ৰৱেশ সেই দেশৰ ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে, যিটো সমগ্ৰ বিশ্বতে বহু পৰিমাণে ভিন্ন। ইয়াত উল্লেখ কৰা হোৱা নাই যে ৰেকৰ্ড কৰা মানে ৰিপ'ৰ্ট কৰা, বিচাৰলৈ অনা বা দোষী সাব্যস্ত কৰা। ইয়াত ধৰ্ষণৰ এনে গোচৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই যিবোৰ ৰিপ'ৰ্ট নোহোৱা বা ৰেকৰ্ড নোহোৱাকৈ থাকে।&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref name=undata&gt;{{cite web|url=http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/crime/CTS12_Sexual_violence.xls |title=UNODC - United Nations Office on Drugs and Crime - Statistics : Crime : Sexual Violence (see second tab of spreadsheet) |publisher=Unodc.org |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt; বিকল্প অনুমানে বৃহৎ পাৰ্থক্য দেখুৱাব পাৰে, যেনে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বছৰি প্ৰায় পাঁচ লাখ ধৰ্ষণ হয়,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/84909/south-africa-one-in-four-men-rape |title=SOUTH AFRICA: One in four men rape |publisher=Irinnews.org |date=18 June 2009 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; বা ইজিপ্তত বছৰি বিছ হাজাৰতকৈ অধিক ধৰ্ষণ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rainn.org/africa/egypt |title=Egypt Updated 20 June |publisher=Rainn.com |access-date=2022-12-04|date=26 April 2022 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! দেশ!! প্ৰতি এক লাখৰ বিপৰীতে ৰিপ'ৰ্ট হোৱা হাৰ!! বছৰ
|-
| [[আলবেনিয়া]] || ১.৮ || ২০২৩
|-
| [[আলজেৰিয়া]] || ১.৬ || ২০২৩
|-
| [[এণ্ডোৰা]] || ০.০ || ২০১৯
|-
| [[এণ্টিগুয়া আৰু বাৰবুডা]] || ৪২.৯ || ২০২৩
|-
| [[আৰ্জেণ্টিনা]] || ১৪.০ || ২০২৩
|-
| [[আৰ্মেনিয়া]] || ২.৮ || ২০২৩
|-
| [[অষ্ট্ৰিয়া]] || ২৫.৫ || ২০২৩
|-
| [[আজাৰবাইজান]] || ০.২ || ২০২১
|-
| [[বাহামাছ]] || ১৩.৮ || ২০২২
|-
| [[বাহৰেইন]] || ৩.২ || ২০০৮
|-
| [[বাংলাদেশ]] || ৮.০ || ২০০৬
|-
| [[বাৰ্বাডোছ]] || ১৪.৫ || ২০২২
|-
| [[বেলাৰুছ]] || ১.২ || ২০১৯
|-
| [[বেলজিয়াম]] || ৩৭.৬ || ২০২৩
|-
| [[বেলিজ]] || ৬.০ || ২০২২
|-
| [[বেনিন]] || ৫.২ || ২০১৭
|-
| [[বাৰ্মুডা]] || ০.০ || ২০১৪
|-
| [[ভূটান]] || ৬.৯ || ২০২০
|-
| [[বলিভিয়া]] || ৩৬.১ || ২০২৩
|-
| [[বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা]] || ১.১ || ২০২৩
|-
| [[বটছৱানা]] || ৯৬.৩ || ২০২০
|-
| [[ব্ৰাজিল]] || ২২.৯ || ২০২০
|-
| [[ব্ৰুনাই দাৰুছালাম]] || ৭.৭ || ২০০৬
|-
| [[বুলগেৰিয়া]] || ১.১ || ২০২৩
|-
| [[বুৰুণ্ডি]] || ১০.৬ || ২০১৪
|-
| [[কাবো ভাৰ্ডে]] || ২০.৭ || ২০১৫
|-
| [[কেমেৰুণ]] || ১.১ || ২০২১
|-
| [[কানাডা]] || ১.৪ || ২০১২
|-
| [[চিলি]] || ২১.৯ || ২০২৩
|-
| [[কলম্বিয়া]] || ৩৮.৫ || ২০২৩
|-
| [[কোষ্টা ৰিকা]] || ৫০.১ || ২০২৩
|-
| [[ক্ৰ'ৱেচিয়া]] || ১০.৮ || ২০২৩
|-
| [[চাইপ্ৰাছ]] || ৩.০ || ২০২৩
|-
| [[চেক গণৰাজ্য]] || ১৬.২ || ২০২৩
|-
| [[ডেনমাৰ্ক]] || ৩৯.৯ || ২০২৩
|-
| [[ডমিনিকা]] || ১৩.৫ || ২০২২
|-
| [[ডমিনিকান ৰিপাব্লিক]] || ১১.৮ || ২০২৩
|-
| [[ইকুৱেডৰ]] || ৩৩.১ || ২০২৩
|-
| [[মিচৰ]] || ০.১ || ২০১১
|-
| [[এল ছালভাডৰ]] || ৪৩.৬ || ২০২২
|-
| [[ইংলেণ্ড]] আৰু [[ৱেলছ]] || ১১৭.৩ || ২০২২
|-
| [[ইষ্টোনিয়া]] || ১৪.০ || ২০২৩
|-
| [[এশ্বাতিনি]] || ৭৫.২ || ২০২১
|-
| [[ফিনলেণ্ড]] || ৪২.৫ || ২০২৩
|-
| [[ফ্ৰান্স]] || ৬২.৭ || ২০২৩
|-
| [[জৰ্জিয়া]] || ৩.১ || ২০১৯
|-
| [[জাৰ্মানী]] || ১৫.৫ || ২০২৩
|-
| [[ঘানা]] || ১.৩ || ২০২১
|-
| [[গ্ৰীচ]] || ২.৯ || ২০২৩
|-
| [[গ্ৰেনাডা]] || ১০১.৬ || ২০২৩
|-
| [[গুৱেটামালা]] || ৩৩.২ || ২০২৩
|-
| [[গিনি]] || ১.০ || ২০০৭
|-
| [[গায়ানা]] || ২৪.১ || ২০২৩
|-
| [[হাইটি]] || ২.২ || ২০১৮
|-
| [[হণ্ডুৰাছ]] || ১৬.৯ || ২০২৩
|-
| [[হংকং]] || ০.৯ || ২০২৩
|-
| [[হাংগেৰী]] || ৫.৫ || ২০২৩
|-
| [[আইছলেণ্ড]] || ৪৫.৪ || ২০২৩
|-
| [[ভাৰত]] || ২.৬ || ২০১৩
|-
| [[ইণ্ডোনেছিয়া]] || ০.৫ || ২০২২
|-
| [[ইৰাক]] (মধ্য) || ২.৫ || ২০২১
|-
| [[আয়াৰলেণ্ড]] || ১৯.৩ || ২০২৩
|-
| [[ইজৰাইল]] || ১৫.৫ || ২০২৩
|-
| [[জামাইকা]] || ১৬.৯ || ২০২৩
|-
| [[জাপান]] || ২.২ || ২০২৩
|-
| [[জৰ্ডান]] || ১.৬ || ২০২১
|-
| [[কাজাখাস্তান]] || ৭.১ || ২০১৭
|-
| [[কেনিয়া]] || ১.৫ || ২০২২
|-
| [[ক'ছ'ভ']] || ৫.৭ || ২০২১
|-
| [[কুৱেইট]] || ৪.৩ || ২০০৯
|-
| [[কিৰ্গিস্তান]] || ৭.৩ || ২০২০
|-
| [[লাটভিয়া]] || ১৫.০ || ২০২৩
|-
| [[লেবানন]] || ০.০ || ২০২৩
|-
| [[লেচোথো]] || ৮৯.৭ || ২০০৯
|-
| [[লিচেনষ্টাইন]] || ১২.৬ || ২০২৩
|-
| [[লিথুৱেনিয়া]] || ৩.২ || ২০২৩
|-
| [[লাক্সেমবাৰ্গ]] || ২২.০ || ২০২৩
|-
| [[মাকাউ]] || ৩.০ || ২০২২
|-
| [[মাদাগাস্কাৰ]] || ১.৩ || ২০১৫
|-
| [[মালয়েছিয়া]] || ৪.৮ || ২০২৩
|-
| [[মালদ্বীপ]] || ১.৩ || ২০১৭
|-
| [[মাল্টা]] || ১১.৮ || ২০২৩
|-
| [[মৰিচাছ]] || ২.৮ || ২০২১
|-
| [[মেক্সিকো]] || ১৯.০ || ২০২৩
|-
| [[মলদোভা]] || ৯.৪ || ২০২৩
|-
| [[মনাকো]] || ১৩.৪ || ২০১৬
|-
| [[মংগোলিয়া]] || ১৬.৪ || ২০২৩
|-
| [[মণ্টেনেগ্ৰো]] || ২.৪ || ২০২৩
|-
| [[মৰক্কো]] || ২.৭ || ২০২৩
|-
| [[মোজাম্বিক]] || ০.২ || ২০০৯
|-
| [[ম্যানমাৰ]] || ১.৩ || ২০২৩
|-
| [[নামিবিয়া]] || ৪৩.০ || ২০২১
|-
| [[নেপাল]] || ৪.২ || ২০১৬
|-
| [[নেদাৰলেণ্ড]] || ১৩.৩ || ২০২৩
|-
| [[নিউজিলেণ্ড]] || ৫৮.৬ || ২০২৩
|-
| [[নিকাৰাগুয়া]] || ১৫.০ || ২০১৯
|-
| [[নাইজেৰিয়া]] || ০.৪ || ২০১৩
|-
| [[উত্তৰ মেচিডোনিয়া]] || ১.৮ || ২০২৩
|-
| [[উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড]] || ৬৩.০ || ২০২৩
|-
| [[নৰৱে]] || ৪২.১ || ২০২৩
|-
| [[ওমান]] || ০.০ || ২০১৮
|-
| [[পাকিস্তান]] || ২.৪ || ২০২৩
|-
| [[পেলেষ্টাইন]] || ০.২ || ২০২৩
|-
| [[পানামা]] || ৭৬.৩ || ২০২২
|-
| [[পেৰাগুয়ে]] || ১৮.৬ || ২০২৩
|-
| [[পেৰু]] || ৩১.১ || ২০২২
|-
| [[ফিলিপাইনছ]] || ১.২ || ২০২৩
|-
| [[পোলেণ্ড]] || ১.৩ || ২০২৩
|-
| [[পৰ্তুগাল]] || ৪.৭ || ২০২৩
|-
| [[পুয়েৰ্টো ৰিকো]] || ৭.১ || ২০২২
|-
| [[কাটাৰ]] || ০.৭ || ২০২১
|-
| [[ৰোমানিয়া]] || ১৩.৯ || ২০২৩
|-
| [[ৰাছিয়া]] || ৫.৮ || ২০২০
|-
| [[ৰুৱাণ্ডা]] || ২.৪ || ২০১৩
|-
| [[চেণ্ট কিটছ আৰু নেভিছ]] || ৪৯.২ || ২০২২
|-
| [[চেণ্ট লুচিয়া]] || ১০.৬ || ২০২৩
|-
| [[চৌদি আৰব]] || ০.১ || ২০১৯
|-
| [[স্কটলেণ্ড]] || ৪৩.৬ || ২০২৩
|-
| [[চেনেগাল]] || ০.৫ || ২০১৬
|-
| [[ছাৰ্বিয়া]] || ১.৩ || ২০২৩
|-
| [[ছিয়েৰা লিয়ন]] || ১.৩ || ২০০৮
|-
| [[ছিংগাপুৰ]] || ৭.৫ || ২০২৩
|-
| [[শ্লোভাকিয়া]] || ১.৮ || ২০২৩
|-
| [[স্লোভেনিয়া]] || ১২.২ || ২০২৩
|-
| [[সলমন দ্বীপপুঞ্জ]] || ১১.০ || ২০০৮
|-
| [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]] || ৬৯.৫ || ২০১৭
|-
| [[দক্ষিণ কোৰিয়া]] || ১৩.৩ || ২০০৪
|-
| [[স্পেইন]] || ১০.২ || ২০২৩
|-
| [[শ্ৰীলংকা]] || ৭.৯ || ২০১৯
|-
| [[চেণ্ট ভিনচেণ্ট আৰু গ্ৰেনাডিনছ]] || ৩০.৪ || ২০২২
|-
| [[চুডান]] || ৩.৫ || ২০০৮
|-
| [[চুৰিনাম]] || ৪৯.৯ || ২০২৩
|-
| [[ছুইডেন]] || ৮৪.৪ || ২০২৩
|-
| [[চুইজাৰলেণ্ড]] || ৯.৫ || ২০২৩
|-
| [[ছিৰিয়া]] || ০.১ || ২০১৮
|-
| [[চাও টমে আৰু প্ৰিন্সিপ]] || ১.৬ || ২০১১
|-
| [[তাজিকিস্তান]] || ০.৩ || ২০২০
|-
| [[তাঞ্জানিয়া]] || ১১.২ || ২০১৫
|-
| [[থাইলেণ্ড]] || ৫.৬ || ২০২৩
|-
| [[ট্ৰিনিদাদ আৰু ট’বাগো]] || ৬.২ || ২০২০
|-
| [[তুৰ্কী]] || ১৫.৪ || ২০১৪
|-
| [[তুৰ্কমেনিস্তান]] || ০.৫ || ২০০৬
|-
| [[উগাণ্ডা]] || ৩.৩ || ২০১৭
|-
| [[ইউক্ৰেইন]] || ০.৮ || ২০২০
|-
| [[সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী]] || ০.৫ || ২০২২
|-
| [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] || ৪১.৪ || ২০২২
|-
| [[উৰুগুৱে]] || ৬.১ || ২০২৩
|-
| [[উজবেকিস্তান]] || ০.৬ || ২০২১
|-
| [[ভেটিকান চহৰ]] || ০.০ || ২০২৩
|-
| [[ভেনিজুৱেলা]] || ২.৫ || ২০১৮
|-
| [[য়েমেন]] || ০.৭ || ২০০৯
|-
| [[জিম্বাবুয়ে]] || ৩৩.২ || ২০২৩
|}

==দেশ অনুসৰি নীতি আৰু পৰিসংখ্যা==

===[[আফগানিস্তান]]===
আফগানিস্তানত ধৰ্ষণ এনে এটা অপৰাধ যিটো আইনীভাৱে বিচাৰ কৰিব পাৰি, কিন্তু কাৰ্যক্ষেত্ৰত ইয়াৰ ৰিপ'ৰ্ট অতি কমেইহে হয়, কাৰণ মহিলাসকলে ৰিপ’ৰ্ট কৰিলে ইয়াৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া অপৰিসীম বিপদ। ২০১১ চনত আফগানিস্তানে আন্তৰ্জাতিক বাতৰিৰ সন্দৰ্ভত আন্তৰ্জাতিক বাতৰি প্ৰকাশ কৰিছিল, যিগৰাকী মহিলাক এজন পুৰুষে ধৰ্ষণ কৰিছিল, ব্যভিচাৰৰ বাবে কাৰাগাৰত ভৰ্তি হৈছিল, জেলত সন্তান জন্ম দিছিল আৰু তাৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰপতি হামিদ কাৰ্জায়ে ক্ষমা কৰিছিল আৰু শেষত ধৰ্ষণ কৰা মানুহজনক বিয়া কৰাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-16179236 |title=Jailed Afghanistan rape victim Gulnaz is freed |work=BBC News |date=14 December 2011 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.channel4.com/news/gulnaz-afghan-rape-afghanistan-adultery-karzai |title=Gulnaz: the Afghan woman forced to marry her rapist - Channel 4 News |publisher=Channel4.com |date=20 June 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত আফগানিস্তানত ২৪০টা হত্যাৰ আৰু ১৬০টা ধৰ্ষণৰ গোচৰ ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল যদিও দুয়োটা অপৰাধৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা হোৱা নাছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaama.com/240-cases-of-honor-killing-recorded-in-afghanistan-aihrc-2177 |title=240 cases of honor killing recorded in Afghanistan |newspaper=The Khaama Press News Agency |publisher=Khaama.com |access-date=2013-12-03|date=9 June 2013 |last1=Zada |first1=Ahmad Shah Ghani }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://latinbusinesstoday.com/2013/06/aihrc-400-rape-honor-killings-registered-in-afghanistan-in-2-years/ |title=AIHRC: 400 rape, honor killings registered in Afghanistan in 2 years |work=Latin Business Today |date=10 June 2013 |access-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214224858/http://latinbusinesstoday.com/2013/06/aihrc-400-rape-honor-killings-registered-in-afghanistan-in-2-years/|archive-date=2015-02-14}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত পূব গাজনীত এজন লোকে এগৰাকী মহিলাক আক্ৰমণ কৰি ধৰ্ষণৰ চেষ্টা কৰে আৰু ফলত মহিলাগৰাকীৰ আত্মীয়ই মহিলাগৰাকী আৰু ধৰ্ষক দুয়োকে হত্যা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.khaama.com/honor-killing-afghan-man-and-woman-killed-in-ghazni-1254 |title=Honor killing: Afghan man and woman killed in Ghazni|newspaper=The Khaama Press News Agency|publisher=Khaama.com |access-date=2013-12-03|date=16 January 2013}}&lt;/ref&gt; 

২০১৩ চনত নিৰাপত্তা বাহিনীয়েও দেশত শিশুক ধৰ্ষণ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theamericanconservative.com/routine-child-rape-by-afghan-police/ |title=Routine Child Rape by Afghan Police |work=The American Conservative |date=10 July 2013 |access-date=2013-07-10}}&lt;/ref&gt;

===[[আলজেৰিয়া]]===
দণ্ডবিধিৰ ৩৩৬ নং অনুচ্ছেদত ধৰ্ষণ শাস্তিযোগ্য অপৰাধ বুলি উল্লেখ আছে, কিন্তু ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞা দিয়া হোৱা নাই, কিয়নো এইটো আদালতৰ ওপৰত এৰি দিয়া হৈছে। আলজেৰিয়াৰ আইনত ধৰ্ষণৰ স্পষ্ট সংজ্ঞাৰ অভাৱৰ বাবে মহিলাসকলে এই কাৰ্য্যৰ বিষয়ে জনোৱা আৰু আইনী প্ৰতিকাৰ বিচৰাটো কঠিন হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=26096&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=115|archive-url=https://archive.today/20140318212446/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=26096&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=115|url-status=dead|title=The Secretary General's database on violence against women|date=18 March 2014|archive-date=18 March 2014|access-date=14 August 2025|archivedate=18 March 2014|archiveurl=https://archive.today/20140318212446/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=26096&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=115|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=11844&amp;LangID=E|title=OHCHR -|website=www.ohchr.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amnesty.org.au&quot;&gt;[https://www.amnesty.org.au/news/comments/22931/ Algerian authorities must investigate and prosecute attacks against women – Amnesty International Australia&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903140432/http://www.amnesty.org.au/news/comments/22931/ |date=3 September 2011 }}&lt;/ref&gt;

আলজেৰিয়া যুদ্ধৰ সময়ত ফৰাচী সৈন্যই আলজেৰিয়ানসকলৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্যাতন আৰু ধৰ্ষণৰ কাৰ্য্যত লিপ্ত হোৱাৰ অভিযোগ নিৰন্তৰ হৈ আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1108014.stm |work=BBC News |title=France confronts Algeria torture claims |date=9 January 2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1671064.stm |work=BBC News |title=Algerian 'war victim' compensated |date=22 November 2001}}&lt;/ref&gt;

===[[অষ্ট্ৰেলিয়া]]===
ভিক্টোৰিয়া, কুইন্সলেণ্ড, দক্ষিণ অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু তাছমেনিয়াত অসন্মতিসূচক যৌন প্ৰৱেশক &quot;ধৰ্ষণ&quot; বুলি কোৱা হয়; নিউ চাউথ ৱেলছত &quot;যৌন নিৰ্যাতন&quot;; ACT আৰু উত্তৰ টেৰিটৰীত &quot;সন্মতি অবিহনে যৌন সম্পৰ্ক&quot;; পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়াত &quot;সন্মতি অবিহনে যৌন অনুপ্ৰৱেশ&quot; – এই সকলোবোৰ অপৰাধ লিংগ নিৰপেক্ষ আৰু বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। অষ্ট্ৰেলিয়াৰ আইনসমূহ ইংৰাজী কমন আইন ধৰ্ষণৰ অপৰাধৰপৰাই বিকশিত হৈছে যদিও ক্ৰমান্বয়ে বিশেষকৈ বিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে সলনি হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.alrc.gov.au/publications/25.%20Sexual%20Offences/%E2%80%98rape%E2%80%99-penetrative-sexual-offence |title='Rape': the penetrative sexual offence |publisher=ALRC |access-date=2013-12-03 |date=11 November 2010 |archive-date=3 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403171833/https://www.alrc.gov.au/publications/25.%20Sexual%20Offences/%E2%80%98rape%E2%80%99-penetrative-sexual-offence |url-status=dead |archivedate=3 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190403171833/https://www.alrc.gov.au/publications/25.%20Sexual%20Offences/%E2%80%98rape%E2%80%99-penetrative-sexual-offence |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.alrc.gov.au/publications/24.%20Sexual%20Assault%20and%20Family%20Violence/history-activism-and-legal-change |title=History of activism and legal change |publisher=ALRC |access-date=2013-12-03 |date=10 November 2010 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921183511/http://www.alrc.gov.au/publications/24.%20Sexual%20Assault%20and%20Family%20Violence/history-activism-and-legal-change |url-status=dead |archivedate=21 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921183511/http://www.alrc.gov.au/publications/24.%20Sexual%20Assault%20and%20Family%20Violence/history-activism-and-legal-change |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[বাংলাদেশ]]===
বাংলাদেশে ধৰ্ষণৰ তদন্তত &quot;দুই আঙুলিৰ পৰীক্ষা&quot; ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাবে সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে। এই পৰীক্ষাত ধৰ্ষণৰ ৰিপ'ৰ্ট দিয়া মহিলাসকলৰ শাৰীৰিক পৰীক্ষা কৰা হয়, য'ত চিকিৎসকে মহিলাগৰাকীৰ যোনিত দুটা আঙুলি সুমুৱাই মহিলাগৰাকী &quot;যৌনতাৰ অভ্যাস&quot; আছে নে নাই সেইটো নিৰ্ণয় কৰে। এই পৰীক্ষাৰ উৎপত্তি ১৮৭২ চনৰপৰাই দেশখনৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক যুগৰ আইনসমূহৰপৰাই হৈছে। ইয়াৰ ফলত বহু মহিলাই ধৰ্ষণৰ খবৰ দিবলৈ বাধা দিয়ে। চিকিৎসক, অধিবক্তা, আৰক্ষী, মহিলা অধিকাৰ কৰ্মীকে ধৰি ১০০ জনতকৈ অধিক বিশেষজ্ঞই ২০১৩ চনত এক যৌথ বিবৃতিত স্বাক্ষৰ কৰি তেওঁলোকে &quot;নিম্নতামূলক&quot; বুলি অভিহিত কৰা এই পৰীক্ষাটো বিলুপ্ত কৰিবলৈ অনুৰোধ জনাইছিল, কিয়নো ইয়াৰদ্বাৰা &quot;অপৰাধ প্ৰমাণ কৰাৰ বাবে প্ৰাসংগিক কোনো প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/world/bangladesh-activists-urge-ban-on-rape-victim-finger-test-326175 |title=Bangladesh activists urge ban on rape victim 'finger test' |publisher=NDTV.com |date=4 February 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2013/02/05/world/asia/rape-exam-india/index.html |title=Activists: Get rid of 'degrading' parts of India's sexual assault exam |publisher=CNN.com |access-date=2013-12-03 |date=6 February 2013}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত বাংলাদেশ উচ্চ ন্যায়ালয়ে &quot;দুই আঙুলিৰ পৰীক্ষা&quot; নিষিদ্ধ কৰে এই ভিত্তিত যে পৰীক্ষাসমূহৰ কোনো বৈজ্ঞানিক যোগ্যতা বা প্ৰমাণিক মূল্য নাই।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/court/2018/04/12/high-court-bans-two-finger-tests-rape/|title=High Court bans 'two finger tests' for rape {{!}} Dhaka Tribune|website=www.dhakatribune.com|language=en-US|access-date=2018-04-29|date=12 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/2018/04/12/hc-bans-use-of-two-finger-test-bio-manual-test-during-examinations-of-rape-victims|title=HC bans use of 'two-finger test', 'bio-manual test' during examinations of rape victims|website=cess-date=}}&lt;/ref&gt;

২০১০ চনৰপৰা ২০১৩ চনৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পুৰুষ আৰু হিংসাৰ ওপৰত বহু দেশীয় অধ্যয়নত বাংলাদেশৰ গ্ৰাম্য আৰু চহৰীয়া পুৰুষক সোধা হৈছিল যে তেওঁলোকে জীৱনৰ যিকোনো সময়তে এগৰাকী মহিলাক যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছে নেকি? বাংলাদেশৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ১৪.১% পুৰুষ আৰু চহৰ বাংলাদেশৰ ৯.৫% পুৰুষে হয় বুলি কয় (১০% গড়)। বাংলাদেশৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ২.৭% আৰু চহৰ বাংলাদেশৰ ০.৫% (৬/১২৫২) পুৰুষে বিগত এটা বছৰত ধৰ্ষণ কৰিছিল। বাংলাদেশৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত ৪১.৪% ধৰ্ষণকাৰীয়ে এবাৰতকৈ অধিক অপৰাধ কৰিছিল, ৩.৭% ধৰ্ষণকাৰীয়ে চাৰিজন বা তাতকৈ অধিক ভুক্তভোগী আছিল আৰু ৪০% ধৰ্ষণকাৰীয়ে প্ৰথমে কিশোৰ অৱস্থাত ধৰ্ষণ কৰিছিল। ৮২% গ্ৰাম্য বাংলাদেশী আৰু ৭৯% চহৰীয়া বাংলাদেশী পুৰুষে ধৰ্ষণৰ কাৰণ হিচাপে প্ৰাপ্যতাক উল্লেখ কৰিছে। ধৰ্ষণ কৰা নগৰীয়া বাংলাদেশী পুৰুষৰ ৬১.২% লোকে পিছত নিজকে দোষী বা চিন্তিত অনুভৱ কৰা নাছিল, আৰু ৯৫.১% লোকে কোনো আইনী পৰিণতিৰ সন্মুখীন হোৱা নাছিল। বাংলাদেশৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ৩.৭% পুৰুষে আন এজন পুৰুষক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ৮৯.২% চহৰীয়া বাংলাদেশী পুৰুষে এই বক্তব্যত সন্মত হয় &quot;যদি কোনো মহিলাই শাৰীৰিকভাৱে প্ৰতিশোধ নকৰে, তেন্তে সেয়া ধৰ্ষণ নহয়।&quot; &lt;ref name=&quot;unwomen-asiapacific.org&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.undp.org/content/dam/rbap/docs/Research%20%26%20Publications/womens_empowerment/RBAP-Gender-2013-P4P-VAW-Report.pdf |title=Why Do Some Men Use Violence Against Women and How Can We Prevent It? |publisher=UNDP, UNFPA, UN Women and UNV |year=2013 |access-date=26 December 2018 |archive-date=22 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122125852/http://www.undp.org/content/dam/rbap/docs/Research%20%26%20Publications/womens_empowerment/RBAP-Gender-2013-P4P-VAW-Report.pdf |url-status=dead }}&lt;!-- also at https://books.google.com/books?id=ZhGutAEACAAJ --&gt;&lt;/ref&gt;

===বেলজিয়াম===
বেলজিয়ামৰ দণ্ডবিধিৰ ৩৭৫ নং অনুচ্ছেদৰ সংজ্ঞা অনুসৰি সন্মতিহীন যিকোনো ধৰণৰ আৰু যিকোনো উপায়েৰে কৰা যৌন অনুপ্ৰৱেশক ধৰ্ষণ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{cite web|url=http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=10080&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=213|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318212005/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=10080&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=213|url-status=dead|archive-date=18 March 2014|title=The Secretary General's database on violence against women|date=18 March 2014|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/loi_a1.pl?DETAIL=1867060801%2FF&amp;caller=list&amp;row_id=1&amp;numero=2&amp;rech=4&amp;cn=1867060801&amp;table_name=LOI&amp;nm=1867060850&amp;la=F&amp;dt=CODE+PENAL&amp;language=fr&amp;fr=f&amp;choix1=ET&amp;choix2=ET&amp;fromtab=loi_all&amp;trier=promulgation&amp;chercher=t&amp;sql=dt+contains++%27CODE%27%26+%27PENAL%27and+actif+%3D+%27Y%27&amp;tri=dd+AS+RANK+&amp;imgcn.x=41&amp;imgcn.y=12 Loi – Wet&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; এই আইনৰ অধীনত বৈবাহিক ধৰ্ষণো অবৈধ। 

===বেলিজ===
১৯৯৯ চনৰ সংশোধিত আইন অনুসৰি বেলিজত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=s68A(1) of the Criminal Code 1999|url=http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=10088&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=220|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318104015/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=10088&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=220|url-status=dead|archive-date=18 March 2014|work=The UN Secretary General's Database on Violence Against Women|publisher=UN Women|access-date=18 March 2014|archivedate=18 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318104015/http://sgdatabase.unwomen.org/searchDetail.action?measureId=10088&amp;baseHREF=country&amp;baseHREFId=220|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CRIMINAL CODE CHAPTER 101 |url=http://www.oas.org/juridico/mla/en/blz/en_blz-int-text-cc.pdf |publisher=Government of Belize |access-date=10 October 2018 |date=31 December 2000}}&lt;/ref&gt;

বেলিজ আৰক্ষী বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি ২০১৩ চনত দেশখনত ২৬টা ধৰ্ষণৰ গোচৰ পোৱা গৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Crime And Violence Statistics Released By Police For 2013|url=http://www.ctv3belizenews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4110:crime-and-violence-statistics-released-by-police-for-2013&amp;catid=44:education&amp;Itemid=112|access-date=18 March 2014|date=9 January 2014|publisher=CTV3|archive-date=18 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318093008/http://www.ctv3belizenews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4110:crime-and-violence-statistics-released-by-police-for-2013&amp;catid=44:education&amp;Itemid=112|url-status=dead|archivedate=18 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318093008/http://www.ctv3belizenews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=4110:crime-and-violence-statistics-released-by-police-for-2013&amp;catid=44:education&amp;Itemid=112|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

===বছনিয়া আৰু হাৰ্জেগোভিনা===
বছনিয়ান যুদ্ধৰ সময়ত ধৰ্ষণৰ প্ৰচলন আছিল। ১৯৯৩ চনত ইউৰোপীয় সম্প্ৰদায়ৰ এটা আয়োগে অনুমান কৰিছিল যে প্ৰায় ২০ হাজাৰ মহিলা ধৰ্ষিত হৈছে, আনহাতে বছনিয়া চৰকাৰে এই সংখ্যা ৫০ হাজাৰ বুলি কৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/683846.stm |title=EUROPE &amp;#124; Bosnian rape camp trial opens |work=BBC News |date=20 March 2000 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

===[[বৎচোৱানা]]===
২০০৯ চনৰ এক তথ্য অনুসৰি ১৩–২৪বছৰীয়া ১২৪৪ গৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত ৪.৯% মহিলাই জীৱনকালত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা বুলি কয়।&lt;ref&gt;{{cite journal|title= Sexual violence and its health consequences for female children in Swaziland: a cluster survey study| pmid=19428100 | doi=10.1016/S0140-6736(09)60247-6 | volume=373| issue=9679 | journal=Lancet| pages=1966–72 | last1 = Reza | first1 = A | last2 = Breiding | first2 = MJ | last3 = Gulaid | first3 = J | last4 = Mercy | first4 = JA | last5 = Blanton | first5 = C | last6 = Mthethwa | first6 = Z | last7 = Bamrah | first7 = S | last8 = Dahlberg | first8 = LL | last9 = Anderson | first9 = M| year=2009 | s2cid=27933619 | url=https://zenodo.org/record/1259811 | type=Submitted manuscript }}&lt;/ref&gt; ২০১১ চনৰ এক অধ্যয়নত ৬৫৪ গৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত ১০.৩% মহিলাই তেওঁলোকৰ জীৱনকালত ধৰ্ষণ হোৱাৰ কথা জনাইছে।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Prevalence and Correlates of Forced Sex Perpetration and Victimization in Botswana and Swaziland |date=31 October 2010 |pmc=3093262 |pmid=21493950 |doi=10.2105/AJPH.2010.300060 |volume=101 |issue=6 |journal=Am J Public Health |pages=1068–74 | last1 = Tsai | first1 = AC | last2 = Leiter | first2 = K | last3 = Heisler | first3 = M | last4 = Iacopino | first4 = V | last5 = Wolfe | first5 = W | last6 = Shannon | first6 = K | last7 = Phaladze | first7 = N | last8 = Hlanze | first8 = Z | last9 = Weiser | first9 = SD}}&lt;/ref&gt;

===[[ব্ৰাজিল]]===
ব্ৰাজিলত ধৰ্ষণৰ বিষয়ে “আতংকজনকভাৱে কম ৰিপ’ৰ্ট কৰা হৈছে” আৰু দেশখনৰ ছয়কুৰিখন ৰাজ্য আৰু ফেডাৰেল জিলাৰ মাজত ধৰ্ষণৰ হাৰ তুলনা কৰিবলৈ কোনো সঠিক তথ্য নাই।&lt;ref name=f_ortiz&gt;{{cite web |last=Ortiz |first=Fabiola |title=Rape in Brazil Still an Invisible Crime |url=http://www.ipsnews.net/2013/06/rape-in-brazil-still-an-invisible-crime/ |location=Rio de Janeiro, Brazil |publisher=Inter Press Service News Agency |date=24 June 2013|access-date=13 February 2019}}&lt;/ref&gt; ৰিঅ'ৰ অসামৰিক আৰক্ষীয়ে কয় যে ২০১৩ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত ১,৮২২টা ধৰ্ষণ সংঘটিত হৈছিল, আনহাতে এই অপৰাধৰ বাবে মাত্ৰ ৭০ জন ব্যক্তিক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। সাধাৰণতে ভুক্তভোগীসকল আছিল মূলতঃ কৃষ্ণাংগ মহিলা, যাৰ বয়স ২০ৰপৰা ৩০ বছৰৰ ভিতৰত।&lt;ref name=f_ortiz /&gt;

===[[ম্যানমাৰ]]===
২০১২ চনত হিউমেন ৰাইটছ ৱাচৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি বাৰ্মিজ নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে ৰোহিংগীয়া মুছলমানৰ বিৰুদ্ধে হত্যা, ধৰ্ষণ, গণগ্ৰেপ্তাৰ আদি সংঘটিত কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://www.hrw.org/reports/2012/08/01/government-could-have-stopped|title=The Government Could Have Stopped This|date=31 July 2012|website=HRW.org|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt;

===বুৰুণ্ডি===
২০০৯ চনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰা হয় যদিও ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰতীকী শাস্তি মাত্ৰ ৮ দিনৰ কাৰাদণ্ড আৰু ১০.০০০ৰপৰা ৫০.০০০ Fbu জৰিমনা বিহা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oenz.de/fileadmin/users/oenz/PDF/Berichte_OENZ/UPR_BURUNDI_submission_by_OENZ_2012.pdf |title=Joint NGO Submission : UPR on Burundi 15th Session 20134 |publisher=Oenz.de |access-date=2013-12-03 |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402114730/http://www.oenz.de/fileadmin/users/oenz/PDF/Berichte_OENZ/UPR_BURUNDI_submission_by_OENZ_2012.pdf |url-status=dead |archivedate=2015-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402114730/http://www.oenz.de/fileadmin/users/oenz/PDF/Berichte_OENZ/UPR_BURUNDI_submission_by_OENZ_2012.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ এক প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে বুৰুণ্ডিত ধৰ্ষণৰ ৰিপ'ৰ্ট অতি কম, গোচৰ চলোৱাটো খুব কমেইহে হয়, কিয়নো ভুক্তভোগীসকলে প্ৰবল সামাজিক কলংক আৰু প্ৰতিশোধৰ উচ্চ আশংকাৰ সন্মুখীন হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://m.es.amnesty.org/uploads/media/Burundi_SVAW_report_-_No_protection_from_rape_in_war_and_peace.pdf |title=Burundi : No protection from rape in war and peace |publisher=M.es.amnesty.org |access-date=2013-12-03 |archive-date=17 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217213531/http://m.es.amnesty.org/uploads/media/Burundi_SVAW_report_-_No_protection_from_rape_in_war_and_peace.pdf |url-status=dead |archivedate=2013-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217213531/http://m.es.amnesty.org/uploads/media/Burundi_SVAW_report_-_No_protection_from_rape_in_war_and_peace.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[কম্বোডিয়া]]===
কম্বোডিয়াত স্থানীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় এন জি অ' সমূহে ধৰ্ষণ সাধাৰণ বুলি অনুমান কৰিছে,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/eap/135988.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324180847/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2009/eap/135988.htm |url-status=dead |archive-date=24 March 2010 |title=2009 Human Rights Report: Cambodia|publisher=State.gov |date=11 March 2010 |access-date=2010-12-31}}&lt;/ref&gt; কিন্তু এই আক্ৰমণৰ অতি কমসংখ্যকহে কেতিয়াবা কৰ্তৃপক্ষক জনোৱা হয়, কাৰণ যৌন অপৰাধৰ বলি হোৱাৰ লগত জড়িত সামাজিক কলংক, আৰু বিশেষকৈ [[বিবাহ|বিবাহৰ]] পূৰ্বে [[কুমাৰীত্ব]] হেৰুৱাৰ বাবে (এইটো কেনেকৈ হ'ল সেয়া নিৰ্বিশেষে)।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.radioaustralia.net.au/connectasia/stories/201003/s2840482.htm |title=Connect Asia:Story:Amnesty calls on Cambodian government to act on rape |publisher=Radio Australia |date=9 March 2010 |access-date=2010-12-31}}&lt;/ref&gt; ২০০৮ চনৰ নৱেম্বৰৰপৰা ২০০৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহলৈকে আৰক্ষীয়ে ধৰ্ষণ, ধৰ্ষণৰ চেষ্টা আৰু যৌন নিৰ্যাতনৰ ৪৬৮টা গোচৰ ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো পূৰ্বৰ বছৰৰ তুলনাত ২.৪ শতাংশ বৃদ্ধি।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=50602 |title=CAMBODIA: Rape Victims Need Better Protection from New Penal Code |publisher=Ipsnews.net |date=9 March 2010 |access-date=2010-12-31}}&lt;/ref&gt; ''Breaking the Silence – Sexual Violence in Cambodia'' হৈছে এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেলে প্ৰস্তুত কৰা আৰু ২০১০ চনত প্ৰকাশ কৰা এটা প্ৰতিৱেদন, যিয়ে কম্বোডিয়াত যৌন হিংসাৰ পৰিস্থিতি পৰীক্ষা কৰিছিল। প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে, যিবোৰ ধৰ্ষণৰ সংখ্যা কম বুলি ৰিপৰ্ট কৰা হয়, সেইবোৰৰ ভিতৰত এটা অতি সাধাৰণ সঁহাৰি হ’ল আইন প্ৰয়োগকাৰী বিষয়াসকলে, [[আদালত|আদালতৰ]] কৰ্মচাৰী আৰু আৰক্ষীসহ, ভুক্তভোগী আৰু অপৰাধী (বা তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ) মাজত আদালতৰ বাহিৰৰ ‘চুক্তি’ৰ ব্যৱস্থা কৰা, য’ত ধৰ্ষণকাৰীয়ে ধনৰ ৰাশি দিয়ে যিটো কৰ্তৃপক্ষ আৰু ভুক্তভোগী (আৰু তাইৰ পৰিয়ালৰ) মাজত ভাগ কৰা হয়, তাৰ পিছত ভুক্তভোগীয়ে যিকোনো অপৰাধমূলক অভিযোগ উলিয়াবলগীয়া হয়, আৰু ৰাজহুৱা অভিযুক্তসকলে গোচৰটো বন্ধ কৰি দিয়ে। ধৰ্ষণৰ তদন্ত হ’লে অভিযোগকাৰীয়ে সাধাৰণতে কৰ্তৃপক্ষক অতিৰিক্ত আইনী ধন দিব বুলি আশা কৰা হয়, যাতে আদালতে গোচৰটোৰ তদন্ত কৰে, নহ’লে অগ্ৰগতি লেহেমীয়া হয়, আৰু যিকোনো কাম হ’বলৈ দুবছৰতকৈও অধিক সময় লাগিব পাৰে। বিচাৰৰ পূৰ্বৰ সময়ছোৱাত অপৰাধীৰ দোষমুক্ত বা অভিযোগ হ্ৰাস কৰিবলৈ অপৰাধীৰ পৰিয়ালে উৎকোচ দিয়াৰ আশংকা সদায় থাকে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa23/001/2010/en/ |title=BREAKING THE SILENCE — SEXUAL VIOLENCE IN CAMBODIA |format=PDF |access-date=2010-12-31}}&lt;/ref&gt;

[[ৰাষ্ট্ৰসংঘ|ৰাষ্ট্ৰসংঘই]] ২০১৩ চনত এছিয়া প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৰ ছখন দেশত মহিলাৰ ওপৰত হোৱা হিংসাৰ বিষয়ে কৰা এক অধ্যয়নৰ ফলাফল প্ৰকাশ কৰিছিল। ২০.৪% কম্বোডিয়ান পুৰুষে কয় যে তেওঁলোকে জীৱনকালত এগৰাকী মহিলাক ধৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ১১.৩% পুৰুষে যোৱা এটা বছৰত ধৰ্ষণ কৰিছে। ৩.৩% লোকে কোনো এটা সময়ত আন এজন পুৰুষক ধৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ২৩% লোকে দলবদ্ধ ধৰ্ষণত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, যিটো জৰীপ কৰা ৯টা অঞ্চলৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক শতাংশ। কম্বোডিয়া আছিল একমাত্ৰ অঞ্চল য’ত দলবদ্ধ ধৰ্ষণেই আছিল অসংগী ধৰ্ষণৰ আটাইতকৈ বেছি ৰিপ’ৰ্ট। ৪৫% লোকে উত্তৰ দিছিল যে যৌন প্ৰাপ্যতাই তেওঁলোকৰ মহিলাক ধৰ্ষণ কৰাৰ উদ্দেশ্য আৰু ৪২% লোকে কয় যে তেওঁলোকে এগৰাকী মহিলাক শাস্তি দিবলৈ ধৰ্ষণ কৰিছিল। ১১.৭% ধৰ্ষণকাৰীয়ে ৪ বা তাতকৈ অধিক মহিলাক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ৫২% লোকে প্ৰথমে কিশোৰ অৱস্থাত ধৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ১৫.৮% লোকে প্ৰথমে ১৫ বছৰৰ তলৰ বয়সত ধৰ্ষণ কৰিছিল। ৪৪.৫% ধৰ্ষণকাৰীয়ে কোনো আইনী পৰিণতিৰ সন্মুখীন হোৱা নাছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://asia-pacific.undp.org/content/dam/rbap/docs/Research%20%26%20Publications/womens_empowerment/RBAP-Gender-2013-P4P-VAW-Report.pdf |title=Why Do Some Men Use Violence Against Women and How Can We Prevent It? |publisher=Asia-pacific.undp.org |access-date=2013-12-03 |archive-date=28 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131128154215/http://asia-pacific.undp.org/content/dam/rbap/docs/Research%20%26%20Publications/womens_empowerment/RBAP-Gender-2013-P4P-VAW-Report.pdf |url-status=dead |archivedate=2013-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131128154215/http://asia-pacific.undp.org/content/dam/rbap/docs/Research%20%26%20Publications/womens_empowerment/RBAP-Gender-2013-P4P-VAW-Report.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[কানাডা]]===
যৌন হিংসাৰ ওপৰত সঘনাই উল্লেখ কৰা গৱেষণাটো ১৯৯২ চনত ষ্টেটিষ্টিকছ কানাডাই কৰিছিল, য’ত ১২,৩০০ মহিলাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰেণ্ডম নমুনা জড়িত আছিল (জনছন আৰু চেকো, ১৯৯৫)। গৱেষণাত দেখা গৈছে যে প্ৰতি তিনিগৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত এগৰাকীতকৈ অধিক মহিলাই যৌন নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছে আৰু মাত্ৰ ৬% যৌন নিৰ্যাতনৰ কথাহে আৰক্ষীক জনোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Johnson | first1 = H. | last2 = Sacco | first2 = V. | year = 1995 | title = Researching violence against women: Statistics Canada's national study | journal = Canadian Journal of Criminology | volume = 37 | issue = 3| pages=281–304| doi = 10.3138/cjcrim.37.3.281 }}&lt;/ref&gt; ব্ৰিটিছ কলম্বিয়াৰ জাষ্টিচ ইনষ্টিটিউটৰ মতে, প্ৰতি ১৭ গৰাকী মহিলাৰ ভিতৰত এগৰাকী মহিলা ধৰ্ষণ হয়, ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা ৬২% লোক শাৰীৰিকভাৱে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়, ৯% লোকক প্ৰহাৰ কৰা হয় বা বিকৃত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.assaultcare.ca/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=49&amp;Itemid=58 |title=Statistics of Sexual Assault in Canada |publisher=Rape Victims Support Network |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

===[[চীন]]===
২০১০ চনৰপৰা ২০১৩ চনৰ ভিতৰত [[এছিয়া]] আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত পুৰুষ আৰু হিংসাৰ ওপৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বহু দেশৰ অধ্যয়নত চীনৰ চহৰ আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পুৰুষক সুধিছিল যে তেওঁলোকে কেতিয়াবা এগৰাকী মহিলাক যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছে নেকি? ২২.২% লোকে হয় বুলি ক’লে। যোৱা এটা বছৰত ৯.৩% লোকে তেনে কৰিছিল। ধৰ্ষণ কৰা ৫৫% পুৰুষে এবাৰতকৈ অধিক আৰু ২৩.২% পুৰুষে এগৰাকীতকৈ অধিক মহিলাক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ৮৬% লোকে যৌন প্ৰাপ্যক নিজৰ উদ্দেশ্য হিচাপে উল্লেখ কৰিছে, ৫৭% লোকে মজা বা বিৰক্তিৰ বাবে আৰু ৪৬% লোকে খং বা শাস্তিৰ বাবে ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয়। আৰু ইয়াৰে ৪৭% লোকে ফলত শাস্তি, ভাবুকি বা হিংসাৰ পৰিণতিৰ কথা কোৱাৰ পিছতো ৭২.৪% লোকে আইনী পৰিণতিৰ সন্মুখীন হোৱা নাছিল। ১.৭% লোকে আন এজন পুৰুষক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ২.২% লোকে দলবদ্ধ ধৰ্ষণত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ধৰ্ষণ কৰা ২৫% লোকে প্ৰথমে কিশোৰ অৱস্থাত ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয়, যিটো অধ্যয়নত সৰ্বনিম্ন শতাংশ। আৰু যদিও সমীক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰা মাত্ৰ ১১.৮% পুৰুষ আৰু ১০.২% মহিলাই সাধাৰণতে ভুক্তভোগীক দোষাৰোপ কৰাত অনুমোদন জনাইছে, ৫৩.৭% আৰু ৫৩.৫% প্ৰত্যেকেই এই বক্তব্যৰ সৈতে একমত হৈছিল যে &quot;যদি এগৰাকী মহিলাই শাৰীৰিকভাৱে প্ৰতিৰোধ নকৰে, তেন্তে সেয়া ধৰ্ষণ নহয়।&quot; &lt;ref name=&quot;unwomen-asiapacific.org&quot;/&gt;

আমেৰিকাৰ বিদেশ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ মতে, ২০০৭ চনত চীনত ৩১,৮৩৩টা ধৰ্ষণৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uschina.usc.edu/w_usci/showarticle.aspx?articleID=13037&amp;AspxAutoDetectCookieSupport=1 |title=Rape in China, University of Southern California |date=7 May 2009 |publisher=Uschina.usc.edu |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

===কলম্বিয়া===
কলম্বিয়াত হোৱা সশস্ত্ৰ সংঘাতৰ ফলত মহিলাৰ ওপৰত যৌন হিংসা বৃদ্ধি পাইছে; আৰু কলম্বিয়াৰ কৰ্তৃপক্ষই ধৰ্ষণৰ অভিযোগৰ তদন্তত ব্যৰ্থ হোৱাৰ লগতে দেশখনত যৌন আক্ৰমণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/colombian-authorities-fail-stop-or-punish-sexual-violence-against-women-2012-10-04 |title=Colombian authorities fail to stop or punish sexual violence against women |publisher=Amnesty International |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;omct.org&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.omct.org/files/2004/07/2409/eng_2003_04_colombia.pdf |title=Violence against Women in Colombia |publisher=Omct.org |access-date=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009063228/http://www.omct.org/files/2004/07/2409/eng_2003_04_colombia.pdf |archivedate=2018-10-09 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; অভ্যন্তৰীণভাৱে স্থানচ্যুত মহিলাসকলৰ মাজত ধৰ্ষণ অতি সাধাৰণ: এই মহিলাসকলৰ প্ৰতি পাঁচগৰাকীৰ ভিতৰত এগৰাকীক ধৰ্ষণ কৰা বুলি খবৰ পোৱা গৈছে।&lt;ref name=&quot;omct.org&quot;/&gt;

===কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিক===
[[File:DRC raped women.jpg|thumb|কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিকত যৌন হিংসাৰ বলি হোৱা লোকৰ বৈঠক]]
পূব কংগোত ধৰ্ষণ আৰু অন্যান্য যৌন হিংসাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আৰু তীব্ৰতাক বিশ্বৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/08/AR2007090801194.html|title=Prevalence of Rape in E.Congo Described as Worst in World |newspaper=The Washington Post |date=9 September 2007|access-date=2010-12-31 |first=Stephanie |last=McCrummen}}&lt;/ref&gt; অনুমান কৰা হৈছে যে আজিৰ তাৰিখত কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিকত ২ লাখ পৰ্যন্ত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা লোক জীয়াই আছে।&lt;ref name=&quot;film.guardian.co.uk&quot;&gt;{{cite news|author=Kira Cochrane|url=http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,,2279021,00.html |title=Kira Cochrane talks to filmmaker Lisa F Jackson on her documentary about rape in the Congo |publisher=Film.guardian.co.uk |date= 9 May 2008|access-date=2010-12-31|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pbs.org&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pbs.org/pov/pov2007/lumo/special_ensler.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080110221137/http://www.pbs.org/pov/pov2007/lumo/special_ensler.html |url-status=dead |archive-date=10 January 2008 |title=A Conversation with Eve Ensler: Femicide in the Congo |publisher=Pbs.org |access-date=2010-12-31 |archivedate=2009-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090424100759/http://www.pbs.org/pov/pov2007/lumo/special_ensler.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এটা নতুন অধ্যয়নত কোৱা হৈছে যে কংগো গণতান্ত্ৰিক ৰিপাব্লিকত বছৰি ৪ লাখতকৈ অধিক মহিলা ধৰ্ষণ কৰা হয়।&lt;ref&gt;&quot;[https://www.independent.co.uk/news/world/africa/400000-rapes-in-congo-in-one-year-2283102.html 400,000 rapes in Congo in one year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222110758/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/400000-rapes-in-congo-in-one-year-2283102.html |date=2015-12-22 }}&quot;. The Independent. 12 May 2011.&lt;/ref&gt;

===[[ডেনমাৰ্ক]]===
যদিও বছৰি ডেনিছ আৰক্ষীক মাত্ৰ প্ৰায় ৫০০টা ধৰ্ষণৰ খবৰ দিয়া হয়, কেইবাটাও অধ্যয়নে অনুমান কৰিছে যে সকলো ধৰ্ষণৰ ভিতৰত মাত্ৰ এটা সৰু সংখ্যালঘুহে প্ৰকৃততে ৰিপ'ৰ্ট কৰা হয় আৰু প্ৰতি পাঁচটা ধৰ্ষণৰ ভিতৰত মাত্ৰ এটা ধৰ্ষণৰ ফলতহে আদালতত দোষী সাব্যস্ত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tal og fakta om voldtægt|url=http://www.amnesty.dk/side/tal-og-fakta-om-voldtaegt|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=13 October 2014|language=da|archive-date=18 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141018040601/http://www.amnesty.dk/side/tal-og-fakta-om-voldtaegt|url-status=dead|archivedate=18 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018040601/http://www.amnesty.dk/side/tal-og-fakta-om-voldtaegt|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Voldtægt|url=http://www.dkr.dk/voldt%C3%A6gt-0|publisher=Danish Crime Prevention Council|access-date=13 October 2014|language=da|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026122634/http://www.dkr.dk/voldt%C3%A6gt-0|archive-date=26 October 2014|archivedate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026122634/http://www.dkr.dk/voldt%C3%A6gt-0|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; উদাহৰণস্বৰূপে, ইউৰোপীয় সংঘৰ মৌলিক অধিকাৰ সংস্থাই ২০১৪ চনত প্ৰকাশ কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি [[ইউৰোপ|ইউৰোপত]] মহিলাৰ বিৰুদ্ধে শাৰীৰিক আৰু যৌন হিংসাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ হাৰ সৰ্বাধিক।&lt;ref&gt;{{cite web|title=A third of women in EU have suffered 'sexual violence'|url=http://www.france24.com/en/20140305-one-third-women-eu-victims-sexual-violence-crime-rape/|publisher=[[France 24]]|access-date=13 October 2014|date=5 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EU-study&quot;&gt;{{cite web|title=Violence against women: an EU-wide survey|url=http://fra.europa.eu/sites/default/files/fra-2014-vaw-survey-main-results_en.pdf|publisher=[[European Union Agency for Fundamental Rights]]|access-date=14 May 2014|pages=28–30|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307224554/http://fra.europa.eu/sites/default/files/fra-2014-vaw-survey-main-results_en.pdf|archive-date=7 March 2014}}&lt;/ref&gt;

===ইষ্ট টিমৰ===
২০১০ চনত ইষ্ট টিমৰত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অবৈধ কৰি তোলা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---ed_protect/---protrav/---ilo_aids/documents/legaldocument/wcms_179323.pdf |title=Law Against Domestic Violence |publisher=[[International Labour Organization]] |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

ৰাষ্ট্ৰসংঘই দাবী কৰিছিল যে ইণ্ডোনেছিয়াই ইষ্ট টিমৰ দখল কৰাৰ সময়ত হাজাৰ হাজাৰ পূব টিমৰ মহিলা ধৰ্ষণ কৰা হৈছিল আৰু ধৰ্ষণক [[ইণ্ডোনেছিয়া|ইণ্ডোনেছিয়াৰ]] সেনাই যুদ্ধৰ অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আয়োগে কয় যে: &quot;ধৰ্ষণ, যৌন দাসত্ব আৰু যৌন হিংসা আছিল স্বাধীনতা সমৰ্থকসকলৰ ওপৰত সন্ত্ৰাস, শক্তিহীনতা আৰু আশাহীনতাৰ গভীৰ অভিজ্ঞতা জগাই তুলিবলৈ ডিজাইন কৰা অভিযানৰ অংশ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলি।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gsp.yale.edu/sites/default/files/files/UN%20verdict%20on%20East%20Timor.pdf |title=UN verdict on East Timor |publisher=Yale.edu |date=19 January 2006 |access-date=2013-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528141816/http://gsp.yale.edu/sites/default/files/files/UN%20verdict%20on%20East%20Timor.pdf |archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;

===[[ইজিপ্ত]]===
ইজিপ্তত বৈবাহিক ধৰ্ষণ কোনো অপৰাধ নহয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/islam/gender/norman_rape.pdf |title=Democracy and Development : Challenges for the Islamic World |publisher=Globalwebpost.com |access-date=2013-12-03 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017013601/http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/islam/gender/norman_rape.pdf |url-status=dead |archivedate=2013-10-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131017013601/http://globalwebpost.com/farooqm/study_res/islam/gender/norman_rape.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

ইজিপ্তত ধৰ্ষণৰ খবৰ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মহিলাসকলে সাধাৰণতে ভয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/76827/egypt-are-attitudes-to-rape-beginning-to-change |title=EGYPT: Are attitudes to rape beginning to change? |publisher=Irinnews.org |date=19 February 2008 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

২০১৩-১৩ চনৰ ইজিপ্তৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত, ৰাজহুৱাভাৱে ধৰ্ষণ সংঘটিত কৰা হৈছে। ২০১৩ চনৰ ৩ জুলাইত চাৰিদিনত তাহৰিৰ চৌহদত প্ৰায় ৯১ গৰাকী মহিলাক ধৰ্ষণ আৰু যৌন নিৰ্যাতন চলোৱাৰ বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল। কিছুমান হিচাপ অনুসৰি এই সংখ্যা আছিল প্ৰায় ১৬৯ জন।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.rappler.com/world/32942-women-raped-egypt-protests-human-rights |title=At least 169 women raped at Egypt protests |work=Rappler.com |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

===ইথিওপিয়া===
ইথিওপিয়াত ধৰ্ষণ এক অতি গুৰুতৰ সমস্যা,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/did-west-ignore-rape-charges-related-ethiopia-land-211839133.html|archive-url=https://archive.today/20130729134751/http://news.yahoo.com/did-west-ignore-rape-charges-related-ethiopia-land-211839133.html|url-status=dead|title=Did West ignore rape charges related to Ethiopia land grab? - Yahoo! …|date=29 July 2013|archive-date=29 July 2013}}&lt;/ref&gt; আৰু অপহৰণৰদ্বাৰা বিবাহৰ প্ৰথাৰ বাবে দেশখন কুখ্যাত, ইথিওপিয়াত এই প্ৰথাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Henshaw |first=Amber |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4763185.stm |title=Ethiopian girls fear forced marriage |work=BBC News |date=14 May 2006 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ross |first=Will |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13681053 |title=Ethiopian girls fight child marriages |work=BBC News |date=7 June 2011 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.popcouncil.org/pdfs/briefingsheets/ETHIOPIA.pdf |title=Child Marriage Briefing : Ethiopia |publisher=Popcouncil.org |access-date=2013-12-03 |archive-date=9 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809133219/http://www.popcouncil.org/pdfs/briefingsheets/ETHIOPIA.pdf |url-status=dead |archivedate=2011-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809133219/http://www.popcouncil.org/pdfs/briefingsheets/ETHIOPIA.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pathfinder.org/publications-tools/pdfs/Causes-and-Consequesnces-of-Early-Marriage-in-the-Amhara-Region-of-Ethiopia.pdf |title=Report on Causes and Consequences of Early Marriage in Amhara Region |publisher=Pathfinder.org |access-date=2013-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130323124732/http://www.pathfinder.org/publications-tools/pdfs/Causes-and-Consequesnces-of-Early-Marriage-in-the-Amhara-Region-of-Ethiopia.pdf |archive-date=23 March 2013 |archivedate=2013-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130323124732/http://www.pathfinder.org/publications-tools/pdfs/Causes-and-Consequesnces-of-Early-Marriage-in-the-Amhara-Region-of-Ethiopia.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===ফিনলেণ্ড===
ফিনলেণ্ডত যৌন অপৰাধৰ আইনী নিয়মসমূহ সংশোধন কৰা হয় আৰু এই আইনখন ১ জানুৱাৰী ১৯৯৯ চনৰপৰা কাৰ্যকৰী হয়। ফিনলেণ্ডত ২০১৩ চনত ৯৮০টা ধৰ্ষণৰ ৰিপৰ্ট কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Petosten ja maksuvälinepetosten määrä lisääntyi vuonna 2013|url=http://www.stat.fi/til/polrik/2013/04/polrik_2013_04_2014-01-17_tie_001_fi.html|publisher=Statistics Finland|access-date=13 October 2014|language=fi|date=1 January 2014}}&lt;/ref&gt;

===[[ফ্ৰান্স]]===
ফ্ৰান্সৰ অপৰাধ সংহিতাৰ ২২২-২৩ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি যিকোনো ধৰণৰ বলপূৰ্বক যৌন অনুপ্ৰৱেশৰ কাৰ্য্যকে ধৰ্ষণ বুলি গণ্য কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do; jsessionid=3199A092657C0E24B4F431E0EFEFA28F.tpdjo14v_1?idSectionTA=LEGISCTA000006181753&amp;cidTexte=LEGITEXT000006070719&amp;dateTexte=20140605|title=Code pénal - Legifrance|work=legifrance.gouv.fr|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt;

===[[জাৰ্মানী]]===
জাৰ্মানীত সন্মতিৰ বয়স ১৪ বছৰ, যদিও ১৮ বছৰ বয়সলৈকে কিছুমান সীমাবদ্ধতা আছে&lt;ref name=&quot;gesetze-im-internet.de&quot;/&gt;

===ঘানা===
ঘানাবাসীৰ ওপৰত কৰা এক সমীক্ষাত ৮% মহিলাই তেওঁলোকৰ জীৱনকালত কোনো পুৰুষে ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয় আৰু ৫% পুৰুষে পত্নী বা প্ৰেমিকাক ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/womenwatch/daw/egm/vaw-stat-2005/docs/expert-papers/Ardayfio.pdf |title=Violence against women: a statistical overview, challenges and gaps in data collection and methodology and approaches for overcoming them |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

===আইচলেণ্ড===
আইচলেণ্ডত ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞা দণ্ডবিধিৰ ১৯৪ নং অনুচ্ছেদৰদ্বাৰা দিয়া হৈছে য'ত কোৱা হৈছে: &quot;যিকোনো ব্যক্তিয়ে হিংসা, ভাবুকি বা অন্যান্য অবৈধ জোৰ-জবৰদস্তিৰদ্বাৰা কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক বা অন্যান্য যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে, তেওঁ ধৰ্ষণৰ দোষী হ'ব আৰু তেওঁক ন্যূনতম ১ বছৰ আৰু সৰ্বাধিক ১৬ বছৰৰ কাৰাদণ্ডৰ বাবে কাৰাদণ্ড দিয়া হ'ব। 

===[[ভাৰত]]===
{{মূল|ভাৰতত ধৰ্ষণ}}
নেচনেল ক্ৰাইম ৰেকৰ্ডছ ব্যুৰোৰ ২০২১ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি সমগ্ৰ দেশতে ৩১,৬৭৭টা ধৰ্ষণৰ গোচৰ পঞ্জীয়ন হৈছে, অৰ্থাৎ দৈনিক গড়ে ৮৬টা গোচৰ পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে, যিটো ২০২০ চনৰ তুলনাত ২৮,০৪৬টা গোচৰ বৃদ্ধি পাইছে। আনহাতে ২০১৯ চনত ৩২,০৩৩টা গোচৰ পঞ্জীয়ন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India lodged average 86 rapes daily, 49 offences against women per hour in 2021: NCRB data |url=https://www.thehindu.com/news/national/india-lodged-average-86-rapes-daily-49-offences-against-women-per-hour-in-2021-government-data/article65833488.ece |access-date=2022-09-02 |work=[[The Hindu]] |date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনৰ মুঠ ৩১,৬৭৭টা ধৰ্ষণৰ গোচৰৰ ভিতৰত ২৮,১৪৭ (প্ৰায় ৮৯%) ধৰ্ষণ ভুক্তভোগীৰ চিনাকি ব্যক্তিয়ে সংঘটিত কৰিছে। যিসকল ভুক্তভোগী নাবালক বা বৈধ বয়স ১৮ বছৰৰ তলৰ, তেওঁলোকৰ অংশ ১০%।&lt;ref name=&quot;the-wire-rape-ncrb-2021&quot;&gt;{{cite news |title=Nearly 20% Increase in Rapes Across India in 2021, Rajasthan Had Highest Cases: NCRB |url=https://thewire.in/government/crimes-against-women-rape-cases-india-2021-ncrb-data |access-date=2022-09-02 |work=The Wire |date=2022-08-30}}&lt;/ref&gt;

===[[ইণ্ডোনেছিয়া]]===
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সমীক্ষা অনুসৰি ইণ্ডোনেছিয়াৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত এগৰাকী মহিলা/মহিলাৰ প্ৰতি আজীৱন ধৰ্ষণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ ১৯.৫% আৰু দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আছিল ৭%। যেতিয়া ধৰ্ষণকাৰীক তেওঁলোকৰ শেষৰটো অসংগী ধৰ্ষণ কিয় কৰিছিল বুলি সোধা হৈছিল, তেতিয়া তিনিটা অঞ্চলৰ ৭৬.৫% পুৰুষে গড়ে যৌন প্ৰাপ্যতা, ৫৫.২% মনোৰঞ্জন বিচৰা আৰু ২৯.৭% ক্ৰোধ/শাস্তিৰ উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;unwomen-asiapacific.org&quot;/&gt;

===[[ইটালী]]===
বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্দ্ধত ইটালীৰ কিছুমান অঞ্চলত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা নাৰীক ধৰ্ষণকাৰীৰ সৈতে বিয়া হ'বলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল, বা ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা নাৰীক বিয়া কৰাবলৈ ধৰ্ষণকাৰীক বাধ্য কৰোৱা হৈছিল। ১৯৮১ চনত ধৰ্ষণকাৰীয়ে নিজৰ ভুক্তভোগীক বিয়া কৰাই নিজৰ অপৰাধ নিৰ্বাপিত কৰিব পৰা আইনৰ অনুচ্ছেদ বাতিল কৰা হয়। 

===[[জাপান]]===
জাপানত জাপানৰ দণ্ডবিধিৰ ১৭৭ নং অনুচ্ছেদত ধৰ্ষণক বলপূৰ্বক যৌন সম্পৰ্কৰ অপৰাধ হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰক্ষী সংস্থাই জাপানত ধৰ্ষণৰ পৰিসংখ্যা প্ৰকাশ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npa.go.jp/publications/statistics/sousa/statistics.html |title=犯罪統計 |language=ja |publisher=警察庁 |accessdate = 2022-10-20}}&lt;/ref&gt;

===জৰ্ডান===
জৰ্ডানৰ আইন অনুসৰি ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞা ২৯২ নং অনুচ্ছেদৰদ্বাৰা দিয়া হৈছে, য'ত লিখা আছে: &quot;যি কোনোৱে পত্নীৰ সন্মতি অবিহনে পত্নীৰ বাহিৰে আন কোনো মহিলাৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে—সেয়া জোৰ-জবৰদস্তি, ভাবুকি, প্ৰতাৰণা বা প্ৰৱঞ্চনাৰদ্বাৰা হওক—তেওঁক ১৫ বছৰতকৈ বেছি কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ শাস্তি দিয়া হয়।&quot; ইউএনঅ’ডিচিৰ পৰিসংখ্যা অনুসৰি ২০০৬ চনত আৰক্ষীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা ধৰ্ষণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ প্ৰতি এক লাখ লোকৰ বিপৰীতে ১.৯ আছিল।&lt;ref name=&quot;unodc1&quot; /&gt;

===লাটভিয়া===
২০০৮ চনত ইউএনঅ'ডিচিৰ তথ্য অনুসৰি লাটভিয়া আৰক্ষীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা ধৰ্ষণৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ প্ৰতি এক লাখ লোকৰ ভিতৰত ৪.৪।&lt;ref name=&quot;unodc1&quot; /&gt;

===[[লেবানন]]===
২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ধৰ্ষণকাৰীয়ে ভুক্তভোগীক বিয়া কৰাই কাৰাগাৰৰপৰা হাত সাৰিবলৈ দিয়া অনুচ্ছেদটো বিলুপ্ত কৰা হয়।&lt;ref&gt;D.K. [http://nna-leb.gov.lb/en/show-news/75356/Justice-Parliamentary-Committee-abrogates-Article-522-of-Criminal-Code &quot;Justice Parliamentary Committee abrogates Article 522 of Criminal Code&quot;] National News Agency. Lebanese Ministry of Information 15 February 2017. Accessed 21 February 2017.&lt;/ref&gt; ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰপৰা ১৫ বছৰৰ তলৰ ছোৱালীৰ ওপৰত যৌন নিৰ্যাতন চলোৱা ধৰ্ষণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে শাস্তি শক্তিশালী কৰিবলৈ দণ্ডবিধিৰ অন্যান্য অনুচ্ছেদসমূহ সংশোধন কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;Merhi, Nada [https://www.lorientlejour.com/article/1035651/projet-dabrogation-de-larticle-522-reactions-mitigees-de-la-societe-civile.html &quot;Projet d’abrogation de l’article 522 : réactions mitigées de la société civile&quot;] L’Orient-Le Jour 17 February 2017. Accessed 3 March 2017.&lt;/ref&gt;

===লেচোথো===
ধৰ্ষণ হ'ল লেচোথোৰ অন্যতম মূল সামাজিক বিষয়। UNODC-ৰ মতে, ২০০৮ চনত লেচোথোত আৰক্ষীয়ে লিপিবদ্ধ কৰা ধৰ্ষণৰ ঘটনা যিকোনো দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক আছিল।&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls |title=Crime Statistics : Sexual Violence Against Children and Rape |publisher=Unodc.org |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt; ১,০৪৯ গৰাকী মহিলাৰ ওপৰত কৰা এক অধ্যয়নত ৩৩% মহিলাই কয় যে তেওঁলোকক ১৮ বছৰ বয়সলৈকে ধৰ্ষণ কৰা হৈছে। ৬৬% ক্ষেত্ৰত ধৰ্ষণকাৰীজন প্ৰেমিক আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://apha.confex.com/apha/133am/techprogram/paper_114115.htm |title=Magnitude of sexual violence in Lesotho |publisher=Apha.confex.com |date=12 December 2005 |access-date=2013-12-03 |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029201559/https://apha.confex.com/apha/133am/techprogram/paper_114115.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০০৯ চনৰ Demographic and Health Surveys-ৰ সমীক্ষাত ১৫.৭% পুৰুষে কয় যে স্বামীয়ে পত্নীৰ সৈতে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে তেওঁক আঘাত কৰা বা মাৰপিট কৰাটো ন্যায়সঙ্গত, আৰু ১৬% পুৰুষে কয় যে স্বামীয়ে যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ বল প্ৰয়োগ কৰাটো ন্যায়সঙ্গত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.measuredhs.com/pubs/pdf/FR241/FR241%5BNEW_completeHHQst_3March2012%5D.pdf |title=Lesotho : Demographic and Health Survey 2009 |publisher=Measuredhs.com |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt; লেচোথোত [[HIV/AIDS|এইচ আই ভি/এইডছ]] এক অতি গুৰুতৰ সমস্যা, ১৫ৰপৰা ৪৯ বছৰ বয়সৰ ২৩.১% প্ৰাপ্তবয়স্কই ইয়াৰ সৈতে জীয়াই থাকে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/lesotho/ |title=Lesotho |publisher=Unaids.org |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; এটা অধ্যয়নত গৱেষকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে &quot;লেচোথোত এইচ আই ভিৰ উচ্চ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, কাৰ্যসূচীসমূহে মহিলাসকলৰ যৌনতাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব লাগে।&quot; &lt;ref&gt;{{cite journal|title= Sexual violence in Lesotho|date=12 August 2013 |pmid=17209284 |volume=37 |issue=4 |journal=Stud Fam Plann |pages=269–80 |last1=Brown |first1=L |last2=Thurman |first2=T |last3=Bloem |first3=J |last4=Kendall |first4=C|doi=10.1111/j.1728-4465.2006.00105.x }}&lt;/ref&gt;

===[[লিবিয়া]]===
লিবিয়াত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা লোকসকলক প্ৰায়ে নিজৰ পৰিয়াল আৰু সম্প্ৰদায়ক ‘অসন্মান’ কৰা বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু সন্মানজনক হত্যাকে ধৰি গুৰুতৰ হিংসাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13760895 |work=BBC News |title=Libya rape victims 'face honour killings'}}&lt;/ref&gt;

===[[মেক্সিকো]]===
মেক্সিকোত ফেডাৰেল আইন আছে, লগতে ৰাজ্যিক আইনও আছে। নব্বৈৰ দশকৰপৰা মেক্সিকান আইনসমূহ যথেষ্ট আধুনিকীকৰণ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latinamericanstudies.org/mexico/rape.htm |title=Mexican lawmakers review rape law |publisher=Latinamericanstudies.org |date=19 September 2001 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/spanish/News/story.asp?NewsID=5773#.UjNZlX9edO4 |title=Centro de Noticias de la ONU - México: UNIFEM aplaude tipificación como delito de violación dentro del matrimonio |publisher=Un.org |access-date=2013-12-03|date=17 November 2005 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/11/17/international/americas/17mexico.html?_r=0|title=Mexican Court Says Sex Attack by a Husband Is Still a Rape|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=2013-12-04|first1=Elisabeth|last1=Malkin|first2=Ginger|last2=Thompson|date=17 November 2005}}&lt;/ref&gt; শেহতীয়াকৈ মেক্সিকোত কেথলিক প্ৰতিষ্ঠানত শিশু যৌন নিৰ্যাতনৰ কেলেংকাৰীয়ে জুৰুলা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jHFt_Rut8_u89I1UBLUuadghpzPw?hl=en |title=AFP: Mexico Catholic Church seeks child sex abuse pardon |date=13 April 2010 |access-date=2013-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130145034/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jHFt_Rut8_u89I1UBLUuadghpzPw?hl=en |archive-date=30 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/2013/07/activists-demand-justice-for-victims-of-clerical-sex-abuse-in-mexico/ |title=Activists Demand Justice for Victims of Clerical Sex Abuse in Mexico - Inter Press Service |date=25 July 2013 |publisher=Ipsnews.net |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত আকাপুলকোত ছয়গৰাকী স্পেনিছ পৰ্যটক মহিলাৰ ওপৰত হোৱা হিংসাত্মক দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ ফলত মেক্সিকো পৰ্যটকৰ বাবে কিমান সুৰক্ষিত সেই বিষয়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-21350187 |title=Mexico hunts Acapulco Spanish tourist rape gang |work=BBC News |date=6 February 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

===[[নেদাৰলেণ্ড]]===
নেদাৰলেণ্ডৰ ধৰ্ষণৰ আইনত কোৱা হৈছে যে: &quot;যিজন ব্যক্তিয়ে হিংসাত্মক কাৰ্য্য বা আন কাৰ্য্যৰদ্বাৰা বা হিংসাৰ ভাবুকি বা আন কাৰ্য্যৰ ভাবুকিৰদ্বাৰা কোনো ব্যক্তিক শৰীৰৰ যৌন প্ৰৱেশকে ধৰি বা অন্তৰ্ভুক্ত কাৰ্য্যৰ অধীনত থাকিবলৈ বাধ্য কৰে, তেওঁ ধৰ্ষণৰ দোষী আৰু বাৰ বছৰৰ অধিক নহয় কাৰাদণ্ড বা পঞ্চম শ্ৰেণীৰ জৰিমনা ভৰিব লাগিব।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wetboek-online.nl/wet/Wetboek%20van%20Strafrecht.html#1824 |title=Wetboek van Strafrecht |publisher=Wetboek-online.nl |access-date=2014-02-03}}&lt;/ref&gt;

‘ধৰ্ষণ’ৰ অপৰাধৰ উপৰি অন্যান্য যৌন অপৰাধো আছে। ১৯৯১ চনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অবৈধ কৰি তোলা হৈছিল; সেই তাৰিখৰ আগতে ধৰ্ষণৰ সংজ্ঞা দিয়া হৈছিল যে পুৰুষে হিংসা বা ভাবুকি দি মহিলাক বিবাহৰ বাহিৰত যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল।&lt;ref&gt;http://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/rem/2012/1/ReM_2212-2508_2012_002_001_005.pdf {{dead link|date=April 2015}}&lt;/ref&gt;

ইউৰোপীয় সংঘৰ মৌলিক অধিকাৰ সংস্থাই ২০১৪ চনত প্ৰকাশ কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি ইউৰোপত মহিলাৰ বিৰুদ্ধে শাৰীৰিক আৰু যৌন হিংসাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱৰ হাৰ চতুৰ্থ স্থানত আছিল, ৪৫% মহিলাই এনে হিংসাৰ সন্মুখীন হৈছে, যিটো ইউৰোপীয় গড় ৩৩%তকৈ বহু ওপৰত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iamexpat.nl/read-and-discuss/expat-page/news/dutch-women-assaulted-per-cent-statistics|title=45 per cent of Dutch women have been assaulted|last=Wedia|access-date=2025-08-14|archivedate=2015-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324230924/http://www.iamexpat.nl/read-and-discuss/expat-page/news/dutch-women-assaulted-per-cent-statistics|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://fra.europa.eu/sites/default/files/fra-2014-vaw-survey-main-results_en.pdf |title=Violence against women: an EU-wide survey |access-date=2014-05-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307224554/http://fra.europa.eu/sites/default/files/fra-2014-vaw-survey-main-results_en.pdf |archive-date=7 March 2014 }}&lt;/ref&gt;

২০২০ চনত দৈনিক কাকত আলগেমীন ডাগব্লাডৰ তদন্তত প্ৰকাশ পাইছে যে ২০১৭ চনৰপৰা কোনো ন্যায়াধীশে কেতিয়াও ডাচ ধৰ্ষণৰ গোচৰত সৰ্বোচ্চ ১২ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিধান কৰা নাই। সৰ্বোচ্চ শাস্তি আছিল ছবছৰ, সৰ্বনিম্ন ২১ দিন। গড়ে এজন ধৰ্ষণকাৰীক এবছৰ পাঁচ মাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ad.nl/binnenland/zelden-rechtszaak-na-verkrachting~a7b27ec1/ |title=Zelden rechtszaak na verkrachting |access-date=2020-10-14 }}&lt;/ref&gt;

===নিকাৰাগুৱা===
২০১২ চনত নিকাৰাগুৱাই ৭৭৯ নং মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসাৰ বিৰুদ্ধে অবিচ্ছেদ্য আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখনে মহিলাৰ ওপৰত হোৱা বহুতো হিংসাৰ কাৰ্য্যক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰে, যেনে ঘৰুৱা হিংসা, য’ত বৈবাহিক ধৰ্ষণো অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ley No. 779 |url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/SILEG/Iniciativas.nsf/0/8f45bac34395458c062578320075bde4/$FILE/Ley%20No.%20779%20Ley%20Integral%20contra%20la%20Violencia.pdf |publisher=El Presidente de la República de Nicaragua |access-date=10 October 2018}}&lt;/ref&gt;

===[[নাইজেৰিয়া]]===
এমনেেষ্টি ইণ্টাৰনেচনেলৰ মতে, নাইজেৰিয়াত মহিলাসকলক আৰক্ষীয়ে ৰাজহুৱা ঠাইত, থানালৈ লৈ যোৱা সময়ত বা জেলত থকা পুৰুষ বন্দীক ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত ধৰ্ষণ আৰু অন্য যৌন নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন কৰাৰ ঘটনা ঘটিছে, আৰু কেতিয়াবা-কেতিয়াবা স্বীকাৰোক্তি বা তথ্য উলিয়াবলৈ যৌন হিংসা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr44/005/2014/en/ |access-date=22 May 2014 |title=Torture in Nigeria: In summary }}&lt;/ref&gt; নাইজেৰিয়াৰ ইবাদান পলিটেকনিকৰ এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে শিক্ষাৰ্থীৰ জীৱনকালত ১.৭% (পুৰুষৰ ২.৫% আৰু মহিলাৰ ১.১%) ধৰ্ষণ কৰিছিল আৰু ২.৭% (পুৰুষৰ ৫.৩% আৰু মহিলাৰ ০.৯%) ধৰ্ষণৰ চেষ্টা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ajol.info/index.php/ajrh/article/viewFile/83689/73709 |title=Prevalence and Factors Associated with Perpetration on Non-Consensual Sex among Students of a Tertiary Institution in Ibadan, Nigeria |access-date=2013-12-04}}&lt;/ref&gt; এছোথ ইষ্ট নাইজেৰিয়াৰ এবনি ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ২৯৫ গৰাকী মহিলা শিক্ষাৰ্থীৰ ভিতৰত ৩৬.৭%-ই অন্তত এবাৰ যৌন নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছিল আৰু ইয়াৰ ভিতৰত ৩২.৪% (মুঠ নমুনাৰ ১০.৮%) ধৰ্ষিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.ajol.info/index.php/jcmphc/article/view/84665 |title=Prevalence of sexual harassment/victimization of female students in Ebonyi State University Abakaliki, southeast Nigeria &amp;#124; Ogbonnaya &amp;#124; Journal of Community Medicine and Primary Health Care |journal=Journal of Community Medicine and Primary Health Care |volume=23 |issue=1–2 |pages=55–67 |date=21 January 2013 |access-date=2013-12-03|last1=Emma-Echiegu |first1=N. B. |last2=Ogbonnaya |first2=C. E. |last3=Ogbonnaya |first3=L. U. }}&lt;/ref&gt; ওয়ো ষ্টেটৰ বিদ্যালয়সমূহৰ ১২-১৯ বছৰ বয়সীয়া সামান্য/মধ্যম মানসিক অক্ষমতা থকা ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু স্বাভাৱিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ যৌন আচৰণ তুলনা কৰা এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে যৌনত অভিজ্ঞ মানসিক অক্ষমতা থকা মহিলাৰ ৬৮.৩%-ৰ ধৰ্ষণৰ ইতিহাস আছে, যি স্বাভাৱিক মহিলাৰ ২.৯%-ৰ সৈতে তুলনীয়।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Differences in HIV knowledge and sexual practices of learners with intellectual disabilities and non-disabled learners in Nigeria |pmc=3568677 | pmid=23394898 |volume=16 |year=2013 |journal=J Int AIDS Soc |pages=17331 | last1 = Aderemi | first1 = TJ | last2 = Pillay | first2 = BJ | last3 = Esterhuizen | first3 = TM |issue=1 | doi=10.7448/ias.16.1.17331}}&lt;/ref&gt; ২০০৭-২০১১ চনৰ ভিতৰত ইলে-ইফেৰ ৭৬ গৰাকী যৌন নিৰ্যাতিত ভুক্তভোগীৰ চিকিৎসা নথি বিশ্লেষণত দেখা গৈছে যে ৭৬.১%-ই আক্ৰমণৰ ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত চিকিৎসালয়ত সহায় বিচাৰিছিল, কিন্তু ৰেপ কিট প্ৰচলন নোহোৱাত কোনো ন্যায়-চৰিত্ৰৰ প্ৰমাণ সংগ্ৰহ কৰা হোৱা নাছিল।&lt;ref name=&quot;Badejoko_Nigeria&quot;&gt;{{cite journal|last1=Badejoko|first1=Olusegun|last2=Anyabolu|first2=Henry|last3=Badejoko|first3=Bolaji|last4=Ijarotimi|first4=Adebimpe|last5=Kuti|first5=Oluwafemi|last6=Adejuyigbe|first6=Ebunoluwa|title=Sexual assault in Ile-Ife, Nigeria|journal=Nigerian Medical Journal|date=2014|volume=55|issue=3|pages=254–259|doi=10.4103/0300-1652.132065|pmid=25013260|pmc=4089057 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ২০১৩ চনত নাইজেৰিয়াৰ ছয়টা ৰাজনৈতিক অঞ্চলৰ ৫৮৫ গৰাকী বয়স্ক লোকৰ মাজত কৰা এক মতামত গৱেষণাত ৩৪% লোকে ধৰ্ষণৰ মুখ্য কাৰণ হিচাপে ‘অশ্লীল পোছাক’ ক’লে আৰু ২৯% লোকে ব্যক্তিগতভাৱে কোনো ভুক্তভোগীক জানে বুলি কৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://noi-polls.com/index.php?s_id=3&amp;p_id=220&amp;p_pt=1&amp;parent=11#.Umw8R_mTh-d |title=Welcome to NOI-Polls |publisher=Noi-polls.com |access-date=2013-12-03 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029204752/http://noi-polls.com/index.php?s_id=3&amp;p_id=220&amp;p_pt=1&amp;parent=11#.Umw8R_mTh-d |url-status=dead |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029204752/http://noi-polls.com/index.php?s_id=3&amp;p_id=220&amp;p_pt=1&amp;parent=11#.Umw8R_mTh-d |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[উত্তৰ কোৰিয়া]]===
উত্তৰ কোৰিয়াত যৌন হিংসা সম্পৰ্কীয় পৰিস্থিতিৰ মূল্যায়ন কৰাটো অতি কঠিন কাৰণ উত্তৰ কোৰিয়া কৰ্তৃপক্ষই বিদেশী তদন্তকাৰীক দেশখনত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিবলৈ অনিচ্ছুক।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa24/010/2013/en/ |date=2013 |access-date=22 May 2014 |title=North Korea: New satellite images show continued investment in the infrastructure of repression }}&lt;/ref&gt; ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এটা পেনেলে কয় যে ৰাজনৈতিক শিবিৰত বন্দী জনসংখ্যাক পদ্ধতিগতভাৱে নিঃশেষ কৰা, নিৰ্যাতন, ধৰ্ষণ, বলপূৰ্বক গৰ্ভপাত আৰু অনাহাৰৰ বলি কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26223180|title=UN North Korea report main findings|journal=BBC News|date=17 February 2014|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt; ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি এই শিবিৰসমূহৰ মহিলাসকলক পদ্ধতিগতভাৱে প্ৰহৰীৰদ্বাৰা ধৰ্ষণ কৰি চীনত মানৱ সৰবৰাহকাৰীৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.euronews.com/2014/02/17/north-korea-s-gulag-horrors-condemned-by-un|title=North Korea's gulag horrors condemned by UN|date=17 February 2014|work=EuroNews.com|access-date=18 March 2017|archive-date=5 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805025813/http://www.euronews.com/2014/02/17/north-korea-s-gulag-horrors-condemned-by-un|url-status=dead|archivedate=5 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170805025813/http://www.euronews.com/2014/02/17/north-korea-s-gulag-horrors-condemned-by-un|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

===নৰৱে===
২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত প্ৰকাশ পোৱা এটা নতুন প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে সমীক্ষাত অংশগ্ৰহণ কৰা ২২ শতাংশ মহিলাই তেওঁলোকক ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/abKO1d/ny-rapport-en-av-fem-norske-kvinner-har-blitt-voldtatt |title=Ny rapport: Én av fem norske kvinner har blitt voldtatt
 |publisher=VG | date=February 2023 |access-date=28 February 2023 |language=no }}&lt;/ref&gt;

===[[পাকিস্তান]]===
পাকিস্তানত ধৰ্ষণ উল্লেখযোগ্য, আৰু শেহতীয়া সময়ত ইয়াৰ বৃদ্ধি অব্যাহত আছে। এটা ক্ষেত্ৰত এগৰাকী কিশোৰীক জীৱিত অৱস্থাত জ্বলাই দিয়া হৈছিল, কিয়নো তাই ধৰ্ষণৰ প্ৰতিহত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/Pakistani-girl-burnt-alive-for-resisting-rape/articleshow/21306571.cms |title=Pakistani girl burnt alive for resisting rape - The Times of India |publisher=Timesofindia.IndiaTimes.com |access-date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt;

২০১৫ চনত পাকিস্তানৰ ইতিহাসত শিশু নিৰ্যাতনৰ এক বৃহৎ অপৰাধৰ আৱিষ্কাৰ হৈছিল। প্ৰায় ২৮০ জনক ধৰ্ষণ কৰি চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। এই ধৰ্ষণকাৰী কিছুমানে এই ভিডিঅ’ ক্লিপবোৰ ব্যৱহাৰ কৰি সেই শিশুসকলৰ পিতৃ-মাতৃক ব্লেকমেইল কৰিছিল। ভুক্তভোগীৰ অধিকাংশই আছিল ১৪ বছৰৰ তলৰ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.com/en/massive-child-abuse-scandal-unveiled-in-pakistan/a-18636820|title=Massive child abuse scandal unveiled in Pakistan - News - DW.COM - 09.08.2015|first=Deutsche Welle|last=(www.dw.com)|work=DW.com|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt;

===পাপুয়া নিউ গিনি===
পাপুয়া নিউ গিনিত যৌন হিংসাৰ হাৰ অতি উচ্চ, যিটো অতি পুৰুষ প্ৰধান সংস্কৃতি আৰু দৈনন্দিন জীৱনত হিংসাক অতি গ্ৰহণযোগ্য সংস্কৃতিৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ বাবে বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2013/09/130914-rape-asia-pacific-un-men-violence-women/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916011153/http://news.nationalgeographic.com/news/2013/09/130914-rape-asia-pacific-un-men-violence-women/ |url-status=dead |archive-date=16 September 2013 |title=UN Study Looks at High Rate of Rape |publisher=News.nationalgeographic.com |date=14 September 2013 |access-date=3 December 2013 |archivedate=16 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130916011153/http://news.nationalgeographic.com/news/2013/09/130914-rape-asia-pacific-un-men-violence-women/ |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০০৩ চনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধমূলক বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;unwomen-asiapacific.org&quot;/&gt; ১৯৯৩ চনত পিএনজি ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ৰিচাৰ্চৰ এক সমীক্ষা অনুসৰি পাপুয়া নিউগিনিৰ প্ৰায় ৫৫% মহিলাই ধৰ্ষণৰ বলি হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title= Key Statistics |url= http://www.rugbyleagueagainstviolence.org/wp-content/uploads/2013/06/Key-Statistics.pdf |access-date= 12 November 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141112095030/http://www.rugbyleagueagainstviolence.org/wp-content/uploads/2013/06/Key-Statistics.pdf |archive-date= 12 November 2014 |archivedate= 12 November 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141112095030/http://www.rugbyleagueagainstviolence.org/wp-content/uploads/2013/06/Key-Statistics.pdf |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বহু দেশৰ পুৰুষ আৰু হিংসাৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে বৌগেইনভিল দ্বীপৰ ৬২% পুৰুষে এগৰাকী মহিলাক ধৰ্ষণ কৰিছে আৰু ৭.৬% পুৰুষে এজন পুৰুষক ধৰ্ষণ কৰিছে। ১৪% লোকে দলবদ্ধ ধৰ্ষণত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ৭% লোকে কয় যে তেওঁলোকক আন এজন পুৰুষে ধৰ্ষণ কৰিছে। 

সংগী ধৰ্ষণতকৈ অসংগী ধৰ্ষণ বেছিকৈ সংঘটিত হৈছিল। ধৰ্ষণৰ কথা কোৱা ৬৯.৩% পুৰুষে এবাৰতকৈ অধিক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ১৫.৫% লোকে চাৰিগৰাকী বা তাতকৈ অধিক মহিলা বা ছোৱালীক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ৭১% লোকে ধৰ্ষণৰ আঁৰৰ প্ৰেৰণা যৌন প্ৰাপ্য বুলি কয়, ৬৩% লোকে মনোৰঞ্জনৰ বাবে ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয়, আৰু ৫০% লোকে খঙত বা মহিলাক শাস্তি দিবলৈ ধৰ্ষণ কৰা বুলি কয়। ৫২.২% লোকে নিজৰ অপৰাধৰ বাবে কাৰাগাৰত ভৰ্তি হৈছিল। জৰীপ কৰা ৯টা অঞ্চলৰ ভিতৰত এইটোৱেই আছিল কাৰাদণ্ডৰ হাৰ সৰ্বাধিক।&lt;ref name=&quot;unwomen-asiapacific.org&quot;/&gt;

===[[কাটাৰ]]===
কাটাৰত [[মধ্যপ্ৰাচ্য|মধ্যপ্ৰাচ্যৰ]] বেছিভাগ দেশৰ দৰে, বিবাহৰ বাহিৰত যৌন সম্পৰ্ক অবৈধ। ধৰ্ষণ বা যৌন হিংসাৰ ৰিপ'ৰ্ট দিয়া মহিলাসকলৰ বিৰুদ্ধে &quot;অবৈধ সম্পৰ্ক&quot;ৰ অভিযোগ উত্থাপন হোৱাৰ আশংকা থাকে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/news/qatar-un-review-crucial-reforms-needed-protect-women-and-migrant-workers-2014-05-07|title=Qatar UN review: Crucial reforms needed to protect women and migrant workers|work=Amnesty.org|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt; এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেলে ৰিপ'ৰ্ট কৰিছে যে প্ৰব্ৰজিত ঘৰুৱা শ্ৰমিকসকলৰ যৌন নিৰ্যাতনৰ আশংকা অতি বেছি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=MY SLEEP IS MY BREAK |url=https://www.amnesty.org/en/documents/mde22/004/2014/en/ |access-date=22 May 2014 }}&lt;/ref&gt; ২০১২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে কমিটীয়ে &quot;প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকৰ শাৰীৰিক নিৰ্যাতন, যৌন হিংসা, ধৰ্ষণ আৰু ধৰ্ষণৰ চেষ্টাৰ অসংখ্য অভিযোগ&quot; উল্লেখ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bettercarenetwork.org/violence/search/closeup.asp?infoID=28271|title=Welcome to the Better Care Network! - Better Care Network|work=BetterCareNetwork.org|access-date=18 March 2017|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923184051/http://www.bettercarenetwork.org/violence/search/closeup.asp?infoID=28271|url-status=dead|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923184051/http://www.bettercarenetwork.org/violence/search/closeup.asp?infoID=28271|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

===ৰুৱাণ্ডা===
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অনুমান অনুসৰি ১৯৯৪ চনত ৰুৱাণ্ডাত হোৱা গণহত্যাৰ সময়ত এক লাখৰপৰা আঢ়ৈ লাখলৈকে মহিলা ধৰ্ষিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/en/preventgenocide/rwanda/about/bgsexualviolence.shtml |title=Background Information on Sexual Violence used as a Tool of War - Outreach Programme on the Rwanda Genocide and the United Nations |publisher=Un.org |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; ধৰ্ষণক যুদ্ধৰ অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু এই ধৰ্ষণৰপৰা জন্ম হোৱা অসংখ্য সন্তান আছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/newsnight/8768943.stm |title=Newsnight - Rwanda's children of rape |work=BBC News |date=30 June 2010 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; ধৰ্ষিত হোৱা বহু মহিলা [[এইডছ|এইচ আই ভি/এইডছত]] আক্ৰান্ত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/3586409.stm |title=Programmes &amp;#124; Panorama &amp;#124; Rwanda: 10 quick facts |work=BBC News |date=2 April 2004 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

২০০৯ চনত ৰুৱাণ্ডাই এখন আইন গ্ৰহণ কৰে যিয়ে দেশখনৰ ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rwanda: Law No. 59/2008 of 2008 on Prevention and Punishment of Gender-Based Violence |url=http://www.refworld.org/docid/4a3f88812.html |website=Refworld |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |access-date=4 June 2018 |language=en |date=10 September 2008}}&lt;/ref&gt;

===[[চৌদি আৰব]]===
চৌদি আৰবত সাধাৰণ অপৰাধৰ হাৰ আমেৰিকাতকৈ ১০০ গুণ কম। ১৯৮১ চনত বলপূৰ্বক ধৰ্ষণৰ হাৰ আছিল এক লাখৰ ভিতৰত ০.৩৩। বদৰ-এল-দিন আলীয়ে কৈছে যে ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে চৌদি আৰবৰ সংস্কৃতিৰ এক সমন্বয়ৰ অৱস্থা, য’ত সকলোৱে আপোচবিহীনভাৱে একে মূল্যবোধৰ অংশীদাৰ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=ALI|first=BADR-EL-DIN|date=1985-01-01|title=Islamic Law And Crime: The Case Of Saudi Arabia|journal=International Journal of Comparative and Applied Criminal Justice|volume=9|issue=1–2|pages=45–57|doi=10.1080/01924036.1985.9688820|issn=0192-4036}}&lt;/ref&gt;

=== [[ছোমালিয়া]] ===
২০১২ চনত, ছোমালিয়াত প্ৰতিৱেদন কৰা ধৰ্ষণৰ হাৰ ২%-ৰপৰা ১৩%-লৈ আছিল।&lt;ref name=&quot;Shdrt&quot;&gt;{{cite web|title=Somalia Human Development Report 2012|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/reports/242/somalia_report_2012.pdf|publisher=UNDP|access-date=20 February 2014}}&lt;/ref&gt; যৌন আক্ৰমণৰ সৰ্বাধিক ঘটনাই দক্ষিণ ছোমালিয়াৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰসংগত সংঘটিত হৈছিল। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মতে, ২০১২ চনত আইডিপি শিবিৰসমূহত অন্তত ২,৯২৪টা ধৰ্ষণৰ ঘটনা ঘটিছিল। ভুক্তভোগীৰ এক তৃতীয়াংশৰ বয়স ১৮ বছৰৰ তলত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rape and sexual violence in Somalia - An ongoing epidemic |url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr52/009/2013/en/ |publisher=Amnesty International |access-date=25 June 2014 }}&lt;/ref&gt; সমস্যাটো সমাধান কৰিবলৈ, ২০১৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰপৰা কেন্দ্ৰীয় কৰ্তৃপক্ষই লিংগ-ভিত্তিক হিংসা তদন্ত আৰু প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ বিশেষ অপৰাধ ইউনিট গঠন কৰাৰ লগতে যৌন আক্ৰমণৰ বলি হোৱাসকলৰ বাবে পৃথক ক্লিনিক নিৰ্মাণৰ প্ৰক্ৰিয়াত আছিল। ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়ব্যৱস্থা, সুৰক্ষা আৰু আৰক্ষী বাহিনীয়ে একেলগে বেলেগকৈ লিংগ-সম্পৰ্কীয় প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল যি বৃহৎ সংস্কাৰ প্ৰচেষ্টাৰ এটা অংশ আছিল।&lt;ref name=&quot;Sphaswffftrotmv&quot;&gt;{{cite news|title=Somalia President Hassan applauds Somali women for fighting for the rights of the most vulnerable|url=http://horseedmedia.net/2013/12/04/somalia-president-hassan-applauds-somali-women-fighting-rights-vulnerable/|access-date=20 February 2014|newspaper=Horseed Media|date=4 December 2013}}&lt;/ref&gt; ২০১৪ চনৰ জুন মাহত, ছোমালি চৰকাৰে স্থানীয় নাগৰিক সমাজ গোটৰ সৈতে একেলগে যৌন হিংসাৰ বিৰুদ্ধে ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যপদ্ধতি আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Prsgwulogs&quot;&gt;{{cite news |title=Press Release: Somali Government welcomes UK's leadership on Global Summit to End Sexual Violence in Conflict and given particular attention to Somalia |url=http://goobjoog.com/en/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2704:press-release-somali-government-welcomes-uk-s-leadership-on-global-summit-to-end-sexual-violence-in-conflict-and-given-particular-attention-to-somalia&amp;catid=124:local-news&amp;Itemid=653 |archive-url=https://archive.today/20140622195116/http://goobjoog.com/en/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2704:press-release-somali-government-welcomes-uk-s-leadership-on-global-summit-to-end-sexual-violence-in-conflict-and-given-particular-attention-to-somalia&amp;catid=124:local-news&amp;Itemid=653 |url-status=dead |archive-date=22 June 2014 |access-date=22 June 2014 |agency=Goobjoog |date=10 June 2014 |archivedate=22 June 2014 |archiveurl=https://archive.today/20140622195116/http://goobjoog.com/en/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2704:press-release-somali-government-welcomes-uk-s-leadership-on-global-summit-to-end-sexual-violence-in-conflict-and-given-particular-attention-to-somalia&amp;catid=124:local-news&amp;Itemid=653 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]===
[[File:Listening to girls in Zambia (8220719638).jpg|thumb|upright=1.2|শেহতীয়াকৈ জাম্বিয়াৰ লুছাকাত স্কুলীয়া ছোৱালীৰ ওপৰত কৰা এক সমীক্ষাত ৫৩% য়ে জনাইছে যে তেওঁলোকৰ স্কুলৰ ছোৱালী যৌন নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছে। ]]
&quot;দক্ষিণ আফ্ৰিকাত ধৰ্ষণ ইমানেই সাধাৰণ যে ইয়াৰ বাতৰিটো প্ৰায়েই নহয়। স্থানীয় বাতৰি কাকতৰ ভিতৰৰ পৃষ্ঠাত বৃদ্ধা মহিলা আৰু কেঁচুৱাৰ ধৰ্ষণৰ ৰূপৰেখা চাৰি শাৰীৰ গল্পত উল্লেখ কৰা হৈছে, কিন্তু বেছিভাগ যৌন নিৰ্যাতনে কোনো জনসাধাৰণৰ মনোযোগ নাপায়।&quot; &lt;ref name=star&gt;{{cite news| url=https://www.thestar.com/news/world/2013/02/11/south_africa_gang_rape_a_symbol_of_nations_problem.html
| title=South Africa gang rape a symbol of nation's problem| first=Erin| last=Conway-Smith| date=11 February 2013| access-date=12 March 2013| newspaper=GlobalPost| publisher=Toronto Star Newspapers Ltd}}&lt;/ref&gt; 

২০১৬ চনত আৰক্ষীয়ে ৩৯,৮২৮টা ধৰ্ষণ ৰেকৰ্ড কৰিছিল যাৰ অৰ্থ হৈছে ধৰ্ষণৰ হাৰ ৭১.৩।&lt;ref name=&quot;South Africa&quot;&gt;{{cite web |title=Crime situation in South Africa 1 April 2016 – 31 March 2017 |url=https://www.saps.gov.za/services/final_crime_stats_presentation_24_october_2017.pdf |publisher=South African Police Service |access-date=10 October 2018 |archivedate=28 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028112642/https://www.saps.gov.za/services/final_crime_stats_presentation_24_october_2017.pdf |deadurl=yes }}{{full citation needed|date=October 2018}}&lt;/ref&gt;

===দক্ষিণ চুদান===
দক্ষিণ চুদানত বৈবাহিক ধৰ্ষণক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰা হোৱা নাই; ধৰ্ষণৰ আইনখনে ইয়াক ইয়াৰ সংজ্ঞাৰপৰা বাদ দিছে যে &quot;এই ধাৰাটোৰ অৰ্থ অনুসৰি বিবাহিত দম্পতীৰ যৌন সম্পৰ্ক ধৰ্ষণ নহয়।&quot; (ধাৰা ২৪৭)।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/Laws--Legislation--Policies/mainColumnParagraphs/0/content_files/file12/15.pdf |title=Child marriage |publisher=Goss-online.org |access-date=2013-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://swap.stanford.edu/20130912135220/http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/Laws--Legislation--Policies/mainColumnParagraphs/0/content_files/file12/15.pdf |archive-date=12 September 2013 }}&lt;/ref&gt; দক্ষিণ চুদানত বাল্যবিবাহ সাধাৰণ কথা, আৰু ইয়াৰ ফলত প্ৰায়ে শিশু যৌন নিৰ্যাতনৰ সৃষ্টি হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2013/06/14/q-child-marriage-and-violations-girls-rights |title=Q &amp; A: Child Marriage and Violations of Girls' Rights &amp;#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=14 June 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2013/06/13/south-sudan-ending-child-marriage-will-require-comprehensive-approach |title=In South Sudan, Ending Child Marriage Will Require a Comprehensive Approach &amp;#124; Human Rights Watch |publisher=Hrw.org |date=13 June 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; ধৰ্ষণৰ আইনত সন্মতিৰ বয়স ১৮ বছৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে যদিও বিবাহৰ ভিতৰত এই কথা প্ৰযোজ্য নহয়। ফৌজদাৰী আইনখনে অন্যান্য আচৰণৰ লগতে ব্যভিচাৰ আৰু সমকামিতাক অপৰাধমূলক বুলি গণ্য কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/Laws--Legislation--Policies/mainColumnParagraphs/0/content_files/file12/15.pdf |title=The Penal Code Act, 2008 |publisher=Goss-online.org |access-date=2013-12-04 |url-status=dead |archive-url=https://swap.stanford.edu/20130912135220/http://www.goss-online.org/magnoliaPublic/en/Laws--Legislation--Policies/mainColumnParagraphs/0/content_files/file12/15.pdf |archive-date=12 September 2013 }}&lt;/ref&gt;

===[[দক্ষিণ কোৰিয়া]]===
শেহতীয়া বছৰবোৰত ৰাষ্ট্ৰপতি পাৰ্ক গেউন-হাইৰ নিৰ্দেশত দক্ষিণ কোৰিয়াৰ যৌন অপৰাধ আইনসমূহ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে, যাৰ ফলত ৰিপ'ৰ্টৰ হাৰ বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৫ চনত বিদেশীৰ বিৰুদ্ধে যৌন নিৰ্যাতনৰ বাতৰি ২০০৮ চনৰ তুলনাত ৪০% বৃদ্ধি পাইছে। শেহতীয়াকৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে প্ৰতিৱেদন, আশংকা, বিচাৰ আদি সকলো বৃদ্ধি পাইছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = South Korea 2015 Crime and Safety Report|url = https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=17513|website = www.osac.gov|access-date = 18 October 2015}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; কিন্তু সমাজত নাৰীৰ স্থানৰ পৰম্পৰাগত দৃষ্টিভংগীৰ বাবে ভুক্তভোগীয়ে প্ৰায়ে কলংক অনুভৱ কৰে আৰু যদিও ধৰ্ষণৰ দোষী সাব্যস্ত হ'লে অপৰাধীক সাত বছৰৰপৰা আজীৱন কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হ'ব পাৰে, দোষী সাব্যস্ত হোৱাৰ ফলত কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি খুব কমেইহে হয়।&lt;ref&gt;{{Cite news|title = South Korea Struggles to Confront Stigma of Sexual Assaults|url = https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304682504579154571193810410|newspaper = Wall Street Journal|access-date = 18 October 2015|issn = 0099-9660|first = Jason|last = Strother}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Raped and alone in a foreign land|url = http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130423001036|website = www.koreaherald.com|access-date = 18 October 2015|date = 23 April 2013}}&lt;/ref&gt;

===[[শ্ৰীলংকা]]===
শ্ৰীলংকাত শেহতীয়াকৈ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে যে গৃহ-যুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছতো শ্ৰীলংকাৰ নিৰাপত্তা বাহিনীৰদ্বাৰা ধৰ্ষণ আৰু নিৰ্যাতন বছৰ বছৰ ধৰি অব্যাহত আছে।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Harrison |first=Frances |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24849699 |title='Tamils still being raped and tortured' in Sri Lanka |work=BBC News |date=9 November 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; শ্ৰীলংকাত এটা গড় ধৰ্ষণৰ গোচৰৰ সমাধান হ'বলৈ ৬ৰপৰা ১২ বছৰ সময় লাগে।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Foreign &amp; Commonwealth Office |url=https://www.gov.uk/government/news/foreign-secretary-speech-preventing-sexual-violence-in-sri-lanka |title=Foreign Secretary speech: Preventing sexual violence in Sri Lanka - Press releases |publisher=GOV.UK |date=13 November 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পুৰুষ আৰু হিংসাৰ ওপৰত কৰা বহু দেশৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে শ্ৰীলংকাৰ পুৰুষৰ নমুনাৰ ১৪.৫% লোকে জীৱনৰ কোনো এটা সময়ত ধৰ্ষণ কৰিছিল। যোৱা এটা বছৰত ৪.৯% লোকে ধৰ্ষণ কৰিছিল। ২.৭% লোকে আন এজন পুৰুষক ধৰ্ষণ কৰিছিল। ১.৬% লোকে দলবদ্ধ ধৰ্ষণত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ধৰ্ষণ কৰা ৯৬.৫% পুৰুষে কোনো আইনী পৰিণতিৰ সন্মুখীন হোৱা নাছিল। ৬৫.৮% লোকে পিছত চিন্তিত বা দোষী অনুভৱ কৰা নাছিল। ৬৪.৯% ধৰ্ষণকাৰীয়ে এবাৰতকৈ অধিক ধৰ্ষণ কৰিছিল, আৰু ১১.১% ধৰ্ষণকাৰীয়ে চাৰিগৰাকী বা তাতকৈ অধিক ছোৱালী বা মহিলাক ধৰ্ষণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;unwomen-asiapacific.org&quot;/&gt;

===[[চুদান]]===
ধৰ্ষণৰ আইনত কোৱা হৈছে যে: &quot;যি কোনো ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ সন্মতি অবিহনে ব্যভিচাৰ বা ছ'ড'মিৰদ্বাৰা যৌন সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে, তেওঁক ধৰ্ষণৰ অপৰাধ কৰা বুলি গণ্য কৰা হ'ব।&quot; &lt;ref name=&quot;redress.org&quot;&gt;{{cite web |title=REFORMING SUDAN'S LEGISLATION ON RAPE AND SEXUAL VIOLENCE |url=http://www.redress.org/downloads/country-reports/Position%20Paper%20Rape%205%20SEPT%2008%20_3_.pdf |website=REDRESS |access-date=10 October 2018 |date=September 2008}}&lt;/ref&gt;

দাৰফুৰত ধৰ্ষণ আৰু অন্যান্য ধৰণৰ যৌন হিংসাক বৃহৎ পৰিসৰত যুদ্ধৰ অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr54/076/2004/en/ |access-date=18 March 2014 |title=Sudan, Darfur: Rape as a weapon of war }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3549325.stm |work=BBC News |title=Mass rape atrocity in west Sudan |date=19 March 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7333844.stm |work=BBC News |first=James |last=Read |title=Darfur women still face rape risk |date=7 April 2008}}&lt;/ref&gt;

===ছুইডেন===
[[File:Rape rate per 100,000 - country comparison - United Nations 2012.svg|right|thumb|300px|নিৰ্বাচিত দেশসমূহৰ ৰিপৰ্ট কৰা ধৰ্ষণৰ হাৰৰ তুলনা, ২০১২]]

ছুইডেনৰ নেচনেল কাউন্সিল ফৰ ক্ৰাইম প্ৰিভেনচন (Brå)ৰ মতে ২০১২ চনত ছুইডেনত প্ৰতি এক লাখ জনসংখ্যাৰ বিপৰীতে ৬৬টা ধৰ্ষণৰ ৰিপৰ্ট পোৱা গৈছিল। 

===[[ছিৰিয়া]]===
ছিৰিয়াৰ গৃহ-যুদ্ধৰ সৈতে যুদ্ধ ধৰ্ষণৰ উচ্চ প্ৰাদুৰ্ভাৱ জড়িত হৈ আছে, যাৰ ফলত ভুক্তভোগীসকলক তেওঁলোকৰ আত্মীয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰদ্বাৰা কলংকিত কৰা হৈছে, আৰু পাছলৈ হত্যা, বলপূৰ্বক বিবাহ, আৰু বাল্যবিবাহৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trust.org/item/20131204182854-8hegf/|title=Syrian war causing 'honour killings', child marriages - doctor|work=Trust.org|access-date=18 March 2017|archive-date=27 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227185441/http://www.trust.org/item/20131204182854-8hegf/|url-status=dead|archivedate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227185441/http://www.trust.org/item/20131204182854-8hegf/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইউৰো মেডিটেৰেনিয়ান হিউমেন ৰাইটছ নেটৱৰ্ক (EMHRN)ৰ মতে, সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰপৰা প্ৰায় ৬,০০০ মহিলা ধৰ্ষিত হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-25100122|title=Syria conflict: Women 'targets of abuse and torture'|journal=BBC News|date=26 November 2013|access-date=18 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Nasar |first1=Sema |title=Violence against Women, Bleeding Wound in the Syrian Conflict |url=http://www.euromedrights.org/eng/wp-content/uploads/2013/11/Doc-report-VAW-Syria.pdf |publisher=Euro-Mediterranean Human Rights Network |access-date=10 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328000723/http://www.euromedrights.org/eng/wp-content/uploads/2013/11/Doc-report-VAW-Syria.pdf |archive-date=28 March 2014 |date=November 2013 |archivedate=28 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228085327/http://www.euromedrights.org/eng/wp-content/uploads/2013/11/Doc-report-VAW-Syria.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[তাঞ্জানিয়া]]===
১২ বা ততোধিক বয়সৰ ১০০৪ জন মহিলাৰ ওপৰত কৰা এটা সমীক্ষাত, ২০% মহিলাই নিজৰ জীৱনত ধাৰাবাহিকভাৱে ধৰ্ষিত হোৱাৰ কথা জনাইছিল। তাৰে কেৱল ১০% মহিলাই ঘটনাটো আৰক্ষীক জনাইছিল। ৯২.৪% ঘটনাত ধৰ্ষণকাৰী আৰু ধৰ্ষিতৰ পৰিচিত উল্লেখ আছিল। নগৰ বা উপনগৰ এলেকাত বসবাস কৰা মহিলাৰ ধৰ্ষণৰ হাৰত কোনো পৰিসংখ্যাগত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য নাছিল। নমুনাৰ ৭% মহিলাই যোৱা দুবছৰৰ ভিতৰত ধৰ্ষণৰ বলি হোৱা বুলি জনাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bioline.org.br/request?rh04048 |title=Bioline International Official Site (site up-dated regularly) |publisher=Bioline.org.br |date=29 November 2013 |access-date=2013-12-03 |archivedate=2013-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102210006/http://www.bioline.org.br/request?rh04048 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===[[তুৰস্ক]]===
২০১৩ চনত দ্য গাৰ্ডিয়ানে কুৰ্দি সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন পি কে কেৰ কৰ্মীসকলে তুৰ্কী চৰকাৰে মতানৈক্য দমন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰা কয়দীসকলৰ ওপৰত ব্যাপক যৌন নিৰ্যাতনৰ দাবীৰ বিষয়ে বাতৰি প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Meral Duzgun|date=10 June 2013|url=https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/jun/10/turkey-history-sexual-violence |title=Turkey: a history of sexual violence |journal=The Guardian |access-date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt;

===[[যুক্তৰাজ্য]]===
২০০০ চনৰ ব্ৰিটিছ ক্ৰাইম চাৰ্ভেত দেখা গৈছে যে ১৯৯৯ চনত [[ইংলেণ্ড]] আৰু ৱেলছত ৬১,০০০ মহিলা ধৰ্ষণ কৰা হৈছিল। এইটোও ৰিপ'ৰ্ট কৰা হৈছে যে প্ৰায় ৭৫৪,০০০ মহিলা, ১৬ বছৰৰ ওপৰৰ, তেওঁলোকৰ জীৱনত অন্ততঃ এবাৰ ধৰ্ষণ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Myhill|first1=Andy|last2=Allen|first2=Jonathan|date=2002|title=Rape and sexual assault of women: The extent and nature of the problem: Home Office research study 237|url=http://dx.doi.org/10.1037/e454842008-001|access-date=2021-05-30|website=PsycEXTRA Dataset|doi=10.1037/e454842008-001|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ২০০১ চনত বিচিএছ ( ব্ৰিটিছ ক্ৰাইম চাৰ্ভে )-এ ইয়াৰ আগৰ বছৰত ১৬ বছৰৰ ওপৰৰ ৪৭,০০০ মহিলাক ধৰ্ষণ কৰা বুলি জানিব পৰা গৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Walby|first1=Sylvia|last2=Allen|first2=Jonathan|date=2004|title=Domestic Violence, Sexual Assault And Stalking: Findings from The British Crime Survey|url=http://dx.doi.org/10.1037/e649462007-001|access-date=2021-05-30|website=PsycEXTRA Dataset|doi=10.1037/e649462007-001|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

===[[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]===
[[File:Rapes per 1000 people 1973-2003.jpg|right|thumb|300px|আমেৰিকাত প্ৰতি ১০০০ লোকৰ বিপৰীতে ধৰ্ষণৰ হাৰ, ১৯৭৩–২০০৩]]
২০১১ চনত আমেৰিকাৰ ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু প্ৰতিৰোধ কেন্দ্ৰই (CDC) লক্ষ্য কৰিছিল যে আমেৰিকাৰ &quot;প্ৰায় ২০% মহিলাই&quot; জীৱনৰ কোনোবা এটা সময়ত ধৰ্ষণ বা ধৰ্ষণৰ চেষ্টাৰ সন্মুখীন হৈছিল। ইয়াৰে এক তৃতীয়াংশতকৈ অধিক ভুক্তভোগীক ১৮ বছৰ বয়সৰ আগতেই ধৰ্ষণ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;CDC&quot;&gt;{{cite news |date=15 December 2011 |title=Nearly 97% of women in the US are raped or suffer attempted rape at some point in their lives, a US study says. |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-16192494 |access-date=15 December 2011 |newspaper=BBC World}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NISVS2010&quot;&gt;{{cite web |title=National Intimate Partner and Sexual Violence Survey 2010 Summary Report |url=https://www.cdc.gov/violenceprevention/pdf/nisvs_report2010-a.pdf |access-date=16 August 2016 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt;

===[[য়েমেন]]===
য়েমেনৰ আইনত বৈবাহিক ধৰ্ষণক স্বীকৃতি দিয়া হোৱা নাই আৰু বিবাহৰ বাবে ন্যূনতম বয়সৰ কথাও নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। বাল্য-বিবাহ আৰু বিবাহৰ ভিতৰত শিশু ধৰ্ষণৰ বিষয়সমূহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খবৰ হিচাপে পৰিগণিত হোৱাৰ লগতে আইনগত পৰিৱৰ্তনৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-24083127 |title=Yemeni minister seeks law to end child marriage |work=BBC News |date=13 September 2013 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; প্ৰাপ্তবয়স্ক স্বামীৰ হিংসাত্মক ধৰ্ষণৰ ফলত কমবয়সীয়া ছোৱালীৰ মৃত্যুৰ লগতে প্ৰসৱৰ সময়ত মৃত্যুৰ খবৰ আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite news|author=Mohammed Jamjoom|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/meast/04/09/yemen.child.bride.death/index.html?hpt=Sbin |title=Yemeni child bride dies of internal bleeding |publisher=CNN.com |access-date=2013-12-03 |date=9 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.news.com.au/newstest2/archive-old-assets/yemeni-child-bride-dies-of-bleeding-after-intercourse/story-e6frfkyi-1225851585843 |title=Yemeni child bride dies of bleeding after intercourse |work=News.com.au |date=8 April 2010 |access-date=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131028090014/http://www.news.com.au/newstest2/archive-old-assets/yemeni-child-bride-dies-of-bleeding-after-intercourse/story-e6frfkyi-1225851585843 |archivedate=2013-10-28 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Mohammed Jamjoom|url=http://edition.cnn.com/2009/HEALTH/09/14/yemen.childbirth.death/index.html |title=Yemeni girl, 12, dies in painful childbirth |publisher=CNN.com |date=14 September 2009 |access-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2013/09/15/world/meast/yemen-child-bride/index.html |title=Yemen minister on child marriage: Enough is enough |publisher=CNN.com |access-date=2013-12-03 |date=16 September 2013}}&lt;/ref&gt; হিউমেন ৰাইটছ ৱাচে কয় যে &quot;শিশু বিবাহ আৰু বলপূৰ্বক বিবাহ ব্যাপকভাৱে চলি আছে, ইয়াৰ ফলত কণমানি ছোৱালীক ঘৰুৱা হিংসা আৰু মাতৃৰ মৃত্যুৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয় আৰু তেওঁলোকৰ শিক্ষা ছেদ কৰা হয়।&quot; &lt;ref&gt;{{cite book|url=https://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-yemen |title=World Report 2012: Yemen &amp;#124; |publisher=Human Rights Watch |access-date=2013-12-03|date=22 January 2012 }}&lt;/ref&gt;

==আৰু চাওক==
{{Div col|2}}
* [[ধৰ্ষণ]]
* [[ভাৰতত ধৰ্ষণ]]
* [[বাংলাদেশ মুক্তিযুদ্ধৰ সময়ত ধৰ্ষণ]]
* [[অভিসাৰ ধৰ্ষণ]]
* [[মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা]]
* [https://as.m.wikipedia.org/wiki/সাঁচ:মহিলাৰ_বিৰুদ্ধে_হিংসা মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা (সাঁচ)]
* [[ইভ-টিজিং]]
* [[কুমাৰী শুদ্ধিকৰণ জনবিশ্বাস]]
* [[কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতন (প্ৰতিৰোধ, নিষেধাজ্ঞা আৰু প্ৰতিকাৰ) আইন, ২০১৩|কৰ্মক্ষেত্ৰত মহিলাৰ যৌন নিৰ্যাতন আইন]]
* [[ধিং দলবদ্ধ ধৰ্ষণ কাণ্ড]]
* [[ভাচাটি গণ ধৰ্ষণ]]
* [[ফুলমনি দাসী ধৰ্ষণ গোচৰ]]
* [[শক্তি মিল দলবদ্ধ ধৰ্ষণ]]
* [[২০১২ দিল্লীৰ দলবদ্ধ ধৰ্ষণ আৰু হত্যা]]
* [[২০২৪ কলকাতা ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ ঘটনা]]
* [[:en:Crime statistics|Crime statistics]]
* [[:en:Estimates of sexual violence|Estimates of sexual violence]]
{{Div col end}}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist
| refs =

&lt;ref name=&quot;NYTimes Kristof 2004-09-29&quot;&gt;
{{cite news |last=Kristof |first=Nicholas D. |date=29 September 2004 |title=Sentenced to Be Raped |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2004/09/29/opinion/29kris.html |access-date=25 July 2012
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Greenberg&quot;&gt;
{{cite book |last=Greenberg |first=Jerrold S. |date=10 March 2010 |author2=Clint E. Bruess |author3=Sarah C. Conklin |chapter=Marital Rape |title=Exploring the Dimensions of Human Sexuality |edition=4th revised |publisher=Jones and Bartlett |isbn=978-0-7637-7660-2 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5Sy8PJZGyWUC&amp;q=Greenberg,+Exploring+the+Dimensions+of+Human+Sexuality
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;BBC 2005-06-28&quot;&gt;
{{cite news |work=BBC News |date=28 June 2005 |title=Pakistan rape acquittals rejected |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4629457.stm
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NYTimes Masood 2009-03-09&quot;&gt;
{{cite news |last=Masood |first=Salman |date=17 March 2009 |title=Pakistani Woman Who Shattered Stigma of Rape Is Married |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/03/18/world/asia/18mukhtar.html |access-date=25 July 2012
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;UN 2006-05-06&quot;&gt;
{{cite web |date=2 May 2006 |title=Pakistani rape survivor turned education crusader honoured at UN |publisher=United Nations |work=UN News Centre |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=18322&amp;Cr=Mukhtar&amp;Cr1=Mai |access-date=25 July 2012
}}
&lt;/ref&gt;

}}

==অধিক পঢ়ক==
* Macdonalds, J. (2007). Rape. In ''The World Book Encyclopedia''. United States of America: World Book Inc.
* {{cite web | title=What is rape and sexual assault? | website=Metropolitan Police UK | url=https://www.met.police.uk/advice/advice-and-information/rsa/rape-and-sexual-assault/what-is-rape-and-sexual-assault/ | quote=the legal definition of rape is when a person intentionally penetrates another's vagina, anus or mouth with a penis, without the other person's consent. | access-date=10 Dec 2024}}
* Rape (2007). In ''The New Encyclopædia Britannica'' (Vol. 9). Chicago, Il.: Britannica.
* Howard, Angela &amp; Kavenik Francis. (2000). ''Handbook of American Women's History''. CA: Sage Publications Inc.
* [http://www.disastercenter.com/crime/Ranking%20of%20States%20Rate%20of%20Rape%20--%20Per%20Capita.html Ranking of US States by Rate of Rape -- Per Capita -- Compiled From FBI UCR ]

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [https://web.archive.org/web/20041024015252/https://www.fbi.gov//ucr/ucr.htm FBI's Uniform Crime Reports] 
* [http://www.bjs.gov/content/pub/pdf/fvsv9410.pdf Female Victims of Sexual Violence, 1994-2010] Bureau of Justice Statistics
* [http://rainn.org/statistics Statistics from RAINN]
* [https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/10/26/were-75-percent-of-liberian-women-and-girls-raped-no-so-why-is-the-un-repeating-that-misleading-statistic/ Were 75 percent of Liberian women and girls raped? No. So why is the U.N. repeating that misleading 'statistic'?]

{{সাঁচ:মহিলাৰ বিৰুদ্ধে হিংসা}}
[[শ্ৰেণী:অপৰাধ]]</text>
      <sha1>84cohtbzek0u3qrvdix6pk33cqjny3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ধোকৰা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125208</id>
    <revision>
      <id>648659</id>
      <parentid>538160</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7302" sha1="4b7ww6neaqhwvw2ycoyir26f225nhjx" xml:space="preserve">[[File:Village lady grinding ants for her family.jpg|thumb|200px|পৰিয়ালৰ বাবে খাদ্য পিহি থকা মাক]]
[[File:'Dokra' items for sale at the West Bengal State Handicrafts' Fair in ECO Park, New Town, Kolkata, India, photographed December 10, 2023.jpg|thumb|কলকাতাৰ নিউ টাউনত অনুষ্ঠিত পশ্চিম বংগ ৰাজ্যিক হস্তশিল্প মেলাত বিক্ৰীৰ বাবে 'ডোকৰা' সামগ্ৰী। ]]
'''ধোকৰা''' (ডোক্ৰা বুলিও বানান কৰা হয়) হৈছে অলৌহ ধাতুৰ ঢালাইত লষ্ট ৱাক্স ব্যৱহাৰ কৰাৰ কৌশল। এই ধৰণৰ ধাতুৰ ঢালাই ভাৰতত ৪,০০০ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি ব্যৱহাৰ হৈ আহিছে আৰু এতিয়াও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এনেধৰণৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈছে মহেঞ্জো-দাৰোৰ ''ডেন্সিং গাৰ্ল''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি।&lt;ref name=missouri&gt;{{cite web|url =http://anthromuseum.missouri.edu/minigalleries/lostwax/intro.shtml |title = Metal Working in India - Lost Wax Casting |access-date = 2009-02-08|last = Della Cava |first = Chiara |publisher = Museum of Anthropology, University of Missouri-Columbia}}&lt;/ref&gt; আদিম সৰলতা, মোহনীয় লোককলা আৰু শক্তিশালী ৰূপৰ বাবে ধোকৰা শিল্পৰ সামগ্ৰীৰ ঘৰুৱা আৰু বিদেশী বজাৰত যথেষ্ট চাহিদা আছে। ধোকৰা ঘোঁৰা, হাতী, ময়ূৰ, উট, ধৰ্মীয় প্ৰতিমূৰ্তি, জোখ-মাখৰ বাটি, আৰু লেম্প-কাস্কেট আদিৰ অতিশয় শলাগ লোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.infobanc.com/dokra.htm|title =Dokra|access-date =2009-02-08|url-status =dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20090130100223/http://infobanc.com/dokra.htm|archive-date =2009-01-30|archivedate =2009-01-30|archiveurl =https://web.archive.org/web/20090130100223/http://infobanc.com/dokra.htm|deadurl =yes}}&lt;/ref&gt; তাম ভিত্তিক মিশ্ৰণ ঢালিবলৈ লষ্ট ৱাক্স কৌশল [[চীন]], [[ইজিপ্ত]], [[মালয়েছিয়া]], [[নাইজেৰিয়া]], মধ্য আমেৰিকা আদি ঠাইতো পোৱা গৈছে। 
==পদ্ধতি==
লষ্ট ৱাক্স ঢালাইৰ মূল দুটা প্ৰক্ৰিয়া আছে: কঠিন ঢালাই আৰু ফুটা ঢালাই। প্ৰথমটো ভাৰতৰ দক্ষিণ অংশত প্ৰধান হোৱাৰ বিপৰীতে দ্বিতীয়টো মধ্য আৰু পূব ভাৰতত বেছিকৈ দেখা যায়। কঠিন ঢালাইত মাটিৰ আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰা নহয় বৰঞ্চ গলিত উপাদান সৃষ্টি কৰিবলৈ কঠিন মমৰ টুকুৰা ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ফুটা ঢালাই কৰাটো অধিক পৰম্পৰাগত পদ্ধতি আৰু ইয়াত মাটিৰ আৰ্হি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।&lt;ref name=missouri/&gt;

লষ্ট ৱাক্সৰ ফুটা ঢালাই প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰথম কামটো হ’ল মাটিৰ আৰ্হি এটা সাজি লোৱা, যিটো মোটামুটিভাৱে চূড়ান্ত ঢালাইত ওলোৱা ছবিখনৰ আকৃতিৰ। ইয়াৰ পিছত মাটিৰ আৰ্হিটো বিশুদ্ধ মম, ডামাৰা অৰিয়েণ্টেলিছ (অধিক সঠিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে আগাথিছ ডাম্মাৰা) গছৰ ৰেজিন আৰু বাদামৰ তেলেৰে গঠিত মমৰ তৰপেৰে ঢাকি লোৱা হয়। তাৰ পিছত মমৰ ওপৰত আকৃতি আৰু ডিজাইন আৰু সজ্জাৰ সকলো সূক্ষ্ম বিৱৰণত খোদিত কৰা হয়। তাৰ পিছত ইয়াক মাটিৰ তৰপেৰে ঢাকি দি গৰম কৰা হয়, যাৰ ফলত ভিতৰৰপৰা মম গলিবলৈ লয়, ফলত ইয়াৰ ভিতৰত ঢালি দিয়াৰ ফলত হ’বলগীয়া ধাতুৰ বাবে এটা সাঁচ হৈ পৰে। গলিত মম নিষ্কাশনৰ বাবে নলী এটা দিয়া হয়। তাৰ পিছত মমৰ ঠাইত গলিত ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়, প্ৰায়ে কাঁহৰ টুকুৰাক মৌলিক কেঁচা-মাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 
ঢালি দিয়া তৰল ধাতুটো সাঁচৰ মূল আৰু ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ মাজত কঠিন হৈ পৰে। ধাতুটোৱে তৰলটো ভৰাই মমৰদ্বাৰা কৰাৰ দৰেই আকৃতি লয়। তাৰ পিছত মাটিৰ বাহিৰৰ স্তৰটো ছিঙি পেলোৱা হয় আৰু ধাতুৰ আইকনটো পলিচ কৰি ইচ্ছা অনুসৰি সমাপ্ত কৰা হয়।&lt;ref name=missouri/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url =http://www.india9.com/i9show/Dhokra-Craft-52343.htm |title =Dhokra craft |access-date =2009-03-12 |publisher =india9.com |archiveurl =https://web.archive.org/web/20091027040337/http://www.india9.com/i9show/Dhokra-Craft-52343.htm |archivedate =2009-10-27 |deadurl =yes}}&lt;/ref&gt;
==আৰ্হি==
{{multiple image
| align = center
| total_width = 800

| image1 = Mother with five children.jpg
| alt1 =
| caption1 = মাকৰ সৈতে ৫টা সন্তান

| image2 = Dhokra.jpg
| alt2 =
| caption2 = ধোকৰাত হিন্দু দেৱী 

| image3 = Dhokra (couple).jpg
| alt3 =
| caption3 = বিভিন্ন কামত ব্যস্ত নৰ-নাৰী 

| image4 = Dhokra (Man).jpg
| alt4 =
| caption4 = ধোকৰাত মানুহৰ আৱক্ষ মূৰ্তি।

| image5 = Dhokra (Woman).jpg
| alt5 = 
| caption5 = ধোকৰাত নাৰীৰ আৱক্ষ মূৰ্তি।

| footer =
}}

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:শিল্প]]
[[শ্ৰেণী:ভৌগোলিক স্বীকৃতি]]</text>
      <sha1>4b7ww6neaqhwvw2ycoyir26f225nhjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125473</id>
    <revision>
      <id>648580</id>
      <parentid>637164</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279340" sha1="2zp0uyz80neqm8r683k1p6f7leob1mo" xml:space="preserve">[[File:Zubeen Garg in Audio Release of &quot;Zindagi&quot;.jpg|thumb|২০০৭ চনত ''জিন্দাগী''ৰ অডিঅ’ মুক্তিত জুবিন গাৰ্গ]]
[[File:Zubeen EUphuism.JPG|thumb|২০১১ চনত লাইভত কণ্ঠদান কৰা জুবিন গাৰ্গ]]
'''[[জুবিন গাৰ্গ]]''' (১৯৭২–২০২৫) এগৰাকী ভাৰতীয় গায়ক-গীতিকাৰ; যি মূলতঃ [[অসমীয়া]], [[বাংলা]] আৰু [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰ আৰু সংগীতৰ লগত জড়িত আছিল। ৩৩বছৰীয়া কেৰিয়াৰত তেওঁ [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]] (কমতাপুৰী/[[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]]), চাহ বাগানীয়া, [[হাজং ভাষা|হাজং]], [[মিচিং ভাষা|মিচিং]], [[কাৰ্বি ভাষা|কাৰ্বি]], [[গাৰো ভাষা|গাৰো]], [[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]], পাতিৰাভা, [[ডিমাচা ভাষা|ডিমাচা]], [[আহোম ভাষা|টাই-আহোম]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী ভাষা|বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]], [[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[তেলুগু ভাষা|তেলুগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]], আদি, গালো, তিৱা, নিচি, [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[সংস্কৃত]], [[সিন্ধী]], [[উৰ্দু]] ইত্যাদি ৪০টা ভিন্ন ভাষাত ৩৮ হাজাৰতকৈ অধিক গীত ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Citation |title=He is a young man who has preserved 35,000 songs of Zubeen Garg from 'Anamika' to 'Maya' | date=18 November 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WdwhYtMoJuc |language=en |access-date=2022-11-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title='After singing 35,000 songs, I don't need to take the Best Singer award' | date=13 March 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJWoPZknc0w |access-date=2023-03-13 |language=en}}&lt;/ref&gt; 
তেওঁ প্ৰায়ে একেটা বছৰতে আঠশতকৈ অধিক গীত ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web |title=I am a super-confident person: Zubeen Garg |date=22 April 2008 |url=https://www.oneindia.com/2008/04/22/i-am-a-super-confident-person-zubeen-garg-1208849715.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite news |title=Zubeen is a born singer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/zubeen-is-a-born-singer/articleshow/2480292.cms |access-date=2022-11-30 |website=The Times of India |date=23 October 2007 |language=en}}&lt;/ref&gt; আৰু এবাৰ এটা নিশাতে ৩৬টা গীত ৰেকৰ্ডিং কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |date=2007-11-06 |title=For the sound of music |url=http://www.hindu.com/mp/2007/11/03/stories/2007110351381400.htm |access-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106061809/http://www.hindu.com:80/mp/2007/11/03/stories/2007110351381400.htm |archive-date=6 November 2007 |archivedate=2007-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071106061809/http://www.hindu.com/mp/2007/11/03/stories/2007110351381400.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |title=NKTV - জুবিন গাৰ্গ - য'ত শেষ তাৰপৰাই আৰম্ভ, 'জনসাধাৰণ' LIVE {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/nktvNE/videos/%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97-%E0%A6%AF%E0%A6%A4-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A7%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%87-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AD-%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%A3-live/528448252064550/ |access-date=2022-05-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==[[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ|অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ 
! scope=&quot;col&quot; | গান 
! scope=&quot;col&quot; | সংগীত পৰিচালক 
! scope=&quot;col&quot; | গীতিকাৰ
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |১৯৯৮
! ''[[যৌৱনে আমনি কৰে]]''
|&quot;বুকু দুৰু দুৰু&quot;
|ভূপেন উজিৰ
|[[হেমন্ত দত্ত]]
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Buku Duru Duru Lage Kiyo Baru // Hits of Zubeen Garg // Jouwane Aamoni Kore (1998) | date=March 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=dgT43nBUcos |language=en |access-date=2022-10-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Buku Duru Duru (feat. Zubeen Garg) by Bhupen Uzir |date=2020-07-27 |url=https://music.apple.com/us/album/buku-duru-duru-feat-zubeen-garg/1524700952?i=1524700954 |language=en-US |access-date=2023-01-05 |archivedate=2023-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230105164100/https://music.apple.com/us/album/buku-duru-duru-feat-zubeen-garg/1524700952?i=1524700954 }}&lt;/ref&gt;
|-
! ''[[বুকুৰ মাজত জ্বলে]]''
|&quot;তুমিয়েই দিলাহি মিঠাকৈ&quot;
|জয়ন্ত দাস 
|[[চাৰু গোহাঁই]]
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Film : Bukur Majot Jole_(1999) {{!}} Assamese Film Song | date=23 May 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lhLoA5BsorQ |language=en |access-date=2022-10-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tumiyei Dilahi Mithakoi (Bukur Maajot Jole) Movie Video Song, Assamese Movie Song, Barsha Raani |url=https://www.youtube.com/watch?v=wokJNoikyUU |language=en |access-date=2022-11-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boruah |first=Pallab Saikia, Kulendra Bora, Tinkumoni |title=Assamese Songs with Lyrics : Collection of Old and New Assamese Songs |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Tumie_Dilahi_Mitha_Koi |access-date=2022-11-01 |website=geetsankalan.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;18&quot; |১৯৯৯
! ''মহাৰথী''
|&quot;সোণ নালাগে ৰূপ নালাগে&quot;
|
|
|একক
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''[[মৰম নদীৰ গাভৰু ঘাট]]''
|&quot;মৰম নদীৰ গাভৰু ঘাট&quot;
| [[জুবিন গাৰ্গ]]
|
| rowspan=&quot;2&quot; |[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Morom Nodir Gabharu Ghat (1999) // Title song // Sung by Zubeen Garg &amp; Mahalakshmi Iyer | date=28 July 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=q9Kc6sjIx7s |language=en |access-date=2022-10-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বুকুৰে ভাষা মোৰ নোপোৱানে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | অতুল মেধি 
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bukure Bhaxa Mor Buji Nopowane // Hits of Zubeen &amp; Mahalakshmi Iyer // Morom Nodir Gabharu Ghat (1999) | date=21 March 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=I298ue_FAew |language=en |access-date=2022-10-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কি কৰোঁ কি কৰোঁ নাজানো&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ki Koru Ki Koru Nejano // Best of Zubeen Garg &amp; Bikram Hazarika // Morom Nodir Gabharu Ghat (1999) | date=20 July 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=DcVQCQCikBI |language=en |access-date=2022-10-30}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''প্ৰিয়া অ' প্ৰিয়া''
|&quot;তুমি মৰমৰে&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|দিগন্ত ভাৰতী 
|শান্তা উজিৰ
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tumi Moromore |date=2019-09-26 |url=https://open.spotify.com/track/04YV5Y7uanWMwlgovxnnyz |language=en |access-date=2022-11-05}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[হিয়া দিয়া নিয়া]]''
|&quot;নহ'লে পৰিচয়&quot;

| rowspan=&quot;13&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;6&quot; |হেমন্ত দত্ত, দিগন্ত ভাৰতী, জীমণি চৌধুৰী 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nohole Parichoi Hiyare - Original |date=2021-10-05 |url=https://open.spotify.com/track/2QLoE6D5or50kzCe7O3nXQ |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মলয়াৰ দুপাখিত&quot;
|[[তৰালী শৰ্মা]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Malayar Pakhi - Original |date=2021-10-05 |url=https://open.spotify.com/track/3Opgmr8QMJH7HIZdDMlzLA |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কথাটি বুজিলোঁ&quot;
|[[তৰালী শৰ্মা]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kothati Bhujila - Original |date=2021-10-05 |url=https://open.spotify.com/track/6gtZ992bJV9wWfydsMyC75 |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মিছাতে মিছাতে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী, [[চেতনা দাস]], [[হিৰণ্য ডেকা]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Misate Misate - Original |date=2021-10-05 |url=https://open.spotify.com/track/3rimAAGopr69uTibYQCBqc |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হিয়া দিয়া নিয়া (থিম)&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hiya Diya Niya - Theme - Original |date=2021-10-05 |url=https://open.spotify.com/track/5fJyqS35hbmi7QYFlKhBYM |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মিঠা মিঠা&quot;
|দেৱজিৎ চৌধুৰী, শান্তা উজিৰ, মালবিকা বৰা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mitha Mitha - Original |date=2021-10-05 |url=https://open.spotify.com/track/18ZTyTiIMO7N0pFk7TZ7hB |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;7&quot; |[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]
|&quot;মায়াৱী এই ৰাতি&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|অজ্ঞাত 
| rowspan=&quot;7&quot; |&lt;ref&gt;{{Citation|title=Tumi Mur Mathu Mur (2000) – IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt8561732/soundtrack|access-date=18 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;গুণ গুণ&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|লুনা সোণোৱাল 
|-
|&quot;পোহৰৰে চাকি&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|লুনা সোণোৱাল
|-
|&quot;কি যে পালোঁ তোমাক&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|মালবিকা বৰা 
|-
|&quot;এতিয়া হিয়া মোৰ&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|-
|&quot;কোনে ৰিঙিয়ায়&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|-
|&quot;চকু মেলি চাওঁতে&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |২০০০
! rowspan=&quot;4&quot; |''আছেনে কোনোবা হিয়াত''
|&quot;মৌ সনা কথাৰে&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |মনোজ শৰ্মা
|মনোজ শৰ্মা
|অজ্ঞাত
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=https://mirchiassam.com/fileDownload/5049/mousona_kothare|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110080411/https://mirchiassam.com/fileDownload/5049/mousona_kothare|url-status=usurped|archive-date=10 January 2023|access-date=23 September 2025|archivedate=10 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230110080416/https://mirchiassam.com/fileDownload/5049/mousona_kothare|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জুমি জুমি
| হেমন্ত দত্ত
|rowspan =&quot;2&quot; |[[কল্পনা পাটোৱাৰী]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=https://mirchiassam.com/fileDownload/5048/jumi_jumi|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110080901/https://mirchiassam.com/fileDownload/5048/jumi_jumi|url-status=usurped|archive-date=10 January 2023|access-date=23 September 2025|archivedate=10 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230110082405/https://mirchiassam.com/fileDownload/5048/jumi_jumi|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;চকু লোতকেৰে&quot;
| মনোজ শৰ্মা
|
|-
|&quot;দিপ-লিপ ছোৱালীয়ে&quot;
|
|মনোজ শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=https://mirchiassam.com/fileDownload/5046/dip_lip_suwaliye|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110081622/https://mirchiassam.com/fileDownload/5046/dip_lip_suwaliye|url-status=usurped|archive-date=10 January 2023|access-date=23 September 2025|archivedate=10 January 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230110082405/https://mirchiassam.com/fileDownload/5046/dip_lip_suwaliye|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ভূমিপুত্ৰ'' 
|&quot;মৰমে ভৰা&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |জয়ন্ত দাস
|ৰুবুল বৰা
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Morome Bhora (Full Song) - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=1993-04-01 |url=https://www.jiosaavn.com/song/morome-bhora/JBkcWhBhfH8 |language=en-US |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''জোন জ্বলে কপালত''
|&quot;কোৱা চোন কোৱানা&quot;
|ৰুবুল বৰা
|[[Shaan (singer)|ছান]], [[বাবুল সুপ্ৰিয়]], জয়ন্ত দাস
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kuasun Kuana (Music Video)|url=https://vimeo.com/719855547/|website=Vimeo|language=en-US|access-date=2022-07-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ৰূপহী ৰঙেদৈ&quot;
|ৰুবুল বৰা
|তৰালী শৰ্মা
|
|-
! মৰমে মৰম জানে
|&quot;তামোল&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|ড° বীৰেন গোহাঁই
|মিলি
|
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |''[[দাগ (চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]'' 
|&quot;[[মায়াবিনী ৰাতিৰ বুকুত|মায়াবিনী]]&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|একক
| rowspan=&quot;5&quot; |&lt;ref&gt;{{Citation|title=Daag (2001) – IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt8228424/soundtrack|access-date=18 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বতাহে বতাহে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|
|-
|&quot;মনলে উভতি আহে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|দিগন্ত ভাৰতী 
|-
|&quot;&quot;বিচাৰিছোঁ কাষৰতে
|দিগন্ত ভাৰতী 
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|-
|&quot;&quot;দাগ দাগ
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|একক
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''শেষ উপহাৰ''
|&quot;শেষ উপহাৰ&quot;
|colspan=&quot;2&quot;; style=&quot;text-align:center; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|একক
|
|-
|&quot;হিয়াৰে মৰম
|[[জে পি দাস]]
|বিজয় বৰদলৈ 
|সংগীতা বৰঠাকুৰ 
|
|-
|
! ''সেউজী ধৰণী ধুনীয়া''
|&quot;অ' গছে ক'ব সুধিলে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|আনন্দিৰাম দাস 
|একক
|
|-
|
! rowspan=&quot;5&quot; |''অন্য এক যাত্ৰা''
|&quot;মনে মোৰ বিচাৰে&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|rowspan=&quot;2&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[তৰালী শৰ্মা]]
|rowspan=&quot;3&quot; |
|-
|
|&quot;দুখৰ সাগৰ&quot;
|একক
|-
|
|&quot;এনেকৈ নাচাবা তুমি&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |ঋষিৰাজ দুৱৰা 
|rowspan=&quot;3&quot; |অজ্ঞাত
|[[কল্পনা পাটোৱাৰী]]
|-
|
|&quot;ফাগুনে ফুলালে ফুল&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |একক
|
|-
|
|&quot;কালে কাঢ়ি নিলে&quot;
|
|-
|
! rowspan=&quot;4&quot; |''গৰম বতাহ''
|&quot;তেনেকৈ নাচাবা&quot;
|যতীন শৰ্মা
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Tenekoi Nasaba&quot; - Sagarika and Zubeen|url=https://www.youtube.com/watch?v=4_q6V3iDmqM|website=YouTube|language=en-US|access-date=2021-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tenekoi Nasaba&quot; (With Lyrics)|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Tenekoi_Nesaba_Laj_Lagi_Jai|access-date=2021-08-10|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|&quot;ফুল ফুলে বনে বনে&quot;
|মনোজ শৰ্মা
|[[হেমন্ত দত্ত]]
|শান্তা উজীৰ
|
|-
|
|&quot;মন চহৰৰ&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |যতীন শৰ্মা
|জুবিন গাৰ্গ, গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ
|একক
|
|-
|
|&quot;বহাগ মাহত গছৰ ডালত&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|[[কুমাৰ ভৱেশ]], দিলীপ ফাৰ্ণাণ্ডেজ, [[Shaan (singer)|ছান]], [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]] আৰু বহুতো
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bohag Mahot Gosor Dalot (Assamese 12 months song) - Assamese Lyrical Video Song|url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZDQwWRrRVQ|website=YouTube| date=21 August 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০১
! rowspan=&quot;7&quot; |''[[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]]''
|&quot;মতলীয়া বতাহে&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;7&quot; |জুবিন গাৰ্গ, হেমন্ত দত্ত, দিগন্ত কলিতা 
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
| rowspan=&quot;5&quot; |
|-
|&quot;লাহে লাহে&quot;
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|-
|&quot;মনতে নো আজি &quot;
|একক
|-
|&quot;কিনো সুৰীয়া গানেৰে&quot;
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|-
|&quot;নায়ক হ'ব খুজি&quot;
|একক
|-
|&quot;মন গহনত&quot;
|[[Shaan (singer)|ছান]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], পামেলা জৈন, [[সাগৰিকা]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mon Ghonot on JioSaavn|url=https://www.jiosaavn.com/song/mon-ghonot/FgUAcjNVcmA|access-date=2021-08-10|website=JioSaavn|date=18 July 2009 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mon Ghonot (Music Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=1BzeWWVox3U&amp;t|access-date=2021-08-14|website=YouTube| date=22 July 2013 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;নায়ক- Theme Song&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |একক
| 
|-
! ''জখম''
|&quot;জখম&quot;

|ভূপেন উজীৰ
|
|
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |২০০২
! rowspan=&quot;3&quot; |''ইমান মৰম কিয় লাগে''
|&quot;নিবিড় মৰমে&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |মনোজ শৰ্মা 
|rowspan=&quot;3&quot; |
|rowspan=&quot;2&quot; |মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iman Morom Kiyo Lage (2002) // Nibir Morome নিবিড় মৰমে // Hits of Ravi Sarma &amp; Luna Lahkar | date=14 November 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=vcZXyiHia1s |language=en |access-date=2022-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nilim Aakahe | date=24 December 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ILmg4EfC0wI |language=en |access-date=2022-11-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;নাই বুজা কিয়নো&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nai Bujhay Kiono | date=9 February 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yq30IgAj7Fw |language=en |access-date=2022-11-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তোৰেই ছবি&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boruah |first=Pallab Saikia, Kulendra Bora, Tinkumoni |title=Assamese Songs with Lyrics : Collection of Old and New Assamese Songs |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Turei_Sobi_Janambhumi |access-date=2022-11-23 |website=geetsankalan.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]]''
|&quot;ঊল গোঠিব জানেনে&quot; 
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[মানস ৰবীন]]
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], সৰস্বতী ফুকন 
|
|-
|&quot;বান্ধৈ অই&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|একক
|
|-
|&quot;চোৱা চোৱা&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|মিতালী বৰকটকী 
|
|-
|&quot;সোণ-ৰূপেৰে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|[[মানস ৰবীন]], জংকী বৰঠাকুৰ 
|
|-
|&quot;লহিয়ালে ৰঙা বেলি&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|নিৰ্মালি দাস 
|
|-
|&quot;নীলা নীলা&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[কল্পনা পাটোৱাৰী]]
|
|-
! ''[[জোনাকী মন]]''
|&quot;ফুলে ফুলে আজি শোৱণী&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[Shaan (singer)|ছান]], [[সাগৰিকা মুখাৰ্জী]], অৰ্ণৱ ভট্টাচাৰ্য, পমিলা জৈন
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Phule Phule Aji Huoni&quot; (Music Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Wugag9CDvaI|website=YouTube| date=18 April 2013 |language=en-US|access-date=2021-08-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Phule Phule Aji Huoni&quot; (With Lyrics)|url=https://www.youtube.com/watch?v=CRMU77oSp4k|website=YouTube| date=20 April 2020 |language=en-US|access-date=2021-08-12}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''[[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ]]''
|&quot;কিয়নো জ্বলি আছা মোৰ সোণ&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kiya Nu Jali Aasa |date=2019-09-26 |url=https://open.spotify.com/track/3nsHX1ce8BMVKjD2sdRegc |language=en |access-date=2022-11-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kiyanu Joli Aasa (High Pitch)| date=2 October 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=EC-J1aSdhes|publisher=YouTube|access-date=21 August 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''মৰমী হʼবানে লগৰী''
|&quot;এটুপি দুটুপি পৰে&quot;
|মানস হাজৰিকা, ভূপেন উজীৰ
|অজ্ঞাত
|একক
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Atupi Dtupi Pore (With Lyrics)|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Atupi_Ditupi_Pore|access-date=2021-08-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''প্ৰেমগীত''
|&quot;নীলা নীলা দুচকুটে&quot;
|মানস হাজৰিকা 
|অজ্ঞাত
|[[সুনিধি চৌহান]]
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''ককা দেউতাৰ ঘৰ জোৱাঁই''
|&quot;ককা দেউতাৰ ঘৰ জোৱাঁই &quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰভাত শৰ্মা, মানস ৰবীন, বীজু প্ৰভা &amp; মণ্টি বশ্য 
|
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boruah |first=Pallab Saikia, Kulendra Bora, Tinkumoni |title=Assamese Songs with Lyrics : Collection of Old and New Assamese Songs |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Kokadeuta_Suasun |access-date=2022-11-01 |website=geetsankalan.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মন কিয়নো মোৰ অবুজন&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Boruah |first=Pallab Saikia, Kulendra Bora, Tinkumoni |title=Assamese Songs with Lyrics : Collection of Old and New Assamese Songs |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Mon_Kionu_Mur_Obujon |access-date=2022-11-01 |website=geetsankalan.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |২০০৩
! rowspan=&quot;6&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''[[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]]'''''
|&quot;আলফুলে সাবটি&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;আঁতৰি আঁতৰি&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|শ্বাশ্বতী ফুকন
|
|-
|&quot;আকাশৰ ঠিকনা&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|
|
|-
|&quot;যা যা আঁতৰি যা&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|
|
|-
|&quot;মামা অ' মামী অ'&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|
|
|-
|&quot;টেটেৰা টেটেৰা&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৩
! rowspan=&quot;2&quot; |''সত্যম শিৱম সুন্দৰম''
|&quot;আহিছে ক'ৰে পৰা&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |ভূপেন উজীৰ
|
|একক
|
|-
|&quot;বনে বনে&quot;
|
|শান্তা উজীৰ
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০০৩
! rowspan=&quot;5&quot; |''জুমন সুমন''
|&quot;সপোনে দিঠকে&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
| rowspan=&quot;5&quot; |একক
|
|-
|&quot;নাচ নাচনী&quot;
|
|
|-
|&quot;নাই একো নাই&quot;
|
|
|-
|&quot;ক'লা ক'লা এই আন্ধাৰে&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kola Kola Hoi Endhare (With Lyrics)|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Kola_Kola_Hoi_Endhare|access-date=2021-08-10|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তুমি জানানে&quot;
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৪
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''[[হৃদয় কঁপোৱা গান]]'''''
|গুণ-গুণ গুণ-গুণ কৈ
| rowspan=&quot;2&quot; |[[জয়ন্ত নাথ]]
|জীতবন বৰুৱা
|মহালক্ষ্মী আয়াৰ
|
|-
|শাৰদীয় ফুলে আজি
|জীতবন বৰুৱা
|শ্বাশ্বতী ফুকন
|
|-
|২০০৪
! ''কাদম্বৰী''
|&quot;আজি শনিবাৰ&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|[[মানস ৰবীন]]
|একক
|

|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০৪
! rowspan=&quot;8&quot; scooe=&quot;row&quot; |''ৰং''
|&quot;ৰং তুমি হোৱানে&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|মহালক্ষ্মী আয়াৰ
|
|-
|&quot;বৰষা যেতিয়া নামে&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;সেউজীয়া মন&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;এতিয়া কাষত&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;আজি তুমি নহ'লে&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;তুমি দূৰ অতীতৰ&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;মোৰো যে মনে&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|&quot;জোন বেলি তৰা&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|-
|rowspan =&quot;4&quot;|২০০৫
! scope =&quot;row&quot; rowspan =3| '''''জোনবাই'''''
|&quot;জোনবাই এ&quot;
| rowspan =&quot;3&quot; |মানস ৰবীন
|মানস ৰবীন
|ভিতালী দাস
|
|-
| &quot;তুমি মই এদিন জানা&quot;
|মানস ৰবীন
|সুবাসনা দত্ত
|
|-
| &quot;ব'ৰ'লিন এছপ'লিন&quot;
|মানস ৰবীন
| Various
|
|-
! scope =&quot;row&quot; rowspan =1|'''''[[চুৰেণ চোৰৰ পুতেক]]'''''
|&quot;এই যাদুৰ নিশা&quot;
|হিতেশ বৰুৱা
|হিতেশ বৰুৱা
|একক
|
|-
|rowspan =&quot;5&quot;|২০০৬
! scope =&quot;row&quot; rowspan =3|'''''[[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]]'''''
|&quot;অচিনাকি দুটি মনে&quot;
|rowspan =3|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|নৱনীতা শৰ্মা
|rowspan =3|
|-
|&quot;সপোনৰ পাহে পাহে&quot;
|
|[[অনিন্দিতা পল]]
|-
|&quot;পছোৱা বলিছে&quot;
|
|ভিতালী দাস
|-
! ''স্নেহবন্ধন''
|&quot;ৰ'দ পৰে চোতালত&quot; (পুৰুষ)
|নন্দ বেনাৰ্জী
|অজ্ঞাত
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Rod Pore Sutlot&quot; (Male Version)|url=https://www.youtube.com/watch?v=DTIo33KCTcI|website=YouTube|language=en-US|access-date=2009-05-30}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope==&quot;row&quot; |'''''তোমাৰ মৰমেৰে'''''
| &quot;মৰমেৰে মাতিছোঁ&quot;
| বুবুল
|
|[[গায়ত্ৰী আয়াৰ]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৭
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''[[জোনদা ইমান গুণ্ডা]]'''''
|&quot;শিৰতে সেন্দুৰ ল'বা&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |হিতেশ বৰুৱা
|হিতেশ বৰুৱা
|মৌচুমী, জিণ্টি, জুবলী 
|
|-
|&quot;গাঁৱৰে সৰু সৰু পদূলি&quot;
| হিতেশ বৰুৱা
|জিণ্টি, জুবলী, নেহা, গাৰ্গী
|
|-
|২০০৮
! ''[[মন যায়]]''
|&quot;মন যায়&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|দিগন্ত ভাৰতী
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০০৯
! rowspan=&quot;4&quot; |''[[জীৱন বাটৰ লগৰী|জীৱন বাটৰ লগৰী]]''
|&quot;জীৱন বাটৰ লগৰী&quot;

| rowspan=&quot;4&quot; |অৰূপ দত্ত, বিমান বৰুৱা আৰু তিমথি দাস হান্সে
| rowspan=&quot;4&quot; |তিমথি দাস হান্সে
|
|-
|&quot;মোৰ মন তুলসীৰ তলতে&quot;
|
|
|-
|&quot;যদি জীৱনৰ ৰং&quot;
|
|
|-
|&quot;তুমিতো নুবুজা&quot;
|
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০৯
! rowspan=&quot;8&quot; |''অভিমানী মন (চলচ্চিত্ৰ)''
|&quot;নাও লৈ আহিম গৈ&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |দিগন্ত ভাৰতী
|ধ্ৰুৱ ৰাজখোৱা
|
|
|-
|&quot;ধিন ধিন&quot;
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|
|
|-
|&quot;কলীয়া মেঘে&quot;
|ৰেকিবুল,বাবু, চন্দন
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|
|
|-
|&quot;লাহে দৈ&quot;
|ৰেকিবুল
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|
|
|-
|&quot;মাছৰে ভালে পাওঁ&quot;
|[[মানস ৰবীন]]
|[[মানস ৰবীন]]
|
|
|-
|&quot;পগলা পগলা&quot;
|বাবু, ৰেকিবুল
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|
|
|-
|&quot;চকুলোৰে মালা&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|
|
|-
|&quot;চুই চাব দে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১১
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''[[ৰামধেনু (চলচ্চিত্ৰ)|ৰামধেনু]]'''''
|&quot;টুপি টুপি&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |যতীন শৰ্মা
| ইবচন লাল বৰুৱা
|[[সুনিধি চৌহান]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
| &quot;ৰং দিয়া মৰম&quot;
| দিগন্ত ভাৰতী
| [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০১১
! rowspan=&quot;3&quot; |''[[জেতুকা পাতৰ দৰে]]''
|&quot;পুৱাৰ হাঁহিত&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |পলাশ সূৰ্য গগৈ
|দিগন্ত ভাৰতী
|একক
|
|-
|&quot;পুৱাৰ হাঁহিত (দ্বৈত)&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|শান্তা উজীৰ
|
|-
|&quot;পখিলা পৰিছে&quot;
|পলাশ সূৰ্য গগৈ
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১১
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | '''''[[পলে পলে উৰে মন]] '''''
|&quot;পঁইতা ভাত&quot;
 | rowspan=&quot;2&quot; |বিমান বৰুৱা, অৰূপ দত্ত
|[[তিমথী দাস হান্সে]]
|একক
|
|-
|&quot;প্ৰতি পলে&quot;
|বিমান বৰুৱা
|সুবাসনা দত্ত
|
|-
|২০১২
! ''মি এণ্ড মাই চিষ্টাৰ''
|&quot;থুনুক থানাক&quot;
|বাপী
|দিগন্ত ভাৰতী
|একক
|
|-
|২০১৩
! ''[[তুমি যদি কোৱা]]''
|&quot;মন আকাশী&quot;
|চন্দন বেজবৰুৱা
|
|নৱনীতা
|
|-
|২০১৩
! ''চিঞৰ''
|&quot;কালৰ অসুৰ&quot;
|[[অনুৰাগ শইকীয়া]]
|
|বৰ্ণালী
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০১৪
! rowspan=&quot;4&quot; |''[[ৰ'দৰ চিঠি]]''
|&quot;ৰ'দৰ চিঠি&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |শশাংক সমীৰ
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|
|-
|&quot;আকাশে দিয়া&quot;
|
|-
|&quot;এন্ধাৰে&quot;
|[[হীৰেণ ভট্টাচাৰ্য]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|&quot;প্ৰতিদিনে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০১৫
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''[[অহেতুক]]'''''
| &quot;অহেতুক&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |পৰাণ বৰকটকী
| rowspan=&quot;2&quot; |ইবচন লাল বৰুৱা
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
| rowspan=&quot;3&quot; |
|-
|&quot;অহেতুক&quot; (Dub Mix)
|-
| &quot;লাহে লাহে&quot;
|বাণী দাস
|-
|২০১৫
! [[অনুৰাধা (চলচ্চিত্ৰ)|''অনুৰাধা'']]
|&quot;এচেৰেঙা পোহৰ&quot;
|গীত প্ৰিয়ম
|গীত প্ৰিয়ম
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৬
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''পাগলি'''''
| &quot;তোমাৰ হিয়াত&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অৰূপ দত্ত, অনুপম শইকীয়া
|
| সুবাসনা দত্ত
| rowspan=&quot;6&quot; |
|-
| &quot;লাজুকী লাজুকী খোজতে&quot;
|
|প্ৰিয়ংকা ভৰালী
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০১৬
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot;|'''''[[গানে কি আনে]]'''''
| &quot;জানো জানো&quot;
| colspan=&quot;2&quot;|[[জুবিন গাৰ্গ]]
| [[পৰিণীতা বৰঠাকুৰ]]
|-
| &quot;গানৰে পথাৰতে&quot;
| [[জুবিন গাৰ্গ]]
| শশাংক সমীৰ
|
|-
| &quot;ডান্সিং টুনাইট&quot;
| colspan=&quot;2&quot;|[[জুবিন গাৰ্গ]]
| অনিন্দিতা পল
|-
| &quot;গানে কি আনে&quot;
| [[জুবিন গাৰ্গ]]
| [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]
|[[পৰিণীতা বৰঠাকুৰ]]
|-
|২০১৭
! ''দূৰ''
|&quot;শেষ হয় কিয়&quot; 
|সিদ্ধাৰ্থ হাজৰিকা আৰু ৰাহুল দেৱ নাথ
|
|বৰ্ণালী দেউৰী
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০১৭
! rowspan=&quot;5&quot; |''[[মিছন চাইনা]]''
| &quot;মিছন চাইনা&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| সিদ্ধাৰ্থ হাজৰিকা, ৰোহিত সোনাৰ, [[অমিত পল]]
| rowspan=&quot;5&quot; |
|-
|&quot;দিন জ্বলে ৰাতি জ্বলে&quot;
| জুবলী বৰুৱা
|-
| &quot;এভ্ৰি মৰ্ণিং কামছ্‌&quot;
| [[জয় বৰুৱা]]
|-
| &quot;মেৰ' মায়ালায়&quot;
| শশাংক সমীৰ
| শতাব্দী বৰা
|-
| &quot;নেন' চে নিকলতে (Reprise)&quot;
| চুমিত আচাৰ্য
| টুৰি
|-
|২০১৭
! ''[[কোঁৱৰপুৰৰ কোঁৱৰ (চলচ্চিত্ৰ)|কোঁৱৰপুৰৰ কোঁৱৰ]]''
|&quot;কবিতা কেনেকৈ লিখে&quot;
|পাৰ্থ প্ৰতীম
|ইবচন লাল বৰুৱা
|সুবাসনা দত্ত
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০১৭
! rowspan=&quot;4&quot; |''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''
|&quot;প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|দিগন্ত ভাৰতী
|[[কুমাৰ ভৱেশ]], নীল আকাশ
|
|-
|&quot;অ' প্ৰিয়া&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|সিদ্ধাৰ্থ হাজৰিকা, বৰ্ণালী কলিতা, ৰিতৃশা শৰ্মা
|
|-
|&quot;আকুলি বিকুলি&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[নাহিদ আফ্ৰিন]]
|
|-
|&quot;প্ৰিয়াৰ বচন&quot;
|শশাংক সমীৰ
|ময়ূৰপংখী
|
|-
|২০১৮
! scope=&quot;row&quot;|'''''সঁচা প্ৰেম'''''
| &quot;সঁচা প্ৰেম-Disco song&quot;
| বাবলি হক
| ৰেকিবুল হাছান
| অনন্যা মুখাৰ্জী
|
|-
|২০১৮
! ''ৰক্তবীজ''
|&quot;ধীৰে ধীৰে&quot;
|পলাশ সূৰ্য গগৈ
|পলাশ সূৰ্য গগৈ
|দিপলীনা ডেকা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Dhire Dhire (Full Song) - Raktabeez - Download or Listen Free - JioSaavn|date=10 April 2018|url=https://www.jiosaavn.com/song/dhire-dhire/RF8heTZEf2E|language=en-US|access-date=2020-09-15|archivedate=2023-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712103120/https://www.jiosaavn.com/song/dhire-dhire/RF8heTZEf2E}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |২০১৮
! rowspan=&quot;6&quot; |''দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড''
| &quot;দ্য আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
| ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to The Underworld Theme Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/the-underworld-theme|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;উলাহে আবৰে&quot;
| গল্ডী চহেল, কাবেৰী সিং, [[পৰিণীতা বৰঠাকুৰ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Ulahe Abore Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/ulahe-abore|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;যাতনাৰে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |শশাংক সমীৰ
| অনন্যা দত্ত
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Jatonare Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/jatonare|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ছুপাৰমেন&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Superman Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/superman-688|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;থ'ৰা চা ঠেহেৰ যা&quot;
|গল্ডী চহেল
|[[পৰিণীতা বৰঠাকুৰ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Thoda Sa Theher Ja Song by Parineeta Borthakur on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/thoda-sa-theher-ja|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;টোপা টোপে&quot;
|মৌচুম গগৈ
|মৌচুম গগৈ, শতাব্দী বৰা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Tupa Tupe Song by Mausam Gogoi on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/tupa-tupe-1|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৮
! rowspan=&quot;2&quot; |''নিজানৰ গান''
|&quot;নিজানৰ গান&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |যতীন শৰ্মা
|শশাংক সমীৰ
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Nijanor Gaan Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/nijanor-gaan|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|নীলাতে লুকা-ভাকু
|[[ৰাজদ্বীপ]]
|ৰূপজ্যোতি
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Neelate Luka Bhaku Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/neelate-luka-bhaku|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |২০১৯
! ''ককাইদেউ বিন্দাছ''
|&quot;মইনা বাখৰ&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |[[মানস ৰবীন]]
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=MOINA BAKHOR {{!}} KOKAIDEU BINDAAS {{!}} NEW SONG 2019 {{!}} ZUBEEN MANAS {{!}} মানস ৰবীন | date=8 January 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=LJK1k0RQobQ |language=en |access-date=2023-01-08}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |''[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]]''
|&quot;ৰত্নাকৰ&quot;
| rowspan=&quot;12&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |শশাংক সমীৰ
|Joshua Queah, Synicah
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Ratnakar Song by Joshua Queah on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/ratnakar-1|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;এটা কথা&quot;
|হৰ্ষিতা ভট্টাচাৰ্য
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Eta Kotha Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/eta-kotha|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ভাল পোৱাৰে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
| শতাব্দী বৰা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Bhal Puware Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/bhal-puware|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;কলি মেলিলে&quot;
|নৱনীতা শৰ্মা বৰা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Koli Meliley Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/koli-meliley|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ৰাতি ৰাতি&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
| গায়ত্ৰী হাজৰিকা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Rati Rati Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/rati-rati-3|access-date=20 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]''
|&quot;কাঞ্চনজংঘা&quot;
|[[জ্যোতি প্ৰসাদ আগৰৱালা]]
| ৰাহুল গৌতম, Aum S. Varenyam
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kanchanjangha (Full Song &amp; Lyrics) - Kanchanjangha - Download or Listen Free - JioSaavn|date=20 June 2019 |url=https://www.jiosaavn.com/song/kanchanjangha/HgAufkx5eXA|language=en-US|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ধূলিকণা&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |শশাংক সমীৰ
| জুবলী বৰুৱা, পাঞ্চনা ৰাভা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Dhulikona (Full Song &amp; Lyrics) - Kanchanjangha - Download or Listen Free - JioSaavn|date=20 June 2019 |url=https://www.jiosaavn.com/song/dhulikona/Mg0EfAJndFU|language=en-US|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;প্ৰীতি ভৰা&quot;
| গায়ত্ৰী হাজৰিকা
| &lt;ref&gt;{{Citation|title=Priti Bhora (Full Song &amp; Lyrics) - Kanchanjangha - Download or Listen Free - JioSaavn|date=2019-06-20|url=https://www.jiosaavn.com/song/Priti-Bhora/NQUbBix7VAA?autoplay=enabled|language=en-US|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;প্ৰীতি ভৰা ২&quot;
|মানসী
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Priti Bhora (Full Song &amp; Lyrics) - Kanchanjangha - Download or Listen Free - JioSaavn|date=20 June 2019 |url=https://www.jiosaavn.com/song/priti-bhora/HAcdQTxDVQY|language=en-US|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;পাঞ্চনা&quot;
|শশাংক সমীৰ আৰু পৰম্পৰাগত
| পাঞ্চনা ৰাভা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Panchana (Full Song &amp; Lyrics) - Kanchanjangha - Download or Listen Free - JioSaavn|date=20 June 2019 |url=https://www.jiosaavn.com/song/panchana/E1sbRDFjc3U|language=en-US|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ৰিক্ত সিক্ত&quot;
| পুনম নাথ
| ৰাহুল গৌতম শৰ্মা, গৌৰাংগ
| &lt;ref&gt;{{Citation|title=Rikto Xikto (Full Song) - Kanchanjangha - Download or Listen Free - JioSaavn|date=20 June 2019 |url=https://www.jiosaavn.com/song/rikto-xikto/Bz00CANiXXU|language=en-US|access-date=2020-09-15}}&lt;/ref&gt;
|-
! scop=&quot;row&quot; &quot;rowspan &quot;=&quot;1&quot; |''প্ৰতিঘাত''
|&quot;প্ৰতিঘাত&quot;
|শশাংক সমীৰ
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Pratighaat Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/pratighaat|access-date=2020-12-27}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''জনকনন্দিনী''
|&quot;দুৰু দুৰু&quot;
|নন্দা বেনাৰ্জী
|অপূৰ্ব জ্যোতি ভূঞা
|জুবলী
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Duru Duru |date=2019-12-01 |url=https://open.spotify.com/track/3ecWDrxk66EMqgf8yVz9P1 |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''বন্ধু''
|&quot;বন্ধু&quot;
|পাৰ্থ
|ইবচন লাল বৰুৱা
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Bandhu Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/bandhu-19|access-date=2020-12-27}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২০
! ''ৰাজনীতি''
|&quot;ইনক্লাৱ&quot;
|জয়ন্ত কাকতি
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা, মিন্মি
|মিন্মি
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Inquilab Songs: Inquilab MP3 Assamese Songs by Online Free on Gaana.com|url=https://gaana.com/album/inquilab-assamese|access-date=2020-12-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২১
! rowspan=&quot;2&quot; |''চন্দ্ৰাৱলী''
|&quot;এচেৰেঙা চেনেহী (টাইটেল ট্ৰেক)&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অজয় ফুকন
|অজয় ফুকন
|প্ৰকৃতি শৰ্মা
|
|-
|&quot;সপোন সপোন&quot;
|
|সুবাসনা দত্ত
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২১
! rowspan=&quot;2&quot; |''লংকাকাণ্ড''
|&quot;বন্দে&quot;
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Vande|date=2021-10-17|url=https://open.spotify.com/track/6SEeAtEsuYtXlrKowkFzfz|language=en|access-date=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ৰেগেজ গেজ&quot;
|মৃণাল বৈশ্য
|মৃণাল বৈশ্য
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Regez Gez|date=2021-10-17|url=https://open.spotify.com/track/0BDxNzkqQddo7aM5AZDXEf|language=en|access-date=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২২
! ''দাদা তুমি দুষ্ট বৰ''
|&quot;কোৱানা&quot;
|আলাপ দুদুল শইকীয়া
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
|গায়ত্ৰী হাজৰিকা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kuwana |date=2022-05-29 |url=https://open.spotify.com/track/1H0PUuwh8wkDAQ9RYQvC4R |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০২২
! rowspan=&quot;5&quot; |''ড° বেজবৰুৱা ২''
|&quot;জিলিকি জিলিকা&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|[[ব্ৰজেন বৰুৱা]]
|চৈনিচা
|
|-
|&quot;কি নাম দি মাতিম&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী
|ভাস্বতী ভাৰতী
|
|-
|&quot;ফুল ফুল&quot;
|[[এলি আহমেদ]]
|জুবলী বৰুৱা
|
|-
|&quot;মইনা কোন বিধাতাই&quot;
|[[ব্ৰজেন বৰুৱা]]
|ইন্দ্ৰাণী তালুকদাৰ
|
|-
|&quot;ড° বেজবৰুৱা (টাইটেল ট্ৰেক)&quot;
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
|জুবলী বৰুৱা
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০২৩
! ''যোদ্ধা''
|&quot;এই মায়াবী ৰাতি&quot;
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা
|চৈনিচা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ei Mayabi Raati (From &quot;Joddha: The Warrior of Life&quot;) |date=2023-01-10 |url=https://open.spotify.com/track/6JQcDTwGmKNqiLV3OQ2awK |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''[[শ্ৰী ৰঘুপতি]]''
|&quot;তুমি আৰু মই&quot;
|প্ৰণয় দত্ত
|দিগন্ত ভাৰতী
|দ্বীপলিনা ডেকা
|
|-
! ''ৰাঘৱ''
|&quot;মা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|দিগন্ত ভাৰতী
|শান্তা উজীৰ
|
|-
! ''মহাবাহু''
|&quot;সাতোৰঙী&quot;
|চাব্বি চাবৰৱাল
|সমীৰ দত্ত
|দীপ্লিনা ডেকা
|
|-
|২০২৫
! ''[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]]''
|&quot;এৰা-এৰি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|[[দিগন্ত ভাৰতী]]
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|}

==[[অসমীয়া]] এলবামৰ গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গান 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! scope=&quot;col&quot; | লেখক 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |'''১৯৯২'''
! rowspan=&quot;7&quot; |''[[অনামিকা (শ্ৰব্য এলবাম)|অনামিকা]]''
|&quot;অনামিকা&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Aanimika |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/1jNvx0JDToJd3w7UuC5T6O |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হিয়া দহে&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hiya Dohe {{!}} Lyrical Video {{!}} Zubeen Garg {{!}} Anamika {{!}} Assamese Evergreen Song {{!}} 1992 | date=28 September 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pjHr-Ep04II |language=en |access-date=2022-12-06}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;প্ৰীতিৰ সুবাসে&quot;
|ৰেণু শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Piritir Hubakhe |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/3Ak1p03MoRmpRwivzP7I7m |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মনৰ নিজানত&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Monor Nijanot |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/27OOy5h0p02ZwsdN7Oh2Yh |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কিয় জানো আজি&quot;
|কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kiyo Janu {{!}} Lyrical Video {{!}} Zubeen Garg {{!}} Kavita Krishnamurthi {{!}} Anamika {{!}} Assamese Modern Song | date=25 November 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=26BZwLojCYc |language=en |access-date=2022-12-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;গানে কি আনে&quot;
|[[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gane Ki Aane |date=2018-09-01 |url=https://open.spotify.com/track/6RV9hwDaJuaP81WPVF07QR |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;শুনা শুনা &quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Huna Huna |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/2sX9cI5oHXYyMfSA01jo63 |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''সপোনৰ সুৰ ''
|&quot;নিবিড় জোনাকী ৰাতি&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hungama |title=Nibid Junaki Rati |url=https://www.hungama.com/song/nibid-junaki-rati/2391261/ |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মৌচুমী&quot;
|Feedback (Bangladeshi Band)
|গৌতম হাজৰিকা
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hungama |title=Moushumi |url=https://www.hungama.com/song/moushumi/2391267/ |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;সপোনৰে পক্ষী&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|সবিতা শৰ্মা
|&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hungama |title=Saponor Pokhi |url=https://www.hungama.com/song/saponor-pokhi/2391268/ |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''১৯৯৩'''
! rowspan=&quot;3&quot; |''ঋতু''
|&quot;দূৰণি দূৰণি&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |উৎপল শৰ্মা,অৰোণ দাস 
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hungama |title=Duroni Duroni |url=https://www.hungama.com/song/duroni-duroni/2391717/ |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তুমি জোনাকী সুবাস&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hungama |title=Tumi Junaki Subhash |url=https://www.hungama.com/song/tumi-junaki-subhash/2391722/ |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তুমি জানো পাৰিবা সোণ&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|লীণা বেজবৰা
|&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hungama |title=Tumi Jana Pariba Sun |url=https://www.hungama.com/song/tumi-jana-pariba-sun/2391720/ |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''জোনাকী মন''
|&quot;জোনাকী মন&quot;
|আৰোণ দাস 
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|মিতালী চৌধুৰী 
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Junaki Mon|date=2021-05-19|url=https://open.spotify.com/track/3pzoVibzKPg568XUt9W5xD|language=en|access-date=2021-10-13}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''১৯৯৪'''
! rowspan=&quot;7&quot; | ''[[মায়া (শ্ৰব্য এলবাম)|মায়া]]''
|&quot;মায়া&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maya |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/4sVALJRvgpuUzfcptODdQK |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;নিৰিবিলি গধুলি&quot;
|কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Niribili Godhuli (Original) by Zubeen Garg |date=2022-04-12 |url=https://music.apple.com/in/album/niribili-godhuli-original/1618986227?i=1618986228 |language=en-GB |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জোনাকে কাণে কাণে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Junake Kane Kane |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/3BZSzyK7NVnP2RNzFg9B66 |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;দূৰে দূৰে&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |জুবিন গাৰ্গ,
কপিল ঠাকুৰ,
জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dure Dure |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/3urXailCNfOmvsEkqAK7pR |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;উজাগৰী বুকুতে&quot;
|কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ujagori Bukute - Original |date=2022-04-12 |url=https://open.spotify.com/track/3rzUuxGyOlQGCHd4fAkgru |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জোনাক গলা&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Junak Gola - Original |date=2022-04-12 |url=https://open.spotify.com/track/2s1BL3tnK5peQgR44J4oYn |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;উন্মনা মনে মাথোঁ&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Unmona Mone Mathu |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/72WEi7Ut9yj890HyZ9KCJa |language=en |access-date=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |'''১৯৯৫'''
! rowspan=&quot;7&quot; |''[[আশা (এলবাম)|আশা]]''
|&quot;আশা&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
| rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Aasha |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/7lEuFFRto17aHBsmBPVX04 |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তুমি যদি কোৱা&quot;
|সবিতা শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tumi Jodi Kuwa |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/3NhKrnFt47iGcGHGhRkVSh |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জ্বলিলা পুৰিলা&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jolila Purila |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/5OZ5I3EpWvanQca2MWhn4Q |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আমি যেন&quot;
|সবিতা শৰ্মা 
|
|-
|&quot;তুমি জানানে&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tumi Janane |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/6s8d1JqJUyt9DANFy0KRpX |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মোৰ মন&quot;
|সবিতা শৰ্মা 
|
|-
|&quot;অভিমানী মন&quot;
|একক
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |''[[জুবিনৰ গান (শ্ৰব্য এলবাম)|জুবিনৰ গান]]''
|&quot;এন্ধাৰ হ'ব নোৱাৰো&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|জুবিন গাৰ্গ 
| rowspan=&quot;5&quot; |একক
|rowspan=&quot;5&quot; |
|-
|&quot;এতিয়া আছে মাথোঁ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;লাহে লাহে অচিনাকি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;এতিয়াও সাৰে আছো&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;তুমি নিদিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;উমি উমি জ্বলে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], [[হেমা সৰদেসাই]]
|
|-
|&quot;উজাগৰী নিশাৰ&quot;
|বিজয় দুৱৰা 
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|-
|&quot;আঁকিলো ছবিখন&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |
! rowspan=&quot;8&quot; |''[[ৰং (শ্ৰব্য এলবাম)|ৰং]]''
|&quot;ৰং তুমি&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
| rowspan=&quot;8&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|rowspan=&quot;2&quot; |[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Rong Tumi Hobane |date=2015-10-09 |url=https://open.spotify.com/track/5ZXDqK2YKc2DFYIudXymq7 |language=en |access-date=2022-08-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আজি তুমি নহ'লে&quot;
|
|-
|&quot;এতিয়া কাষত&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |একক
|
|-
|&quot;তুমি দূৰ&quot;
|
|-
|&quot;জোন বেলি সকলো&quot;
|
|-
|&quot;বৰষা যেতিয়া নামে&quot;
|
|-
|&quot;মোৰো যে&quot;
|
|-
|&quot;সেউজীয়া মন&quot;
|
|-
|১৯৯৬
! ''জানমণি''
|&quot;জানমণি অ' পছোৱা&quot;
|বিমান বৰুৱা 
|জুবিন গাৰ্গ 
|শান্তা উজিৰ
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |১৯৯৭
! rowspan=&quot;8&quot; |''[[মুক্তি (শ্ৰব্য এলবাম)|মুক্তি]]''
|&quot;মুক্তি&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|জুবিন গাৰ্গ 
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|
|-
|&quot;ফুল ‌ফুলক&quot;
|[[দ্বিজেন্দ্ৰ মোহন শৰ্মা ]]
|
|-
|&quot;চকুৱে চকুৱে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|জংকী বৰঠাকুৰ 
|
|-
|&quot;সোণেৰে সজোৱা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|rowspan=&quot;4&quot; |একক
|-
|&quot;মেঘৰ বৰণ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|&lt;ref&gt;{{citation|title=Meghor Boron (With Lyrics)|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Meghor_Boron|language=en|access-date=2021-09-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;অবাক অবাক&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|&lt;ref&gt;{{citation|title=Obak Obak (With Lyrics)|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Obak_Obak_Xopun_Xopun|language=en|access-date=2021-09-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;প্ৰতিটো প্ৰহৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|&lt;ref&gt;{{citation|title=Pratitu Prahar (With Lyrics)|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Protitu_Prohor_Protitu_Xomoi; |language=en|access-date=2021-09-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;উজলাই ‌ৰাখিছো&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|জংকী বৰঠাকুৰ 
|&lt;ref&gt;{{citation|title=Ujolai Rakhisu Moi (With Lyrics)|url=https://www.geetsankalan.com/lyrics/Ujolai_Rakhisu_Moi|language=en|access-date=2021-09-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |১৯৯৮
! ''স্নিগ্ধ জোনাক''
|&quot;নাচাবা চকুলে&quot;
| rowspan=&quot;11&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|rowspan=&quot;2&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[পাপন]]
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''পানচৈ''
|&quot;দূৰ-দূৰণিৰে মন জোনাকী মন&quot;
|[[Sagarika|Sagarika Mukherjee]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Door Duronire Mon Junaki Mon on JioSaavn|date=19 May 2021|url=https://www.jiosaavn.com/song/junaki-mon/JB89BAVCYQM|language=en-US|access-date=2021-05-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Door Duronire Mon Junaki Mon by Zubeen Garg and Sagarika on YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=GLxGUXd8wWw|language=en-US|access-date=2021-04-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;নিশাটিয়ে কিনো কয়&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |''শব্দ''
|&quot;শব্দ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;ৰৈ ৰৈ বিনালে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;এতিয়া জোনাকে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|-
|&quot;নক'বা নকবা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;জগত পোহৰ কৰি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;কঁকাল খামুচিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|-
|&quot;কোনোবাই ৰিঙিয়াই&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;মন হেৰুৱা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;19&quot; |১৯৯৯
! ''মেঘ''
|&quot;যাযাবৰ হৈ ফুৰিছো আজি&quot; (Instrumental Version)
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|অমৰজ্যোতি চৌধুৰী 
|একক
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''মেঘৰ বৰণ''
|&quot;যদিহে জোন তৰা&quot; (প্ৰথম ভাৰ্চন)
|rowspan=&quot;3&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|rowspan=&quot;3&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Citation|title=Jodihe Jun Tora Nethake (Version 1) on JioSaavn|date=8 October 2015|url=https://www.jiosaavn.com/song/jodihe-jun-tora/EiEoewFgYgM|access-date=2021-09-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Meghor Boron (1999) - Assamese Album, Tracklist, Full Album Details and more|url=http://www.zubeendiscography.com/2021/09/4700118663098219250.html|access-date=2021-09-05|archive-date=4 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904190836/http://www.zubeendiscography.com/2021/09/4700118663098219250.html|url-status=dead|archivedate=2021-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210904190836/http://www.zubeendiscography.com/2021/09/4700118663098219250.html}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;যদিহে জোন তৰা&quot; (দ্বিতীয় ভাৰ্চন)
|সাগৰিকা
|-
|&quot;তুমি চোৱা যেতিয়া&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Tumi Sua Jetiya&quot; (Original Version) on JioSaavn|date=8 October 2015|url=https://www.jiosaavn.com/song/tumi-suwa-jetia/PiUoZiRHe3E|access-date=2021-09-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Tumi Sua Jetiya&quot; (Bengali Version) on JioSaavn|date=31 October 2007|url=https://www.jiosaavn.com/song/tumi/HixdSRNeX2c|access-date=2021-09-05}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;7&quot; |''দিলৰুৱা''
|&quot;হিয়া দিয়া লোৱা&quot;
|rowspan=&quot;7&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|rowspan=&quot;7&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|rowspan=&quot;7&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|একক
|-
|&quot;চোৱা জুমি চোৱা&quot;
|একক
|-
|&quot;আইনা ভঙাদি&quot;
|একক
|-
|&quot;বেদৰ্দী দুনীয়া&quot;
|একক
|-
|&quot;দিল্লগী কৰোঁ এধানি&quot;
|একক
|-
|&quot;কাৰবালা&quot;
|একক
|-
|&quot;তুমি মোৰ দিলৰে&quot;
|একক
|-
! rowspan=&quot;8&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''[[পাখি (শ্ৰব্য এলবাম)|পাখি]]'''''
|&quot;পাখি মেলি দিয়ে&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]], দিগন্ত ভাৰতী 
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|
|-
|&quot;বুকুতে গুপুতে&quot;
|
|-
|&quot;পাখি পাখি এই মন&quot;
|
|-
|&quot;আহে বা নাহে&quot;
|
|-
|&quot;শিকলি&quot;
|মন্দাকিনী বৰা 
|
|-
|&quot;দুগালতে যেন&quot;
|প্ৰণিতা বৈশ্য মেধি 
|
|-
|&quot;তুমি দিনৰ&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|একক
|
|-
|&quot;আঙুলি কাটিলো&quot;
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot; scope=&quot;row&quot; |'''''পাখি'''''
|&quot;পাখি মেলি দিয়ে&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]], দিগন্ত ভাৰতী 
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|
|-
|&quot;বুকুতে গুপুতে&quot;
|
|-
|&quot;পাখি পাখি এই মন&quot;
|
|-
|&quot;আহে বা নাহে&quot;
|
|-
|&quot;শিকলি&quot;
|মন্দাকিনী বৰা 
|
|-
|&quot;দুগালতে যেন&quot;
|পৰিনীতা বৈশ্য মেধি
|
|-
|&quot;তুমি দিনৰ&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|একক
|
|-
|&quot;আঙুলি কাটিলোঁ&quot;
|
|-
|'''১৯৯৯'''
! ''Remix 99''
|&quot;পূব আকাশৰ (ৰিমিক্স)&quot;
|যতীন শৰ্মাৰ দ্বাৰা ৰিমিক্স 
|অনুপম শইকীয়া
|অনুপম শইকীয়া, শান্তা উজিৰ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Pub Akashor - Remix |date=1999-08-10 |url=https://open.spotify.com/track/15TwxbvnUQPAPQBcRQnd4A |language=en |access-date=2022-05-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০০০
! rowspan=&quot;2&quot; |সপোন 
|&quot;নিলিম আকাশ তিৰবিৰ&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|অমৰজ্যোতি চৌধুৰী 
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|
|-
|&quot;কলা চকু জুৰি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|
|-
! ''নাহৰ''
|&quot;পাহি মেলি ওলালে&quot;
|মানস ৰবীন
|মানস ৰবীন
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |২০০১
! ''জানমণি ২০০১''
|&quot;দৰা বাছি বাছি&quot;
|বিৰেন বৰুৱা 
|জুবিন গাৰ্গ 
|ভিতালী দাস, মিলি বৰুৱা, নিৰ্মালি দাস 
|
|-
! ''ৰঙামণি''
|&quot;মাটি কলহৰ পানী&quot;
|কৃষ্ণামণি চুতীয়া 
|কৃষ্ণামণি চুতীয়া
|ভিটালি দাস 
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |২০০২
! rowspan=&quot;8&quot; |''শিশু''
|&quot;মুগ্ধ হিয়া মোৰ&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|জংকী 
| rowspan=&quot;8&quot; |
|-
|&quot;দিয়া ঘুৰাই দিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|rowspan =4|একক
|-
|&quot;ভবা কথা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;কাৰ পৰশ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;শান্তি দিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|-
|&quot;আঁউসীৰ জোন মোৰ''
|জুবিন গাৰ্গ 
|জংকী 
|-
|&quot;কাঁহী বাতি''
|জুবিন গাৰ্গ 
|rowspan =2|একক
|-
|&quot;নিদিয়া নিদিয়া&quot;
|-
! ''ইন্দ্ৰধনু ''
|&quot;মোৰ জীৱনৰ আকাশতে&quot;
|বিজয় তালুকদাৰ 
|[[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]
|[[সাগৰীকা]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Mur Jibonor Akashote (Original Version)|url=https://vimeo.com/581746571|website=Vimeo|language=en-US|access-date=2021-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Mur Jibonor Akashote (Reprise Version)|url=https://www.youtube.com/watch?v=KFMkwPfi4Uw|website=YouTube| date=15 October 2019 |language=en-US|access-date=2020-06-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০৪
! rowspan=&quot;8&quot; |''যন্ত্ৰ''
|&quot;যন্ত্ৰ&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]], [[মানস ৰবীন]], প্ৰশান্ত বৰদলৈ, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[পঙ্কজ শৰ্মা]]
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|
|-
|&quot;এই মায়াৰ ধৰাত&quot;
|
|-
|&quot;আই লাভ  ইউ&quot;
|
|-
|&quot;মাইনা মাইনা&quot;
|
|-
|&quot;মাজুলীৰ এজনী ছোৱালীয়ে&quot;
|ৰূপা মিলি 
|
|-
|&quot;নাজানো মন দলে&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |একক
|
|-
|&quot;অ মোৰ ‌আপোনাৰ দেশ&quot;
|
|-
|&quot;তোমাৰ মিঠা এই চাৱনি&quot;
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০৬
! rowspan=&quot;8&quot; |''মুখা''
|&quot;মুখা মুখা&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]], দিগন্ত ভাৰতী, [[নৱকান্ত বৰুৱাৰ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |একক
|
|-
|&quot;চুমা চুমা মিঠা&quot;
|
|-
|&quot;পামনে মই ঘুৰাই&quot;
|
|-
|&quot;বেবী বুলি লাহেকৈ&quot;
|
|-
|&quot;নিয়ৰৰে ফুল&quot;
|
|-
|&quot;দুচকুৰে নীলাৰে&quot;
|
|-
|&quot;নিয়ৰে টুপে টুপে&quot;
|
|-
|&quot;বুকুতে বুকুখন&quot;
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০৮
! rowspan=&quot;8&quot; |''ৰুমাল''
|&quot;দুপৰৰ মোহনাত&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |জুবিন গাৰ্গ, [[দিগন্ত ভাৰতী]], [[মানস ৰবীন]], ইবছন লাল বৰুৱা 
| rowspan=&quot;8&quot; |একক
| rowspan=&quot;8&quot; |
|-
|&quot;ৰুমাল ৰুমাল&quot;
|-
|&quot;আই মোৰ অ &quot;
|-
|&quot;অমানিশা&quot;
|-
|&quot;তুমি সুবাস&quot;
|-
|&quot;হাই হাই মাৰি দিলা&quot;
|-
|&quot;কি দৰে&quot;
|-
|&quot;স্বৰ্গদেউ চ্যুকাফা&quot;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | ২০১১
! rowspan=&quot;10&quot; |''বাঁহী'' 
|&quot;সপোন ৰঙৰ&quot;
| rowspan=&quot;10&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;10&quot; |জুবিন গাৰ্গ, দিগন্ত ভাৰতী, মানস ৰবীন, [[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]
| rowspan=&quot;10&quot; |একক
| rowspan=&quot;10&quot; |
|-
|&quot;লৈয়া হৰি নাম&quot;
|-
|&quot;বাঁহী (মিক্স)&quot;
|-
|&quot;শ্লোক&quot;
|-
|&quot;ধূলি উৰুৱাই&quot;
|-
|&quot;বাঁহী তুমি&quot;
|-
|&quot;অনুৰাধা&quot;
|-
|&quot;তুমি কোন&quot;
|-
|&quot;ঘূৰি চোৱাচোন&quot;
|-
|&quot;হেৰ'ও বাঁহী&quot;
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |২০১২
! rowspan=&quot;14&quot; |''ৰক''
|&quot;ৰক ৰক&quot;
| rowspan=&quot;14&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;এজাক বৰষুণে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;বকুল ফুলৰ দৰে&quot;
|[[হীৰেন ভট্টাচাৰ্য]]
|একক
|
|-
|&quot;কাজল কাজল&quot;
|অজয় ফুকন 
|একক
|
|-
|&quot;টিপ টিপ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|একক
|
|-
|&quot;ছেন'ৰিতা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|একক
|
|-
|&quot;গান দিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;জীউ তুমি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;বিছমিল্লা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;দুচকুৰে নিলামতে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|জুবলি 
|
|-
|&quot;গুৰি গুৰি হম&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|একক
|
|-
|&quot;ৰজনী দুখৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;স্বাধীনতা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
|&quot;তুমি প্ৰজাপতি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০১৯
! rowspan=&quot;8&quot; scope=&quot; row&quot; |&quot;মা''
|&quot;মোৰ মনৰে কল্পনাত&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |একক
| rowspan=&quot;8&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hungama.com/album/maa/47118687/|title=Maa Songs Download {{!}} Maa Songs MP3 Free Online: Movie Songs – Hungama|website=www.hungama.com|access-date=23 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কেতিয়াবা&quot;
|-
|&quot;নিচুকনি গীত&quot;
|-
|&quot;পপীয়া তৰা&quot;
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা 
|-
|&quot;সেউজী পক্ষীৰে&quot;
|[[শশাংক সমীৰ]]
|-
|&quot;আখৰ&quot;
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা 
|-
|&quot;মোৰ মা &quot;
|[[শশাংক সমীৰ]]
|-
|&quot;পলিটিকছ্ নকৰিবা বন্ধু&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |২০২০-২৩
! rowspan=&quot;6&quot; |''চিলা''
|&quot;চিলা&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;6&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Silaa Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/silaa|access-date=2020-10-18}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;উভতি চোৱা&quot;
|ৰাহুল গৌতম শৰ্মা পূজাৰী 
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Ubhoti Suwa Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/ubhoti-suwa|access-date=2020-11-18}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;অগ্নিবীণাৰ তান&quot;
|[[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী]]
|
|-
|&quot;একো যে নাই&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|-
|&quot;মনৰে কইনা&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]], ৰাহুল গৌতম শৰ্মা 
|
|-
|&quot;বিহগী কবিতাৰ ৰাতি&quot;
! [[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]
|
|}

==[[অসমৰ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ তালিকা|অসমীয়া থিয়েটাৰৰ]] গীত==
{|class =&quot;wikitable plainrow headers&quot;
|-
! scope =&quot;col&quot; |বৰ্ষ
! scope =&quot;col&quot; |থিয়েটাৰ
! scope =&quot;col&quot; |নাটক 
! scope =&quot;col&quot; |গীত 
! scope =&quot;col&quot; |সংগীত পৰিচালক 
! scope =&quot;col&quot; |গীতিকাৰ 
! scope =&quot;col&quot; |সহশিল্পী 
! scope =&quot;col&quot; |তথ্যসূত্ৰ 
|-
|২০০৮-০৯
! rowspan=&quot;2&quot; |''হেঙুল থিয়েটাৰ''
|চকু 
|&quot;তুমি দুচকুতে&quot;
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tumi Dusokute | date=12 September 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=qJWE49x3JY4 |access-date=2023-01-15 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০০৯-১০
|জোনাকৰ বৰষুণ 
|&quot;চকুলে' চাই&quot;
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
|চাণক্য ভূঞা 
|
|-
|২০১০-১১
! ''কহিনুৰ থিয়েটাৰ''
|ৰুমাল
|&quot;আছোঁ সূতাৰে এপাহি&quot;
|বিমান বৰা 
|বিমান বৰা 
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০১১-১২
! ''থিয়েটাৰ ভাগ্যদেৱী''
|মালৱিকা মোৰ বান্ধৱী 
|&quot;কলিজা কলিজা&quot;
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|
|-
! ''হেঙুল থিয়েটাৰ''
|চমক
|&quot;দুম দুম&quot;
|পাপু
|পলাশ সূৰ্য গগৈ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dum Dum | date=14 June 2011 |url=https://www.youtube.com/watch?v=G__zymIQoIA |access-date=2023-01-11 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ থিয়েটাৰ''
|লুকা ভাকু
|&quot;লুকা ভাকু&quot;
|অৰূপ দত্ত 
|মৌচম গগৈ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Luka Bhaku | date=29 October 2011 |url=https://www.youtube.com/watch?v=LaIOJ8oD_r8 |access-date=2023-01-11 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১২-১৩
! ''কহিনুৰ থিয়েটাৰ''
|হিয়াত এপাহি গোলাপ 
|&quot;হিয়াত এপাহি গোলাপ&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|দিগন্ত ভাৰতী 
|প্ৰিয়ংকা ভৰালী 
|
|-
|২০১৩-১৪
! ''ইতিহাস থিয়েটাৰ''
|ডকাইত
|&quot;ৰঙীন ৰঙীন&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন  
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০১৭–১৮
! rowspan=&quot;1&quot; scope=&quot;row&quot; |''থিয়েটাৰ ভাগ্যদেৱী''
|জোনবাইলৈ চিঠি 
|&quot;জোনবাইলৈ চিঠি&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন 
|ঋতৃষা শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Junbailoi Sithi | date=5 April 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=jhuR1lAB2IA |access-date=2023-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope =&quot; row&quot;rowspan =2|''আৱাহন থিয়েটাৰ'' 
|rowspan =2|মই মাৰ ছোৱালী 
|&quot;গান এটি গোৱা না&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gaan Ati Guwa Nah | date=10 July 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=kZDCVEP-IAM |access-date=2023-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;নীলিম নীলিম মৰম&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nilim Nilim Morom | date=9 November 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FFJaxAtcR4U |access-date=2023-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০১৮–১৯
! scope=&quot; row&quot; rowsapn=&quot;1&quot; |''ৰাজতিলক থিয়েটাৰ''
|মায়াৱী সন্তান 
|&quot;অ' মায়া&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য, অজয় ফুকন 
|ৰাকেশ ৰিয়ান, চয়নিকা ভূঞা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O Maya | date=6 August 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Wa9NDbh5lvU |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''বৃন্দাবন থিয়েটাৰ'' 
|প্ৰিয়তমা 
|&quot;প্ৰিয়তমা&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য, অজয় ফুকন 
|গায়ত্ৰী মহন্ত 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Priyotoma |date=2018-12-03 |url=https://open.spotify.com/track/45MVivAdxmbEIwEmeuODka |language=en |access-date=2023-01-15}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;rowspan =2|''আৱাহন থিয়েটাৰ''
|rowspan =2|মাধুৰী মোৰ নাম 
|&quot;মেঘালী মেঘালী&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন 
|গীতালি 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Meghali Meghali | date=27 September 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BER8IciLens |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ক'ত মোৰ মা&quot;
|অজয় ফুকন (Original 100 Miles song)
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য, অজয় ফুকন (Ref. by 100 Miles song)
|পাপৰি গগৈ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kot Mur Maa | date=13 July 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=LjjjRlI21fE |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope =&quot;row&quot; |''চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰ''
|ৰাজকুমাৰীৰ বিয়া 
|&quot;অ' দেউতা&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O Deuta | date=July 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Zo6OyHqlVa0 |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''হেঙুল থিয়েটাৰ''
|মহাবীৰ 
|&quot;কি হ'ব এই জীৱন&quot;
|সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা 
|পৰীক্ষিত কলিতা 
|নৱনিতা শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ki Hobo Ei Jibon | date=11 February 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=YeMMqr9rTrE |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope =&quot;row&quot; |''ইতিহাস থিয়েটাৰ''
|ডকাইতৰ তেজ
|&quot;হেল্ল' মাজনী&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hello Majoni | date=4 August 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=9iWIpVIQVg8 |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''থিয়েটাৰ ভাগ্যদেৱী''
|আজিৰ চাণক্য 
|&quot;ৰ'দালী তুমি&quot;
|পলাশ গগৈ
|ঋতুভ হাজৰিকা 
|ৰাজশ্ৰী কলিতা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Rodali Tumi | date=7 July 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CVbQvzA5i7k |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২৯১৯–২০
! scope=&quot;row&quot;rowspan =2|''আৱাহন থিয়েটাৰ''
|rowspan =2|মেমচাহাৱ
|&quot;দেখিবলে' মই ধুনীয়া&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য
|rowspan =2|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dekhibole Moi Dhuniya | date=August 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=2CqYw19S4rY |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;যদিহে জীৱন নৈ পাৰতে&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jodihe Jibon Noi Parote | date=26 October 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=67QyOLKHyKE |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope =&quot; row&quot; rowspan =2|''বৰদৈচিলা থিয়েটাৰ''
| মহিয়সী 
|&quot;কইনা ঐ&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Koina Oi | date=10 September 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=VzwV-7zqLLA |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|মৰমৰ বান্ধৱী বিদায় দিয়া
|&quot;মৰমৰ বান্ধৱী বিদায় দিয়া&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য, অজয় ফুকন 
|পাৰৱিন হুছেইন 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Moromor Bandhobi Bidai Diya | date=11 July 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8fdD9kb_U4A |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope =&quot;row'|''থিয়েটাৰ সূৰ্য''
|ইমান মৰম কিয় লাগে 
|&quot;ইমান মৰম কিয় লাগে&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য
|পাপৰি গগৈ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iman Morom Kio Lage | date=5 July 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Qf6boRy3UX4 |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot; row&quot; |''কহিনুৰ থিয়েটাৰ''
|বৰষা যেতিয়া নামে 
|&quot;বৰষা যেতিয়া নামে&quot;
|পৰাণ বৰকটকী
|ৰাজদ্বীপ
|একক
| &lt;ref&gt;{{Citation |title=Boroxa Jetiya Name | date=14 August 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=x_BJ7a_CE4o |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|মোৰ তেজত তোমাৰে নাম
|&quot;মোৰ তেজত তোমাৰে নাম&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mur Tezot Tumare Naam | date=23 April 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4khedBXGMXg |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''হেঙুল থিয়েটাৰ''
|বাহাদুৰ 
|&quot;বাহাদুৰ&quot;
|অৰূপজ্যোতি বৰুৱা 
|ৰাজদ্বীপ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bahadur | date=19 July 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=REcetlsCUbA |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২১-২২
! ''উদয়ণ থিয়েটাৰ''
|সীতাৰ অগ্নিপৰীক্ষা 
|&quot;সাতোবৰণীয়া&quot;
|জেকিব 
|নেকিব
|ৰূপালী কাশ্যপ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Satoboroniya | date=7 November 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SQiQAA5mfPs |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''আৱাহন থিয়েটাৰ''
|জয়মতী 
|&quot;জয়া নাই&quot;
|অজয় ফুকন 
|অভিজিত ভট্টাচাৰ্য
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Joya Nai | date=30 August 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Eklmw80BQVI |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২২-২৩
! ''বৃন্দাবন থিয়েটাৰ'' 
|ৰাজকন্যা 
|&quot;বৰষুণ&quot;
|জয়ন্ত কাকতি 
|শশাংক সমীৰ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Boroxun | date=5 August 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QomqmtfLycM |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ইতিহাস থিয়েটাৰ''
|মৰম বিচাৰি যাওঁ ব'লা 
|&quot;মৰম বিচাৰি যাওঁ ব'লা&quot;
|অজয় ফুকন 
|অজয় ফুকন, অভিজিত ভট্টাচাৰ্য 
|পাপৰি গগৈ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Morom Bisari Jau Bola | date=10 August 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Qx-6zg-QnC4 |access-date=2023-08-18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==[[অসমৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰসমূহৰ তালিকা|অসমীয়া টেলিভিছনৰ]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | ধাৰাবাহিক/শ্ব' 
! scope=&quot;col&quot; | গান
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | লেখক 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
|২০১১
! ''অনুৰাধা''
| &quot;অনুৰাধা&quot;
| জুবিন গাৰ্গ 
|জুবিন গাৰ্গ 
| টিনা শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Anuradha | date=9 January 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=aWWE4WbAO2g |access-date=2023-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১২
! ''মেঘৰঞ্জনী''
|&quot;মেঘৰঞ্জনী&quot;
|পৰীক্ষিত কলিতা 
|পৰীক্ষিত কলিতা 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Meghranjani | date=28 April 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=gI4st3TU2LE |access-date=2023-08-19 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২২
! ''হৃদয়ৰ গান''
|&quot;হৃদয়ৰ গান&quot;
|দীক্ষু শৰ্মা 
|বিজিয়েতা পাটগিৰি
|একক
|
|-
|}

==অসমীয়া একক গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | গান
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | লেখক 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | টোকা/তথ্যসূত্ৰ.
|-
! colspan=&quot;6&quot; |একক পপ গীতসমূহ 
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |২০২১
|&quot;মা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |জয়ন্ত কাকতি 
| rowspan |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maa | date=27 October 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZCsJL0JvXjg |access-date=2021-10-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ৰুণজুন&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |Kritiman Red
|কাশ্মীৰী ডেকা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Runjun | date=13 December 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=c-R7t5SmyuM |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;14&quot; |২০২২
|&quot;লৈ যা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |দেৱেশ ৰয় 
|ডোৰোথি বৰদলৈ 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Loi Ja | date=21 December 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=7KyIkk7zZvs |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তোক চাই থাকিলে&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |ড° লোহিত ৰোহিত 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tuk Sai Thakile | date=16 July 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=9oBGnyKIZmE |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;এমুঠি আবিৰ&quot;
|জয়ন্ত কাকতি 
|শশাংক সমীৰ 
|ঋতুৰাণী মৌচুমী 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Emuthi Aabir | date=4 February 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=khIIuIDK6bU |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Saati&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |ৰাহুল গৌতম শৰ্মা 
|জুবলী বৰুৱা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Saati | date=15 March 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=blC7CCTYicY |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মোৰ বসন্ত&quot;
|মৃণ্ময় শৰ্মা আৰু অশ্বিন শৰ্মা 
|কুকিল প্ৰতিম 
|একক
|
|-
|&quot;এবাৰ যদি কোৱা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |ইক্ৰাম এইছ জুৱেল
|শতাব্দী বৰা
|
|-
|&quot;ৰ'দে বৰষুণে&quot;
|প্ৰসেনজিৎ লাহন 
|ধ্ৰুৱজ্যোতি ৰাজখোৱা 
|ড° অঞ্জলি চুতীয়া শইকীয়া 
|
|-
|&quot;কঠিয়াডোৰা&quot;
|অভি শইকীয়া 
|প্ৰশান্ত দাস 
|একক
|
|-
|&quot;ইতিহাসো উচুপি ৰ'য়&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |ৰূপম ৰাজ পাঠক
|একক
|
|-
|&quot;কাজলি&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |ৰেকিবুল
|একক
|
|-
|&quot;দাদা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |কুমাৰেশ কৌশিক 
|নিৰ্ভিতা বৰা
|
|-
|&quot;প্ৰেম লিপিৰ আখৰ&quot;
|সুমন কাশ্যপ, শিৱনন্দা বৰুৱা 
|বিকাশ বৰা
|মানসী দেৱী 
|
|-
|&quot;আছোঁনে কুশলে&quot;
|সুমিত গগৈ, বিজয় শংকৰ
|সুমিত গগৈ
|প্ৰিয়ংকা ভৰালী 
|
|-
|&quot;বৰষাৰে চেঁচা টোপাল&quot;
|Kritiman Red
|চয়নিকা নাথ আৰু অৰিন্দম দাস
|ৰিমজিম কলিতা 
|
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |২০২৩
|&quot;বালিমাহি&quot;
|বজ্ৰপাত মিউজিক 
|মৈত্ৰিয়ী পাটৰ
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Balimahi | date=21 January 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Dqd08xpuv4s |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জান বুলি নেমাতিবা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |কেশৱ নাৰায়ণ 
|দিব্য দাস
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jaan Buli Nematiba | date=11 February 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=F9vu2-9vVKQ |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;লাহি লাহি&quot;
|শিৱব্ৰত শৰ্মা 
|জুবিন গাৰ্গ 
|ড° অদিতি দাস
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Lahi Lahi | date=14 February 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=h-qmEO99FZU |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|জয় ভোলে 
| colspan=&quot;2&quot; |স্বৰূপ কাকতি 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jai Bhole | date=15 February 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=AqqjEgHg2gc |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|বিহগী কবিতা 
|জুবিন গাৰ্গ 
|গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bihogi Kobita | date=2 May 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OKZsuMvaht8 |access-date=2023-12-14 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|নিশিগন্ধা
|Aarxslan
|ৰাজীৱ ভূঞা 
|সান্নিধ্য ভূঞা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nishigandha |url=https://baahi.xomoy.com/song/Nishigandha/18767/0 |access-date=2023-12-14 |archivedate=2023-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231006153421/https://baahi.xomoy.com/song/Nishigandha/18767/0 }}&lt;/ref&gt;
|-
! ২০২৪
|&quot;টোপা টোপে&quot;
|অতনু গৌতম 
|শশাংক সমীৰ 
|একক
|
|-
! ২০২৫
|&quot;অচিনাকি কোন তুমি&quot;
|প্ৰদ্যুৎ বৰুৱা 
|প্ৰদ্যুৎ বৰুৱা 
|একক
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |একক বিহু গীতসমূহ 
|-
! ২০০৩
|&quot;মৰম দিলোঁ চিঠি দিলোঁ&quot;
|বিমান বৰুৱা 
|বিমান বৰুৱা 
|ভিটালী দাস
|
|-
! ২০২২
|&quot;বিহুৰে বলিয়া&quot;
|অভিনৱ বৰা 
|Traditional Folk 
|নিষ্ঠা প্ৰিয়া 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bihure Boliya |date=2022-11-29 |url=https://open.spotify.com/track/5fxyuA7VpBYnr6BiqDWKCT |language=en |access-date=2023-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
! ২০২৩
|&quot;টুলুং ভুটুং নাও&quot;
|স্বৰূপ কাকতি 
|স্বৰূপ কাকতি 
|কৃষ্ণা দেৱী 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tulung Vutung Naau |date=2023-02-13 |url=https://open.spotify.com/album/6Rx6Iz6CL6kj6Q4iVp2641 |language=en |access-date=2023-02-18}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==অসমীয়া অন্যান্য গীত==
===বৰগীত===
{{Div col|3}}
*আগোমাই
*উদ্ধৱ চলহু গোকুল লাই
*গোপালে কি গতি কৈলে
*তেজৰে কমলাপতি ([[শংকৰদেৱ]])
*পৰভাতে শ্যামকানু
*পাৱে পৰি হৰি ([[শংকৰদেৱ]])
*শুন শুন ৰে সুৰ ([[শংকৰদেৱ]])
{{Div col end}}

===লোকগীত===
লোকগীতৰ এলবামসমূহ:
*লোকগীত, Vol-1, এন কে প্ৰডাকচন
*লোকগীত, Vol-2, এন কে প্ৰডাকচন
*লোকগীত, Vol-3, এন কে প্ৰডাকচন
*লোকগীত, Vol-4, এন কে প্ৰডাকচন
*লোকগীত, Vol-5, এন কে প্ৰডাকচন

===ভক্তিমূলক গীত===
ভক্তিমূলক গীতৰ এলবামসমূহ:
*জুবিনৰ দিহানাম, খণ্ড ১

===বিহুগীত===
বিহুগীতৰ এলবামসমূহ:
{{Div col|2}}
*অঞ্জনা ২০০৫
*অঞ্জনা ২০০৬
*জানমণি ২০১০
*পকা ধানে ৰিঙিয়ায়
{{Div col end}}

==[[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|ৰাজবংশী]] গীত==
[[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ-ৰাজবংশী]]/[[কামতাপুৰী ভাষা|কামতাপুৰী]]/[[গোৱালপৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]] গান:
===লোকগীত===
{{Div col|2}}
* আগা নাওয়ে ডুবু ডুবু
* ও জীবন ৰে 
* ও বৈদেশীয়া প্ৰাণ বন্ধুয়া ৰে
* ভাল কৰিয়া
* মন মোৰ ৰসনা
* সোণাৰ বৰণ পাখি
* সোণাৰ বৰণ কন্যা
{{Div col end}}

===আধুনিক গীত===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | গান
! scope=&quot;col&quot; | শিল্পী 
|-
| অৰে বন্ধু
| [[জুবিন গাৰ্গ]]
|-
| আৰে অ' বন্ধু
| জুবিন গাৰ্গ, জয়মতী ৰায়
|-
| কান্দে কানাই
| জুবিন গাৰ্গ
|-
| নামানেকে
| জুবিন গাৰ্গ 
|-
| পিতলেৰ কলস
| জুবিন গাৰ্গ, বিলকিছ 
|-
| মন দিলুং যাক
| জুবিন গাৰ্গ 
|-
| লেখা পঢ়া শিকিলুং
| জুবিন গাৰ্গ 
|-
| শালি চাবি বিহানে
| জুবিন গাৰ্গ 
|-
|}

==[[হাজং ভাষা|হাজং]] গীত==
* ও আপি সূতা নাকাতা
* ও সুন্দৰ গাভুৰ

==চাহ-বাগানীয়া গীত==
এলবামসমূহ:
{{Div col|3}}
*চল চম্পা চল
*দিলৰুবা
*লেয়লা
{{Div col end}}

==[[বাংলা]] চলচ্চিত্ৰৰ গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%; textcolor:#000&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot;|''বৰ্ষ''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:23%; &quot;|চলচ্চিত্ৰ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:21%; &quot;|গান 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18%; &quot;|সুৰকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18%; &quot;|লেখক 
! সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot; |তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''২০০৩'''
! rowspan=&quot;2&quot; | ''মন (Dubbed)''
| &quot;মন পাখি হয়ে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | মানস হাজৰিকা আৰু দিলীপ নাথ
| rowspan=&quot;2&quot; |গৌতম কুমাৰ চক্ৰৱৰ্তী 
|[[কুইন হাজৰিকা]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mon Pakhi Hoye Ure Jabe {{!}} Mon {{!}} Bengali Movie Song {{!}} Zubeen Garg | date=12 April 2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=y37ZV0i8TPI |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ও মন বলাকা&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O Mon Balaka Aaj Kothay Harale {{!}} Mon {{!}} Bengali Movie Song {{!}} Zubeen Garg | date=6 October 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=LaMYoWAtKtM |language=en |access-date=2023-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |'''২০০৪'''
! rowspan=&quot;8&quot; |''শুধু তুমি''
|&quot;একটু ছুয়াঁ লাগে&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; | [[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |সুমিত আচাৰ্য,
[[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
| rowspan=&quot;8&quot; | &lt;ref&gt;{{cite web |title=Shudhu Tumi songs info|date=January 2004 |url=https://www.jiosaavn.com/album/shudhu-tumi/lEUdwOaxDZU_|publisher=JioSaavn|access-date=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ভেজা ভেজা স্মৃতিৰ পাথৰ&quot;
|-
|&quot;পিৰিতি কাঁঠালেৰ আঁঠা&quot;
|[[জয় বৰুৱা]], শ্বাস্বতী ফুকন 
|-
|&quot;সুৰে সুৰে গান হলো&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Shaan (singer)|ছান]], শ্বাস্বতী ফুকন 
|-
|&quot;এ চোঁখেৰ কাছেতে&quot;
|-
|&quot;গুণ গুণ গুণ গুঞ্জৰে, অন্তৰে&quot;
|[[শ্ৰেয়া ঘোষাল]]
|-
|&quot;একটু ছুয়াঁ লাগে&quot;
|বাবুল সুপ্ৰিয়, [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]]
|-
|&quot;সাজবে এবাৰ কনেৰ সাজে&quot;
|[[উদিত নাৰায়ণ]], পামেলা জৈন 
|-
! ''প্ৰেমী''
|&quot;ও বন্ধু ৰে (তোৰ খুশীতে)&quot;
| [[জিৎ গাংগুলী]]
| গৌতম সুস্মিত
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=O Bondhu Re song info|date=July 2005 |url=https://www.jiosaavn.com/song/o-bondhu-re/HFA8fxleTmU|publisher=JioSaavn|access-date=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''২০০৮'''
! ''গোলমাল''
| &quot;আকাশে বাতাসে&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা
| 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Akashe Batashe song info|url=http://www.gomolo.com/golmaal-song-aakashe-batase-khushir-galpo/20985/24742|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120516/http://www.gomolo.com/golmaal-song-aakashe-batase-khushir-galpo/20985/24742|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''চিৰদিনি তুমি যে আমাৰ''
| &quot;পিয়া ৰে পিয়া ৰে&quot;
|[[জিৎ গাংগুলী]]
|প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Piya Re Piya Re song info|url=http://mio.to/album/Chirodini+Tumi+Je+Amar+%282008%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001055035/http://mio.to/album/Chirodini+Tumi+Je+Amar+%282008%29|url-status=dead|archive-date=1 October 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=1 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001055035/http://mio.to/album/Chirodini+Tumi+Je+Amar+%282008%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''হেল্ল' কলকাতা''
| &quot;আলো আৰ আধাৰেৰ&quot;
| অভিজিত বোস
|
|একক
|
|-
! ''লাভ ষ্টৰী''
| &quot;মন যেতে চায়&quot;
| জলী মুখাৰ্জী
| সৰেন দত্ত 
|জেনিভা ৰয়
|	
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''মন মানে না''
| &quot;মন মানে না&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |[[জিৎ গাংগুলী]]
|rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
|জুন বেনাৰ্জী
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mon Mane Na song info|url=http://mio.to/album/Mon+Maane+Naa+%282008%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014100806/http://mio.to/album/Mon+Maane+Naa+%282008%29|url-status=dead|archive-date=14 October 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014100806/http://mio.to/album/Mon+Maane+Naa+%282008%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;শুভ মঙ্গলম&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Subho Mangalam song info|url=http://mio.to/album/Mon+Maane+Naa+%282008%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014100806/http://mio.to/album/Mon+Maane+Naa+%282008%29|url-status=dead|archive-date=14 October 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014100806/http://mio.to/album/Mon+Maane+Naa+%282008%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | '''২০০৯'''
! scope&quot;row&quot; |''[[পৰাণ যায় জ্বলিয়া ৰে]]''
| আমি তোমাৰি থাকবো
|[[জিৎ গাংগুলী]]
|প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
|
|
|-
! ''চাওয়া পাওয়া''
| &quot;বন্ধু আজ থেকে&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা 
| 
|[[অভিজিৎ ভট্টাচাৰ্য]]
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''ফ্ৰেইণ্ড''
| &quot;তোমাৰ ছবি&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |আকাশ
| rowspan=&quot;3&quot; |
|
|
|-
|&quot;তোমায় ভেবে&quot;
|
|
|-
|&quot;দেশী মূৰ্গী&quot;
|
|
|-
! ''প্ৰেম আমাৰ''
| &quot;বোঝেনা সে বোঝেনা&quot;
| জিৎ গাংগুলী 
| গৌতম সুস্মিত 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bojhena Se Bojhena song info|url=http://www.gomolo.com/prem-amar-song-bojhe-na-se-bojhe-na/22028/24481|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115837/http://www.gomolo.com/prem-amar-song-bojhe-na-se-bojhe-na/22028/24481|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ক্ৰোধ''
| &quot;ভুলে থাকা ছিলো ভালো&quot;
| বাবুল বোস
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhule Thaka Chilo song info|url=http://www.gomolo.com/krodh-song-bhule-thaka-chhilo-bhalo/22102/24509|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''কেনো কিছু কথা বলো না''
|&quot;ডুবাই ডুবা&quot;
| rowspan=&quot;2&quot;|জিৎ গাংগুলী
|
|পামেলা জৈন
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dooba Dooba song info|url=http://www.gomolo.com/keno-kichhu-kotha-bolo-naa-song-dooba-dooba/21808/24410|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মৌলা ৰে মৌলা&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Maula Re Maula song info|url=http://www.gomolo.com/keno-kichhu-kotha-bolo-naa-song-maula-re-maula/21808/24411|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304224633/http://www.gomolo.com/keno-kichhu-kotha-bolo-naa-song-maula-re-maula/21808/24411|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''দুজনে ''
|&quot;কাৰ চোখে&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |জিৎ গাংগুলী
|
| rowspan=&quot;2&quot; |মনালি ঠাকুৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kar Chokhe song info|url=http://www.gomolo.com/dujone-song-karo-chokhe-chokh-rekhe/21964/24449|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304211005/http://www.gomolo.com/dujone-song-karo-chokhe-chokh-rekhe/21964/24449|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বধুয়া&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Badhua song info|url=http://www.gomolo.com/dujone-song-badhua/21964/24446|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বধুয়া (Sad)&quot;
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Badhua (Sad) song info|url=http://www.gomolo.com/dujone-song-badhua-sad/21964/24447|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304210404/http://www.gomolo.com/dujone-song-badhua-sad/21964/24447|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''বলো না তুমি আমাৰ''
| &quot;বলো না তুমি আমাৰ&quot; (Reprise)
| rowspan=&quot;2&quot; |জিৎ গাংগুলী 
|গৌতম সুস্মিত 
|মনালি ঠাকুৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bolo Na Tumi Amar song info|url=http://www.gomolo.com/bolo-na-tumi-aamar-song-bolo-na-tumi-aamar-title-song/22062/23480|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=7 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307103835/http://www.gomolo.com/bolo-na-tumi-aamar-song-bolo-na-tumi-aamar-title-song/22062/23480|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আয়না মন ভাঙা&quot;
| প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Aaina song info|url=http://www.gomolo.com/bolo-na-tumi-aamar-song-aaina-emon-bhanga-aaina/22062/23479|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130047/http://www.gomolo.com/bolo-na-tumi-aamar-song-aaina-emon-bhanga-aaina/22062/23479|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''আমাৰ সঙ্গে''
| &quot;যে প্ৰেমেতে&quot;
| বাবুল বোস 
| গৌতম সুস্মিত 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Je Premete song info|url=http://www.gomolo.com/amar-sangee-song-je-preme-swapno-dekhe-mon/21824/24473|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=24 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824072902/http://www.gomolo.com/amar-sangee-song-je-preme-swapno-dekhe-mon/21824/24473|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;20&quot; |'''২০১০'''
! rowspan=&quot;2&quot; | ''মন যে কৰে উড়ু উড়ু''
|&quot;না জানে মন&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |জিৎ গাংগুলী
|
|rowspan=&quot;2&quot; | একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Na jene Mon song info|url=http://www.gomolo.com/mon-je-kore-uru-uru-song-na-jane-mon/39894/23407|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=29 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729233529/http://www.gomolo.com/mon-je-kore-uru-uru-song-na-jane-mon/39894/23407|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তোৰ পিৰিতে&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tor Pirite song info|url=http://www.gomolo.com/mon-je-kore-uru-uru-song-tor-peerite/39894/23405|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=29 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180729233534/http://www.gomolo.com/mon-je-kore-uru-uru-song-tor-peerite/39894/23405|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''লাভ চাৰ্কাছ''
| &quot;লাভ চাৰ্কাছ&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা 
|
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Love Circus song info|url=http://www.gomolo.com/love-circus-song-love-circus-love-circus/22091/24311|publisher=Gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |''মন নিয়ে''
| &quot;শীৰ্ষক গীত&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mon Niye (Title song) song info|url=http://www.gomolo.com/mon-niye-song-mon-niye-title-song/22092/23361|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কি যে হলো&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ki Je Holo song info|url=http://www.gomolo.com/mon-niye-song-ki-je-holo/22092/23362|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304131418/http://www.gomolo.com/mon-niye-song-ki-je-holo/22092/23362|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;চেনা চেনা&quot;
|
|অনিন্দিতা পাল 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Chena Chena song info|url=http://www.gomolo.com/mon-niye-song-chena-chena/22092/23363|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304210343/http://www.gomolo.com/mon-niye-song-chena-chena/22092/23363|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জোনাকী মন&quot;
|
|অনিন্দিতা পাল, সোহম চক্ৰৱৰ্তী 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jonaki Mon song info|url=http://www.gomolo.com/mon-niye-song-jonaki-mon/22092/23364|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=7 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407153434/http://www.gomolo.com/mon-niye-song-jonaki-mon/22092/23364|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তোমাৰি চোখে&quot;
| 
|ছান, পৃথা মজুমদাৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tomari Chokhe song info|url=http://www.gomolo.com/mon-niye-song-tomari-chokhe/22092/23365|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=16 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016224954/http://www.gomolo.com/mon-niye-song-tomari-chokhe/22092/23365|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''মন আমাৰ শুধু তোমাৰ''
|&quot;ভো কাট্টা&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | শুভায়ু
| rowspan=&quot;3&quot; |
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bho Katta song info|url=http://www.gomolo.com/mon-aamar-shudhu-tomar-song-bho-katta/22104/24316|publisher=Gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জানি আমি কিছু&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Janina Ami Kichu song info|url=http://www.gomolo.com/mon-aamar-shudhu-tomar-song-jani-na-ami-kichhu/22104/24317|publisher=Gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304195234/http://www.gomolo.com/mon-aamar-shudhu-tomar-song-jani-na-ami-kichhu/22104/24317|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;লাগে না লাগে না মন&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lage Na Lage Na Mon song info|url=http://www.gomolo.com/mon-aamar-shudhu-tomar-song-lage-na-lage-na/22104/24318|publisher=Gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304121036/http://www.gomolo.com/mon-aamar-shudhu-tomar-song-lage-na-lage-na/22104/24318|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;7&quot; |''কাছে আসো তুমি''
|&quot;চোখে চোখে&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; | [[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|[[অনিন্দিতা পাল]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Chokhe Chokhe song info|url=http://gaana.com/song/chokhe-chokhe|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;এই ৰঙ্গীন&quot;
|
|জুন বেনাৰ্জী 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ei Rangeen song info|url=http://gaana.com/song/ei-rangin|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;চুপি চুপি&quot;
|
|ছান, জুবলী
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chupi Chupi song info|url=http://gaana.com/song/chupi-chupi|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কাছে এসো তুমি&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kachhe Acho Tumi song info|url=http://gaana.com/song/kachhe-aachho-original|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;প্ৰেম আগুন&quot;
|
|ছান, জুন বেনাৰ্জী 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prem Agune song info|url=http://www.gomolo.com/kachhe-achho-tumi-song-prem-aagune/38966/23564|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=22 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180222031543/http://www.gomolo.com/kachhe-achho-tumi-song-prem-aagune/38966/23564|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কেনো যে&quot;
|
|[[কুমাৰ চানু]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Keno Je song info |date=January 2010 |url=https://www.jiosaavn.com/song/keno-je/ITdZVyVBQQM|publisher=JioSaavn|access-date=12 Feb 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কাছে আসো (ৰিমিক্স)&quot;
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kachhe Achho-Remix song info |date=January 2010 |url=https://www.jiosaavn.com/song/kachhe-aachho-remix/ByENVTNgeWQ|publisher=JioSaavn|access-date=12 Feb 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''জোৰ যাৰ মুলুক তাৰ''
| &quot;বন্ধু তিন দিন&quot;
| অশোক ৰাজ
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bondhu Tin Din song info|url=http://www.gomolo.com/jor-jar-muluk-tar-song-bondhu-tindin/22063/23223|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304194859/http://www.gomolo.com/jor-jar-muluk-tar-song-bondhu-tindin/22063/23223|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''হেংঅ'ভাৰ''
|&quot;মেইড ইন ইণ্ডিয়া&quot;
| বাপ্পী লাহড়ী
| 
|[[সুনিধি চৌহান]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Made in India song info|url=http://www.gomolo.com/lattoo-song-bhabnar-tuli-diye/44174/29526|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=28 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160528162151/http://www.gomolo.com/lattoo-song-bhabnar-tuli-diye/44174/29526|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |'''২০১১'''
! ''১০০% লাভ''
| &quot;এক মুঠো স্বপ্ন (Sad)&quot;
| জিৎ গাংগুলী 
| 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ek Mutho Swapno song info|url=http://www.gomolo.com/100-love-song-ek-mutho-swapno/43777/24896|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120401/http://www.gomolo.com/100-love-song-ek-mutho-swapno/43777/24896|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''খোকাবাবু''
| &quot;তোৰে নিয়ে যাই&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; | ঋষি চন্দা
| rowspan=&quot;2&quot; | গৌতম সুস্মিত 
|মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tore Niye Jai song info|url=http://www.gomolo.com/khokababu-song-tore-niye-jai/42053/25085|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304121325/http://www.gomolo.com/khokababu-song-tore-niye-jai/42053/25085|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ছোনিয়ে তু জানিয়ে তু&quot;
|জুন বেনাৰ্জী 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Soniye Tu Janiye Tu song info|url=http://www.gomolo.com/khokababu-song-soniye-tu-janiye-tu/42053/25088|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304200203/http://www.gomolo.com/khokababu-song-soniye-tu-janiye-tu/42053/25088|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''বাজ''
| &quot;দু চোখে&quot;
| দেৱজিৎ 
| 
|একক
|	
|-
! ''ভালো মেয়ে মন্দ মেয়ে''
| &quot;ভালোবাসা&quot; | &quot;ভালোবাসা&quot;
|অশোক ভাদ্ৰা 
| 
|একক
| 
|-
! ''বেষ্ট ফ্ৰেইণ্ড''
|&quot;ভুল বোঝাতেই এই জীবনেৰ&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা 
| 
|একক
|	
|-
! ''পাগলু''
| &quot;প্ৰেম কি বুঝিনি&quot;
|জিৎ গাংগুলী
| প্ৰসেনজিৎ মুখাৰ্জী
|আকৃতি কক্কৰ
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prem Ki Bujhini song info|url=http://www.gomolo.com/paglu-song-prem-ki-bujhini/41111/23417|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ওগো বিদেশীনি''
|&quot;দু চোখেৰ অই নীল আকাশে&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা 
| 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Du Chokher Oi Neel Aakashe song info |date=6 May 2011 |url=https://www.jiosaavn.com/song/duchokher-oi-neel-akashe/XT8gBB9of10|publisher=JioSaavn|access-date=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;	
|-
! ''লাভ মি''
| &quot;ফিৰবেনা ফিৰবেনা এই মন&quot;
| 
|	
|একক
| 
|-
! ''ছুপাৰষ্টাৰ – এ লাভ ষ্টৰী ''
|&quot;কেউ জানে না&quot;
|অশোক ৰাজ 
|
|অন্বেষা
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Keu Jane Na song info|url=http://mio.to/album/Superstar+-+A+Love+Story+%282011%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305132410/http://mio.to/album/Superstar+-+A+Love+Story+(2011)|url-status=dead|archive-date=5 March 2016|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305132410/http://mio.to/album/Superstar+-+A+Love+Story+(2011)|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ঊনিশ কুড়ি গল্প''
| &quot;স্বপ্ন ভাঙা&quot;
| অৰূপ প্ৰণয়
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Swapno Bhanga song info|url=http://www.gomolo.com/unish-kurir-galpo-song-swapno-bhanga-ei-andhakare/40877/23293|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120216/http://www.gomolo.com/unish-kurir-galpo-song-swapno-bhanga-ei-andhakare/40877/23293|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ৰোমিঅ'''
| &quot;মন তোকে দিলাম&quot;
| জিৎ গাংগুলী
| প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mon Toke Dilam Song info|url=http://mio.to/album/Romeo+%282011%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014132057/http://mio.to/album/Romeo+%282011%29|url-status=dead|archive-date=14 October 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014132057/http://mio.to/album/Romeo+%282011%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''প্ৰিয়া তুমি''
|&quot;মাহিয়া (পুৰুষ)&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অশোক ভাদ্ৰা 
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahiya song info|url=http://www.gomolo.com/piya-tumi-song-mahiya/41278/23253|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304111213/http://www.gomolo.com/piya-tumi-song-mahiya/41278/23253|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মাহিয়া কেনো মন&quot;
|
|নিৰুপমা ৰয়
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahiya Keno Mon song info|url=http://www.gomolo.com/piya-tumi-song-mahiya-mon-je-mane-na/41278/23250|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304224653/http://www.gomolo.com/piya-tumi-song-mahiya-mon-je-mane-na/41278/23250|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |'''২০১২'''
! rowspan=&quot;2&quot; | তোৰ নাম 
| &quot;ও বন্ধু ৰে&quot;
| আকাশ
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=O Bondhu Re song info|url=http://mio.to/album/Tor+Naam+(2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731191509/http://mio.to/album/Tor+Naam+%282012%29|url-status=dead|archive-date=31 July 2015|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=31 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150731191509/http://mio.to/album/Tor+Naam+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হৰে হৰে ৰামা&quot;
|Mickey J. Meyer
|
|নীলাক্ষি
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hare Hare Rama song info|url=http://mio.to/album/Tor+Naam+(2012)|archive-url=https://web.archive.org/web/20150731191509/http://mio.to/album/Tor+Naam+%282012%29|url-status=dead|archive-date=31 July 2015|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=31 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150731191509/http://mio.to/album/Tor+Naam+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |''ইডিয়ট''
| &quot;পাগলী তোকে ৰাখবো&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |শ্ৰী প্ৰিতম 
|
|আকৃতি কক্কৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pagli Toke Rakhbo song info|url=http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|url-status=dead|archive-date=4 December 2015|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ঝড় ওঠে মনে&quot;
|
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jhor Othe Mone song info|url=http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|url-status=dead|archive-date=4 December 2015|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হৰি দিন তো গেলো&quot;
| 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hori Din To Gelo song info|url=http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|url-status=dead|archive-date=4 December 2015|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হেভি লাগছে&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Heavy Lagchhe song info|url=http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|url-status=dead|archive-date=4 December 2015|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=4 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204111347/http://mio.to/album/Idiot+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''পাগলু ২''
| &quot;খুদা জানে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |জিৎ গাংগুলী 
|rowspan=&quot;2&quot; |প্ৰসেন 
| [[শ্ৰেয়া ঘোষাল]], শ্যাম ভট্ট
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Khuda Jaane song info|url=http://mio.to/album/Paglu+2+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012081806/http://mio.to/album/Paglu+2+%282012%29|url-status=dead|archive-date=12 October 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=12 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141012081806/http://mio.to/album/Paglu+2+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হাবুডুবু হাবুডুবু&quot;
|আকৃতি কক্কৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Habudubu Habudubu Song info|url=http://mio.to/album/Paglu+2+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012081806/http://mio.to/album/Paglu+2+%282012%29|url-status=dead|archive-date=12 October 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=12 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141012081806/http://mio.to/album/Paglu+2+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''ফিৰে এসো তুমি''
|&quot;কিছু চুপি চুপি কথা&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অশোক ভাদ্ৰা 
|
| জুন বেনাৰ্জী 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kichhu Chupi Chupi Kotha song info|url=http://www.gomolo.com/phire-eso-tumi-song-kichhu-chupi-chupi-katha/44004/25517|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304141444/http://www.gomolo.com/phire-eso-tumi-song-kichhu-chupi-chupi-katha/44004/25517|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কিছু কিছু কথা&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kichhu Kichhu song info|url=http://www.gomolo.com/phire-eso-tumi-song-kichhu-kichhu-katha-bola-jay-na/44004/25518|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304210355/http://www.gomolo.com/phire-eso-tumi-song-kichhu-kichhu-katha-bola-jay-na/44004/25518|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''জানেমন''
|&quot;তোমাৰ আমাৰ প্ৰেম&quot;
| জিৎ গাংগুলী
| প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tomar Amar Prem song info|url=http://mio.to/album/Jaaneman+%282012%29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140816142715/http://mio.to/album/Jaaneman+%282012%29|url-status=dead|archive-date=16 August 2014|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=16 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140816142715/http://mio.to/album/Jaaneman+%282012%29|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |'''২০১৩'''
! ''মজনু''
| &quot;লনলি ভেৰি লনলি&quot; 
| Savvy Gupta
|প্ৰসেন 
| একক
|-
! ''ৰংবাজ''
| &quot;লাভ ইউ ছোনিয়&quot;
| জিৎ গাংগুলী 
| প্ৰসেন 
|মনালি ঠাকুৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Love You Soniyo song info|url=http://www.gomolo.com/rongbaaz-song-love-you-soniyo/45666/29744|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304121742/http://www.gomolo.com/rongbaaz-song-love-you-soniyo/45666/29744|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''খিলাড়ী''
| &quot;পাগল আমি অলৰেডি&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰী প্ৰিতম 
|rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰী প্ৰিতম 
| [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pagol Ami Already Song Info|url=http://gaana.com/song/pagol-ami-already|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=16 August 2015|archivedate=6 October 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231006153425/https://gaana.com/song/pagol-ami-already|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কি দিয়া বানাইছে&quot;
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ki Diya Banaise Song Info|url=http://gaana.com/song/ki-diya-banaiche-tore-bhogoban|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=16 August 2015|archivedate=6 October 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231006153424/https://gaana.com/song/ki-diya-banaiche-tore-bhogoban|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''খোকা ৪২০''
|&quot;বিন তেৰে তেৰে বিন&quot;
| শ্ৰী প্ৰিতম 
| Smarajit Bandyopadhyay
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bin Tere Tere Bin Song Info|url=http://gaana.com/song/bin-tere-tere-bin|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=16 August 2015|archivedate=6 October 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231006153443/https://gaana.com/song/bin-tere-tere-bin|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''লাট্টু''
| &quot;ভাবনাৰ তুলি দিয়ে&quot;
|বাপ্পী লাহড়ী 
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bhabnaar Tuli Diye song info|url=http://www.gomolo.com/lattoo-song-bhabnar-tuli-diye/44174/29526|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=28 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160528162151/http://www.gomolo.com/lattoo-song-bhabnar-tuli-diye/44174/29526|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''কানামাছি''
| &quot;দিল দৰিয়ায়&quot;
| ঋষি চন্দা 
| প্ৰসেন 
|জুন বেনাৰ্জী 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dil Dorodiay song info|url=http://www.gomolo.com/kanamachhi-song-dil-darodiya/44000/29344|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304201900/http://www.gomolo.com/kanamachhi-song-dil-darodiya/44000/29344|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''দিওয়ানা''
| &quot;দে ছিগনেল&quot;
| দেব সেন
| প্ৰসেনজিৎ মল্লিক 
| জুন বেনাৰ্জী, দেব সেন 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=De Signal song info|url=http://gaana.com/song/de-signal-1|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''মেঘ ৰ'দ্দুৰ''
| &quot;আজ এবাৰ আমি একা&quot;
| ঋষি চন্দা 
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Aaj Abar Ami Eka song info|url=http://www.gomolo.com/megh-roddur-song-aaj-aabar-aami-eka/44715/29136|publisher=gomolo|access-date=23 August 2015|archivedate=18 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618000916/http://www.gomolo.com/megh-roddur-song-aaj-aabar-aami-eka/44715/29136|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''নিস্বাৰ্থ ভালোবাসা''
| &quot;ঢাকাৰ পোলা&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |আকাশ
| rowspan=&quot;2&quot; |আকাশ
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|
|-
|&quot;ঢাকাৰ পোলা&quot; &lt;small&gt;(ৰিমিক্স ভাৰ্চন)&lt;/small&gt;
|
|-
! ''এক টুকৰো তাৰা''
| &quot;কান্দে ৰে&quot;
|দেবাংশু 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kande Re I কাঁদে ৰে I Zubeen Garg I Akassh I Ak Tukro Tara I 2013 Film Song info| website=[[YouTube]] | date=30 August 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=jdJPZeZGtiY&amp;ab_channel=Akassh |access-date=19 May 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |'''২০১৪'''
! '' একচন ''
| &quot;ম্যায় আশিক হুঁ&quot;
| আকাশ 
|প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Main Aashiq Hoon song info|url=http://gaana.com/song/main-aashiq-hoon|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archivedate=6 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150506051602/http://gaana.com/song/main-aashiq-hoon|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''বিন্দাচ''
| &quot;আজকে এই খুশিৰ দিনে&quot;
|দেৱী শ্ৰী প্ৰসাদ 
| প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
|একক
|
|-
! ''ম্যানগ্ৰুভ''
| &quot;মাঝি ৰে মাঝি ৰে&quot;
| বৰুণ আৰু সুব্ৰত 
|
|	একক
|
|-
! ''ৰাতেৰ ৰজনীগন্ধা''
| &quot;জীবন ৰে&quot;
|দেৱজিৎ ৰয়
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jibon Re song info|url=http://gaana.com/song/jibon-re-1|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! ''চিৰদিনে তুমি যে আমাৰ ২''
|&quot;মৌলা&quot;
|জিৎ গাংগুলী
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Maula Song Info|url=https://itunes.apple.com/us/album/maula-re-maula-from-chirodini/id848867678|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306231542/https://itunes.apple.com/us/album/maula-re-maula-from-chirodini/id848867678|url-status=dead|archive-date=6 March 2016|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=26 July 2015|archivedate=6 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306231542/https://itunes.apple.com/us/album/maula-re-maula-from-chirodini/id848867678|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''[[টান (২০১৪ চলচ্চিত্ৰ)|টান]] ''
|&quot;দূৰে কাছে আৰ কাছে দূৰে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |ইন্দ্ৰনীল দাশগুপ্ত 
|
|rowspan=&quot;2&quot; | একক
|
|-
|&quot;ফাগুন&quot; (পুৰুষ)
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fagun(Male) song info|url=http://gaana.com/song/fagun|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archivedate=13 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513010305/http://gaana.com/song/fagun|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;	
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | ''সাৰে চুয়াত্তৰ ঘোষপাড়া''
| &quot;বাৰে বাৰে আৰ আসা হবেনা&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | অশোক ভাদ্ৰা 
|
| একক
|
|-
|&quot;চল যাই তোৰ হাত ধৰে&quot;
|
| জুন বেনাৰ্জী 
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |'''২০১৫'''
! ''ৰোমিঅ' ভাৰ্চেচ জুলিয়েট''
|&quot;ছাইয়্যা&quot;
| Savvy
|প্ৰসেন
|আকৃতি কক্কৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Saiyaan Song Info|url=http://gaana.com/album/romeo-vs-juliet-original-motion-picture-soundtrack|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''মিচ বাটাৰফ্লাই''
| &quot;সাথিয়া&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |শ্ৰী প্ৰিতম 
|
|শীৰ্ষ ৰক্ষিত 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sathiyaa song info|url=http://www.saavn.com/s/song/bengali/Miss-Butterfly/Sathiyaa/AjAPWTdeRUQ|publisher=[[saavn]]|access-date=22 August 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;লেগেছে আগুন&quot;
|
|পূৰ্ণিমা শ্ৰেষ্ঠ 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legeche Agun song info|url=http://www.saavn.com/s/song/bengali/Miss-Butterfly/Legecha-Agun/NVoAXS4EGnk|publisher=[[saavn]]|access-date=22 August 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''গ্ৰহণ''
| &quot;ও প্ৰিয়া&quot;
| 
|
|শ্ৰীজা সেনগুপ্তা 
| 
|-
! ''গুৰুকৃপা''
| &quot;এ কেমন পৃথিবী&quot;
|অশোক ভাদ্ৰা 
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= E Kemon Prithibi song info|url=http://gaana.com/song/e-kemon-prithibi|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ফেচবুক''
|&quot;মন&quot;
| দোলান মাইন্নাক
|
| একক
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |'''২০১৬'''
! ''ডন নাম্বাৰ ৱান''
| &quot;তোৰ ঠোঁটে লাভলি স্মাইল&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা 
|
| জুন বেনাৰ্জী 
|
|-
! ''প্ৰেম কি বুঝিনি''
| &quot;ৰং দিলো&quot;
|Savvy
| সৌম্যদেব
| একক
|
|-
! ''শেষ সংবাদ''
| &quot;মাহি বে&quot;
| অমিত সূৰ
|
| একক
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | ''তুই যে আমাৰ''
| &quot;একটু ছোঁৱাতে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অশোক ভাদ্ৰা 
|
|অন্বেষা দত্ত গুপ্ত 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ektu Chowate song info|date=March 2016 |url=http://www.saavn.com/s/song/bengali/Tui-Je-Amar/Ektu-Choyate/RB44eyV2YkE|publisher=[[saavn]]|access-date=22 August 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;স্বপ্ন সত্যি হলো&quot;
|
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Swapna Sotti Holo song info|date=March 2016 |url=http://www.saavn.com/s/song/bengali/Tui-Je-Amar/Swapna-Sotti-Holo/IVBGYQVxRkc|publisher=[[saavn]]|access-date=22 August 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''২০১৭'''
! ''প্ৰেমি ও প্ৰেমি''
| &quot;অনেক কথা ছিলো&quot;
| আকাশ
|ৰবিউল ইছলাম জীবন 
| একক
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''গোলিৰ মেছি''
|&quot;এ পাড়াতে একটা মেছি&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | Manas Kd. Madhyam
| rowspan=&quot;3&quot; |ৰাণ সমীৰণ 
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|
|-
|&quot;এবুকেৰ আগুনে&quot;
|
|-
|&quot;একটা ভুল কিযে যন্ত্ৰনা&quot;
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''২০১৮'''
! ''তবুও বসন্ত''
| &quot;চেনা চেনা পথেৰ কুঁয়াশা সৰিয়ে&quot;
| সৌমিত্ৰ চট্টোপাধ্যায় (ৰামজী)
| প্ৰিয় চট্টোপাধ্যায় 
| একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chena Chena Pather Kuasa Soriye song info| date=27 August 2018 |url=https://m.youtube.com/watch?v=5FpEBWb0PQE&amp;feature=youtu.be|via=YouTube|access-date=7 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''তুই শুধু আমাৰ''
| &quot;শানাইয়েৰ সুৰ&quot;
| দোলান মাইন্নাক 
|
| মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shanai er Sur song info| date=22 August 2018 |url=https://m.youtube.com/watch?v=_fVuJ0RoLwI|via=YouTube|access-date=7 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ৰং ৰুটে''
| &quot;বনি বনি বনি&quot;
| দেব সেন 
|
| বিকি এ খান, দেব সেন 
|
|-
! ''আমি তোমাকে ভালোবাসি''
|&quot;আমি ভালো নেই&quot;
|কুন্দন সাহা
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ami Valo Nei (Full Song) - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=2018-05-23 |url=https://www.jiosaavn.com/song/ami-valo-nei/RAscRCRSQ3s |language=en-US |access-date=2022-05-14}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''২০১৯'''
! ''দ্য নাগৰিক''
| &quot;সময়েৰ কথা আৰ&quot;
| দেবাংশু চক্ৰৱৰ্তী 
|
| মৌমিতা ঘোষ 
|
|-
! ''চামচাৰা''
| &quot;সময়েৰ মায়াজাল&quot;
| [[জুবিন গাৰ্গ]]
| সুমিত আচাৰ্য 
| বৰ্ণালী কলিতা 
|
|-
! ''ও বন্ধু আমাৰ''
|&quot;ও বন্ধু আমাৰ (শীৰ্ষক গীত)&quot;
|জয় - অঞ্জন
|Bethun Bera
|একক
|
|-
| '''২০২১'''
! ''কিশলয়''
| &quot;ভালো থাকে মন&quot;
| অমিত মিত্ৰ 
| সন্নয় মিত্ৰ 
| ইন্দ্ৰানী বেনাৰ্জী 
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Bhalo Thake Mon|date=2021-11-08|url=https://open.spotify.com/track/4F16cXoWM1l3k2piq6gbht|language=en|access-date=2021-11-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''২০২২'''
! ''ৰিয়েলিটি শ্ব'''
|&quot;ইচ্ছে মানেই তো স্বপ্ন দেখা&quot;
|অশোক ভাদ্ৰা 
|
|একক
|
|}

==বাংলা এলবামৰ গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%; textcolor:#000&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot;|''বছৰ''
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:23%; &quot;|এলবাম
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:21%; &quot;|গীত
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18%; &quot;|সংগীতকাৰ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18%; &quot;|লেখক
! সহশিল্পী
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot; |তথ্যসূত্ৰ

|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০৭
! rowspan=&quot;8&quot; |''তুমি''
|&quot;আসে কি না আসে&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |সুমিত আচাৰ্য
|একক
|
|-
|&quot;মায়াবিনী&quot;
|কল্পনা
|
|-
|&quot;পাখি&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|
|-
|&quot;নাৰ নেইয়া ৰে&quot;
|
|-
|&quot;তুমি&quot;
|
|-
|&quot;মায়া&quot;
|
|-
|&quot;কে সুখী ধাৰাই&quot;
|কল্পনা
|
|-
|&quot;চখেৰী তাৰাতে&quot;
|কল্পনা
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; scope=&quot;row&quot; | ২০১১
! rowspan=&quot;7&quot; |''প্ৰেম''
|&quot;আমাৰ গানৰ কথাই&quot;
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;7&quot; |ৰাজু সাহা
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Amar Gaaner Kothay Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/amar-gaaner-kothay/581060056?i=581060110|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মাঝি ৰে&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Majhi Re Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/majhi-re/581060056?i=581060119|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;স্বপ্ন গুলো&quot;
| মণিষা
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Swapno Gulo Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/majhi-re/581060056?i=581060119|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আকাশ নীলে&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Oi Akash Neele Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/oi-akash-neele/581060056?i=581060126|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তুমি কেন আমাকে&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Tumi Keno Amake Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/tumi-keno-amake/581060056?i=581060127|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বুঝি নি আমি&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bujhi Ni Ami Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/bujhi-ni-ami/581060056?i=581060249|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;যাৰে যাৰে মন&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jare Jare Mon Song Info|url=https://music.apple.com/us/album/jaare-jaare-mon/581060056?i=581060250|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | ২০১২
! rowspan=&quot;4&quot; | ''মোৰে প্ৰিয়া ''
|&quot;মোৰে প্ৰিয়া&quot;
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;4&quot; |প্ৰিয়ম সাহা
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=More Priya |date=2022-12-09 |url=https://open.spotify.com/track/7KvdOhQU4DxHDdtiepjpCm |language=en |access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zubeen Garg - Released... Bengali album &quot;MORE PRIYA&quot;... |url=https://www.facebook.com/ZUBEENsOFFICIAL/photos/a.441320525930993/456674737728905/?type=3 |access-date=2023-01-09 |website=www.facebook.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;দিল দিল&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dil Dil |date=2022-12-09 |url=https://open.spotify.com/track/0zrQxyoHWvf8TRoJyugP7I |language=en |access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;হিয়া জ্বলে&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hiya jole |date=2022-12-09 |url=https://open.spotify.com/track/3PuOQiCMAUoyVmnpfmPddu |language=en |access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;এই পাগল মন&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ei Pagol Mon |date=2022-12-09 |url=https://open.spotify.com/track/7IAzffijMxenSXXIrHkEMd |language=en |access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৩
! ''বন্ধু যদি''
| &quot;বন্ধু যদি (শীৰ্ষক গীত)&quot;
| অভিজিৎ ভট্টাচাৰ্য
|সুমিত আচাৰ্য
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bondhu Jodi |date=2025-05-19 |url=https://www.jiosaavn.com/album/bondhu-jodi/tLK2,r8xsIQ_ |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |২০১৫
! rowspan=&quot;2&quot; | ''বন্ধু আমাৰ''
|&quot;বন্ধু আমাৰ&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; | সম্ৰাট বোস
|rowspan=&quot;2&quot; | বৰ্ণালী
| সোমচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bondhu Aamar|date=2025-05-19 |url=https://open.spotify.com/track/2WBddS2VELfIsZsFqMhBgi?si=3ee566a6e0e343e4 |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;তোকে ছাড়া&quot;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Toke Chhara |date=2025-05-19 |url=https://open.spotify.com/track/1b984Dp386tQY2xt2QdhUA?si=21ceacec25cb4137 |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |২০১৬
| '''ফিৰবনা আৰ বাড়ি''' (বাংলাদেশী এলবাম)
| &quot;ফিৰবনা বাড়ি (শীৰ্ষক গীত)&quot;
| পলাশ চৌধুৰী
|পলাশ চৌধুৰী
| একক
|
|-
! ''অ কন্যা''
| &quot;কন্যা ৰে তুই&quot;
| অশোক ভাদ্ৰা
|অশোক ভাদ্ৰা 
| চান্দা, গাৰ্গী
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Konna Re Tui |date=2025-05-19 |url=https://open.spotify.com/track/0wgU14EsUWrRnt3wkvKRA7?si=91b9819e324a471a |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৯
! rowspan=&quot;2&quot; | ''বৃষ্টি''
| &quot;ঝাম ঝামা ঝাম&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | তাপস ভাদুৰী
| rowspan=&quot;2&quot; | প্ৰিয় চতুপাধ্যায়
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jham Jhama Jham |date=2025-05-19 |url=https://open.spotify.com/track/0kiwoZXv8AxduIuS53IB70?si=d6a04dd5c7a1495b |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মন যা চায়&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mon Jaa Chay |date=2025-05-19 |url=https://open.spotify.com/track/3VoPf5Act4FRz6UHoWCZMu?si=6ea644192dc24770 |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২১
! ''এহসাস''
|&quot;তোৰ জন্যে স্বপ্ন দেখেছি&quot;
|colspan=&quot;2&quot; | লিংকন ৰয় চৌধুৰী
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tor Jonye Swapno Dekhechi | date=19 May 2025|url=https://open.spotify.com/track/3ifRygrjLxdZVyo8mPmlyu?si=f75aae60596e4aac |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''আজ বাজা তুই ঢাক''
|&quot;আজ বাজা তুই ঢাক&quot;
|বিক্ৰম ঘোষ
|সুগতা গুহ
|অমিত কুমাৰ, হৰিহৰণ, ছান, সোণা মোহপাত্ৰ, [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], কৌশিকী চক্ৰৱৰ্তী
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=Aaj Baaja Tui Dhaak|date=2021-10-06|url=https://open.spotify.com/track/48Kj3jWFO94l4KX2cc1cwn|language=en|access-date=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==বাংলা একক গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | গান 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! লেখক 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| ২০১৯
| &quot;ও মন&quot;
|colspan=&quot;2&quot; |নীল
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O MON II A Bengali Sad song by Zubeen Garg II NEEL II 2019 |date=2025-05-19 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BqVVTWn3MCc&amp;ab_channel=NeeLzEntertainment |language=en-US |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০২১
|&quot;ও বেবী&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |প্ৰসুন দাস
|rowspan=&quot;2&quot; |ৰিদ্ধি বৰুৱা 
| rowspan=&quot;3&quot; |ৰিশা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O Baby {{!}} Zubeen Garg {{!}} Raisha {{!}} Official Music Video {{!}} Bangla New Song 2021 | date=6 May 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lHfmvtaFefw |language=en |access-date=2023-01-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কুৰ্বান&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kurban (feat. Zubeen Garg) by Raisha Malik |date=2021-07-28 |url=https://music.apple.com/gb/album/kurban-feat-zubeen-garg/1578931536?i=1578931537 |language=en-GB |access-date=2023-01-04 |archivedate=2023-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104062208/https://music.apple.com/gb/album/kurban-feat-zubeen-garg/1578931536?i=1578931537 }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;পাৰোতো হাত বাড়িয়ে দাও&quot;
|প্ৰসেন
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Paroto Hat Bariye Dao by Raisha Malik |date=2021-07-28 |url=https://music.apple.com/us/album/paroto-hat-bariye-dao/1578649711?i=1578649715 |language=en-US |access-date=2023-01-04 |archivedate=2023-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104062207/https://music.apple.com/us/album/paroto-hat-bariye-dao/1578649711?i=1578649715 }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;কলংক তোমাৰ নামে&quot;
|পলাশ চৌধুৰী 
|অন্ধ গোপাল গোসাঁই
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kolongko Tomar Naame {{!}} কলংক তোমাৰ নামে {{!}} Zubeen Garg {{!}} Official Bengali Song 2021 | date=3 August 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OEKrVMREESY |language=en |access-date=2023-01-04}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |২০২২
| &quot;য়াৰা বে&quot;
|colspan=&quot;2&quot; |লিংকন ৰয় চৌধুৰী 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Yarra Ve song info | date=19 May 2025|url=https://open.spotify.com/track/04PMlrDiGyO4XDEHBZxKNS?si=0201fbf1693b4968 |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তোমাৰ কথাই বোলে&quot;
|পূৰব সিংহ
|মহম্মদ শহীদূৰ ৰহমান 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tumar Kothai Bole on YouTube | date=19 May 2025|url=https://www.youtube.com/watch?v=DAHfpeQUIOk&amp;ab_channel=ZeeMusicBangla |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |২০২৩
|&quot;বাজলো মাদল&quot;
|বিক্ৰম ঘোষ 
|সুগাত গুহ
| দলীয় 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bajlo Madol | date=19 May 2025|url=https://open.spotify.com/track/0Vk0zPOz8Yrgit4O5sY6La?si=d637d48ff4fd4da7 |language=en |access-date=2025-05-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তোমাৰি আছি&quot;
|মনদ্বীপ কুমাৰ 
|সাহিন খান
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Tomari Achi - Single {{!}} Zubeen Garg {{!}} Sahin Khan {{!}} Official Bengali Song |url=https://open.spotify.com/track/2AveBVItgYd0QRVOiYD5nr?si=9b032ec2af5447a4 |language=en |access-date=2023-01-04}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[ওড়িয়া]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গান 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
|২০২২
| ''অঙ্গনা''
| &quot;মোলী ফুলো কাহাৰো&quot; 
| সঞ্জয় নায়ক 
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Moli Fulow Kaharo (Full Song) - Zubeen Garg, Sajan Nayak - Download or Listen Free - JioSaavn |date=2021-09-18 |url=https://www.jiosaavn.com/song/moli-fulow-kaharo/FlsiazloAUE |language=en-US |access-date=2023-01-04}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰৰ গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
! বছৰ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25%; &quot;| ছবি
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%; &quot;|
গান 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40%; &quot;| সংগীত নিৰ্দেশক
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25%; &quot;| লেখক
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%; &quot;| সহশিল্পী
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot;| তথ্যসূত্ৰ
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |১৯৯৭
! rowspan=&quot;2&quot; |''পুৰাণি কবৰ''
|&quot;কুছ তু কহোঁ&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |ইছফাকুৱেল
|rowspan=&quot;2&quot; |বিষু ৰাজ
| rowspan=&quot;6&quot; |একক
|
|-
|&quot;দিল মেৰা চুৰায়া এক হাছিনা&quot;
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |১৯৯৮
! ''[[দিল ছে..]]''
|&quot;পখি পখি বিদেখী&quot; (Score)
| rowspan=&quot;2&quot; |[[এ আৰ ৰহমান]]
|জুবিন গাৰ্গ 
|&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |date=2004-12-30 |title=The Week |url=http://www.the-week.com/25jan02/currentevents_article10.htm |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20041230013855/http://www.the-week.com/25jan02/currentevents_article10.htm |archive-date=30 December 2004 }}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ডোলী সজা কে ৰখনা''
|(Score)
|
|
|-
|১৯৯৯
! ''বাস্তৱ''
|(Score)
|যতীন-ললিত
|
|
|-
|২০০০
! ''[[ফিজা]]''
|&quot;মেৰে ৱতন : Amaan's Fury&quot;
|ৰঞ্জিত বাৰোত 
|[[গুলজাৰ]]
|&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |title=Fiza (July 2000, Cassette) |date= July 2000|url=https://www.discogs.com/release/13462031-Anu-Malik-Fiza-In-Search-Of-Her-Brother |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation |title=Mere Watan: Amaan's Fury |date= |url=https://open.spotify.com/track/7xNesrcsdqTOh3S4o8vUTF |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০১
! ''মুঝে কুছ কহনা হ্যায়''
|&quot;গুঞ্চা হ্যায় গুল হ্যায়&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অনু মালিক
|সমীৰ 
|[[চনু নিগম]]
|&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation |title=Mujhe Kucch Kehna Hai (Apr 2001, Cassette) |date=April 2001 |url=https://www.discogs.com/release/14588553-Anu-Malik-Sameer-Mujhe-Kucch-Kehna-Hai |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Citation |title=Guncha Hai Gul Hai |date= |url=https://open.spotify.com/track/4ir5QTK8PUY08ROWc4Aary |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''অশোকা''
|&quot;ৰশ্নি সে&quot;
|গুলজাৰ 
|অভিজিৎ ভট্টাচাৰ্য, অলকা য়াগনিক 
|&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০০২
! ''য়ে হ্যায় জ্বলবা''
|&quot;ধীৰে ধীৰে&quot;
|হিমেশ ৰেচমিয়া 
|সুধাকৰ শৰ্মা 
|[[উদিত নাৰায়ণ]], [[অলকা য়াগনিক]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Yeh Hai Jalwa (Feb 2002, Cassette) |date=February 2002 |url=https://www.discogs.com/release/17834350-Himesh-Reshammiya-Sudhakar-Sharma-Yeh-Hai-Jalwa |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dhire Dhire |date= |url=https://open.spotify.com/track/5rrkmXZG3l5Dwjllpw1Fua |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |''কাঁটে''
|&quot;ৰামা ৰে&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
| rowspan=&quot;4&quot; | দেৱ কোহলী 
|[[সঞ্জয় দত্ত]], [[শান]], আনন্দ ৰাজ আনন্দ, সুদেশ ভোছলে
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kaante (June 2002, Cassette) |date=June 2002 |url=https://www.discogs.com/release/13675746-Anand-Raaj-Anand-Lucky-Ali-VishalShekhar-Kaante |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Rama Re |date=2002-06-28 |url=https://open.spotify.com/track/7c1m5A039cjQHzZa9Lw3xh |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;সোচা নহী থা&quot;
|[[শান]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Socha Nahin Tha |date=2002-06-28 |url=https://open.spotify.com/track/1HwRA6ut0fQ8cfPNi7Jjw7 |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ৰামা ৰে (Thums Up Remix)&quot;
|[[সঞ্জয় দত্ত]], [[শান]], আনন্দ ৰাজ আনন্দ, সুদেশ ভোছলে
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Rama Re (Thums Up Remix) |date=2002-06-28 |url=https://open.spotify.com/track/5iYyWMsnTnzR7vWMA0hchY |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মাহি বে&quot;
|সুখবিন্দৰ সিং, ৰিচা শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maahi Ve |date=2002-06-28 |url=https://open.spotify.com/track/1wqdo6IYGnS4NYx98cWk1d |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''জাল''
|&quot;জো প্যাৰ তুমনে&quot;
|সমীৰ 
|চিত্ৰা, আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jaal (Aug 2002, CD) |url=https://www.ebay.com/itm/304278887958?_ul=IN |access-date= |website= |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jo Pyar Tumne |date= |url=https://open.spotify.com/track/27ux7hlhATIJGTpvY8qQL1 |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''সন্ধ্যা''
|&quot;সন্ধ্যা&quot;
|সাহিন ইকবাল 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Sandhya (Sept 2002, CD) |date=September 2002 |url=https://www.discogs.com/release/12459484-Anand-Raj-Anand-Sandhya-The-Fear-Within |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''হাথিয়াৰ''
|&quot;সঞ্জয় দত্তৰ থিম্&quot; (score)
|আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Sanjay Dutt &amp; Shilpa Shetty get Married (Hathyar) | date=19 April 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=w1jkYt564cw |access-date=2023-06-24 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Sanjay Dutt shoots himself (Hathyar) | date=19 April 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CaIS_SNKM8E |access-date=2023-06-24 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |২০০৩
! rowspan=&quot;3&quot; |''ভেলেণ্টাইন ডেচ''
|&quot;জীনা জীনা - ইংৰাজী&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |জয়ন্ত পাঠক
| rowspan=&quot;3&quot; |ৰূপ জোহাৰী
|কে কে, মেহনাজ
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jeena Jeena - English |date=2002-01-01 |url=https://open.spotify.com/track/2V4gStjlZCMkV5EmG2HyCE |access-date=2023-06-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জীনা জীনা - হিন্দী&quot;
|Leslie Lewis, সঞ্জীৱনী 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jeena Jeena - Hindi |date=2002-01-01 |url=https://open.spotify.com/track/0AHote7fqLKWWhJF3JXOqn |access-date=2023-06-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;চাহতে হ্যায় প্যাৰ&quot;
|সস্তিকা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chahate Hain Pyar |date=2002-01-01 |url=https://open.spotify.com/track/6NmYF14cTBglUByGGLvpxy |access-date=2023-06-21 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''মুম্বাই ছে আয়া মেৰা দোস্ত''
|&quot;কোই ভিগা হে ৰং ছে&quot;
|অনু মালিক 
|সমীৰ 
|চনু নিগম, অলকা য়াগনিক 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mumbai Se Aaya Mera Dost |date=2003 |url=https://www.discogs.com/release/12466223-Anu-Malik-Sameer-Mumbai-Se-Aaya-Mera-Dost |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Koi Bheege Hai Rang Se |date=2003-04-14 |url=https://open.spotify.com/track/7maVfE3mYseTVjfJKs2SGA |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ম্যায়ঁ প্ৰেম কী দিৱানী হুঁ''
|&quot;বানী বানী&quot;
|অনু মালিক 
|দেৱ কোহলী 
|চিত্ৰা 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bani Bani |date=2003-01-01 |url=https://open.spotify.com/track/3D8ft7ZiUhIPojGw0knOlx |access-date=2023-06-29 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''চুপকে ছে''
|&quot;দিলদৰা&quot;
|ৰঞ্জিত বাৰোত 
|আব্বাছ
|গায়ত্ৰী গাঞ্জাৱালা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chupke Se (...One More Reason To Smile! ) |date=2003 |url=https://www.discogs.com/release/12300780-Vishal-Bhardwaj-Gulzar-Chupke-Se-One-More-Reason-To-Smile |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dildara |date=2003-05-27 |url=https://open.spotify.com/track/4zNGb7WyuvzdoTH5vUx07o |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot;|''মুদ্দা''
|&quot;সোপনে সাৰে&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|জিৎ-প্ৰীতম
|rowspan=&quot;3&quot;|সৌৰভ শুক্লা 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mudda (The Issue) |date=2003 |url=https://www.discogs.com/release/12466287-Jeet-Pritam-Mudda-The-Issue |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;খ্বাবোঁ কী (পুৰুষ ভাৰ্চন)&quot;
|[[হৰিহৰণ]]
|
|-
|&quot;খ্বাবোঁ কী (মহিলা ভাৰ্চন)&quot;
|[[কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি]]
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''প্লেন''
|&quot;আনে ৱালা পল (দ্বিতীয় ভাৰ্চন)&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
|rowspan=&quot;2&quot;|দেৱ কোহলী 
|rowspan=&quot;2&quot;|উদিত নাৰায়ণ, আনন্দ ৰাজ আনন্দ, অভিজিৎ ভট্টাচাৰ্য, বাবুল সুপ্ৰিয় 
|
|-
|&quot;আনে ৱালা পল&quot;
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |২০০৪
! rowspan=&quot;2&quot; |''অগ্নিপংখ''
|&quot;ইস্ক ইস্ক মে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | প্ৰীতম 
| rowspan=&quot;2&quot; | ৰবি বসন্ত 
|[[কৈলাশ খেৰ]], জছপ্ৰীত নৰুলা, ছেলিম মাৰ্ছেণ্ট
|
|-
|&quot;ৰব্বা&quot;
|কৈলাশ খেৰ, জছপ্ৰীত নৰুলা
|
|-
! ''আন''
|&quot;জুগনু কী পায়ল&quot;
|অনু মালিক 
| তেজপাল কৌৰ
| শাস্বতী ফুকন 
|
|-
! ''গৰ্ব''
|&quot;মাৰহাবা&quot;
|অনু মালিক 
|দেৱ কোহলী 
|[[সুনীধি চৌহান]]
|
|-
! ''এক হাচিনা থী''
|&quot;এক হাচিনা থী&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |অমৰ মোহিলে 
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |ডোমিনিক
|
|-
! ''গৰ্ব''
| &quot;এক হাচিনা থী (ৰিমিক্স)&quot;
|
|-
! ''মুছাফিৰ''
|&quot;ৰামা ৰে&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(The Boys Are Back Mix)&quot;&lt;/small&gt;
|আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
|দেৱ কোহলী 
|সঞ্জয় দত্ত, শান
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৫
! ''Fareb''
|&quot;জাউঁ কাহাঁ&quot;
|অনু মালিক 
|ছৈয়দ কোৱাদ্ৰী 
|উদিত নাৰায়ণ, শ্ৰদ্ধা পণ্ডিত 
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Fareb |date=May 2005 |url=https://www.discogs.com/release/13470365-Anu-Malik-Sayeed-Quadri-Fareb |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jaoon Kahan |date=2005-07-05 |url=https://open.spotify.com/track/0TgenblkncPvhPvajUe2pC |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''Brides Wanted''
|&quot;পায়েল কী ছম ছম&quot;
|ৰঞ্জিত বাৰোত 
|দেৱ কোহলী 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ranjit Barot - Brides Wanted |url=https://www.discogs.com/release/24965035-Ranjit-Barot-Brides-Wanted- |language=en |access-date=2023-01-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |২০০৬
! rowspan=&quot;2&quot;|''গেংষ্টাৰ''
|&quot;য়া আলি&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|প্ৰীতম 
|rowspan=&quot;2&quot;|ছৌয়িদ কোৱাদ্ৰী
|rowspan=&quot;2&quot;|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Gangster - A Love Story |date=2006 |url=https://www.discogs.com/release/11567792-Pritam-Sayeed-Quadri-Gangster-A-Love-Story |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ya Ali |date=2006-12-01 |url=https://open.spotify.com/track/1LJRNbwOZ9TopITPaWDbsr |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;য়া আলি (ৰিমিক্স)&quot;
|
|-
! rowspan=&quot;6&quot;|''ষ্ট্ৰিংচ''
|&quot;পিয়া মিলন কো জানা&quot;
|rowspan=&quot;6&quot;|[[জুবিন গাৰ্গ]]

| দীপক স্নেহ
|একক
|
|-
|&quot;কেয়চে কহুঁ&quot;
|অজয় ঝিংৰাণ, জুবিন গাৰ্গ 
|শাস্বতী ফুকন 
|
|-
|&quot;ইস্ক নমাজী&quot;
|মিনু সিং
|rowspan=&quot;2&quot;|একক
|
|-
|&quot;ৰামো ৰামো&quot;
|অজয় ঝিংৰাণ
|
|-
|&quot;ৰিমঝিম ৰিমঝিম&quot;
|সুমিত আচাৰ্য 
|[[অনিন্দিতা পাল]], বৃষ্টি শইকীয়া 
|
|-
|&quot;মন্ত্ৰ (ওম)&quot;
|বাবা নাগাৰ্জুন
|পাপন, সৌৰিন ৰয় চৌধুৰী 
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''বচ এক পল''
|&quot;জিন্দেগী হোশ মে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |বিবেক ফিলিপ 
| rowspan=&quot;2&quot; |অমিতাভ বাৰ্মা 
|[[কে কে]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Bas Ek Pal |date=15 September 2006 |url=https://www.discogs.com/release/21271087-Pritam-Mithoon-Vivek-Philip-Bas-Ek-Pal-Original-Motion-Picture-Soundtrack |language=en |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Zindagi Hosh Mein (From &quot;Bas Ek Pal&quot;) |date=2006-09-15 |url=https://open.spotify.com/track/52noDYPxsTMJ4o8vWHWDXu |language=en |access-date=2023-01-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জিন্দেগী হোশ মে&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ৰিমিক্স)&quot;&lt;/small&gt;
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Zindagi Hosh Main - Remix |date=2006-09-15 |url=https://open.spotify.com/track/6HbUZf0WGodbagJiYU74ek |language=en |access-date=2023-01-08}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''প্যাৰ কা ছাইড এফেক্ট ''
|&quot;জানে ক্যা&quot;
|প্ৰীতম 
|ময়ূৰ পুৰী 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Pritam, Mayur Puri - Pyaar Ke Side/Effects |date=November 2006 |url=https://www.discogs.com/release/17942224-Pritam-Mayur-Puri-Pyaar-Ke-SideEffects |language=en |access-date=2023-01-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jaane Kya |date=2006-06-20 |url=https://open.spotify.com/track/56iHSxAZ2jKlUSDvIOcFxm |language=en |access-date=2023-01-08}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''জিন্দেগী ৰকচ্''
|&quot;ৰাব্বী&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|অনু মালিক 
|rowspan=&quot;2&quot;|মুদ্দাছাৰ আজিছ
|rowspan=&quot;2&quot;|[[সুনিধি চৌহান]], কৃষ্ণা বেওৰা 
|
|-
|&quot;ৰাব্বী (ৰিমিক্স)&quot;
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''আই ছি ইউ''
|&quot;সুবহ সুবহ&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|বিশাল-শেখৰ 
|rowspan=&quot;2&quot;|বিশাল দদলানি 
|rowspan=&quot;2&quot;|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Subah Subah song info|url=http://gaana.com/song/subah-subah-4|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=27 July 2015|archivedate=1 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150501064222/http://gaana.com/song/subah-subah-4|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;সুবহ সুবহ (ৰিমিক্স)&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Subah Subah Remix song info|url=http://gaana.com/song/subah-subah-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=27 July 2015|archivedate=8 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150508162148/http://gaana.com/song/subah-subah-remix|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;20&quot; |২০০৭
! ''নেহলে পে দেহলা''
|&quot;হোগা হোগা খুদা গৱা&quot;
|আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
|সমীৰ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hoga Hoga Khuda Gawa song info |url=http://gaana.com/song/hoga-hoga-khuda-gawah|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''নমস্তে লণ্ডন''
|&quot;দিলৰুবা&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|হিমেশ ৰেচমিয়া 
|rowspan=&quot;2&quot;|জাভেদ আখটাৰ
|rowspan=&quot;2&quot;|আলিছা চিহনাই
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dilruba song info|url=http://gaana.com/song/dilruba-25|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archivedate=10 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150810205855/http://gaana.com/song/dilruba-25|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;দিলৰুবা (ৰিমিক্স)&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dilruba Remix|url=http://gaana.com/song/dilruba-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archivedate=10 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150810191731/http://gaana.com/song/dilruba-remix|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''বিগ ব্ৰাদাৰ''
|&quot;জগ লাল লাল লাল&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|সন্দেশ শাণ্ডিল্য 
|rowspan=&quot;2&quot;| অনিল পাণ্ডে
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jag Lal Lal song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Big-Brother/Jag-Lal-Lal-Lal-Lal-Ii/MSZbBxdyUlU|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;জগ লাল লাল লাল (ভাৰ্চন ৩)&quot;
|ওস্তাদ চুলতান খান
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jag Lal Lal III song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Big-Brother/Jag-Lal-Lal-Lal-Lal-Ii/MSZbBxdyUlU|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot;|''লাইফ মে কভী কভী''
|&quot;হম খুশী কী চাহ মে&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|ললিত পণ্ডিত
|rowspan=&quot;2&quot;|সমীৰ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hum Khushi Ki Chah Mein song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Life-Mein-Kabhie-Kabhiee/Hum-Khushi-Ki-Chah-Mein/Iy4hUDwHTkc|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;হম খুশী কী চাহ মে (দ্বৈত)&quot;
|[[অলকা য়াগনিক]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hum Khushi Ki Chah Mein (Rock mix) song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Life-Mein-Kabhie-Kabhiee/Hum-Khushi-Ki-Chah-Rock-Remix/OF45fDVyRUU|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''গুড বয়, বেড বয়''
|&quot;দৰ্দ-এ-দিল&quot;
|হিমেশ ৰেচমিয়া 
|সমীৰ 
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dard-E-Dil |url= http://www.saavn.com/s/song/hindi/Good-Boy-Bad-Boy/Dard-E-Dil/XT9YYj9ZQ2Q|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ৰকিব''
|&quot;তুম হ'&quot;
|প্ৰীতম 
|সমীৰ 
|তুলসী কুমাৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tum Ho Meri Sadaa song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Raqeeb---Rival-In-Love/Tum-Ho-Meri-Duwa/JiwDUBtHQ2A|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''আপনে''
|&quot;আঁখ বিচ&quot; (ফিল্ম ভাৰ্চন)
|হিমেশ ৰেচমিয়া 
|সমীৰ 
|[[শান]], কুনাল গাঞ্জাৱালা, অমৃতা, হিমেশ ৰেচমিয়া 
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot;|''দ্য ট্ৰেইন''
|&quot;তেৰী তমন্না&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|মিথুন 
|rowspan=&quot;3&quot;|ছৈয়দ কোৱাদ্ৰী 
|rowspan=&quot;3&quot;|শিল্পা ৰাও, কে কে 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Teri Tamanna song info|url=https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna/id510344093?i=510344156|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208013132/https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna/id510344093?i=510344156|url-status=dead|archive-date=8 December 2014|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=18 September 2014|archivedate=8 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141208013132/https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna/id510344093?i=510344156|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তেৰী তমন্না (ইউৰ' মিক্স)&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Teri Tamanna (Euro Mix) song info|url=https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna-euro-mix-goldeyy/id510344093?i=510344169|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208013136/https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna-euro-mix-goldeyy/id510344093?i=510344169|url-status=dead|archive-date=8 December 2014|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=18 September 2014|archivedate=8 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141208013136/https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna-euro-mix-goldeyy/id510344093?i=510344169|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তেৰী তমন্না (ক্লাব মিক্স)&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Teri Tamanna (Club Mix) song info |url=https://itunes.apple.com/in/album/teri-tamanna-club-mix-ak|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=18 September 2014}}{{dead link|date=March 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ঝুম বৰাবৰ ঝুম''
|&quot;J-B-J&quot;
|শংকৰ-এহশান-লয়
|[[গুলজাৰ]]
|[[শংকৰ মহাদেৱন]], [[সুনিধি চৌহান]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= J-B-J Song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Jhoom-Barabar-Jhoom/Jbj/MTBGfTVFX1Q|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''বম্বে টু গোৱা''
|&quot;লেটচ্ এনজয়&quot;
|নীতিন শংকৰ
|শাব্বিৰ আহমেদ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Let's Enjoy song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Journey-Bombay-to-Goa:-Laughter-Unlimited/Lets-Enjoy/BCwFWkJUeVk|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''মাই ফ্ৰেইণ্ড গণেশা''
|&quot;শিল সুত্তা কী আঁখো&quot;
|পি. শংকৰ, এহশান আহমেদ, নিৰ্মল-শংকৰ, আৰ্. ৰয়, লক্ষ্মী-বসন্ত
|ৰবি বাৰ্মা 
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shael Sutta Ki Aankhon song info|url=http://myswar.com/song_details/my-friend-ganesha-2007-shael-sutha-ke-ankhon-1|publisher=myswar|access-date=26 July 2015}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! ''নকাব''
|&quot;এক দিন তেৰী ৰাহোঁ (ৰিমিক্স)&quot;
|প্ৰীতম 
|সমীৰ 
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ek Din Teri Rahoon (remix) song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Naqaab/Ek-Din-Teri-Raahon-Remix/JwwJeRNEU0I|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ভিক্ট'ৰিয়া নং ২০৩''
|&quot;জিন্দেগী আ গয়ী&quot;
|বিজু শাহ
|বিৰ্মা মালিক 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zindagi Aa Gayi song info|url=http://gaana.com/song/zindagi-aa-gayi|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''কেয়ছে কহে''
|&quot;কি কছুৰ&quot;
|প্ৰীতম 
|কুঁৱৰ জুনেজা
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kee Kasoor song info|url=http://gaana.com/song/kee-kasoor|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''Manorama Six Feet Under''
|&quot;ৱহ ভিগী পল&quot;
|জয়েশ গান্ধী 
|সুৰেন্দ্ৰ মিশ্ৰ, জয়েশ গান্ধী 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Woh Bheege Pal Song Info|date=10 December 2007|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Manorama-Six-Feet-Under/Woh-Bheege-Pal-Zubeen-Garg/AhgzQy0FQUo|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;11&quot; |২০০৮
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;4&quot;|''দেশদ্ৰোহী''
|&quot;তু জান ছে প্যাৰা&quot;
|rowspan=&quot;4&quot;|নিখিল-বিনয়
|rowspan=&quot;4&quot;|কামাল ৰশিদ খান
|rowspan=&quot;2&quot;|শ্বেতা পণ্ডিত 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Tu Jaan Se Pyara song info|url=http://gaana.com/song/tu-jaan-se-pyara|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;তু জান ছে প্যাৰা&quot; (ৰিমিক্স)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Tu Jaan Se Pyara Remix song info|url=http://gaana.com/song/tu-jaan-se-pyara-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মেৰে হালাত য়েহ&quot;
|rowspan=2|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Mere Halaat Yeh song info |url=http://gaana.com/song/mere-halaat-ye|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মেৰে হালাত য়েহ (ভাৰ্চন ২)&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Mere Halaat Yeh Part 1 song info|url=http://gaana.com/song/mere-halaat-ye-1|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''তেৰা নাম''
|&quot;চশমে বদ্দুৰ&quot;
|বিষ্ণু নাৰায়ণ 
|ৰিশি আজাদ
|একক
|
|-
! scope=&quot;row&quot;|''হেল্ল'''
|&quot;ৰব কা বন্দা&quot;
|সাজিদ-ৱাজিদ
|জালিছ শ্বেৰৱানী
|[[চনু নিগম]], [[সুনিধি চৌহান]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rab Ka Banda song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Hello/Rab-Ka-Banda/Mh4mVzFmcHI|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''মিছন ইন্তানবুল''
|&quot;দিলদাৰা&quot;
|অনু মালিক 
|সমীৰ 
|সুনিধি চৌহান 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yaar Mera Dildara song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Mission-Istaanbul/Yaar-Mera-Dildaara/BDsGBzEHfmU|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''হাস্তে হাস্তে''
|&quot;আলমাদা শেৰে খুদা&quot;
|অনু মালিক 
|সমীৰ 
|rowspan=5|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Almaad Sere Khuda Song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Hastey-Hastey-Follow-Your-Heart/Almadad/JTAjAExHc0k|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;3&quot;|''বম্বে টু বেংকক''
|&quot;ধীৰে ধীৰে&quot;
|rowspan=&quot;3&quot;|ছেলিম–ছুলেইমান
|rowspan=&quot;3&quot;|মীৰ আলী হাচান 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dheere Dheere song info|url=http://gaana.com/song/dheere-dheere-7|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ধীৰে ধীৰে&quot; (ৰিমিক্স)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dheere Dheere (remix) song info|url=http://gaana.com/song/dheere-dheere-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;চাহে জুদা হো&quot; (মুভি ভাৰ্চন)
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|২০০৯
! ''ক্যি ক্লাব''
|&quot;এক পল তেৰে বীনা&quot;
|সাগৰ দেশাই
|
|একক
|-
! scope=&quot;row&quot;|''Y.M.I. য়েহ মেৰা ইণ্ডিয়া''
|&quot;বাঁসুৰী&quot;
|সুহাস, সিদ্ধাৰ্থ, কবিতা শেঠ
|কবিতা শেঠ, আশ্ৰিফ দেহেলভী, এন. চন্দ্ৰা
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Bansuri song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Y.M.I.-Yeh-Mera-India/Bansuri/PEU4V0V9WFo|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''ফাষ্ট ফ'ৰৱাৰ্ড'''
|&quot;দিল মে জুনুন হ্যায়&quot;
|ডিজে আকবৰ ছামি
|ইৰশাদ কামিল, শাব্বিৰ আহমেদ
|rowspan=&quot;3&quot;|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Dil Mein Junoon Hai song info|date=27 November 2012|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Fast-Forward/Dil-Mein-Junoon/Nz8yWQB8A2Y|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''লণ্ডন ড্ৰিমছ'''
|&quot;শোলা শোলা&quot;
|শংকৰ-এহশান-লয় 
|প্ৰসূন জোশী 
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shola Shola song info|date=16 September 2009 |url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/London-Dreams/Shola-Shola-Hai-Tu/F1A5WhMCVVU|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;9&quot;|২০১০
|'''দায়েঁ য়া বায়েঁ'''
|&quot;ভোৰ কা সাজ&quot;
|বিবেক ফিলিপ 
| 
|rowspan=3|একক
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''Musaa-The Most Wanted''
|&quot;ৱক্ত বড়া বেইমান&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|ইলিয়াচ, জয়দ্বীপ, সন্তোষ শৰ্মা 
|rowspan=&quot;2&quot;|ইব্ৰাহিম আশিক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Waqt Bada Baimaan O Rabba song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Musaa-The-Most-Wanted/Waqt-Bada-Baimaan-O-Rabba/ElsBVTkFXkY|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;দিলনে জিছে আপনা কাহা&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dil Ne Jise Apna Kaha song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Musaa-The-Most-Wanted/Dil-Ne-Jise-Apna-Kaha/SAsYQRleQn0|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''আশায়েঁ''
|&quot;অব মুঝকো জীনা&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|ছেলিম–ছুলেইমান
|rowspan=&quot;2&quot;|মীৰ আলী হাচান 
|rowspan=&quot;2&quot;|সমীক্ষা চন্দ্ৰা
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ab Mujko Jeena song info |url=http://gaana.com/song/ab-mujhko-jeena|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;অব মুঝকো জীনা&quot; (ৰিমিক্স)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Ab Mujko Jeena (Remix) song info |url=http://gaana.com/song/ab-mujhko-jeena-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''কুছ কৰিয়ে''
|&quot;ৱজুদ কী তালাশ হ্যায়&quot;
|ওংকাৰ, সুমিত্ৰা আয়াৰ 
|ছেলিম বঞ্জাৰী
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], নৱৰাজ
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Wajood Ki Talash Hai song info|url=http://myswar.com/song_details/kuchh-kariye-2010-wajood-ki-talash-hai-9|publisher=myswar|access-date=26 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304085347/http://myswar.com/song_details/kuchh-kariye-2010-wajood-ki-talash-hai-9|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''আখিৰি ডিছিছন''
|&quot;মৌলা মেৰে মৌলা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |হানিফ শ্বেইখ
|rowspan=&quot;3&quot;|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maula Mere Maula song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Aakhari-Decision/Maula-Mere-Maula-Mere/QRkgHEcCDwo|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মৌলা মেৰে মৌলা&quot; (ৰিমিক্স)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Maula Mere Maula (Remix) song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Aakhari-Decision/Maula-Mere-Maula-Mere-Remix/JQZfVCF9bl8|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''মিছন ১১ জুলাই''
|&quot;মৌলা ৰেহেম কৰ&quot;
|আফছাৰ – সাজিদ
|চাহাব আল্লাহাবাদী
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|২০১১
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''পল পল ডোলে মন''
|&quot;দিল ডোলে&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|তিমথী হাঞ্চে দাস, বিমান বৰুৱা, অৰূপ দত্ত 
|rowspan=&quot;2&quot;|পৱন মিশ্ৰ 
|rowspan=&quot;2&quot;|মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dil Doley song info|url=http://gaana.com/song/dil-doley|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}{{Dead link|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;পইথা ভাত&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Poitha Bhat song info|url=http://gaana.com/song/paita-bhaat|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archivedate=19 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319113236/http://gaana.com/song/paita-bhaat|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''দম মাৰো দম''
|&quot;জানা হ্যায়&quot;
|প্ৰীতম 
|জয়দ্বীপ সাহনী
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jaana Hai song info |url=http://gaana.com/song/jaana-hai-5|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|২০১২
! scope=&quot;row&quot;|''ইটচ্ ৰকিং দৰ্দ-এ-ডিস্ক'''
|&quot;মহব্বত&quot;
|বাপ্পী লাহড়ী 
|বিৰাগ মিশ্ৰ 
|[[অলকা য়াগনিক]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Mohabbat song info|date=15 October 2012|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Its-Rocking-Dard-E-Disco/Mohabat/AhABay5KBHU|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''OMG – ওহ মাই গড্! ''
| &quot;ওহ মাই গড্ (ছাউণ্ডট্ৰেক)&quot;
|হিমেশ ৰেচমিয়া 
|শাব্বিৰ আহমেদ 
|	
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Oh My God (Soundtrack) song info|date=24 August 2012|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/OMG-Oh-My-God! /Oh-My-God-Sound-Track/EQQfWjl3T3Q|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''ৰাজ 3D''
|&quot;ক্যা ৰাজ হ্যায়&quot;
|জিৎ গাংগুলী 
|কুমাৰ 
|[[শ্ৰেয়া ঘোষাল]]
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kya Raaz Hai song info|date=24 August 2012|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/OMG-Oh-My-God! /Oh-My-God-Sound-Track/EQQfWjl3T3Q|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''উমংগ''
|&quot;অকেলা হুঁ ম্যায়ঁ&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|জগদীশ লালৱানী
|rowspan=&quot;2&quot;|শাদাব আখতাৰ
|rowspan=&quot;2&quot;|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Akela Hoon Mein song info|url=http://gaana.com/song/akela-hoon-main-3|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;অকেলা হুঁ ম্যায়ঁ&quot; (ৰিমিক্স)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Akela Hoon Mein Remix song info|url=http://gaana.com/song/akela-hoon-main-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|২০১৩
! scope=&quot;row&quot;|''মহাভাৰত''
|&quot;কাল কিউ&quot;
|ৰাজেন্দ্ৰ শিৱ
|আছাদ আজমেৰী
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kaal Kyon Song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Mahabharat/Kaal-Kyon/RFgyQgNWBVg|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''কৃষ থ্ৰি''
|&quot;দিল তুহি বাতা&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|ৰাজেশ ৰোছন 
|rowspan=&quot;2&quot;|সমীৰ 
|rowspan=&quot;2&quot;|আলিছা চিহনাই 
|&lt;ref name=&quot;gaana1&quot;&gt;{{cite web |title= Dil Tu Hi Bataa song info |url=http://gaana.com/song/03-dil-tu-hi-bataamp3|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;দিল তুহি বাতা&quot; (ৰিমিক্স)
|&lt;ref name=&quot;gaana1&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''ব্লাডি ইস্ক''
|&quot;কিল মি&quot;
|অশোক ভাদ্ৰা 
|Kumaar
|ঊষা উত্থুপ 
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kill Me song info|url=http://gaana.com/song/kill-me|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archivedate=19 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319224941/http://gaana.com/song/kill-me|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৪
! scope=&quot;row&quot;|''মুম্বাই ১২৫ কিঃমিঃ 3D''
|&quot;তেৰে বিনা&quot; 
|মণি শৰ্মা 
|হৰ্ষিত তোমাৰ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tere Bina Song info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Mahabharat/Kaal-Kyon/RFgyQgNWBVg|publisher=[[saavn]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|২০১৫
! scope=&quot;row&quot;|''হামাৰী অধুৰী কাহানী''
|&quot;য়েহ কেইছা জগহ&quot;
|[[জিৎ গাংগুলী]]
|ৰশ্মি বিৰাগ
|দিপালী সাঠে
|
|-
! scope=&quot;row&quot;|''Chinar Daastaan-E-Ishq''
|&quot;আলবিদা&quot;
|ছেলিম সেন, ছিদ্দিক সেন
|জামিল আহমেদ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alvida song info|url=https://itunes.apple.com/us/album/alvida/id1126338814?i=1126339386|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921201910/https://itunes.apple.com/us/album/alvida/id1126338814?i=1126339386|url-status=dead|archive-date=21 September 2016|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=18 July 2016|archivedate=21 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921201910/https://itunes.apple.com/us/album/alvida/id1126338814?i=1126339386|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''Meeruthiya Gangsters''
|&quot;শীৰ্ষক গীত&quot;
|বিবেক কৰ
|কুমাৰ 
|দেৱ নেগী
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Title Song Info|url=https://itunes.apple.com/us/album/meeruthiya-gangsters-from/id1033840830?i=1033840978|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204000536/https://itunes.apple.com/us/album/meeruthiya-gangsters-from/id1033840830?i=1033840978|url-status=dead|archive-date=4 February 2016|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=28 August 2015|archivedate=4 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204000536/https://itunes.apple.com/us/album/meeruthiya-gangsters-from/id1033840830?i=1033840978|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/meeruthiya-gangsters-music-review-title-track-has-smart-but-noisy/article_f1a25e28-4dd3-11e5-b381-23b2dc93335e.html|title='Meeruthiya Gangsters' Music Review: Title Track Has Smart but Noisy Lyrics|date=29 August 2015|work=IndiaWest.com|access-date=11 November 2015|archivedate=1 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901100911/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/meeruthiya-gangsters-music-review-title-track-has-smart-but-noisy/article_f1a25e28-4dd3-11e5-b381-23b2dc93335e.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|''One Last Question''
|&quot;চলতে চলতে&quot;
|অনুৰাগ শইকীয়া
|ৰোহিত নিকাম
|একক
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|২০১৬
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''দিল তো দিৱানা হ্যায়''
|&quot;দিল তো দিৱানা হ্যায় (শীৰ্ষক গীত)&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|[[জুবিন গাৰ্গ]], আনন্দ ৰাজ আনন্দ 
|rowspan=&quot;2&quot;|[[Kumar Vishwas]]
|rowspan=&quot;2&quot;|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dil Toh Deewana Hai Song Info|date=24 February 2016|url=https://itunes.apple.com/us/album/dil-toh-deewana-hai/id1118904686?i=1118904824|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921205013/https://itunes.apple.com/us/album/dil-toh-deewana-hai/id1118904686?i=1118904824|url-status=dead|archive-date=21 September 2016|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=5 June 2016|archivedate=21 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921205013/https://itunes.apple.com/us/album/dil-toh-deewana-hai/id1118904686?i=1118904824|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ধূপ খিলে জব তুম মুছকুৰাও&quot;
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dhoop Khile Jab Tum Muskarao Song Info|date=24 February 2016|url=https://itunes.apple.com/us/album/dhoop-khile-jab-tum-muskarao/id1118904686?i=1118904887|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921204956/https://itunes.apple.com/us/album/dhoop-khile-jab-tum-muskarao/id1118904686?i=1118904887|url-status=dead|archive-date=21 September 2016|publisher=[[iTunes Store]]|access-date=5 June 2016|archivedate=21 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921204956/https://itunes.apple.com/us/album/dhoop-khile-jab-tum-muskarao/id1118904686?i=1118904887|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|২০১৭
! scope=&quot;row&quot;|''গলতী ছিৰ্ফ তুম্হাৰী''
|&quot;তেৰা চেহৰা&quot;
|সাহিল ৰায়ান
|ছেলিম আশফ্ৰি
|ছেলিম আশফ্ৰি
|rowspan=2|একক
|-
! scope=&quot;row&quot;|''গেংচ অৱ নৰ্থ ইষ্ট''
|&quot;ধীৰে ধীৰে&quot;
|rowspan = &quot;2&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
|বেঞ্জামিন 
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;|''মিছন চাইনা''
|&quot;নেইনো ছে নিকলতে&quot;
|সুমিত আচাৰ্য 
|তোৰী
| 
|-
! scope=&quot;row&quot;|''লাভ ইউ ফেমিলি''
|&quot;তুনে ছুৱাঁ – বৰস জা&quot;
|নৰেশ কাৰৱালা
|নৰেশ কাৰৱালা
|মেগনা য়াগনিক
|
|-
|২০২১
! ''Murder At Teesri Manzil 302''
|&quot;ইস্ক ন্যেয়্য কৰনা&quot;
|সাজিদ-ৱাজিদ
|জেলিচ শ্বেৰৱানী
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ishq Nayo Karna {{!}} Murder At Teesri Manzil 302 {{!}} Music Video {{!}} Watch Now on ZEE5 | date=10 January 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yTi-FMrFF0Y |language=en |access-date=2022-10-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২২
! ''Shadow Assassins''
|&quot;কভী ধূপ কভী ছাৱঁ&quot;
|আশু চক্ৰৱৰ্তী 
|ৰাজশ্ৰী দে
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kabhi Dhoop Kabhi Chaon (From &quot;Shadow Assassins&quot;) | date=19 October 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=khvdH0SLqVk |language=en |access-date=2022-10-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২৪
! ''ৱহ ভী দিন থে''
|&quot;ৰুঠোঁ&quot;
|[[জয় বৰুৱা]]
|ইৰছাদ কামিল
|মনালি ঠাকুৰ 
|
|-
|}

==হিন্দী ৱেবচিৰিজৰ গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:23%; &quot;| ৱেবচিৰিজ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot;| বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:21%; &quot;| গীত 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:17%; &quot;| সুৰকাৰ 
! লেখক 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18%; &quot;| সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot;| Ref.
|-
! ''TVF Tripling:(Season 2)''
| ২০১৯
|&quot;তু কাহাঁ হ্যায়&quot;
| নীলোৎপল বৰা
| হুছেইন হাইদ্ৰী 
| একক
| &lt;ref&gt;{{Citation |title=Tu Kahaan Hai |date=2019-04-03 |url=https://open.spotify.com/track/3JW9ymWCxaI4DZuu1sSqmI |language=en |access-date=2019-04-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==হিন্দী এলবামৰ গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot;| এলবাম 
! scope=&quot;col&quot;| গীত 
! scope=&quot;col&quot;| সুৰকাৰ 
! লেখক 
! scope=&quot;col&quot;| সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot;| তথ্যসূত্ৰ 
! টোকা 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''১৯৯৫'''
! rowspan=&quot;8&quot; |''চান্দনী ৰাত''
|&quot;চান্দনী ৰাতহ্যায় ছনম&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |একক
|
| ''হাঁহিলে তুমি''ৰ হিন্দী সংস্কৰণ
|-
|&quot;আশা মেৰী আশা&quot;
|
|''আশা মোৰ আশা''ৰ হিন্দী সংস্কৰণ
|-
|&quot;মায়া কেইছী হে য়ে মায়া&quot;
|
|''মায়া মাথো মায়া''ৰ হিন্দী সংস্কৰণ
|-
|&quot;আখীয়া হে য়া কোয়ি&quot;
|
|
|-
|&quot;কাম অন ছুইট গাৰ্ল&quot;
|
|
|-
|&quot;কেইছে কহু কব ছে মে'&quot;
|
|
|-
|&quot;মেহবুবা অ' মেহবুবা&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Mehbooba O Mehbooba&quot; (Zubeen's First Animation Video)|url=https://vimeo.com/594234827|access-date=2020-08-30|website=Vimeo|language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;অঞ্জনা অ' নীলাঞ্জনা&quot;
|
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |'''১৯৯৬'''
! rowspan=&quot;8&quot; |''ছন্দা''
|&quot;ছন্দা&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;8&quot; |একক
|
|
|-
|&quot;প্যাৰ চে&quot;
|
|
|-
|&quot;কাল কো&quot;
|
|
|-
|&quot;জীৱন হে'&quot;
|
|
|-
|&quot;গীত গানে&quot;
|
|
|-
|&quot;য়ে সচ্ছ্ হে'&quot;
|
|
|-
|&quot;জীনা&quot;
|
|
|-
|&quot;দূৰ&quot;
|
|''দূৰ দূৰণিৰে মন জোনাকী মন''ৰ হিন্দী সংস্কৰণ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''১৯৯৮'''
! rowspan=&quot;4&quot; |''য়ুহী কভী''
|&quot;য়ুহী কভী&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |মিকো
|অনন্ত যোশী
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{Citation |title=জুবিন গাৰ্গ, জ'জ', অজয় সিং মিকো - য়ুহী কভী |date=১৯৯৮ |url=https://www.discogs.com/release/15323196-Zubeen-Garg-Jojo-Ajay-Singha-Miko-Yuhi-Kabhi |language=en |access-date=2022-07-28}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;তুম ঔৰ তুমহাৰা খয়াল&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |মিকো
|
|-
|&quot;ক্যা য়ে প্যাৰ হে'&quot;
|
|-
|&quot;আই নিড ইয়ৰ লাভ টুডে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|সুমিত আচাৰ্য
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |'''২০০০'''
! rowspan=&quot;5&quot; |''স্পৰ্শ''
|&quot;ইছ দুনীয়া কী ৰাহ' মে'&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Iss Duniya Ki Raahon Mein&quot;|url=https://www.youtube.com/watch?v=_NvulTi4wqM|access-date=2020-08-17|website=YouTube| date=31 July 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;নাম অপনা&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Naam Apna Likh Gaya Hai&quot; by Zubeen Garg and Sagarika|url=https://www.youtube.com/watch?v=QgyFxF0QDGo|access-date=2018-06-17|website=YouTube| date=27 December 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;সুনো য়ে আছমান&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Sunoh Yeh Aasman&quot; (Cover Song)|url=https://www.youtube.com/watch?v=XQ9NXN_DhVA|access-date=2010-12-12|website=YouTube| date=11 November 2010 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Sunoh Yeh Aasman&quot; (Original Version)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8C86unXVIcY|access-date=2020-08-12|website=YouTube| date=16 May 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;কভী চ'ছা&quot;
|সাগৰিকা মুখাৰ্জী দা ক'ষ্টা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Kabhi Socha (Cover Song)&quot;|url=https://www.youtube.com/watch?v=n6cNCWnj-Lk|access-date=2011-11-27|website=YouTube| date=10 November 2011 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ক্যা হোনে লাগা মুঝে&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]], সাগৰিকা মুখাৰ্জী দা ক'ষ্টা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=&quot;Kya Hone Laga Mujhe&quot; - Zubeen Garg, Mahalaxmi Iyer and Sagarika| date=9 July 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=zQwkGbsx7dE|publisher=YouTube|access-date=10 July 2021}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''ছেণ্ড্ৰম অফ লাভ''
|&quot;য়ে লেহৰে'&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |চাবা
| rowspan=&quot;2&quot; |চাবা
|পদ্মিনী
|
|
|-
|&quot;কুচ্ছ্ লমহে&quot;
|একক
|
|
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |'''২০০৭'''
! ''Ustad Sultan Khan &amp; Friends''
| &quot;ছান্দ্ তাৰে&quot;
|চুহেল ৰেইজ খান
|
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Chand taare Song Info|url=http://myswar.com/song_details/ustad-sultan-khan-friends-yaad-piya-ki-aayi-2007-chand-taare-7|publisher=myswar|access-date=26 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304085351/http://myswar.com/song_details/ustad-sultan-khan-friends-yaad-piya-ki-aayi-2007-chand-taare-7|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''ৰসিয়া সাজন''
|&quot;ৰসিয়া সাজন&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | ইছমাইল দৰবাৰ
|
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rasiya Saajan song info|url=https://mio.to/album/Rasiya+Saajan|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archive-date=8 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608084521/http://mio.to/album/Rasiya+Saajan|url-status=dead|archivedate=8 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180608084521/http://mio.to/album/Rasiya+Saajan|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ৰানাইয়া&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ranaiya song info|url=https://mio.to/album/Rasiya+Saajan|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archive-date=8 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180608084521/http://mio.to/album/Rasiya+Saajan|url-status=dead|archivedate=8 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180608084521/http://mio.to/album/Rasiya+Saajan|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ৰসিয়া সাজন (নৃত্যৰ মিশ্ৰণ)&quot;
|
|
|
|-
! ''ইণ্ডিয়ান ব্ৰাদাৰ্ছ''
|&quot;মৌলা&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |হানিফ শ্বেইখ
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Maula (Full Song) - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn |date=2007-07-26 |url=https://www.jiosaavn.com/song/maula/NlwbZT5-eXU |language=en-US |access-date=2023-01-09}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! rowspan=&quot;10&quot; |'' [[জিন্দেগী (শ্ৰব্য এলবাম)|জিন্দেগী]]''
|&quot;জিয়া লাগে না&quot;
| rowspan=&quot;10&quot; |আলাপ দুদুল
|
| rowspan=&quot;3&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jia Lage Na Song Info|url=http://gaana.com/song/jia-lage-na-1|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;জিয়া ৰে' জিয়া&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jia Re Jia Song Info|url=http://gaana.com/song/jia-re-jia-re|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015|archive-date=15 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140915125623/http://gaana.com/song/jia-re-jia-re|url-status=dead|archivedate=15 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140915125623/http://gaana.com/song/jia-re-jia-re|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|
|-
|&quot;নজাৰে' কৰম হো&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nazaren Karam Ho Song Info|url=http://gaana.com/song/shaam-dhal-jaye|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;পল পল বেকল&quot;
|
|rowspan=2|কে এছ চিথ্ৰা
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pal Pal Bekal Song Info|url=http://gaana.com/song/pal-pal-bekal|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;শাম ধাল জায়ে'&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shaam Dhal Jaye Song Info|url=http://gaana.com/song/shaam-dhal-jaye|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;তু হী তু হে'&quot;
|
|শ্বাফকাট আমানাত আলী
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tu Hi Tu Hai Song Info|url=http://gaana.com/song/tu-hi-tu-hai-3|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;উড়তে পৰিন্দো কে&quot;
|
|rowspan=4|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Udte Parindon Ke Song Info|url=http://gaana.com/song/udte-parindon-ke|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;উড়তে পৰিন্দো কে (হাউচ মিক্স)&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Udte Parindon Ke song info|url=http://mio.to/album/Zubeen+Garg/Zindagi|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019214429/https://mio.to/album/Zubeen+Garg/Zindagi|url-status=dead|archive-date=19 October 2021|publisher=MusicIndiaOnline|access-date=23 August 2015|archivedate=19 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019214429/https://mio.to/album/Zubeen+Garg/Zindagi|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;জিন্দেগী কহী গুম হ্যায়&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zindagi Kahin Gum Hai Song Info|url=http://gaana.com/song/zindagi-kahin-gum-hai|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;জিন্দেগী কহী গুম হ্যায় (ৰিমিক্স)&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Zindagi Kahin Gum Hai (Remix) Song Info|url=http://gaana.com/song/zindagi-kahin-gum-hai|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''২০০৮'''
! rowspan=&quot;4&quot; |''দিৱাংগী বোলে লোগ''
|&quot;আল্লা আল্লা মেৰে মৌলা&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |নায়াব ৰাজা
|
|ৰুবিনা
| rowspan=&quot;4&quot; |	
|
|-
|&quot;তেৰা ছায়া নেহী&quot;
|
|rowspan=3|একক
|
|-
|&quot;ইস্ক্ হুৱা&quot;
|
|
|-
|&quot;কুৰ্বান মেৰী জিন্দেগী&quot;
|
|
|-
! ''Aye! Hip Hopper – IshQ Bector	 ''
|&quot;My World- অ' জোনে জোনালী&quot;
|ইস্ক্ বেক্টৰ
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=My World- O June Junali song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Junglee-Mirchi-Mix/Aye-Hip-Hoppers---Ishq-Bector/HQ8kAg5ncnk|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ২০০৮
! rowspan=&quot;2&quot; | ''ফিৰ আয়া বিহু ঝুম কে ১''
| &quot;দিল মে' তু হে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|-
| &quot;নিন্দ উৰী মেৰা ছে'ন&quot;
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |'''২০০৯'''
! rowspan=&quot;4&quot; |''ফিৰ আয়া বিহু ঝুম কে ২''
|&quot;দিল দিৱানা&quot;
|rowspan=4|
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dil Diwana song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Phir-Bhiu-Aaya-Jhoom-Ke/Dil-Diwana/NiYzUjBJflc|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| &quot;দিলৰুবা&quot;
|
|rowspan=2|সুমাধা
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dilruba song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Phir-Bhiu-Aaya-Jhoom-Ke/Dilruba/XT8YeiRmZkA|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| &quot;গ'ৰী জৰা&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gori Jara song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Phir-Bhiu-Aaya-Jhoom-Ke/Gori-Jara/KT8bUh5kfnA|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| &quot;বিহু – অলপ মৰম&quot;
|
| জংকী
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bihu – Alop Morom song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Phir-Bhiu-Aaya-Jhoom-Ke/Bihu---Alop-Morom/XREIbgBAfGw|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''২০০৯'''
! ''Humm – Towards Nirvana''
| &quot;তিতলিয়ো জেইচা মন&quot;
|কমলেশ শামনিয়া 
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Titliyon Jaisa Mann Song Info|url=http://gaana.com/song/titliyon-jaisa-mann|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=16 August 2015|archivedate=10 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150510023748/http://gaana.com/song/titliyon-jaisa-mann|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! ''A.R. Rahman – Signature Collection (CD 3)''
| &quot;মেয় ৰামতা জোগী&quot;
|[[এ আৰ ৰহমান]]
|
| তুলসী কুমাৰ 
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramta Jogi |url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/A.R.-Rahman-Signature-Collection/Main-Ramta-Jogi/BQcnBANGYGQ&amp;#124; publisher= |access-date=17 August 2015 |website=}}{{dead link|date=September 2023}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''২০১০'''
! rowspan=&quot;2&quot; |''আজাদী – Voice of the People (Sampler)''
| &quot;অভি অভি&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|
|-
|&quot;আজাদী&quot;
|
|
|
|-
! ''ARRK ''
|&quot;সুনলে ৰাহি&quot;
|
|
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|
|
|-
|'''২০১১'''
! ''তেৰী আঁখে''
| &quot;য়া খুদা&quot;
|ৰাজ আশু
|মুৰলি আগৰৱাল
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ya Khuda Song Info|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Teri-Aankhein/Ya-Khuda/RykmBiRAZkM|publisher=[[saavn]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;15&quot; | '''২০১৩'''
! rowspan=&quot;8&quot; | ''[[পাকীজা (শ্ৰব্য এলবাম)|পাকীজা]]''
|&quot;পাকীজা&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; | [[জুবিন গাৰ্গ]]
|
| rowspan=&quot;8&quot; | একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakeeza Song Info|url=http://gaana.com/song/pakeeza|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;প্ৰিয়া&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Piya Song Info|url=http://gaana.com/song/piya-3|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;কেহকশা&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Kehkasha Song Info|url=http://gaana.com/song/kehkasha|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;পিয়া মোৰে&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Piya More Song Info|url=http://gaana.com/song/piya-more |publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;চলতে চলো ৰে&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Chalte Chalo Re Song Info|url=http://gaana.com/song/chalte-chalo-re|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ৰামা ৰামা&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Rama Rama Song Info|url=http://gaana.com/song/pakeeza|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=26 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;আই কেন লিভ ফ'ৰ ইউ&quot;
|
|
|
|-
|&quot;কাফুৰ&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kafur Song Info |url=http://gaana.com/song/kafur|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=17 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! ''বাহোঁ মেঁ''
|&quot;হেয় বদতোমীজ&quot;
|
|
|	
| 
|Recorded the song in 2009.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=#Tbt the recording session with Zubeen... - Staccato Records |url=https://www.facebook.com/795742413822775/posts/tbt-the-recording-session-with-zubeen-garg-for-the-album-baahon-meinreminiscence/3135306846532975/ |access-date=2023-01-14 |website=www.facebook.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''দিল কি জুবান''
|&quot;কৰম কৰ এয় ইলাহি&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | য়াচিন দৰবাৰ
|
| rowspan=&quot;2&quot; |
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Karam Kar Aie Elahi Song Info|url=http://gaana.com/song/karam-kar-aie-elahii|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;নেইনা তো নেইনা&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Naina To Naina Song Info|url=http://gaana.com/song/naina-to-naina|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |''ইস্ক ফৰেভাৰ''
|&quot;ফৰোগ জিন্দেগী মে&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; | অমিত শাৰদ ত্ৰিবেদী
|
| rowspan=&quot;4&quot; | একক
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Farog Zindgi Main Song Info|url=http://gaana.com/song/farog-zindgi-main|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015|archivedate=9 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209231535/http://gaana.com/song/farog-zindgi-main|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;মেৰা য়াৰ মিলা দে ৰব্বা&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mera Yaar Mila De Rabba Song Info|url=http://gaana.com/song/mera-yaar-mila-de-rabba|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015|archivedate=9 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160209231745/http://gaana.com/song/mera-yaar-mila-de-rabba|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;তেৰী তালাশ&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Teri Talash Song Info|url=http://gaana.com/song/teri-talash-hai|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015|archivedate=17 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717141410/http://gaana.com/song/teri-talash-hai|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;তেৰী তালাশ (ৰিমিক্স)&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Teri Talash (Remix)|url=http://gaana.com/song/teri-talash-hai-remix|publisher=[[Gaana (music streaming service)|gaana]]|access-date=30 July 2015|archivedate=17 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717141416/http://gaana.com/song/teri-talash-hai-remix|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''২০১৭'''
! rowspan=&quot;6&quot; |''ছুফি ইস্ক''
|&quot;ইস্ক হুৱা&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; |নয়াব ৰাজা
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Ishq Hua Song Info |date=30 September 2017|url=https://www.saavn.com/s/song/hindi/Sufi-Ishq/Ishq-Hua/GxlfRQwdBFU|publisher=Saavn.com|access-date=28 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;আল্লাহ আল্লাহ&quot;
|
|ছাবিনা, ৰুবিনা
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Allah Allah Song Info |date=30 September 2017|url=https://www.saavn.com/s/song/hindi/Sufi-Ishq/Allah-Allah/JCUqQTgGcmQ|publisher=Saavn.com|access-date=28 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;কুৰ্বান মেৰী জিন্দেগী&quot;
|
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Qurban Meri Zindagi Song Info |date=30 September 2017|url=https://www.saavn.com/s/song/hindi/Sufi-Ishq/Qurban-Meri-Zindagi/RT4eCAx5QHw|publisher=Saavn.com|access-date=28 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|-
|&quot;তু হি তু&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;তু মেৰী আশিকী&quot;
|
|ছাবিনা
|&lt;ref&gt;{{cite web |title= Tu Meri Aashiqui Song Info |date=30 September 2017|url=https://www.saavn.com/s/song/hindi/Sufi-Ishq/Tu-Meri-Aashiqui/OSZSYQN3Z1c|publisher=Saavn.com|access-date=28 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! colspan=&quot;7&quot; |Cover/Tribute Album Songs
! 
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |'''১৯৯৬'''
! rowspan=&quot;12&quot; |''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি Vol-1''
|&quot;হম তুম ছে প্যাৰ&quot;
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Hume Tumse Pyar Kitna/(Shraddhanjali) Audio cassette by Zubeen Garg |url=https://www.youtube.com/shorts/53udyrVfxJM |access-date=2023-07-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ৰূপ তেৰা মস্তানা&quot;
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Roop Tera {{!}} Cover By Zubeen Garg {{!}} Shraddhanjali {{!}} Kishore Kumar {{!}} Aradhana |url=https://www.youtube.com/watch?v=n2ATzHKrG9U |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;কৰৱতে বদলতে&quot;
| rowspan=&quot;24&quot; |
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Karvaten Badalte Rahe song {{!}}{{!}} Zubeen garg &amp; priyanka Bharali {{!}}{{!}} Hindi old song {{!}}{{!}} Kishore kumer {{!}}{{!}} | date=22 August 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=vbU9ZMkNAx4 |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;দিল ক্যা কৰে&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dil Kya Kare Jab Kisi Se {{!}} Cover By Zubeen Garg {{!}} Kishore Kumar {{!}} Julie |url=https://www.youtube.com/watch?v=hm8aDkgIlmI |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;পল পল দিল কে&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;চান্দনী ৰাত মে&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;ও মেৰে দিল কে&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;ঘুংগৰূ&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;কোৰা কাগজ&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Kora Kagaz Tha Yeh Man Mera {{!}} Cover By Zubeen Garg &amp; Anupama Deshpande {{!}} Aradhana |url=https://www.youtube.com/watch?v=7WedywqtUPs |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ও মাঝি ৰে&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O Majhi Re Apna Kinara {{!}} Cover By Zubeen Garg {{!}} Shraddhanjali {{!}} Khushboo {{!}} Kishore Kumar |url=https://www.youtube.com/watch?v=T4Uz_Qbuin4 |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;হম দোনো&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;চলতে চলতে&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chalte Chalte by Zubeen Garg | date=31 January 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=kQUZR6LgIYw |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;17&quot; |'''১৯৯৭'''
! rowspan=&quot;12&quot; |''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি Vol-2''
|&quot;মেয় হুঁ&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;দিন মহিনে&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=remake hindi song by zubeen garg, origin kishur kumar lata mangeshkar | date=30 October 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BHWCSQ5xwtc |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ও সাথী ৰে&quot;
|
|অনুপমা দেশপাণ্ডে
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=O Sathi Re {{!}} Cover By Zubeen Garg {{!}} Shraddhanjali {{!}} Muqaddar Ka Sikandar {{!}} Rekha, Amitabh Bachan |url=https://www.youtube.com/watch?v=MROi0k8Vid8 |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;কিতনে খূব&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;চিংগাৰী&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;পৰদেশী&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;তুঝ সংগ&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;গুম হেয়&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;মেৰে নেইনা&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Remake hindi song by zubeen garg mere naina origin kishur kumar | date=30 October 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nt9X1viSqjs |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;য়ে জীৱন&quot;
|
|
|
|
|-
|&quot;মুছাফিৰ হুঁ&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Musafir by zubeen garg | date=21 October 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=LkuDy1jB3RY |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;তেৰে বিনা&quot;
|
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;5&quot; |''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি Vol-3''
|&quot;আঁখোঁ মেঁ হমনে আপকে&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ankhon Mein Humne Aapke {{!}} आँखों में हमने {{!}} Zubeen Garg {{!}} Shraddhanjali {{!}} Kishore {{!}} Thodi Si Bewafai |url=https://www.youtube.com/watch?v=fCBL0b2oQLQ |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;মিত না মিলা&quot;
|
|সাস্বতী
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Meet na mila re mon kaa by zubeen garg (cover) | date=10 March 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=kO6vDqiNii0 |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;গোৰে ৰং পে না&quot;
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Zubeen Garg-Gore Rang Pe Na Itna Gumaan Kar (HINDI) | date=24 June 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IzULdR3zQaE |access-date=2023-07-02 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;আঁখোঁ মেঁ কাজল হ্যায়&quot;
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Aankhon Mein Kajal Hai {{!}} Zubeen Garg {{!}} Shraddhanjali {{!}} Kishore K., Lata M. {{!}} Doosara Aadmi |url=https://www.youtube.com/watch?v=avnhB_hsmjM |access-date=2023-07-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ফূলোঁ কা তাৰোঁ কা&quot;
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Phoolon Ka Taron Ka {{!}} Zubeen Garg {{!}} Shraddhanjali {{!}} Kishore Kumar {{!}} Hare Ram Hare Krishna |url=https://www.youtube.com/watch?v=La7rxJZiKxw |access-date=2023-07-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|'''২০০০'''
! ''ভূমি''
|&quot;শুনো শুনো ৰে সুৰো&quot; ''(অসমীয়া গীত)''
|[[শংকৰদেৱ]]
|[[শংকৰদেৱ]]
|একক
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Listen &amp; Download Latest MP3 Hindi, English, Bollywood Songs Online|url=https://wynk.in/music|access-date=2020-12-27|website=Wynk Music|language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| '''২০০২'''
! ''মোৰ সপোনৰে কথা''
|&quot;হিন্দুস্তান হিন্দুস্তান&quot;
|[[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]]
|[[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]]
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''২০০৬'''
! rowspan=&quot;2&quot; |''Bollywood Unplugged''
|&quot;লাখোঁ হ্যায় নিগাহঁ মেঁ (Unplugged)&quot;
|
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Lakhoon Hain Nighan Mein |date=2006-09-07 |url=https://open.spotify.com/track/7hBVUkZGu9pbMBvlfbfE0v |language=en |access-date=2023-02-17}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|&quot;ৰুক জানা নেহীঁ (Unplugged)&quot;
|
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ruk Jana Nahin (Unplugged) |date=2006-09-07 |url=https://open.spotify.com/track/3oFPMs5p6A6GYO1jepv46I |language=en |access-date=2023-02-17}}&lt;/ref&gt;
|
|-
! colspan=&quot;9&quot; |ৰিমিক্স এলবামৰ গীত 
|-
|'''১৯৯৮'''
! ''জলৱা''
|&quot;হম কিছি সে কম নহীঁ (Tribal Medley Mix)&quot;
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jalwa Dance Hungama - Vol. 1 Part 1 | date=21 April 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=t40bI8oFWcA |language=en |access-date=2022-10-21}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |'''১৯৯৯'''
! rowspan=&quot;3&quot; |''জাদু''
|&quot;সাৰা জমানা (Savage lovers mix)&quot;
|
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Saara Zamana (Savage Lovers Mix) - DJ Akbar Sami - Jadoo Remix - Hindi Bollywood Remix - Yaarana | date=23 August

==হিন্দী একক গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
! বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%; &quot;|
গান 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40%; &quot;| সুৰকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25%; &quot;| লেখক 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%; &quot;| সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%; &quot;| তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৭
|&quot;তেৰে বিনা&quot;
|নন্দা বেনাৰ্জী 
|চিত্ৰা দুধোৰিয়া 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Tere Bina Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/tere-bina-177|access-date=2021-01-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;চলতে চলতে&quot;
|নন্দা বেনাৰ্জী
|চিত্ৰা দুধোৰিয়া
|একক
|
|-
|২০১৮
|&quot;ৰং দে চুনৰীয়া&quot;
|টাবুন
|মীৰাবাই
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০১৯
|&quot;এক নজৰ&quot;
|অভিনৱ বৰা
|ৰীতা ৰায় 
|এঞ্জেল ৰায়
|
|-
|&quot;সাজনা&quot;
|এঞ্জেল বৰঠাকুৰ 
|এঞ্জেল বৰঠাকুৰ, অভিনৱ মজুমদাৰ 
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Sajna Song by Zubeen Garg on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/sajna-132|access-date=2021-01-30}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আনে ৱালা পল&quot;
|অভিনৱ বৰা 
|ৰীতা ৰায় 
|এঞ্জেল ৰায় 
|
|-
|&quot;ৰাঞ্ঝনা&quot;
|অভিনৱ বৰা 
|ৰীতা ৰায় 
|এঞ্জেল ৰায় 
|
|-
|২০২০
|&quot;বন্দেমাতৰম&quot;
|যদুনাথ ভট্টাচাৰ্য (Recreated by শেখৰজ্যোতি গোস্বামী)
|বংকিম চন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২১
|&quot;এয় খুদা&quot;
|অৰবিন্দ / লিটন
|Moied Elhaam
|এঞ্জেল ৰায় 
|
|-
|&quot;কংগন&quot;
|এঞ্জেল বৰঠাকুৰ 
|অভিনৱ মজুমদাৰ, এঞ্জেল বৰঠাকুৰ 
|ৰিতৃষা শৰ্মা 
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kangan|date=17 November 2021|url=https://open.spotify.com/track/1h5vfpX2okpiuZCvTiWjmz}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০২২
|&quot;আয়া ঈদ কা দিন&quot;
|ৰিতু জিয়াদ 
|বিলকিচ ইনাম, বাবুল 
|বিলকিচ ইনাম
|
|-
|&quot;য়েহ দিল&quot;
|প্ৰিয়াংকু বৰদলৈ 
|অনুপম নাথ
|নিতুমণি কলিতা 
|
|-
|২০২৫
|&quot;বজতি গীটাৰ পৰে ৰাতেঁ&quot;
|পুলক দাস
|চিত্ৰা দুধোৰিয়া 
|একক
|
|}

==হিন্দী পুনৰ্নিমিত গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ
! scope=&quot;col&quot; | গীত
! scope=&quot;col&quot; | সলনি কৰা হৈছে
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ
|-
|১৯৯৮
! ''দ'লী চাজা কে' ৰাখনা''
|&quot;তাৰাম পাম&quot;
|বাবুল সুপ্ৰিয়
| rowspan=&quot;2&quot; |[[এ আৰ ৰহমান]]
|শ্ৰীনিৱাস 
|
|-
|১৯৯৯
! তাল
|&quot;নেহী চামনে তু&quot;
| হৰিহৰণ
|সুখৱিন্দৰ সিং
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০২
! গেংষ্টাৰ
|&quot;টু হী মেৰি শ্বব হে'&quot;
|[[কে কে]]
|[[প্ৰীতম]]
|
|&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Citation |title=Zubeen Garg Interview {{!}} Xakhyat with Ajit Kumar Bhuyan on Prag News | date=31 July 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=mT77SmzYLlY |language=en |access-date=2022-12-01}}&lt;/ref&gt;
|-
! ''ৱ' লমহে''
|&quot;ক্যা মুঝে' প্যাৰ হে'&quot;
|[[কে কে]] 
|[[প্ৰীতম]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |agency=TNN|date=May 15, 2006 |title=Let's get vocal... {{!}} undefined News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/calcutta-times/lets-get-vocal-/articleshow/1531588.cms |access-date=2022-12-01 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |title=rediff.com: The voice behind Gangster's Ya Ali |url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/07sd5.htm |access-date=2022-12-02 |website=specials.rediff.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৬
! ''ৰাজ: ৰিবুট''
|&quot;ল' মান লিয়া&quot;
|[[অৰিজিৎ সিং]]
|জিৎ গাংগুলী
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Zubeen at India Beats - India TV Part 2 | date=8 April 2007 |url=https://www.youtube.com/watch?v=lA4U1BvtB9k |language=en |access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৬
! ''কাবিল''
|&quot;কাবিল হু - শীৰ্ষ গীত&quot;
|জুবিন ন'টিয়াল
|ৰাজেশ ৰোশ্বন
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zubeen Garg - Singing for Hrithik Roshan's new movie... |url=https://www.facebook.com/ZUBEENsOFFICIAL/photos/a.441320525930993/1090522607677445/?type=3 |access-date=2022-11-27 |website=www.facebook.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite web |url=https://twitter.com/palakmuchhal3/status/690147169442107392 |access-date=2022-11-27 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১৯
! ''মিলন টকিজ্''
|&quot;শ্বাৰ্ট&quot;
|[[চনু নিগম]]
|ৰানা মজুমদাৰ
|
|&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Citation |title=আকৌ বলীউদৰ ছবিত গীত গালে জুবিন গাৰ্গে {{!}}{{!}} Zubeen in Celebrity Northeast Festival | date=17 December 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=L1zAX8deJJc |language=en |access-date=2022-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Zubeen Garg in Bollywood again | date=17 December 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZrXal1xVkQw |language=en |access-date=2022-11-27}}&lt;/ref&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
|}

==[[সংস্কৃত]] গীত==
*মধু দানৱ দাৰণ দেৱ বৰং ([[শংকৰদেৱ]])
*জয়তু দশভূজা

==[[ভোজপুৰী]] গান==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ/এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গান 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৮
! scope=&quot;row&quot; |
| &quot;জবছে স্যান ভৈলু&quot;
| [[জুবিন গাৰ্গ]]
|
| একক
|
|-
! ''সব গোল ভাল হ্যায় (চলচ্চিত্ৰ)''
|&quot;হো জেকৰা কে দিল চাহে&quot;
|নিখিল 
|ফণীন্দৰ ৰাও
|প্ৰিয়া ভট্টাচাৰ্য
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ho Jekara Ke Dil Chahe (Full Song) - Nikhil, Priya Bhattacharya, Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn|date=4 January 2020|url=https://www.jiosaavn.com/song/ho-jekara-ke-dil-chahe/G1o9ZTtHDmo|language=en-US|access-date=2021-01-02}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[নেপালী]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ/এলবাম/একক
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; |''পাচৌৰী''
|&quot;মখমলী&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Makhmali|date=2021-05-14|url=https://open.spotify.com/track/3b2aDgB65lOJwJkcYidvEs|language=en|access-date=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ফাৰেৰ পৰি পাচৌৰী&quot;
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Farer Pari Pachhauri|date=2021-05-14|url=https://open.spotify.com/track/3BA22srCJnwTFUZOpU70LY|language=en|access-date=2021-10-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১১
! ''ঝঝলকো (VCD film)''
|&quot;ঝঝলকো তিম্ৰো মায়া কো&quot;
|মানস হাজৰিকা 
|
|একক
|
|-
|২০১১
! ''বাদুলী (এলবাম)''
|&quot;সিৰৈমা সিৰবন্দী&quot;
|অৰ্জুন কুশল
|
|একক
|
|-
|
! scope=&quot;row&quot; | ''সৌগাত (এলবাম)''
| &quot;মেৰে নিম্তো&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | ধৰ্মৰাজ উপাধ্যায় 
| rowspan=&quot;3&quot; |ধৰ্মৰাজ উপাধ্যায়
| একক
|
|-
|
! ''মেৰী সন্নানী (এলবাম)''
|&quot;হিজো আজা&quot;
|একক
|
|-
|
! ''স্পৰ্শ'' ''(এলবাম)''
|&quot;ছড়েৰো জাদেই ছেউ&quot;
|একক
|
|-
|২০১৭
! 
|&quot;মনমা কুৰা খেলাউদৈ&quot;
|বিজয় কাট্টেল
|গুৰু ভটিয়া 
|জুনু ৰিজাল
|
|-
|২০১৮
! 
|&quot;নদী বড়্যো হৈ&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|কৃষ্ণা KC, অখিল শৰ্মা 
|অঞ্জু পন্ত
|
|}

==[[মাৰাঠী]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! চলচ্চিত্ৰ/এলবাম
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| ২০০৪
! scope=&quot;row&quot; | য়েহ পৰ্দা হটা দো
| &quot;আউশি চ' ঘ'&quot;
| পৰেশ এন শ্বাহ 
|
| শাস্বতী ফুকন 
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Aushi Cha Gho (Original) - Remix|date=January 2004|url=https://open.spotify.com/track/60lv7rzqoM6ii8qD36gHIX|language=en|access-date=2021-04-08}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[সিন্ধী]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! চলচ্চিত্ৰ/এলবাম
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| ২০১৩
! ''সিন্ধী ৰকচ্''
| &quot;জিয়ে সিন্ধী জিয়ে&quot;
| নীতিন গুপ্ত আৰু ভূষণ গোগাদ
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Jiye Sindhi Jiye (Full Song) - Zubeen Garg, Nitin Gupta, Bhushan Gogad - Download or Listen Free - JioSaavn|date=3 April 2015|url=https://www.jiosaavn.com/song/jiye-sindhi-jiye/FCM4Uz9Sc1Y|language=en-US|access-date=2020-10-21}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[বিষ্ণুপ্ৰিয়া মণিপুৰী]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ/এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০১৩
! rowspan=&quot;2&quot; |''লখন (চলচ্চিত্ৰ)''
|&quot;জীৱনে মৰনে&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |পৰিমল সিংহা আৰু তৰুণ তন্ময় 
| rowspan=&quot;2&quot; |পৰিমল সিংহা
|একক
|
|-
|&quot;জীৱনে মৰনে&quot; (দ্বৈত)
|বিথি সিংহা
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Jibone Morone song from Film Lakhan | date=24 April 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=HhtWZURxMww |language=en |access-date=2023-02-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| ২০১৮
! scope=&quot;row&quot; |''কফি এলা বাৰো য়াৰি (এলবাম)''
| &quot;নিৰলে খানি&quot;
| দিলীপ সিংহা
|পদ্মজা সিংহা
| ডোল সিংহা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Nirole Khaani Song by Doll Sinha on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/nirole-khaani|access-date=2020-10-01|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212075154/https://gaana.com/song/nirole-khaani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Doll Sinha debuts with an album in Bishnupriya Manipuri |url=https://www.indulgexpress.com/culture/music/2018/mar/16/doll-sinha-debuts-with-an-album-in-bishnupriya-manipuri-6438.html |access-date=2023-02-12 |website=www.indulgexpress.com |date=16 March 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[বড়ো]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! চলচ্চিত্ৰ/এলবাম
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৪
! rowspan=&quot;2&quot; |''সিৰি সিৰি মৗথৗ মৗথৗ''
|&quot;সিৰি সিৰি মৗথৗ মৗথৗ&quot;
|মুশুখা
|
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Chiri Chiri Mwthw Mwthw|date=26 August 2004|url=https://open.spotify.com/track/7equVqlwOBa0tNjErXilC3|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মনালিছা&quot;
|কানু আৰু প্ৰভু
|
|সুলেখা বসুমতাৰী 
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Monalisha|date=26 August 2004|url=https://open.spotify.com/track/4Lgn4CdkJPRE4ETJqcFMLj|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৫
! rowspan=&quot;2&quot; |''সিৰি সিৰি সিখাৱায়''
|&quot;অন্নাই আং&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |লেনি
|
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Onnai Ang|date=29 October 2005|url=https://open.spotify.com/track/7C0ZvVpYmWhtjQZFtuRudR|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বাৰফুনাই&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Barfunai|date=29 October 2005|url=https://open.spotify.com/track/1vWetaYx8BgyuJ5a24pNuv|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |২০০৭
! rowspan=&quot;4&quot; |''সিৰি সিৰি লাসৗই লাসৗই''
|&quot;সিৰি সিৰি লাসৗই লাসৗই&quot;
| rowspan=&quot;4&quot; |[[জুবিন গাৰ্গ]]
| rowspan=&quot;4&quot; |ফাইলাও বসুমতাৰী 
| rowspan=&quot;4&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=SIRI SIRI LASWE LASWE {{!}}{{!}} ZUBEEN GARG {{!}}{{!}} BODO ROMANTIC SUPERHIT SONG | date=2 August 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=TMUm7XBrgAg |language=en |access-date=2022-11-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ৰে'ল দাবাখেন&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=RAIL DABAKHEN {{!}}{{!}} ZUBEEN GARG {{!}}{{!}} BODO {{!}}{{!}} JUPITORA - UDAY | date=2 August 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=97WRYaao_1w |language=en |access-date=2022-11-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;বাৰা খৗলৗ খৗলৗ &quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=BARA KHWLW KHWLW {{!}}{{!}} ZUBEEN GARG {{!}}{{!}} JG PRODUCTION | date=7 August 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=U6DQdJRxwu0 |language=en |access-date=2022-11-20}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;নৗং আং&quot;
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=NONG AANG {{!}}{{!}} ZUBEEN GARG {{!}}{{!}} SIRI SIRI LASWI LASWI | date=7 August 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=xaMNQwN7fiE |language=en |access-date=2022-11-20}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |২০০৭
! rowspan=&quot;9&quot; |''সৗনাথাই ৰূফাথাই''
|&quot;জাহাৰু সৗৰনি সুৰমাই ৰিঝামাই&quot;
|
|
| rowspan=&quot;9&quot; |একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Jaharu Sorni Surmai Rijhamai|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/4ZIglK0qHY2jLCjVB6oLSU|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;অ' সোনা নৗং আংনি জুলিয়া&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=O Chana No Aani Julia|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/23htSWRklzRJSChm1ac6OI|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;দিৱানা অঞ্জালি সানা&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Diwana Anjli Chana|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/4M7dpDJr5pMZrfQKqX5bqM|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আংনি মেথায়ু গাজনাইদানবালু&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ani Maithayau Gajnainindanblau|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/7sQSta4OE7tPeRwfYSN9Ty|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;সানা হাব্বাই প্ৰজে&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Chana Habbai Poroje|url=https://open.spotify.com/track/3Fu56xqmm6gVJ0Y9y51kjc|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;খাম জোথা গোম খানবাই&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kham Jotha Gom Khanbai|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/34RJFhD1feOzdUilJGRkWS|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;আয়ৗ মৗনমাৰবাই&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Aayo Monmaarbaai|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/0VM9c9fYQZEoRnoKIek38D|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;মিনিনাই মেগনজৗৰা নৗংনি&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Mini Naai Megan Jora|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/7IwEdmHOiuXuqDbM9VjCw2|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;সৗনাথাই ৰূফাথাই&quot;
|
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Chonathi Ruphathi|date=12 September 2007|url=https://open.spotify.com/track/6WFMuJe9xbDWNQgjv1WkQf|language=en|access-date=2021-09-07}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০১০
! 
|&quot;খালাও খাচাও&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|একক
|
|-
|২০১০
! ''মিজিং'' 
|&quot;বেসায়বাগৗবাৱনি&quot;
|প্ৰকাশ 
|
|একক
|
|-
|২০১৬
! ''খৗইনা''
|&quot;খৗইনা নৗং আংনি&quot;
|
|
|গীতাশ্ৰী ৰামচিয়াৰী
|
|}

==[[ককবৰক ভাষা|ককবৰক]] গীত==
{{Div col|2}}
* আনি ইমাংলে
* কুৱাই খিলি নৗং চাতি ৰৗ
* হামজাগমুং ন' কৗথাৰ হিনখে 
{{Div col end}}

==[[ৰাভা ভাষা|ৰাভা]] গীত==
{{Div col|2}}
* ফাৰ্চা নুকবা মুক জুমাং
* চমে চমে
* হাচঙাইঙি আমই আৱা
* নাঙো যে আং নাছিবা
* অ' তোপাক নাঙো নাছিবা আং
{{Div col end}}

==পাতিৰাভা গীত==
* ধূতি লেম লেম (এলবাম: চিকুন আপী), সহশিল্পী: সুবাসনা দত্ত
* লিং লিং লাং লাং (এলবাম: চিকুন আপী)

==[[মিচিং ভাষা|মিচিং]] গীত==
{{Div col|2}}
* আচিন ছে'ম ময়াতবং ডাৰ্লিং ওয়া
* আচিনাং অলা আদিক' নম
* আচিনাং অলা নম ঙ
* আদি বাৰগ'লা
* আনা বাগ্ৰা দ'
* ঐয়া ঐয়া ঐয়া ন' কাংকানা
* দিঃতে ছিলুং আৰাদ'
* নম ৰিকচু পংক'দে
* মিতপান কুপে মেলাচিন
{{Div col end}}

==[[কাৰ্বি]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! সংগীত 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ১৯৯৭
! rowspan=&quot;3&quot; |''মনাই''
|&quot;মনাই&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
| rowspan=&quot;5&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
| rowspan=&quot;2&quot; |জয়সিং ৰংপি
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|
|-
|&quot;লি চেটং চোট পাচু&quot;
|
|
|-
|&quot;জয় জয় পেনলে&quot;
|
|
|পখিলা লেকথেপি 
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |''কিমো''
|&quot;পিচিং আচাৰনাম&quot;
|জয়ৰাম তিচো
|লংচিং টেৰোন 
| rowspan=&quot;2&quot; |একক
|
|-
|&quot;মনিত মনিত&quot;
|
|
|
|}

==[[তিৱা]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! চলচ্চিত্ৰ/এলবাম
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ২০০১
! rowspan=&quot;2&quot; |''খুমজিল কুঁৱৰী''
| &quot;খুমজিল কুঁৱৰী&quot; (শীৰ্ষক গীত)
| rowspan=&quot;2&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; |দ্বিপেন মদাৰ পাতৰ
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=KHUMJIL KHUWORI {{!}} খুমজীল খোৱৰি {{!}} VIDEO SONG {{!}} ZUBEEN GARG TIWA SONG {{!}} OLD COLLECTION |url=https://www.youtube.com/watch?v=KAekY2EiFjg |language=en |access-date=2023-01-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;খুমজিল কুঁৱৰী (দ্বৈত)&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=KHUMJIL KHUWORI (DUET VERSION) {{!}} খুমজিল কুঁৱৰী {{!}} VIDEO SONG {{!}} OLD COLLECTION |url=https://www.youtube.com/watch?v=CR4wHacNah8 |language=en |access-date=2023-01-03}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[টাই-আহোম ভাষা|টাই-আহোম]] গীত==
* প' কাও চাওলুং (অসমীয়া মিশ্ৰিত), সহশিল্পী: জুতিমালা

==[[দেউৰী ভাষা|দেউৰী]] গীত==
* ননা লাদুঁনুমদে
* চা নিজিয় দিপুৰ মাই আঁ দামদি চান
* শদিয়া ইবাচি (সহশিল্পী: মৌৰুচি বৰা)
* আনা ন' লেৰুবা ছেৰেমনা
* লুগুৰু কিংনা গাতিগিৰে লাচেমেম

==[[গাৰো ভাষা|গাৰো]] গীত==
{{Div col|2}}
* আমেৰিকা চি
* চ্ৰিক চ্ৰিক
{{Div col end}}

==গালো গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গান
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
|
! scope=&quot;row&quot; | 
|য়াৰ না মানা গামো‌ গদা
|জুবিন গাৰ্গ 
|
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=ZUBEEN GARG-ARUNACHALI SONG (GALO) | date=13 January 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=oe4vuhOLBGc |language=en |access-date=2023-01-03}}&lt;/ref&gt;
|}

==আদি গীত==
* কাপেনা আপিয়াং কৈ নগম কাৰ্বিদুন
* তেনা প'ল' কাৰ্দিংকু

==নিচি গীত==
* তুদি য়ামি

==[[তেলুগু]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | ছবি
! scope=&quot;col&quot; | গীত
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! scope=&quot;col&quot; | গীতিকাৰ
! scope=&quot;col&quot; | সহ-শিল্পী
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ
|-
|১৯৯৮
! ''দিল ছে,প্ৰেমাটো''
|&quot;পখি পখি বিদেখী&quot;
|[[এ আৰ ৰহমান]]
|
|একক
|
|-
|২০০৪
! ''ক্লাৱ মিক্স''
|&quot;ছান্নাজাজি পাড়াকা&quot;
|
|
|স্মিতা
|
|-
| ২০০৭
! ''টাক্কাৰি''
| &quot;য়েলে য়েলে&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |ছক্ৰি(সুৰকাৰ)
|কাণ্ডিকোণ্ডা
| একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Yele Yele (Full Song) - Takkari - Download or Listen Free - JioSaavn|date=11 April 2007|url=https://www.jiosaavn.com/song/yele-yele/NjAjBT9CXn0|language=en-US|access-date=2020-09-14|archivedate=2023-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712103120/https://www.jiosaavn.com/song/yele-yele/NjAjBT9CXn0}}&lt;/ref&gt;
|-
| ২০০৮
! ''ভিক্টৰী''
| &quot;অ' বেচেলোৰ&quot;
|চন্দ্ৰবোস
| [[সুনিধি চৌহান]]
| &lt;ref&gt;{{Citation|title=O Bachelor (Full Song) - Victory - Download or Listen Free - JioSaavn|date=13 May 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/o-bachelor/PAQkdkZUaFs|language=en-US|access-date=2020-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০০৯
! ''মাছকা''
|&quot;গুণ্ডে গোডাৰিলা&quot;
|কাণ্ডিকোণ্ডা
|কৌশল্যা
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Gunde Godarila (Full Song &amp; Lyrics) - Maskaa - Download or Listen Free - JioSaavn|url=https://www.jiosaavn.com/song/gunde-godarila/PioccANgVWw|language=en-US|access-date=2020-09-14}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[কন্নড়]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | ছবি
! scope=&quot;col&quot; | গীত
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! গীতিকাৰ
! scope=&quot;col&quot; | সহ-শিল্পী(সকল)
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ
|-
| ২০০৭
! scope=&quot;row&quot; | ''হুডুগাটা''
| &quot;অমোমে হিগো&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |জেছি গিফ্ট
|কৱিৰাজ
| [[আলিছা চিনাই]]
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Listen to Ommomme Heegu Song by Aisha Chennai on Gaana.com|url=https://gaana.com/song/ommomme-heegu-1|access-date=2020-09-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০০৯
! scope=&quot;row&quot; | ''পৰিচয়া''
|&quot;হলিহাদু&quot;
|জয়ন্ত কৈকনী
|এইচ্ছ. জি. চৈত্ৰ্য, জেছি গিফ্ট
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Holihadu (Full Song) - Parichaya - Download or Listen Free - JioSaavn|date=9 May 2008|url=https://www.jiosaavn.com/song/holihadu/PwoSZAJncXQ|language=en-US|access-date=2020-09-14|archivedate=2023-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712103532/https://www.jiosaavn.com/song/holihadu/PwoSZAJncXQ}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০২২
! scope=&quot;row&quot; | ''মহা ৰৌদ্ৰম''
|&quot;আম্মা নিনে থানে&quot;
|আদিত্য আশিস সিং
| 
| আদিত্য আশিস সিং
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Amma Neene Thane - Maha Roudram Songs - Hungama|date=16 Feb 2022|url=https://www.hungama.com/amp/song/amma-neene-thane/82931337/|access-date=2022-03-19}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[তামিল]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! বৰ্ষ 
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ/এলবাম
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
|১৯৯৮
! ''উয়্যিৰে''
|&quot;পখি পখি বিদেখী&quot;
|এ আৰ ৰহমান 
|
|একক
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |২০০৪
! ''কালাক্কাল''
|&quot;ইঞ্জিন ইদুপ্পাঝাগি&quot;
|ইলাইয়িৰাজা
|ৱালি
|স্মিতা
|
|-
! ''কুথু''
|&quot;আসানা আসানা&quot;
|শ্ৰীকান্ত দেৱা
|স্নেহন
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Assana Assana |date=2020-07-25 |url=https://open.spotify.com/track/7zMxZlsdnVy9UA6SQo0gHX |language=en |access-date=2022-10-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|২০০৭
! scope=&quot;row&quot; | ''উৰ্চাগাম''
| &quot;কাংগাল এনকাংগালো&quot;
| ৰঞ্জিত বাৰোত
|কাবিলাঁ
|একক
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Kangal Enkangalo (Full Song) - Zubeen Garg - Download or Listen Free - JioSaavn|date=31 May 2001|url=https://www.jiosaavn.com/song/kangal-enkangalo/JQE7VkRyeQE|language=en-US|access-date=2020-09-14}}&lt;/ref&gt;
|}

==[[মালয়ালম]] গীত==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot; | চলচ্চিত্ৰ 
! scope=&quot;col&quot; | গান 
! scope=&quot;col&quot; | সুৰকাৰ 
! গীতিকাৰ 
! scope=&quot;col&quot; | সহশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ 
|-
|১৯৯৮
! ''উয়্যীৰে''
|&quot;পখী পখী বিদেখী&quot;
|[[এ আৰ ৰহমান]]
|
|একক
|
|-
|}

==[[ইংৰাজী]] গীত==
{{Div col|2}}
* এভ্ৰি মৰ্ণিং কামচ
* টিয়াৰ্চ ইন হেভেন
{{Div col end}}

==সুৰকাৰ হিচাপে==
===হিন্দী গীত===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot;| বৰ্ষ
! scope=&quot;col&quot;| এলবাম 
! scope=&quot;col&quot;| গীত 
! scope=&quot;col&quot; | কণ্ঠশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot;| তথ্যসূত্ৰ 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |১৯৯৫
! rowspan=&quot;8&quot; |''চান্দনী ৰাত''
|&quot;চান্দনী ৰাত হ্যায় ছনম&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;আশা মেৰী আশা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মায়া কেইছি হ্যায় য়ে মায়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;আখিয়াঁ হ্যায় য়া কোই&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;কাম অন ছুইট গাৰ্ল&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;কেয়ছে কহু কবছে ম্যায়&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|
|-
|&quot;মেহবুবা ও মেহবুবা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;অঞ্জনা ও নীলাঞ্জনা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি 
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |১৯৯৮
! rowspan=&quot;8&quot; |''চন্দা''
|&quot;চন্দা&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ, জংকী বৰঠাকুৰ 
|
|-
|&quot;প্যাৰ ছে&quot;
|
|-
|&quot;কল কো&quot;
|rowspan=&quot;6&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;জীৱন হ্যায়&quot;
|
|-
|&quot;গীত গানে&quot;
|
|-
|&quot;য়ে সচ হ্যায়&quot;
|
|-
|&quot;জীনা&quot;
|
|-
|&quot;দূৰ&quot;
|
|-
|১৯৯৮
! ''য়ুহি কহি''
|&quot;আই নিড ইয়ৰ লাভ টুডে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Zubeen Garg, Jojo, Ajay Singha Miko - Yuhi Kabhi |url=https://www.discogs.com/release/15323196-Zubeen-Garg-Jojo-Ajay-Singha-Miko-Yuhi-Kabhi |language=en |access-date=2022-07-28}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |২০০০
! rowspan=&quot;3&quot; |''স্পৰ্শ''
|&quot;ইচ দুনীয়া কী&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;নাম আপনা&quot;
|
|-
|&quot;সুনো য়ে আছমান&quot;
|
|-
|২০০৭
! ''ধন্যবাদ''
|&quot;চেইন ঔৰ ছুকুন&quot;
|প্ৰশান্ত তামাং
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Chain Aur Sukoon |date=2007-10-19 |url=https://open.spotify.com/track/1SPKRsC2vA88KkC5e5g1MZ |language=en |access-date=2023-02-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Karthik |title=Dhanyavad (Prashant Tamang) – Milliblog! |url=https://milliblog.com/2007/12/03/dhanyavad-prashant-tamang/ |access-date=2023-02-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |২০১৩
! rowspan=&quot;8&quot; |''পাকীজা''
|&quot;পাকীজা&quot;
| rowspan=&quot;8&quot; |জুবিন গাৰ্গ
| rowspan=&quot;8&quot; |
|-
|&quot;কাফুৰ&quot;
|-
|&quot;পিয়া ম'ৰে&quot;
|-
|&quot;আই কেন লিভ ফ'ৰ ইউ&quot;
|-
|&quot;চলতে চলো ৰে&quot;
|-
|&quot;ৰামা ৰামা&quot;
|-
|&quot;পিয়া&quot;
|-
|&quot;কেহকশা&quot;
|}

===অসমীয়া গীত===
{| class=wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ 
! এলবাম 
! scope=&quot;col&quot; | গীত 
! scope=&quot;col&quot; | কণ্ঠশিল্পী 
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ
|-
| rowspan=&quot;9&quot;|১৯৯২
! rowspan=&quot;8&quot; |''অনামিকা''
|&quot;অনামিকা&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|-
|&quot;পথে পথে&quot;
|[[কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি]]
|
|-
|&quot;হিয়া দোহে&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;প্ৰীতিৰ সুবাসে&quot;
|
|-
|&quot;মনৰ নিজানত&quot;
|
|-
|&quot;কিয় জানো আজি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|
|-
|&quot;গানে কি আনে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;শুনা শুনা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|
|-
! ''সপোনৰ সুৰ''
|&quot;নিবিড় জোনাকী ৰাতি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |১৯৯৩ 
! rowspan=&quot;2&quot; |''ৰ'দালী''
|&quot;জানানে আজিও তোমাক&quot;
|কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|
|-
|&quot;ৰূপহী বিজুলী&quot;
|কুমাৰ চানু
|
|-
! ''ঋতু''
|&quot;দূৰনী দূৰনী&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
! ''জোনাকী মন''
|&quot;দূৰ দূৰনীৰে&quot;
|
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |১৯৯৪
! rowspan=&quot;8&quot; |''মায়া''
|&quot;মায়া মাথোঁ মায়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ 
|
|-
|&quot;নিৰিবিলি গোধূলি&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ, কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|
|-
|&quot;উজাগৰী বুকুতে&quot;
|
|-
|&quot;দূৰে দূৰে&quot;
|rowspan=&quot;4&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;জোনাক গোলা&quot;
|
|-
|&quot;উন্মনা&quot;
|
|-
|&quot;জোনাকে কাণে কাণে&quot;
|
|-
|&quot;ফুলেৰে সজালোঁ&quot;
|কবিতা কৃষ্ণমূৰ্তি
|
|-
|rowspan=&quot;7&quot; |১৯৯৫ 
! rowspan=&quot;7&quot; |''আশা''
|&quot;আশা মোৰ আশা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;তুমি যদি কোৱা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, সবিতা শৰ্মা
|
|-
|&quot;জ্বলিলা পুৰিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মুৰ মন&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ, সবিতা শৰ্মা
|
|-
|&quot;আমি যেন&quot;
|
|-
|&quot;অভিমনী মন&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;তুমি জানানে&quot;
|
|-
|rowspan=&quot;16&quot; |১৯৯৬ 
! rowspan=&quot;8&quot; |''জুবিনৰ গান''
|&quot;এতিয়া আছে মাথোঁ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;উমি উমি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|-
|&quot;লাহে লাহে&quot;
|rowspan=&quot;4&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;এতিয়াও সাৰে আছোঁ&quot;
|
|-
|&quot;আঁকিলোঁ ছবিখনি&quot;
|
|-
|&quot;তুমি নিদিয়া&quot;
|
|-
|&quot;উজাগৰি নিশাটি উতলা মন&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, [[হেমা ছৰদেশাই]], মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;এন্ধাৰ হ'ব নোৱাৰোঁ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |''ৰং''
|&quot;ৰং তুমি হোবানে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;তুমি দূৰ অতীতৰ&quot;
|rowspan=&quot;4&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;এতিয়া কথাটো&quot;
|
|-
|&quot;সেউজীয়া মন&quot;
|
|-
|&quot;জোন বেলি&quot;
|
|-
|&quot;আজি তুমি নহ'লে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;বৰষা যেতিয়া নামে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মোৰো যে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |১৯৯৭ 
! rowspan=&quot;8&quot; |''মুক্তি''
|&quot;ফুল ফুলক&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;চকুৱে চকুৱে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, জংকী বৰঠাকুৰ
|
|-
|&quot;সোণেৰে সজোৱা&quot;
|rowspan=&quot;4&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মেঘৰ বৰণ&quot;
|
|-
|&quot;অবাক অবাক&quot;
|
|-
|&quot;প্ৰতিটো প্ৰহৰ&quot;
|
|-
|&quot;উজলাই ৰাখিছোঁ&quot;
|rowspan =&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ, জংকী বৰঠাকুৰ
|
|-
|&quot;মুক্তি&quot;
|
|-
|rowspan=&quot;12&quot; |১৯৯৮
! rowspan=&quot;4&quot; |''স্নিগ্ধ জোনাক''
|&quot;নাচাবা চকুলে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, [[পাপন]]
|
|-
|&quot;এই কিনো হৈ যায়&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |উদিত নাৰায়ণ
|
|-
|&quot;কলেজীয়া&quot;
|
|-
|&quot;ফাগুন আহিলে&quot;
|[[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |''শব্দ''
|&quot;কঁকাল খামুচিয়া&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;এতিয়া জোনাকে&quot;
|
|-
|&quot;কোনোবা ৰিঙিয়াই&quot;
|rowspan=&quot;6&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;নকবা নকবা&quot;
|
|-
|&quot;মন হেৰুৱা&quot;
|
|-
|&quot;জগত পোহৰ কৰি&quot;
|
|-
|&quot;ৰৈ ৰৈ বিনালে&quot;
|
|-
|&quot;শব্দ&quot;
|
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |১৯৯৯ 
! rowspan=&quot;8&quot; |''মেঘৰ বৰণ''
|&quot;যদিহে জোন তৰা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;তুমি চোৱা যেতিয়া&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;জ্বলি উঠা&quot;
|
|-
|&quot;জ্বলোৱা হিয়া মোৰ&quot;
|
|-
|&quot;পাহাৰী গাভৰু&quot;
|উদিত নাৰায়ণ
|
|-
|&quot;আগলি কলাপাত&quot;
|মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;পূৰ্ণিমা জোন তুমি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, উদিত নাৰায়ণ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ, সাগৰিকা
|
|-
|&quot;বুকুৰে ভিতৰত&quot;
|উদিত নাৰায়ণ
|
|-
! ''সোণাৰু '৯৯''
|&quot;জোনমা মোৰ মৰমী&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শান্তা উজিৰ
|
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |২০০০
! rowspan=&quot;8&quot; |''পাখি''
|&quot;পাখি পাখি&quot;
|rowspan=&quot;6&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;আহে বা নাহে&quot;
|
|-
|&quot;তুমি দিনৰ&quot;
|
|-
|&quot;পাখি মেলি দিয়ে&quot;
|
|-
|&quot;চকু মেলা&quot;
|
|-
|&quot;আঙুলি কাটিলোঁ&quot;
|
|-
|&quot;দুগালতে যেন&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, প্ৰণিতা
|
|-
|&quot;শিকোলি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মন্দাকিনী 
|
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |২০০১
! rowspan=&quot;8&quot; |''পাঞ্চই''
|&quot;বৰষুণত কথা&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |দিগন্ত ভাৰতী
|-
|&quot;সোণ ৰ'দৰ আঁহে আঁহে&quot;
|
|-
|&quot;সঁচা মৰমে&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী, বৰ্ণালী দাস
|
|-
|&quot;ফাগুনৰ পচোৱা&quot;
|rowspan=&quot;5&quot; |বৰ্ণালী দাস
|
|-
|&quot;ফুল ফুলা বতৰতে&quot;
|
|-
|&quot;দুখৰ বাঁহী&quot;
|
|-
|&quot;সেমেকা এই&quot;
|
|-
|&quot;বতাহত শুনিলোঁ&quot;
|
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |২০০২
! rowspan=&quot;8&quot; |''শিশু''
|&quot;ভবা কথা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মুগ্ধ হিয়া মোৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ আৰু জংকী বৰঠাকুৰ
|
|-
|&quot;কাৰ পৰশ&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;নিদিয়া নিদিয়া&quot;
|
|-
|&quot;দিয়া ঘূৰাই দিয়া&quot;
|
|-
|&quot;আউশিৰ জোন মোৰ&quot;
|জংকী বৰঠাকুৰ
|
|-
|&quot;শান্তি দিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;কাঁহী বাটি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, চুজেন ডি মেলো 
|
|-
|২০০৩ 
! ''চিনাকি মন''
|&quot;ভাল পাও নে&quot;
|rowspan=&quot;11&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|-
|rowspan=&quot;10&quot; |২০০৪
! ''লাজুকী মন''
|&quot;ধিনিকী ধিন দাও&quot;
|-
! rowspan=&quot;9&quot; |''যন্ত্ৰ''
|&quot;মাইনা মাইনা&quot;
|-
|&quot;যন্ত্ৰ&quot;
|-
|&quot;এই মায়াৰ ধৰাত&quot;
|-
|&quot;নেজানো মন ডোলে&quot;
|-
|&quot;অলপ শান্তি দিয়া&quot;
|-
|&quot;আই লাভ ইউ&quot;
|-
|&quot;তোমাৰ মিঠা এই চাৱনী&quot;
|-
|&quot;মাজুলীৰ এজনী&quot;
|-
|&quot;অ মোৰ আপোনাৰ দেশ&quot;
|-
|rowspan=&quot;16&quot; |২০০৬
! rowspan=&quot;8&quot; |''বৰষুণ''
|&quot;কৰ এজাক&quot;
|[[অনিন্দিতা পাল]]
|-
|&quot;দিয়া মোক দিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, অনিন্দিতা পাল 
|-
|&quot;টোপাল টোপাল&quot;
|rowspan=&quot;10&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|-
|&quot;অ মোৰ ৰণৰ তেজিঘোঁৰা&quot;
|-
|&quot;এপাহি বুকুতে&quot;
|-
|&quot;আনে যোৱা বাটে&quot;
|-
|&quot;আজি পুণ্য&quot;
|-
|&quot;বেলি পৰোঁ পৰোঁ হ'ল&quot;
|-
! rowspan=&quot;8&quot; |''মুখা''
|&quot;মুখা&quot;
|-
|&quot;মিঠা প্ৰেম&quot;
|-
|&quot;পামনে মই ঘূৰাই&quot;
|-
|&quot;নিয়ৰৰে ফুল&quot;
|-
|&quot;দুচকুৰে নীলাৰে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, অৰুনিমা ভট্টাচাৰ্য
|-
|&quot;নিয়ৰে&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |জুবিন গাৰ্গ
|-
|&quot;বুকুতে বুকুখন&quot;
|-
|&quot;বেবী বুলি লাহেকৈ&quot;
|}

==সংগীত পৰিচালক হিচাপে==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | বৰ্ষ
! এলবাম/চলচ্চিত্ৰ 
! scope=&quot;col&quot; | গীত
! scope=&quot;col&quot; | কণ্ঠশিল্পী
! scope=&quot;col&quot; | তথ্যসূত্ৰ
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |২০০০
! rowspan=&quot;8&quot; |''[[তুমি মোৰ মাথোঁ মোৰ]]''
| পোহৰৰে চাকি
|জুবিন গাৰ্গ, লুনা সোণোৱাল
|
|-
|এতিয়া হিয়া মোৰ
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|কিযে পালোঁ
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|কোনো ৰিঙিয়ায়
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|চকু মেলি চাওঁতে
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|মায়াবী এই ৰাতি
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|গুণ্ গুণ্
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|ৰ'দ আজি কেনি পাওঁ
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[হিয়া দিয়া নিয়া]]''
|নহ'লে পৰিচয় 
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|বুকু ভৰা
|মালবিকা বৰা 
|
|-
|মলয়াৰ দুপাখিত 
|[[জুবিন গাৰ্গ]], [[তৰালী শৰ্মা]]
|
|-
|কথাটো বুজিলোঁ
|জুবিন গাৰ্গ, তৰালী শৰ্মা 
|
|-
|মিছাতে মিছাতে 
|[[জুবিন গাৰ্গ]], দিগন্ত কলিতা, [[হিৰণ্য ডেকা]], [[চেতনা দাস]]
|
|-
|মিঠা মিঠা 
|জুবিন গাৰ্গ, দেৱজিৎ চৌধুৰী, শান্তা উজীৰ
|
|-
|rowspan=&quot;6&quot; |২০০০
! rowspan=&quot;5&quot; |''মৰমে মৰম জানে''
|মৰমে মৰম জানে (শীৰ্ষক গীত)
|[[অভিজিৎ ভট্টাচাৰ্য]], অনুৰাধা পৌড়ৱাল
|
|-
|কলেজ ক্লাছ হ'লে 
|জোজো, মিতালী চৌধুৰী 
|
|-
|মা কালি চোৱা চকু মেলি 
|শান্তা উজীৰ
|
|-
|তামোল 
|জুবিন গাৰ্গ, মিলি
|
|-
|কৰ্ম আমাৰ ধৰ্ম 
|বিনোদ ৰাঠোড়, মিতালী চৌধুৰী 
|-
! ''[[দাগ (চলচ্চিত্ৰ)|দাগ]]''
|সকলো গান
|জুবিন গাৰ্গ, দিগন্ত ভাৰতী, শাস্বতী ফুকন, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|rowspan=&quot;10&quot; |২০০১
! rowspan=&quot;3&quot; |''শেষ উপহাৰ''
|পৰিচয় বিহীন 
|জিণ্টি দাস
|
|-
|আমাৰ দুচকুতে
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|পাহাৰে সীমনা
|সংগীতা হাজৰিকা
|
|-
! ''অন্য এক যাত্ৰা''
|দুখৰ সাগৰ
|জুবিন গাৰ্গ 
|
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]]''
|মনতে নো আজি
|জুবিন গাৰ্গ, অৰ্ণৱ 
|
|-
|লাহে লাহে বাঢ়িছে 
|জুবিন গাৰ্গ, শাস্বতী ফুকন 
|
|-
|কিনো সুৰীয়া 
|জুবিন গাৰ্গ, পামেলা 
|
|-
|মন গহনত
|জুবিন গাৰ্গ, ছান, পামেলা জৈন, সাগৰিকা 
|
|-
|নায়ক হ'ব 
|জুবিন গাৰ্গ 
|
|-
|মতলীয়া বতাহে
|[[জুবিন গাৰ্গ]], [[মহালক্ষ্মী আয়াৰ]]
|
|-
|rowspan =&quot;8&quot; |২০০২
! rowspan=&quot;8&quot; |''[[প্ৰেম আৰু প্ৰেম]]''
|&quot;চকুৱে চকুৱে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, ববিতা শৰ্মা 
|
|-
|&quot;মুকুতা মুকুতা&quot;
|শ্ৰুতজয় দাস, নিৰ্মালি দাস
|
|-
|&quot;প্ৰেম আৰু প্ৰেম&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;বিয়পি বিয়পি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, বৃষ্টি
|
|-
|&quot;মমৰ শিখাটি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মুকলি মন&quot;
|জুবিন গাৰ্গ আৰু chorus
|
|-
|&quot;বৰ মজা নহয়&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কাশ্মীৰী শইকীয়া বৰুৱা 
|
|-
|&quot;মৰম এধানি মৰম&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, অনিন্দিতা পাল 
|
|-
|rowspan =&quot;6&quot; |২০০২
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]]''
|&quot;ঊল গুঠিব জানানে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ, শাশ্বতী ফুকন 
|
|-
|&quot;বান্ধৈ ঐ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;চোৱা চোৱা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;সোণ ৰূপেৰেও&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]], [[মানস ৰবীন]], জংকী বৰঠাকুৰ 
|
|-
|&quot;লহিয়ালে ৰঙা বেলি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শাস্বতী ফুকন 
|
|-
|&quot;নীলা নীলা&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]], [[কল্পনা পাটোৱাৰী]]
|
|-
|rowspan =&quot;7&quot; |২০০২
! rowspan = &quot;7&quot; |''জোনাকী মন''
|&quot;অচিনা দেশত&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;বগে ধকে ধকি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন 
|
|-
|&quot;তুমি সুৰীয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কাশ্মীৰী শইকীয়া বৰুৱা 
|
|-
|&quot;ফুলে ফুলে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, অৰ্ণৱ, পামেলা জৈন, [[শান]], সাগৰিকা
|
|-
|&quot;তুমি জানানে&quot;
|পামেলা  জৈন আৰু chorus
|
|-
|&quot;জোনাকে জোনাকে&quot;
|পামেলা জৈন আৰু chorus
|
|-
|&quot;আঙুল বুলালে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, ববিতা শৰ্মা 
|
|-
|rowspan=&quot;7&quot; |২০০২
! rowspan=&quot;7&quot; |''[[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ]]''
|&quot;এই ঘৰ আমাৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, জংকী, প্ৰেম, অৰ্ণৱ 
|
|-
|&quot;কঁকাল খামুচিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;প্ৰীতিৰে জুৰি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, ৰূপাংকিতা পাপৰি 
|
|-
|&quot;জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;বিবাভৰীয়া আমাৰে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কাশ্মীৰী শইকীয়া 
|
|-
|&quot;উমি উমি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;কিয়নো জ্বলি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|rowspan =&quot;8&quot; |২০০৩
! rowspan = &quot;8&quot; |''অগ্নিশিখা''
|&quot;মহাদেৱ কেনি গ'ল&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মানস ৰবীন, মৌচুমী চহৰীয়া, দীপক 
|
|-
|&quot;এছাটি প্ৰণয়ৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মিতালী চৌধুৰী 
|
|-
|&quot;জীৱনে প্ৰতি পলে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;তুমি সোণ আমাৰে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মৌচুমী চহৰীয়া 
|
|-
|&quot;কাৰোবাৰ চকুৱে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;তুমি সোণ আমাৰে&quot; (Sad Version)
|উৎপল শৰ্মা
|
|-
|&quot;জীৱনে প্ৰতি খোজে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;ওম প্ৰজাপতয়ে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|rowspan =&quot;7&quot; |২০০৩
! rowspan =&quot;7&quot; |''প্ৰিয়া মিলন''
|&quot;ভালপাওঁ বুলি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;সপোনৰ মৰমী&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; |জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন 
|
|-
|&quot;মৰাই চৰাই&quot;
|
|-
|&quot;কাম কাম&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, নিৱেদিতা
|
|-
|&quot;ফুলে ফুলে কতো ৰং&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন
|
|-
|&quot;নাই একো নাই&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, নিৰ্মালি দাস 
|
|-
|&quot;মনৰে প্ৰিয়া মোৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|rowspan =&quot;8&quot; |২০০৩
! rowspan =&quot;8&quot; |''[[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]]''
|&quot;ধুনীয়া ধুনীয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, পৰিণীতা বৰঠাকুৰ, সৌৰিন, শাশ্বতী ফুকন
|
|-
|&quot;আঁতৰি আঁতৰি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন
|
|-
|&quot;টেটেৰা টেটেৰা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;আলফুলে সাঁবটি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;বিধাতা&quot; (Theme Song)
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;যা যা আঁতৰি যা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;হৰিবোল&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;শ্যামকানু&quot;
|শাশ্বতী ফুকন
|
|-
|rowspan =&quot;8&quot; |২০০৩
! rowspan =&quot;8&quot; |''জুমন সুমন''
|&quot;সপোনে দিঠকে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন
|
|-
|&quot;তুমি জানানে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, ভিটালী দাস 
|
|-
|&quot;কাৱালি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;নাচ নাচনে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;হাঁহি হাঁহি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, কল্লোল 
|
|-
|&quot;মৰিয়ে যা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;হালধি মাহেৰে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;ক'লা ক'লা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|rowspan =&quot;6&quot;|২০০৪
! rowspan =&quot;6&quot;|''[[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]]''
|&quot;দেশখন&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;সমাজকে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;দেখোঁ যে স্বপ্ন&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;মনৰে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;পূজা আহা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;ঘমকে পৰা&quot;
|পদ্মিনী কোহলাপুৰী
|
|-
|rowspan =&quot;5&quot;|২০০৪
! rowspan =&quot;5&quot;|''ৰং''
|&quot;এঠেঙীয়া বগলী&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, সুবাসনা দত্ত 
|
|-
|&quot;ছাঁয়াৰ দৰে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;ৰং তুমি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;ঘৰ আমাৰ&quot;
|শাশ্বতী ফুকন, মহালক্ষ্মী আয়াৰ, পদ্মিনী কোহলাপুৰী 
|
|-
|&quot;মৰুভূ তুমি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, শাশ্বতী ফুকন
|
|-
|rowspan =&quot;2&quot;|২০০৪
! rowspan =&quot;2&quot;|''[[দীনবন্ধু (চলচ্চিত্ৰ)|দীনবন্ধু]]''
|&quot;ক'ৰ এজাক&quot;
|অনিন্দিতা পাল 
|
|-
|&quot;দিয়া মোক দিয়া&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, অনিন্দিতা পাল 
|
|-
|rowspan =&quot;4&quot;|২০০৬
! rowspan =&quot;4&quot;|''[[অধিনায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|অধিনায়ক]]''
|&quot;আজি এনে ঘটনা হ'ল&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মানস ৰবীন
|
|-
|&quot;অচিনাকি দুটি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, নৱনীতা বৰা
|
|-
|&quot;সপোনৰ পাহে পাহে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, অনিন্দিতা পাল 
|
|-
|&quot;পছোৱা বলিছে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, ভিটালী দাস
|
|-
|rowspan=&quot;4&quot; |২০০৮
! rowspan=&quot;4&quot; |[[মন যায়]]
|&quot;মন যায়&quot;
|rowspan=&quot;3&quot; |জুবিন গাৰ্গ 
|
|-
|&quot;ধীৰে ধীৰে হেৰাই যায়&quot;
|
|-
|&quot;অনুৰাগ এতিয়া&quot;
|
|-
|&quot;হাঁহি হাঁহি&quot;
|দিগন্ত ভাৰতী 
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |২০১৯
! rowspan=&quot;5&quot; |''[[ৰত্নাকৰ (চলচ্চিত্ৰ)|ৰত্নাকৰ]]''
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |''[[কাঞ্চনজংঘা]]''
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
|
|
|
|-
! ''প্ৰতিঘাত''
|
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০২২
! rowspan=&quot;5&quot; |''ডক্টৰ বেজবৰুৱা ২''
|&quot;জিলিকা জিলিকি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, Synicha
|
|-
|&quot;কি নাম দি মাতিম&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;ফুল ফুল&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, জুবলী 
|
|-
|&quot;মইনা কোন বিধাতাই&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;শীৰ্ষ সংগীত&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |২০২৩
! ''যুদ্ধ''
|&quot;এই মায়াৱী ৰাতি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, Synicah
|
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |''ৰাঘৱ''
|&quot;মা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;চাৰি চকা&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
|&quot;চিলমিল টোপনিতে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;চাৰি চকা&quot; (ফিল্ম ভাৰ্চন)
|জুবিন গাৰ্গ, প্ৰবীণ বৰা 
|-
|rowspan=&quot;6&quot; |২০২৪
! rowspan=&quot;6&quot; |''চিকাৰ''
|&quot;একাদশী ৰাতিয়ে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, আচুৰ্য বৰপাত্ৰ 
|
|-
|&quot;সাতৰংগী&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, পৰীস্মিতা ফুকন 
|
|-
|&quot;কিয় বুকুতে&quot;
|
|
|-
|&quot;লণ্ডন ড্ৰিমচ&quot;
|আপাচি ইণ্ডিয়ান, ঊষা উত্থুপ
|
|-
|&quot;একাদশী ৰাতিয়ে&quot; (ৰিমিক্স)
|জুবিন গাৰ্গ, আচুৰ্য বৰপাত্ৰ 
|
|-
|&quot;চিকাৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, গীতাঞ্জলি দাস
|
|-
|rowspan=&quot;9&quot; |২০২৫
! rowspan=&quot;4&quot; |''[[ভাইমন দা (চলচ্চিত্ৰ)|ভাইমন দা]]''
|&quot;এৰা এৰি&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মহালক্ষ্মী আয়াৰ 
|
|-
|&quot;এৰা এৰি&quot; (Acoustic)
|জুবিন গাৰ্গ, অমৃতপ্ৰভা মহন্ত 
|
|-
|&quot;বিয়েৰ ব্ৰেণ্ডি হুইস্কি&quot;
|প্ৰবীণ বৰা 
|
|-
|&quot;হিয়া দিয়া নিয়া&quot; (BGM)
|
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |''যুদ্ধ: দ্য ৱাৰিয়ৰ অব লাইফ''
|&quot;এছাঁটি সপোনে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, মেঘনা বৰপূজাৰী
|
|-
|&quot;মিচিকিয়া দুচকুৱে&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, সংগীতা হাজৰিকা 
|
|-
|&quot;নীলিময় নীলা হয়&quot;
|জুবিন গাৰ্গ, Synciah
|
|-
! ''হোমৱাৰ্ক''
|&quot;যন্ত্ৰ&quot;
|জুবিন গাৰ্গ
|
|-
! ''[[ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ)|ৰৈ ৰৈ বিনালে]]''
|&quot;ৰৈ ৰৈ বিনালে&quot;
|[[জুবিন গাৰ্গ]]
|
|}

== গীতিকাৰ হিচাপে ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; &quot;
! style=&quot;width:33px; &quot; | বৰ্ষ
! এলবাম
! গীতসমূহ
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; &quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | ১৯৯২
|rowspan=&quot;3&quot; | ''অনামিকা''
| &quot;অনামিকা&quot;
|-
| &quot;হিয়া দোহে&quot;
|-
| &quot;মনৰ নিজানত&quot;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | ১৯৯৪
|rowspan=&quot;2&quot; | ''মায়া''
| &quot;মায়া&quot;
|-
| &quot;দূৰে দূৰে&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | ১৯৯৫
|rowspan=&quot;3&quot; | ''আশা''
| &quot;আশা&quot;
|-
| &quot;জলিলা পুৰীয়া&quot;
|-
| &quot;অভিমানী মন&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | ১৯৯৬
|rowspan=&quot;3&quot; | ''জুবিনৰ গান''
| &quot;এতিয়া আছে মাথোঁ&quot;
|-
| &quot;উমি উমি&quot;
|-
| &quot;তুমি নিদিয়া&quot;
|-
| ১৯৯৬
| ''ৰং''
| সকলো গান
|-
| ১৯৯৭
| ''মুক্তি''
| সকলো গান
|-
|rowspan=&quot;5&quot; | ১৯৯৮
|rowspan=&quot;2&quot; | ''স্নিগ্ধ জোনাক''
| &quot;নাচাবা চকুলে&quot;
|-
| &quot;ফাগুন আহিলে বৈ&quot;
|-
| ''শব্দ''
| 
|-
| ''পানচই''
| 
|-
| ''মেঘৰ বৰণ''
| সকলো গান
|-
|rowspan=&quot;5&quot; | ১৯৯৯
| ''মেঘ''
| 
|-
| ''ভোৰ দুপৰীয়া''
| 
|-
| ''ৰাংঢালী''
| 
|-
| ''পাখি''
| সকলো গান
|-
| ''সপোন''
| &quot;সময় যেন&quot;
|-
| ২০০০
| ''স্পৰ্শ''
| 
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | ২০০১
| ''মেৰে লিয়ে''
| 
|-
| ''নূপুৰ''
| 
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | ২০০২
| ''শিশু''
| 
|-
| ''বান্ধৈ''
| 
|-
| ''সন্ধ্যা – অম্বিকাগিৰী ৰায় চৌধুৰীলৈ উৎসৰ্গিত''
| &quot;নিটোল নিশা&quot;
|-
| ২০০৩
| ''চিনাকি মন''
| 
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | ২০০৪
| ''যন্ত্ৰ''
| সকলো গান
|-
| ''তোমাৰ আকাশ''
| 
|-
| ২০০৫
| ''বৰষুণ''
| 
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | ২০০৬
|rowspan=&quot;2&quot; | ''মুখা''
| &quot;মুখা মুখা&quot;
|-
| &quot;চুইট লাভ&quot;
|-
| ২০০৭
| ''তুমি''
| 
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | ২০০৮
| ''জোনাকী মন''
| &quot;বগাকৈ বগলী&quot;
|-
| ''ৰুমাল''
| সকলো গান
|-
| ২০১১
| ''বাঁহী''
| 
|-
|rowspan=&quot;3&quot; | ২০১২
| ''ৰুনজুন''
| 
|-
| ''সোণালী মন''
| 
|-
| ''ৰক''
| 
|-
| ২০১৩
| ''পাকীজা''
| সকলো গান
|-
| ২০১৪
| ''পথ''
| 
|-
| ২০১৭
| ''তুমি আহিবানে''
| 
|-
| ২০১৯
| ''মা''
| 
|-
| ২০২০
| ''চিলা''
| 
|}

==গীটাৰিষ্ট হিচাপে==
বেছিভাগ এলবামতে বহু সংগীতজ্ঞৰ নামৰ ক্ৰেডিট দিয়া হোৱা নাছিল যদিও নিৰ্বাচিত কেইটামান গীতত গীটাৰ বজোৱাৰ বৈশিষ্ট্য আছিল, যিটো তেওঁৰ ক্ৰেডিট নাছিল। তলত দিয়াবোৰ দিয়া হৈছিল:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:33px;&quot; |বৰ্ষ 
! এলবাম 
! গীত
! কণ্ঠশিল্পী 
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center;&quot;
|-
|১৯৯৭
|''দুনিয়া''
|&quot;দুনিয়া&quot; (শীৰ্ষগীত)
|ৰাগেশ্বৰী
|-
|২০০১
|''অনলি ইউ''
|&quot;তুম হো মেৰে&quot;
|শিখা
|-
|}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* [https://fb.com/ZUBEENsOFFICIAL ফেচবুকত জুবিন গাৰ্গ]

==আৰু চাওক==
* [[জুবিন গাৰ্গ]]
* [[হাচটেগ জাষ্টিচ ফ'ৰ জুবিন গাৰ্গ]]

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ]]
[[শ্ৰেণী:গীত]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া গীত]]</text>
      <sha1>2zp0uyz80neqm8r683k1p6f7leob1mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ভখা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127256</id>
    <revision>
      <id>648702</id>
      <parentid>571423</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T09:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="i7j4t9pvyv64hx9ulzeljrawm459xc2" xml:space="preserve">{{Infobox food
| image = Bhakka.jpg
| caption = ৰাজবংশী আৰু থাৰু জনগোষ্ঠীত জনপ্ৰিয়ভাৱে তৈয়াৰ কৰা ভাপত দিয়া চাউলৰ ব্যঞ্জন ভখা
| type = পিঠা
| region = [[পশ্চিম বংগ]], [[বিহাৰ]] আৰু দক্ষিণ-পূব [[নেপাল]]ৰ তৰাই অঞ্চল 
| served = গৰম
| main_ingredient = [[চাউলৰ গুড়ি]]
}}
'''ভখা''' [[পশ্চিমবংগ]], সীমাঞ্চল আৰু দক্ষিণ-পূব নেপালৰ ৰাজবংশী আৰু থাৰু জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত খাদ্য। ই এটা ফুলা বা কোমল চাউলৰ পিঠা।&lt;ref&gt;{{Cite web| title = Bhakka sells like hot cake just at Rs 10| work = GorakhaPatra| accessdate = 2021-07-23| url = https://risingnepaldaily.com/business/bhakka-sells-like-hot-cake-just-at-rs-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-01-16 |title=Tharu Cuisines and Delicacies (in Pictures) |url=https://www.thegundruk.com/tharu-cuisines-in-pictures/ |access-date=2023-12-24 |website=The Nepali Food Blog {{!}} theGundruk.com |language=en-US |archivedate=2024-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240425080320/https://www.thegundruk.com/tharu-cuisines-in-pictures/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Katuwal |first=Sita |date=2017-08-12 |title=Bhakka- Eastern Tharu Delicacy |url=https://www.thegundruk.com/bhakka-eastern-tharu-delicacy/ |access-date=2023-12-24 |website=The Nepali Food Blog {{!}} theGundruk.com |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210723085422/https://www.thegundruk.com/bhakka-eastern-tharu-delicacy/ |archivedate=2021-07-23 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়া [[অসম]]ৰ [[টেকেলি পিঠা]]ৰ দৰেই। পিহি লোৱা চাউলৰ গুড়ি পানীত লাহে লাহে তিয়াই হাতৰ তলুৱাৰে মথি ভখা প্ৰস্তুত কৰা হয়। তাৰ পিছত ইয়াক চালনীৰে বালিৰ দানা আকাৰৰ টুকুৰা পৃথক কৰা হয়। চালনীৰে চালি লোৱা চাউলৰ গুড়িবোৰ এটা বাটিত লাহে লাহে চেপি ভাপত দিয়া হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে পানীৰ উষ্ণতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মাটিৰ পাত্ৰত ৩০ ছেকেণ্ড বা এক মিনিটৰ বাবে ভাপত দিয়া হয়। ইয়াক ব্ৰেকফাষ্টত বা সদ্য প্ৰস্তুত কৰা টমেটোৰ আচাৰৰ সৈতে জলপান হিচাপে পৰিৱেশন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Century-Foods |date=2022-09-21 |title=Traditional Nepali Must Try Dishes - A Highlight On Tharu Cuisine |url=https://www.century-foods.com/tharu-cuisine/ |access-date=2023-12-24 |website=Century Spices &amp; Snacks |language=en-US |archivedate=2023-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231214114657/https://www.century-foods.com/tharu-cuisine/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhakka {{!}} The Taste of Eastern Terai- Aleena Rayamajhi |url=https://namchey.com/articles/bhakka-the-taste-of-eastern-terai-in-rice-cake |access-date=2023-12-24 |website=Namchey |language=en |archivedate=2023-12-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231224100358/https://namchey.com/articles/bhakka-the-taste-of-eastern-terai-in-rice-cake |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhakka: A Reason to Wake Up in Wintry Mornings |url=https://nepaltraveller.com/sidetrack/bhakka-a-reason-to-wake-up-in-wintry-mornings |access-date=2024-01-29 |website=nepaltraveller.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:খাদ্য]]
[[শ্ৰেণী:নেপালৰ খাদ্য]]</text>
      <sha1>i7j4t9pvyv64hx9ulzeljrawm459xc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মণিকংকনা দত্ত</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128122</id>
    <revision>
      <id>648704</id>
      <parentid>597894</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T10:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3583" sha1="4ebf4z5vg54t321f2nsqas0gej750r3" xml:space="preserve">{{Infobox model 
| name        = মণিকংকনা দত্ত
| image       = Monikangana Dutta.jpg
| caption     = মণিকংকনা দত্ত
| birth_name  = মণিকংকনা দত্ত
| birth_place = [[গুৱাহাটী]], [[অসম]]
| nationality = ভাৰতীয়
| occupation  = [[Model (person)|মডেল]], [[অভিনেত্ৰী]]
| haircolor   = 
| eyecolor    =
| agency      = 
| alias       = 
| website     = [http://www.monidutta.com/ www.monidutta.com]
}}
'''মণিকংকণা দত্ত'''&lt;ref&gt;{{cite news |first=Stephen |last=Brook |authorlink=Stephen Brook |title=Vogue thinks big for Indian launch |date=20 September 2007 |publisher=Guardian UK |url=https://www.theguardian.com/media/2007/sep/20/pressandpublishing.fashion |work=Guardian UK |accessdate=20 September 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Georgina |last=Safe |authorlink=Georgina Safe |title=Moni Dutta lives the model dream |date=24 April 2008 |publisher=News Limited. |url=http://www.theaustralian.com.au/news/executive-lifestyle/moni-dutta-lives-the-model-dream/story-e6frg8k6-1111116154063 |work=The Australian |accessdate=24 April 2008}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[মুম্বাই]]ত বাস কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় মডেল আৰু অভিনেত্ৰী। তেওঁৰ ঘৰ [[অসম]]ৰ [[গুৱাহাটী]]ত। গুৱাহাটীৰ নাৰেংগীৰ আৰ্মি পাব্লিক স্কুলত অধ্যয়ন কৰি পিছলৈ দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৈত্ৰেয়ী কলেজৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/ | title=AppMaster - the no-code platform for building web &amp; mobile apps | access-date=15 October 2010 | archive-date=3 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192056/http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/ | url-status=dead | archivedate=3 March 2016 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303192056/http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/ | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

==অভিনয়==
২০১০ চনত সঞ্জয় লীলা ভাঞ্চালীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত আৰু [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]] আৰু [[হৃত্বিক ৰোশন]] অভিনীত ভাৰতীয় ছবি গুজাৰিশত অভিনয়ৰ যোগেৰে অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।{{cn}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
*[https://web.archive.org/web/20100507073908/http://www.monidutta.com/ Official Website - Moni Kangana Dutta]
*[http://www.imgmodels.com/ IMG Models]
*{{IMDb title|1438298|Guzaarish}}
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অভিনয় শিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>4ebf4z5vg54t321f2nsqas0gej750r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ইব্ৰাহিম লোডীৰ সমাধি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129101</id>
    <revision>
      <id>648537</id>
      <parentid>562583</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8471" sha1="58wee5frmrb0uc1hj9fenkqx1zvzwac" xml:space="preserve">{{Infobox historic building
| name                = ইব্ৰাহিম লোডীৰ সমাধি
| image               = Ibrahim Lodhi's Tomb.jpg
| image_size          = 
| caption             = 
| map_type            = 
| map_caption         = 
| building_type       = সমাধি
| architectural_style = 
| location            = তহচিল অফিচ, পানীপথ, [[হাৰিয়ানা]], [[ভাৰত]]
| coordinates         = {{coord|29.39|76.97|region:IN-HR|display=inline,title}}
| groundbreaking_date = 
| start_date          = 
| completion_date     = 
| opened_date         = 
| inauguration_date   = 
| renovation_date     = 
| demolition_date     = 
| destruction_date    = 
| height              = 
| architectural       = [[Indo-Islamic architecture]] 
| architect           = 
| url                 = 
| embedded            = 
| references          = 
}}
'''ইব্ৰাহিম লোডীৰ সমাধি''' ভাৰতৰ হাৰিয়ানাৰ পানীপথত আছে আৰু ই হৈছে লোডী বংশৰ শেষ চুলতান ইব্ৰাহিম লোডীৰ সমাধি। 

==সমাধিস্থল==
[[ইব্ৰাহিম লোডী]]ৰ সমাধি দিল্লীৰ লোডী গাৰ্ডেনৰ ভিতৰত থকা [[শ্বিশ গুম্বাদ]] বুলি প্ৰায়ে ভুল কৰা হয়। বৰঞ্চ ইব্ৰাহিম লোডীৰ সমাধি আচলতে পানীপথৰ তহচিল কাৰ্যালয়ৰ ওচৰত, চুফী সন্ত [[বু আলী শ্বাহ কালাণ্ডাৰ]]ৰ দৰগাহৰ ওচৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=IL1/&gt;&lt;ref name=IL2/&gt;&lt;ref name=IL3/&gt; ই এটা উচ্চ বেদীত থকা এটা সৰল আয়তাকাৰ গঠন।&lt;ref name=IL1/&gt;&lt;ref name=IL2/&gt;&lt;ref name=IL3/&gt;

==ইতিহাস==
পিতৃ ছিকন্দৰৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৫১৭ চনত ইব্ৰাহিম লোডী দিল্লীৰ চুলতান হয়। তেওঁ লোডী বংশৰ শেষ শাসক আছিল, ১৫১৭ চনৰ ভিতৰত ৯ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু ১৫২৬ চনত বাবৰৰ ৰক্তপিপাসু সৈন্যৰ হাতত পানীপথৰ যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ নিহত হৈছিল আৰু ভাৰতত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ উত্থানৰ পথ মুকলি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=03601021&amp;ct=98 |title=SULṬĀN ĪBRAHĪM BIN SULṬĀN SIKANDAR LODĪ |work=The Muntakhabu-’rūkh by ‘Abdu-’l-Qādir Ibn-i-Mulūk Shāh, known as [[Al-Badauni|Al-Badāoni]], translated from the original Persian and edited by George S. A. Ranking, Sir Wolseley Haig and W. H. Lowe |publisher=[[Packard Humanities Institute]] 1884–1925 |accessdate=2012-11-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sen2&quot;&gt;{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=122–125}}&lt;/ref&gt;

ইব্ৰাহিম আছিল এজন জনগোষ্ঠীয় পাষ্টুন। পিতৃ চিকন্দৰৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁ সিংহাসন লাভ কৰিছিল যদিও একে পিতৃৰ দৰে শান্তিৰে শাসন কৰিবলৈ পোৱা নাছিল। তেওঁ কেইবাটাও বিদ্ৰোহৰ সম্মুখীন হৈছিল। মেৱাৰৰ শাসক [[ৰাণা সংগ্ৰাম সিং| সংগ্ৰাম সিঙে]] পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশলৈকে নিজৰ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰণ কৰি [[আগ্ৰা]] আক্ৰমণ কৰাৰ ভাবুকি দিছিল। পূবতো বিদ্ৰোহ হৈছিল। ইব্ৰাহিম লোডীয়েও পূৰ্বৰ বয়োজ্যেষ্ঠ্য বিষয়াসকলক অসন্তুষ্ট কৰিছিল যেতিয়া তেওঁ বৃদ্ধ আৰু জ্যেষ্ঠ সেনাপতিৰ ঠাইত তেওঁৰ প্ৰতি আনুগত্যশীল কনিষ্ঠ সেনাপতিসকলক নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ আফগান পাৰিষদে অৱশেষত বাবৰক ভাৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায় আৰু ৰাণা সংগাইয়ো বাবৰক ভাৰত আক্ৰমণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়, যাতে ৰংগা সংগাই দিল্লীত শাসন কৰিব পাৰে। 

১৫২৬ চনত কাবুলিষ্টান (কাবুল, আফগানিস্তান)ৰ ৰজা বাবৰৰ মোগল বাহিনীয়ে ইব্ৰাহিমৰ বহু বৃহৎ সৈন্যবাহিনীক [[পানীপথ যুদ্ধ]]ত পৰাস্ত কৰে। পানীপথৰ যুদ্ধৰ সময়ত ইব্ৰাহিমক হত্যা কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ সমাধি এতিয়া তাতেই আছে। অনুমান কৰা হৈছে যে বাবৰৰ বাহিনীৰ সংখ্যা আছিল প্ৰায় ২৫,০০০–৩০,০০০ জন আৰু তাত ২০ৰপৰা ২৪ টা পদাতিক সৈন্যবাহিনী আছিল। ইব্ৰাহিম লোডীৰ প্ৰায় ৩০,০০০–৪০,০০০ পুৰুষৰ লগতে কমেও ১০০টা হাতী আছিল। লোডী বংশৰ অন্ত পৰাৰ পাছত মোগল শাসনৰ যুগ আৰম্ভ হয়।&lt;ref&gt;Davis, Paul K. (1999), ''100 Decisive Battles: From Ancient Times to the Present'', Oxford University Press, p181.&lt;/ref&gt;

==পুনৰুদ্ধাৰ আৰু স্থানান্তৰ==
১৮৬৬ চনত গ্ৰেণ্ড ট্ৰাংক ৰোড নিৰ্মাণৰ সময়ত ব্ৰিটিছে সমাধিস্থলটো স্থানান্তৰিত কৰি পানীপথ যুদ্ধত ইব্ৰাহিম লোডীৰ মৃত্যুৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা এটা শিলালিপিৰে সংস্কাৰ কৰে।&lt;ref name=IL1&gt;{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20080514085608/http://haryana-online.com/tomb_of_ibrahim_lodhi.htm Tomb of Ibrahim Lodi]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IL2&gt;{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022095416/http://www.india9.com/i9show/Ibrahim-Lodhi%27s-Tomb-14121.htm |archivedate=2016-10-22 |title=Ibrahim Lodi's Tomb |url=http://www.india9.com/i9show/Ibrahim-Lodhi%27s-Tomb-14121.htm |access-date=2025-12-10 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IL3&gt;[https://web.archive.org/web/20100314040211/http://www.hindu.com/mp/2005/07/04/stories/2005070400980200.htm The tale of the missing Lodi tomb] [[The Hindu]], Jul 04, 2005.&lt;/ref&gt;

গোৱালিয়ৰৰ পুৰণি বংশৰ শেষৰজন ৰজা বিক্ৰমাদিত্য একে যুদ্ধতে পতিত হোৱাৰ পিছৰেপৰা গোৱালিয়ৰৰ জনসাধাৰণৰ বাবে তীৰ্থস্থান গঠন কৰা আন এটা কোনো ধৰণৰ স্মৃতিসৌধ অৱশ্যে থকা যেন লাগে। আলেকজেণ্ডাৰ কানিংহামৰ মতে এই স্মৃতিসৌধটো গ্ৰেণ্ড ট্ৰাংক ৰোড নিৰ্মাণ কৰাৰ সময়ত ধ্বংস হৈছিল।
==তথ্যসূত্ৰ==
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]</text>
      <sha1>58wee5frmrb0uc1hj9fenkqx1zvzwac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গংখাৰ পুয়েনছুম</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130453</id>
    <revision>
      <id>648610</id>
      <parentid>632417</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10047" sha1="1cn5oa0c7zhfx5nsggk61l2q7v51mjh" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = গংখাৰ পুয়েনছুম
| other_name = [[File:Gangkhar Puensum-dz.svg|200px]]
| native_name ={{native name|dz|གངས་དཀར་སྤུན་གསུམ་}}
| photo = gangkhar_puensum_summit.JPG
| photo_caption =গংখাৰ পুয়েনছুমৰ শিখৰ
| elevation_m = 7571
| elevation_ref = &lt;ref name=&quot;peaklist&quot;/&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[List of highest mountains|Ranked 40th]]&lt;/small&gt;
| prominence_m = 2995
| prominence_ref = &lt;ref name=&quot;peaklist&quot;/&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[List of peaks by prominence|Ranked 92nd]]&lt;/small&gt;
| range = [[হিমালয়]]
| parent_peak = 
| listing = [[List of countries by highest point|দেশৰ সৰ্বোচ্চ স্থান]]&lt;br /&gt;আল্ট্ৰা বিশিষ্ট শৃংগ
| location = [[ভূটান]]–[[চীন]] সীমান্ত | map = Bhutan
| map_caption = গংখাৰ পুয়েনছুমৰ স্থান
| map_image = {{OSM Himalaya|lat_d=28.0|long_d=90.5|zoom=7}}
| label_position =
| coordinates = {{coord|28|02|54|N|90|27|15|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
| coordinates_ref =&lt;ref name=&quot;peaklist&quot;/&gt;
| first_ascent = Unclimbed
| easiest_route =
}}
'''গংখাৰ পুয়েনছুম''' ({{Lang-en|Gangkhar Puensum }}) [[ভূটান]]ৰ আটাইতকৈ ওখ পৰ্বত আৰু বিশ্বৰ সৰ্বোচ্চ অনাৰোহী পৰ্বত, ইয়াৰ উচ্চতা ৭,৫৭০ মিটাৰ (২৪,৮৩৬ ফুট) আৰু উচ্চতা ২,৯৯৫ মিটাৰ (৯,৮২৬ ফুট)।&lt;ref name=&quot;peaklist&quot;/&gt; [[জোংখা ভাষা]]ত ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ হৈছে &quot;তিনিজন আধ্যাত্মিক ভাতৃৰ বগা শিখৰ&quot;।&lt;ref name=berryHJ/&gt;

গংখাৰ পুয়েনছুম [[ভূটান]] আৰু [[তিব্বত]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nj0mEAAAQBAJ&amp;pg=PA13|title=Bhutan|page=13|last1=Cooper|first1=Robert|last2=Yong|first2=Jui Lin|last3=Duling|first3=Kaitlyn|publisher=Cavendish Square Publishing|year=2020|isbn=9781502655769}}&lt;/ref&gt;  ১৯৮৩ চনত ভূটানে পৰ্বতাৰোহণৰ বাবে দুৱাৰ মুকলি কৰাৰ পিছত ১৯৮৫ চনত এটা আৰু ১৯৮৬ চনত এটা অভিযানকে ধৰি চাৰিটা অভিযানে এই শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা কৰিছিল, যিটো বিফল হৈছিল।&lt;ref name=berry1988/&gt;

১৯৯৪ চনত ভূটানে ৬,০০০ মিটাৰৰ ওপৰৰ শৃংগ আৰোহণ নিষেধাজ্ঞা কৰে &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  আৰু ২০০৩ চনৰ পৰা ভূটানত সকলো পৰ্বতাৰোহণ নিষিদ্ধ কৰা হয়।&lt;ref name=mason/&gt;

==ইতিহাস==
[[File:Gangkhar puensum landscape.JPG|right|thumb|গোফু লা পাছৰ পৰা দেখা পোৱা পাহাৰ]]
১৯২২ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে গংখাৰ পুয়েনছুমৰ উচ্চতা জুখিছিল যদিও শেহতীয়া বছৰবোৰলৈকে এই অঞ্চলৰ মানচিত্ৰ একেবাৰে সঠিক নাছিল আৰু পৰ্বতটো বিভিন্ন স্থানত আৰু লক্ষণীয়ভাৱে বেলেগ উচ্চতাৰে দেখুওৱা হৈছিল। সঁচাকৈয়ে, অপৰ্যাপ্ত মেপিঙৰ বাবে, শিখৰত উপনীত হোৱাৰ চেষ্টা কৰা প্ৰথম দলটোৱে পাহাৰটো একেবাৰে বিচাৰি উলিয়াব পৰা নাছিল।&lt;ref name=berry1988/&gt;

১৯৮৬ চনৰ ব্ৰিটিছ অভিযানৰ কিতাপখনত এই পৰ্বতৰ উচ্চতা ৭,৫৫০ মিটাৰ (২৪,৭৭০ ফুট) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু গংখাৰ পুয়েনছুম সম্পূৰ্ণৰূপে ভূটানৰ ভিতৰত, আনহাতে ওচৰৰ কুলা কাংগ্ৰী সম্পূৰ্ণৰূপে তিব্বতৰ ভিতৰত বুলি উল্লেখ আছে। ৭,৫৫৪ মিটাৰ উচ্চতাৰ কুলা কাংগ্ৰী উত্তৰ-পূব দিশত ৩০ কিলোমিটাৰ (২০ মাইল) দূৰত্বত থকা এটা পৃথক পৰ্বত যিটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৮৬ চনত বগাইছিল।&lt;ref name=berry1988/&gt; ইয়াক বিভিন্ন ধৰণে মানচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰি তিব্বত বা ভূটানত থকা বুলি দেখুওৱা হৈছে।

১৯৯৪ চনৰ পৰা ভূটানত স্থানীয় ধৰ্মীয় বিশ্বাসক সন্মান জনাই ৬,০০০ মিটাৰ (২০,০০০ ফুট)তকৈ ওখ পৰ্বত বগাই যোৱাটো নিষিদ্ধ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Asian Sacred Natural Sites: Philosophy and practice in protected areas and conservation|last=Verschuuren|first=Bas|publisher=Routledge|year=2016|chapter=Nye within protected areas of Bhutan}}&lt;/ref&gt;  ২০০৩ চনৰ পৰা পৰ্বতাৰোহণ সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে।&lt;ref name=mason&gt;{{Cite book|title=A Short History of Asia|url=https://archive.org/details/shorthistoryofas0000maso|last=Mason|first=Colin|publisher=Macmillan International Higher Education|year=2014|isbn=9781137340634|chapter=Nepal and Bhutan}}&lt;/ref&gt;

১৯৯৮ চনত জাপানৰ এটা দলে চীনৰ পৰ্বতাৰোহণ সংস্থাৰ পৰা পাহাৰ বগাবলৈ অনুমতি লাভ কৰিছিল যদিও ভূটানৰ সৈতে ৰাজনৈতিক সমস্যাৰ বাবে অনুমতি প্ৰত্যাহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ গংখাৰ পুয়েনছুমত বগাই যোৱাৰ অনুমতি বাতিল কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=The mountains we have never climbed |url=https://www.bbc.com/future/article/20140703-the-last-mountains-to-climb |access-date=2024-02-25 |website=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ১৯৯৯ চনত দলটোৱে তিব্বতৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু উত্তৰ-উত্তৰ-পশ্চিম দিশলৈ মূল শৃংগৰ পৰা ২ কিলোমিটাৰ (১.২ মাইল) দৈৰ্ঘ্যৰ ৭,৫৩৪ মিটাৰ (২৪,৭১৮ ফুট) উচ্চতাৰ সহযোগী শৃংগ (এটা স্বতন্ত্ৰ পৰ্বত নহয়) লিয়ানকাং কাংগ্ৰী (গাংখাৰ পুয়েনছুম উত্তৰ বুলিও জনা যায়) সফলতাৰে আৰোহণ কৰে।&lt;ref name=PB&gt;{{cite web|url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=35651|access-date=2024-10-30|title=Liangkang Kangri, China/Bhutan|publisher=Peakbagger.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=Tt0-o0IQopkC&amp;pg=PA391|title=Climbs and Expeditions|page=391|journal=[[American Alpine Journal]]|year=2000|volume=42|issue=74|isbn=9781933056470 }}&lt;/ref&gt;

বহু মানচিত্ৰৰ বিপৰীতে অভিযানৰ প্ৰতিবেদনত তিব্বতৰ শৃংগ আৰু ভূটান-চীন সীমান্ত গংখাৰ পুয়েনছুম শৃংগৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা দেখা গৈছে, যিটো ৭,৫৭০ মিটাৰ উচ্চতাত &quot;ভূটানৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগ&quot; বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref name=itami/&gt;

==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=berry1988&gt;
  {{cite book|last1=Berry|first1=Steven K.|title=The Thunder Dragon Kingdom : A Mountaineering Expedition To Bhutan
  |url=https://archive.org/details/dli.pahar.3617| date=1988|publisher=Crowood Press|location=Wiltshire|isbn=0-938567-07-1}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=berryHJ&gt;
  {{cite journal|last1=Berry|first1=S.K.|title=Kingdom Of The Thunder Dragon
  | journal=Himalayan Journal|date=1988|volume=44
  | url=https://www.himalayanclub.org/hj/44/7/kingdom-of-the-thunder-dragon/|access-date=18 September 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=itami&gt;
  {{cite journal|last1=Itami|first1=Tsuguyasu|title=Gankarpunzum &amp; First Ascent Of Liankang Kangri Mountain In Dispute On China-Bhutan Border|journal=Japanese Alpine News|date=October 2001|volume=1|url=http://www.jac.or.jp/english/jan/vol1/GANKARPUNZUM.pdf|access-date=18 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303203947/http://www.jac.or.jp/english/jan/vol1/GANKARPUNZUM.pdf|archivedate=3 March 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;peaklist&quot;&gt;
  {{cite web|url=http://peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html
  | title=High Asia II: Himalaya of Nepal, Bhutan, Sikkim and adjoining region of Tibet
  | publisher=Peaklist.org|access-date=1 June 2014}}&lt;/ref&gt;
}}
[[শ্ৰেণী:ভূটান]]
[[শ্ৰেণী:পৰ্বতমালা]]</text>
      <sha1>1cn5oa0c7zhfx5nsggk61l2q7v51mjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বৰ্ণ ব্যৱস্থা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130621</id>
    <revision>
      <id>648599</id>
      <parentid>572448</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dipankar Das</username>
        <id>36094</id>
      </contributor>
      <origin>648599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6019" sha1="9x2stkuccu9rorw2i5aoj4cs3vi9xzs" xml:space="preserve">'''বৰ্ণ ব্যৱস্থা''' হৈছে প্ৰাচীন ভাৰতীয় সমাজৰ এটি সামাজিক শ্ৰেণীবিভাজন প্ৰণালী, যাৰ উল্লেখ [[বেদ|বৈদিক]] সাহিত্যত পোৱা যায়। এই ব্যৱস্থাত সমাজক চাৰিটা মুখ্য বৰ্ণত বিভক্ত কৰা হৈছিল- [[ব্ৰাহ্মণ]], [[ক্ষত্ৰিয়]], [[বৈশ্য]] আৰু [[শূদ্ৰ]]। বৰ্ণ ব্যৱস্থাই ধৰ্মীয় কৰ্তব্য, সামাজিক ভূমিকা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰত নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Dumont, L. (1980). Homo Hierarchicus. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt; 

== ঐতিহাসিক পটভূমি ==
বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ [[ঋগ্বেদ]]ত পোৱা যায়, বিশেষকৈ [[পুৰুষ সূক্ত]]ত, য’ত সমাজৰ চাৰিটা বৰ্ণক প্ৰতীকীভাৱে দৈবিক পুৰুষৰ বিভিন্ন অংগৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;Ṛgveda 10.90; Jamison, S. &amp; Brereton, J. (2014). The Rigveda. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; যদিও এই সূক্তক বহু পণ্ডিতে ঋগ্বেদৰ অন্তিম সংযোজন বুলি ধৰে, ই বৰ্ণ ধাৰণাৰ বৈদিক ভিত্তি সূচায়।&lt;ref&gt;Witzel, M. (1997). “The Development of the Vedic Canon.”&lt;/ref&gt; 

=== বৈদিক আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ ===
প্ৰাৰম্ভিক [[বৈদিক কাল|বৈদিক যুগ]]ত বৰ্ণ ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম প্ৰভাৱশালী আছিল আৰু সামাজিক গতি-প্ৰকৃতি সীমিত পৰিসৰত সম্ভৱ আছিল।&lt;ref&gt;Thapar, R. (2002). Early India. Penguin.&lt;/ref&gt; অন্তিম বৈদিক যুগত এই ব্যৱস্থাই অধিক আনুষ্ঠানিক আৰু বিধানমূলক ৰূপ লয়। এই সময়ত ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু আচাৰসংহিতাত বৰ্ণ-নিৰ্ধাৰিত কৰ্তব্য আৰু সামাজিক সীমাৰ বিস্তৃত ব্যাখ্যা দেখা যায়।&lt;ref&gt;Olivelle, P. (2004). Manu’s Code of Law. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; 

== বৰ্ণসমূহ == 
[[ব্ৰাহ্মণ]] বৰ্ণৰ সৈতে যজ্ঞ সম্পাদন, বেদ অধ্যয়ন আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ দায়িত্ব সংযোগ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;Gonda, J. (1975). Vedic Literature. Harrassowitz.&lt;/ref&gt; [[ক্ষত্ৰিয়]] বৰ্ণৰ প্ৰধান ভূমিকা আছিল শাসন, যুদ্ধ আৰু সমাজৰ সুৰক্ষা। বৈদিক আৰু পৰৱৰ্তী সাহিত্যত ৰজা আৰু যোদ্ধাসকল সাধাৰণতে এই বৰ্ণৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণিত।&lt;ref&gt;Thapar (2002).&lt;/ref&gt; [[বৈশ্য]] বৰ্ণৰ সৈতে কৃষি, পশুপালন আৰু বাণিজ্য জড়িত আছিল। এই বৰ্ণই অৰ্থনৈতিক উৎপাদনত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;Sharma, R. S. (2005). Early Medieval Indian Society. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt; [[শূদ্ৰ]] বৰ্ণক মূলতঃ সেৱা আৰু শ্ৰমমূলক কাৰ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল। বৈদিক সাহিত্যত শূদ্ৰসকলৰ সামাজিক অধিকাৰ সীমিত আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;Dumont (1980).&lt;/ref&gt; 

== সামাজিক মূল্যায়ণ == 
=== বৰ্ণ আৰু জাত === 
বৰ্ণ ব্যৱস্থাক প্ৰায়েই [[জাত]] প্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হয়, যদিও দুয়ো একে নহয়। বৰ্ণ হৈছে তাত্ত্বিক আৰু পাঠ্যভিত্তিক শ্ৰেণীবিভাজন, আনহাতে জাত হৈছে আঞ্চলিক আৰু পেচাভিত্তিক সামাজিক গোট, যাৰ সংখ্যা বহু।&lt;ref&gt;Dirks, N. (2001). Castes of Mind. Princeton University Press.&lt;/ref&gt; 
=== ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ === 
বৰ্ণ ব্যৱস্থাই ভাৰতীয় সমাজৰ আইন, ধৰ্ম আৰু সামাজিক সংগঠনত দীৰ্ঘকালীন প্ৰভাৱ পেলাইছে। এই ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন ব্যাখ্যা আৰু ৰূপান্তৰ পৰৱৰ্তী কালত দেখা যায়, বিশেষকৈ [[ধৰ্মশাস্ত্ৰ]] আৰু [[হিন্দুধৰ্ম]]ৰ বিভিন্ন ধাৰাত।&lt;ref&gt;Flood, G. (1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; 

== তথ্য সংগ্ৰহ == 
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]]
[[শ্ৰেণী:জাতি]]</text>
      <sha1>9x2stkuccu9rorw2i5aoj4cs3vi9xzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648600</id>
      <parentid>648599</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dipankar Das</username>
        <id>36094</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:জাতি]]; added [[Category:সামাজিক সম্প্ৰদায়]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>648600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6059" sha1="grnk2fnmrfopv3bugwkrt8e46ta2os8" xml:space="preserve">'''বৰ্ণ ব্যৱস্থা''' হৈছে প্ৰাচীন ভাৰতীয় সমাজৰ এটি সামাজিক শ্ৰেণীবিভাজন প্ৰণালী, যাৰ উল্লেখ [[বেদ|বৈদিক]] সাহিত্যত পোৱা যায়। এই ব্যৱস্থাত সমাজক চাৰিটা মুখ্য বৰ্ণত বিভক্ত কৰা হৈছিল- [[ব্ৰাহ্মণ]], [[ক্ষত্ৰিয়]], [[বৈশ্য]] আৰু [[শূদ্ৰ]]। বৰ্ণ ব্যৱস্থাই ধৰ্মীয় কৰ্তব্য, সামাজিক ভূমিকা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰত নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Dumont, L. (1980). Homo Hierarchicus. University of Chicago Press.&lt;/ref&gt; 

== ঐতিহাসিক পটভূমি ==
বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ [[ঋগ্বেদ]]ত পোৱা যায়, বিশেষকৈ [[পুৰুষ সূক্ত]]ত, য’ত সমাজৰ চাৰিটা বৰ্ণক প্ৰতীকীভাৱে দৈবিক পুৰুষৰ বিভিন্ন অংগৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;Ṛgveda 10.90; Jamison, S. &amp; Brereton, J. (2014). The Rigveda. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; যদিও এই সূক্তক বহু পণ্ডিতে ঋগ্বেদৰ অন্তিম সংযোজন বুলি ধৰে, ই বৰ্ণ ধাৰণাৰ বৈদিক ভিত্তি সূচায়।&lt;ref&gt;Witzel, M. (1997). “The Development of the Vedic Canon.”&lt;/ref&gt; 

=== বৈদিক আৰু পৰৱৰ্তী বিকাশ ===
প্ৰাৰম্ভিক [[বৈদিক কাল|বৈদিক যুগ]]ত বৰ্ণ ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম প্ৰভাৱশালী আছিল আৰু সামাজিক গতি-প্ৰকৃতি সীমিত পৰিসৰত সম্ভৱ আছিল।&lt;ref&gt;Thapar, R. (2002). Early India. Penguin.&lt;/ref&gt; অন্তিম বৈদিক যুগত এই ব্যৱস্থাই অধিক আনুষ্ঠানিক আৰু বিধানমূলক ৰূপ লয়। এই সময়ত ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু আচাৰসংহিতাত বৰ্ণ-নিৰ্ধাৰিত কৰ্তব্য আৰু সামাজিক সীমাৰ বিস্তৃত ব্যাখ্যা দেখা যায়।&lt;ref&gt;Olivelle, P. (2004). Manu’s Code of Law. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; 

== বৰ্ণসমূহ == 
[[ব্ৰাহ্মণ]] বৰ্ণৰ সৈতে যজ্ঞ সম্পাদন, বেদ অধ্যয়ন আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ দায়িত্ব সংযোগ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;Gonda, J. (1975). Vedic Literature. Harrassowitz.&lt;/ref&gt; [[ক্ষত্ৰিয়]] বৰ্ণৰ প্ৰধান ভূমিকা আছিল শাসন, যুদ্ধ আৰু সমাজৰ সুৰক্ষা। বৈদিক আৰু পৰৱৰ্তী সাহিত্যত ৰজা আৰু যোদ্ধাসকল সাধাৰণতে এই বৰ্ণৰ অন্তৰ্গত বুলি বৰ্ণিত।&lt;ref&gt;Thapar (2002).&lt;/ref&gt; [[বৈশ্য]] বৰ্ণৰ সৈতে কৃষি, পশুপালন আৰু বাণিজ্য জড়িত আছিল। এই বৰ্ণই অৰ্থনৈতিক উৎপাদনত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;Sharma, R. S. (2005). Early Medieval Indian Society. Orient BlackSwan.&lt;/ref&gt; [[শূদ্ৰ]] বৰ্ণক মূলতঃ সেৱা আৰু শ্ৰমমূলক কাৰ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছিল। বৈদিক সাহিত্যত শূদ্ৰসকলৰ সামাজিক অধিকাৰ সীমিত আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;Dumont (1980).&lt;/ref&gt; 

== সামাজিক মূল্যায়ণ == 
=== বৰ্ণ আৰু জাত === 
বৰ্ণ ব্যৱস্থাক প্ৰায়েই [[জাত]] প্ৰণালীৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হয়, যদিও দুয়ো একে নহয়। বৰ্ণ হৈছে তাত্ত্বিক আৰু পাঠ্যভিত্তিক শ্ৰেণীবিভাজন, আনহাতে জাত হৈছে আঞ্চলিক আৰু পেচাভিত্তিক সামাজিক গোট, যাৰ সংখ্যা বহু।&lt;ref&gt;Dirks, N. (2001). Castes of Mind. Princeton University Press.&lt;/ref&gt; 
=== ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ === 
বৰ্ণ ব্যৱস্থাই ভাৰতীয় সমাজৰ আইন, ধৰ্ম আৰু সামাজিক সংগঠনত দীৰ্ঘকালীন প্ৰভাৱ পেলাইছে। এই ব্যৱস্থাৰ বিভিন্ন ব্যাখ্যা আৰু ৰূপান্তৰ পৰৱৰ্তী কালত দেখা যায়, বিশেষকৈ [[ধৰ্মশাস্ত্ৰ]] আৰু [[হিন্দুধৰ্ম]]ৰ বিভিন্ন ধাৰাত।&lt;ref&gt;Flood, G. (1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; 

== তথ্য সংগ্ৰহ == 
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]]
[[শ্ৰেণী:সামাজিক সম্প্ৰদায়]]</text>
      <sha1>grnk2fnmrfopv3bugwkrt8e46ta2os8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>বিজয়ৰাজামল্লিকা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130885</id>
    <revision>
      <id>648697</id>
      <parentid>583085</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8373" sha1="otg1hheaca9cy4ggehpenqple0iv8rf" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = বিজয়ৰাজামল্লিকা
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1985|03|01}}
| occupation = লেখিকা, সমাজকৰ্মী, শিক্ষিকা, কৰ্মী
| image =
| birth_name = মনু জে. কৃষ্ণন
| nationality = ভাৰতীয়
| birth_place = মুথুভাৰ, থ্ৰিছুৰ, [[কেৰালা]], [[ভাৰত]]
| spouse = জাশিম
| notableworks = {{unbulleted list|
   | ''দৈৱতিন্তে মকাল''
   | ''ആൺ നദി (Aan Nadhi)''
   | ''മല്ലികാവസന്തം (Mallikavasantham)''
   | ''ആണല്ല പെണ്ണല്ല (Aanalla Pennalla)''
   | ''A Word to Mother''
   | ''Pennayavalude Kavithakal''
   }}
| alma_mater = {{unbulleted list|
   | ৰাজাগিৰি সমাজ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়
   | চেণ্ট থমাছ কলেজ, থ্ৰিছুৰ
   }}
}}

'''বিজয়ৰাজামল্লিকা''' [[মালয়ালম]] সাহিত্যৰ এগৰাকী [[ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ]] কবি।&lt;ref name=&quot;mathrubhumi-1&quot;&gt;{{Cite web | url=https://english.mathrubhumi.com/books/authors/kerala-s-first-transwoman-poet-vijayarajamallika-to-tie-knot--1.4102941 | title=Kerala's first transwoman poet Vijayarajamallika to tie knot | website=Mathrubhumi.com | access-date=2020-01-12 }}&lt;/ref&gt; তেওঁ এগৰাকী লেখিকা, শিক্ষিকা, সমাজকৰ্মী, অনুপ্ৰেৰণা বক্তা আৰু সামাজিক কৰ্মী হিচাপেও পৰিচিত।

== প্ৰাথমিক জীৱন, পৰিয়াল আৰু শিক্ষা ==
বিজয়ৰাজামল্লিকাৰ জন্ম ১৯৮৫ চনত [[কেৰালা]]ৰ থ্ৰিছূৰ জিলাৰ মুথুভাৰত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ কনিয়ামকোনাথ ভেট্টিল ৱাই. কৃষ্ণন কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড (KSEB)-ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত অধীক্ষক আৰু মাতৃ জয়া কৃষ্ণন এগৰাকী শিক্ষিকা আছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.readwhere.com/book/green-books/MALLIKAVASANTHAM/30216 |title=MALLIKAVASANTHAM |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200222063605/https://www.readwhere.com/book/green-books/MALLIKAVASANTHAM/30216 |archivedate=2020-02-22 |access-date=2026-02-04 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, পুৰাণ্টুকাৰত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ২০০৫ চনত তেওঁ থ্ৰিছুৰৰ ছেইণ্ট থমাছ কলেজৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্য আৰু ইতিহাসত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে আৰু কালিকাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰে। ২০০৯ চনত তেওঁ ৰাজাগিৰি সমাজ বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা সামাজিক কৰ্মত স্নাতকোত্তৰ (MSW) ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

বিজয়ৰাজামল্লিকাই নিজকে “দেহত পুৰুষ হলেও হৃদয়ত মই এগৰাকী মহিলা” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; তেওঁ ক্লাইনফেলটাৰ চিনড্ৰম (47, XXY) থকা এগৰাকী আন্তঃলিংগ ব্যক্তি বুলি ৩২ বছৰ বয়সত জানিব পাৰে।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://aksharamonline.com/health/vijayarajamallika/intersex-and-transgender|title=ഇന്റര്‍സെക്സും ട്രാന്‍സ്ജെന്‍ഡറും ഒന്നല്ല; രണ്ടാണ്|language=ml|access-date=2026-02-04|archivedate=2020-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200223074240/http://aksharamonline.com/health/vijayarajamallika/intersex-and-transgender|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ বিবাহ চফটৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰ জাছিমৰ লগত বিতৰ্কিত প্ৰেম বিবাহ হৈছিল। থ্ৰিছুৰ কেৰেলা সাহিত্য পৰিষদৰ ৰাজ্যিক সমিতিৰ কাৰ্যালয়ত অনুষ্ঠিত হোৱা এই বিবাহৰ বিৰোধিতা কৰিছিল জাছিমৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু আত্মীয়ই।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/transgender-poet-vijayarajamallika-gets-married/article29363532.ece |title=Transgender poet Vijayarajamallika gets married|work=The Hindu|date=7 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== সাহিত্যিক জীৱন ==
''দৈৱতিন্তে মকাল'' (ঈশ্বৰৰ কন্যা) তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা সংকলন, যাক মাদ্ৰাজ  বিশ্ববিদ্যালয়ৰ‌ মালয়ালম বিভাগৰ পাঠ্যসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azhimukham.com/vayana-samskaram-madras-university-included-vijayaraja-mallikas-poems-in-syllabus/}}&lt;/ref&gt;

এই সংকলনৰ কবিতা ‘‘মৰনান্তৰম’’ মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰেলা আৰু ‘‘নীলাম্বৰি’’ শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পাঠ্যসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

তেওঁৰ দ্বিতীয় কবিতা সংকলন ''আন নদী'' (পুৰুষ নদী) এলজিবিটিআইএকিউ+ সমাজৰ জীৱন আৰু সংগ্ৰামৰ ওপৰত আধাৰিত।

তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''মল্লিকাবসন্তম'' মালয়ালম সাহিত্যৰ প্ৰথম ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ আত্মজীৱনী হিচাপে পৰিচিত।

== সামাজিক অৱদান ==
বিজয়ৰাজামল্লিকা হৈছে '''সাহাজ ইণ্টাৰনেশ্যনেল''' নামৰ ভাৰতৰ প্ৰথম ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ বিকল্প শিক্ষাকেন্দ্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-38470192 |title=India opens first transgender school|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

তেওঁ ‘‘আনাল্লা পেন্নান্না কানমণি নী’’ নামৰ বিশ্বৰ প্ৰথম ইণ্টাৰচেক্স লালন-গীতখনো ৰচনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-lullaby-for-an-intersex-child/article32496762.ece |title=A lullaby for an intersex child|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== বঁটা আৰু স্বীকৃতি ==
* আৰালী বঁটা (২০১৬)
* যুৱ সাহিত্য বায়লাৰ কবিতা বঁটা (২০১৯)
* স্বামী বিবেকানন্দ যুৱ প্ৰতিভা বঁটা (২০১৯)
* লীলা মেনন সাহিত্য বঁটা (২০২১)

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist}}

[[শ্ৰেণী:মালয়ালম ভাষাৰ কবি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ট্ৰান্সজেণ্ডাৰ মহিলা]]</text>
      <sha1>otg1hheaca9cy4ggehpenqple0iv8rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কে চিন্নাম্মা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131668</id>
    <revision>
      <id>648601</id>
      <parentid>582387</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16576" sha1="7onrs7bsjhxepg9lnc1a7zqrhpqna5l" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = কে চিন্নাম্মা
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = ১৮৮৩
| birth_place        = ট্ৰেভাংকোৰ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]
| death_date         = {{death year and age|1930|1883}} 
| death_place        = ট্ৰেভাংকোৰ
| occupation         = সমাজকৰ্মী, মহিলা কৰ্মী
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse(s)          = 
| relatives          = 
}}

'''কে চিন্নাম্মা''' [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]]ৰ এগৰাকী নাৰীবাদী, সমাজকৰ্মী আৰু মহিলা কৰ্মী আছিল। ১৯১৮ চনত তেওঁ ৰাজা শ্ৰীমূলম থিৰুনাল শাস্ত্যব্দা পুৰ্থী স্মাৰকা [[হিন্দু]] মহিলা মন্দিৰম (বৰ্তমান এছ এম এছ এছ হিন্দু মহিলা মন্দিৰাম) প্ৰতিষ্ঠা কৰে, যি কেৰালা ৰাজ্যৰ প্ৰথম নিঃস্ব মহিলাৰ আশ্ৰয়গৃহ আছিল। ধৰ্ম বা জাতি নিৰ্বিশেষে সামাজিকভাৱে পিছপৰা পটভূমিৰ ছোৱালীবোৰক শিক্ষা, ক্ষমতায়ন আৰু পুনৰ সংস্থাপনৰ লক্ষ্যৰে এই প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=THE WEEK |url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2019/10/23/srg2-kl-mahila%20mandiram.html |language=en}}&lt;/ref&gt;

==জীৱনী==
কে চিন্নাম্মাৰ জন্ম ১৮৮৩ চনত ট্ৰেভাংকোৰৰ তিৰুবনন্তপুৰম জিলাৰ আটিংগলৰ এটা সাধাৰণ কৃষক পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ মাতৃ আছিল আটিংগল এডাৱামাডাম গৃহৰ কল্যাণী আম্মা আৰু পিতৃ ভেলায়ুধন পিল্লাই।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;&gt;{{cite web |title=കെ ചിന്നമ്മ |url=https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/743 |website=Kerala Women |publisher=Department of Women and Child Development, Kerala state |language=ml |date=27 March 2021 |access-date=18 February 2026 |archivedate=17 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220517173344/https://www.keralawomen.gov.in/ml/node/743 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; শৈশৱৰ পৰা দুৰ্বল অৱস্থাত থকা মহিলাসকলৰ দৰিদ্ৰতা, অত্যাচাৰ আৰু অসহায় অৱস্থাই তেওঁক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;/&gt; মাতৃৰ ভনীয়েকৰ উৎসাহত তেওঁ ফোৰ্ট হাই স্কুলত অধ্যয়ন কৰে আৰু তাত অধ্যয়ন কৰা প্ৰথম কেইজনী ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল।&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{cite news |last1=Sathyendran |first1=Nita |title=For women, by women |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/for-women-by-women/article7011444.ece |work=The Hindu |date=19 March 2015 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; তিৰুবনন্তপুৰমৰ সেনানা মিছন গাৰ্লছ স্কুলত প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ তিৰুবনন্তপুৰম মহিলা মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা এফ.এ. ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt; শিক্ষাজীৱন শেষ কৰাৰ পাছত তেওঁ জনশিক্ষা বিভাগত সহকাৰী পৰিদৰ্শক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। বিদ্যালয় পৰিদৰ্শকৰ সহকাৰী হিচাপে নিযুক্ত হৈ তেওঁ এগাৰটা তালুকৰ দায়িত্ব বহন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt;

===ব্যক্তিগত জীৱন আৰু মৃত্যু===
চিন্নাম্মাৰ বিবাহ কুমাৰ পিল্লাইৰ সৈতে হৈছিল। তেওঁ সাহিত্যিক চি. ভি. ৰামন পিল্লাইৰ ভাতৃ তহচিলদাৰ নাৰায়ণ পিল্লাইৰ পুত্ৰ আছিল।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt; চিন্নাম্মা স্বামী আৰু সন্তানসকলৰ সৈতে কোট্টায়মত বাস কৰিছিল। ১৯৩০ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt;

==সমাজসেৱা আৰু আন্দোলন==
এম. চি. শংকৰ পিল্লাইয়ে এখন প্ৰকাশনত মহিলা কেৱল প্ৰজনন যন্ত্ৰ বুলি মন্তব্য কৰাৰ পিছত চিন্নাম্মা আৰু তেওঁৰ সহপাঠী [[বি কল্যাণী আম্মা|কল্যাণী আম্মা]]ই তীব্ৰ সমালোচনা কৰে।&lt;ref name=&quot;anweshanam&quot;&gt;{{cite web |title=ദിഗംബര സ്മരണകൾ 208;&quot;രണ്ട് കൂട്ടുകാരികൾ, കെ. ചിന്നമ്മയും ബി.കല്യാണി അമ്മയും&quot;;എം.രാജീവ് കുമാർ |url=https://anweshanam.com/opinion/digambara-memoirs-208;-two-friends-k-chinnamma-and-b/cid5427556.htm |website=anweshanam.com |language=ml |date=8 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213114737/https://anweshanam.com/opinion/digambara-memoirs-208;-two-friends-k-chinnamma-and-b/cid5427556.htm |archivedate=13 February 2024 |access-date=18 February 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ১৯১১ চনত এখন মহিলা সন্মিলনত সভাপতিত্ব কৰাৰ সময়ত তেওঁ তীৰ্থপাদ পৰমহংসাৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে আৰু তেওঁৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি সমাজসেৱাত মনোনিৱেশ কৰে।&lt;ref name=&quot;anweshanam&quot;/&gt;

বিবাহিত কৰ্মচাৰী মহিলাসকলৰ অধিকাৰৰ পক্ষে মাত মাতি অহা চিন্নাম্মাই একাধিক মহিলা সংঘ গঠন কৰিছিল। ১৯০৮ চনত কে. চিন্নাম্মাক ট্ৰেভাংকোৰৰ কোট্টায়ম বিভাগৰ বিদ্যালয় পৰিদৰ্শক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। কৰ্মসূত্ৰে তেওঁ সন্ন্যাসিনীসকলৰ দ্বাৰা পৰিচালিত খ্ৰীষ্টান বিদ্যালয়সমূহ পৰিদৰ্শন কৰে আৰু খ্ৰীষ্টান ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে বিদ্যালয়সংলগ্ন অনাথাশ্ৰমসমূহ দেখা পায়। সেইসূত্ৰে হিন্দু সমাজত অনাথ আৰু বিধৱাসকলৰ বাবে আশ্ৰয়গৃহ স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তা তেওঁ অনুভৱ কৰে।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;&gt;{{cite news |title=Remembering Kerala's Chinnamma, who opened state's first home for destitute women |url=https://www.thenewsminute.com/article/remembering-keralas-chinnamma-who-opened-states-first-home-destitute-women-115640 |work=The News Minute |date=8 January 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; ১৯১৬ চনত তদানীন্তন ট্ৰেভাংকোৰৰ ৰজা শ্ৰীমূলম থিৰুনালৰ ৬০ বছৰীয়া জন্মজয়ন্তী উপলক্ষে অনুষ্ঠিত এখন মহিলা সন্মিলনত চিন্নাম্মাই নিজৰ এই পৰিকল্পনাৰ কথা উত্থাপন কৰে, যদিও কোনোবাই ইয়াক সমৰ্থন কৰা নাছিল।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt;

মহিলা সংঘৰ নেত্ৰী মিছেছ পি. ৰামন থাম্পিয়ে ‘শাস্তিপূৰ্তি মহোৎসৱ’ (৬০ বছৰীয়া জন্মউদযাপন) আয়োজন কৰি চিন্নাম্মাক ইয়াৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। উদযাপনৰ পিছত তেওঁৰ হাতত ২০০ টকাৰ উদ্বৃত্ত ধন থাকে।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt; অৱশিষ্ট ধন কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব সেই আলোচনা চলাকালীন চিন্নাম্মাই পুনৰ দৰিদ্ৰ মহিলাৰ বাবে আশ্ৰয়গৃহ স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথা উত্থাপন কৰে। প্ৰথমে তীব্ৰ বিৰোধিতা থাকিলেও পিছলৈ মিছেছ ৰামন থাম্পিয়ে এই প্ৰস্তাৱ সমৰ্থন কৰে।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt; তাত চিন্নাম্মাই এক প্ৰভাৱশালী ভাষণ আগবঢ়ায়, যাৰ সাৰমৰ্ম আছিল—“ইয়াত সমবেত হোৱা আমাৰ বহুতৰ খাদ্য আৰু বস্ত্ৰৰ অভাৱ নাই। কিন্তু বহু মহিলা এই মৌলিক সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত হৈ ভিক্ষা কৰিবলৈ বাধ্য হয়। আপোনালোকৰ কিছুমানে হয়তো এই দৃশ্য দেখা নাথাকিব। কিন্তু যদি আমাৰ হৃদয় থাকে, তেন্তে মহিলাৰ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ইমান অৱদান আগবঢ়োৱা ৰজাৰ সন্মানৰ খাতিৰত এই অসহায় মহিলাসকলক সহায় কৰিব লাগিব।”&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt;

এই ভাষণৰ ফলত ১৯১৮ চনত তিৰুবনন্তপুৰমত ''ৰাজা শ্ৰীমূলম থিৰুনাল শাস্ত্যব্দা পূৰ্থী স্মাৰকা হিন্দু মহিলা মন্দিৰম'' প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt; তেওঁ ইয়াক দৰিদ্ৰ ছোৱালীবিলাকৰ বাবে শিক্ষা আৰু বৃত্তিমূলক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিকশিত কৰে।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt; তেওঁ ''মহিলা মন্দিৰ'' নামৰ এখন মহিলা সাময়িকীও চলাইছিল।&lt;ref name=&quot;keralawomen&quot;/&gt; মহিলা মন্দিৰৰ কামত শিক্ষকসকলক ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভিযোগ উঠাৰ পিছত তেওঁক বিদ্যালয় পৰিদৰ্শকৰ পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt; পিছলৈ তেওঁ পেট্টা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ মুখ্য শিক্ষয়িত্ৰী হয়।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt; সেই সময়ত কেৰালাত প্ৰচলিত অস্পৃশ্যতা প্ৰথাক উপেক্ষা কৰি তেওঁ নিম্নবৰ্ণৰ ছোৱালীবিলাকক বিদ্যালয়ত ভৰ্তি কৰাইছিল।&lt;ref name=&quot;News Minute&quot;/&gt;

পিছলৈ চিন্নাম্মাই নিজৰ চাকৰি ত্যাগ কৰি মহিলা মন্দিৰৰ কামত পূৰ্ণসময় নিয়োজিত হয়।&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;&gt;{{cite news |title=ഇത് ചിന്നമ്മയുടെ കഥ, പൂജപ്പുര മഹിളാ മന്ദിരത്തിന്റേയും |url=https://archives.mathrubhumi.com/thiruvananthapuram/news/22nov2021-1.6200185 |work=Mathrubhumi |language=en }}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; এই প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰিবলৈ তেওঁ বহু ঠাই ভ্ৰমণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mathrubhumi&quot;/&gt;

==সম্মাননা==
মহিলা মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ নেতৃত্বৰ বাবে চিন্নাম্মাক জৱাহৰলাল নেহৰু আৰু এনি বেছাণ্টকে ধৰি বহু জাতীয় নেতাই প্ৰশংসা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Malayalam |first1=Media |title=ഇത് ചിന്നമ്മയുടെ കഥ, പൂജപ്പുര മഹിളാ മന്ദിരത്തിന്റേയും - Media Malayalam (മീഡിയ മലയാളം) |url=https://mediamalayalam.com/this-is-the-story-of-chinnamma-and-the-poojappura-mahila-mandir/ |date=22 November 2021 |archive-date=22 November 2021 |access-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122061118/https://mediamalayalam.com/this-is-the-story-of-chinnamma-and-the-poojappura-mahila-mandir/ |url-status=dead |archivedate=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122061118/https://mediamalayalam.com/this-is-the-story-of-chinnamma-and-the-poojappura-mahila-mandir/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তিৰুবনন্তপুৰমস্থিত চিন্নাম্মা স্মাৰক গাৰ্লছ হাই স্কুল তেওঁৰ নামত নামকৰণ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;/&gt; তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত মহিলা মন্দিৰে শতবৰ্ষ উদযাপনৰ অংশ হিচাপে ১০০ গৰাকী ছাত্ৰীক শিক্ষাসাহায্য প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title='Children' of Mahila Mandiram Come Home to Thank 'Mothers' |url=https://www.newsexperts.in/children-mahila-mandiram-come-home-thank-mothers/ |work=News Experts |date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; 

২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰত ভাৰতীয় ডাক বিভাগে এছ এম এছ এছ হিন্দু মহিলা মন্দিৰামৰ শতবৰ্ষ উপলক্ষে বিশেষ স্মাৰক খাম প্ৰকাশ কৰে, য’ত কে চিন্নাম্মাৰ ছবি সংবলিত বিশেষ ডাকটিকট সংযোজিত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India Post Issues Special Cover To Mark Centenary Of Mahila Mandiram - Kerala9.com |url=https://www.kerala9.com/latest-news/india-post-issues-special-cover-to-mark-centenary-of-mahila-mandiram/ |date=28 November 2019}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰীবাদী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সমাজকৰ্মী]]
[[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>7onrs7bsjhxepg9lnc1a7zqrhpqna5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ইভেলিন গ্লেনি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132117</id>
    <revision>
      <id>648538</id>
      <parentid>631207</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39803" sha1="m4z6lxt6wmlvbrwvgsy1xe5zb1jgvg8" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| honorific_prefix = ডেম
| name = ইভেলিন গ্লেনি
| honorific_suffix = CH, DBE
| image = Evelyn-glennie (cropped).jpg
| caption = ২০০৪ চনৰ ম’য়াৰ্ছ ফেষ্টিভেলত গ্লেনি
| birth_name = ইভেলিন এলিজাবেথ এন গ্লেনি
| birth_date = {{Birth date and age|1965|07|19}}
| birth_place = মেথলিক, এবাৰডিনশ্বাইৰ, স্কটলেণ্ড
| occupation = সংগীতজ্ঞ
| instrument = পাৰ্কাচন
| spouse = গ্ৰেগ মালকাংগি (১৯৯৪–২০০৩)
| website = evelyn.co.uk
| awards = 
* মেৰু সংগীত বঁটা (২০১৫)
* লিঅ’নি ছনিং সংগীত বঁটা (২০২৩)
}}

'''ডেম ইভেলিন এলিজাবেথ এন গ্লেনি''',&lt;ref name=r1 /&gt; {{Post-nominals|country=GBR|CH|DBE|size=100%|sep=,}} (জন্ম ১৯ জুলাই ১৯৬৫) এগৰাকী [[স্কটলেণ্ড]]ৰ পাৰ্কাচন সংগীতজ্ঞ। ২০১৫ চনত মেৰু সংগীত বঁটা লাভ কৰা দুগৰাকী বিজয়ীৰ ভিতৰত তেওঁ অন্যতম আছিল।&lt;ref name=&quot;Polar&quot;&gt;{{cite web
|title=Evelyn Glennie – Polar Music Prize Laureate 2015
|url=https://www.polarmusicprize.org/laureates/evelyn-glennie/
|publisher=Polar Music Prize
|access-date=২২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬
}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাথমিক জীৱন==
গ্লেনিৰ জন্ম হৈছিল স্কটলেণ্ডৰ এবাৰডিনশ্বাইৰৰ মেথলিকত। উত্তৰ-পূব স্কটলেণ্ডৰ থলুৱা সংগীত পৰম্পৰাই তেওঁৰ সংগীতজ্ঞ হিচাপে বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম বাদ্যযন্ত্ৰ আছিল পিয়ানো আৰু ক্লাৰিনেট।&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.scotsman.com/lifestyle/culture/evelyn-glennie-interview-nothing-like-this-dame-1-1038122
|title=Evelyn Glennie Interview: Nothing like this Dame
|first=Tim
|last=Cornwell
|newspaper=The Scotsman
|date=13 May 2009
|access-date=23 September 2017
}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ ওপৰত আন প্ৰভাৱ পেলোৱা সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত গ্লেন গ'ল্ড, জেকলিন ডু প্ৰে আৰু ট্ৰাইলক গুৰ্টু উল্লেখযোগ্য। তেওঁ এবাৰডিনশ্বাৰৰ এলন একাডেমী আৰু লণ্ডনৰ ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিকত অধ্যয়ন কৰিছিল। 

তেওঁ স্কটলেণ্ডৰ নেচনেল ইউথ অৰ্কেষ্ট্ৰাৰ সদস্য আছিল&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://www.scotsman.com/200voices/cultural-icons/deaf-musician-evelyn-glennie-finding-new-ways-listening/
|title=Deaf musician Evelyn Glennie on finding new ways of listening
|first=Alison
|last=Campsie
|newspaper=The Scotsman
|date=24 January 2017
|access-date=23 September 2017
}}&lt;/ref&gt; আৰু ১৯৭৬ চনত তেওঁৰ স্কুলৰ পাৰ্কাচন শিক্ষক ৰন ফৰ্বছে গঠন কৰা কাল্টছ পাৰ্কাচন এন্সেম্বলৰ সদস্য আছিল। তেওঁলোকে ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু এটা এলবাম ৰেকৰ্ড কৰিছিল, যিটো ২০১২ চনত ট্ৰাংক ৰেকৰ্ডছৰদ্বাৰা পুনৰ মুক্তি দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.trunkrecords.com/turntable/cults.shtml
|title=Cults Percussion Ensemble
|publisher=Trunk Records
|access-date=10 June 2015
|archive-url=https://web.archive.org/web/20181005181142/http://www.trunkrecords.com/turntable/cults.shtml
|archive-date=5 October 2018
|url-status=dead
|archivedate=5 October 2018
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005181142/http://www.trunkrecords.com/turntable/cults.shtml
|deadurl=yes
}}&lt;/ref&gt;

==কেৰিয়াৰ==
গ্লেনি সমগ্ৰ বিশ্বজুৰি বিভিন্ন ধৰণৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সংগীতজ্ঞৰ সৈতে এককবাদক হিচাপে পৰিৱেশন কৰি ভ্ৰমণ কৰে। তেওঁ মাষ্টাৰ ক্লাছ পৰিচালনা কৰে, পৰামৰ্শ দিয়ে আৰু প্ৰেৰণাদায়ক ভাষণ প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=ইভেলিন – সেৱাসমূহ |url=https://www.evelyn.co.uk/about/services/ |website=ইভেলিন গ্লেনি }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁ একক পাৰ্কাছনৰ বাবে নতুন সংগীত ৰচনাৰ এগৰাকী অগ্ৰণী আয়ুক্ত।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ইভেলিন – আয়ুক্তিসমূহ |url=https://www.evelyn.co.uk/the-evelyn-glennie-collection/commissions/ |website=ইভেলিন গ্লেনি |access-date=2026-02-22 |archivedate=2023-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230308141158/https://www.evelyn.co.uk/the-evelyn-glennie-collection/commissions/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

গ্লেনিয়ে গ্ৰেট হাইলেণ্ড বেগপাইপছও বজায় আৰু তেওঁৰ নিজা পঞ্জীয়নভুক্ত টাৰ্টান আছে, যিটো “ইভেলিন গ্লেনিৰ ছন্দ” নামেৰে জনাজাত।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tartanregister.gov.uk/tartanDetails.aspx?ref=1432 |title=টাৰ্টান বিৱৰণ – স্কটিছ টাৰ্টান পঞ্জী |publisher=Tartanregister.gov.uk |date=৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৯ |access-date=১০ জুন ২০১৫}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত লণ্ডনত অনুষ্ঠিত অলিম্পিক গেমছৰ মুকলি অনুষ্ঠানত গ্লেনিয়ে পৰিৱেশন কৰিছিল, য’ত তেওঁ সংগীতৰ আৰম্ভণি অংশ ''এণ্ড আই উইল কিচ''ত হাজাৰজন ড্ৰামবাদকৰ নেতৃত্ব দিছিল, আৰু অলিম্পিক কলড্ৰন জ্বলোৱাৰ অনুষ্ঠানত ''কেলিবানচ ড্ৰিম''ত গ্লেনি কনচাৰ্ট আলুফোন বজাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Landin |first=Conrad |date=২৩ এপ্ৰিল ২০২১ |title='আমি নিজৰ ঘৰতে নিজৰ সৃষ্টিশীলতাৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ স্থাপন কৰিছোঁ' বুলি কয় ডেম ইভেলিন গ্লেনিয়ে |url=https://inews.co.uk/news/uk/dame-evelyn-glennie-re-engaged-creativity-from-our-own-four-walls-lockdown-969166 |access-date=১৬ মাৰ্চ ২০২৩ |website=inews.co.uk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Classic FM-ত ডেম ইভেলিন গ্লেনি |url=https://www.classicfm.com/artists/dame-evelyn-glennie/news/evelyn-glennie-talks-classic-fm/ |access-date=১৬ মাৰ্চ ২০২৩ |website=Classic FM |language=en}}&lt;/ref&gt;

গ্লেনি সংগীত দাতব্য সংস্থা ছাইণ্ড ৱাৰ্ল্ডৰ পৃষ্ঠপোষক। 

২০২১ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত গ্লেনিক ৰবাৰ্ট গৰ্ডন ইউনিভাৰ্ছিটিৰ চ্যান্সেলৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়, আৰু তেওঁ জুলাই ২০২১-ত ছাৰ ইয়ান উডৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=পাৰ্কাছনবাদক ডেম ইভেলিন গ্লেনিক নতুন বিশ্ববিদ্যালয় চ্যান্সেলৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হৈছে |work=BBC News |date=৮ এপ্ৰিল ২০২১ |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-north-east-orkney-shetland-56662620 |access-date=৮ এপ্ৰিল ২০২১}}&lt;/ref&gt;

==বধিৰতা==
গ্লেনি শৈশৱৰপৰা গভীৰভাৱে বধিৰ আছিল, আৰু ৮ বছৰ বয়সত তেওঁৰ শ্ৰৱণ শক্তি হেৰুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;pbs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/jan-june99/drummer_6-14.html |title=PBS সাক্ষাৎকাৰ |website=PBS |date=১৪ জুন ১৯৯৯ |access-date=১০ জুন ২০১৫ |archivedate=2012-09-08 |archiveurl=https://archive.today/20120908083201/http://www.pbs.org/newshour/bb/entertainment/jan-june99/drummer_6-14.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তথাপি, ই তেওঁৰ পৰিৱেশন ক্ষমতাক বাধা নিদিয়ে। তেওঁ লাইভ পৰিৱেশন আৰু ষ্টুডিঅ’ ৰেকৰ্ডিঙৰ সময়ত নিয়মীয়াকৈ খালী ভৰিৰে বজায় যাতে সংগীত অনুভৱ কৰিব পাৰে।&lt;ref name=&quot;pbs&quot; /&gt;

গ্লেনিয়ে কয় যে বধিৰতাক জনসাধাৰণে প্ৰায়ে ভুলকৈ বুজে। তেওঁ ব্যাখ্যা কৰে যে তেওঁৰ শিক্ষক ৰন ফৰ্বছে তেওঁক কাণৰ বাহিৰে শৰীৰৰ আন অংশৰে শুনিবলৈ শিকাইছিল। তেওঁ কঁকালৰ ওপৰৰ অংশৰে ওপৰৰ ঢোল আৰু কঁকালৰ তলৰ অংশৰে তলৰ ঢোল অনুভৱ কৰিছিল। তেওঁৰ ৱেবছাইটত গ্লেনিয়ে “হিয়াৰিং এছে” প্ৰকাশ কৰিছিল, য’ত তেওঁ নিজৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.evelyn.co.uk/Resources/Essays/Hearing%20Essay.pdf |title=হিয়াৰিং এছেই |last=Glennie |first=Evelyn |year=১৯৯৩ |access-date=৪ এপ্ৰিল ২০১৩ |archivedate=2011-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110410092415/http://www.evelyn.co.uk/Evelyn_old/live/hearing_essay.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

গ্লেনিয়ে ২০০৩ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ TED বক্তৃতা “হাউ টু ট্ৰুলি লিচেন”ত শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশৰে সংগীত কেনেকৈ অনুভৱ কৰে সেই বিষয়ে আলোচনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Citation |last=Glennie |first=Evelyn |title=How to Truly Listen |publisher=TED |date=ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৩ |url=https://www.ted.com/talks/evelyn_glennie_how_to_truly_listen |language=en |access-date=২ জুন ২০১৭}}&lt;/ref&gt;

ইভেলিনে ২০২২ চনত ইভেলিন গ্লেনি পডকাষ্ট আৰম্ভ কৰিছিল, য’ত তেওঁ সংগীত, ক্ৰীড়া, টেলিভিছন আৰু শিক্ষা জগতৰ ব্যক্তিসকলক শব্দ শুনা আৰু শব্দৰ ব্যাখ্যাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ram.ac.uk/people/dame-evelyn-glennie |title=ইভেলিন গ্লেনি পডকাষ্ট |author=Royal Academy of Music |year=২০২৫ |access-date=৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.evelyn.co.uk/theevelynglenniepodcast/ |title=ইভেলিন গ্লেনি পডকাষ্ট |last=Glennie |first=Evelyn |year=২০২৫ |access-date=৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৫ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==সহযোগিতাসমূহ==
গ্লেনি আইচলেণ্ডৰ গায়িকা বিয়ৰ্কৰ এলবাম ''টেলিগ্ৰাম''ত বৈশিষ্ট্যযুক্ত হৈছিল, য’ত তেওঁ যুটি সংগীত “মাই স্পাইন” পৰিৱেশন কৰিছিল। তেওঁ “অক্সিজেন” সংগীতখনৰ সহ-ৰচনাও কৰিছিল। তেওঁ জেনেছিছৰ প্ৰাক্তন গীটাৰবাদক ষ্টিভ হেকেট, বেলা ফ্লেক, ববি মেকফেৰিন, ফ্ৰেড ফ্ৰিথ, মাৰ্ক নপফ্লাৰ, দ্য কিংছ চিংগাৰ্ছ আৰু কোদোকে ধৰি বহু সংগীতজ্ঞৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিছে। 

২০১২ চনত তেওঁ আণ্ডাৰৱৰ্ল্ড আৰু ডেনি বয়েলৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি লণ্ডন ২০১২ অলিম্পিক গেমছৰ মুকলি অনুষ্ঠানৰ চাউণ্ডট্ৰেকত ষ্টেডিয়ামত লাইভ পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/sections/thetorch/2012/07/27/157514560/a-raucous-riotous-and-audacious-opening-ceremony |title=এক সাহসী আৰু বিশাল মুকলি অনুষ্ঠান |website=NPR |first=Madhulika |last=Sikka |date=২৭ জুলাই ২০১২ |access-date=১৬ ডিচেম্বৰ ২০২০}}&lt;/ref&gt;

২০১৮ চনত গ্লেনিয়ে গ্ৰেগৰী ড'ৰান আৰু ৰয়েল শ্বেক্সপীয়েৰ কোম্পানীৰ সৈতে কাম কৰি ''ট্ৰ'ইলাছ আৰু ক্ৰেছিডা'' নাটকৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rsc.org.uk/troilus-and-cressida/ |title=নাটকৰ বিষয়ে – ট্ৰ'ইলাছ আৰু ক্ৰেছিডা |website=Rsc.org.uk |access-date=২১ জুন ২০১৮}}&lt;/ref&gt; একে বছৰতে তেওঁ পৰীক্ষামূলক জাজ সংগীতজ্ঞ ট্ৰাইঅ' এইচ এল কেৰ সৈতে সহযোগিতা আৰম্ভ কৰে, তেওঁলোকৰ সৈতে ভ্ৰমণ কৰে&lt;ref&gt;{{cite web |title=ট্ৰাইঅ' এইচ এল কেৰ সৈতে ইভেলিন গ্লেনিৰ নতুন পৰীক্ষামূলক দিশ |url=https://www.scotsman.com/arts-and-culture/interview-evelyn-glennie-her-experimental-new-direction-trio-hlk-1430065 |date=৩০ এপ্ৰিল ২০১৮ |access-date=২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ |website=The Scotsman}}&lt;/ref&gt; আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰথম এলবাম ''ষ্টেণ্ডাৰ্ড টাইম''-ত উপস্থিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=ষ্টেণ্ডাৰ্ড টাইম |url=https://www.evelyn.co.uk/?s=Hlk+standaRd+time |date=১২ জুলাই ২০১৮ |access-date=২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ |website=ইভেলিন গ্লেনি}}&lt;/ref&gt;

২০২০ চনত গ্লেনিয়ে সংগীত দাতব্য সংস্থা ছাউণ্ড ৱাৰ্ল্ডৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি ফ্ৰীলান্স সংগীতজ্ঞৰ বাবে ক'ভিড-১৯ সাহায্য তহবিলৰ অংশ হিচাপে “দ্য গ্ৰেচ অৱ চাইলেন্স” নামৰ নতুন সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ইয়াক ব্ৰিষ্টল এন্সেম্বলৰ সদস্যসকলে ৰেকৰ্ড কৰিছিল আৰু ২০২১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |date=১২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ |title=Sound World লকডাউন সংগীত প্ৰকল্পৰ প্ৰথম সংগীত প্ৰকাশ |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-56039277 |access-date=২৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১}}&lt;/ref&gt; এইটো ''ৰিফ্লেকশ্যন্স'' এলবামৰ আৰম্ভণি সংগীত।&lt;ref&gt;{{cite news |date=১৫ ডিচেম্বৰ ২০২১ |title=ফ্ৰীলান্স সংগীতজ্ঞৰ সহায়ৰ বাবে লকডাউন এলবাম প্ৰকাশ |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-59635712 |access-date=২২ জানুৱাৰী ২০২২}}&lt;/ref&gt;

গ্লেনিয়ে ডাৰিয়াছ মাৰ্ডাৰৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰ ''চাউণ্ড অৱ মেটাল''-ৰ কিছু সংগীতো ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ লাইব্ৰেৰী সংগীত কোম্পানী অ'ডিয় নেটৱৰ্কৰ এগৰাকী প্ৰচুৰ সুৰকাৰ। তেওঁৰ সংগীতসমূহ ফেবাৰ মিউজিকৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত হৈছে। 

২০০৭ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত যুক্তৰাজ্য চৰকাৰে সংগীত শিক্ষাৰ বাবে ৩৩২ মিলিয়ন পাউণ্ডৰ যোগান ধৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল। এইটো গ্লেনি, ছাৰ জেমছ গলৱে, জুলিয়ান লয়ড ৱেবাৰ আৰু প্ৰয়াত মাইকেল কামেনৰ নেতৃত্বত চলোৱা সফল লবীৰ ফল আছিল। তেওঁলোকে একেলগে ২০০২–২০০৩ চনত মিউজিক ইন এডুকেশ্যনেল কনচৰ্টিয়াম গঠন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Music education funding boost |work=The Telegraph |url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/11/22/bmjulian122.xml |access-date=২২ নৱেম্বৰ ২০০৭ |archivedate=2007-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071122191931/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/11/22/bmjulian122.xml |deadurl=unfit }}&lt;/ref&gt;

==বঁটা==
গ্লেনিৰ বঁটাসমূহৰ ভিতৰত আছে:
* ৰয়েল ফিলহাৰ্মনিক ছ’চাইটিৰ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ এককবাদ্যযন্ত্ৰবাদক, ১৯৯১ 
* ১৯৮৯ চনৰ গ্ৰেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ চেম্বাৰ মিউজিক পৰিৱেশন 
* বছৰৰ স্কট, ১৯৮২ 
* কুইনছ কমেণ্ডেচন বঁটা (সৰ্বাঙ্গীণ উৎকৰ্ষৰ বাবে), ১৯৮৫ 
* লিওনাৰ্ডো দা ভিঞ্চি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা বঁটা, ১৯৮৭ 
* স্কটছউমেন অৱ দ্য ডিকেড, ১৯৯০ 
* ৰিদম মেগাজিনৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ ষ্টুডিঅ’ আৰু লাইভ পাৰ্কাচনিষ্ট, ১৯৯৮, ২০০০, ২০০২, ২০০৩ আৰু ২০০৪ 
* ৱালপল মেডেল অৱ এক্সেলেন্স, ২০০২ 
* ৰয়েল একাডেমী অৱ মিউজিকৰ ফেল’শ্বিপ, ২০০২ 
* হেৰিয়ট-ৱাট বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী, ২০০২&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www1.hw.ac.uk/annual-review/2002/people.htm#4|title=Heriot—Watt University Edinburgh &amp; Scottish Borders: Annual Review 2002|website=1.hw.ac.uk|access-date=30 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413145419/http://www1.hw.ac.uk/annual-review/2002/people.htm#4|archive-date=13 April 2016|url-status=dead|archivedate=13 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413145419/http://www1.hw.ac.uk/annual-review/2002/people.htm#4|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; 
* হোমাৰ্টন কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰপৰা সন্মানীয় ফেল’শ্বিপ, ২০১৬ 
* মিউজিকেল আমেৰিকা ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেলিষ্ট অৱ দ্য য়েৰ, ২০০৩ 
* ছাবিয়ান লাইফটাইম এচিভমেণ্ট এৱাৰ্ড, ২০০৬ 
* পাৰ্কাচিভ আৰ্টছ ছ’চাইটি: হল অৱ ফেম, নৱেম্বৰ ২০০৮&lt;ref name=&quot;r1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.pas.org/experience/halloffame/GlennieEvelyn.aspx |title=Percussive Arts Society: Hall of Fame: Evelyn Glennie |first=Lauren Vogel |last=Weiss |publisher=Pas.org |access-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140530042301/http://www.pas.org/experience/halloffame/GlennieEvelyn.aspx |archive-date=30 May 2014 |url-status=dead |archivedate=30 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530042301/http://www.pas.org/experience/halloffame/GlennieEvelyn.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pas.org/News/Press/2008HallofFame.cfm |title=PAS.org: News |access-date=10 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414021708/http://www.pas.org/News/Press/2008HallofFame.cfm |archive-date=14 April 2009 |url-status=dead |archivedate=14 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414021708/http://www.pas.org/News/Press/2008HallofFame.cfm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; 
* মেৰু সংগীত বঁটা, ২০১৫&lt;ref&gt;{{cite web | title=Evelyn Glennie | website=Polar Music Prize | url=https://www.polarmusicprize.org/laureates/evelyn-glennie/ | access-date=11 December 2022}}&lt;/ref&gt; 
* ২০১৪ চনৰ গ্ৰেমী বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ শাস্ত্ৰীয় বাদ্যযন্ত্ৰৰ একক পৰিৱেশন 
* লিঅ’নি ছনিং সংগীত বঁটা, ২০২৩&lt;ref&gt;{{cite web | title=Evelyn Glennie receives The Léonie Sonning Music Prize 2023 | website=Léonie Sonnings Musikpris | date=29 November 2022 | url=https://www.sonningmusik.dk/evelyn-glennie-receives-the-leonie-sonning-music-prize-2023/?lang=en | access-date=10 December 2022}}&lt;/ref&gt; 

তেওঁ যুক্তৰাজ্যৰ বিভিন্ন বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ২৯টা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। শেহতীয়াকৈ ২০২৩ চনত তেওঁ ছেইণ্ট এণ্ড্ৰুজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা সংগীতৰ ডক্টৰেট (DMus) ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dame Evelyn Glennie CH - Graduation - University of St Andrews |url=https://www.st-andrews.ac.uk/graduation/honorands/winter-2023/evelyn-glennie/ |access-date=2023-11-28 |website=www.st-andrews.ac.uk}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৩ চনত তেওঁ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ মষ্ট এক্সেলেণ্ট অৰ্ডাৰ (OBE)ৰ অফিচাৰ হিচাপে নিযুক্ত হয় আৰু ২০০৭ চনৰ নৱবৰ্ষ সন্মানত ডেম কমাণ্ডাৰ (DBE) হিচাপে উন্নীত কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;honours&quot;&gt;{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6217693.stm |title=UK | Rod and Zara top New Year Honours |publisher=News.bbc.co.uk |date=30 December 2006 |access-date=10 June 2015}}&lt;/ref&gt; ২০১৭ চনৰ নৱবৰ্ষ সন্মানত তেওঁ অৰ্ডাৰ অৱ দ্য কম্পেনিয়নছ অৱ অনাৰ (CH) লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b04m0n7g |title=BBC Two – What Do Artists Do All Day?, Evelyn Glennie |publisher=Bbc.co.uk |date=30 October 2014 |access-date=10 June 2015}}&lt;/ref&gt; 

তেওঁ সমগ্ৰ বিশ্বৰপৰা ৩৫০০ৰো অধিক পাৰ্কাচন বাদ্যযন্ত্ৰৰ মালিক আৰু তেওঁৰ সংগ্ৰহত অহৰহ নতুন বাদ্যযন্ত্ৰ যোগ কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b04m0n7g |title=BBC Two – What Do Artists Do All Day?, Evelyn Glennie |publisher=Bbc.co.uk |date=30 October 2014 |access-date=10 June 2015}}&lt;/ref&gt; গ্লেনি চিষ্টেমা স্কটলেণ্ডৰ এজন ৰাষ্ট্ৰদূত আৰু হেল্প মিউজিচিয়ানৰ সভাপতি। ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত পৰিষদে তেওঁক সংগীত অধিকাৰ চেম্পিয়ন হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imc-cim.org/news-imc/imc-news/3708-dame-evelyn-glennie-ramy-essam-and-tabu-osusa-nominated-imc-five-music-rights-champions.html|title=Dame Evelyn Glennie, Ramy Essam and Tabu Osusa nominated IMC Five Music Rights Champions|website=International Music Council|access-date=19 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502030827/http://www.imc-cim.org/news-imc/imc-news/3708-dame-evelyn-glennie-ramy-essam-and-tabu-osusa-nominated-imc-five-music-rights-champions.html|archive-date=2 May 2021|url-status=dead|archivedate=2 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502030827/http://www.imc-cim.org/news-imc/imc-news/3708-dame-evelyn-glennie-ramy-essam-and-tabu-osusa-nominated-imc-five-music-rights-champions.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==ডিস্কোগ্ৰাফি==
* ''বাৰ্তোক: ছোনাটা ফৰ টু পিয়ানোছ এণ্ড পাৰকাশন / ব্ৰাহ্মছ: হাইডন ভেৰিয়েচনছ ফৰ টু পিয়ানোছ'' (চ’নি ক্লাছিকেল, ১৯৮৮)
* ''ৰিদম ছং'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ১৯৯০)
* ''লাইট ইন ডাৰ্কনেছ'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ১৯৯১)
* ''এভেলিন গ্লেনি | ড্যান্সিন'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ১৯৯১)
* ''ৰিবাউণ্ডছ: কনচাৰ্টোছ ফৰ পাৰকাশন'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ১৯৯২)
* ''জেমছ মেকমিলান: ভেনি, ভেনি, ইমানুৱেল'' (কেটালিষ্ট, ১৯৯৩)
* ''লাষ্ট নাইট অৱ দ্য প্ৰমছ: দ্য ৱান হানড্ৰেডথ ছিজন'' (টেলডেক, ১৯৯৪)
* ''উইণ্ড ইন দ্য বাঁহবু গ্ৰোভ'' (কেটালিষ্ট, ১৯৯৫)
* ''ড্ৰামিং'' (কেটালিষ্ট, ১৯৯৬)
* ''দ্য মিউজিক অৱ জ’চেফ শ্বাণ্টনাৰ'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ১৯৯৭)
* ''এভেলিন গ্লেনি: হাৰ গ্ৰেটেষ্ট হিটছ'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ১৯৯৮)
* ''ষ্ট্ৰীট ছংছ'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ৰেড ছীল, ১৯৯৮)
* ''ৰিফ্লেক্টেড ইন ব্ৰাছ: এভেলিন গ্লেনি মিটছ দ্য ব্লেক ডাইক ব্যাণ্ড'' (আৰচিএ ভিক্টৰ, ৰেড ছীল, ১৯৯৮)
* ''শ্যাডো বিহাইণ্ড দ্য আইৰণ ছান'' (কেটালিষ্ট, ২০০০)
* ''ডেভ হিথ: আফ্ৰিকা ছানৰাইজ / মেনহাটান ৰেভ'' (ব্লেক বক্স, ২০০১)
* ''বেলা ফ্লেক: পাৰপেচুৱেল মোশন'' (চ’নি ক্লাছিকেল, ২০০১)
* ''ইউএফঅ’: দ্য মিউজিক অৱ মাইকেল ডগাৰ্টি'' (ক্লাভিয়াৰ, ২০০১)
* ''মাৰ্ক-এন্থনি টাৰ্নেজ: ফ্ৰেকচাৰ্ড লাইন্স'' (চেনডছ, ২০০২)
* ''অৰিয়েণ্টেল লেণ্ডস্কেপছ'' (বিআইএছ, ২০০২)&lt;ref&gt;{{cite web |first=Andrew |last=MacGregor |url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/zhbd/ |title=Music Review, Evelyn Glennie |publisher=BBC |date=২০০৩ |access-date=২৭ মে ২০২০}}&lt;/ref&gt;
* ''ক্ৰিষ্টোফাৰ ৰাউজ: ডেৰ গেৰেটেটে আলবেৰিশ / ৰেপচাৰ / ভাই’লিন কনচাৰ্টো'' (ওণ্ডিন, ২০০৪)
* ''মাইকেল ডগাৰ্টি: ফিলাডেলফিয়া ষ্ট’ৰিজ / ইউএফঅ’'' (নাক্সছ, ২০০৪)
* ''ফিলিপ গ্লাছ: দ্য কনচাৰ্টো প্ৰজেক্ট ভলিউম ৱান'' (অ’ৰেঞ্জ মাউণ্টেইন মিউজিক, ২০০৪)
* ''মাৰ্গাৰেট ব্ৰাউৱাৰ: অ’ৰ’লুচেণ্ট চাৰ্কলছ / মাণ্ডালা / ছিজল'' (নাক্সছ, ২০০৬)
* ''টাচ দ্য ছাউণ্ড'' (নৰ্মেল, ২০০৬)
* ''এৰ্কি-স্বেন টুৰ: মেগমা'' (ভাৰ্জিন ক্লাছিকছ, ২০০৭)
* ''দ্য ছুগাৰ ফেক্টৰী'' (টজাডিক, ২০০৭)
* ''থিয়া মাচগ্ৰেভ: টাৰ্বুলেণ্ট লেণ্ডস্কেপছ / ছংছ ফৰ এ উইণ্টাৰ্ছ ইভনিং / টুজ কোম্পানী'' (এনএমচি, ২০০৯)
* ''এক্সপেৰিমেণ্টেল পাৰকাশন'' (অডিঅ’ নেটৱৰ্ক, ২০০৯)
* ''ষ্টিভেন ষ্টাকী: পিণ্টুৰাছ দে তামায়ো'' (বিআইএছ, ২০১০)
* ''উইণ্টাৰ ৱাণ্ডাৰলেণ্ড'' (কেপিএম মিউজিক, ২০১১)
* ''একষ্টেটিক ড্ৰামবিট'' (বিআইএছ, ২০১২)
* ''আইলছ অৱ ৱাণ্ডাৰ'' (ইউএমচি, ২০১২)
* ''কাল্টছ পাৰকাশন এন্সেম্বল'' (ট্ৰাঙ্ক, ২০১২)
* ''জন ক’ৰিগ্লিয়ানো: কনজিউৰাৰ / ভ’কেলাইজ'' (নাক্সছ, ২০১৩)
* ''আল্টামিৰা (অৰিজিনেল মোচন পিকচাৰ ছাউণ্ডট্ৰেক)'' (ভাৰ্জিন ইএমআই, ২০১৬)
* ''লাভ, পলিটিক্স, ৱাৰ | য়োলাণ্ডা ব্ৰাউন'' (ব্লেক গ্ৰেপ ৰেকৰ্ডছ, ২০১৭)
* ''দ্য শামান | আৰ্কটিক ছিম্ফণি: অৰ্কেষ্ট্ৰাল মিউজিক বাই ভিনচেণ্ট হো'' (চেণ্ট্ৰিডিস্কছ, ২০১৭)
* ''মিৰাজ? কনচাৰ্টোছ ফৰ পাৰকাশন'' (এমচিঅ’ ৰেকৰ্ডছ, ২০১৭)
* ''দ্য কোৰ-টেট প্ৰজেক্ট: ইম্প্ৰোভাইজেশ্বনছ বাই এভেলিন গ্লেনি, জন হেমাৰছাম, জিলাৰ্ড মেজেই এণ্ড মাইকেল জেফ্ৰি ষ্টিভেন্স'' (নাক্সছ, ২০১৮)
* ''ড্ৰিমেচিন – মাইকেল ডগাৰ্টি'' (নাক্সছ, ২০১৮)
* ''ষ্টেণ্ডাৰ্ড টাইম – ট্ৰিঅ’ এইচএলকে'' (উবুণ্টু, ২০১৮)
* ''আউট অৱ দ্য ছাইলেন্স – অৰ্কেষ্ট্ৰাল মিউজিক বাই জন মেকলিওড'' (ডেলফিয়ান, ২০১৮)
* ''আৰএছচি ট্ৰ’ইলাছ এণ্ড ক্ৰেচিডা° মিউজিক এণ্ড স্পিচেছ চিডি'' (আৰএছচি ৰেকৰ্ডিংছ, ২০১৮)
* ''ডাবল ক্ৰছিংছ'' (অডিঅ’ নেটৱৰ্ক, ২০১৮)
* ''ৱান ডে ব্যাণ্ড ১৭ উইথ ৰ’লি প’ৰ্টাৰ'' (ট্ৰেষ্টল ৰেকৰ্ডছ, ২০১৯)
* ''ৰিফ্লেকশ্বনছ: দ্য গ্ৰেছ অৱ ছাইলেন্স'' (ছাউণ্ড ৱৰ্ল্ড, ২০২১)

==চলচ্চিত্ৰসমূহ==
* ''টাচ দ্য ছাউণ্ড'' (২০০৪)। Directed by থমাছ ৰিডেলশাইমাৰ, featuring a collaboration with ফ্ৰেড ফ্ৰিথ।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-sep-09-et-touchdirector9-story.html |title=To hear, one must truly listen |last=Pasles |first=Chris |newspaper=Los Angeles Times |date=৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৫ |access-date=৪ এপ্ৰিল ২০১৩}}&lt;/ref&gt;

==আত্মজীৱনী==
* ''গুড ভাইব্ৰেচনছ: মাই অট’বায়োগ্ৰাফি''&lt;ref&gt;{{cite book |isbn=0-09-174305-2 |first=Evelyn |last=Glennie |title=Good Vibrations: My Autobiography |url=https://archive.org/details/goodvibrationsmy0000glen |publisher=Hutchinson |date=৩ মে ১৯৯০}}&lt;/ref&gt;
* ''লিসেন ৱৰ্ল্ড! ''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Listen World! |url=https://archive.org/details/listenworld0000glen |publisher=Balestier Press |year=২০১৯ |isbn=978-1-911221-64-7}}&lt;/ref&gt;

==শিশু গ্ৰন্থ==
* ''লিচেন: হাউ এভেলিন গ্লেনি, এ ডেফ গাৰ্ল, চেঞ্জড পাৰকাশন''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Listen: How Evelyn Glennie, a Deaf Girl, Changed Percussion |first=Shannon |last=Stocker}}&lt;/ref&gt;

==দূৰদৰ্শন উপস্থিতি==
* ''জিংজিলাছ'' (২০১০)। বিবিচি চেনেল CBeebies-ত প্ৰচাৰিত এপিছ’ড ১৯ (&quot;হাইড এণ্ড ছিক&quot;)-ত টিউবুলাৰ বেলছ বজাই উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00s8y69 |title=BBC – CBeebies Programmes – ZingZillas, Series 1, Hide and Seek |access-date=১০ জুন ২০১৫ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604112352/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00s8y69 |archive-date=৪ জুন ২০১১}}&lt;/ref&gt; আৰু এপিছ’ড ৫০ (&quot;হোয়াৰ্ছ দ্য বাগ?&quot;)-ত ৱাটাৰফোন বজাই উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00wwgs9 |title=ZingZillas – CBeebies |publisher=BBC |access-date=১০ জুন ২০১৫ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110507175949/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00wwgs9 |archive-date=৭ মে ২০১১}}&lt;/ref&gt;

* ''ছেছেমি ষ্ট্ৰীট'' (২০০১)। Oscar the Grouch-ৰ Grouchketeer Trash Band-ৰ সৈতে পাৰকাশন বজাই উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jVw5KawqUIg |title=Sesame Street: Evelyn Glennie Plays the Drums |publisher=YouTube |date=২০ ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৯ |access-date=১০ জুন ২০১৫}}&lt;/ref&gt; ছেছেমি ষ্ট্ৰীটৰ নিয়মীয়া অভিনয়শিল্পী Linda Bove-ৰ সৈতে এটা দৃশ্যতো অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=SyYXMKtGwGQ |title=Sesame Street – Percussion Duet |publisher=YouTube |date=১৮ জানুৱাৰী ২০০৮ |access-date=২৬ মাৰ্চ ২০১৮}}&lt;/ref&gt;

* ''২০১২ ছামাৰ অলিম্পিকছ ওপেনিং চেৰিমনি'' (২৭ জুলাই ২০১২), য’ত তেওঁ ১,০০০ ড্ৰামাৰৰ এটা দলৰ নেতৃত্ব দি ''এণ্ড আই উইল কিছ'' পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Pasternack |first=Sofia |title=Evelyn Glennie on the Olympics Opening Ceremony |website=Tom Tom Magazine |date=১৭ ডিচেম্বৰ ২০১২ |url=https://tomtommag.com/2013/02/evelyn-glennie-on-the-olympics-opening-ceremony/ |access-date=১১ ডিচেম্বৰ ২০২২ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260118082722/https://tomtommag.com/2013/02/evelyn-glennie-on-the-olympics-opening-ceremony/ |archivedate=2026-01-18 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commons}}
* {{Official website|http://www.evelyn.co.uk/}}
*[https://www.ted.com/talks/evelyn_glennie_how_to_truly_listen &quot;How to truly listen&quot; (TED2003)]
* [http://www.bruceduffie.com/glennie.html Evelyn Glennie interview] by Bruce Duffie
* [https://www.youtube.com/watch?v=cJHShG5rJr0 'Ep. 93: Evelyn Glennie, virtuoso percussionist'] by Tigran Arakelyan

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:স্কটলেণ্ড]]
[[শ্ৰেণী:সংগীতজ্ঞ]]
[[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]]</text>
      <sha1>m4z6lxt6wmlvbrwvgsy1xe5zb1jgvg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দিয়ি ইয়াং</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132775</id>
    <revision>
      <id>648644</id>
      <parentid>637241</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9711" sha1="r3j2ckjk3wsakzrr6924loi3aljqdjp" xml:space="preserve">{{Short description|চীনা কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী}}
{{Infobox scientist
| name = দিয়ি ইয়াং
| alma_mater = কাৰ্নেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয় (পি এইচ ডি, ২০১৯),&lt;br&gt;ছাংহাই জিয়াও টং বিশ্ববিদ্যালয় (বি.এছ., ২০১৩)
| doctoral_advisor = ৰবাৰ্ট ই. ক্ৰাউট,&lt;br&gt;এডুৱাৰ্ড হোভি
| awards = ফৰ্বছ ৩০ আণ্ডাৰ ৩০ (২০২১)&lt;br&gt;এন এছ এফ CAREER বঁটা (২০২২)
| field = প্ৰাকৃতিক ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, গণনামূলক ভাষাবিজ্ঞান, গণনামূলক সমাজবিজ্ঞান, সামাজিক কম্পিউটিং
| work_institution = ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (২০২২–),&lt;br&gt;জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি (২০১৯–২০২২)
}}

'''দিয়ি ইয়াং''' (ইংৰাজী: Diyi Yang) এগৰাকী চীনা কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী আৰু ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা। তেওঁ প্ৰাকৃতিক ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, গণনামূলক ভাষাবিজ্ঞান, গণনামূলক সমাজবিজ্ঞান আৰু সামাজিক কম্পিউটিং ক্ষেত্ৰত গৱেষণা কৰে। তেওঁৰ গৱেষণা মূলতঃ মানুহ-কেন্দ্ৰিক কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত, য’ত মানুহ-মানুহ আৰু মানুহ-কম্পিউটাৰ যোগাযোগ উন্নত কৰাৰ বাবে ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ব্যৱস্থা উন্নয়ন কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diyi Yang |url=https://engineering.stanford.edu/people/diyi-yang |access-date=October 16, 2025 |website=Stanford Engineering}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diyi Yang |url=https://www.forbes.com/profile/diyi-yang/?sh=46830b9f60d1 |access-date=February 20, 2024 |website=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diyi Yang |url=https://simons.berkeley.edu/people/diyi-yang |access-date=February 20, 2024 |website=Simons Institute for the Theory of Computing}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Potts |first=Christopher |title=Podcast episode: Diyi Yang |url=https://web.stanford.edu/class/cs224u/podcast/yang/ |access-date=February 20, 2024 |website=CS224U: Natural Language Understanding}}&lt;/ref&gt;

== জীৱনী ==
দিয়ি ইয়াংয়ে ছাংহাই জিয়াও টং বিশ্ববিদ্যালয়ত স্নাতক অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰি ২০১৩ চনত কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানত বিজ্ঞান স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ কাৰ্নেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লেংগুৱেজ টেকন’লজিছ ইনষ্টিটিউটৰ পৰা ২০১৫ চনত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী আৰু ২০১৯ চনত পিএইচডি ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ অধ্যয়নৰ সময়ত প্ৰাকৃতিক ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু সমাজবিজ্ঞানৰ সংযোগস্থলত গৱেষণা কৰে। তেওঁৰ ডক্টৰেল গৱেষণাত যন্ত্ৰ শিক্ষণ, সমাজবিজ্ঞান আৰু সামাজিক মনোবিজ্ঞানৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি গণনামূলক সামাজিক ভূমিকা বুজিবলৈ নতুন এলগৰিদম উন্নয়ন কৰা হৈছিল।

পিএইচডি সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত তেওঁ জৰ্জিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজি কলেজ অৱ কম্পিউটিংত সহকাৰী অধ্যাপিকা হিচাপে যোগ দিয়ে। ২০২২ চনত তেওঁ ষ্টেনফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়লৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু ছ’চিয়েল এণ্ড লেংগুৱেজ টেকন’লজিছ লেবৰেটৰী (SALT Lab)-ৰ নেতৃত্ব দিয়ে। এই গৱেষণা গোটত তেওঁ সামাজিক মাধ্যম, অনলাইন সমাজ আৰু ডিজিটেল যোগাযোগ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Yang|first=Diyi|title=SALT Lab|url=https://nlp.stanford.edu/~diyiy/group.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250920101831/https://nlp.stanford.edu/~diyiy/group.html|archivedate=2025-09-20|access-date=2026-03-04|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== স্বীকৃতি ==
দিয়ি ইয়াং স্ল’ন ৰিচাৰ্চ ফেল’ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 20, 2024 |title=2024 Sloan Research Fellows |url=https://sloan.org/fellowships/2024-Fellows |website=Sloan Foundation }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁ কাভলি ফেল’ হিচাপেও স্বীকৃতি লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2023 Kavli Fellows - News Release |url=https://www.nasonline.org/programs/kavli-frontiers-of-science/news/2023-kavli-fellows.html |access-date=February 20, 2024 |website=National Academy of Sciences |archivedate=February 20, 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220182239/https://www.nasonline.org/programs/kavli-frontiers-of-science/news/2023-kavli-fellows.html |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ মাইক্ৰ’ছফ্ট ৰিচাৰ্চ ফেকাল্টি ফেল’ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=Faculty Fellowship - Microsoft Research |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/academic-program/faculty-fellowship/fellows/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511023910/https://www.microsoft.com/en-us/research/academic-program/faculty-fellowship/fellows/ |archive-date=May 11, 2023 |access-date=February 20, 2024 |website=Microsoft}}&lt;/ref&gt;

২০২০ চনত তেওঁ IEEE কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ “AI's 10 to Watch” তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Subrahmanian|first=V.S.|date=2020-11-01|title=The Future of AI: AI's 10 To Watch|journal=IEEE Intelligent Systems|volume=35|issue=6|pages=3–6|doi=10.1109/mis.2020.3033683|issn=1541-1672|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত তেওঁ ছেমছাং এআই ৰিচাৰ্চাৰ অৱ দ্য ইয়েৰ আৰু ইণ্টেল ৰাইজিং ষ্টাৰ বঁটা লাভ কৰে আৰু সেই বছৰেই তেওঁ ফৰ্বছ ৩০ আণ্ডাৰ ৩০ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=[Samsung AI Forum 2021] Day 1: AI Research for Tomorrow|url=https://news.samsung.com/global/samsung-ai-forum-2021-day-1-ai-research-for-tomorrow|url-status=live|website=Samsung|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101031223/https://news.samsung.com/global/samsung-ai-forum-2021-day-1-ai-research-for-tomorrow |archive-date=2021-11-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel® 2021 Rising Star Faculty Award Recognizes 10 Leading Early-Career Professors|url=https://www.intel.com/content/www/us/en/research/blogs/rising-star-faculty-award-21.html|url-status=live|website=Intel|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914070027/https://www.intel.com/content/www/us/en/research/blogs/rising-star-faculty-award-21.html |archive-date=2021-09-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|editor-last=Knapp|editor-first=Alex|editor2-last=Jennings|editor2-first=Katie|editor3-last=Rosenbaum|editor3-first=Leah|title=Science - Forbes 30 Under 30 2021|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2021/science/|url-status=live|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201162825/https://www.forbes.com/30-under-30/2021/science/ |archive-date=2020-12-01 }}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ== 
*[https://web.archive.org/web/20250909175336/https://nlp.stanford.edu/~diyiy/ Official Website]

[[শ্ৰেণী:চীনৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:কম্পিউটাৰ বিজ্ঞানী]]
[[শ্ৰেণী:বিজ্ঞানী]]</text>
      <sha1>r3j2ckjk3wsakzrr6924loi3aljqdjp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ইশানী শ্ৰেষ্ঠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133282</id>
    <revision>
      <id>648540</id>
      <parentid>597870</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T12:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11245" sha1="bv35rml1sfg7jm977bkpmioodwvjy3x" xml:space="preserve">{{Infobox pageant titleholder
| name                = ইশানী শ্ৰেষ্ঠ
| photo               = Ishani Shrestha for UN Information Centre Nepal.jpg
| caption             = ২০১৮ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ তথ্য কেন্দ্ৰ, নেপালৰ বাবে ইশানী শ্ৰেষ্ঠ
| nationalcompetition = মিছ নেপাল ২০১৩ (বিজয়ী)&lt;br&gt;মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩ (শীৰ্ষ ১০)&lt;br&gt;বিউটি উইথ এ পাৰপাজ (বিজয়ী)
| birth_name          = ইশানী শ্ৰেষ্ঠ
| birth_place         = [[কাঠমাণ্ডু]], [[নেপাল]]
| birth_date          = {{Birth date and age|1991|05|05|df=y}}
| height              = ১.৭৩ মিটাৰ  
| eye_color           = মুগা
| hair_color          = মুগা
| title               = মিছ নেপাল ২০১৩, মিছ নেপাল ৱৰ্ল্ড ২০১৩
| homepage            = http://www.ishanishrestha.com
}}

'''ইশানী শ্ৰেষ্ঠ''' ([[নেপালী]]: इशानी श्रेष्ठ) (জন্ম: ৫ মে' ১৯৯১) এগৰাকী নেপালী টিভি আঁতধৰোঁতা, উদ্যোক্তা, মডেল আৰু সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগিতাৰ খিতাপধাৰী, যিয়ে ২০১৩ চনৰ মিছ নেপাল ৱৰ্ল্ডৰ মুকুট লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&amp;news_id=51822 |title=Ishani Shrestha crowned Miss Nepal World 2013 MYREPUBLICA.com - News in Nepal: Fast, Full &amp; Factual, POLITICAL AFFAIRS, BUSINESS &amp; ECONOMY, SOCIAL AFFAIRS, LIFESTYLE, SPORTS, OPINION, INTERVIEW, INTERNATIONAL, THE WEEK news in English in Nepal |publisher=Myrepublica.com |date=2013-03-20 |access-date=2013-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905113718/http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&amp;news_id=51822 |archive-date=2013-09-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[ইণ্ডোনেছিয়া]]ৰ বালিত অনুষ্ঠিত মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩ প্ৰতিযোগিতাত [[নেপাল]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল, য’ত তেওঁ শীৰ্ষ ১০-ত স্থান লাভ কৰি আৰু 'বিউটি উইথ এ পাৰপাজ' খিতাপ জয় কৰি এক ইতিহাস ৰচনা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ishani+Shrestha+crowned+Fanta+Miss+Nepal+2013&amp;NewsID=370098 |title=Ishani Shrestha crowned Fanta Miss Nepal 2013 - Detail News : Nepal News Portal |publisher=The Himalayan Times |access-date=2013-08-24 |archive-date=2013-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130524080323/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ishani%20Shrestha%20crowned%20Fanta%20Miss%20Nepal%202013&amp;NewsID=370098 |url-status=dead |archivedate=2013-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524080323/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ishani%20Shrestha%20crowned%20Fanta%20Miss%20Nepal%202013&amp;NewsID=370098 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ninja - xinix |url=http://www.sathiz.com/ninja/winner-of-miss-nepal-2013/422 |title=Ishani Shrestha wins Miss Nepal 2013. Winner of Miss Nepal 2013. |4=Nepali Blogger, Nepal Trends, Nepal News, Fashion and Technology |publisher=Sathiz.com |date=2013-02-26 |access-date=2013-08-24 |archive-date=2013-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318035833/http://www.sathiz.com/ninja/winner-of-miss-nepal-2013/422 |url-status=dead |archivedate=2013-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130318035833/http://www.sathiz.com/ninja/winner-of-miss-nepal-2013/422 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন ==
ইশানী শ্ৰেষ্ঠৰ জন্ম আৰু ডাঙৰ-দীঘল নেপালৰ ৰাজধানী কাঠমাণ্ডুত হৈছিল। তেওঁৰ তিনিজন কনিষ্ঠ ভাই-ভনী আছে। তেওঁ কাঠমাণ্ডুৰ ত্ৰিয়োগ হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ আমেৰিকাৰ কলৰাডোৰ বোল্ডাৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে আৰু ২০০৯ চনত ফেয়াৰভিউ হাইস্কুলৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fhsroyalbanner.com/stories/fairview-alum-competes-in-miss-world-2013 |title=Fairview Alum Competes in Miss World 2013 - the Royal Banner |access-date=2017-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731070140/http://www.fhsroyalbanner.com/stories/fairview-alum-competes-in-miss-world-2013 |archive-date=2017-07-31 |url-status=dead |archivedate=2017-07-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731070140/http://www.fhsroyalbanner.com/stories/fairview-alum-competes-in-miss-world-2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তাৰ পিছত তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ কলৰাডোৰ বিজনেছ স্কুলত অধ্যয়ন কৰে।

== শিক্ষা ==
শ্ৰেষ্ঠই কাঠমাণ্ডুৰ ত্ৰিয়োগ হাইস্কুলৰ পৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। তেওঁ কলৰাডোৰ বোল্ডাৰৰ ফেয়াৰভিউ হাইস্কুলৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ কলৰাডো বিজনেছ স্কুলত অধ্যয়ন কৰে। শ্ৰেষ্ঠই কাঠমাণ্ডুৰ পিপলছ ডেন্টাল কলেজত দন্তচিকিৎসা অধ্যয়ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও দ্বিতীয় বৰ্ষতে সেয়া বাদ দিছিল।

== কৰ্মজীৱন ==
শ্ৰেষ্ঠ এতিয়া এগৰাকী সুপৰিচিত সংবাদ মাধ্যমৰ ব্যক্তিত্ব, মডেল আৰু উদ্যোক্তা। তেওঁ নেপালত ৱৰ্ল্ড ৱাইল্ডলাইফ ফাণ্ডৰ (WWF) হৈ তৰুণ সংৰক্ষণ দূত হিচাপেও কাম কৰিছিল।

=== মিছ নেপাল ২০১৩ ===
ইশানীয়ে আমেৰিকাৰ কলৰাডোৰ পৰা আহি মিছ নেপাল ২০১৩ প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, য’ত তেওঁ মিছ নেপাল ৱৰ্ল্ড ২০১৩ খিতাপৰ লগতে মিছ কেটৱাক খিতাপো অৰ্জন কৰিছিল।

=== মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩ ===
ইশানী শ্ৰেষ্ঠক &quot;বিউটি উইথ পাৰপাজ ২০১৩&quot; খিতাপ প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beautywithapurpose.com/en/bwp-winners|title = Miss World}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ উৎকৃষ্ট ভিডিঅ' প্ৰেজেণ্টেশ্যন আৰু সমাজসেৱাৰ বাবে তেওঁক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল। সমাজসেৱাৰ বাবে তেওঁ নেপালৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহ ভ্ৰমণ কৰি মানুহৰ মাজত মুখৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা (Oral Hygiene) সম্পৰ্কে সজাগতা বৃদ্ধি কৰিছিল। মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩-ত নিজৰ দেশৰ সাংস্কৃতিক নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰাৰ সুযোগ পোৱা এঘাৰগৰাকী প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত ইশানী অন্যতম আছিল। তেওঁ ‘ডান্স অফ দ্য ৱৰ্ল্ড’ত &quot;মাইতি ঘৰ&quot; গীতটোত সুন্দৰ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। প্ৰতিযোগিতাখনত তেওঁ মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩-ৰ মাল্টি মিডিয়া শিতানত দ্বিতীয় ৰানাৰ আপ হোৱাৰ লগতে আন কেইবাখনো প্ৰতিযোগিতাত চূড়ান্ত প্ৰতিযোগী আছিল।

তেওঁ মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩-ত 'দ্য পিপলছ চেম্পিয়ন' (মাল্টিমিডিয়া) খিতাপৰ বাবেও দ্বিতীয় ৰানাৰ আপ হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.missworld.com/News/2013-09-27/Challenge-Winners-Announced/ |title=Challenge Winners Announced! |access-date=2013-09-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930114615/http://www.missworld.com/News/2013-09-27/Challenge-Winners-Announced/ |archive-date=2013-09-30 }}&lt;/ref&gt; ইশানী শ্ৰেষ্ঠ মিছ ৱৰ্ল্ড ২০১৩-ৰ শীৰ্ষ ১০ গৰাকী চূড়ান্ত প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত আছিল; যিটো আছিল সেই সময়লৈকে কোনো নেপালী প্ৰতিযোগীয়ে লাভ কৰা সৰ্বোচ্চ স্থান।

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [https://web.archive.org/web/20130323104748/http://ishanishrestha.com/ ইশানী শ্ৰেষ্ঠৰ আধিকাৰিক ৱেবছাইট]
* [https://web.archive.org/web/20130323002221/http://thehimalayantimes.com/missnepal2013/includes/profile.php?MC=MjEw&amp;SC=MjI1&amp;code=SXNoYW5pIFNocmVzdGhh মিছ নেপাল ২০১৩-ৰ প্ৰফাইল]

{{S-start}}
{{S-ach}}
{{Succession box

| before= সৃষ্টি শ্ৰেষ্ঠ&lt;br&gt;({{Flag|Nepal}})
| title= মিছ নেপাল ৱৰ্ল্ড

| years=২০১৩
| after= চুবিন লিম্বু&lt;br&gt;({{Flag|Nepal}})
}}
{{s-bef|before = ৱানিয়া মিশ্ৰ&lt;br&gt;({{Flag|India}})}}
{{s-ttl|title = মিছ ৱৰ্ল্ড, বিউটি উইথ এ পাৰপাজ|years = ২০১৩}}
{{s-inc}}
{{S-end}}

[[শ্ৰেণী:নেপালৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:সৌন্দৰ্য প্ৰতিযোগী]]</text>
      <sha1>bv35rml1sfg7jm977bkpmioodwvjy3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চেজ চুই ৱাণ্ডাৰ্ছ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135917</id>
    <revision>
      <id>648627</id>
      <parentid>598513</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14423" sha1="mjd7k0odc3p500y69zcozxra9f35ful" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = চেজ চুই ৱাণ্ডাৰ্ছ
| image = Chase sui wonders 2021 1.jpg
| caption = ২০২১ চনত ৱাণ্ডাৰ্ছ
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|1996|5|21}}
| birth_place = ব্লুমফিল্ড হিলছ, মিছিগান, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]
| relatives = আন্না চুই (মাহীক)
| education = হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়
| occupation = অভিনেত্ৰী
| years_active = ২০০৯–বৰ্তমান
}}

'''চেজ চুই ৱাণ্ডাৰ্ছ''' ([[ইংৰাজী]]: Chase Sui Wonders; জন্ম: ২১ মে', ১৯৯৬)&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Edwards |first=Hermione |title=Who Is Chase Sui Wonders, Pete Davidson's On-Screen Love Interest? |url=https://www.harpersbazaararabia.com/culture/celebrity/who-is-chase-sui-wonders-pete-davidsons-on-screen-love-interest |access-date=23 May 2024 |magazine=Harper's Bazaar |date=21 December 2022}}&lt;/ref&gt; এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন অভিনেত্ৰী। তেওঁ এইচবিঅ’ মেক্স ধাৰাবাহিক ''জেনেৰেচন''ত (২০২১) ৰাইলি, হৰৰ-কমেডী ছবি ''বডিজ বডিজ বডিজ''ত (২০২২) এমা, এপল টিভি প্লাছৰ ব্যংগাত্মক কমেডী ধাৰাবাহিক ''দ্য ষ্টুডিঅ’''ত (২০২৫) কুইন হেকেট আৰু শ্লেচাৰ ছবি ''আই নো হোৱাট ইউ ডিড লাষ্ট ছামাৰ''ত (২০২৫) এভা ব্ৰাক্সৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত। 

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন ==
ৱাণ্ডাৰ্ছৰ জন্ম মিছিগানৰ ব্লুমফিল্ড হিলছত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ চীনা বংশোদ্ভূত আৰু মাতৃ ইউৰোপীয় বংশোদ্ভূত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.whowhatwear.com/chase-sui-wonders-interview|title=Introducing Chase Sui Wonders, Star of HBO Max's New Must-Watch Series|work=Who What Wear|date=March 12, 2021|accessdate=February 9, 2022|first=Jessica|last=Baker|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063405/https://www.whowhatwear.com/chase-sui-wonders-interview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; তেওঁ আমেৰিকান ফেশ্বন ডিজাইনাৰ আন্না চুইৰ ভতিজী।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/anna-sui-chase-sui-wonders-aspiring-model|title=Chase Sui Wonders, Anna Sui's Niece, Is a Harvard-Educated Comedy Buff and Aspiring Actress|work=[[W (magazine)|W]]|first=Emilia|last=Petrarca|date=May 23, 2017|accessdate=February 9, 2022|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063402/https://www.wmagazine.com/story/anna-sui-chase-sui-wonders-aspiring-model|url-status=live}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ডেট্ৰইটৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ ক্ৰেনব্ৰুক স্কুলত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা 'মেগনা কাম লাউড' সন্মানেৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.hudl.com/profile/3588387/Chase-Sui-Wonders | title=Chase Sui Wonders on Hudl }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; তাত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ অধ্যয়ন আৰু নিৰ্মাণক মূল বিষয় হিচাপে লৈছিল আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ হাস্যৰসাত্মক আলোচনী ''দ্য হাৰ্ভাৰ্ড লেম্পুন''ৰ বাবে লিখা-মেলা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nylon.com/entertainment/chase-sui-wonders-generation-inerview|title=Chase Sui Wonders Goes Back to High School on 'Generation'|work=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|accessdate=February 9, 2022|date=October 3, 2021|first=Lauren|last=McCarthy|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063404/https://www.nylon.com/entertainment/chase-sui-wonders-generation-inerview|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== কেৰিয়াৰ ==
ৱাণ্ডাৰ্ছে ২০০৯ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''এ ট্ৰিভিয়েল এক্সক্লুজন''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ লগতে ইয়াৰ সহ-পৰিচালক আৰু মুখ্য চিত্ৰনাট্যকাৰ হিচাপে নিজৰ চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mn2s.com/booking-agency/talent-roster/chase-sui-wonders/|title=Chase Sui Wonders|work=MN2S|accessdate=February 9, 2022|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063404/https://mn2s.com/booking-agency/talent-roster/chase-sui-wonders/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০১৫ চনত ''লাষ্ট মাইগ্ৰেচন'' নামৰ এখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা আৰু ৰচনা কৰিছিল। ২০১৯ চনত তেওঁ মনোবৈজ্ঞানিক হৰৰ ছবি ''ডেনিয়েল ইজ নট ৰিয়েল''ত মাকায়লাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://flaunt.com/content/chase-sui-wonders-the-future-experience|title=Chase Sui Wonders {{!}} Let That State of Mind Flow|work=Flaunt|first=Constanza Falco|last=Raez|date=August 13, 2021|accessdate=February 9, 2022|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063402/https://flaunt.com/content/chase-sui-wonders-the-future-experience|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ৱাণ্ডাৰ্ছে ২০২০ চনত চফিয়া কোপোলাৰদ্বাৰা পৰিচালিত কমেডী-ড্ৰামা ছবি ''অন দ্য ৰকছ''ত এটা সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thelovemagazine.co.uk/article/anna-suis-niece-is-set-to-make-a-major-breakthrough-in-2020-starring-in-sofia-coppolas-drama|title=Anna Sui's niece is set to make a major breakthrough in 2020 starring in Sofia Coppola's drama|work=[[Love (magazine)|Love]]|first=Harriet|last=Verney|date=February 11, 2020|accessdate=February 9, 2022|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063409/https://www.thelovemagazine.co.uk/article/anna-suis-niece-is-set-to-make-a-major-breakthrough-in-2020-starring-in-sofia-coppolas-drama|url-status=live|archivedate=February 9, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220209063409/https://www.thelovemagazine.co.uk/article/anna-suis-niece-is-set-to-make-a-major-breakthrough-in-2020-starring-in-sofia-coppolas-drama|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত তেওঁ এইচবিঅ’ মেক্সৰ ড্ৰামেডী টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''জেনেৰেচন''ত ৰাইলি নামৰ এগৰাকী স্বাৱলম্বী হাইস্কুলীয়া ছাত্ৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2019/09/generation-lena-dunham-justice-smith-chloe-east-michael-johnston-uly-schlesinger-haley-sanchez-nava-mau-nathanya-alexander-lukita-maxwell-chase-sui-wonders-sam-trammell-hbo-max-1202744665/|title='Generation': Justice Smith, Chloe East and 8 More Join Lena Dunham-Produced HBO Max Dramedy|work=[[Deadline Hollywood]]|date=September 25, 2019|accessdate=February 9, 2022|first=Dino-Ray|last=Ramos|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063408/https://deadline.com/2019/09/generation-lena-dunham-justice-smith-chloe-east-michael-johnston-uly-schlesinger-haley-sanchez-nava-mau-nathanya-alexander-lukita-maxwell-chase-sui-wonders-sam-trammell-hbo-max-1202744665/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত ৱাণ্ডাৰ্ছে ''ভোগ চাইনা'' আলোচনীৰ সৈতে লগ লাগি ''ৱেক'' নামৰ এখন চুটি ছবি ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰে য’ত তেওঁ নিজে আৰু চাৰ্লছ মেল্টনে অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://wherever-i-look.com/movies/short/wake-2022-review-summary-with-spoilers|title=Wake (2022) – Review/ Summary (with Spoilers)|work=Wherever I Look|date=January 30, 2022|accessdate=February 9, 2022|author=Amari|archive-date=February 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063409/https://wherever-i-look.com/movies/short/wake-2022-review-summary-with-spoilers|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০২১ চনৰ মে' মাহত ৱাণ্ডাৰ্ছে হেলিনা ৰেইনৰদ্বাৰা পৰিচালিত ব্যংগাত্মক শ্লেচাৰ ছবি ''বডিজ বডিজ বডিজ''ত অভিনয় কৰিবলৈ সুযোগ পায়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2021/05/lee-pace-rachel-sennott-chase-sui-wonders-conner-omalley-a24-bodies-bodies-bodies-1234754120/|title=Lee Pace, Rachel Sennott, Chase Sui Wonders, and Conner O'Malley Join A24 Slasher Pic 'Bodies, Bodies, Bodies'|work=Deadline Hollywood|first=Justin|last=Kroll|date=May 11, 2021|accessdate=February 9, 2022|archive-date=September 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914221128/https://deadline.com/2021/05/lee-pace-rachel-sennott-chase-sui-wonders-conner-omalley-a24-bodies-bodies-bodies-1234754120/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ছবিখন ২০২২ চনৰ ১৪ মাৰ্চত 'চাউথ বাই চাউথৱেষ্ট'ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। ২০২১ চনৰ অক্টোবৰত তেওঁ ডায়েন ক্ৰুগাৰ আৰু হেংক আজাৰিয়াৰ সৈতে নীল লাবুটৰ ছবি ''আউট অফ দ্য ব্লু''ত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://variety.com/2021/film/global/neil-labute-out-of-the-blue-chase-sui-wonders-1235097497/ |title=Neil LaBute's 'Out of The Blue' Rounds Out Cast With Chase Sui Wonders, WestEnd Films Boards Sales – AFM (EXCLUSIVE) |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |first=Manori |last=Ravindran |date=October 26, 2021 |accessdate=February 9, 2022 |archive-date=February 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220209063403/https://variety.com/2021/film/global/neil-labute-out-of-the-blue-chase-sui-wonders-1235097497/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনৰ জানুৱাৰীত একে নামৰ কিতাপৰ ওপৰত আধাৰিত এপল টিভি প্লাছৰ ধাৰাবাহিক ''চিটি অন ফায়াৰ''ত তেওঁক মুখ্য চৰিত্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2022/tv/news/city-on-fire-series-apple-chase-sui-wonders-1235157851/|title='City on Fire' Series at Apple Casts Chase Sui Wonders (EXCLUSIVE)|work=Variety|first=Joe|last=Otterson|date=January 19, 2022|accessdate=February 9, 2022|archive-date=February 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০২৫ চনত তেওঁ এপল টিভি প্লাছৰ কমেডী ধাৰাবাহিক ''দ্য ষ্টুডিঅ’''ত কুইন হেকেটৰ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2024/03/seth-rogen-the-studio-apple-tv-1235867843/|title=Catherine O'Hara, Kathryn Hahn, Ike Barinholtz &amp; Chase Sui Wonders To Star In Seth Rogen's Movie Studio Comedy Series For Apple|work=Deadline Hollywood|date=March 25, 2024|accessdate=May 26, 2025|first=Peter|last=White}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ কেইবাটাও বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiewire.com/awards/results/gotham-tv-awards-2025-nominees-1235119003/|title='Adolescence' and 'The Pitt' Lead 2025 Gotham TV Awards Nominations: Get the Full List|work=IndieWire|date=April 29, 2025|accessdate=May 26, 2025|first=Samantha|last=Bergeson}}&lt;/ref&gt; ২০২৫ চনৰ ৩১ জুলাইত কেন্দ্ৰিক লামাৰৰ ক্ৰিয়েটিভ এজেন্সী 'পিজিল্যাং'-এ তেওঁলোকৰ নতুন শাখা মুকলিৰ কথা ঘোষণা কৰে আৰু সেই ঘোষণাৰ সৈতে এখন চুটি ছবি ''দ্য এজেন্সী'' মুকলি কৰা হয় য’ত ৱাণ্ডাৰ্ছে অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-07-31 |title=Kendrick Lamar's pgLang Launches Global Creative Agency: Project 3 Agency |url=https://hypebeast.com/2025/7/kendrick-lamar-pglang-global-creative-agency-project-3-info |website=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|3681769}}

[[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]]
[[শ্ৰেণী:মডেল]]
[[শ্ৰেণী:চিত্ৰনাট্য লেখক]]</text>
      <sha1>mjd7k0odc3p500y69zcozxra9f35ful</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>দ্বীপান্বিতা কলিতা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136944</id>
    <revision>
      <id>648656</id>
      <parentid>609999</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17785" sha1="5j5msga1ooonzq6fwgl0fgb1hfc5mfw" xml:space="preserve">{{Featured article}}
{{Infobox military person
| name                = দ্বীপান্বিতা কলিতা&lt;br /&gt;Dwipannita Kalita
| birth_date          = {{birth year and age|1989}}
| birth_place         = [[ঢেকীয়াজুলি]], [[শোণিতপুৰ]], [[অসম]], ভাৰত
| death_date          =
| death_place         =
| image               = দ্বীপান্বিতা কলিতা.jpg
| caption             =
| nickname            =
| allegiance          = {{flag|India}}
| branch              = [[ভাৰতীয় সেনা]]
| serviceyears        = ২০২০–বৰ্তমানলৈকে
| rank                = মেজৰ
| unit                = পেৰাচুট মেডিকেল ৰেজিমেণ্ট, সেনাবাহিনী মেডিকেল কৰ্পচ
| commands            =
| battles             =
| awards              = পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ&lt;br/&gt;মেৰুণ বেৰট
| spouse              = ডা: চাৰং মেট (বি: ২০১৯)
| relations           =
| laterwork           =
| alma_mater          = [[দৰং মহাবিদ্যালয়]]&lt;br/&gt; এমবিবিএছ(ফিলিপিনছ)
| website             =
}}

'''দ্বীপান্বিতা কলিতা''' ({{Lang-en|Dwipannita Kalita}}, জন্ম: প্ৰায় ১৯৮৯) হৈছে [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ এগৰাকী চিকিৎসা বিষয়া তথা [[অসম]] ৰাজ্যৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা পেৰাট্ৰুপাৰ। তেওঁ [[আগ্ৰা]]ত থকা ভাৰতীয় সেনাৰ ক্ষেত্ৰস্থলীত উৰণ প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰি ২০২৩ চনত ৩৪ বছৰ বয়সত পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ আৰু মেৰুণ বেৰেট লাভ কৰে। &lt;ref name=&quot;ssbcrack1&quot;&gt;{{cite web |title=Meet Major Dwipannita Kalita: The Army Doctor Who Became Assam's First Female Paratrooper |url=https://shop.ssbcrack.com/blogs/blog/meet-major-dwipannita-kalita-the-army-doctor-who-became-assam-s-first-female-paratrooper |publisher=SSBCrack |year=2025 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মেজৰ পদবীলৈ উন্নীত হোৱা দ্বীপান্বিতা কলিতা ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ ফেমিনা ইণ্ডিয়া আলোচনীৰ [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱস]]ৰ বিশেষ সংস্কৰণৰ প্ৰচ্ছদত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল, য’ত ভাৰতীয় সেনাৰ দহগৰাকী মহিলা বিষয়াক সন্মান জনোৱা হৈছিল৷ সংখ্যাটোৰ থিম (বিষয়বস্তু) আছিল -ইন দ্য লাইন অৱ ডিউটি'।&lt;ref name=&quot;sentinel&quot;&gt;{{cite news |title=Assam's First Female Paratrooper, Major Dwipannita Kalita Graces The Cover of Femina India |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assams-first-female-paratrooper-major-dwipannita-kalita-graces-the-cover-of-femina-india |newspaper=The Sentinel |date=7 August 2025 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==
অসমৰ [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাৰ [[ঢেকীয়াজুলি]]ত দ্বীপন্বিতা কলিতাৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ গৃহ চহৰৰ দেৱেন্দ্ৰ গ্ৰীণ গ্ৰ'ভ ইংৰাজী বিদ্যালয়ত স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ[[দৰং মহাবিদ্যালয়|ৰং কলেজ]]ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;netday&quot;&gt;{{cite news |title=Major Dr Dwipannita Kalita Scripts History as Assam's First Woman Paratrooper |url=https://northeasttoday.in/northeast/major-dr-dwipannita-kalita-scripts-history-as-assams-first-woman-paratrooper/ |newspaper=Northeast Today |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ফিলিপাইন|ফিলিপাইনছ]]ত এম বি বি এছ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ আৰু বিদেশত উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি তেওঁ এনে কৃতিত্ব অৰ্জন কৰা শোণিতপুৰ জিলাৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ সামৰিক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই অঞ্চলটোৰ যুৱতীসকলৰ বাবে এগৰাকী প্ৰেৰণাদায়ী ব্যক্তিত্ব হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;ssbcrack2&quot;&gt;{{cite web |title=Major Dwipannita Kalita: Assam's Trailblazing Female Paratrooper and Military Doctor |url=https://shop.ssbcrack.com/blogs/blog/major-dwipannita-kalita-assams-trailblazing-female-paratrooper-and-military-doctor |publisher=SSBCrack |year=2025 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

==কৰ্মজীৱন==

===অসামৰিক চিকিৎসা সেৱাত===
এম বি বি এছ আৰু ইণ্টাৰ্ণশ্বিপ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত দ্বীপান্বিতা কলিতা ভাৰতলৈ উভতি আহি দীন দয়াল হাস্পতালকে ধৰি [[নতুন দিল্লী]]ত অসামৰিক চিকিৎসক হিচাপে কাম কৰে। উচ্চ চাপৰ পৰিৱেশ আৰু জটিল গোচৰ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে পৰিচিত বিভাগ জৰুৰীকালীন চিকিৎসা আৰু [[প্ৰসূতি]] আৰু [[স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান|স্ত্ৰীৰোগ]] বিজ্ঞানত তেওঁ বাস্তৱজ্ঞানসম্পন্ন ক্লিনিকেল অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। এই অসামৰিক চিকিৎসা অভিজ্ঞতাই পিছলৈ তেওঁৰ সামৰিক কেৰিয়াৰৰ ভেটি হিচাপে কাম কৰিছিল৷&lt;ref name=&quot;ssbcrack3&quot;&gt;{{cite web |title=Meet Major Dwipannita Kalita: Assam's First Female Paratrooper Who Broke Every Barrier |url=https://www.ssbcrack.com/2026/05/meet-major-dwipannita-kalita-assams-first-female-paratrooper-who-broke-every-barrier.html |publisher=SSBCrack |year=2026 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

===ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ===
২০১৯ চনত কলিতাই সেনা চিকিৎসা কৰ্পছৰ এজন বিষয়া ডাঃ চৰং মেটেৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।&lt;ref name=&quot;ssbcrack1&quot;/&gt; ২০২০ চনত ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত মহিলাসকলৰ বাবে যোগ্যতাৰ মাপকাঠী সম্প্ৰসাৰণ কৰা সংশোধিত চৰকাৰী নীতি-নিয়মৰ পিছত কলিতাই দেশজুৰি ১০০ গৰাকীতকৈ অধিক আবেদনকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল আৰু সেনা চিকিৎসা কৰ্পছত কেপ্তেইন (চিকিৎসা বিষয়া) হিচাপে কমিচনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ত্ৰিশ-অনুৰ্ধ বিবাহিতা মহিলা হিচাপে তেওঁৰ সক্ৰিয় সেৱাত প্ৰৱেশ কৰাৰ সফলতাই সামৰিক বাহিনীত বয়স, লিংগ আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ সম্পৰ্কে থকা প্ৰচলিত সামাজিক ধাৰণাসমূহৰ বিপৰীত এক নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;ssbcrackexams&quot;&gt;{{cite web |title=Assam's Major Dr. Dwipannita Kalita Becomes First Female Paratrooper from the State |url=https://ssbcrackexams.com/assams-major-dr-dwipannita-kalita-becomes-first-female-paratrooper-from-the-state/ |publisher=SSBCrack Exams |year=2025 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

===পেৰাট্ৰুপাৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু অৰ্হতা===
২০২৩ চনত ৩৪ বছৰ বয়সত কলিতাই আগ্ৰাৰ ভাৰতীয় সেনাৰ সুবিধাত অনুষ্ঠিত পেৰাট্ৰুপাৰ আৰু এয়াৰবৰ্ণ প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীত স্বেচ্ছাসেৱী হিচাপে কাম কৰিছিল। ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত শাৰীৰিক আৰু মানসিকভাৱে আটাইতকৈ চাহিদাপূৰ্ণ পাঠ্যক্ৰমৰ ভিতৰত এই পাঠ্যক্ৰম বিবেচিত হৈছে।&lt;ref name=&quot;assamfront&quot;&gt;{{cite web |title=Major Dwipannita Kalita Leads Femina's Cover Honouring Women Warriors of the Indian Army |url=https://assamfront.com/assam/major-dwipannita-kalita-leads-feminas-cover-honouring-women-warriors-of-the-indian-army/60582/ |publisher=Assam Front |year=2025 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

সফলতাৰে কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত দ্বীপান্বিতা কলিতাই পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ আৰু মেৰুণ বেৰেট (এলিট এয়াৰবৰ্ণ অৰ্হতাৰ প্ৰতীক) লাভ কৰি অসমৰ পৰা প্ৰথমগৰাকী পেৰাট্ৰুপাৰ হোৱাৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰে।&lt;ref name=&quot;ssbcrack1&quot;/&gt; তাৰ পিছত তেওঁ পেৰাচুট মেডিকেল ৰেজিমেণ্টত যোগদান কৰে, যিটো বিশেষ ইউনিটে আকাশমাৰ্গ আৰু যুদ্ধ অভিযানত চিকিৎসা সহায় আগবঢ়োৱাৰ বাবে দায়বদ্ধ, য'ত ক্ষেত্ৰ চিকিৎসালয় স্থাপন আৰু দূৰৱৰ্তী বা শত্ৰুতাপূৰ্ণ পৰিৱেশত জৰুৰীকালীন আঘাতৰ যত্ন লোৱা আদিও অন্তৰ্ভুক্ত৷&lt;ref name=&quot;ssbcrack2&quot;/&gt;

এই ৰেজিমেণ্টৰ চিকিৎসা বিষয়াসকলে উন্নত চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰ সৈতে অভিজাত যুদ্ধ-সহায়ক ইউনিটৰ শাৰীৰিক আৰু কাৰ্য্যকৰী দাবীৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাব লাগিব, আকাশী সৈন্যৰ সৈতে কাম কৰিব লাগিব আৰু ক্ষেত্ৰৰ পৰিস্থিতিত সংকট পৰিচালনা কৰিব লাগিব।&lt;ref name=&quot;ssbcrack2&quot;/&gt;

==স্বীকৃতি আৰু সন্মান==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! বৰ্ষ !! স্বীকৃতি !! সৱিশেষ
|-
| ২০২৩ || পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ আৰু মেৰুন বেৰেট || ভাৰতীয় সেনাৰ সুবিধা কেন্দ্ৰ, আগ্ৰাত বিমানবন্দী প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত পুৰস্কৃত; পেৰাট্ৰুপাৰ হিচাপে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা অসমৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা&lt;ref name=&quot;ssbcrack1&quot;/&gt;
|-
| জানুৱাৰী ২০২৫ || মেজৰলৈ পদোন্নতি (ভাৰত)|| ভাৰতীয় সেনাৰ পেৰাচুট মেডিকেল ৰেজিমেণ্টত পদোন্নতি&lt;ref name=&quot;ssbcrack1&quot;/&gt;
|-
| আগষ্ট ২০২৫ || '' ফেমিনা ইণ্ডিয়া'' প্ৰচ্ছদত অন্তৰ্ভুক্ত || স্বাধীনতা দিৱসৰ বিশেষ সংস্কৰণ: '''In the Line of Duty'' — ভাৰতীয় সেনাৰ দহগৰাকী মহিলা বিষয়াক সম্বৰ্ধনা জনায়&lt;ref name=&quot;sentinel&quot;/&gt;
|}

অসমৰ বিধায়ক [[অশোক সিংহল]]য়ে ৰাজহুৱাভাৱে তেওঁৰ এই কৃতিত্বৰ প্ৰশংসা কৰে: {{quote|গৌৰৱ অনুভৱ কৰিছোঁ যে ঢেকীয়াজুলিৰ কন্যা তথা অসমৰ প্ৰথম মহিলা পেৰাট্ৰুপাৰ মেজৰ দ্বীপান্বিতা কলিতাক ফেমিনা ইণ্ডিয়াৰ কভাৰত কৰ্ণেল ছফিয়া কুৰেশ্বী আৰু ভাৰতীয় সেনাৰ আন ৮ গৰাকী বীৰ বীৰাংগানৰ সৈতে দেখুওৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;sentinel&quot;/&gt;}}

উল্লেখ্য যে, তেওঁক আনসকলৰ লগতে কৰ্ণেল [[ছফিয়া কুৰেশ্বি]]ৰ কাষত কভাৰত দেখা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;sentinel&quot;/&gt;

==উত্তৰাধিকাৰ==
দ্বীপান্বিতা কলিতাৰ জীৱন আৰু সাফল্য সামৰিক সেৱাৰ প্ৰেক্ষাপটত [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মহিলা]]সকলৰ বাবে এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। &lt;ref name=&quot;rongili&quot;&gt;{{cite web |title=Breaking barriers, defying norms: The trailblazing journey of Major Dwipannita Kalita, Assam's first female paratrooper |url=https://rongilibarta.com/breaking-barriers-defying-norms-the-trailblazing-journey-of-major-dwipannita-kalita-assams-first-female-paratrooper-heramba-nath/ |publisher=Rongili Barta |year=2025 |access-date=19 May 2026}}&lt;/ref&gt;

তেওঁৰ এই কৃতিত্বক সৰু চহৰৰ আকাংক্ষীসকলৰ বাবে আৰু সামাজিক সন্দেহৰ সন্মুখীন হোৱা প্ৰতিগৰাকী মহিলাৰ বাবে এক বাৰ্তা হিচাপে অভিহিত কৰা হৈছে। তেওঁ উপাৰ্জন কৰা মেৰুন বেৰেটক প্ৰতীকীভাৱে কেৱল ব্যক্তিগত সন্মান নহয়, বৰঞ্চ জীৱনৰ যিকোনো পৰ্যায়তে নতুন অধ্যায় আৰম্ভ কৰাৰ সাহসৰ জৰিয়তে অসাধাৰণ জীৱন গঢ় দিয়া হয় বুলি কোৱা হৈছে।&lt;ref name=&quot;rongili&quot;/&gt;
==ব্যক্তিগত জীৱন==
দ্বীপান্বিতা কলিতাই সামৰিক কৰ্তব্যৰ বাহিৰে অনুশাসিত ফিটনেছ ৰুটিন বজাই ৰাখে৷ তেওঁ ফুলনি, ৰন্ধা-বঢ়া, জাজ সংগীত শুনাকে ধৰি আন কিছুমান ৰাপ প্ৰতিপালন কৰে। &lt;ref name=&quot;ssbcrack1&quot;/&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

==বাহ্য়িক সংযোগ==
* [https://northeasttoday.in/northeast/major-dr-dwipannita-kalita-scripts-history-as-assams-first-woman-paratrooper/ Northeast Today profile]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assams-first-female-paratrooper-major-dwipannita-kalita-graces-the-cover-of-femina-india The Sentinel – Femina India cover feature]
* [https://rongilibarta.com/breaking-barriers-defying-norms-the-trailblazing-journey-of-major-dwipannita-kalita-assams-first-female-paratrooper-heramba-nath/ Rongili Barta feature]
{{DEFAULTSORT:Kalita, Dwipannita}}

[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সেনাৰ জোৱান]]</text>
      <sha1>5j5msga1ooonzq6fwgl0fgb1hfc5mfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>টেইছপিডছ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137112</id>
    <revision>
      <id>648636</id>
      <parentid>631965</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T23:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8705" sha1="fc1t3oay4v4ll92kpdatw2raeqtp70j" xml:space="preserve">{{Short description|Ancient Persian dynasty descended from Teispes}}
'''টেইছপিড ({{lang-en|Teispids}}) ''' (টেইস্পেছৰ বংশধৰ) (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭ শতিকাৰ মাজভাগৰপৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫২২ চনলৈকে) আচেমেনীড বংশৰ লৌহ যুগৰ যুগৰ শাখা আছিল, মূলতঃ প্ৰাচীন আনছানত, দক্ষিণ জাগ্ৰ'ছত শাসন কৰিছিল। পিছলৈ দ্বিতীয় চাইৰাছৰ অধীনত এই বংশৰ সাম্ৰাজ্য সম্প্ৰসাৰিত হয়; তেওঁ দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়াৰ এটা বিশাল অঞ্চল জয় কৰিছিল আৰু পিছলৈ প্ৰথম দাৰিয়াছৰ ৰাজত্বকালত আচেমেনিড সাম্ৰাজ্য নামেৰে পৰিচিত হোৱা সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। টেইস্পেছ আছিল এই বংশৰ নামেৰে জনাজাত পূৰ্বপুৰুষ আৰু প্ৰতিষ্ঠাপক; ইয়াৰ উপৰি এই বংশত প্ৰথম চাইৰাছ, প্ৰথম কেম্বিজ, দ্বিতীয় চাইৰাছ, দ্বিতীয় কেম্বিছ আৰু বাৰ্ডিয়াও আছিল। {{sfn|Stronach|1997|p=38}}

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় সহস্ৰাব্দৰ সময়ত আনছান ইলামাইট সাম্ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। নব্য ইলামাইট যুগত ইলামাইট সাম্ৰাজ্য দুৰ্বল হৈ পৰিল আৰু আনছান ইয়াৰ ওপৰত কম নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰিল; নব্য ইলামাইট ৰজাসকলে আনছানৰ ওপৰত নিজৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰিব নোৱাৰিলে আৰু বৃহৎসংখ্যক ইৰাণী জনগোষ্ঠীয়ে এই অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিলে। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৪৬ চনত নৱ-অচূৰীয়া সাম্ৰাজ্যই ইলাম ৰাজধানী চুছাক বৰ্খাস্ত কৰি ইলাম সাম্ৰাজ্যৰ অন্ত পেলায়। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ কোনোবা এটা সময়ত টেইছপেছৰ নেতৃত্বত আনছান এখন স্বাধীন ৰাজ্যত পৰিণত হয়। পিয়েৰ ব্ৰায়াণ্টে আনছান ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাক এই প্ৰসংগত ৰাখিছে, টেইস্পেছৰ ৰাজাৰোহনক খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৩৫ চনৰ আশে-পাশে ৰাখিছে। {{sfn|Briant|2002|pp=17-18}}

বেবিলনৰ শিলালিপি চাইৰাছ চিলিণ্ডাৰত আনছানৰ ৰজাসকলৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত বংশাৱলী সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। ইয়াত মহান চাইৰাছলৈকে ৰজাসকলৰ বংশৰ তথ্য তলত দিয়া ক্ৰমত উল্লেখ কৰা হৈছে: টেইস্পেছ – প্ৰথম চাইৰাছ – প্ৰথম কেম্বিছেছ – দ্বিতীয় চাইৰাছ; আৰু ইয়াৰ উপৰি কোৱা হৈছে যে মহান চাইৰাছৰ আগতে তেওঁলোকৰ সমগ্ৰ ৰাজ্য আছিল আনছান, যিখন বৰ্তমান ফাৰ্চ প্ৰদেশৰ মেৰবাদশাটৰ ওচৰৰ সমভূমি।{{sfn|Briant|2002|p=17}} ইয়াত আচেমেনিডৰ কথা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; আনহাতে পিছৰ বংশাৱলী—মহান দাৰিয়াছৰ বেহিষ্টুন শিলালিপিত দিয়া—আখামেনিড টেইস্পেছৰ পিতৃ আৰু আনছানৰ প্ৰথম ৰজা আছিল। {{sfn|Briant|2002|p=16}}

টেইছপিড বংশৰ পিছত আচেমেনিড বংশৰ শাসকে ৰাজত্ব কৰে। আচেমেনিড বংশৰ প্ৰথম দাৰিয়াছে টেইছপিড বংশৰ শেষৰ সদস্যসকলক হত্যা কৰি সিংহাসন দখল কৰে। মাৰিয়া ব্ৰ’ছিয়াছ আৰু ব্ৰুচ লিংকনৰ মতে, ডাৰিয়াছে সিংহাসনৰ দাবীক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ এজন উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ জৰিয়তে নিজৰ বংশক টেইছপিড ৰজাসকলৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁ এনে ধাৰণা সৃষ্টি কৰিছিল যে তেওঁলোক আচেমেনিড। তেওঁ এই কামটো শিলালিপিৰ জৰিয়তে কৰিছিল। তেওঁ পাছাৰ্গাডে শিলালিপি (CMa)ত দ্বিতীয় চাইৰাছক আচেমেনাইড বংশৰ সদস্য বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫১০ চনৰ আশে-পাশে থকা এই সকলোবোৰ শিলালিপিত বাৰে বাৰে লিখা আছে: &quot;মই ৰজা চাইৰাছ, এজন আচেমেনিড।&quot; বেহিষ্টুন শিলালিপিত দাৰিয়াছে টেইস্পেছ নামৰ এজন সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষ আৰু আকেমেনেছ নামৰ কাল্পনিক পূৰ্বপুৰুষৰ জৰিয়তে ৰাজকীয় শাসকৰ দ্বৈত বংশৰ প্ৰতিচ্ছবি সৃষ্টি কৰিছিল।{{sfn|Brosius|1998|pp=14-15}} {{sfn|Lincoln|2007|pp=4-5}}

==তথ্যৰ উৎস==
{{reflist}}

==গ্ৰন্থপঞ্জী==

* {{cite book |last=Briant |first=Pierre |translator-last=Daniels |translator-first=Peter T. |year=2002 |title=From Cyrus to Alexander: a history of the Persian Empire |url=https://archive.org/details/fromcyrustoalexa0000bria_u9j6 |location=Winona Lake |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1-57506-031-6 |author-link=Pierre Briant }}
* {{cite book |last=Brosius |first=Maria |year=1998 |title=Women in Ancient Persia, 559-331 BC |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-815255-2 }}
* {{cite book |last=Lincoln |first=Bruce |year=2007 |title=Religion, empire and torture: the case of Achaemenian Persia, with a postscript on Abu Ghraib |url=https://archive.org/details/religionempireto0000linc |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-48196-8 }}
* {{cite book |last=Stronach |first=David |editor-last=Curtis |editor-first=John |year=1997 |title=Mesopotamia and Iran in the Persian period, conquest and imperialism, 539-331 BC: proceedings of a seminar in memory of Vladimir G. Lukonin |chapter=Anshan and Parsa: Early Achaemenid History, Art and Architecture on the Iranian Plateau |location=London |publisher=British Museum Press |isbn=978-0-7141-1142-1 }}
{{refend}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
*Visual representation of the divine and the numinous in early Achaemenid Iran: old problems, new directions; Mark A. Garrison, Trinity University, San Antonio, TX; last revision: 3 March 2009, [https://web.archive.org/web/20100326173601/http://www.religionswissenschaft.uzh.ch/idd/prepublications/e_idd_iran.pdf see page: 9]

[[শ্ৰেণী:ইৰান]]
[[শ্ৰেণী:শাসক]]
[[শ্ৰেণী:ইতিহাস]]</text>
      <sha1>fc1t3oay4v4ll92kpdatw2raeqtp70j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পূৰবী শৰ্মা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137984</id>
    <revision>
      <id>648657</id>
      <parentid>642916</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11358" sha1="ax0ufk4lmmhpazh5ukbnjuzqrqcoik4" xml:space="preserve">{{Featured article}}
{{Infobox person
| name =পূৰবী শৰ্মা
| image = পূৰবী শৰ্মা.jpg
| image_size = 
| alt = 
| caption = পূৰবী শৰ্মা
| birth_date = ১৯৬১
| birth_place = 
| death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}}
| death_place = [[গুৱাহাটী]], [[কামৰূপ মহানগৰ জিলা|কামৰূপ (ম)]]
| residence = 
| nationality = {{flagicon|India}} [[ভাৰতীয়]] 
| ethnicity = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| occupation = অভিনয়
| years_active = ১৯৮০-২০২২
| organization = [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ|অসমীয়া বোলছবি জগত]]
| religion = [[হিন্দু]]
| spouse = [[তপন দাস]]
| awards = 
| parents = 
}}
'''পূৰবী শৰ্মা''' ({{lang-en|Purabi Sarma}}, ১৯৬১-২০২৬) [[অসম]], [[ভাৰত]]ৰ এগৰাকী অভিনেত্ৰী আছিল। তেওঁ মূলতঃ অসমীয়া ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ অনাতাঁৰ নাট, [[ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ|ভ্ৰাম্যমাণ]] আৰু [[দূৰদৰ্শন]]ৰ একাধিক অভিনয়-কৰ্মৰ লগত জড়িত হৈ আছিল। ১৯৮০ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[আজলী নবৌ]]ৰ&lt;ref name=&quot;দৈনিক অসম&quot;&gt;{{cite news | url=https://dainikasam.in/as/news/veteran-assamese-actress-purabi-sarma-passes-away?language_id=2 | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | date=১৪ জুলাই ২০২৬ | agency=দৈনিক অসম | accessdate=15 July 2026}}&lt;/ref&gt; জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰ জগতত পদাৰ্পণ কৰা পূৰবী শৰ্মাই পৰৱৰ্তী সময়ত [[পিতা-পুত্ৰ (চলচ্চিত্ৰ)|পিতাপুত্ৰ]], পাহাৰী কন্যা, [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]], [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]] আদি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ হেঙুল, [[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ]] আৰু শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ থিয়েটাৰত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/purabi-sharma-news-updates-12164107 | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | date=14 July 2026 | agency=Pratidin | accessdate=15 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ইটিভি ভাৰত&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.etvbharat.com/as/entertainment/actress-purabi-sarma-passes-away-at-the-age-of-65-in-guwahati-ass26071407450 | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | date=July 14, 2026 at 9:40 PM IST | Updated : July 14, 2026 at 11:03 PM IST | agency=ইটিভি ভাৰত | accessdate=15 July 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;দৈনন্দিন-বাৰ্তা&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.dainandinbartagroup.in/actress-purvi-sharma/ | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলৈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | agency=দৈনন্দিন-বাৰ্তা | accessdate=15 July 2026}}&lt;/ref&gt;

== সংক্ষিপ্ত জীৱন ==
পূৰবী শৰ্মাই [[মঙলদৈ]] প্ৰাথমিক বিদ্যালয়তে স্কুলীয়া শিক্ষাৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ সৰুতে চিকিৎসক হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। সেইহেতুকে তেওঁ পৰৱৰ্তী সময়ত বিজ্ঞান শাখাৰ ছাত্ৰী হিচাপে অধ্যয়ন কৰিছিল। কিন্তু সংগীত আৰু অভিনয়ৰ প্ৰতি তেওঁৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পায় আৰু এইদৰেই নৃত্য-গীতৰ চৰ্চাৰ মাজেৰে তেওঁ এসময়ত অভিনয় জীৱনত প্ৰৱেশ কৰে।&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot; /&gt; ১৯৮০ চনত [[নিপ বৰুৱা]] পৰিচালিত ছবি ''আজলী নবৌ''ৰ জৰিয়তে তেওঁ অভিনয়জগতত ভূমুকি মাৰে। ছবিখনে দৰ্শকৰপৰা সমাদৰ লাভ কৰাৰ লগতে ব্যাৱসায়িকভাৱেও সফল হয়। পূৰবী শৰ্মাই '৮০-'৯০ৰ দশকৰ কেইবাখনো জনপ্ৰিয় অসমীয়া ছবিত অভিনয় কৰি সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ অভিনয় কৰা [[ধীৰু ভূঞা]] পৰিচালিত ছবি ‘[[প্ৰথম ৰাগিনী|প্ৰথম ৰাগিণী]]’ ছবিখনে ১৯৮৭ চনত ৰজত কমল বঁটা পাবলৈ সক্ষম হৈছিল। পূৰবী শৰ্মাই [[কহিনুৰ থিয়েটাৰ|কহিনুৰ]], হেঙুল আৰু শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ থিয়েটাৰৰ দৰে ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যগোষ্ঠীত অভিনয় কৰিছিল। সমান্তৰালভাৱে দূৰদৰ্শনৰ ধাৰাবাহিক, ভিডিঅ' ছবি ''লখিমী'' আৰু অনাতাঁৰ নাটতো অংশ লৈছিল। সংগীতশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ এটা ৰোমাণ্টিক মিউজিক ভিডিঅ' ''যোৱা বছৰে''ত তেওঁক দেখা পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;আমাৰঅসম&quot; /&gt;

অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ পৰিচিত অভিনেতা আৰু গল্পকাৰ [[তপন দাস]]ৰ লগত তেওঁ বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। তেওঁলোকৰ কন্যাসন্তানগৰাকীৰ নাম ৰাগিণী। বিবাহৰ পিছত কন্যাৰ লালন-পালন আৰু পৰিয়ালক সময় দিয়াৰ স্বাৰ্থত অভিনয় জগতৰপৰা তেওঁ বহু পৰিমাণে আঁতৰি গৈছিল।&lt;ref name=&quot;দৈনন্দিন-বাৰ্তা&quot; /&gt;

==অভিনীত চলচ্চিত্ৰ==
{{refbegin|2}}
* [[আজলী নবৌ]] (১৯৮০)
* [[সোণ মইনা (চলচ্চিত্ৰ)|সোণমইনা]] (১৯৮৫) 
* [[পূজা]] (১৯৮৫) 
* [[এণ্টনী মোৰ নাম (চলচ্চিত্ৰ)|এণ্টনি মোৰ নাম]] (১৯৮৬)
* [[মধুচন্দা (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৬)
* সংকল্প (১৯৮৬)
* [[পিতা-পুত্ৰ (চলচ্চিত্ৰ)|পিতাপুত্ৰ]] (১৯৮৭)
* [[প্ৰথম ৰাগিনী|প্ৰথম ৰাগিণী]] (১৯৮৭)
* [[শেৱালি (চলচ্চিত্ৰ)]] (১৯৮৯)
* [[ভাই ভাই]] (১৯৮৯)
* [[অভিমান]] (১৯৯০)
* পাহাৰী কন্যা (১৯৯১)
* [[প্ৰভাতী পখীৰ গান]] (১৯৯২)
* অশান্ত প্ৰহৰ (১৯৯৫)
*[[সংস্কাৰ]] (১৯৯৭)
* [[নায়ক (চলচ্চিত্ৰ)|নায়ক]] (২০০১) 
* [[জীৱন নদীৰ দুটি পাৰ]] (২০০২)
* [[কন্যাদান (চলচ্চিত্ৰ)|কন্যাদান]] (২০০২)
* [[বিধাতা (চলচ্চিত্ৰ)|বিধাতা]](২০০৩)
* [[বাৰুদ (চলচ্চিত্ৰ)|বাৰুদ]] (২০০৪)
* [[হৃদয় কঁপোৱা গান]] (২০০৪)
* [[অহিৰ ভৈৰৱ]] (২০০৮)
* ৰক্তবীজ (২০১৮) 
* প্ৰভাত (২০২২) 
{{refend}}

==মৃত্যু==
২০২৬ চনৰ ১৪ জুলাইৰ সন্ধিয়া স্নানাগাৰত পৰি থকা অৱস্থাত পূৰবী শৰ্মাক পৰিয়ালৰ লোকে উদ্ধাৰ কৰে আৰু প্ৰায় ৬:৩০ বজাত অসুস্থ অৱস্থাত অভিনেত্ৰীগৰাকীক গুৱাহাটীস্থিত মাৰোৱাৰী হাস্পতাললৈ অনা হয়। ৬:৪৫ মিনিটত চিকিৎসকে অভিনেত্ৰীগৰাকীক মৃত ঘোষণা কৰে। চিকিৎসকে জনোৱা মতে, তেওঁ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যুমুখত পৰে।&lt;ref name=&quot;প্ৰতিদিন&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;আমাৰঅসম&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.glpublications.in/AmarAsom/Guwahati/15-Jul-2026/Page-1 | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | date=১৫ জুলাই, ২০২৬ | agency=আমাৰ অসম | accessdate=15 July 2026 | archivedate=16 July 2026 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20260716160701/https://www.glpublications.in/AmarAsom/Guwahati/15-Jul-2026/Page-1 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ৬৫ বছৰ।

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{IMDb name|id=2851426}}
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ নাৰী]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া অভিনেত্ৰী]]</text>
      <sha1>ax0ufk4lmmhpazh5ukbnjuzqrqcoik4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138388</id>
    <revision>
      <id>648598</id>
      <parentid>623579</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T17:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38464" sha1="q80a30dpn815oq8vk5qax0v1o6kc9bi" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name = কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ
| image = Krishnapuram_Palace_in_2021.jpeg
| caption = ২০২১ চনত সন্মুখৰপৰা দৃশ্যমান কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ
| pushpin_map = Kerala

| coordinates = {{coord|9.1503|76.5086|region:IN-KR|display=inline}}
| location_town = আলাপ্পুয়া জিলাৰ কায়ামকুলাম আৰু কৃষ্ণপুৰম
| location_country = [[ভাৰত]]
| architect = 

| client = মূলতঃ বীৰ ৰবি বাৰ্মাৰদ্বাৰা নিৰ্মিত; অষ্টাদশ শতিকাত অনিঝাম থিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বাৰ্মা (১৭২৯–১৭৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰদ্বাৰা পুনৰ্নিৰ্মিত আৰু বৰ্তমান কেৰালা চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ অধীনস্থ
| engineer = প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত ৰামায়্যন দালাৱা, পৰৱৰ্তী সময়ত আয়াপ্পন মাৰ্তণ্ড পিল্লাই
| construction_start_date = ১৭০০–১৭৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দ; অষ্টাদশ শতিকাত পুনৰ্নিৰ্মিত
| completion_date = ১৯৫০-ৰ দশকত শেহতীয়া নবীকৰণ
| demolished_date = 
| cost = 

| structural_system = [[Laterite|লেতেৰাইট]] শিল, ৰুবল (খহটা শিল), চেগুন, চিচু কাঠ আৰু অঞ্জিলি কাঠ
| architectural_style = পথীনাৰুকেট্টু &lt;br/&gt;[[Architecture of Kerala|কেৰালাৰ স্থাপত্যশৈলী]]
| size = মূলতঃ ৫৬ একৰ, বৰ্তমান ২.৫৫ একৰ
}}

'''কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ''' {{en|Krishnapuram Palace}} দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ আলাপ্পুয়া জিলাৰ কায়ামকুলাম চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এখন প্ৰাসাদ আৰু সংগ্ৰহালয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://alappuzha.nic.in/en/tourist-place/krishnapuram-palace/ |title=Krishnapuram Palace {{!}} District Alappuzha, Government of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/krishnapuram-palace-kayamkulam/69/ |title=Krishnapuram Palace - where one can find India's largest mural painting: Gajendra Moksham |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-02}}&lt;/ref&gt; [[ট্ৰাভাংকোৰ]] ৰাজ্যৰ ৰজা অনিঝাম থিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বাৰ্মাই (১৭২৯–১৭৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ) অষ্টাদশ শতিকাত এই প্ৰাসাদখন নিৰ্মাণ কৰাইছিল। কৃষ্ণপুৰমৰ কৃষ্ণস্বামী মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত এই প্ৰাসাদখন কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত স্থাপত্যশৈলীত ঢাল খোৱা চাল, ঠেক বাৰাণ্ডা আৰু পথালিকৈ দিয়া খিৰিকীৰে সজা হৈছে।&lt;ref name=Archaeology&gt;{{Cite web |url=http://archaeology.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=23&amp;Itemid=18 |title=Krishnapuram Palace |access-date=20 March 2011 |publisher=Archaeology Department of Government of Kerala |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122174506/http://archaeology.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=23&amp;Itemid=18 |archive-date=22 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110122174506/http://archaeology.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=23&amp;Itemid=18 |archivedate=22 January 2011 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Palace&gt;[[: File:Gajendramoksham.jpg]]: Official plaque at the Palace Complex&lt;/ref&gt;&lt;ref name=palace&gt;{{Cite web|url=http://www.alappuzhaonline.com/krishnapurampalace-kerala.htm|title=Krishnapuram Palace and Archeological Museum, Kayamkulam, Alappuzha (Alleppey) Kerala, India|access-date=19 March 2011|publisher= alappuzhaonline.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=krishnapuram&gt;{{Cite web|url=http://www.keralafreelisting.com/info/krishnapuram-palace-alappuzha|title=Krishnapuram Palace Alappuzha|access-date=19 March 2011|publisher=keralafreelisting.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713144209/http://www.keralafreelisting.com/info/krishnapuram-palace-alappuzha|archive-date=13 July 2011|url-status=dead|archivedate=13 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713144209/http://www.keralafreelisting.com/info/krishnapuram-palace-alappuzha|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hindu&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/pp/2006/10/21/stories/2006102100930300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109012305/http://www.hindu.com/pp/2006/10/21/stories/2006102100930300.htm|url-status=dead|archive-date=9 November 2012|title=A monument from a glorious past|access-date=20 March 2011|work=[[The Hindu]]|date=21 October 2006|archivedate=9 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109012305/http://www.hindu.com/pp/2006/10/21/stories/2006102100930300.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

বৰ্তমান প্ৰাসাদখন কেৰালা ৰাজ্যিক পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰদ্বাৰা তত্ত্বাৱধান কৰা হয়। ইয়াত প্ৰাসাদৰ পুৰণি সামগ্ৰী আৰু ইয়াৰ প্ৰাক্তন বাসিন্দা ট্ৰাভাংকোৰৰ মহাৰাজ মাৰ্তণ্ড বাৰ্মাৰ বিভিন্ন ব্যক্তিগত সঁজুলি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। প্ৰাসাদ চৌহদৰ ভিতৰত থকা এটা ডাঙৰ পুখুৰীৰ বাবেও ই বিখ্যাত।&lt;ref name=Archaeology/&gt; লোকবিশ্বাস অনুসৰি, শত্ৰুৰ আক্ৰমণৰপৰা হাত সাৰিবলৈ পুখুৰীটোৰ তলিৰপৰা এটা গোপন সুৰংগ পথ সুৰক্ষিত স্থানলৈ গৈছিল।&lt;ref name=Palace/&gt;&lt;ref name=Hindu/&gt;

প্ৰাসাদখনত কেৰালা শৈলীৰ বহুতো দেৱাল চিত্ৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকয়ে বিশেষভাৱে সংৰক্ষিত ১৫৪ বৰ্গফুট আয়তনৰ ‘‘[[Gajendra Moksha|গজেন্দ্ৰ মোক্ষম]]’’ নামৰ ভিত্তিচিত্ৰখন কেৰালাত আৱিষ্কৃত এই ধৰণৰ আটাইতকয়ে ডাঙৰ চিত্ৰ বুলি কোৱা হয়। এই চিত্ৰখন প্ৰাসাদৰ ভূমিতলৰ পশ্চিম প্ৰান্তত অৱস্থিত।&lt;ref name=Palace/&gt;&lt;ref name=&quot;BhattacharyaŚrīkumāra1974&quot;&gt;{{cite book|author1=Asok K. Bhattacharya|author2=Śrīkumāra|title=Citralakṣaṇa : a treatise on Indian painting|url=https://books.google.com/books?id=E2IlAAAAMAAJ|page=23|access-date=20 March 2011|year=1974|publisher=Saraswat Library}}&lt;/ref&gt;

দুয়োফালে ধাৰ থকা বিখ্যাত ‘কায়ামকুলাম তৰোৱাল’ (Kayamkulam Vaal) ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান আকৰ্ষণ। প্ৰাসাদৰ চোতালত আলাপপ্লায়া জিলাত আৱিষ্কৃত [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ চাৰিটা বিখ্যাত মূৰ্তিৰ এটা সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia: Kamli-Kyouk Phyu|url=https://books.google.com/books?id=AYN0n0pzlpcC&amp;pg=PA4093|access-date=20 March 2011|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-270-6|pages=4093–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sadasivan2000&quot;&gt;{{cite book|author=S. N. Sadasivan|title=A social history of India|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&amp;pg=PA131|access-date=20 March 2011|date=October 2000|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7648-170-0|pages=131–132}}&lt;/ref&gt;

== ভৌগোলিক অৱস্থিতি ==
কৃষ্ণপুৰমৰ এক শান্ত গাঁৱত অৱস্থিত কৃষ্ণস্বামী মন্দিৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ কায়ামকুলাম চহৰৰপৰা প্ৰায় ২ কিঃমিঃ দক্ষিণে অৱস্থিত। ফোঁৱাৰা, পুখুৰী আৰু ঘাঁহনিৰে সুসজ্জিত বাগিছাৰ মাজত এটা সৰু টিলাৰ ওপৰত প্ৰাসাদখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই আলাপপ্লায়া জিলাৰ ওচিৰা আৰু কায়ামকুলামৰ মাজৰ ৬৬ নম্বৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰ (NH 66) বাঁওফালে অৱস্থিত। আলাপপ্লায়া চহৰৰপৰা কোল্লামলৈ যোৱা পথত ই প্ৰায় ৪৭ কিঃমিঃ দূৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=Archaeology/&gt;&lt;ref name=Hindu/&gt;&lt;ref name=&quot;S&quot;&gt;{{cite book|author=Nayanthara S|title=Indian Murals and Paintings|url=https://books.google.com/books?id=FbVe7pZ6GEIC&amp;pg=PT64|access-date=20 March 2011|publisher=Chillibreeze|isbn=978-81-904055-1-5|pages=64–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tourism&gt;{{Cite web|url=http://www.keralatourism.org/kerala-article/198/krishnapuram-palace-gajendramoksham.php?issueid=198|title=Krishnapuram Palace|access-date=20 March 2011|publisher=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==
১৭৪৬ চনৰ ওদনাদ-ত্ৰাভাংকুৰ যুদ্ধত ওদনাদ ৰাজ্যক পৰাস্ত কৰি নিজৰ সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পাছত ট্ৰাভাংকোৰৰ ৰজা [[মাৰ্তণ্ড বাৰ্মা]]ই এই প্ৰাসাদখন নিৰ্মাণ কৰিছিল। প্ৰাসাদখন নিৰ্মাণ কৰাৰ পূৰ্বে ৰজাই সেই স্থানত থকা ওদনাদৰ ৰজা বীৰ ৰবি বাৰ্মাই (ৰাজত্বকাল ১৭০০-১৭৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) নিৰ্মাণ কৰা পুৰণি প্ৰাসাদটো ভাঙি পেলাইছিল।&lt;ref name=Hindu/&gt; প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত, প্ৰধানমন্ত্ৰী ৰামায়্যন দালাৱাৰ তত্ত্বাৱধানত পৰম্পৰাগত শৈলীত পুখুৰী, মন্দিৰ আৰু ‘উৰাপ্পুৰা’ৰ সৈতে ‘এট্টুকেট্টু’ (Ettukettu) নামেৰে জনাজাত একমহলীয়া এটা সৰু প্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰধানমন্ত্ৰী আয়াপ্পন মাৰ্তণ্ড পিল্লাই এই প্ৰাসাদখন ডাঙৰকৈ সাজে। প্ৰাসাদ চৌহদত আন বহুতো ভৱন আছে, যিবোৰ পৰম্পৰাগত কেৰালা আৰু পশ্চিমীয়া স্থাপত্যৰ এক মিশ্ৰণ। চৌহদৰ ভিতৰত থকা বৰ্তমানৰ তিনিমহলীয়া ভৱনটো ১৯৫০-ৰ দশকত কেৰালা পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ঐতিহ্যবাহী ভৱন সংৰক্ষণৰ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি অনুসৰি আধুনিক শৈলীত নৱীকৰণ কৰে। এক সংৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্ন হিচাপে ইয়াত পুৰাতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় আৰু ইয়াৰ কাৰ্যালয়সমূহ স্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref name=Archaeology/&gt;&lt;ref name=Palace/&gt;&lt;ref name=Hindu/&gt;

== স্থাপত্যশৈলী ==
কেৰালাৰ এক অতি সুন্দৰ আৰু বিৰল পৰম্পৰাগত স্থাপত্যশৈলীৰ নিদৰ্শন হৈছে এই কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ। থলুৱা ভাষাত ইয়াক ‘পথীনাৰুকেট্টু’ (Pathinarukettu) বুলি জনা যায়। ই ঢাল খোৱা চাল, ঠেক বাৰাণ্ডা আৰু ডৰ্মাৰ খিৰিকীৰে পৰিপূৰ্ণ। এই প্ৰাসাদখন ত্ৰাভাংকুৰ ৰজাসকলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[Padmanabhapuram Palace|পদ্মনাভপুৰম প্ৰাসাদ]]ৰ এটা সৰু প্ৰতিলিপি (miniature replica) সদৃশ।&lt;ref name=Archaeology/&gt;&lt;ref name=Palace/&gt;

প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত এই প্ৰাসাদ চৌহদে মুঠ ৫৬ একৰ ভূমি আবৃত কৰি আছিল। অৱশ্যে, সময়ৰ সোঁতত ৰাজতন্ত্ৰৰ অৱসান ঘটাৰ পিছত, প্ৰাসাদখন সম্পূৰ্ণৰূপে অৱহেলিত হৈ পৰে আৰু ব্যৱহাৰ নোহোৱাৰ বাবে জৰাজীৰ্ণ হৈ ধ্বংসৰ গৰাহত পৰে। মহাৰাজৰ মূল প্ৰাসাদৰ চাৰিওফালে থকা বহুতো ভৱন ভাঙি পেলোৱা হয় বা ধ্বংস হয় আৰু সমগ্ৰ প্ৰাসাদ চৌহদটো কেৱল ২.৫৫ একৰ মাটিলৈ সংকুচিত হৈ পৰে, যাৰ চাৰিওফালে বৰ্তমান এখন ১০ ফুট ওখ দেৱাল আছে। জৰাজীৰ্ণ হৈ পৰা মূল প্ৰাসাদটোক ১৯৫০-ৰ দশকত কেৰালাৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এক দুমহলীয়া কীৰ্তিচিহ্ন হিচাপে তাৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপলৈ পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰে। অন্যান্য স্থানত থকা বিৰল নথি-পত্ৰ আৰু শিল্পকৰ্মসমূহ ঘূৰাই আনি, মেৰামতি কৰি অৱশেষত প্ৰাসাদখনত সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।&lt;ref name=Hindu/&gt;

প্ৰাসাদটো ইয়াৰ মূল আৰ্হি অনুসৰি আৰু [[বাস্তু শাস্ত্ৰ]]ৰ নিয়ম মানি পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হৈছে। ইয়াত ১৬টা ব্লক বা ‘কেট্টু’ (Kettus) আছে আৰু ইয়াৰ কেন্দ্ৰভাগত বা চোতালত ৪খন ‘নডুমুত্তম’ (Nadumuttam) বা মুকলি স্থান আছে। খিৰিকী, দুৱাৰ আৰু ভেণ্টিলেটৰসমূহ এনেদৰে স্থাপন কৰা হৈছিল যাতে সকলো কোঠাতে বিশুদ্ধ বায়ুৰ চলাচল আৰু প্ৰাকৃতিক পোহৰ নিশ্চিত হয়। ইয়াত ২২টা কোঠা আছে (যিবোৰ ছাঁযুক্ত অভ্যন্তৰীণ চোতালখনলৈ খোল খায়), য’ত কাঠৰ ওপৰত খোদিত কৰা ধুনীয়া আলংকাৰিক বিভাজন বা বেৰা আছে। ‘মৰ্মৱেধম’ (গোপন প্ৰভাৱ)-ৰ যিকোনো নেতিবাচক প্ৰভাৱ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ অতিৰিক্ত দুৱাৰ-খিৰিকীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বৰষুণৰ বাবে যাতে বাহিৰৰ দেৱালবোৰ নষ্ট নহয়, তাৰ বাবে ভৱনটোৰ চাৰিওফালে বাৰাণ্ডাৰ (পথ) ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণত ব্যৱহৃত সামগ্ৰীসমূহৰ পৰিসৰত আছিল— [[লেতেৰাইট]] শিল, খহটা শিল, চেগুন, চিচু কাঠ আৰু অঞ্জিলি কাঠ। চালিখন (ৰঙা টাইলছযুক্ত ঢাল খোৱা চালি&lt;ref name=Sntach&gt;{{Cite web|url=http://www.articlesnatch.com/Article/Krishnapuram-Palace-Museum---An-Ancient-Abode-Of-Kings/1568108|title=Krishnapuram Palace Museum – An Ancient Abode Of Kings|access-date=20 March 2011|publisher=articlesnatch.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004184448/http://www.articlesnatch.com/Article/Krishnapuram-Palace-Museum---An-Ancient-Abode-Of-Kings/1568108|archive-date=4 October 2011|url-status=dead|archivedate=4 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004184448/http://www.articlesnatch.com/Article/Krishnapuram-Palace-Museum---An-Ancient-Abode-Of-Kings/1568108|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;) তীব্ৰ ঢালযুক্ত আৰু মেংগালোৰ টাইলছেৰে (Mangalore tiles) আবৃত, যিয়ে গাঁথনিটোৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰে। প্ৰাসাদটো নিৰ্মাণৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা কাঠৰ কামৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য আছিল যে ধাতৱ সঁজুলিৰ পৰিৱৰ্তে দুৱাৰ আৰু খিৰিকীৰ বাবে কাঠৰ কব্জা আৰু তলা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। মজিয়াখন পলিচ কৰা কাঠ আৰু ক’লা তথা ৰঙা অক্সাইডৰ প্ৰলেপযুক্ত কংক্ৰিটেৰে সজা। খটখটীবোৰ পলিচ কৰা [[গ্ৰেনাইট]] শিলেৰে নিৰ্মিত। পোন, বেঁকা আৰু সৰ্পিল খটখটী (spiral staircases) তথা চানশ্বেডৰ বিশেষ আৰ্হিৰদ্বাৰা প্ৰাসাদটোৰ নান্দনিক সৌন্দৰ্য অধিক বৃদ্ধি পাইছে।&lt;ref name=Hindu/&gt;
 
প্ৰাসাদৰ দক্ষিণ সীমান্তৰ কাষেৰে বৈ যাব পৰাকৈ এটা সৰু জান বা সোঁতৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল, যিয়ে জৰুৰীকালীন সময়ত এটা গোপন পলায়ন পথ হিচাপেও কাম কৰিছিল।&lt;ref name=Hindu/&gt;

ভৱনটোৰ কেন্দ্ৰভাগলৈ বিস্তৃত হৈ থকা এটা ভূ-গৰ্ভস্থ টেংক বা পুখুৰী প্ৰাসাদৰ অংশ আছিল; ই সকলো ভিতৰৰ কোঠাতে এক মধ্যমীয়া উষ্ণতাৰ শীত-তাপ নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰভাৱ প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref name=Hindu/&gt;

প্ৰাসাদ চৌহদত বহুতো ‘পাদিপ্পুৰা’ (Padippuras—ঐতিহ্যবাহী প্ৰৱেশদ্বাৰ) আছে, বিশেষকৈ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰত, যিবোৰে সামাজিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতীক বহন কৰে।&lt;ref name=Hindu/&gt;

== সংগ্ৰহ ==
প্ৰাসাদ চৌহদটোৱে বৰ্তমান এক পুৰাতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় হিচাপে কাম কৰে। ই প্ৰাচীন চিত্ৰকলা আৰু শিলালিপি, মুদ্ৰা, মেগালিথিক অব koৱশেষ, কাঠৰ সামগ্ৰী, পিতল আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্যৰ এক বিশাল ভাণ্ডাৰ। এই চৌহদৰ কিছুমান প্ৰধান প্ৰদৰ্শনী হ’ল— গজেন্দ্ৰ মোক্ষমুৰ ভিত্তিচিত্ৰ, কায়ামকুলাম তৰোৱাল (Kayamkulam Val), দশম শতিকাৰ বুদ্ধৰ মূৰ্তি, আনুষ্ঠানিক বা ধৰ্মীয় পাত্ৰ আৰু অন্যান্য বহুতো ঐতিহাসিক শিল্পকৰ্ম।&lt;ref name=Archaeology/&gt;&lt;ref name=Palace/&gt;&lt;ref name=&quot;BhattacharyaŚrīkumāra1974&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sadasivan2000&quot;/&gt;
 
; গজেন্দ্ৰ মোক্ষম
[[File:Gajendramoksham.jpg|right|thumb|[[Gajendra Moksha|গজেন্দ্ৰ মোক্ষম]]ৰ ভিত্তিচিত্ৰ। ]]
প্ৰাসাদৰ ভিতৰত থকা পুৰাতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়টোত ৩ মিটাৰ ওখ [[Gajendra Moksha|গজেন্দ্ৰ মোক্ষমু]]ৰ এটা ভিত্তিচিত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;(Firm).1998&quot;&gt;{{cite book|author=Lonely Planet Publications (Firm).|title=South India|url=https://books.google.com/books?id=1pEckKuKbLoC&amp;pg=PA277|access-date=20 March 2011|year=1998|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-165-1|pages=277–}}&lt;/ref&gt; এইখন কেৰালাত এতিয়ালৈকে আৱিষ্কৃত হোৱা আটাইতকয়ে ডাঙৰ একক ভিত্তিচিত্ৰ। ‘গজেন্দ্ৰ মোক্ষম’ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ‘‘হাতীৰ ৰজা গজেন্দ্ৰৰ মুক্তি বা মোক্ষ’’। এই দেৱাল চিত্ৰখনৰ বিষয়-বস্তু পৌৰাণিক আৰু ইয়াত আন আন সৰু দেৱ-দেৱী তথা সাধুসকলৰ উপস্থিতিত হাতীৰ ৰজাই ভগৱান বিষ্ণুক ভক্তিৰে প্ৰণাম কৰা দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে। ভগৱান বিষ্ণু কায়ামকুলামৰ ৰজাসকলৰ কুলদেৱতা আছিল। বিভিন্ন ৰং আৰু প্ৰকাশভংগীৰ মিশ্ৰণ থকা এই ভিত্তিচিত্ৰখন পুখুৰীৰপৰা প্ৰাসাদলৈ সোমাবলৈ থকা প্ৰৱেশদ্বাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে স্থাপন কৰা হৈছিল, যাতে ৰজাসকলে তেওঁলোকৰ দৈনিক স্নান কাৰ্য সমাপন কৰাৰ পাছতে দেৱতাক আৰাধনা কৰিব পাৰে।&lt;ref name=Archaeology/&gt;&lt;ref name=Palace/&gt;&lt;ref name=&quot;BhattacharyaŚrīkumāra1974&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;S&quot;/&gt;&lt;ref name=Nature&gt;{{Cite web|url=http://www.naturemagics.com/india-kerala-travel/krishnapurampalace-kayamkulam-kerala.shtm|title=Krishnapuram Palace Kayamkulam Kerala|access-date=20 March 2011|publisher=naturemagics.com}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

গজেন্দ্ৰ মোক্ষমৰ ওপৰত বৰ্ণিত পৌৰাণিক কাহিনীটো দশম শতিকাৰ সংস্কৃত [[ভাগৱত পুৰাণ]]ত উল্লেখ আছে। এই কাহিনী অনুসৰি, ভগৱান বিষ্ণুৰ এজন পৰম ভক্ত [[Pandyan Dynasty|পাণ্ড্য ৰজা]] ইন্দ্ৰদ্যুম্নক [[অগস্ত্য]] মুনিয়ে হাতী হিচাপে পুনৰ জন্ম ল’বলৈ অভিশাপ দিছিল। হাতীৰ ৰজা গজেন্দ্ৰই নিজৰ পত্নীসকলৰ সৈতে এটা হ্ৰদত আনন্দ বিহাৰ কৰি থকা অৱস্থাত এটা ঘঁৰিয়ালে তেওঁৰ ভৰিখনত জোৰকৈ কামুৰি ধৰে আৰু এনেদৰে গজেন্দ্ৰ বহু বছৰ ধৰি বন্দী হৈ থাকে। অৱশেষত উপায়হীন গজেন্দ্ৰই এই বিপদৰপৰা উদ্ধাৰ পাবলৈ তেওঁৰ আৰাধ্য দেৱতা ভগৱান বিষ্ণুক প্ৰাৰ্থনা কৰে। বিষ্ণুৱে অতি সোনকালে নিজৰ বাহন [[গৰুড়]]ৰ (অৰ্ধ-মানুহ আৰু অৰ্ধ-পক্ষী ৰূপ) ওপৰত উঠি তাত উপস্থিত হয়। গৰুড়ে ঘঁৰিয়ালটোক বধ কৰে। এই সমগ্ৰ ক্ৰমটো উদ্ভিদৰপৰা তৈয়াৰী প্ৰাকৃতিক ৰঙেৰে ভিত্তিচিত্ৰখনত সজীৱভাৱে অংকন কৰা হৈছে। ইয়াৰ কেন্দ্ৰভাগত থকা গৰুড়ৰ এক গতিশীল চিত্ৰণ আছে, য’ত তেওঁ বিশাল ডেকা মেলি নামিবলৈ উদ্যত হৈছে আৰু তেওঁৰ মুখৰ প্ৰকাশভংগী ৰুদ্ৰ (ক্ৰোধৰ ৰূপ), যিটো বহু-বাহুধাৰী বিষ্ণুৰ কৰুণাময় বৈশিষ্ট্যৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। দেৱাল চিত্ৰখনত গজেন্দ্ৰৰ চিঞৰি থকা এক সৰু অবয়ৱ আৰু সোঁফালে ঘঁৰিয়ালটোকো দেখুওৱা হৈছে। এই চিত্ৰখনে ইয়াৰ প্ৰতিটো উপলব্ধ স্থানতে কেৰালা শৈলীৰ চিত্ৰকলাৰ প্ৰকৃত প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কাহিনীৰ মূল চৰিত্ৰসমূহৰ উপৰি সাধু, জীৱ-জন্তু, পৌৰাণিক জীৱ আৰু অৰণ্যৰ গছ-লতাও চিত্ৰিত কৰা হৈছে। ভিত্তিচিত্ৰখনৰ বাহিৰৰ প্ৰান্তসমূহ ফুলৰ ফুলজাৰিৰে (Floriate borders) সজোৱা হৈছে। ইয়াৰ একেবাৰে তলত এটা সুকীয়া ত্ৰিপল ফলক (triptych-like panel) আছে য’ত শিশু কৃষ্ণক ([[Krishna]]) চেনেহী মহিলাসকলে বেঢ়ি থকা দেখা গৈছে।&lt;ref name=&quot;Abram(Firm)2003&quot;/&gt;

; কায়ামকুলাম তৰোৱাল
[[File:Kayamkulam Sword.JPG|right|thumb|দুয়োফালে ধাৰ থকা তৰোৱাল— কায়ামকুলাম তৰোৱাল]]
কায়ামকুলাম তৰোৱালখন সংগ্ৰহালয়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনী। এই তৰোৱালখনৰ বিশেষত্ব হ’ল যে ইয়াৰ দুয়োটা কাষেই ধাৰাল আৰু সেয়েহে ই আন যিকোনো সমৰ সঁজুলিতকৈ অধিক মাৰাত্মক। অষ্টাদশ শতিকাত কায়ামকুলামৰ ৰজাসকলে ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয় আৰু সেয়েহে ই ৰজাৰ বাবে বিশেষ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল।&lt;ref name=Archaeology/&gt;

; বুদ্ধ মণ্ডপম
বুদ্ধ মণ্ডপমত আল্লাপপ্লায়া জিলাৰ পুখুৰী আৰু পথাৰসমূহত শেহতীয়াকৈ উদ্ধাৰ হোৱা দশম শতিকাৰ চাৰিটা প্ৰাচীন বুদ্ধৰ এটা আকৰ্ষণীয় মূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। বুদ্ধ মণ্ডপমটো (ইয়াত স্থাপন কৰা বুদ্ধৰ মূৰ্তিটো প্ৰাসাদ নিৰ্মাণৰো পূৰ্বৰ&lt;ref name=Sntach/&gt;) ধুনীয়াকৈ সজোৱা আৰু কেৰালাৰ থলুৱা ফুলৰ গছেৰে পৰিপূৰ্ণ বাগিছাখনৰ মাজত অৱস্থিত, যিয়ে প্ৰাসাদ চৌহদটোক বেঢ়ি ৰাখিছে।&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;&lt;ref name=Nature/&gt;

আলাপপ্লায়া জিলাত শেহতীয়া বছৰবোৰত উদ্ধাৰ হোৱা চাৰিটা বুদ্ধৰ মূৰ্তিয়ে কেৰালাৰ মাভেলি সাম্ৰাজ্যৰ ওদনাডুত পুৰণি সময়ত হীনযান বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰচলন থকাটো প্ৰমাণ কৰে। চাৰিটা বুদ্ধৰ প্ৰতিমূৰ্তি ধ্যানে বহি থকা অৱস্থাত ‘উষ্ণীষ’ (টুপী) আৰু ‘উপবীত’ (উত্তৰীয় বস্তু) পিন্ধা ৰূপত আছে। কেৰালাত বৌদ্ধ ধৰ্ম বিৰোধী অভিযানৰ সময়ত এইবোৰ পথাৰ আৰু পুখুৰীত দলিয়াই দিয়া হৈছিল। এই বুদ্ধৰ মূৰ্তিটো কৰুণাগাপ্পল্লীৰ মৰুতুৰকুলাংগৰাত ‘পুথেনকুলা’ (বুদ্ধৰ পুখুৰী) নামৰ এটা পুখুৰী বা টেংকত উদ্ধাৰ হৈছিল। একক শিলাখণ্ড কাটি নিৰ্মাণ কৰা এই মূৰ্তিটো প্ৰথমতে কৰুণাগাপ্পল্লী চহৰত স্থাপন কৰা হৈছিল। তাৰ বহু বছৰৰ পাছত কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ চৌহদৰ বুদ্ধ মণ্ডপমত ইয়াক পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, যি বৰ্তমান এক সুৰক্ষিত কীৰ্তিচিহ্ন। মূৰ্তিটোত মুক্তা বা হীৰাৰ আঁচুৰে সুসজ্জিত এটা টুপী (skull cap) আছে, যি বুদ্ধই লাভ কৰা সৰ্বোচ্চ জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। 

; অন্যান্য প্ৰদৰ্শনীসমূহ
[[File:SanskritBible.jpg|thumb|১৮৮৬ চনত [[কলিকতা]]ত (কলকাতা) মুদ্ৰিত সংস্কৃত ভাষাৰ [[বাইবেল]], এয়া বৰ্তমান প্ৰাসাদ সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে]]
কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদৰ সংগ্ৰহালয়ত ১৮৮৬ চনত কলিকতাত ([[কলকাতা]]) মুদ্ৰিত [[সংস্কৃত]] ভাষাৰ এখন [[বাইবেল]]ৰ প্ৰতিলিপিও আছে।&lt;ref name=Tourism/&gt; এটা প্ৰদৰ্শনী বাকচত ধৰ্মীয় আৰু আনুষ্ঠানিক পাত্ৰসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে, য’ত তেলৰ চাকি, মিহি ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ মূৰ্তি আৰু সৰ্প দেৱতা খোদিত কৰা সৰু সৰু শিলৰ স্তম্ভ (বিভিন্ন থলুৱা ঘৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা) অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰে কিছুমান আৰ্ক বা ধেনুভেৰীয়া আকৃতিত সজোৱা হৈছে, যাক ‘প্ৰভু’ বুলি জনা যায় আৰু এক ঐশ্বৰিক পোহৰৰ আভা প্ৰদান কৰিবলৈ মন্দিৰৰ দেৱতাৰ পিছফালে স্থাপন কৰা হয়। প্ৰদৰ্শনীত থকা ‘পঞ্চলোহা’ (সোণ মিশ্ৰিত ব্ৰঞ্জৰ লগতে পাঁচটা ধাতু সংকৰ)ৰ সুন্দৰ ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তিবোৰৰ ভিতৰত— [[বৰুণ]] (জলদেৱতা), বহুতো [[বিষ্ণু]]ৰ মূৰ্তি আৰু উপাসনাৰ ভংগিমাত থকা এজন ক্ষুদ্ৰ ভক্তৰ অৱয়ব অন্যতম।&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Abram(Firm)2003&quot;&gt;{{cite book|author1=David Abram|author2=Rough Guides (Firm)|title=South India|url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC&amp;pg=PA336|access-date=20 March 2011|date=27 November 2003|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-84353-103-6|pages=336–}}&lt;/ref&gt;

== ডাক সেৱা ==
[[File:Travacore Anchal Post.jpeg|thumb|কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদত থকা অঞ্চল ডাক বাকচ (Anchal Post box)]]
অঞ্চল পোষ্ট কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদৰ চৰকাৰী ডাক সেৱা। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে ট্ৰাভাংকোৰ আৰু কোচিন সাম্ৰাজ্যত এই প্ৰাৰম্ভিক ডাক সেৱা আৰম্ভ হৈছিল। ১৭২৯ চনত অনিঝাম থিৰুনাল মাৰ্তণ্ড বাৰ্মাই [[ট্ৰাভাংকোৰ]]ত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৭৭০-ৰ দশকত [[কোচিন]]ত এই সেৱা আৰম্ভ কৰিছিল। 

== চিত্ৰ ভঁৰাল ==
&lt;gallery mode=packed&gt;
File:Krishnapuram durbar.jpg|প্ৰাসাদত থকা দৰবাৰ হল
File:KrishnapuramPalace Desc.JPG|কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ চৌহদত থকা নামফলক
File:Nairs with European Army.png|ইউৰোপীয় সৈন্যৰ সৈতে নায়াৰ (Nair) যুঁজাৰুসকল— কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদৰ এখন দেৱাল চিত্ৰ
File:Krishnapuram palace rear view.jpg|কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদৰ পিছফালৰ দৃশ্য, যাৰ সন্মুখভাগত পুখুৰীটো দৃশ্যমান
&lt;/gallery&gt;

== পৰিবহণ ==
নিকটৱৰ্তী কেএছআৰটিচি বাছ আস্থানসমূহ -
# কায়ামকুলাম (৪ কিঃমিঃ)
#ওচিৰা (৪ কিঃমিঃ)
#কৰুণাগাপ্পল্লী (১১ কিঃমিঃ)

নিকটৱৰ্তী ৰেল ষ্টেচনসমূহ -
#ওচিৰা ৰেল ষ্টেচন (ocr) (৪ কিঃমিঃ)
#কায়ামকুলাম জংচন ৰেল ষ্টেচন (kyj) (৫ কিঃমিঃ)
#কৰুণাগাপ্পল্লী ৰেল ষ্টেচন (kpy) (১২ কিঃমিঃ)


==তথ্য সংগ্ৰহ==
{{Reflist}} 
{{coord|9|9|0|N|76|30|31|E|type:landmark|display=title}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
{{Commons category|Krishnapuram Palace|কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ}}
* [http://www.krishnapurampalace.com '''www.krishnapurampalace.com'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200128003009/http://www.krishnapurampalace.com/ |date=28 January 2020 }}
* [https://www.facebook.com/krishnapurampalace ফেচবুকত কৃষ্ণপুৰম প্ৰাসাদ]

[[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংগ্ৰহালয়]]</text>
      <sha1>q80a30dpn815oq8vk5qax0v1o6kc9bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কোল্লম</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138621</id>
    <revision>
      <id>648604</id>
      <parentid>645684</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185339" sha1="8ryj1ok3hn9tgqqfpwd3cr8n73605ez" xml:space="preserve">{{Short description|ভাৰতৰ কেৰালাৰ চহৰ}}

{{Infobox settlement
| name = কোল্লম
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = কুইলন
| settlement_type = [[মহানগৰ]]
| image_skyline = Kollam_Collage.png
| imagesize = 255px
| image_caption = ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] আৰু [[দ্য ৰভিজ]]ৰ আকাশী দৃশ্য, [[থাংগাছেৰী লাইটহাউচ]], [[ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ, [[কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান]] আৰু [[কোল্লম কেএছডব্লিউটিডি ফেৰী টাৰ্মিনেল|কেএছডব্লিউটিডি নাও ঘাট]], [[ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি]], [[ডাউনটাউন কোল্লম]] এলেকা য'ত [[আৰপি মল, কোল্লম|আৰপি মল]] অন্তৰ্ভুক্ত, [[মুনৰো দ্বীপ]]ত পৰ্যটক, [[এডভেঞ্চাৰ পাৰ্ক, কোল্লম|এডভেঞ্চাৰ পাৰ্ক]], [[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]], [[থাংগাছেৰী ব্ৰেকৱাটাৰ টুৰিজিম পাৰ্ক|ব্ৰেক ৱাটাৰ টুৰিজিম]] আৰু [[কোল্লম বন্দৰ]], [[কোল্লম সাগৰৰ পাৰ]] আৰু [[চিন্নাকাডা ক্লক টাৱাৰ]]
| etymology = [[জালুক]]: ''কোলা'' (&quot;জালুক&quot;)
| nicknames = &quot;আৰৱ সাগৰৰ ৰাজকুমাৰ&quot;&lt;br /&gt;&quot;বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam's cashew crunch |trans-title=কোল্লমৰ কাজু সংকট |work=The Hindu|date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; &quot;বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ&quot; &lt;br /&gt;
&quot;[[যৌৱনৰ ফোৱাৰা]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154 | title=Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism |trans-title=কোল্লম, কুইলন, কাজু, কয়াৰ, বেকৱাটাৰৰ দেশ, কেৰালা পৰ্যটন }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/ | title=The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth |trans-title=যৌৱনৰ ফোৱাৰা সন্ধানৰ দুখজনক ইতিহাস | newspaper=Grunge | date=14 August 2020 }}&lt;/ref&gt;
| image_map = Location map India Kollam EN.svg
| mapsize = 250x200px
| map_alt =
| map_caption = [[কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল]]ৰ ভিতৰত চহৰখনৰ অৱস্থান
| pushpin_map = India#India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = কোল্লম ([[ভাৰত]])
| coordinates = {{coord|8|53|35.5|N|76|36|50.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&amp;params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL]
| subdivision_type = [[দেশ]]
| subdivision_name = {{flag|ভাৰত}}
| subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|অঞ্চল]]
| subdivision_name1 = [[দক্ষিণ ভাৰত]]
| subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]
| subdivision_name2 = [[কেৰালা]]
| subdivision_type3 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]]
| subdivision_name3 = [[কোল্লম জিলা|কোল্লম]]
| established_title = প্ৰতিষ্ঠা
| established_date = ৮২৩
| founder = [[মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ|মাৰুভান চাপিৰ ইচো]]&lt;ref&gt;কোল্লম তাৰিছাপল্লী তাম্ৰপত্ৰ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite work |last=Perczel |first=István |title= The Syriac World|trans-title=দ্য চিৰিয়াক ৱৰ্ল্ড |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781317482116 |editor-last=King |editor-first=Daniel |page=665-671|chapter=Syriac Christianity in India }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|trans-title=কেৰালাৰ পেৰুমলসমূহ: ব্ৰাহ্মণ গোট আৰু ৰীতিগত ৰাজতন্ত্ৰ|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|isbn=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}&lt;/ref&gt; (বন্দৰ চহৰ হিচাপে) &lt;br /&gt; [[ৰাম বৰ্মা কুলশেখৰ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |first=M. S. | last = Dhiraj |title=Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai |trans-title=ৰাম কুলশেখৰৰ কোল্লম স্তম্ভ শিলালিপি: মাকোথাইৰ এজন জৈন পেৰুমলৰ অন্তিম চেৰা অভিলেখ |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf |website=Department of History, Pondicherry Central University | location = Pondicherry, India}}&lt;/ref&gt; (প্ৰশাসনিক ৰাজধানী হিচাপে)
| leader_party = [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|আইএনচি]]
| government_type = [[পৌৰ নিগম (ভাৰত)|পৌৰ নিগম]]
| governing_body = [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]
| leader_title = [[মেয়ৰ#ভাৰত|মেয়ৰ]]
| leader_name = এ. কে. হাফিজ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank = ৪
| area_total_km2 = ৭৩.০৩
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ৩৮.৩২
| population_total = ৩৯৭,৪১৯
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map|trans-title=কেৰালা (ভাৰত): জিলা, চহৰ আৰু নগৰ - জনসংখ্যা পৰিসংখ্যা, তালিকা আৰু মানচিত্ৰ}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = ২০১১
| population_rank = [[জনসংখ্যা অনুসৰি কেৰালাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা|৫]] ([[ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ মহানগৰীয় অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|৪১তম ভাৰত]])
| population_density_km2 = auto
| population_metro = ১,৮৭১,০৮৬
| population_metro_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=Demographia World Urban Areas |trans-title=ডেমোগ্ৰাফিয়া ৱৰ্ল্ড আৰ্বান এৰিয়াজ |publisher=Demographia |access-date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;
| population_demonym = কোল্লমাইট, কোল্লথুকাৰণ/কাৰী, কোল্লমকাৰণ/কাৰী
| demographics_type1 = [[ভাষা]]সমূহ
| demographics1_title1 = চৰকাৰী
| demographics1_info1 = {{hlist|[[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]|[[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]}}
| timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]]
| utc_offset1 = +৫:৩০
| postal_code_type = [[ডাক সূচকাংক নম্বৰ|পিন]]
| postal_code = ৬৯১ XXX
| area_code_type = [[টেলিফোন]] ক'ড
| area_code = +৯১৪৭৪xxxxxxx
| registration_plate = কোল্লম- [[ভাৰতৰ আৰটিও জিলাসমূহৰ তালিকা#কেএল—কেৰালা|কেএল]] ০২, [[কৰুণাগাপল্লী]]- কেএল ২৩, [[কোট্টাৰাক্কাৰা]]- কেএল ২৪, [[পুনালুৰ]]- কেএল ২৫, [[কুন্নথুৰ, কেৰালা|কুন্নথুৰ]]- কেএল ৬১, [[পঠানাপুৰম]]- কেএল ৮০, [[চাদয়ামংগলম]]- কেএল ৮২
| blank2_name_sec2 = সাক্ষৰতা
| blank2_info_sec2 = ৯১.১৮%&lt;ref name=Cities1Lakhandabove&gt;{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above |trans-title=অস্থায়ী জনসংখ্যাৰ মুঠ পৰিমাণ, ভাৰতৰ লোকপিয়ল ২০১১; ১ লাখ আৰু তাতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহ | publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India}}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|www.kollam.nic.in}}
| blank_name_sec2 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|এইচডিআই]]
| blank_info_sec2 = &lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;উচ্চ&lt;/span&gt;
| blank3_name_sec2 = [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ/এলঅ'চিঅ'ডিই]]
| blank3_info_sec2 = '''IN QUI&lt;br /&gt;IN KUK'''
| footnotes =
| official_name =
}}

'''কোল্লম''' ({{IPA|ml|kolːɐm|lang|Kollam-pronunciation.ogg}}; {{efn|({{IPAc-en|'|k|w|aɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KWAI|lon}}; স্থানীয়ভাৱে {{IPAc-en|k|ɔɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KOY|lon}} {{audio|Pronunciation of the alternate name &quot;Quilon&quot; of the city Kollam.ogg|উচ্চাৰণ}})}}) হ'ল এখন প্ৰাচীন সাগৰীয় বন্দৰ আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্য [[কেৰালা]]ৰ [[কেৰালাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহৰ তালিকা|চতুৰ্থ বৃহত্তম চহৰ]]।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dtpckollam.com/ |title=DTPC Kollam {{!}} Kollam Tourist Places |trans-title=ডিটিপিচি কোল্লম {{!}} কোল্লম পৰ্যটনস্থলীসমূহ |website=DTPC kollam |language=en |access-date=2026-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Express News Service |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Jul/28/custodial-torture-alleged-in-kollam-mans-death |title=Custodial torture alleged in Kollam man’s death |trans-title=কোল্লমৰ লোকজনৰ মৃত্যুত জিম্মাত নিৰ্যাতনৰ অভিযোগ |date=2026-07-28 |website=The New Indian Express |language=en |access-date=2026-08-07}}&lt;/ref&gt; [[আৰৱ সাগৰ]]ৰ [[মালাবাৰ উপকূল]]ৰ দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত এই চহৰখন [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ৰ পাৰত আৰু ই [[থিৰুৱনন্তপুৰম]]ৰপৰা ৭১ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kollam - Encyclopaedia Britannica |trans-title=কোল্লম - এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটেনিকা |url=https://www.britannica.com/place/Kollam |access-date=7 February 2020 |publisher=Britannica}}&lt;/ref&gt; কোল্লম [[প্ৰাচীন ভাৰতীয় চহৰসমূহৰ তালিকা|ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি নিৰন্তৰভাৱে জনবসতিপূৰ্ণ চহৰসমূহৰ]] ভিতৰত অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 June 2016 |title=12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India |trans-title=ভাৰতৰ ১২খন আটাইতকৈ পুৰণি আৰু নিৰন্তৰভাৱে জনবসতি থকা চহৰ |url=http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |access-date=11 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |url-status=dead |archivedate=11 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |title=History &amp;#124; District Kollam, Government of Kerala &amp;#124; India |trans-title=ইতিহাস &amp;#124; জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ &amp;#124; ভাৰত |url=https://kollam.nic.in/en/history/}}&lt;/ref&gt; ইয়াত মেগালিথিক যুগৰপৰাই মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। চহৰখন হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি এক সামুদ্ৰিক [[এণ্ট্ৰেপোট]] (বাণিজ্য কেন্দ্ৰ) হিচাপে পৰিচিত, যাৰ প্ৰাচীনতম প্ৰমাণ ফিনিচিয়ান আৰু ৰোমানসকলৰ সময়ৰপৰা পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=A. |first1=Shaji |last2=H. |first2=Adabiya |date=March 11, 2020 |title=The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection |trans-title=কোল্লমৰ প্ৰাৰম্ভিক সামুদ্ৰিক বাণিজ্য সম্পৰ্ক: এক ঐতিহাসিক অন্তৰ্দৃষ্টি |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=8 |issue=2 |access-date=August 11, 2026 |archivedate=June 1, 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240601225244/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ই [[কেৰালাৰ বেকৱাটাৰসমূহ|কেৰালাৰ বেকৱাটাৰ]]ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু ইয়াৰ কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, [[নাৰিকলৰ জৰী|কয়াৰ]] উৎপাদন আৰু পৰ্যটন উদ্যোগৰ বাবে জনাজাত।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala |trans-title=অষ্টমুদি হ্ৰদ, কেৰালাৰ বেকৱাটাৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |url=https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426 |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam |trans-title=২ বছৰত, কোল্লমত ৮০% কাজু উৎপাদন গোট বন্ধ হৈছে |url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749 |website=www.downtoearth.org.in|date=28 September 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India |trans-title=কেৰালাৰ কয়াৰ সামগ্ৰী, কোল্লম, কেৰালা, ভাৰত |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161 |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt;

প্ৰাচীন কালৰেপৰা কোল্লমৰ এক ব্যাৱসায়িক খ্যাতি আছে। আৰব, [[ফিনিচিয়ান]], চীনা, ইথিওপিয়ান, ছিৰিয়ান, ইহুদী, [[কেলডিয়ান]] আৰু ৰোমানসকলে সহস্ৰাব্দ ধৰি কোল্লম বন্দৰত বাণিজ্য কৰি আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite book |first=K. A. Nilakanta |last=Sasthri |title=History of South India |url=https://archive.org/details/historyofsouthin0000kall |trans-title=দক্ষিণ ভাৰতৰ ইতিহাস |edition=2nd| publisher=Oxford University Press |year=1958 |orig-year=1935}}&lt;/ref&gt; চীনা বাণিজ্যৰ বাবে, [[ইবন বটুতা]]ই চতুৰ্দশ শতিকাত কোল্লমক তেওঁৰ চৌব্বিছবছৰীয়া ভ্ৰমণৰ সময়ত দেখা পাঁচটা ভাৰতীয় বন্দৰৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/ |title=Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! |trans-title=কোজিকোড়ৰপৰা চীনলৈ: আইআইটিৰ অধ্যাপকে ৭০০ বছৰ পুৰণি সংযোগ আৱিষ্কাৰ কৰিছে যিয়ে আপোনাক আচৰিত কৰিব! |publisher=The Better India |date=26 July 2018 |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.mathrubhumi.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|url-status=dead|title=Kollam - Mathrubhumi|trans-title=কোল্লম - মাতৃভূমি|archivedate=9 October 2014}}&lt;/ref&gt; দেশিংগানাডুৰ ৰজাসকলে চীনা শাসকসকলৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰদূত বিনিময় কৰিছিল আৰু সেই সময়ত কোল্লমত এক সমৃদ্ধিশালী চীনা বসতি আছিল। নৱম শতিকাত চীনৰ [[কুৱাংচৌ|কেণ্টন]]লৈ যোৱাৰ পথত পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চুলেইমান আল-তাজিৰয়ে দেখিছিল যে বিশাল চীনা জাহাজবোৰ অহা ভাৰতৰ একমাত্ৰ বন্দৰটোৱেই আছিল কোল্লম। ভেনটিয়ান ভ্ৰমণকাৰী [[মাৰ্কো পোলো]], যিয়ে ১২৭৫ চনত [[কুবলাই খান]]ৰ অধীনত চীনা সেৱাত আছিল, তেওঁ চীনা মেণ্ডাৰিন হিচাপে কোল্লম আৰু পশ্চিম উপকূলৰ অন্যান্য চহৰসমূহ ভ্ৰমণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam|trans-title=কোল্লমৰ চমু ইতিহাস}}&lt;/ref&gt; [[কোল্লম জিলা|কোল্লম]]ত [[থমাছ দ্য এপষ্টল|ছেইণ্ট থমাছ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা সাতখন গীৰ্জাৰ ভিতৰত এখন আৰু লগতে দহখন আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদৰ ভিতৰত এখন আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, যিটো [[মালিক দীনাৰ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ ভাৰতৰ প্ৰথমটো ডাইঅ'চিচ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diocese of Quilon |trans-title=কুইলনৰ ডাইঅ'চিচ |url=https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |access-date=2023-09-07 |website=www.quilondiocese.com |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |url-status=dead |archivedate=2023-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ভি. নাগম আইয়া]]ই তেওঁৰ ''ত্ৰিবাংকুৰ ষ্টেট মেনুৱেল''ত উল্লেখ কৰিছে যে ৮২২ খ্ৰীষ্টাব্দত দুজন [[ইষ্ট ছিৰিয়াক ৰাইট|ইষ্ট ছিৰিয়াক]] বিশ্বপ, মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ সৈতে কুইলনত বসতি স্থাপন কৰিছিল। দুবছৰৰ পাছত, মালাবাৰ যুগ আৰম্ভ হৈছিল (৮২৪ খ্ৰীষ্টাব্দ), আৰু কুইলন ত্ৰিবাংকুৰ আৰু [[কোচিন]]ক পিছ পেলাই মালাবাৰ অঞ্চলৰ প্ৰধান চহৰ হৈ পৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Aiyya, V.V Nagom p. 244&quot;/&gt; বেকাৰেৰ (থেভালাকাৰা) ওচৰত থকা কোৰে-কে-নি কোল্লমৰ অন্তৰ্দেশীয় সাগৰীয় বন্দৰটো পুনৰ মুকলি কৰাৰ বিকল্প হিচাপে মাৰ চাবোৰৰদ্বাৰা ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত [[থাংগাছেৰী]]ত [[কোল্লম বন্দৰ]] প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ৰোমান আৰু গ্ৰীকসকলৰ বাবে ই নেলচিণ্ডা আৰু টিণ্ডিছ আৰু তামিলসকলৰ বাবে থোণ্ডি নামেৰে পৰিচিত আছিল।&lt;ref name=&quot;Aiyya, V.V Nagom p. 244&quot;&gt;Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244&lt;/ref&gt; ১৫৭৮ চনৰ ২০ অক্টোবৰত কোল্লমত [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাত ছপা হোৱা থাম্বিৰান ভানাক্কম আছিল ভাৰতীয় ভাষাত প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কিতাপ।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2010-06-20 |title=Tamil saw its first book in 1578 |trans-title=তামিলে ১৫৭৮ চনত ইয়াৰ প্ৰথমখন কিতাপ দেখিছিল |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece |access-date=2023-09-07 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

[[কোল্লম পৌৰ নিগম]]য়ে পৌৰ প্ৰশাসন আৰু সেৱাৰ বাবে [[আইএছঅ' ৯০০০#আইএছঅ' ৯০০১:২০১৫ৰ বিষয়-বস্তু|আইএছঅ' ৯০০১:২০১৫]] প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636 |title=Kollam Corporation achieved ISO Certification |trans-title=কোল্লম নিগমে আইএছঅ' প্ৰমাণ-পত্ৰ লাভ কৰিলে |date=17 May 2019 |access-date=18 June 2019}}&lt;/ref&gt; ২০২০ চনৰ জানুৱাৰী মাহত নগৰাঞ্চলৰ বিকাশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি [[ইকনমিষ্ট ইণ্টেলিজেন্স ইউনিট|ইকনমিষ্ট ইণ্টেলিজেন্স ইউনিট (ইআইইউ)]]ৰদ্বাৰা চলোৱা এক সমীক্ষা অনুসৰি, ২০১৫ আৰু ২০২০ চনৰ ভিতৰত ৩১.১% নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে [[কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল|কোল্লম]] বিশ্বৰ দশম দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰ হৈ পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |trans-title=বিশ্বৰ ১০খন দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা নগৰীয়া অঞ্চলৰ ভিতৰত ৩খনেই কেৰালাত: ইকনমিষ্ট ৰেংকিং |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}&lt;/ref&gt; অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত এইখন এখন উপকূলীয় চহৰ। চহৰখনত [[কোল্লম জিলা]]ৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়সমূহ অৱস্থিত আৰু ই ৰাজ্যখনৰ এখন প্ৰধান বাণিজ্যিক চহৰ। কোল্লম চহৰত পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ অনুপাত ভাৰতৰ ৫০০খন আটাইতকৈ জনবহুল চহৰৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/city.php |title=census2011.co.in - Indian Cities |trans-title=census2011.co.in - ভাৰতীয় চহৰসমূহ |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt; কোল্লম ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত চহৰসমূহৰ ভিতৰতো অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/ |title=The 4 Least Polluted Cities in India - India.com |trans-title=ভাৰতৰ ৪খন আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত চহৰ - India.com |date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;

কেৰালাত [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]] ৰাজতন্ত্ৰৰ শাসনৰ শেষৰ পৰ্যায়ত, কোল্লম বাণিজ্য আৰু ৰাজনীতিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। কোল্লম বৰ্তমানেও কেৰালাৰ এক প্ৰধান ব্যাৱসায়িক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হৈ আছে। কোল্লমৰ চাৰিওফালে চাৰিটা প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[কোট্টাৰাক্কাৰা]], [[পুনালুৰ]], [[পৰাভুৰ, কোল্লম|পৰাভুৰ]] আৰু [[কৰুণাগাপল্লী]] অন্তৰ্ভুক্ত। [[জন মাণ্ডেভাইল|মাণ্ডেভাইল]]ৰ ''[[ছাৰ জন মাণ্ডেভাইলৰ ভ্ৰমণ|ট্ৰেভেলছ]]''ত কোল্লমক '''পালোম্বে''' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে, য'ত তেওঁ দাবী কৰিছিল যে ইয়াত এটা [[যৌৱনৰ ফোৱাৰা]] আছে।&lt;ref&gt;Mandeville, John. ''[http://www.gutenberg.org/cache/epub/782/pg782.txt The Travels of Sir John Mandeville]''. Accessed 24 September 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kohanski, Tamarah &amp; Benson, C. David (Eds.) ''The Book of John Mandeville''. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. &quot;[http://www.lib.rochester.edu/camelot/teams/tkap2.htm Indexed Glossary of Proper Names]&quot;. Accessed 24 September 2011.&lt;/ref&gt;

== নামৰ উৎপত্তি ==
{{main|কোল্লমৰ নামসমূহ}}

জনপ্ৰিয় তত্ত্বটো হ'ল যে &quot;কোল্লম&quot; নামটো ''কয়িলম'' শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, যিটো ''[[কোভিলাকম]]'' (যাৰ অৰ্থ &quot;ৰাজপ্ৰাসাদ&quot;) আৰু ''[[ইল্লম]]'' (এজন [[ইল্লাথু নায়াৰ|নায়াৰ সম্ভ্ৰান্ত]] বা [[ব্ৰাহ্মণ]]ৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ) শব্দৰ সংমিশ্ৰণ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |trans-title=ইতিহাস {{!}} জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} ভাৰত |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house). |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; আন এটা তত্ত্ব অনুসৰি এই নামটো [[সংস্কৃত]] শব্দ ''কোল্লম''ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ &quot;জালুক&quot;, কিয়নো এই অঞ্চলটো ঐতিহাসিকভাৱে জালুকৰ বাণিজ্য আৰু ৰপ্তানিৰ এক প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |trans-title=ইতিহাস {{!}} জিলা কোল্লম, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} ভাৰত |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper. |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত, চহৰখনত অনুষ্ঠিত হোৱা সভাবোৰত [[মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী]], বা ''কোল্লবৰ্ষম'', প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities [http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm Kerala government website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121073245/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm |date=21 November 2007 }}&lt;/ref&gt; জুইৰ ফলত ধ্বংস হোৱাৰ পিছত পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা চহৰখনৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰপৰাই বৰ্তমানৰ মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী আৰম্ভ হোৱা বুলি কোৱা হয়।

চহৰখনক আৰবী ভাষাত ''কুলাম'',&lt;ref name=&quot;Koolam&quot;&gt;{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |trans-title=তুহফাত-আল-মুজাহিদিন: আৰবী ভাষাত এখন ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ |publisher=University of Madras |year=1942}}&lt;/ref&gt; পৰ্তুগীজ ভাষাত ''কৌলাও'' আৰু প্ৰাচীন তামিল সাহিত্যত ''দেশিংগানাডু'' নামেৰে জনা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

== ইতিহাস ==
{{main|কোল্লমৰ ইতিহাস}}

[[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য ইৰিথ্ৰিয়ান ছী]]''ৰ নাম, পথ আৰু অৱস্থানসমূহ (১ম শতিকা)]]
কুইলন নামৰ প্ৰাচীন চহৰ হিচাপে, কোল্লম [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকা–১২শ শতিকা) সময়ত এক সমৃদ্ধিশালী বন্দৰ আছিল, আৰু পিছলৈ প্ৰায় ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত মাৰুভান চাপিৰ ইচোৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ সময়ত ই স্বাধীন [[ভেনাডু ৰাজ্য|ভেনাডু]] বা কুইলন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হৈ পৰে। ১৩শ শতিকাত বিশ্বজুৰি হোৱা সামুদ্ৰিক বাণিজ্যত ইজিপ্তৰ আলেকজেন্দ্ৰিয়া আৰু কায়ৰো, চীনৰ [[কুৱাঞ্জৌ]] চহৰ আৰু মালয়েছিয়ান দ্বীপপুঞ্জৰ [[মালাক্কা]]ৰ লগতে কোল্লমক চাৰিটা প্ৰাথমিক [[এণ্ট্ৰেপোট]]ৰ ভিতৰত এটা বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref name=Tignor&gt;{{cite book|last=tignor|first=Robert|title=Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present|trans-title=ৱৰ্ল্ডছ টুগেদাৰ, ৱৰ্ল্ডছ এপাৰ্ট: মানৱ জাতিৰ আৰম্ভণিৰপৰা বৰ্তমানলৈকে বিশ্বৰ এক ইতিহাস|year=2010|publisher=W.W. Norton &amp; Co.|location=New York|isbn=978-0-393-93492-2|page=365|url=http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166|edition=3rd}}&lt;/ref&gt; এনে লাগে যেন মধ্যযুগলৈকে কোল্লমত বাণিজ্য সমৃদ্ধিশালী হৈ আছিল, কিয়নো ১২৮০ চনত স্থানীয় শাসক আৰু চীনৰ মাজত সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে চীনৰ [[ইউয়ান ৰাজবংশ|ইউয়ান]]ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত কোল্লমলৈ অহাৰ উদাহৰণ পোৱা যায়।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World|trans-title=আল-হিন্দ, ইণ্ডো-ইছলামিক বিশ্বৰ সৃষ্টি|publisher=Brill|chapter-url=https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&amp;q=Embassy|year=2002|chapter='Trade embassy to Kollam'}}&lt;/ref&gt;

=== পাণ্ড্য শাসন ===
কোল্লমৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ইতিহাস কেৰালাৰ বাকী অংশৰপৰা প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে স্বতন্ত্ৰ আছিল। [[চেৰা ৰাজবংশ]]ই দক্ষিণৰ [[আলাপুঝা]] আৰু উত্তৰৰ [[কাছাৰগড়]]ৰ মাজৰ মালাবাৰ উপকূল অঞ্চলটো শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[পালক্কাড ব্যৱধান]], [[কইম্বাটুৰ]], [[চালেম, তামিলনাডু|চালেম]] আৰু [[কোল্লী পাহাৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[কইম্বাটুৰ]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলটো [[সংগম যুগ]]ত খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ ভিতৰত চেৰাসকলৰদ্বাৰা শাসিত আছিল, আৰু ই পালক্কাড ব্যৱধানৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল, যিটো মালাবাৰ উপকূল আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ মাজৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক পথ আছিল।&lt;ref name=&quot;Trade&quot;&gt;{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|trans-title=তামিলনাডুত ৰোমান সংযোগ|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007/01/28/&amp;prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007%2F01%2F28%2F&amp;prd=th|archive-date=19 September 2013|archivedate=19 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007%2F01%2F28%2F&amp;prd=th|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে, বৰ্তমানৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ দক্ষিণাঞ্চল (থিৰুৱনন্তপুৰম আৰু আলাপুঝাৰ মাজৰ উপকূলীয় অঞ্চল) [[আয় ৰাজবংশ]]ৰ অধীনত আছিল, যিসকল চেৰাসকলতকৈ [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে অধিক সম্পৰ্কিত আছিল।&lt;ref&gt;KA Nilakanta Sastri&lt;/ref&gt;

গ্ৰীক [[নেষ্টোৰিয়ান খ্ৰীষ্টান|নেষ্টোৰিয়ান]] নাৱিক [[কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ]]য়ে,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition |trans-title=কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ, খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী। অনলাইন সংস্কৰণৰ পাতনি |publisher=Ccel.org |date=5 July 2003 |access-date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী'ত,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 |trans-title=কচমাছ ইণ্ডিকোপ্লেউষ্টেছ, খ্ৰীষ্টান টপ'গ্ৰাফী (১৮৯৭) পৃষ্ঠা ৩৫৮-৩৭৩। গ্ৰন্থ ১১ |publisher=Ccel.org |access-date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; ৫৫০ চনত মালাবাৰ উপকূল ভ্ৰমণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে আৰু ''মালে''ত (মালাবাৰ উপকূল) খ্ৰীষ্টান বিশ্বাসীসকলৰ এটা সৰু গোট থকাৰ কথা কৈছে। তেওঁ লিখিছে, &quot;টাব্ৰোপেন (চিলন) দ্বীপত খ্ৰীষ্টানসকলৰ এটা গীৰ্জা আছে, আৰু যাজক আৰু বিশ্বাসীসকল আছে। একেদৰে মালেত, য'ত জালুক গজে, আৰু কাল্লিয়ানাৰ (নিল্লাক্কলৰ কাল্লিয়াংকল) কৃষি সম্প্ৰদায়ত, ৩২৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ নিচিয়া ছুন্নাহাদোচৰ অনুসৰি পাৰস্যত পৱিত্ৰ কৰা এজন বিশ্বপো আছে।&quot; &lt;ref&gt;Travancore Manual&lt;/ref&gt;

মাৰুভান চাপিৰ ইচোয়ে ভেনাড ৰজা আয়্যানাটিকলৰ দানৰ সহায়ত কোল্লম বন্দৰৰ ওচৰত এটা খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা স্থাপন কৰিছিল। ''[[তাৰিছাপল্লী]]'' নামেৰে পৰিচিত এই গীৰ্জাটোৱে ৰজাই প্ৰদান কৰা [[কোল্লম তাম্ৰপত্ৰ|কোল্লম তাম্ৰপত্ৰ]] অনুদান লাভ কৰিছিল।

কোল্লমত [[ভাৰতীয় উপমহামণ্ডল]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এখন অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |trans-title=চীনৰ ইহুদীসকল |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SimpsonKresse2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|trans-title=ইতিহাসৰ সৈতে সংগ্ৰাম: পশ্চিম ভাৰত মহাসাগৰত ইছলাম আৰু বিশ্বজনীনতা|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&amp;pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kupferschmidt1987&quot;&gt;{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|trans-title=সৰ্বোচ্চ মুছলমান পৰিষদ: পেলেষ্টাইনৰ বাবে ব্ৰিটিছ মেণ্ডেটৰ অধীনত ইছলাম|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&amp;pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raṇṭattāṇi2007&quot;&gt;{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |trans-title=মাপ্পিলা মুছলমানসকল: সমাজ আৰু ঔপনিৱেশিক বিৰোধী সংগ্ৰামৰ ওপৰত এক অধ্যয়ন |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&amp;pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}&lt;/ref&gt; ''[[কিচাত শকাৰৱতী ফাৰ্মাদ]]''ৰ অনুসৰি, [[কোদুংগাল্লুৰ]], কোল্লম, [[মাধয়ী]], [[বাৰকুৰ]], [[মাংগালোৰ]], [[কাছাৰগড়]], [[কান্নুৰ]], [[ধৰ্মদম]], [[কয়িলান্দি|পান্থালয়িনী]] আৰু [[চালিয়ম]]ৰ [[মছজিদ|''মছজিদ'']]সমূহ [[মালিক দীনাৰ]]ৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু এইবোৰ [[ভাৰতীয় উপমহামণ্ডল]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।&lt;ref&gt;Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.&lt;/ref&gt; লগতে বিশ্বাস কৰা হয় যে মালিক দীনাৰৰ মৃত্যু [[কাছাৰগড়]] চহৰৰ [[থালংগাৰা]]ত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;ch&quot;&gt;Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978&lt;/ref&gt;

=== ভেনাডুৰ ৰাজধানী (নৱমৰপৰা দ্বাদশ শতিকা) ===
{{see also|কোল্লম বন্দৰ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|300px|১৩২০ খ্ৰীষ্টাব্দত দক্ষিণ এছিয়া]]

কোল্লমৰ বন্দৰটো, যাক তেতিয়া কুইলন বুলি জনা গৈছিল, ৮২৫ চনত নেষ্টোৰিয়ান খ্ৰীষ্টান [[মাৰ চাবোৰ আৰু মাৰ প্ৰোথ]]ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে [[চেৰা ৰাজবংশ|চেৰা]] ৰাজ্যৰ অধীনত থকা স্বাধীন ভেনাডু বা কুইলন ৰাজ্যৰ ৰজা আয়্যানাদিকল থিৰুভাদিকলৰ অনুমোদন লোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Travancore Manual page 244&quot;&gt;V. Nagam Aiya (1906), [[Travancore State Manual]], page 244&lt;/ref&gt;{{sfnp|Malekandathil|2010}}

বিশ্বাস কৰা হয় যে মাৰ চাপোৰ ইচোৱে চেৰা ৰজাক বেকাৰেৰ (থেভালাকাৰা) ওচৰৰ প্ৰায় ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অন্তৰ্দেশীয় সাগৰীয় বন্দৰ কোল্লম (কোৰে-কে-নি) পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ অনুৰোধৰ পৰিৱৰ্তে কোল্লমৰ ওচৰত এটা নতুন সাগৰীয় বন্দৰ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। এই পুৰণি বন্দৰটো ৰোমান আৰু গ্ৰীকসকলৰ বাবে নেলচিণ্ডা আৰু টিণ্ডিছ আৰু তামিলসকলৰ বাবে থোণ্ডি নামেৰে পৰিচিত আছিল। যিহেতু ষষ্ঠ শতিকাত [[পল্লৱ ৰাজবংশ|পল্লৱসকলৰ]] আক্ৰমণৰ ফলত মালাবাৰ উপকূলৰপৰা মচলাৰ বাণিজ্য বন্ধ হৈ গৈছিল, সেয়েহে কেইবা শতিকা ধৰি ইয়াত কোনো বাণিজ্য হোৱা নাছিল। ইয়াৰ ফলত নেষ্টোৰিয়ানসকলে চেৰা ৰাজ্যত কেইবা দশক ধৰি থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিল আৰু নাম্পুথিৰী বৈষ্ণৱ আৰু নায়াৰ উপ-জাতিসমূহৰ মাজত ছেইণ্ট থমাছ পৰম্পৰাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁলোকে সংস্কৃত আৰু বৈদিক প্ৰাৰ্থনাসমূহ সলনি নকৰাকৈ ট্ৰিনিটিৰ মতবাদৰ ভিত্তি হিচাপে ছিৰিয়ান উপাসনা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।&lt;ref&gt;History of Kollam city and Kollam Port [http://www.quilon.com/history.htm Quilon.com]&lt;/ref&gt; আয়্যানাদিকল থিৰুভাদিকলৰদ্বাৰা মাৰুভান চাপোৰ ইচোক প্ৰদান কৰা [[থৰিচাপল্লী ফলি]]য়ে খ্ৰীষ্টানসকলক চহৰখনত বিদেশী বাণিজ্য তদাৰক কৰাৰ লগতে ইয়াৰ ওজন আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণৰ অধিকাৰ দিছিল। কুইলনৰ বাণিজ্য আৰু সম্পদ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্যৰে এই পদক্ষেপ লোৱা হৈছিল। [[হাৰমান গুণ্ডাৰ্ট]]ৰ মতে মাৰুভান চাপিৰ ইচোক থাৰিছাপল্লী গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু কোল্লমত [[মণিগ্ৰামম]] বাণিজ্যিক গোট গঠন কৰিবলৈ মাটি প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual |trans-title=মালাবাৰ মেনুৱেল |publisher=Asian Educational Services |year=2000 |isbn=978-8120604469 |volume=2 |pages=cxxv–cxxvi, cxxxviii |chapter=Appendix XII (Collection of Deeds)}}&lt;/ref&gt; {{sfnp|Malekandathil|2010}}&lt;ref name=&quot;Sharma2010&quot;&gt;{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|trans-title=উপকূলীয় ইতিহাস: প্ৰাক-আধুনিক ভাৰতত সমাজ আৰু পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}&lt;/ref&gt;
[[File:Quilon Syrian copper plates (849 AD) PLATE 3.jpg|thumb|'''কুইলন ছিৰিয়ান তাম্ৰপত্ৰ (৮৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) ফলক ৩''']]
এইদৰেই চহৰখনৰ নামানুসৰি কোলা বৰ্ষম নামেৰে পৰিচিত মালায়ালম যুগৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যিয়ে নৱম শতিকাত কোল্লমৰ গুৰুত্বক সূচায়।{{sfnp|Malekandathil|2010}} চিৰাফৰ পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চোলেইমানে নৱম শতিকাত মালাবাৰ ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু দেখিছিল যে চীনৰপৰা পাৰস্য উপসাগৰলৈ যোৱা সামগ্ৰীৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট হাব হিচাপে বিশাল চীনা জাহাজবোৰে ব্যৱহাৰ কৰা ভাৰতৰ একমাত্ৰ বন্দৰ আছিল কুইলন। কোল্লমৰ (পূৰ্বতে 'দেশিংগানাডু' বুলি কোৱা হৈছিল) শাসকসকলৰ চীনৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক আছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰদূতো বিনিময় কৰিছিল। [[টাং ৰাজবংশ]]ৰ (৬১৮–৯১৩) নথি-পত্ৰ অনুসৰি,&lt;ref&gt;Travancore Manual, page 244&lt;/ref&gt; সপ্তম শতিকাৰ আগতে কুইলন তেওঁলোকৰ প্ৰধান বন্দৰ আছিল। ৬০০ চনৰ আশে-পাশে চীনা বাণিজ্য হ্ৰাস পায় আৰু ১৩শ শতিকাত পুনৰুজ্জীৱিত হয়। বিশ্বপ কেটালানীৰ ''মিৰাবিলিয়া ডেছক্ৰিপ্টা''ই কোল্লমৰ জীৱনৰ এক বৰ্ণনা দাঙি ধৰে, যাক তেওঁ ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি কেথলিক ডাইঅ'চিচ কোল্লমৰ মনোনীত কেথলিক বিশ্বপ হিচাপে দেখিছিল। তেওঁ [[মাৰ্কো পোলো]]ই চহৰখন ভ্ৰমণ কৰাৰ আগৰ সময়ছোৱাত 'মেজাৰ ইণ্ডিয়া'ৰ জীৱনৰ সত্য আৰু কাল্পনিক বৰ্ণনাও আগবঢ়ায়।&lt;ref&gt;Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)&lt;/ref&gt; [[স্থানু ৰবি বৰ্মা]]ৰ (নৱম শতিকা) ৰাজত্বকালত কেৰালা ভ্ৰমণ কৰা পাৰ্চী ব্যৱসায়ী চুলেইমান আল-তাজিৰে লিপিবদ্ধ কৰিছে যে সেই সময়ত কোল্লম বন্দৰক কেন্দ্ৰ কৰি কেৰালা আৰু চীনৰ মাজত ব্যাপক বাণিজ্য হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=India Charitram|trans-title=ভাৰত চৰিত্ৰম|last=Menon|first=A. Shreedhara|publisher=DC Books|year=2016|isbn=9788126419395|location=Kottayam|pages=219}}&lt;/ref&gt;

=== কাটালান এটলাছত (১৩৭৫) &quot;কলম্বো&quot; হিচাপে কোল্লম ===
[[File:Sultan of Delhi (top) and King of Vijayanagar (bottom) in the Catalan Atlas of 1375.jpg|thumb|[[দিল্লী চুলতানী|দিল্লীৰ চুলতান]] (ওপৰত, পতাকা: [[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) আৰু ১৩৭৫ চনৰ সমসাময়িক [[কাটালান এটলাছ]]ত তলত &quot;কলম্বোৰ ৰজা&quot; (কোল্লম) (পতাকা: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], যিটো তাৰ প্ৰাৰম্ভিক [[ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] আৰু ১৩২৯ চনৰপৰা [[জৰ্ডান কাটালা|জৰ্ডানাছ]]ৰ অধীনত থকা কেথলিক মিছনৰ বাবে খ্ৰীষ্টান হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে)&lt;ref name=&quot;VL4&quot;&gt;{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |trans-title=মাপামোণ্ডি (১৩৭৫ চনৰ কাটালান এটলাছ), মেজৰকান কাৰ্ট'গ্ৰাফিক স্কুল আৰু ১৪শ শতিকাৰ এছিয়া |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |trans-title=প্ৰায় ১৪৯২: অন্বেষণৰ যুগত শিল্প |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&amp;pg=PA30 |language=en}}&lt;/ref&gt;। বহুতো স্থানৰ নাম সঠিক।&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |trans-title=খ্ৰীষ্টান ইউৰোপ আৰু আৰবী-ইছলামিক বিশ্বৰ মাজত কাৰ্ট'গ্ৰাফী, ১১০০-১৫০০: ভিন্ন পৰম্পৰা |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&amp;pg=PA176 |language=en}}&lt;/ref&gt; দক্ষিণৰ ৰজাৰ কাষত থকা কেপচনটোত লিখা আছে: &quot;ইয়াত কলম্বোৰ ৰজাই শাসন কৰে, এজন খ্ৰীষ্টান।&quot; &lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |trans-title=মাপামোণ্ডি (১৩৭৫ চনৰ কাটালান এটলাছ), মেজৰকান কাৰ্ট'গ্ৰাফিক স্কুল আৰু ১৪শ শতিকাৰ এছিয়া |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;]]

১৩শ শতিকাত, [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] শাসক [[মাৰৱৰ্মন কুলশেখৰ পাণ্ড্যন প্ৰথম]]য়ে ভেনাডুত এখন যুদ্ধত অৱতীৰ্ণ হৈ কোল্লম চহৰ দখল কৰিছিল।&lt;ref&gt;KA Nilakanta Sastri, p197&lt;/ref&gt; ১৩৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ [[কাটালান এটলাছ]]ত চহৰখন কলম্বো আৰু কোলোবো হিচাপে দেখা যায়। মানচিত্ৰখনত এই চহৰখনক খ্ৰীষ্টান শাসকৰদ্বাৰা শাসিত এখন খ্ৰীষ্টান চহৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;VL4&quot;/&gt;

ৰজাৰ ছবিৰ ওপৰত থকা পাঠ্যত লিখা আছে:

{{blockquote|''Açí seny[o]reja lo rey Colobo, christià. Pruvíncia de Columbo''&lt;br /&gt;(ইয়াত খ্ৰীষ্টান প্ৰভু ৰজা কোলোবোৱে শাসন কৰে, কলম্বো প্ৰদেশ)।&lt;ref name=&quot;VL4&quot;/&gt;}}

এই চহৰখন ৮২৫ চনত এজন পাৰ্চী [[ইষ্ট ছিৰিয়াক খ্ৰীষ্টান]] ব্যৱসায়ী মাৰুভান চাপিৰ ইচোৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু [[ছেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান]]সকলৰদ্বাৰা ইয়াক প্ৰাচীন কালতেই খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল। ১৩২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত [[পোপ জন দ্বাবিংশ]]ই কোল্লম / কলম্বোক ভাৰতীয় উপমহামণ্ডলৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ৰোমান কেথলিক বিশ্বপৰ এলেকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে, আৰু কেটালোনিয়াৰ [[জৰ্ডান কাটালা|জৰ্ডান]] নামৰ এজন [[ডমিনিকান অৰ্ডাৰ|ডমিনিকান]] ফ্ৰায়াৰক ডাইঅ'চিচৰ প্ৰথম লেটিন সম্প্ৰদায়ৰ বিশ্বপ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;VL4&quot; /&gt;

=== পৰ্তুগীজ, ডাচ্চ আৰু ব্ৰিটিছ বাণিজ্য আৰু প্ৰভাৱ (১৬শ ৰপৰা ১৮শ শতিকা) ===
[[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|thumbnail|''[[থাম্বিৰান ভানাক্কম]]'']]
[[File:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido-cortado.png|thumb|ভাইচৰয় [[আফনচো দে আলবুকাৰ্ক]]]]
[[আৱিষ্কাৰৰ যুগ]]ত ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল [[কোজিকোড়]]ৰ [[কাপ্পাদ]]ত উপস্থিত হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোণপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।&lt;ref&gt;DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History&lt;/ref&gt; ১৫০২ চনত কোল্লমৰ থাংগাছেৰীত বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা তেওঁলোকেই আছিল প্ৰথম ইউৰোপীয়, যিটো তেওঁলোকৰ জালুকৰ বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296|title=Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala|trans-title=থাংগাছেৰী, কোল্লম, ডাচ্চ কুইলন, কেৰালা|website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত মুৰ/আৰবসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত থেভালাকাৰাত থকা ছেইণ্ট থমাছ পৰম্পৰাৰ প্ৰাচীন গীৰ্জা (মন্দিৰ) ধ্বংস হৈছিল। ১৫১৭ চনত পৰ্তুগীজসকলে থাংগাছেৰীত ছেইণ্ট থমাছ দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে, যিটো পৰৱৰ্তী সময়ত ডাচ্চসকলৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধত ধ্বংস হৈছিল। ১৬৬১ চনত [[ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]য়ে চহৰখন নিজৰ দখললৈ আনে। পিছত ডাচ্চসকলৰদ্বাৰা সংস্কাৰ কৰা পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ অৱশেষ থাংগাছেৰীত পোৱা যায়।

১৮শ শতিকাত ত্ৰিবাংকুৰে কোল্লম জয় কৰে, ইয়াৰ পিছত ১৭৯৫ চনত ব্ৰিটিছসকলে জয় কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kollamcity.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|title=Kollam City|trans-title=কোল্লম চহৰ|archivedate=2 June 2015|website=Bebas88}}&lt;/ref&gt; থাংগাছেৰী আজিও এটা এংলো-ইণ্ডিয়ান বসতিস্থান হিচাপে আছে, যদিও বৰ্তমান খুব কমসংখ্যক এংলো-ইণ্ডিয়ানহে ইয়াত বাস কৰে। থাংগাছেৰীত থকা পুৰণি পৰ্তুগীজ-নিৰ্মিত গীৰ্জা, ইনফেণ্ট জিচাছ চাৰ্চ এই অঞ্চলত পৰ্তুগীজ শাসনৰ এক স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে বৰ্তি আছে।&lt;ref&gt;[http://www.ucanindia.in/news/new-proof-for-preportuguese-mission-in-kollam/23928/daily New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tourmet.com/thangassery-fort/ |title=Tourmet - Thangassery, Kollam |trans-title=টুৰমেট - থাংগাছেৰী, কোল্লম |date=21 May 2013 |access-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |title=History of Kollam |trans-title=কোল্লমৰ ইতিহাস |access-date=15 January 2014 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |url-status=dead |archivedate=2 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Quilon 1505 verbessert.jpg|১৫০০ৰ দশকত কোল্লম
File:Quilon 1670 verbessert.jpg|১৬৬১ চনত কোল্লম দখল
File:A view of Coylang Wellcome L0038178.jpg|১৭০০ৰ দশকত কোল্লম
&lt;/gallery&gt;

=== কুইলনৰ যুদ্ধ ===
{{main|কুইলনৰ যুদ্ধ}}

[[File:1756 Bellin Map of Kollam Fort, Kerala, India - Geographicus - Coylan-bellin-1756.jpg|thumb|পৰ্তুগীজ শাসনৰপৰা ডাচ্চসকলৰ হাতলৈ যোৱাৰ পাছত ১৭৫৬ চনত কোল্লম দুৰ্গ]]

১৮০৯ চনত কুইলনৰ [[কেণ্টনমেণ্ট ময়দান]]ত ত্ৰিবাংকুৰৰ তেতিয়াৰ দালাৱা (প্ৰধানমন্ত্ৰী) [[ভেলু থাম্পি দালাৱা]]ৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় ৰাজ্য ত্ৰিবাংকুৰৰ সৈন্যবাহিনী আৰু কৰ্ণেল চালমাৰ্ছৰ নেতৃত্বত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ মাজত [[কুইলনৰ যুদ্ধ]] সংঘটিত হৈছিল। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কুইলন আৰু কেণ্টনমেণ্ট ময়দানৰ ওচৰত থকা তেওঁলোকৰ গেৰিছন আক্ৰমণ কৰাৰ ফলত এই যুদ্ধৰ সূত্ৰপাত হৈছিল আৰু ই মাত্ৰ ছঘণ্টা ধৰি চলিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&amp;q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&amp;pg=PA6 |title=E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon |trans-title=ই-বুক: পি. ছানগুনি মেননৰদ্বাৰা ত্ৰিবাংকুৰৰ ইতিহাস |isbn=9788184650013 |access-date=2014-11-05|last1=David |first1=Maria A. |year=2009 |publisher=ISPCK }}&lt;/ref&gt; কোম্পানীৰ বাহিনীয়ে এই যুদ্ধত জয়লাভ কৰে, আনহাতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বিদ্ৰোহীসকলক কোৰ্ট-মাৰ্শ্বাল কৰা হয় আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ময়দানত ফাঁচি দিয়া হয়।&lt;ref name=&quot;History of Travancore&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece|title=A place in history|trans-title=ইতিহাসত এখন স্থান|newspaper=The Hindu |date=29 June 2006|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

=== ত্ৰিবাংকুৰৰ শাসন ===
১৮শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে, [[ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজপৰিয়াল]]য়ে [[কান্নুৰ]]ত অৱস্থিত [[কোলাথুনাডু]]ৰ ৰাজপৰিয়াল আৰু বৰ্তমানৰ [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ত অৱস্থিত [[পৰাপ্পানাদ]]ৰ কিছু সদস্যক গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;Travancore State Manual&lt;/ref&gt;

১৭৫৫ চনত [[পুৰাক্কাড]]ৰ যুদ্ধত [[কোজিকোড়ৰ ইতিহাস|কোজিকোড়]]ৰ শক্তিশালী [[জামোৰিন]]ক পৰাস্ত কৰি ত্ৰিবাংকুৰ কেৰালাৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ৰাজ্যত পৰিণত হয়।&lt;ref name=&quot;AHoT 162&quot;&gt;{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|trans-title=প্ৰাচীন কালৰপৰা ত্ৰিবাংকুৰৰ ইতিহাস|date=1878|publisher=Higgin Botham &amp; Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}&lt;/ref&gt; ১৮৩০-ৰ দশকলৈকে চৰকাৰী সচিবালয়ো কোল্লমত অৱস্থিত আছিল। [[স্বাথী থিৰুনাল ৰামা বৰ্মা|স্বাথী থিৰুনাল]]ৰ ৰাজত্বকালত ইয়াক থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767 |title=A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years |trans-title=কেৰালা সচিবালয়ৰ এক চমু ইতিহাস যিহেতু ভৱনটোৱে ১৫০ বছৰ উদ্‌যাপন কৰিছে |publisher=The NEWS Minute |date=5 November 2019 |access-date=6 November 2019}}&lt;/ref&gt;

=== কোল্লম বন্দৰৰ সাগৰৰ তলিত খনন ===
[[File:Plan of Kollam 1850.jpg|thumb|১৮৫০ৰ দশকত কোল্লমৰ পৰিকল্পনা]]

২০১৪ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰপৰা [[কোল্লম বন্দৰ]]ৰ চৌহদত খনন কাৰ্য চলি আছে। দলটোৱে চীনা চীনামাটিৰ পাত্ৰ আৰু মুদ্ৰাকে ধৰি বহুতো প্ৰাচীন সামগ্ৰী আৱিষ্কাৰ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece |title=Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam |trans-title=প্ৰাচীন সামগ্ৰীৰ আৱিৰ্ভাৱে কোল্লমত গুপ্তধনৰ সন্ধান আৰম্ভ কৰিছে |work=The Hindu|date=21 February 2014 |access-date=11 January 2017}}&lt;/ref&gt; পেলেচ মিউজিয়ামৰ এটা চীনা দল আৰু কেৰালা পৰিষদ ফৰ হিষ্টৰিকেল ৰিচাৰ্চৰ (KCHR) সৈতে এটা ভাৰতীয় দলে চীনা মুদ্ৰা আৰু সামগ্ৰী আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যিয়ে কোল্লম আৰু প্ৰাচীন চীনৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক থকাটো প্ৰমাণ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece|date=2015-05-11|title=From China on a coin trail|trans-title=চীনৰপৰা এটা মুদ্ৰাৰ সন্ধানত|access-date=2020-11-04|last=Pereira|first=Ignatius|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ভূগোল ==
{{Main|কোল্লমৰ ভূগোল}}

[[File:Kollam Canal, Jan 2016.jpg|thumb|পৰাভুৰৰ ওচৰত [[কোল্লম খাল]]|left]]
কোল্লম চহৰৰ উত্তৰে [[নীণ্ডাকাৰা]] আৰু [[থ্ৰিক্কাৰুভা]] [[ভাৰতত পঞ্চায়তী ৰাজ|পঞ্চায়ত]], দক্ষিণে [[মায়্যানাদ]], পূবে [[থ্ৰিক্কোভিলৱাট্টম]] আৰু [[কোট্টামকাৰা]] আৰু পশ্চিমে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ অৱস্থিত। অষ্টমুদি হ্ৰদ চহৰখনৰ মাজ-মজিয়াত অৱস্থিত। চহৰখন থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ৭১ কিলোমিটাৰ, কোচিৰপৰা ১৪০ কিলোমিটাৰ আৰু [[কোজিকোড়]]ৰপৰা ৩৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। [[ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩]] আৰু [[ইথিক্কাৰা নদী]] চহৰখনৰ মাজেৰে যোৱা দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথ। ৭.৭ কিলোমিটাৰ দীঘল [[কোল্লম খাল]]য়ে পৰাভুৰ হ্ৰদ আৰু অষ্টমুদি হ্ৰদক সংযোগ কৰে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যোৱা আন এখন নদী কাল্লাদা নদী অষ্টমুদি হ্ৰদত পৰে, আনহাতে ইথিক্কাৰা নদী [[পৰাভুৰ কয়াল]]লৈ বৈ যায়। চহৰখনত থকা নিৰ্মল পানীৰ হ্ৰদ কাট্টাকায়ালে ভাট্টাক্কায়াল নামৰ আন এটা জলাশয়ক অষ্টমুদি হ্ৰদৰ সৈতে সংযোগ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into historyg |trans-title=ইতিহাসত হেৰাই যোৱা এটা সুঁতি |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=23 January 2020}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |trans-title=মাৰুথাডি - Maruthadi.Elisting.in |access-date=23 January 2020 |archivedate=3 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |title=Water Resources - Government of Kerala |trans-title=জলসম্পদ - কেৰালা চৰকাৰ |date=7 March 2015 |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |url-status=dead |archivedate=3 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত, ''ইণ্ডিয়াটাইমছে'' কোল্লমক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত নখন চহৰৰ ভিতৰত এখন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html |title=9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To |trans-title=পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ কম প্ৰদূষিত ৯খন চহৰ য'লৈ আপুনি স্থানান্তৰিত হোৱাৰ কথা বিবেচনা কৰিব পাৰে |date=13 March 2016 |publisher=Indiatimes |access-date=21 March 2016}}&lt;/ref&gt; [[বুকিং.কম|Booking.com]]-ৰ ভ্ৰমণকাৰীৰ পৰ্যালোচনা বঁটা অনুসৰি ২০২০ চনত ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন আটাইতকৈ আদৰণীয় স্থানৰ ভিতৰত কোল্লম অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/ |title=For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report |trans-title=ধাৰাবাহিকভাৱে দ্বিতীয় বছৰৰ বাবে, কেৰালা আটাইতকৈ আদৰণীয় স্থানৰ তালিকাত শীৰ্ষত: প্ৰতিৱেদন |publisher=Financial Express |date=22 January 2020 |access-date=23 January 2020}}&lt;/ref&gt;

কোল্লম এখন প্ৰাচীন বাণিজ্যিক চহৰ – ৰোমান, চীনা, আৰব আৰু অন্যান্য প্ৰাচ্যৰ দেশসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ বাণিজ্য চলিছিল। বাইবেলৰ সময় আৰু চলোমনৰ ৰাজত্বকালৰ লগত সম্পৰ্ক থকা ঐতিহাসিক নথি-পত্ৰসমূহত ইয়াৰ বিৱৰণ পোৱা যায়, যিয়ে আৰৱ সাগৰৰ লোহিত সাগৰীয় বন্দৰসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ সংযোগৰ কথা উল্লেখ কৰে (প্ৰাচীন ৰোমান মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰৰদ্বাৰা সমৰ্থিত)।&lt;ref&gt;{{cite web|title=The legendary beauty of Kollam|trans-title=কোল্লমৰ কিংবদন্তি সৌন্দৰ্য|date=28 June 2023 |url=http://www.financialexpress.com/story-print/1159603}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Kollam|trans-title=কোল্লমৰ ইতিহাস|url=http://paru.in/history-of-kollam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|archive-date=2 June 2015|access-date=11 August 2026|archivedate=2 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; প্ৰাচীন চহৰখনক তামিলনাডুৰ সৈতে সংযোগ কৰা [[চেংগোট্টাই|শ্বেনকোট্টা ব্যৱধান]]ৰ [[আৰ্যনকাভু|আৰ্যনকাভু পাছ]]ৰ জৰিয়তে অভ্যন্তৰীণ বাণিজ্যও চলিছিল। গৰুৰ গাড়ীৰে জালুকৰ স্থলপথৰ বাণিজ্য আৰু [[আলাপুঝা]] আৰু কোচিনক সংযোগ কৰা জলপথেৰে হোৱা বাণিজ্যই এনে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল যাৰ ফলত ই প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঔদ্যোগিক চহৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। পিছলৈ তামিলনাডুৰ সৈতে স্থাপিত ৰেল সংযোগে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অধিক সুদৃঢ় কৰিছিল। সামুদ্ৰিক ৰপ্তানিৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা কাৰখানা আৰু কাজু বাদামৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু পেকেজিঙে ইয়াৰ বাণিজ্য সমগ্ৰ বিশ্বতে সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Tourism - Official Website|trans-title=কোল্লম পৰ্যটন - চৰকাৰী ৱেবছাইট|url=http://www.kollamtourism.com/history.html/|access-date=6 January 2014|archivedate=27 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location= কোল্লম
|metric first= yes
|single line= yes
|width = auto
|temperature colour = pastel
|Jan high C= 31
|Feb high C= 31
|Mar high C= 32
|Apr high C= 32
|May high C= 31
|Jun high C= 29
|Jul high C= 29
|Aug high C= 29
|Sep high C= 29
|Oct high C= 30
|Nov high C= 29
|Dec high C= 30
|Jan low C= 23
|Feb low C= 23
|Mar low C= 25
|Apr low C= 26
|May low C= 25
|Jun low C= 24
|Jul low C= 24
|Aug low C= 24
|Sep low C= 24
|Oct low C= 24
|Nov low C= 24
|Dec low C= 23
|Jan rain mm= 18
|Feb rain mm= 26
|Mar rain mm= 53
|Apr rain mm= 147
|May rain mm= 268
|Jun rain mm= 518
|Jul rain mm= 381
|Aug rain mm= 248
|Sep rain mm= 209
|Oct rain mm= 300
|Nov rain mm= 208
|Dec rain mm= 51
|rain colour = green
|Jan rain days= 1
|Feb rain days= 2
|Mar rain days= 4
|Apr rain days= 8
|May rain days= 11
|Jun rain days= 21
|Jul rain days= 19
|Aug rain days= 16
|Sep rain days= 12
|Oct rain days= 12
|Nov rain days= 8
|Dec rain days= 3
|unit rain days= 0.1 mm
|source= [http://www.weather2travel.com/climate-guides/india/kerala/kollam.php Weather2Travel]
|date= মে' ২০১২
}}

== জনগাঁথনি ==

=== জনসংখ্যা ===
২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি,&lt;ref name=census&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF|title=Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 |trans-title=কেৰালা: জনসংখ্যা, ০-৬ বছৰ বয়সৰ জনসংখ্যা আৰু লিংগ অনুসৰি সাক্ষৰ – নগৰীয়া সংহতি /চহৰ : ২০০১ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004314/http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF |archive-date=27 September 2007 }}&lt;/ref&gt; কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যা আছিল ৩৪৯,০৩৩ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব আছিল প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৫,৪০০ জন। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা) আছিল ১,১১২, যিটো ৰাজ্যৰ ভিতৰতে সৰ্বোচ্চ। জনসংখ্যাৰফালৰপৰা [[কোল্লম জিলা]] ৰাজ্যৰ ভিতৰত সপ্তম স্থানত থকাৰ বিপৰীতে কোল্লম চহৰ চতুৰ্থ স্থানত আছিল। ২০১০ চনৰ তথ্য অনুসৰি, কোল্লমৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৯৩.৭৭%,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kollam.nic.in/edu.html |title=Kollam District |trans-title=কোল্লম জিলা |publisher=kollam.nic.in |access-date=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ৭৪.০৪% তকৈ অধিক। পুৰুষৰ সাক্ষৰতা ৯৫.৮৩% আৰু মহিলাৰ ৯১.৯৫% আছিল। কোল্লমত জনসংখ্যাৰ ১১% লোক ছয় বছৰৰ তলৰ আছিল। ২০১৫ চনৰ মে' মাহত [[কেৰালা চৰকাৰ]]য়ে থ্ৰিক্কাদাভুৰ পঞ্চায়তক একত্ৰিত কৰি [[কোল্লম পৌৰ নিগম|কোল্লম চহৰ নিগম]] সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। একত্ৰীকৰণৰ ফলত, এই অঞ্চলটোৰ মাটি-কালি ৭৩.০৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ হ'ব আৰু চহৰখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৮৪,৮৯২ হ'ব বুলি আশা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece |title=Thrikadavur becomes part of Kollam city |trans-title=থ্ৰিকাদাভুৰ কোল্লম চহৰৰ অংশ হৈ পৰিছে |work=The Hindu|date=9 June 2015 |access-date=11 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |title=Thrikadavur Panchayath |trans-title=থ্ৰিকাদাভুৰ পঞ্চায়ত |publisher=Thrikadavur Panchayath |access-date=11 June 2015 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |url-status=dead |archivedate=12 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

মালায়ালম চহৰখনৰ আটাইতকৈ বহুলভাৱে কথিত ভাষা আৰু চৰকাৰী ভাষা, আনহাতে চহৰখনৰ একাংশ লোকে [[তামিল ভাষা|তামিল]] বুজি পায়। চহৰখনত [[এংলো-ইণ্ডিয়ান]], [[কোংকণী লোক|কোংকণী]] ব্ৰাহ্মণ, [[তেলেগু লোক|তেলেগু]] চেট্টি আৰু [[বঙালী লোক|বঙালী]] প্ৰব্ৰজনকাৰী শ্ৰমিকৰ সৰু সম্প্ৰদায়ো বসবাস কৰে। প্ৰশাসনৰ সুবিধাৰ বাবে, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]ক ছটা মণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটোৰে বাবে স্থানীয় মণ্ডল কাৰ্যালয় আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |title=Building Permit Management System -Kollam Corporation |trans-title=নিৰ্মাণ অনুমতি ব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী - কোল্লম নিগম |access-date=16 December 2014 |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |url-status=dead |archivedate=20 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

* কেন্দ্ৰীয় মণ্ডল (''সদৰ কাৰ্যালয় [[কোল্লম কেণ্টনমেণ্ট|কেণ্টনমেণ্ট]]ত অৱস্থিত''), [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]
* [[শক্তিকুলাংগৰা]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]
* [[ভাদাক্কেভিলা]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]
* [[কিলিকোল্লুৰ]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]
* [[এৰাভিপুৰম]] মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]
* থ্ৰিক্কাদাভুৰ মণ্ডল, [[কোল্লম পৌৰ নিগম]]

২০১৪ চনৰ কোল্লমৰ প্ৰাক্তন মেয়ৰ প্ৰসন্ন আৰ্নেষ্টক ৰোটাৰী ক্লাব অৱ ত্ৰিবান্দ্ৰম ৰয়েলৰদ্বাৰা [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ শ্ৰেষ্ঠ মহিলা মেয়ৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece |title=Award for Kollam Mayor |trans-title=কোল্লমৰ মেয়ৰলৈ বঁটা |work=[[The Hindu]] |date=2014-04-03 |access-date=2014-06-06}}&lt;/ref&gt;

=== ধৰ্ম ===
{{See also|কোল্লম জিলাত ধৰ্ম}}
{{bar box
|title=কোল্লম চহৰত ধৰ্ম (২০১১)&lt;ref name=&quot;census2001&quot;&gt;{{cite web
| title = Kollam City Census 2011 data
| trans-title = কোল্লম চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য
| publisher = Census2011
| url = http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html
| access-date =27 January 2016}}
&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ধৰ্ম
|right1=শতাংশ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|56}}
{{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম]]|green|22}}
{{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|blue|21}}
{{bar percent|অন্যান্য|black|1}}
|caption=ধৰ্মসমূহৰ বিতৰণ&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;উল্লেখ নথকা, [[শিখ ধৰ্ম]] (&lt;০.০১%), [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] (&lt;০.০১%) অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;/small&gt;
}}
[[File:Front Wide Anthonys Church Kollam Kerala Mar22 A7C 01676.jpg|thumb|ছেইণ্ট এণ্টনি গীৰ্জা, ভাড্ডি, ১৯১০ চনত নিৰ্মিত]]
কোল্লম চহৰ হৈছে কেৰালা ৰাজ্যৰ এক ক্ষুদ্ৰ ৰূপ, য'ত বিভিন্ন ধৰ্মীয়, নৃগোষ্ঠীয় আৰু ভাষিক গোটৰ বাসিন্দা আছে।&lt;ref name=&quot;A Survey of Kerala History&quot;&gt;Menon, A Sreedhara; &quot;A Survey of Kerala History&quot;; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56 [https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;q=A+Survey+Of+Kerala+History]&lt;/ref&gt; চহৰখন আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মন্দিৰ, শতিকা পুৰণি গীৰ্জা আৰু মছজিদ আছে। কোল্লম কেৰালাৰ এখন [[হিন্দু]]-সংখ্যাগৰিষ্ঠ চহৰ। কোল্লমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৫৬.৩৫% লোক [[হিন্দু]] সম্প্ৰদায়ৰ। তদুপৰি, কেৰালাত ব্যৱহৃত [[সৌৰ বৰ্ষপঞ্জী|সৌৰ]] আৰু [[নাক্ষত্ৰিক সময়|নাক্ষত্ৰিক]] [[হিন্দু বৰ্ষপঞ্জী]] [[কোল্লম যুগ]] (যাক ''মালায়ালম যুগ'' বা ''কোল্লবৰ্ষম'' বা ''মালায়ালম বৰ্ষপঞ্জী'' বা ''মালাবাৰ যুগ'' বুলিও কোৱা হয়), ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত (সাধাৰণ যুগ) (কোল্লম) চহৰত উৎপত্তি হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Era|trans-title=কোল্লম যুগ|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|archive-date=27 May 2015|access-date=30 December 2014|publisher=Indian Journal History of Science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|author=Broughton Richmond|title=Time measurement and calendar construction|trans-title=সময়ৰ জোখ-মাখ আৰু বৰ্ষপঞ্জী নিৰ্মাণ|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|page=218|year=1956}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=R. Leela Devi|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|title=History of Kerala|trans-title=কেৰালাৰ ইতিহাস|publisher=Vidyarthi Mithram Press &amp; Book Depot|year=1986|page=408}}&lt;/ref&gt;

কোল্লমৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২২.০৫% হৈছে [[মুছলমান]] লোক। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি, কোল্লমৰ মুঠ মুছলমান জনসংখ্যা হৈছে ৮০,৯৩৫ জন।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population of Kollam City - Census 2011 data|trans-title=কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যা - লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}&lt;/ref&gt; দক্ষিণ কেৰালাৰ এইটোৱেই একমাত্ৰ জিলা য'ত খ্ৰীষ্টানসকলৰ সলনি মুছলমানসকলে সৰ্ববৃহৎ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায় গঠন কৰে&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html|website=census2011.co.in |date=1 January 2011|title=Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim|trans-title=কোল্লম জিলাৰ ধৰ্মীয় তথ্য - হিন্দু/মুছলমান|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;। কৰবালা ময়দান আৰু ইয়াৰ কাষতে থকা মাকানি মছজিদে চহৰখনৰ বাবে ঈদগাহ হিচাপে কাম কৰে। কাৰুভাত থকা ৩০০ বছৰ পুৰণি জুমা-'আথ পল্লীত এজন চুফী সন্ত, চৈয়দ আব্দূৰ ৰহমান জিফ্ৰিৰ নশ্বৰ দেহ ৰখা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Important religious centres in Kollam|trans-title=কোল্লমৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰসমূহ|url=http://kollam.nic.in/reli.html|access-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Juma-Ath-Mosque|trans-title=জুমা-আথ-মছজিদ|url=http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|url-status=usurped|archive-date=8 June 2013|access-date=29 July 2014|archivedate=8 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

কোল্লম চহৰৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ২১.১৭% হৈছে খ্ৰীষ্টান লোক।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam City Census 2011 data|trans-title=কোল্লম চহৰৰ লোকপিয়ল ২০১১ তথ্য|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}&lt;/ref&gt; [[কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]] (কোল্লম) হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো কেথলিক ডাইঅ'চিচ। ১৩২৯ চনৰ ৯ আগষ্টত [[পোপ জন দ্বাবিংশ]]ই এই ডাইঅ'চিচটো প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৮৮৬ চনৰ ১ ছেপ্টেম্বৰত ইয়াক পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ডাইঅ'চিচটোৱে ১,৯৫০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ৪,৮৭৯,৫৫৩ জন, যাৰ ভিতৰত কেথলিকসকলৰ সংখ্যা হৈছে ২৩৫,৯২২ (৪.৮%)। থাংগাছেৰীত অৱস্থিত ৪০০ বছৰ পুৰণি বিখ্যাত [[ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল]] হৈছে [[কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]]ৰ সহ-কেথেড্ৰেল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Roman Catholic Diocese of Quilon|trans-title=কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ|url=http://www.quilondiocese.com/index.php|access-date=25 March 2013|publisher=Kollam Diocese|archivedate=18 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ কোল্লম-কোট্টাৰাক্কাৰা ডাইঅ'চিচ|চিএছআই কোল্লম-কোট্টাৰাক্কাৰা ডাইঅ'চিচ]] চাৰ্চ অৱ চাউথ ইণ্ডিয়াৰ চব্বিশটা ডাইঅ'চিচৰ ভিতৰত অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite web|title=CSI Redraws Borders of Dioceses|trans-title=চিএছআয়ে ডাইঅ'চিচসমূহৰ সীমা পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিছে|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|access-date=19 January 2016|publisher=The New Indian Express|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|url-status=dead|archivedate=14 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714135914/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; কোট্টাৰাক্কাৰাৰ বাবে [[দ্য পেণ্টেকোষ্টাল মিছন]]ৰ কেৰালাৰ সদৰ কাৰ্যালয় কোল্লমত অৱস্থিত।

== পৌৰ প্ৰশাসন ==
{{Main|কোল্লম পৌৰ নিগম}}

{{See also|কোল্লম চহৰ আৰক্ষী}}[[File:Location map India Kollam EN.svg|left|thumb|কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ মানচিত্ৰ]]

কোল্লম নিগমৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে [[ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই(এম)]]ৰ অধিবক্তা [[ভি. ৰাজেন্দ্ৰবাবু]]।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |url-status=dead |archive-date=26 November 2015 |title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala |trans-title=কেৰালাৰ ছটা নিগমৰ ভিতৰত পাঁচটাত চিপিআই(এম) ক্ষমতালৈ আহিছে |work=The Economic Times |date=18 November 2015 |access-date=25 November 2015 |archivedate=26 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== নগৰীয়া গাঁথনি ===
{{Main|কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল}}

১,১৮৭,১৫৮ জন মুঠ নগৰীয়া জনসংখ্যা&lt;ref name=&quot;Panchayath Level Statistics - Kollam(2011)&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | title = Kollam District Level Statistics 2011 | trans-title = কোল্লম জিলা পৰ্যায়ৰ পৰিসংখ্যা ২০১১ | access-date = 2014-01-01 | year = 2012 | publisher = ecostat.kerala.gov.in | archive-date = 2 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | url-status = dead | archivedate = 2014-01-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; আৰু পৌৰ নিগমৰ ৩৪৯,০৩৩ জন জনসংখ্যাৰে কোল্লম ৰাজ্যখনৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক জনবহুল চহৰ আৰু [[ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ নগৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|ভাৰতৰ সৰ্বাধিক জনবহুল নগৰীয়া অঞ্চলৰ তালিকাত]] ৪৯তম স্থানত আছে। ২০১১ চনৰ তথ্য অনুসৰি, চহৰখনৰ নগৰীয়া বিকাশৰ হাৰ আছিল ১৫৪.৫৯%, যিটো ৰাজ্যখনৰ ভিতৰত দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ আছিল।&lt;ref name=&quot;Census India-2011 - Kollam&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf | title = Analysis of Census Date |trans-title = লোকপিয়লৰ তথ্যৰ বিশ্লেষণ |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt; কোল্লমৰ মহানগৰীয় অঞ্চলত উলিয়াকোভিল, [[আদিচানাল্লুৰ]], [[আদিনাদ]], [[আয়ানভেলিগুলাংগৰা]], চাভাৰা, [[চাভাৰা থেক্কুমভাগম|চাভাৰা দক্ষিণ]], [[এলামপাল্লুৰ]], [[এৰাভিপুৰম]] (অংশ), [[কাল্লেলিভাগম]], [[কৰুণাগাপল্লী]], কোল্লম, কোট্টামকাৰা, [[কুলশেখৰপুৰম]], মায়্যানাদ, [[মীনাদ]], [[নেদুম্পানা]], [[নীণ্ডাকাৰা]], [[ওচিৰা]], [[পানায়াম]], [[পনমনা]], পৰাভুৰ, [[পেৰিনাদ]], [[পুথাক্কুলাম]], [[থাঝুথালা]], [[থোডিয়ুৰ]], থ্ৰিক্কাদাভুৰ, থ্ৰিক্কাৰুভা, [[থ্ৰিক্কোভিলৱাট্টম]] আৰু [[ভাদাক্কুমথালা]] অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html| title=Kollam city population Census |trans-title=কোল্লম চহৰৰ জনসংখ্যাৰ লোকপিয়ল |publisher=census2011.co.in |access-date=16 December 2013}}&lt;/ref&gt;[[File:British Residency in Asramam, Kollam.jpg|right|thumb|কোল্লমৰ [[আশ্ৰমম]]ত [[ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি, কোল্লম|ব্ৰিটিছ ৰেচিডেন্সি]]। ]]

কেৰালা চৰকাৰয়ে কোল্লম চহৰক &quot;কেৰালাৰ বন্দৰ চহৰ&quot; হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে। প্ৰকল্পটোৰ অংশ হিচাপে মৎস্য পালন, পৰ্যটন আৰু মনোৰঞ্জনমূলক প্ৰকল্পৰ সুবিধা নিৰ্মাণকে ধৰি [[মাৰুথাডি]]-[[এৰাভিপুৰম]] এলেকাৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ কাৰ্যকৰী কৰা হ'ব।&lt;ref name=&quot;Kollam - Port City Project - News published in Mathrubhumi Daily&quot;&gt;{{cite web | url = http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png | title = Kollam - Port City Project | trans-title = কোল্লম - বন্দৰ চহৰ প্ৰকল্প | year = 2013}}&lt;/ref&gt;

== অৰ্থনীতি ==
{{main|কোল্লমৰ অৰ্থনীতি}}

[[File:RP Mall, Kollam.jpg|thumb|[[আৰপি মল, কোল্লম]]]]
[[File:Dreams Mall(Lulu Market), Kottiyam.jpg|thumb|ড্ৰিমছ মল ([[লুলু গ্ৰুপ ইণ্টাৰনেচনেল|লুলু হাইপাৰ মাৰ্কেট]]), [[কোল্লম জিলা]]ৰ কোট্টিয়ামত]]
[[File:Chinese Fishing Net Raising Birds Sunrise Ashtamudi Kollam Mar22 A7C 01784.jpg|right|thumb|কোল্লম চহৰৰ অষ্টমুদি হ্ৰদত এখন ডাঙৰ [[চীনা মাছ ধৰা জাল]]]]

যোৱা দশকত কোল্লমৰ নগৰীয়া জীৱন সলনি হৈছে। অৰ্থনৈতিক প্ৰদৰ্শন আৰু [[জনমূৰি আয়]]ৰফালৰপৰা কোল্লম চহৰ ভাৰতত পঞ্চম স্থানত আৰু [[জিডিপি অনুসৰি কেৰালাৰ চহৰসমূহৰ তালিকা|কেৰালাত তৃতীয়]] স্থানত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |title=Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities |trans-title=৫৩খন ভাৰতীয় চহৰৰ মেগা সমীক্ষাত দিল্লী ২৩তম স্থানত |work=Hindustan Times |date=14 June 2015 |access-date=26 June 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |url-status=dead |archivedate=26 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এক উৎকৃষ্ট ৰপ্তানিৰ ইতিহাস থকা চহৰ হিচাপে কোল্লম বিখ্যাত।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |title=Appendices and Aayat Niryat Forms |trans-title=পৰিশিষ্ট আৰু আয়ত নিৰ্যাত প্ৰ-পত্ৰ |publisher=Government of India |access-date=1 July 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |url-status=dead |archivedate=1 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

দুগ্ধ পালন মোটামুটিভাৱে সুবিকশিত। চহৰখনত এটা চিলিং প্লাণ্টো আছে। কোল্লম এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সামুদ্ৰিক আৰু বন্দৰ চহৰ। জিলাখনৰ অৰ্থনীতিত মৎস্য পালনৰ বিশেষ স্থান আছে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ নীণ্ডাকাৰা আৰু [[শক্তিকুলাংগৰা]] গাঁৱত মৎস্য পালন কেন্দ্ৰ আছে। অনুমান কৰা মতে ১৩৪,۹৭৩ জন লোক মৎস্য পালন আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কামত নিয়োজিত হৈ আছে। চেৰিয়াজীকল, আলাপ্পাদ, পান্দাৰাথুৰুথু, পুথেনথুৰা, [[নীণ্ডাকাৰা]], থাংগাছেৰী, [[এৰাভিপুৰম]] আৰু পৰাভুৰ ২৬খন গুৰুত্বপূৰ্ণ মৎস্য পালন গাঁৱৰ ভিতৰত আঠখন। ২৪খন অন্তৰ্দেশীয় মৎস্য পালন গাঁও আছে। চৰকাৰয়ে নীণ্ডাকাৰাত এটা মৎস্য বন্দৰ স্থাপনৰ বাবে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছে। বছৰি গড় মাছ ধৰাৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৮৫,২৭৫ টন বুলি অনুমান কৰা হৈছে। ৰাজ্যখনৰ মুঠ মাছ ধৰাৰ এক তৃতীয়াংশ কোল্লমৰপৰাই আহে। মৎস্য বন্দৰৰপৰা প্ৰায় ৩০০০ যন্ত্ৰচালিত নাও চলি আছে। FFDA আৰু VFFDA-য়ে ক্ৰমে নিৰ্মল পানীৰ মৎস্য পালন আৰু মিছামাছ পালনত গুৰুত্ব দিয়ে। এৰাভিপুৰমত ১০০খন ঘৰৰ এখন মৎস্য পালন গাঁও নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। [[আয়িৰামথেংগু]]ত এখন মিছামাছৰ পাম নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, আৰু মৎস্যপালকসকলৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে কেইবাটাও নতুন হেচ্চাৰীৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। কেৰালাৰ একমাত্ৰ টাৰ্কি পাম আৰু এখন আঞ্চলিক হাঁহ-কুকুৰা পাম [[কুৰিপুঝা (পেৰিনাদ)|কুৰিপুঝা]]ত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |title=Department of Animal Husbandry - Kerala |trans-title=পশুপালন বিভাগ - কেৰালা |access-date=13 January 2014 |archive-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |url-status=dead |archivedate=29 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

চহৰখনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ দুটা ঔদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠান আছে: ইণ্ডিয়ান ৰেয়াৰ আৰ্থছ, চাভাৰা আৰু [[পাৰ্বতী মিলছ লিমিটেড|পাৰ্বতী মিলছ লিমিটেড]], কোল্লম। [[কুণ্ডাৰা]]ত থকা কেৰালা চিৰামিক্স লিমিটেড, [[কুণ্ডাৰা]]ত থকা কেৰালা ইলেক্ট্ৰিকেল এণ্ড এলাইড ইঞ্জিনিয়াৰিং কোম্পানী, চাভাৰাত থকা কেৰালা প্ৰেমো পাইপ ফেক্টৰী, চাভাৰাত থকা কেৰালা মিনাৰেলছ এণ্ড মেটেলছ লিমিটেড আৰু কোল্লমত থকা ইউনাইটেড ইলেক্ট্ৰিকেল ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ হৈছে কেৰালা চৰকাৰৰ মালিকানাধীন কোম্পানী। বেচৰকাৰী/সমবায় খণ্ডৰ অন্যান্য প্ৰধান উদ্যোগসমূহ হ'ল [[কুণ্ডাৰা]]ৰ এলুমিনিয়াম ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ লিমিটেড, কোল্লমৰ থমাছ ষ্টিফেন এণ্ড কোম্পানী, পৰাভুৰৰ ফ্ল'ৰকো আৰু চাথন্নুৰৰ সমবায় স্পিনিং মিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |title=Kollam - Trade &amp; Commerce |trans-title=কোল্লম - বাণিজ্য আৰু বেপাৰ |access-date=10 January 2014 |archive-date=22 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |url-status=dead |archivedate=22 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Kollam technopark, Kundara.jpg|thumb|টেক্ন'পাৰ্ক কোল্লম]]
কুণ্ডাৰা, মুলাভানা আৰু চাথন্নুৰত চীনা মাটিৰ বৃহৎ ভাণ্ডাৰৰ উপৰি, অষ্টমুদি হ্ৰদত চূণশিলৰ খোলাৰ ভাণ্ডাৰ আৰু আদিচানাল্লুৰত বক্সাইটৰ ভাণ্ডাৰ আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kollam.gov.in/reso.html|title=resources - Kollam|trans-title=সম্পদ - কোল্লম|access-date=10 January 2014|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|url-status=dead|archivedate=18 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

&quot;বিশ্বৰ কাজু ৰাজধানী&quot; হিচাপে পৰিচিত কোল্লম ইয়াৰ পৰম্পৰাগত কাজু ব্যৱসায়ৰ বাবে বিখ্যাত আৰু ইয়াত ৬০০ ৰো অধিক কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কেন্দ্ৰ আছে।&lt;ref&gt;{{cite news
| last = Pereira
| first = Ignatius
| title = Kerala's cashew processing industry in crisis
| trans-title = সংকটত কেৰালাৰ কাজু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ
| newspaper = [[The Hindu]]
| date = 20 November 2016
| url = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece
| access-date = 2026-08-04
}}&lt;/ref&gt; প্ৰতি বছৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে চহৰখনলৈ প্ৰায় ৮০০,০০০ টন কেঁচা কাজু আমদানি কৰা হয়&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |language=ml |script-title=ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക് |access-date=2014-11-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022170950/http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |archive-date=22 October 2014 }} কোল্লম বন্দৰৰ বাবে এমাহৰ ভিতৰত সাজু হ'ব অনলাইন শুল্ক ক্লিয়াৰেন্স সুবিধা&lt;/ref&gt; আৰু বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশলৈ গড়ে ১৩০,০০০ টন প্ৰক্ৰিয়াকৃত কাজু ৰপ্তানি কৰা হয়।&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rise-in-earnings-from-cashew-kernel-exports/article3893095.ece] কাজুৰ গুটি ৰপ্তানিৰপৰা উপাৰ্জন বৃদ্ধি - দ্য হিন্দু&lt;/ref&gt; [[কাজু ৰপ্তানি প্ৰচাৰ পৰিষদ ভাৰত]]য়ে (CEPCI) ২০২০ চনৰ ভিতৰত ৰপ্তানিৰ পৰিমাণ ২৭৫,০০০ টনলৈ বৃদ্ধি পোৱাৰ আশা কৰিছে, যিটো বৰ্তমানৰ পৰিমাণতকৈ ১২০ শতাংশ বেছি।&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/article/markets/cashew-body-sets-target-to-double-exports-by-2020-108122901044_1.html] চিইপিচিআই - কোল্লম&lt;/ref&gt; [[কেৰালা ৰাজ্যিক কাজু উন্নয়ন নিগম লিমিটেড]] (KSCDC) কোল্লম চহৰৰ [[মুণ্ডাক্কল]]ত অৱস্থিত। সমগ্ৰ কেৰালাত কোম্পানীটোৰ ৩০টা কাজু কাৰখানা আছে। ইয়াৰে ২৪টা কোল্লম জিলাত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cashewcorporation.com/Organization.php |title=:: KSCDC :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062231/http://cashewcorporation.com/Organization.php |archive-date=15 February 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |archive-url=https://archive.today/20140806070550/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |url-status=usurped |archive-date=6 August 2014 |title=:: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: |trans-title=:: দ্য কেৰালা ষ্টেট কেছিউ ডেভেলপমেণ্ট কৰ্পোৰেচন লিমিটেড :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=29 July 2014 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514062313/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

কোল্লম ভাৰতৰ বহুতো সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানি কেন্দ্ৰৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত এই খণ্ডৰ সৈতে জড়িত বহুতো কোম্পানী আছে। ইয়াৰে বেছিভাগেই চহৰখনৰ [[মাৰুথাডি]], [[শক্তিকুলাংগৰা]], [[কাভানাড]], [[নীণ্ডাকাৰা]], [[আশ্ৰমম]], [[কিলিকোল্লুৰ]], [[থিৰুমুল্লভৰম]] আৰু [[উলিয়াকোভিল]] অঞ্চলত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;[http://www.keralaexporters.com/categories/food/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150501151011/http://www.keralaexporters.com/categories/food/ |date=2015-05-01 }} কেৰালাৰ ৰপ্তানিকাৰকসকল&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |title=Other Items |trans-title=অন্যান্য সামগ্ৰী |access-date=2014-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |archive-date=4 March 2016 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |deadurl=yes }} কোল্লম - সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক&lt;/ref&gt; কেপিথানছ, কিংছ মেৰিন এক্সপোৰ্টাৰ্ছ, ইণ্ডিয়া ফুড এক্সপোৰ্টছ আৰু অ'ছেনিক ফিচাৰীজ আদি হৈছে সামুদ্ৰিক খাদ্য ৰপ্তানিকাৰক প্ৰতিষ্ঠানৰ উদাহৰণ।&lt;ref&gt;[http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&amp;product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209205334/http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&amp;product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish|date=9 December 2014}} পঞ্জীয়নভুক্ত কেৰালা ৰপ্তানিকাৰকসকল&lt;/ref&gt;

কোল্লমৰ [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ৰ ক্লাম ফিচাৰী ভাৰতৰ প্ৰথমটো [[সামুদ্ৰিক তত্ত্বাৱধান পৰিষদ]]ৰ (MSC) প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰাপ্ত ফিচাৰী আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icar.org.in/en/node/8346|title=Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries|trans-title=অষ্টমুদি চুটি-ডিঙিৰ ক্লাম ফিচাৰী ভাৰতৰ প্ৰথমটো এমএছচি প্ৰমাণ-পত্ৰ প্ৰাপ্ত ফিচাৰী হৈ পৰিছে|date=2014-11-05|publisher=[[Indian Council of Agricultural Research]]|access-date=2015-05-16}}&lt;/ref&gt;

== সংস্কৃতি ==
কোল্লম ফেষ্ট হৈছে কোল্লমৰ নিজা বাৰ্ষিক উৎসৱ, যিয়ে মূলতঃ কেৰালাবাসীসকলক আকৰ্ষণ কৰে, কিন্তু লগতে শ শ দেশী আৰু বিদেশী পৰ্যটককো কোল্লমলৈ আকৰ্ষণ কৰে। কোল্লম ফেষ্টৰ মূল স্থান হৈছে ঐতিহাসিক আৰু বিশাল আশ্ৰমম ময়দান। কোল্লম ফেষ্ট হৈছে কোল্লমৰ স্বাক্ষৰ অনুষ্ঠান। ইয়াৰ জৰিয়তে কোল্লমৰ চহকী সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্য, পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা আৰু নতুন উদ্যোগত বিনিয়োগ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Fest 10 November 2011|trans-title=কোল্লম ফেষ্ট ১০ নৱেম্বৰ ২০১১|url=http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php|access-date=3 March 2016|publisher=Thiraseela.com}}&lt;/ref&gt;

[[কোল্লম পুৰম]], [[আশ্ৰমম শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]]ৰ উৎসৱৰ অংশ হিচাপে সাধাৰণতে ১৫ এপ্ৰিলত, কিন্তু কেতিয়াবা ১৬ এপ্ৰিলত অনুষ্ঠিত হয়। এই পুৰম আশ্ৰমম ময়দানত অনুষ্ঠিত হয়।

[[প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ]] (PTBR) হৈছে কোল্লমৰ অষ্টমুদি হ্ৰদত অনুষ্ঠিত হোৱা এক বাৰ্ষিক নাও খেল। ২০১১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ৰাষ্ট্ৰপতি প্ৰতিভা পাটিলে এই অনুষ্ঠানটো উদ্বোধন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=presidents trophy boat race|trans-title=প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ|url=http://presidentstrophy.gov.in/|access-date=20 April 2013|publisher=Presidentstrophy.gov.in}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=24 October 2016|title=President's Trophy boat race on November 1|trans-title=১ নৱেম্বৰত প্ৰেচিডেণ্টছ ট্ৰফী ব'ট ৰেচ|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece|access-date=20 April 2013|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== যাতায়াত ==
{{Main|কোল্লমত যাতায়াত}}

=== পথ ===
ৰাজ্যৰ মালিকানাধীন [[কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম|কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমে (কেএছআৰটিচি)]] আৰু বেচৰকাৰী বাছ অপাৰেটৰসকলে কোল্লমক সংযোগ কৰা আন্তঃৰাজ্যিক আৰু ৰাজ্যৰ ভিতৰত বাছ সেৱা চলায়। চহৰখনত প্ৰধানকৈ ৩টা বাছ আস্থান আছে - [[কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান]], [[আন্দামুক্কম চহৰ বাছ আস্থান]] আৰু [[থাংগাছেৰী বাছ টাৰ্মিনেল]]।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms| title=Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones |trans-title=থিৰুৱনন্তপুৰম: জ'নৰ দায়িত্বত থকা কেএছআৰটিচিৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালকসকল |work=The Times of India|date=8 January 2017 |access-date=9 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|title=National Highways in Kerala|trans-title=কেৰালাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথসমূহ|publisher=Kerala PWD|access-date=9 August 2016|archive-date=16 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|url-status=dead|archivedate=16 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image
| align = center
| direction = horizontal
| image1 = Dalavapuram bridgea.jpg
| caption1 = কোল্লম চহৰৰ ওচৰত [[চাভাৰা থেক্কুমভাগম]] দলং - এই দলংখনে থেক্কুমভাগমৰ লোকসকলক বিদ্যমান নাও সেৱাৰ লগতে কোল্লম চহৰৰ সৈতে সংযোগৰ এক নতুন পথ প্ৰদান কৰিছিল।
| image2 = Kollam Bypass, Feb 2020.jpg
| caption2 = [[কোল্লম বাইপাছ]] - ১৩.১৪১ কিলোমিটাৰ দীঘল কোল্লম বাইপাছ প্ৰকল্পটো আচলতে ১৯৭৫ চনত পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল কিন্তু ৰাজনৈতিক আৰু বিত্তীয় সমস্যাৰ বাবে কাম পিছুৱাই গৈছিল।
| image3 = KSRTC Bus Station, Kollam.jpg
| caption3 = [[কোল্লম কেএছআৰটিচি বাছ আস্থান]] বিখ্যাত অষ্টমুদি হ্ৰদৰ পাৰত অৱস্থিত। ৰাজ্যখনৰ অন্যতম প্ৰধান বাছ আস্থান, ই এতিয়াও নতুন ৰূপ পাবলৈ অপেক্ষা কৰি আছে।
| image4 = Traffic Thevally Bridge Kollam Kerala Mar22 A7C 01797.jpg
| caption4 = থাভাল্লী আৰু কোট্টায়াথুকাডাভু সংযোগ কৰা থাভাল্লী দলঙত যান-বাহনৰ চলাচল, [[ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩]], অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ওপৰত
| total_width =
| alt1 =
}}

=== ৰেল ===
{{see also|কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন}}
[[File:Main terminal of Kollam Junction railway station, Jan 2017.jpg|right|thumb|[[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]]ৰ মুখ্য টাৰ্মিনেল]]
[[File:Kollam Railway.jpg|thumb|নিৰ্মীয়মাণ অৱস্থাত কোল্লম ৰেলৱে]]
মুঠ ৬টা প্লেটফৰ্ম আৰু ১৭টা ৰেলপথ থকা মাটি-কালিৰফালৰপৰা কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ৰেলৱে ষ্টেচন হ'ল {{rws|কোল্লম জংচন}}। কোল্লম চহৰৰ অন্যান্য ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ হ'ল [[এৰাভিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচন|এৰাভিপুৰম]] আৰু [[কিলিকোল্লুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন|কিলিকোল্লুৰ]]। কোল্লম জংচনত বিশ্বৰ তৃতীয় দীৰ্ঘতম ৰেলৱে প্লেটফৰ্ম আছে, যাৰ দৈৰ্ঘ্য ১১৮০.৫ মিটাৰ (৩৮৭৩ ফুট)।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics|trans-title=পশ্চিমবংগ: চাহবাগিছা আৰু ৰাজ-যুগৰ অন্যান্য স্মৃতিচিহ্ন|access-date=3 April 2019}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+কোল্লমৰ ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহ
! নং
! ষ্টেচনৰ নাম
! প্লেটফৰ্মসমূহ
! অঞ্চল
|-
|১
|[[এৰাভিপুৰম ৰেলৱে ষ্টেচন|এৰাভিপুৰম]]
|২
|দক্ষিণ কোল্লম
|-
|২
|[[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন|কোল্লম জংচন]]
|৬
|মধ্য কোল্লম
|-
|৩
|[[কিলিকোল্লুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন|কিলিকোল্লুৰ]]
|২
||পূব কোল্লম
|}

মূল লাইনাৰ ইলেক্ট্ৰিকেল মাল্টিপল ইউনিটৰ ([[মেমু]]) কোল্লম জংচনত এটা কাৰ মেৰামতিৰ শ্বেড আছে। মেমু ৰেল সেৱাই কোল্লমক এৰ্নাকুলামৰ সৈতে (আলাপুঝা আৰু কোট্টায়াম হৈ), পুনালুৰৰ সৈতে (কোট্টাৰাক্কাৰা হৈ), আৰু কন্যাকুমাৰীৰ সৈতে (থিৰুৱনন্তপুৰম হৈ) সংযোগ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|title=Timings of MEMUs included|trans-title=মেমুৰ সময়সূচী অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে|publisher=The New Indian Express|date=2 July 2010|access-date=9 August 2016|archive-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|url-status=dead|archivedate=13 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== জলপথ ===
[[File:Houseboat Thevally Bridge Ashtamudi Kollam Mar22 R16 05860.jpg|thumb|থাভাল্লী দলঙৰ তলেৰে পাৰ হৈ যোৱা হাউচবোট]]
[[কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ|ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগে]] [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]]ৰ পাৰত অৱস্থিত [[কোল্লম কেএছডব্লিউটিডি ফেৰী টাৰ্মিনেল]]ৰপৰা [[পশ্চিম কাল্লাদা]], মুনৰো দ্বীপ, গুহানন্দপুৰম, চাভাৰা থেক্কুমভাগম, দালাভাপুৰম আৰু আলাপুঝালৈ নাও সেৱা চলায়। এই হ্ৰদটো কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম আৰ্দ্ৰভূমি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ আৰু ই কোল্লমৰ জল পৰিবহণৰ এক কেন্দ্ৰবিন্দু। ইয়াৰ পানীয়ে চহৰখনক কেইবাটাও স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩-ৰ এক অংশ গঠন কৰে। কোল্লম থোডু হৈছে ৭.৭ কিলোমিটাৰ দীঘল খাল যি চহৰখনৰ মাজেৰে বৈ যায় আৰু জল পৰিবহণ নেটৱৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সিৰা হিচাপে কাম কৰে। ই অষ্টমুদি হ্ৰদক অন্যান্য জলাশয়সমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু মূল কোল্লম বন্দৰক ইনলেণ্ড ৱাটাৰৱেজ অথৰিটি অৱ ইণ্ডিয়াৰ (IWAI) অন্তৰ্দেশীয় টাৰ্মিনেলৰ সৈতে সংযোগ কৰে। নৱীকৰণৰ প্ৰচেষ্টাৰ পিছত, খালটোৱে যাত্ৰী আৰু সামগ্ৰী পৰিবহণৰ লগতে পৰ্যটনক সমৰ্থন কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে।

চহৰখনৰ [[আশ্ৰমম লিংক ৰোড]] ফেৰী টাৰ্মিনেলৰ কাষেৰে পাৰ হৈ গৈছে।&lt;ref name=&quot;Introduction-KSWTD&quot;&gt;{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |title=Kerala State Water Transport Department - Introduction |trans-title=কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ - পৰিচয় |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |url-status=dead |archivedate=2014-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

কোল্লমৰপৰা চলিবলগীয়া সেৱাসমূহক বহলভাৱে দীৰ্ঘ-দূৰত্বৰ ফেৰী সেৱা, হ্ৰস্ব-দূৰত্বৰ যাত্ৰী ফেৰী আৰু বিশেষ পৰ্যটক ক্ৰুজ হিচাপে ভাগ কৰা হৈছে।
* কোল্লম-আলাপুঝা (আলেপ্পি) ক্ৰুজ: এইটো এটা প্ৰধান সেৱা, অষ্টমুদি হ্ৰদ আৰু ইয়াৰ লগত সংযুক্ত বেকৱাটাৰ খালবোৰৰ মাজেৰে প্ৰায় ৫৫ কিলোমিটাৰ অতিক্ৰম কৰা এক ৮ ঘণ্টীয়া মনোৰম ক্ৰুজ। ই দুয়োখন জিলাৰ মাজত এক পোনপটীয়া পৰিবহণ সংযোগ আৰু এক প্ৰধান পৰ্যটন সামগ্ৰী হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=E |first1=Krishna Kumar K. |title=SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway |trans-title=এছডব্লিউটিডিয়ে আলাপুঝা-কোল্লম জলপথত দীৰ্ঘ-দূৰত্বৰ নাও সেৱা পুনৰ আৰম্ভ কৰিবলৈ অক্ষম হৈছে |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway |website=The New Indian Express |language=en |date=14 July 2025}}&lt;/ref&gt;
* যাত্ৰী আৰু হ্ৰস্ব-দূৰত্বৰ সেৱাসমূহ: নিয়মীয়া, কম ভাড়াত চলিবলগীয়া ফেৰী সেৱাসমূহে কোল্লমক জিলাখনৰ বিভিন্ন স্থানৰ সৈতে সংযোগ কৰে, যাৰ ভিতৰত আলুংকাডভু, গুহানন্দপুৰম আৰু কান্নানাল্লুৰলৈ যোৱা পথবোৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰ স্থানীয় বাসিন্দাসকলৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয় ৰাজহুৱা পৰিবহণ হিচাপে কাম কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Important places enroute |trans-title=পথত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহ |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* পৰ্যটক আৰু বিশেষ সেৱাসমূহ: &quot;চি অষ্টমুদি&quot; পৰ্যটক সেৱা: চামব্ৰানিক্কোডি দ্বীপত ৰৈ যোৱাৰ সুবিধাৰ সৈতে অষ্টমুদি হ্ৰদৰ ওপৰত ৫ ঘণ্টীয়া এক আনন্দদায়ক ভ্ৰমণ। ই প্ৰতিদিনে পুৱা ১১:৩০ বজাত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ইয়াৰ টিকটৰ দাম নিম্ন ডেকৰ বাবে ৪০০ টকা আৰু উচ্চ ডেকৰ বাবে ৫০০ টকা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;SEE ASHTAMUDI&quot; PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE |trans-title=&quot;চি অষ্টমুদি&quot; যাত্ৰী-সহ-পৰ্যটক সেৱা |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title='See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet |trans-title='চি অষ্টমুদি' নাও সেৱাই ২ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে; নতুন সৌৰ নাৱে ফ্লিটত যোগদান কৰিব |url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409 |website=@mathrubhumi |language=en |date=8 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title='See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday |trans-title=শুকুৰবাৰে কোল্লমত 'চি অষ্টমুদি' পৰ্যটক নাও সেৱা মুকলি কৰা হ'ব |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; বহুতো বেচৰকাৰী ভ্ৰমণ পৰিচালক আৰু ৰিজৰ্টে পৰ্যটসকলৰ বাবে অষ্টমুদি হ্ৰদত দিনৰ ভাগত ক্ৰুজৰ সুবিধা আগবঢ়ায়, যাৰ ফলত হাউচবোট, মটৰবোট আৰু ডিঙি নাওৰে অঞ্চলটো অন্বেষণ কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Balan |first1=Saritha S. |title=Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard |trans-title=নিৰ্জন হোমষ্টে, কৰ্মহীন নাৱৰীয়া: কেৰালাৰ মুনৰো দ্বীপৰ পৰ্যটনত মাধমাৰ |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420 |website=The News Minute |language=en |date=11 November 2020}}&lt;/ref&gt;

কোল্লম আৰু আলেপ্পিৰ মাজত প্ৰতিদিনে ডাবল-ডেকাৰ বিলাসী নাও চলে। চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত মালিকানাধীন বিলাসী নাওবোৰ পৰ্যটন ঋতুত মূল নাও ঘাটৰপৰা চলে। দক্ষিণৰ থিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা আৰম্ভ হৈ উত্তৰৰ [[হোসদুৰ্গ]]ত শেষ হোৱা পশ্চিম উপকূলৰ খাল ব্যৱস্থাটো [[পৰাভুৰ, কোল্লম|পৰাভুৰ]], কোল্লম চহৰ আৰু কৰুণাগাপল্লী তালুকৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে।&lt;ref name=&quot;Corporation of Kollam&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |title=Transport - Kollam Corporation |trans-title=পৰিবহণ - কোল্লম নিগম |publisher=Kollam Municipal Corporation |access-date=2015-01-04 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |url-status=dead |archivedate=2017-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Routes-KSWTD&quot;&gt;{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |title=Important places enroute - KSWTD |trans-title=পথত থকা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানসমূহ - KSWTD |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |url-status=dead |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

[[কোল্লম বন্দৰ]] কেৰালাৰ অন্যতম প্ৰধান বন্দৰ। ২০১৩ চনত ইয়াত কাৰ্গো পৰিচালনাৰ সুবিধা আৰম্ভ হৈছিল।&lt;ref&gt;''[http://www.hindu.com/2009/06/18/stories/2009061855000700.htm Kollam port starts cargo handling]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}''. Accessed 29 July 2014.&lt;/ref&gt; বিদেশী জাহাজ নিয়মীয়াকৈ বন্দৰলৈ আহে। ২০১৪ চনৰ ৪ এপ্ৰিলত এণ্টিগুয়াত পঞ্জীয়নভুক্ত ১৪৫ মিটাৰ দীঘল জাহাজ এম.ভি. এলিনাই বন্দৰত লংগৰ পেলাইছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |url-status=dead |archive-date=8 April 2014 |title=Foreign Ship Reaches Kollam Port |trans-title=বিদেশী জাহাজ কোল্লম বন্দৰত উপস্থিত হৈছে |publisher=The New Indian Express |date=5 April 2014 |access-date=7 April 2014 |archivedate=8 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; বন্দৰটোৱে সম্পূৰ্ণৰূপে কাম কৰা আৰম্ভ কৰিলে, ই কোল্লম ভিত্তিক কাজু কোম্পানীবোৰৰ পৰিবহণ কাৰ্যকলাপ সহজ কৰি তুলিব।&lt;ref&gt;''[http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814143721/http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ |date=14 August 2014 }}''. Accessed 29 July 2014.&lt;/ref&gt; শ্ৰেয়াছ শ্বিপিং কোম্পানীয়ে বৰ্তমান [[কোল্লম বন্দৰ]] আৰু [[কোচি বন্দৰ]]ৰ মাজত এক নিয়মীয়া কণ্টেইনাৰ সেৱা চলাই আছে।&lt;ref&gt;''[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service]''. Accessed 29 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420153237/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece |date=20 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exim India::The first &amp; the only national daily on Export, Import, Shipping. |trans-title=এক্সিম ইণ্ডিয়া:: ৰপ্তানি, আমদানি, শ্বিপিংৰ ওপৰত প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় দৈনিক। |url=https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-date=2022-01-17 |access-date=2026-01-18 |website=www.eximin.net |language=en |archivedate=2022-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Old Airport, Kollam.jpg|thumb|right|পুৰণি [[কোল্লম বিমানবন্দৰ]] এলেকা, [[আশ্ৰমম]]]]

১৮৮০ চনত নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পশ্চিম উপকূল খাল ব্যৱস্থাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ কোল্লম খাল (যাক কুইলন খাল বা কোল্লম থোডু বুলিও জনা যায়)। চহৰখনৰ মাজেৰে কাৰ্গো জাহাজসমূহে সামগ্ৰী সৰবৰাহ কৰাৰ ফলত ই পূৰ্বৰ ত্ৰিবাংকুৰ ৰাজ্যৰ প্ৰাথমিক বাণিজ্যিক সুঁতি হৈ পৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Renovated Kollam canal now a cesspool |trans-title=নৱীকৰণ কৰা কোল্লম খাল এতিয়া এটা লেতেৰা পানীৰ গাঁত |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=19 March 2015}}&lt;/ref&gt;

==== ভৱিষ্যতৰ প্ৰকল্পসমূহ ====
জল পৰিবহণ আন্তঃগাঁথনিৰ অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ, কোল্লমত কেইবাটাও চলি থকা আৰু প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্প আছে:
; কোল্লম ৱাটাৰ মেট্ৰ': কোল্লমত ৱাটাৰ মেট্ৰ' ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যিয়ে কোচিৰ দৰেই চহৰৰ ভিতৰত এক জল পৰিবহণ নেটৱৰ্ক প্ৰদান কৰিব।&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title=Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities |trans-title=কোল্লম আৰু আন ১৭খন চহৰত ৱাটাৰ মেট্ৰ' আৰম্ভ কৰাৰ সম্ভাৱনীয়তা মূল্যায়ন কৰিবলৈ যান-বাহনৰ অধ্যয়ন চলি আছে |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=20 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hallikeri |first1=G.D. |title=IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities |trans-title=আইডব্লিউএআই ব'ৰ্ডে ১৭খন চহৰত নগৰীয়া জল পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ বাবে সম্ভাৱনীয়তা অধ্যয়নৰ নিৰ্দেশ দিছে |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345 |publisher=Ministry of Ports, Shipping and Waterways |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;
; জলপথ উন্নয়ন: ২৪ ঘণ্টীয়া নৌ-চলাচল সমৰ্থন কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ৩ ৰ উন্নয়ন আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে প্ৰকল্প চলি আছে, যাৰ ভিতৰত আছে সুঁতিবোৰ দ কৰা আৰু টাৰ্মিনেলবোৰ উন্নত কৰা।

=== আকাশী পথ ===
{{See also|কোল্লম বিমানবন্দৰ}}
কোল্লম চহৰ নিগম [[থিৰুৱনন্তপুৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰদ্বাৰা সেৱা প্ৰাপ্ত, যিটো চহৰখনৰপৰা NH66 ৰ জৰিয়তে প্ৰায় ৫৬ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। ত্ৰিবান্দ্ৰম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ হৈছে ভাৰতৰ এখন অ-মেট্ৰ' চহৰৰ প্ৰথমখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|title=TRV Airport|trans-title=টিআৰভি বিমানবন্দৰ|publisher=AAI|access-date=23 August 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=2 September 2016}}&lt;/ref&gt;

== শিক্ষা ==
{{Main|কোল্লম জিলাত শিক্ষা}}

[[File:Thangal Kunju Musaliar College of Engineering, Kollam, Kerala.jpg|200px|thumb|[[কাৰিকোড]]ত থকা [[টি. কে. এম. কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং|টি. কে. এম. ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজ]]|alt=পৰম্পৰাগত মোগল স্থাপত্যৰ সৈতে অলংকৃত, গুলপীয়া আৰু বগা ভৱন|left]]
কোল্লমত বহুতো মহাবিদ্যালয়, বিদ্যালয় আৰু শিক্ষাকেন্দ্ৰ আছে। [[টি. কে. এম. কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং|থাংগাল কুঞ্জু মুচালিয়াৰ কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং]], যিটো ৰাজ্যখনত এই ধৰণৰ প্ৰথমখন ব্যক্তিগত বিদ্যালয় আছিল, ই কোল্লম চহৰৰপৰা প্ৰায় ৭ কিলোমিটাৰ পূবত [[কিলিকোল্লুৰ]]ত অৱস্থিত, আৰু ই সকলো কোল্লমবাসীৰ বাবে গৌৰৱৰ উৎস। কেৰালা চৰকাৰয়ে চহৰখনৰ আন এক সন্মানীয় প্ৰতিষ্ঠান [[ফাতেমা মাতা নেচনেল কলেজ]]ক শৈক্ষিক স্বায়ত্ত্বশাসন প্ৰদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Autonomy: 13 colleges in the list&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | url-status = dead | archive-date = 8 January 2014 | title = Autonomy: 13 colleges in the list | trans-title = স্বায়ত্ত্বশাসন: তালিকাত ১৩খন মহাবিদ্যালয় | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = The New Indian Express | archivedate = 2014-01-08 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt;

[[File:SN Law College, Kollam.jpg|thumb|right|কৰবালাত থকা [[শ্ৰী নাৰায়ণ গুৰু কলেজ অৱ লিগেল ষ্টাডিজ]]]]

কেৰালা চৰকাৰৰ শ্ৰম আৰু দক্ষতা বিভাগৰ অধীনস্থ এক ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠান [[কেৰালা ষ্টেট ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইন]] (KSID) কোল্লমৰ চন্দনথোপত অৱস্থিত। ই ২০০৮ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাজ্য-মালিকানাধীন ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। বৰ্তমান KSID-য়ে আহমেদাবাদৰ [[নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ডিজাইন]]ৰ সহযোগত প্ৰস্তুত কৰা ডিজাইনৰ স্নাতকোত্তৰ ডিপ্ল'মা কাৰ্যসূচী চলাই আছে।&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|url-status = dead|archive-date = 16 May 2015|title = Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses|trans-title = নতুন ডিপ্ল'মা পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে KSID-ত নামভৰ্তি প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে|access-date = 11 August 2026|archivedate = 16 May 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece|title = Institute of design inaugurated|trans-title = ডিজাইন প্ৰতিষ্ঠান উদ্বোধন কৰা হৈছে}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ এণ্ড কনষ্ট্ৰাকচন|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফ্ৰাষ্ট্ৰাকচাৰ এণ্ড কনষ্ট্ৰাকচন (IIIC-Kollam)]] হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ এক প্ৰতিষ্ঠান যিটো নিৰ্মাণ সম্পৰ্কীয় বৃত্তিৰ বাবে দক্ষতা বিকাশ কাৰ্যসূচীসমূহ সমৰ্থন কৰিবলৈ কোল্লম চহৰৰ [[চাভাৰা]]ত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html |title=States-Ministry of Skill Development &amp; Entrepreneurship |trans-title=ৰাজ্যসমূহ-দক্ষতা বিকাশ আৰু উদ্যোগশীলতা মন্ত্ৰ্যালয় |publisher=Government of India |access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; [[ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী কেৰালা|ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী, কোল্লম]], কেৰালা হৈছে ভেল্লিমনত অৱস্থিত এক ফেশ্বন প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান, যাক [[নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফেশ্বন টেকন'লজী]] আৰু বস্ত্ৰ মন্ত্ৰ্যালয়ৰ কাৰিকৰী সহযোগত স্থাপন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, চহৰখনত দুটা IMK (ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট, কেৰালা) সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰ সক্ৰিয় হৈ আছে।&lt;ref name=&quot;IMK Extension Centres&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.imk.ac.in/extension.htm | title = IMK Extension Centres - Kerala | trans-title = IMK সম্প্ৰসাৰণ কেন্দ্ৰসমূহ - কেৰালা | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = imk.ac.in | archive-date = 23 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | url-status = dead | archivedate = 2013-07-23 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; কেৰালাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক সামুদ্ৰিক প্ৰশিক্ষণ প্ৰদানৰ বাবে কোল্লম চহৰৰ [[নীণ্ডাকাৰা]]ত [[কেৰালা মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউট]] অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece |title=Maritime institute to come up at Neendakara |trans-title=নীণ্ডাকাৰাত স্থাপন হ'ব মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউট |work=The Hindu |date=23 May 2009 |access-date=27 November 2019}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; নীণ্ডাকাৰা মেৰিনটাইম ইনষ্টিটিউটত ব'ট ক্ৰু প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৫,০০০ তকৈ অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html | title=Steps begun to set up Maritime university |trans-title=মেৰিনটাইম বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপনৰ পদক্ষেপ আৰম্ভ হৈছে | date=8 May 2013 |newspaper=The New Indian Express |access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt;

মহাবিদ্যালয়সমূহৰ উপৰি, কোল্লমত বহুতো বেংক ক'চিং চেণ্টাৰ আছে।&lt;ref name=&quot;Bank test coaching Centres - Kollam&quot;&gt;{{cite web | url = http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0 | title = Which is the best banking coaching centre in India - Kollam |trans-title = ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ বেংকিং ক'চিং চেণ্টাৰ কোনটো - কোল্লম | access-date = 2014-08-09}}&lt;/ref&gt; কোল্লমক বেংক পৰীক্ষাৰ ক'চিং চেণ্টাৰসমূহৰ বাবে ভাৰতৰ হাব হিচাপে জনা যায়, জিলাখনত এনে প্ৰায় ৪০টা প্ৰতিষ্ঠান আছে।&lt;ref name=&quot;Kollam - The bank test coaching hub of India&quot;&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms | title = Engineering graduates opt for banking sector |trans-title = অভিযান্ত্ৰিক স্নাতকসকলে বেংকিং খণ্ড বাছি লয় | access-date = 2014-08-09 |work = Times of India| date = 29 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

== ক্ৰীড়া ==

ফুটবল আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া, তাৰ পিছতে বক্সিং আৰু হকী। কোল্লমত জিলা, ৰাজ্য আৰু জ'ন পৰ্যায়ৰ মেচত অংশগ্ৰহণ কৰা বহুতো স্থানীয় ফুটবল, হকী আৰু ক্ৰিকেট দল আছে। এষ্ট্ৰ'-টাৰ্ফৰ সুবিধাযুক্ত এখন [[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হকী ষ্টেডিয়াম, কোল্লম|আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হকী ষ্টেডিয়াম]] চহৰখনৰ [[আশ্ৰমম]]ত অৱস্থিত। ই ১৩ কোটি টকা ব্যয় সাপেক্ষে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |url-status=dead |archive-date=5 September 2014 |title=Astro-turf hockey stadium |trans-title=এষ্ট্ৰ'-টাৰ্ফ হকী ষ্টেডিয়াম |publisher=The New Indian Express |access-date=22 February 2018 |archivedate=5 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ষ্টেডিয়ামখন নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি কোল্লমৰ আশ্ৰমমত থকা ডাক বিভাগৰপৰা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। চহৰখনত [[লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ষ্টেডিয়াম (কোল্লম)|লাল বাহাদূৰ শাস্ত্ৰী ষ্টেডিয়াম, কোল্লম]] নামৰ আন এখন ষ্টেডিয়াম আছে। ই এখন বহুমুখী ষ্টেডিয়াম আৰু ৰঞ্জী ট্ৰফী, সন্তোষ ট্ৰফী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়াৰ দৰে ক্ৰীড়া অনুষ্ঠানৰ বাবে বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |title=KCA-Cricket Archive |trans-title=কেচিএ-ক্ৰিকেট আৰ্কাইভ |publisher=Cricket Archive |access-date=22 February 2018 |archive-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |url-status=dead |archivedate=7 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; চহৰখনৰ দুখন মুকলি পথাৰ, [[আশ্ৰমম ময়দান]] আৰু [[পীৰাংকি ময়দান]], ক্ৰীড়া অনুষ্ঠান, অনুশীলন আৰু ৱাৰ্ম-আপ মেচৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

== পৰ্যটনস্থলী ==
{{Expand section|date=October 2025}}

=== হিন্দু মন্দিৰসমূহ ===
[[File:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|right|কোট্টাৰাক্কাৰা শ্ৰী মহাগণপতি ক্ষেত্ৰম]]
* [[আনন্দভল্লেশ্বৰম শ্ৰী মহাদেৱৰ মন্দিৰ]] চহৰখনৰ ৪০০ বছৰ পুৰণি এক প্ৰাচীন হিন্দু মন্দিৰ। এই মন্দিৰৰ ৪০০ বছৰ পুৰণি [[গৰ্ভগৃহ]]টো ছেগুণ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=400-year-old sreekovil to be replaced|trans-title=৪০০ বছৰ পুৰণি শ্ৰীকোভিল সলনি কৰা হ'ব|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece|access-date=13 October 2015|work=The Hindu|date=26 July 2015 }}&lt;/ref&gt;
* [[আম্মাচিভীডু মূৰ্তি মন্দিৰ]] চহৰখনৰ আন এক প্ৰধান মন্দিৰ যাক প্ৰায় ৬০০ বছৰ আগতে কোল্লমৰ আভিজাত্য আম্মাচি ভীলু পৰিয়ালৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;kollamcity1&quot;&gt;{{Cite web |title= Ammachiveedu Muhurthi Temple |trans-title= আম্মাচিভীডু মূৰ্তি মন্দিৰ |url=http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&amp;menu1=Religious |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115114800/http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&amp;menu1=Religious |archive-date=2010-11-15 | website=Kollam City }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thekeralatemples1&quot;&gt;{{Cite web |title=Ammachi Veedu Muhurthi |trans-title=আম্মাচিভীডু মূৰ্তি |url=https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm |access-date=2026-01-18 |website=The Kerala Temples }}&lt;/ref&gt;
* [[কোল্লম পুৰম]], কোল্লমৰ এক প্ৰধান উৎসৱ, [[আশ্ৰমম শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ]]ৰ দহদিনীয়া উৎসৱৰ সামৰণি, যিটো সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগত হয়।&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|title=The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15|trans-title=দ্য হিন্দু : কেৰালা / কোল্লম নিউজ : ১৫ এপ্ৰিলত কোল্লম পুৰম|date=9 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|archive-date=9 April 2008|access-date=11 August 2026|archivedate=9 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[কোট্টাংগুলাংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] কেৰালাৰ বিশ্ব-বিখ্যাত হিন্দু মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম য'ত পুৰুষসকলে 'চামায়াভিলাক্কু' ৰীতিৰ বাবে মহিলাৰ সাজ-পাৰ পৰিধান কৰাটো পৰম্পৰাগত উৎসৱৰ এক অংশ। পুৰুষসকলেও ডাঙৰ চাকি কঢ়িয়াই নিয়ে। দুদিনীয়া এই সাজ-পাৰ পৰিধানৰ অনুষ্ঠানৰ প্ৰথম দিনা সোমবাৰে পুৱতি নিশা সামৰণি পৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|trans-title=কেৰালাৰ মন্দিৰ: য'ত চাকি লৈ থকা মহিলাগৰাকী এজন পুৰুষ|url=http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252|access-date=25 March 2013|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;
* কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চলৰ অন্যান্য বিখ্যাত হিন্দু উপাসনাকেন্দ্ৰসমূহ হ'ল, কোট্টাৰাক্কাৰাত থকা [[কোট্টাৰাক্কাৰা শ্ৰী মহাগণপতি ক্ষেত্ৰম]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Of small appam and Kottarakkara|trans-title=সৰু আপ্পম আৰু কোট্টাৰাক্কাৰাৰ কথা|url=http://mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|access-date=25 March 2013|publisher=Mathrubhumi|archive-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|url-status=dead|archivedate=28 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/klm_subra.html|title=Welcome to the Temples of God's Own Country|trans-title=ঈশ্বৰৰ নিজৰ দেশৰ মন্দিৰসমূহলৈ স্বাগতম|website=www.keralatemples.net|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260307085820/http://www.keralatemples.net/klm_subra.html|archivedate=2026-03-07|access-date=2026-08-11|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[পৰাভুৰ, কোল্লম|পৰাভুৰ]]ত থকা [[পুত্তিঙ্গল মন্দিৰ|পুত্তিঙ্গল দেৱী মন্দিৰ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Puttingal Devi Temple, aravur|trans-title=পুত্তিঙ্গল দেৱী মন্দিৰ, পৰাভুৰ|url=http://www.puttingaltemple.org/|access-date=25 March 2013|publisher=Puttingal Devi Temple}}&lt;/ref&gt; চুৰানাড উত্তৰ অনায়াদী পাজায়িডম শ্ৰী নৰসিংহ মূৰ্তী মন্দিৰ, [[পোৰুভাজী]]ত থকা [[পোৰুভাজী পেৰুভীৰুথী মালানাদা মন্দিৰ]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=Malanada temple fete draws big crowds|trans-title=মালানাদা মন্দিৰৰ উৎসবলৈ বৃহৎ জনসমাগম|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece|access-date=25 March 2013|work=The Hindu|date=24 March 2012 }}&lt;/ref&gt; [[সাস্তামকোট্টা]]ত থকা [[সাস্তামকোট্টা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|trans-title=সাস্তামকোট্টা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ|url=http://www.sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|access-date=25 March 2013|publisher=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|url-status=dead|archivedate=6 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; শক্তিকুলাংগৰা শ্ৰী ধৰ্ম শাস্তা মন্দিৰ,&lt;ref&gt;/Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/&lt;/ref&gt; কাদাভুৰত থকা থ্ৰিক্কাদাভুৰ শ্ৰী মহাদেৱ মন্দিৰ আৰু পোন্মানাত থকা কাট্টিল মেক্কাথিল দেৱী মন্দিৰ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Here, bells on tree answer your prayers|trans-title=ইয়াত, গছত থকা ঘণ্টাৰ শব্দই আপোনাৰ প্ৰাৰ্থনাৰ উত্তৰ দিয়ে|url=https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers|access-date=25 March 2013|work=Deccan Chronicle}},&lt;/ref&gt;, কৰুণাগাপল্লীৰ পদনায়ৰকুলাংগৰা মহাদেৱ মন্দিৰ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told|trans-title=মন্দিৰত 'শাখা' পাতিবলৈ আৰএছএছক কোনো অনুমতি দিয়া হোৱা নাই: কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয়ক অৱগত|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms|access-date=25 March 2013|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

=== গীৰ্জাসমূহ ===
[[File:Kollam neue Kathedrale.JPG|thumb|right|কোল্লমৰ থাংগাছেৰীত ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল]]
থাংগাছেৰীৰ [[ইনফেণ্ট জিচাছ কেথেড্ৰেল]] ১৬১৪ চনত পৰ্তুগীজসকলৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ই বৰ্তমান [[কুইলনৰ ৰোমান কেথলিক ডাইঅ'চিচ]]ৰ প্ৰ'-কেথেড্ৰেল – ভাৰতৰ প্ৰাচীন আৰু প্ৰথম কেথলিক ডাইঅ'চিচ। গীৰ্জাটো পুৰণি [[কুইলন]] চহৰত পৰ্তুগীজ শাসনৰ এক স্মৃতিচিহ্ন হিচাপে বৰ্তি আছে।&lt;ref name=&quot;Church_Kollam&quot;&gt;{{cite news|title=About Kollam City|trans-title=কোল্লম চহৰৰ বিষয়ে|location=Kollam, India|url=http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|access-date=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|archive-date=2 June 2015|quote=About the city of Quilon|archivedate=2 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[নীণ্ডাকাৰা]]ত থকা [[ছেইণ্ট চেবাষ্টিয়ান ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা, নীণ্ডাকাৰা|ছেইণ্ট চেবাষ্টিয়ান গীৰ্জা]] আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গীৰ্জা। [[মুনৰো দ্বীপৰ ডাচ্চ গীৰ্জা]] ১৮৭৮ চনত [[ডাচ্চ লোক|ডাচ্চসকলৰ]]দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news|title=The emerald isle|trans-title=সেউজীয়া দ্বীপ|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece|access-date=19 January 2016}}&lt;/ref&gt; [[কাচেৰী]]ত আৱাৰ লেডী অৱ ভেলংকানি শ্ৰাইন কোল্লম চহৰৰ আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ খ্ৰীষ্টান উপাসনা স্থান। [[থ্ৰিক্কাদাভুৰ|কাদাভুৰ]]ত ছেইণ্ট কেচিমিৰ চাৰ্চ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Church festival from Saturday|trans-title=শনিবাৰৰপৰা গীৰ্জাৰ উৎসৱ|url=http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-22|access-date=19 January 2016}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; [[কাভানাড]]ত হলি ফেমিলি চাৰ্চ, থোপ্পুত ছেইণ্ট ষ্টিফেন চাৰ্চ&lt;ref&gt;{{cite web|title=St.Stephen's Church|trans-title=ছেইণ্ট ষ্টিফেন চাৰ্চ|url=http://ststephenschurchkollam.weebly.com/|access-date=19 January 2016|publisher=Kollam St.Stephen's Church}}&lt;/ref&gt; আৰু [[কাদাপ্পাকাডা]]ত ছেইণ্ট থমাছ চাৰ্চ হৈছে কোল্লমৰ আন কেইটামান প্ৰধান খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা।&lt;ref&gt;{{cite news|title=St.Thomas Church|trans-title=ছেইণ্ট থমাছ চাৰ্চ|work=The Hindu|url=http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm|access-date=19 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Piety marks Good Friday observance|trans-title=গুড ফ্ৰাইডে পালনত ভক্তিৰ চিন|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece|access-date=19 January 2016|work=The Hindu|date=18 April 2014 }}&lt;/ref&gt;

=== মছজিদসমূহ ===
[[File:കരുനാഗപ്പള്ളി‍മുസ്ലീം‍പള്ളി.jpg|right|thumb|কৰুণাগাপল্লী মছজিদ]]
চাভাৰাত থকা কোট্টুকাডু জুমা মছজিদ, এলামপাল্লুৰ জুমা-এ-মছজিদ, জোনাকাপুৰমত থকা বলিয়াপল্লী, [[চিন্নাকাডা]] জুমা মছজিদ, কোল্লুৰভিলাত থকা জুমা-'আথ পল্লী, [[থাত্তামালা]]ত থকা জুমা-'আথ পল্লী আৰু চাভাৰাত থকা কোইভিলা জুমা মছজিদ হৈছে কোল্লমৰ আন প্ৰধান মছজিদ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Juma-Ath-Palli|trans-title=জুমা-আথ-পল্লী|url=http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm|access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Elampalloor Juma-A-Masjid|trans-title=এলামপাল্লুৰ জুমা-এ-মছজিদ|url=http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|access-date=29 July 2014|archive-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|url-status=dead|archivedate=9 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল ==
* [[কোল্লমৰ লোকসকলৰ তালিকা]]

== লগতে চাওক ==
* [[ডাউনটাউন কোল্লম]]
* [[কোল্লম জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন]]
* [[কোল্লম মহানগৰীয় অঞ্চল]]
* [[কোল্লম জিলা]]
* [[কোল্লমত কাজু ব্যৱসায়]]
* [[জিডিপি অনুসৰি ভাৰতৰ বৃহত্তম চহৰসমূহ]]

== টোকা ==
{{notelist}}

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist|liststyle=decimal}}

== গ্ৰন্থপঞ্জী ==
* {{cite book | last=Ring | first=Trudy | title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5 |trans-title=ঐতিহাসিক স্থানৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অভিধান: এছিয়া আৰু ওচেনিয়া, খণ্ড ৫ | year=1994 | publisher=Taylor &amp; Francis | location=United Kingdom | isbn=978-1-884964-05-3}}
* {{cite book | last=Chan | first=Hok-lam | title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 |trans-title=দ্য কেমব্ৰিজ হিষ্ট্ৰি অৱ চাইনা, খণ্ড ৭: দ্য মিং ডাইনেষ্টি, ১৩৬৮–১৬৪৪, খণ্ড ১ | year=1998 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=978-0-521-24332-2 | chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}}
* {{cite book | last=Lin | title=Zheng He's Voyages Down the Western Seas |trans-title=ঝেং হেৰ পশ্চিমীয়া সাগৰলৈ যাত্ৰা | year=2007 | publisher=China Intercontinental Press | location=Fujian Province | isbn=978-7-5085-0707-1}}
* [[এলামকুলাম কুঞ্জন পিল্লাই]], কেৰালাথিন্দে এৰুলাদানজা এডুকাল, পৃষ্ঠা ৬৪,১১২,১১৭
* ত্ৰিবাংকুৰ আৰ্কিঅ'লজিকেল ছিৰিজ (T.A.S.) খণ্ড ৬ পৃষ্ঠা ১৫
* থুলাছেৰী মানাপুৰাথুৰ ২৪তম প্ৰজন্মৰ যাজক মাথাই কাথানাৰৰ ডায়েৰী আৰু লেখনি, পুৰুষানুক্ৰমে হস্তান্তৰিত পূৰ্বপুৰুষৰ নথি-পত্ৰ আৰু থলিয়োলাগাৰাধৰ ওপৰত আধাৰিত
* জেড° এম. পাৰেট, মালংকাৰা নাঝৰানিকল, খণ্ড ১
* [[এল. কে. অনন্তকৃষ্ণ আয়াৰ]], ষ্টেট মেনুৱেল, পৃষ্ঠা ৫০,৫২
* বাৰ্ণাৰ্ড থমা কাথানাৰ, মাৰ্থোমা খ্ৰীষ্টানিকাল, শাৰী ২৩,২৪
* {{cite book|first=Pius |last=Malekandathil|author-link= Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|trans-title=মেৰিটাইম ইণ্ডিয়া: ভাৰত মহাসাগৰত বাণিজ্য, ধৰ্ম আৰু ৰাজনীতি|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC|year=2010|publisher=Primus Books|page=43|isbn=978-93-80607-01-6}}
* নাৰায়ণ, এম.জি.এছ, অষ্টম–নৱম শতিকাত চেৰা-পাণ্ড্য সংঘাত যাৰ ফলত ভেনাডুৰ জন্ম হৈছিল: পাণ্ড্য ইতিহাস আলোচনা-চক্ৰ, মাদুৰাই বিশ্ববিদ্যালয়, ১৯৭১
* বিশ্ববিজ্ঞানকোষম (মালায়ালম) খণ্ড ৩, পৃষ্ঠা ৫২৩,৫৩৪
* নাৰায়ণ এম.জি.এছ., কালচাৰেল চিম্বিঅ'ছিছ পৃষ্ঠা ৩৩
* পুলিকোট্টিল মাৰ ডিঅ'নিয়াছৰ (প্ৰাক্তন [[মালংকাৰা অৰ্থডক্স ছিৰিয়ান চাৰ্চ]]ৰ সৰ্বোচ্চ মুৰব্বী আৰু চিত্ৰমেজথু কে এম ভাৰ্গিজ) হাতেলিখা ডায়েৰী

== বাহ্যিক সংযোগ ==
* [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&amp;params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL জিঅ'হেক - কোল্লম]
* {{Official website|http://kollam.nic.in/Default.htm}}
{{Kollam}}
{{Navboxes|list=
{{কেৰালা}}
{{কোল্লম জিলা}}
{{কেৰালাৰ বিষয়সমূহ}}
{{ভাৰতৰ নিযুতৰো অধিক জনসংখ্যাৰ চহৰসমূহ}}
}}
{{Authority control}}

[[শ্ৰেণী:কোল্লম| ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহানগৰসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:কোল্লমৰ ইতিহাস]]
[[শ্ৰেণী:প্ৰাক্তন পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:কোল্লম জিলাৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:কেৰালাত পৰ্যটন]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজধানীসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ জনবসতিপূৰ্ণ উপকূলীয় স্থানসমূহ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ বন্দৰ চহৰ আৰু নগৰসমূহ]]</text>
      <sha1>8ryj1ok3hn9tgqqfpwd3cr8n73605ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পিধিৰ্টছি দুৰ্গ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139036</id>
    <revision>
      <id>648667</id>
      <parentid>633533</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21398" sha1="nqwohudc92b6lf65m4h5q0uav0dgdqb" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name             = পিধিৰ্টছি দুৰ্গ
| native_name      = Підгорецький замок
| native_name_lang = uk
| image             = 46-203-0010 Pidhirci DSC 4252.jpg
| caption           = ২০১৫ চনত দুৰ্গটো
| location          = পিধিৰ্টছি, লভিভ অঞ্চল, [[ইউক্ৰেইন]]
| built             = ১৬৩৫–১৬৪০
| architect         = গিয়োম ল্য ভাছ্যৰ দ্য বোপ্লান, আন্দ্ৰেয়া দেল আকুৱা
| embedded          = {{Infobox historic site
 |embed = yes
 |designation1 = UKRAINE NATIONAL
 |designation1_offname = {{Lang|uk|Замок}} (''দুৰ্গ'')
 |designation1_type = স্থাপত্য
 |designation1_number = 130087/1
}}
}}

'''পিধিৰ্টছি দুৰ্গ''' ({{lang-en|Pidhirtsi Castle}}; {{langx|pl|zamek w Podhorcach}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ লভিভ অঞ্চলৰ পিধিৰ্টছি গাঁৱত অৱস্থিত এটা দুৰ্গ-ৰাজপ্ৰাসাদ। ই [[লভিভ]]ৰ পৰা প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত।

দুৰ্গটো পোলেণ্ড-লিথুৱানিয়া কমনৱেলথৰ গ্ৰেণ্ড ক্ৰাউন হেটমেন ষ্টানিস্লাভ কনিয়েপোলস্কিৰ নিৰ্দেশত ১৬৩৫ চনৰ পৰা ১৬৪০ চনৰ ভিতৰত পুৰণি দুৰ্গৰ স্থানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9d4VAQAAIAAJ&amp;q=Pidhirtsi+Castle+Stanis%C5%82aw+Koniecpolski |title=Zamky ta fortet͡si |date=2007 |publisher=Mystet͡stvo |isbn=978-966-577-003-9 |language=uk}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ নক্সাৰ সৈতে গিয়োম ল্য ভাছ্যৰ দ্য বোপ্লান আৰু আন্দ্ৰেয়া দেল আকুৱাৰ নাম জড়িত। দুৰ্গটো পূৰ্বৰ পোলেণ্ড-লিথুৱানিয়া কমনৱেলথৰ পূব সীমান্তভূমিৰ ৰাজপ্ৰাসাদ-উদ্যান সমষ্টিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম উল্লেখযোগ্য স্থাপনা আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Підгірці |url=https://castles.com.ua/gor.html |access-date=2023-08-03 |website=castles.com.ua}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pidhirtsi Castle |url=https://www.wmf.org/project/pidhirtsi-castle |access-date=2023-08-03 |website=World Monuments Fund |language=en}}&lt;/ref&gt;

বৰ্তমান দুৰ্গটো লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় কলা গেলেৰীৰ অধীনত আছে।

==স্থাপত্য==
দুৰ্গটো ইট আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ স্থাপত্যত ''পালাজ্জো ইন ফৰ্তেজ্জা'' শৈলীৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। ই ভোৰোনিয়াকি পাহাৰৰ উত্তৰ ঢালত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৯৯ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ষ্টিৰ নদীৰ উপত্যকালৈ চাই আছে।

১৭শ শতিকাত দুৰ্গটো আঙুৰৰ বাগিচা আৰু ইটালীয় শৈলীৰ পাৰ্টেৰ উদ্যানৰে আগুৰি আছিল। ইয়াৰ সুৰা য়াকুব ছোবিয়েস্কি আৰু আন্দ্ৰেই মৰ্ষ্টিনৰ কবিতাত প্ৰশংসিত হৈছিল। দুৰ্গটো এটা খাত আৰু উঠা-নমা কৰিব পৰা সেতু লগতে দুৰ্গপ্ৰাচীৰ আৰু বুৰ্জেৰে সুৰক্ষিত আছিল।&lt;ref name=&quot;NAR&quot;&gt;{{Cite web |title=Castle |url=http://www.p-castle.narod.ru/CastleEng.html |access-date=2023-08-03 |website=www.p-castle.narod.ru}}&lt;/ref&gt;

দুৰ্গটোৰ প্ৰতিটো বাহু প্ৰায় ১০০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ আকৃতি প্ৰায় বৰ্গাকাৰ। ইয়াত তিনিটা মহলা আছে। মূলতঃ ইয়াৰ দুটা মহলা আছিল। তৃতীয়টো মহলা ১৮শ শতিকাত সংযোজন কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Підгірці |url=https://castles.com.ua/gor.html |access-date=2023-08-03 |website=castles.com.ua}}&lt;/ref&gt; পশ্চিম অংশটো অতিথিসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু পূব অংশটো গৰাকী আৰু সেৱকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওপৰত থকা মাৰ্বলৰ ফলকত এটা লেটিন শিলালিপিত লিখিত আছে যে: &quot;সামৰিক পৰিশ্ৰমৰ কৃতিত্ব হৈছে বিজয়, বিজয়ৰ কৃতিত্ব হৈছে জয়োল্লাস, আৰু জয়োল্লাসৰ কৃতিত্ব হৈছে বিশ্ৰাম।&quot;&lt;ref name=&quot;NAR&quot;/&gt;

দুৰ্গৰ চৌহদত এটা খেতিপথাৰ, ব্যক্তিগত চিৰিয়াখানা, আঙুৰৰ বাগিচা, মৌ-পোহা ঠাই, ট্ৰাউট মাছৰ পুখুৰী আৰু এটা আটাৰ মিল আছিল।

==অভ্যন্তৰীণ অংশ==
[[File:Gryglewski Crimson Room.jpg|thumb|ক্ৰিমছন কক্ষ (১৮৭১), আলেক্সান্দাৰ গ্ৰিগ্লেভস্কিৰ চিত্ৰ]]

দুৰ্গটোত কেইবাটাও সভাকক্ষ আৰু এখন পুথিভঁৰাল আছিল। কক্ষসমূহৰ ভিতৰত ''ক্ৰিমছন কক্ষ'', ''চীনা কক্ষ'', ''দাপোণ কক্ষ'', ''হালধীয়া কক্ষ'' আৰু ''সেউজীয়া কক্ষ'' উল্লেখযোগ্য। এটা উপাসনাগৃহও আছিল। ১৮শ শতিকাৰ চিত্ৰশিল্পী শিমন চেখোভিচৰ ১০৬খন চিত্ৰ সেউজীয়া কক্ষত সংৰক্ষিত আছিল। কক্ষসমূহৰ নাম সজ্জাৰ ৰং অথবা তাত ৰখা সামগ্ৰীৰ ভিত্তিত দিয়া হৈছিল।&lt;ref name=&quot;NAR&quot;/&gt;

কক্ষসমূহৰ দেৱালত চিত্ৰ, প্ৰতিকৃতি আৰু দেৱাল-কাগজেৰে সজ্জা কৰা হৈছিল। মজিয়াবোৰ মাৰ্বলৰ টাইলছেৰে নিৰ্মিত আছিল আৰু প্ৰতিটো কক্ষতে এটা মাৰ্বলৰ অগ্নিকুণ্ড আছিল। ইয়াত ষ্টানিস্লাভ কনিয়েপোলস্কিয়ে তুৰ্ক আৰু তাতাৰসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধৰ সময়ত লাভ কৰা বহুতো লুণ্ঠিত সামগ্ৰী, বিশেষকৈ পাৰস্যৰ গালিচা আৰু তুৰ্কী তম্বু, সংৰক্ষিত আছিল। পুথিভঁৰালত কনিয়েপোলস্কি আৰু ৰজেভুস্কি পৰিয়ালৰ নথি-সংগ্ৰহ আছিল।

==ইতিহাস==
[[Image:Podhorce (Galicya) 1880 (75033590) (cropped).jpg|thumb|left|নেপোলিয়ন অৰ্ডা, পিধিৰ্টছি দুৰ্গ]]

দুৰ্গটোৰ নক্সা কোনে কৰিছিল সেয়া নিশ্চিতভাৱে জনা নাযায়। সম্ভৱতঃ ইটালীয় স্থপতি আন্দ্ৰেয়া দেল আকুৱাই ইয়াৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;KOBIDZ&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.kobidz.pl/app/site.php5/article/13/170.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203230831/http://www.kobidz.pl/app/site.php5/article/13/170.html |date=2008-02-03 }}&lt;/ref&gt; তেওঁ ওচৰৰ ব্ৰডি দুৰ্গটোও নক্সা কৰিছিল।

১৬৪৮ চনত খমেলনিত্স্কি বিদ্ৰোহৰ সময়ত ইউক্ৰেইনীয় কোছাকসকলে দুৰ্গটো আক্ৰমণ কৰিছিল যদিও ইয়াক দখল কৰিব পৰা নাছিল। তিনিবছৰৰ পিছত তেওঁলোকে পুনৰ আক্ৰমণ কৰে আৰু পুনৰ বিফল হয়। ইয়াৰ পিছত ষ্টানিস্লাভ কনিয়েপোলস্কিৰ পুত্ৰ আলেক্সান্দাৰে ক্ষতিসমূহ মেৰামতি কৰি দুৰ্গৰ সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰে।

১৬৮২ চনত মূল নিৰ্মাতা আৰু মালিকৰ নাতি ষ্টানিস্লাভ কনিয়েপোলস্কিয়ে দুৰ্গটো আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সম্পত্তি য়াকুব লুদভিক ছোবিয়েস্কিকৰ নামত ইচ্ছাপত্ৰ প্ৰদান কৰে।&lt;ref name=&quot;WILA&quot;&gt;{{Cite web |title=Chwilówki bez BIK – Najtańsze Oferty w Internecie - Najtaniej w Internecie |url=https://wilanow-palac.art.pl/chwilowki-bez-bik |access-date=2023-08-03 |website=wilanow-palac.art.pl |language=pl-PL |archive-date=2023-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803142038/https://wilanow-palac.art.pl/chwilowki-bez-bik |url-status=dead |archivedate=2023-08-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230803142038/https://wilanow-palac.art.pl/chwilowki-bez-bik |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ১৬৮৭ চনত অটোমান তুৰ্কসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ পৰা উভতি আহোঁতে য়াকুব ছোবিয়েস্কিয়ে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ, ৰজা জান তৃতীয় ছোবিয়েস্কি আৰু তেওঁৰ ফৰাচী পত্নী মাৰি কাসিমিৰে লুইজক দুৰ্গটোত আতিথ্য দিছিল।&lt;ref name=&quot;LWWI&quot;&gt;{{in lang|pl}} [http://lwow.wilno.w.interia.pl/lwow22.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029195213/http://lwow.wilno.w.interia.pl/lwow22.htm |date=2013-10-29 }}&lt;/ref&gt;

১৭২৫ চনত য়াকুবৰ সৰু ভায়েক কনষ্টান্টি ছোবিয়েস্কিয়ে দুৰ্গটো গ্ৰেণ্ড ক্ৰাউন হেটমেন ষ্টানিস্লাভ ৰজেভুস্কিক বিক্ৰী কৰে। ৰজেভুস্কিৰ পুত্ৰ ভাচ্লাভে দুৰ্গটো স্থায়ী আৱাস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁ তৃতীয় মহলা সংযোজন কৰাৰ লগতে ১৭৮৮ চনত এটা গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰে আৰু এটা নাট্যশালা মুকলি কৰে।&lt;ref name=&quot;LWWI&quot;/&gt;

ভাচ্লাভ ৰজেভুস্কিয়ে জান তৃতীয় ছোবিয়েস্কিৰ সৈতে জড়িত বহুতো সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰিছিল। ১৭৬৭ চনত তেওঁ ৱাৰ্ছ’লৈ গৈ ছেইমৰ বিতৰ্কত অংশগ্ৰহণ কৰে। ৰাছিয়ানসকলে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কালুগালৈ পঠিয়ায় আৰু তেওঁ কেতিয়াও পিধিৰ্টছিলৈ উভতি নাহিল। ১৭৭২ চনৰ পোলেণ্ডৰ বিভাজনৰ পিছত দুৰ্গটো [[অষ্ট্ৰিয়া]]ৰ অংশ হৈ পৰে।

[[Image:46-203-0009 Pidhirtsi Castle RB 18.jpg|thumb|দুৰ্গটো]]
[[Image:Підгорецький замок з повітря.jpg|thumb|আকাশৰ পৰা দুৰ্গটোৰ দৃশ্য]]

১৮৬৯ চনলৈকে দুৰ্গটো ৰজেভুস্কি পৰিয়ালৰ মালিকানাত আছিল। ইয়াত সম্ৰাট ফ্ৰান্স জোচেফ প্ৰথমক আতিথ্য দিয়া হৈছিল।&lt;ref name=&quot;LWWI&quot;/&gt; হেটমেন ভাচ্লাভ ৰজেভুস্কিৰ শেষ পুৰুষ বংশধৰ, সন্তানহীন কাউণ্ট লিয়ন ৰজেভুস্কিয়ে দুৰ্গটো ৰাজকুমাৰ ভ্লাদিস্লাভ ছাংগুশ্কোক ইচ্ছাপত্ৰত লিখি দিয়ে।

[[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত ৰাছিয়ানসকলে দুৰ্গটো দখল কৰিছিল আৰু ইয়াৰ বহুতো মূল্যৱান সামগ্ৰী লুণ্ঠন কৰিছিল। ১৯১৫ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত দুৰ্গটো পঞ্চম অষ্ট্ৰিয়া-হাংগেৰীয় বাহিনীৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ পৰে। পিছত পোলেণ্ড-ছোভিয়েট যুদ্ধতো দুৰ্গটো ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। যুদ্ধৰ পিছত ই তাৰ্নোপল ভইভ'ডশ্বিপৰ অংশ হৈ পৰে। ৰাজকুমাৰ ৰোমান ছাংগুশ্কো ইয়াৰ গৰাকী আছিল। তেওঁ দুৰ্গটোৰ শেষ পোলেণ্ডীয় গৰাকী আছিল।&lt;ref name=&quot;WRO&quot;&gt;{{Cite web |title=Ukraina - Podhorce |url=https://www.amigo.wroc.pl/ukraina/podhorce.htm |access-date=2023-08-03 |website=www.amigo.wroc.pl}}&lt;/ref&gt;

[[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত ছোভিয়েট কৰ্তৃপক্ষই দুৰ্গটোত এটা [[যক্ষ্মা]] চিকিৎসালয় স্থাপন কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pidhirtsi castle {{!}} lviv.travel |url=https://lviv.travel/en/places/attractions/pidgoretskii-zamok |access-date=2023-08-03 |website=lviv.travel |language=en}}&lt;/ref&gt;

১৯৫৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মূল্যৱান চিত্ৰসমূহসহ দুৰ্গটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে জ্বলি যায়। অগ্নিকাণ্ডটো তিনি সপ্তাহ ধৰি চলিছিল আৰু কেৱল দেৱালসমূহ অৱশিষ্ট আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Новини Львова: Згорілі скарби - Щоденний Львів |url=https://old.dailylviv.com/news/2171 |access-date=2023-08-03 |website=old.dailylviv.com}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৭ চনত লভিভ চিত্ৰশালা গেলেৰীয়ে দুৰ্গটো ক্ৰয় কৰি সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰে।

দুৰ্গটো কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ স্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত দ্য ডেলুজ অন‍্যতম।&lt;ref name=&quot;WRO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LVIV&quot;&gt;{{Cite web |title=Pidhirtsy Castle Lviv {{!}} Ukraine - Local Life |url=https://www.local-life.com/lviv/entertainment/6-Pidhirtsy_Castle |access-date=2023-08-03 |website=www.local-life.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ইউক্ৰেইনে ছোভিয়েট সংঘৰ পৰা স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত দুৰ্গটো পুনৰুদ্ধাৰ কৰি ৰাষ্ট্ৰপতিৰ আৱাস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। পিছত সম্পত্তিটো লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় কলা গেলেৰীৰ অধীনলৈ দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lvivgallery.org.ua/museums/muzey-zapovidnyk-pidgoreckyy-zamok|title=Музей-заповідник &quot;Підгорецький замок&quot; {{!}} Львівська національна галерея мистецтв імені Бориса Возницького|website=lvivgallery.org.ua|access-date=2019-12-25}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমান ৰজেভুস্কি পৰিয়ালৰ সংগ্ৰহৰ এটা অংশ লভিভৰ সংগ্ৰহালয়সমূহত সংৰক্ষিত হৈ আছে।&lt;ref name=&quot;NAR&quot;/&gt; কিছুমান প্ৰত্নবস্তু তাৰ্নুভ আৰু ক্ৰাক'ভৰ সংগ্ৰহালয়তো সংৰক্ষিত হৈ আছে।&lt;ref name=&quot;WRO&quot;/&gt; লভিভ ৰাষ্ট্ৰীয় কলা গেলেৰীয়ে দুৰ্গটো ঐতিহাসিক ৰূপলৈ পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ চেষ্টা কৰি আছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-03 |title=Реставрація храму у Підгірцях на Львівщині відкладена |url=https://dailylviv.com/news/kultura/restavratsiya-khramu-pidhirtsyakh-na-lvivshchyni-vidkladena-93660 |access-date=2023-08-03 |website=DailyLviv.com |language=uk}}&lt;/ref&gt;

==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত==
পিধিৰ্টছি দুৰ্গ টেলিভিছন ধাৰাবাহিক ''মিষ্টেৰিজ অৱ দ্য এবেণ্ডনড''ৰ ষষ্ঠ ছিজনৰ অষ্টম খণ্ড ''&quot;দ্য থিং অন হেল মাউণ্টেন&quot;''ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। এই খণ্ডটো ছায়েন্স চেনেলত ২০২০ চনৰ ১৪ মে'ত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। ইয়াত ১৮শ শতিকাৰ দুৰ্গটোৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ গৰাকী ভাচ্লাভ ৰজেভুস্কিৰ বিষয়ে কোৱা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pidhirtsi Castle – Mysteries of the Abandoned |url=https://www.sciencechannel.com/tv-shows/mysteries-of-the-abandoned/full-episodes/the-thing-on-hell-mountain |access-date=2023-08-03 |website=www.sciencechannel.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mysteries of the Abandoned - Aired Order - All Seasons - TheTVDB.com |url=https://thetvdb.com/series/mysteries-of-the-abandoned/allseasons/official |access-date=2023-08-03 |website=thetvdb.com}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

==অতিৰিক্ত পঠন==
* Roman Aftanazy. ''Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej — Wojewodztwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, ZakΠad Narodowy'' ( Ossolinskich-Wydawnictwo, Wrocław) 1995.
* A. Czolowski, B. ''Janusz Przeszlosc i zabytki wojewodztwa tarnopolskiego'', (Tarnopol) 1926.
* F. K. Martynowski, Starozytna Polska, (Warsaw) 1885.
* Jan K. Ostrowski, Jerzy T. Petrus, ''Podhorce. Dzieje wnętrz pałacowych i galerii obrazów'', Kraków 2001, ss. 400, il. 564.
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, (1880-1914), vol. 8, pages 395-398
* ''Slownik Geograficzny Krolestwa Polskiego i innych krajów slowianskich,'' vol. 8 (Filip Sulimierski, Bronislaw Chlebowski, Wladyslaaw Walewski, eds.), (Warsaw) 1887,

==বাহ্যিক সংযোগ==
{{Commons category|Pidhirtsi Castle|পিধিৰ্টছি দুৰ্গ}}
* [http://univ.g.gp.edu.pl/index.php?co=dzial&amp;id=2&amp;typ=4&amp;sub=2|Pidhirtsi Castle]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ দুৰ্গ]]</text>
      <sha1>nqwohudc92b6lf65m4h5q0uav0dgdqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>কুমাৰ ভৱেশ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139771</id>
    <revision>
      <id>648583</id>
      <parentid>643954</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <comment>Important Updates</comment>
      <origin>648583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55254" sha1="98gsinqnlb7s7v7lyzoik2qi2dh1qba" xml:space="preserve">{{wikify}}{{Infobox person|name=কুমাৰ ভৱেশ|birth_name=ভৱেশ কলিতা|birth_place=মিৰ্জা জামৰতল, কামৰূপ, অসম, ভাৰত|occupation=কণ্ঠশিল্পী, নেপথ্য গায়ক, সুৰকাৰ, সংগীত প্ৰযোজক, গীতিকাৰ, অভিনেতা, সমাজকৰ্মী|genre=অসমীয়া আধুনিক সংগীত, বিহু গীত, লোকগীত|nationality=ভাৰতীয়|years active=১৯৯৩–বৰ্তমান|known for=দেহাজান, জেউতি, সোণপাহী|religion=হিন্দু|spouse=হিৰামণি দাস|children=চানভি আৰু প্ৰিশ|image=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী.jpg|caption=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী|alt=অসমীয়া সংগীতশিল্পী কুমাৰ ভৱেশ}}'''কুমাৰ ভৱেশ''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Kumar Bhabesh), প্ৰকৃত নাম: ভৱেশ কলিতা; জন্ম: মিৰ্জা, কামৰূপ গ্ৰাম্য) এগৰাকী [[অসমীয়া]] কণ্ঠশিল্পী&lt;ref name=&quot;Nettv4u&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://nettv4u.com/celebrity/assamese/singer/kumar-bhabesh
|title=Kumar Bhabesh
|website=Nettv4u
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, সুৰকাৰ আৰু সংগীত প্ৰযোজক। তেওঁ অসমীয়া সংগীতৰ লগতে বিভিন্ন ভাষাৰ গীততো কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://assamtimes.org/article/kumar-bhabesh-enthralls-kalaigaon-15921
|title=Kumar Bhabesh enthrals Kalaigaon
|website=Assam Times
|access-date=2026-09-27
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://axomexpress.in/kumar-bhabesh/
|title=Kumar Bhabesh
|website=Axom Express
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ঘাইকৈ নব্বৈৰ দশকৰ শেষৰ ভাগৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অসমীয়া আধুনিক সংগীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Golden&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/golden-collection-of-kumar-bhabesh-vol.-1/Kf,Pr4kEjD8_
|title=Golden Collection of Kumar Bhabesh, Vol. 1
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, বিহু গীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Bagitori&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/bagitora-bihu-song/MkijmwwIOR0_
|title=Bagitora Bihu Song
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীত, কথাছবি&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagen&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/case-tu-nagen-original-motion-picture-soundtrack/KmlOEbmzs-E_
|title=Case Tu Nagen — Original Motion Picture Soundtrack
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সংগীত জগতলৈ তেওঁ উল্লেখনীয় বৰঙনি যোগাই আহিছে। ভাৰতৰ আগশাৰীৰ অভিজাত প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান এইচ.এম.ভি. সাৰেগামা&lt;ref name=&quot;Saregama&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.saregama.com/artist/kumar-bhabesh_3798/songs
|title=Kumar Bhabesh — Songs
|website=Saregama
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু টাইমচ মিউজিকৰ&lt;ref&gt;imdb.com/name/nm9935379/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt; সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱা তেওঁ অসমৰ অন্যতম শিল্পী। তেওঁৰ ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://open.spotify.com/album/1RtTLf02B1jsTvs3w9UwQk
|title=Dehajan
|website=Spotify
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; এলবামটোৱে সেই সময়ত অসমৰ লগতে বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু উৰিষ্যাৰ বজাৰতো অভিলেখ সংখ্যক বিক্ৰী লাভ কৰিছিল। এই এলবামৰ 'নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ' (Najaba Najaba&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba&lt;/ref&gt;) গীতটো আজিও অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।।&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt; '''&lt;nowiki/&gt;'দেহাজান'&lt;nowiki/&gt;''' অসমীয়া অডিঅ' কেছেটৰ যুগৰ এক অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে সফল এলবাম আছিল। বিশেষকৈ নব্বৈৰ দশক বা ২০০০ চনৰ প্ৰথমভাগত এই এলবামে অসমৰ সংগীত জগতত এক ডাঙৰ আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই বছৰৰ '''সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম''' হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তদুপৰি তেওঁ কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে গোৱা ''দেহাজান ২০১২''&lt;ref name=&quot;YouTube-Dehajan2012&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=I856QXBZQuE
|title=Dehajan 2012
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; শীৰ্ষক বিহুসুৰীয়া বিহু এলবামে মুক্তিৰদিনাই অভিলেখসংখ্যক ৪০ হাজাৰ কেছেট বিক্ৰীৰে অসমৰ শ্ৰৱ্য বজাৰৰ ইতিহাসত এক নতুন অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁৰ কণ্ঠই ২৫০তকৈ অধিক গীতৰ এলবামত তথা অসমীয়াৰ&lt;ref&gt;http://jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; লগতে [[হিন্দী]]&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/1zIhSmKaAQ7AAds7ZX1OWT&lt;/ref&gt;, [[ভোজপুৰী]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;, [[বাংলা]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/aigalo-kije-jamana/8hK8O2-M-PI_&lt;/ref&gt;, [[বড়ো]], গাৰো, চাহ-বাগানীয়া&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Dekhlere-Kahaker-Sori/dp/B0H9D3FMZH&lt;/ref&gt;, [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ ৰাজবংশী]] / [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[ৰাভা]] ইত্যাদি ভাষাৰ গীতৰ উপৰি [[বৰগীত]], [[বিহুগীত]], লোকগীত, বনগীত&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/bon-geet&lt;/ref&gt;, টোকাৰী গীত, নাম, ভক্তিমূলক গীত, ইছলাম ধৰ্মৰ গীত&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/roja/zxDedQE0ey0_&lt;/ref&gt;, শৰণীয়া জনগোষ্ঠীৰ গীতে&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B072FRXK48?lv=shuf&amp;channelId=500&amp;plpRedirect=mhFallback&lt;/ref&gt; প্ৰাণ পাই উঠিছে। দেহাজানৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশৰ আন কেইটামান বহুল বিক্ৰী হোৱা তথা জনপ্ৰিয় এলবাম হৈছে:মাইজান (Maijaan), ৰুকছানা (Ruksana), জেউতি (Jeuti), সোণপাহী (Xunpahi), কামৰূপীয়া ছোৱালী (Kamrupia Sowali), জোনাক (Jonak)

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু সংগ্ৰাম ==
কুমাৰ ভৱেশৰ জন্ম [[কামৰূপ জিলা]]ৰ মিৰ্জাৰ গোপালপুৰত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰয়াত চন্দ্ৰধৰ কলিতা, যি দক্ষিণ কামৰূপৰ এজন দক্ষ চৰকাৰী বাছ চালক আছিল। কুমাৰ ভৱেশৰ শৈশৱ আৰু ছাত্ৰজীৱন যথেষ্ট সংগ্ৰামৰ মাজেৰে অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক সময়ত ছয়গাঁৱৰ পাণ্টান হাইস্কুলত চাকৰি জীৱন আৰম্ভ কৰে। তাৰ আগতে তেওঁ মিৰ্জাত&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; ধাবাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰ.বি. হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰে যদিও সংগীত সাধনাৰ বাবে আধাতে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা এৰে। ১৯৯৩ চনৰপৰা তেওঁ মঞ্চত লাইভ সংগীত পৰিৱেশন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৬ চনৰপৰা তেওঁৰ এলবাম মুক্তি পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; সংগীত জীৱনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ বিভিন্ন মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.imdb.com/name/nm9935379/bio/
|title=Kumar Bhabesh — Biography
|website=IMDb
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৩ চনত তেওঁ এখন মঞ্চত গীত পৰিৱেশন কৰি থাকোঁতে আয়োজকে তেওঁৰ নাম ভৱেশ কলিতাৰ সলনি কুমাৰ ভৱেশলৈ সলনি কৰে। তেতিয়াৰপৰা তেওঁ কুমাৰ ভৱেশ নামেৰে জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;YouTube-Name&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQ34G5V6b2w
|title=Kumar Bhabesh — Interview/Programme
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ অসমৰ জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী ড° সংগীতা কাকতিৰ সৈতে মিলি তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া শ্ৰৱ্য কেছেট ''পৰী'' বাণীবদ্ধ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছতে ১৯৯৭ চনত তেওঁ ''পুৱা'' আৰু ''প্ৰতিশ্ৰুতি'' নামৰ দুখন এলবাম আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/albums/Dehajan
|title=Dehajan
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, ''জেউতি'', ''জোনাক'', ''সোণপাহী'', ''অনুপমা'' , ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.jiosaavn.com/song/moina-dekhi-morom/PycvZBsIegA&lt;/ref&gt; , ''চন্দা (CHANDA)'' আদি এলবামত কণ্ঠদান কৰে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/special-report-by-vbaskarnileema-on-kumar-bhabesh-12049654
|title=কুমাৰ ভৱেশ সম্পৰ্কীয় বিশেষ প্ৰতিৱেদন
|website=Asomiya Pratidin
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

== পেছাদাৰী সংগীত জীৱন ==

===এলবাম===
[[চিত্ৰ:মঞ্চত_গীত_পৰিবেশন_কৰা_অৱস্থাত.jpg|thumb|মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰা অৱস্থাত]]
কুমাৰ ভৱেশৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অসমীয়া এলবাম ''পৰী''। ২০১৫ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ''ৰী''ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ তেতিয়ালৈকে ৭০খনতকৈ অধিক অসমীয়া এলবামত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; তেওঁৰ ''দেহাজান'' এলবামৰ ''নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ'' গীতটো বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba
|title=Najaba Najaba
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

অসমীয়া সংগীতৰ উপৰি কুমাৰ ভৱেশে ভোজপুৰী সংগীততো কাম কৰিছে। ''আসাম টাইমছ''ৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তেওঁৰ প্ৰথম [[ভোজপুৰী]] এলবাম আছিল ''খাটিয়া হিলেলা''।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Khatiya&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw
|title=Khatiya Hilela
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

* '''দেহাজান (১৯৯৮):''' এইটো কুমাৰ ভৱেশৰ কেৰিয়াৰৰ সফল আধুনিক গীতৰ এলবাম আছিল। ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/najaba-najaba/1242223058
 |title=Najaba Najaba
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বিহুৰে বতৰত আছা যে লুকাই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-MurHiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/mur-hiya-jole/1242224174
 |title=Mur Hiya Jole
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটি সমগ্ৰ অসমতে কালজয়ী হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ বিপুল জনপ্ৰিয়তাৰ বাবেই অসমৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যতো এই এলবামৰ গীতে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ''দেহাজান'' এলবামটোৰ সংগীত প্ৰকাশৰ সৈতে Times Music-ৰ সম্পৰ্কও সংগীত-তথ্যভাণ্ডাৰত নথিভুক্ত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Saregama&quot; /&gt;

* '''দেহাজান (২০০৮):''' আলপাইন প্ৰডাকশ্যনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত এই এলবামটোত তেওঁ আৰু জুবিন গাৰ্গে একেলগে কণ্ঠদান কৰিছিল। ইয়াত অন্তৰ্গত ''কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ দেখাত যে বৰ ধুনীয়া তই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Kamrupia&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/album/kamrupia-sowali/1242304246
 |title=Kamrupia Sowali
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীতটো সমগ্ৰ অসমতে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref&gt;[[জুবিন গাৰ্গ]]&lt;/ref&gt;

* '''চাহ জনগোষ্ঠীয় এলবাম:''' তেওঁ চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীতৰ এলবাম ''চন্দা''ত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/dekhlere-kahaker-sori
 |title=Dekhlere Kahaker Sori
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ জনপ্ৰিয় গীতসমূহ হৈছে— ''নাম কি বাতা'', ''ডলে ডলে দিল বলে'', ''দেখলেৰে কাহাকেৰ ছবি''&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot; /&gt; আৰু ''আইগেলো কিয়ে জামানা''। 

* '''বাটৰুৱা:''' অসমৰ তিনিগৰাকী বৰেণ্য কবি ক্ৰমে [[চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা]], [[শৈলধৰ ৰাজখোৱা]] আৰু [[দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা]]ৰ বিখ্যাত কবিতাসমূহক লোকগীতৰ আধাৰত সুৰ দি গীতলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;Gaana-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/album/batarua
 |title=Batarua
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; নামৰ এটা ব্যতিক্ৰমী আৰু পৰীক্ষামূলক উচ্চমানৰ এলবাম তেওঁ নিৰ্মাণ কৰিছিল (সংগীত ব্যৱস্থাপনা: মৃণাল কান্তি)।&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5zs9Bd2l5aiZeEMZwKzx8p&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://assam.nenow.in/chandradhar-baruas-poetry-dhulikona-moi-transformed-in-to-song-by-kumar-bhabesh/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

* '''অন্যান্য জনপ্ৰিয় গীত আৰু এলবাম:''' [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে থকা তেওঁৰ যুটীয়া কণ্ঠৰ ''গানে গানে উঠলিছে প্ৰাণ'', ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''&lt;ref name=&quot;Gaana-PriyarPriyo&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/priyar-priyo
 |title=Priyar Priyo
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটাই যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা বুটলিছিল। ইয়াৰ উপৰি এলবাম ''জোনাক''ৰ অন্তৰ্গত ''নিশাৰ উচপনি'', একক গীত ''অকলে অকলে জানানে তুমি''&lt;ref name=&quot;AmazonMusic-Okole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.amazon.in/tracks/B0GT22BLXW
 |title=Okole Okole Janane Tumi
 |website=Amazon Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বগীতৰা'' এলবামৰ ''নেঘেৰি খোপাতে কপৌফুল''&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Negheri&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/negheri-khopate-kopouphool/JD06Wi14WAs
 |title=Negheri Khopate Kopouphool
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আৰু ''মাইজ়ান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Maizan&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://open.spotify.com/track/1ZhN9jiTT6XNaNUK599gWL
 |title=Maizan
 |website=Spotify
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ৰুকছানা''&lt;ref name=&quot;SoundCloud-Ruksana&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://soundcloud.com/kumarbhabesh/ruksana-o-ruksana
 |title=Ruksana O Ruksana
 |website=SoundCloud
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/dhulia-kokai&lt;/ref&gt;, ''হীনা'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি'', ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-BohuDin&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Bohu_Din_Dekha_Nai
 |title=Bohu Din Dekha Nai
 |website=GeetSankalan
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি তেওঁৰ অন্যতম সৃষ্টি। 
[[চিত্ৰ:Kumar_bhabesh_albums_(2).jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ কিছু গীতৰ এলবাম]]

=== কুমাৰ ভৱেশৰ '''শ্ৰব্য এলবামসমূহ:''' ===
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_গীতৰ_কেছেট.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ গীতৰ কেছেট]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_এলবাম.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ এলবাম]]
# ''পৰী'' &lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''পুৱা''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''প্ৰতিশ্ৰুতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajan/sLwvrE7ViHI_&lt;/ref&gt;
# ''জেউতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/jeuti-2000/DwzAkKma660_&lt;/ref&gt;
# ''সোণপাহী''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;YouTube-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QNK9akw1Sjc
 |title=Batarua
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;
# ''সৰুমাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/xhorumai/v1F6pX714ps_&lt;/ref&gt;
# ''ৰুকচানা  (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/ruksana-kumar-bhabesh/-u5efE8i0t0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰোজা (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/in/album/roja/1242861100&lt;/ref&gt;
# ''এসোনা  এসোনা (বাংলা ভাষাৰ এলবাম)''
# ''অনুপমা''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/anupama/1514262813&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/anupama/3PV98gNcoZY_&lt;/ref&gt;
# ''পমিলি বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pamili-bai/MYetnVoEiEk_&lt;/ref&gt;
# ''কামৰূপীয়া-ছোৱালী (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kamrupia-sowali/IWTOU,KFFEo_&lt;/ref&gt;
# ''জোন-তৰা''
# ''জোনাক'' ''(জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী সুনীতা ৰাওৰ সৈতে )''&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=k7iSsb0oon8&lt;/ref&gt;
# ''মোৰ গান''
# ''বেষ্ট অফ কুমাৰ ভৱেশ''
# ''মোৰ দেহাজান''&lt;ref&gt;https://music.youtube.com/watch?v=H6YbWCsQuEQ&amp;list=PLypGgnGq_p9TFEGH7orvdQbEg8REHlsOJ&lt;/ref&gt;
# ''আকৌ দেহাজান''
# ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dhulia-kokai/F5ob3P7NDr0_?autoplay=enabled&lt;/ref&gt;
# ''দিপাঞ্জলী''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dipanjali/Tcb9doiB5aI_&lt;/ref&gt;
# ''যামিনী''
# ''সপোন''
# ''সপোনৰ পৰী''
# ''বাৰো মাসে তেৰো ফুল (গোৱালপৰীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baro-mase-tero-phool/3UFEyPon5XM_&lt;/ref&gt;
# ''কুমাৰ ভৱেশ লাইভ''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kumar-bhabesh-live/hNpZPVlmGLY_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://aiyushmandutta.wordpress.com/tag/nupur-bordoloi/&lt;/ref&gt;
# ''চেনি মিঠা (অমিতাভ বচ্চন, সুদেশ ভোঁচলে, জঁজৰ সৈতে)'' 
# ''মনলৈ বহাগ''
# ''শিহৰণ''&lt;ref&gt;[[জিতুল সোণোৱাল]]&lt;/ref&gt;
# ''জানেমণ (হিন্দী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/janeman/X3CIDyuathc_&lt;/ref&gt;
# ''খাটিয়া হিলেলা (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;
# ''ভোজপুৰী কুমাৰ ভৱেশ (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bhojpuri-kumar-bhabesh/I,uDb1LQKUg_&lt;/ref&gt;
# ''লাজুকী বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/lajuki-bai/oN4iYA-mph0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰংমনকাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/rangmonkai/8HtuJYz-OHg_&lt;/ref&gt;
# ''যুদ্ধযাত্ৰা''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/yudhayatra/EncCDoxlMD4_&lt;/ref&gt;
# ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/albums/Bohu_Din_Dekha_Nai&lt;/ref&gt;
# ''তেজীমলা''
# ''পদুমণি''
# ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# ''নেইনা''
# ''অশ্বমেধ''
# ''মোৰ জান,'' 
# ''মাইজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/maijan/1EpHQvC4jr4_&lt;/ref&gt;
# ''অনুভৱ''
# ''বনগীত (লোকগীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/bon-geet/6794786313&lt;/ref&gt;
# ''চিনাকি কুমাৰ ভৱেশ''
# ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt;
# ''চিকুণ চেংৰি''  ''১-২-৩ (পাতি ৰাভা গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-i/UQ82SG3N1IA_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-ii/5XAojCsUjU4_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-iii/ZmjCXmMfgIQ_&lt;/ref&gt;
# ''বাবা লংকেশ্বৰ (ভক্তিমূলক গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baba-lankeswar/SlqScjBkw5Y_&lt;/ref&gt;
# ''চেতনা (শৰণীয়া কছাৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chetana/7h9i3e-RiyQ_&lt;/ref&gt;
# ''চন্দা (বাগানীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/naam-ki-bata&lt;/ref&gt;
# ''একাঁজলি (শ্ৰদ্ধাঞ্জলি শীৰ্ষক এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/akajoli/4z8YVtjSRCM_&lt;/ref&gt;
# ''জলনিধি (বৰগীতৰ এলবাম)''
# ''দেহাজাণ ২০১২''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajaan-2012/eJliyscO9kA_&lt;/ref&gt; 
# ''ঢোল (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/boxontor-ba-laagi/FwwOSERfR2A&lt;/ref&gt;
# ''নামনিৰ পিৰিতি (বিহু)''
# ''শেৱালি (বিহু)''
# ''বৰদৈচিলা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/track/0nM1iSUQKNiH1zOOl8t8LD&lt;/ref&gt;
# ''পাহাৰী মইনা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pahari-moina-2001/FHRlroQZanA_&lt;/ref&gt;
# ''দোলা'' 
# ''মন আৰু মৰম''
# ''নাচো নাচো মন''
# ''লাজুকী নাচনী''
# ''ৰাধা''
# ''তৰা'' 
# ''মোৰ মন জ্বলে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/1YesJzTYazJEUJstiLTrNZ?si=F9jeqoCvSCGFlCs0XJXHIQ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# মোৰ মৰমৰ মৰমী
# ''হীনা'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miss-call/RV8pSQRfUXQ&lt;/ref&gt;
# ''মন''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/GwoqAgwAGmc&lt;/ref&gt; 
# ''গীত''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/priyotoma/BzpaZEZjeXA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; 
# ''বিগ বেণ্ড''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bigband-vol-1/K-r10y1BQpc_&lt;/ref&gt; 
# ''হিয়াৰ পখিলা''
# ''হিয়া ভৰা মৰম'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ek-toka-baro-aana/QDIHVzpBD0E&lt;/ref&gt;
# ''তোমাৰ পদুম চকুটি'' 
# ''অভিলাষী মন''
# ''মোৰ গানে গানে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/4XLdCevR3QOYVxiUc95Vm3?si=vp-tE7zZQiGFdVosay_UcA&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# ''ইন্দ্ৰধনু (২০০৯)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sankardev/HRsDAi4Bdls&lt;/ref&gt;
# অনুপমা তুমি মোৰ 
# মৰম এনাজৰী (২০০৭)
# ''স্ততিৰ প্ৰথম খোজ (২০১৩)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/BBsfawRIUV0&lt;/ref&gt;
# ''বলুকা ইত্যাদি''

=== কুমাৰ ভৱেশৰ একক গীত সমূহ: ===
[[চিত্ৰ:খগেন_গগৈৰ_সৈতে_মঞ্চত_ভৱেশ.jpg|thumb|খগেন গগৈৰ সৈতে মঞ্চত ভৱেশ]]
[[চিত্ৰ:২০২২_বৰ্ষৰ_বিহু,_ছয়গাঁও.jpg|thumb|২০২২ বৰ্ষৰ বিহু, ছয়গাঁও]]
* টম টম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/tom-tom/EhredHU7kvY_&lt;/ref&gt;
* এ মাই ভাত হৈছি (কৰোণা ভেকচিন সজাগতা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/e-maai/Bj9SQUJ5AnQ&lt;/ref&gt;
* নাজাবা নাজাবা ঘৰৰ বাহিৰত (কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/najaba-najba-ghoror-bahirot/PRgeQhtbRgY&lt;/ref&gt;
* অ পিটি মাৰো না ডুব (বানপানীৰ সমস্যাক লৈ লিখা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/baan-pani/FQAHaTZHXUI&lt;/ref&gt;
* নকল কৰি পাছ কৰিব নোৱাৰিলোঁ মেট্ৰিক &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nakalkori/IhItBjtHYEA&lt;/ref&gt;
* অ' দেহাজান (২০২১)
* মাইও ৰে মাইও ৰে (কোচ ৰাজবংশী ভাষাৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miore-miore-koch-rajbongshi/OTxSfDtFeHg&lt;/ref&gt;
* অ আতা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-ata/Ij9Zbgd-TUA&lt;/ref&gt;
* টিলিঙ বজাই বজাই&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tiling-bajai/H1BfdhZIA10&lt;/ref&gt;
* বিভাৱৰী জোনাক নিশা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bibhabori/WlDP0Fh-wr0_&lt;/ref&gt;
* লাক্স চাবোন (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/election-ahise-oi/OjJaVisEQV0&lt;/ref&gt;
* চাউল চিৰা দৈ &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/chaul-chira/JhJTQR94B0s&lt;/ref&gt;
* গোৱালপাৰাৰ আপী (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/goalparar-api/OVE6ckxTYnk&lt;/ref&gt;
* এই তিৰি নালাগে মোক 
* 108 (অসমীয়া আৰু হিন্দী দ্বৈত ভাষাত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/108-assamese/SDAxVE1RfFE&lt;/ref&gt;
* ছাৰাৰাৰা (হোলী বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sarara/AlgKW0NHZEE&lt;/ref&gt;
* কোৰোণা মহামাৰী (কৰোণা সজাগতা গীত)
* অ আপী ডালিমী (সহ কণ্ঠশিল্পী পুলক নিশাচৰ)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-api-dalimi/GSUZHBFnbUo&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বগামাটি (পিকনিক বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bogamati-a-picnic-song/Bi4ZWEwDbmQ&lt;/ref&gt;
* হুল কাটা (ৰেপ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/hulkata/OwAlX1lJaFU&lt;/ref&gt;
* আইচক্ৰীম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ice-cream/GgEkcgNBREE&lt;/ref&gt;
* তই যে কামাল&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/kamal/RyUOfkAFY3c&lt;/ref&gt;
* ভদেৰী &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/voderi/KGHzRBBwZQs_&lt;/ref&gt;
* এন ই ষ্টাৰ ষ্টুডিঅ'ৰ থিম গীত (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)
* মাইজান (সহ কণ্ঠশিল্পী বিশ্বজিৎ পাপু)
* নালগে ড'ক (সহ কণ্ঠশিল্পী চয়নিকা ভূঞা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nalge-dok/OFgFAx1,Rn0&lt;/ref&gt;
* অসমীয়া ভাই (সহ কণ্ঠশিল্পী ত্ৰৈলোক্য বৈশ্য)
* মই কটন কলেজৰ ৰূপম বৰা 
* কভিড পূজা (অতনু ভূঞা আৰু অনুজা ভূঞাৰ সৈতে)
* তুমি জানো জানা সোণ (প্ৰয়াত কণ্ঠশিল্পী অৰুণ দাসলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই)
* চিনেমা চিনেমা&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/cinema/BhI4Wxl,QgI&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বহাগত পাতিম বিয়া (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দিতা বৰুৱা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bohagot-patim-bia/A2BSQJEvlR4_&lt;/ref&gt;
* বিউটিফুল ছোৱালী (তানা দেৱৰাজৰ সৈতে)
* বান্দৰৰ নাচ (থিয়েটাৰ সূৰ্য্যৰ নাট মই সেন্দূৰ নলওঁৰ গীত)
* আমাৰ একটা শালি আছে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* আহিল আকৌ শাৰদীয় দুৰ্গা পূজা (সহ কণ্ঠশিল্পী অমৃতা মিত্ৰা)
* ভালো (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* জীৱন ৰে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* কিদৰে পাহৰোঁ টোক
* তোমাৰ ৰূপে&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tumar-rupe/BzkHSRdaVkM&lt;/ref&gt;
* তুমি প্ৰাণ প্ৰিয়তম (টোকাৰী গীত)
* তুমি জোনাক 
* চেনিমাই (সহ কণ্ঠশিল্পী পিনা দেৱ ৰাগ)
* সৰস্বতী (সৰস্বতী পূজা বিশেষ গীত)
* প্ৰেৰণা (সহ কণ্ঠশিল্পী ঋতু প্ৰতীম)
* ঐ আপী ঐ আপী
* গোৱালপৰীয়া চেংৰী 
* বন্ধু (বন্ধুত্ব দিৱসৰ গীত বিশেষ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bandhu/ugiZUhJanHE_&lt;/ref&gt;
* মাতাল গায়ক (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ গীত)
* কলৈ যোৱা ভণ্টি তুমি 
* কোকৰাঝাৰৰ চিখলা (সহ কণ্ঠশিল্পী সাগৰিকা)
* কি কথা কোৱা (সহ কণ্ঠশিল্পী জ্যোতিকা কলিতা)
* কচম চে (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দনা)
* ফুড মেলা (পলাশবাৰী ৰাসৰ মেলা গীত)
* দলগাঁও আদৰ্শ বিদ্যালয়ৰ শীৰ্ষ গীত (theme song)
* বিহু চাবলৈ ওলোৱা ভনী (সহ কণ্ঠশিল্পী অলংকৃতা ৰূপাংকৃতা)
* ভেলপুৰী (সহ কণ্ঠশিল্পী ববিতা শৰ্মা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ghar-bari/KFgqU0wBYnY&lt;/ref&gt;
* এই জাতি এই মাটি (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আহ (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আপী আহ (সহ কণ্ঠশিল্পী মিৰ্জাফৰ)
* নাগাৰা নাম &quot;দু:শল বধ&quot; (ভৱেন চন্দ্ৰ কলিতাৰ সৈতে দ্বৈত)
* আড্ডা গান&lt;ref&gt;https://m.soundcloud.com/priyans-music/adda-priyaan-dutta-kumar-bhabesh-mp3&lt;/ref&gt;
* বকুলটোলৰ আদালত&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;
* মোৰ স্বাশ্বত আত্মাই বাৰে বাৰে কয় (দ্বিপেন বৰুৱা, জে পি দাস, দেৱজিত চৌধুৰী আদিৰ সৈতে)
* উঠন-বঢ়ন (সহ কণ্ঠশিল্পী কেশৱ চেতিয়া)
* টাকা টপলা (ৰাভা গীতটিত সহ কণ্ঠশিল্পী হিচাপে)

ইয়াৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশে বিগত পঞ্চায়ত, বিধানসভা আৰু লোকসভা নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা বহু কেইজন প্ৰাৰ্থীৰ আৰু দলৰ হৈ নিৰ্বাচনী গীতত কণ্ঠদান কৰিছে ।

===ধাৰাবাহিক===
২০১৮ চনত তেওঁ বিশিষ্ট নাট্যকাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ পৰিচালনাত ''[[ৰং টিভি]]'' চেনেলত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা ধাৰাবাহিক ''বকুলতলৰ আদালত''ৰ মূল টাইটেল ট্ৰেকটোত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;YouTube-BakultolorAdalat&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Mp5c6gnHR_k
 |title=Bakultolor Adalat — Title Track
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;

===ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ=== 
কুমাৰ ভৱেশে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ কেইবাখনো নাটকৰ গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। নাট্যকাৰ অভিজিত ভট্টাচাৰ্যৰ ''মই সেন্দূৰ নলওঁ'' নাটকৰ ‘মই বান্দৰ’ শীৰ্ষক গীতটোত তেওঁ কণ্ঠদান কৰিছিল। একেদৰে, চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ ''মাতাল গায়ক'' নাটকৰ শীৰ্ষ গীত ‘মাতাল গায়ক মই মাতাল গায়ক’-তো তেওঁ কণ্ঠদান কৰে। তেওঁৰ জনপ্ৰিয় গীত ‘চাকিৰা আহিব বকুলতলৰ বিহুলৈ’ প্ৰাগজ্যোতিষ থিয়েটাৰৰ ২০১৮–১৯ নাট্যবৰ্ষত একে নামৰ নাটকখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/shakira-ahibo-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/ST86QiYJemw&lt;/ref&gt; সন্মিলিত নাট্যগোষ্ঠীৰ নিবেদিত ‘অভিশপ্ত সিংহাসন’ নাটত কণ্ঠদান I

===চলচ্চিত্ৰৰ গীত=== 
২০২৫ চনৰ ৯ মে'ত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰা অসমীয়া বোলছবি ''কেছেটো নগেন-''ৰ মূল আকৰ্ষণ হিচাপে থকা টাইটেল ট্ৰেক&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=B8kKadOR_bw&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.highonfilms.com/casetu-nagen-2025-movie-review/&lt;/ref&gt; ''The Nagen Song''&lt;ref&gt;https://timesofguwahati.com/Caseto-Nagen-to-hit-theatres-on-May-9&lt;/ref&gt; গীতটিত কুমাৰ ভৱেশে কণ্ঠদান কৰি চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ জগতত অৱদান আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagenSong&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/case-tu-nagen-from-case-tu-nagen/QiYPYgFicUM
 |title=Case Tu Nagen
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; কুমাৰ ভৱেশে মুনিন বৰুৱাৰ ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'', চন্দ্ৰ মুদৈৰ ''ভোলা বমভোলা''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhola&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhola-bombhola-song-schoololoi-goisila/videoshow/95903757.cms
 |title=Bhola Bombhola Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, হিমাংশু প্ৰসাদ দাসৰ ''ছাকিৰা আহিব বকুল তলৰ বিহুলৈ''&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/title-song-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/videoshow/61220995.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviefone.com/movie/shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/CltwgLEC0MZyaZV2t5A3X5/main/&lt;/ref&gt;, ''বুলু ফিল্ম''&lt;ref name=&quot;YouTube-Bulu&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=htnvHDbX0-4
 |title=Bulu Film
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১১ চনৰ ''মন'', ২০১২ বৰ্ষৰ ''প্ৰিয়ামনি'', ২০০৮ বৰ্ষৰ ''ধন কুবেৰৰ ধন''&lt;ref name=&quot;YouTube-DhanKubor&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eF-09KZ9l6Y
 |title=Dhan Kuborer Dhan
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১৮ চনৰ ''ভাৱৰীয়া''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhaworiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-deliya/videoshow/67381397.cms
 |title=Bhaworiya Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-o-mure-premi-o/videoshow/67381341.cms&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/17004&lt;/ref&gt;ইত্যাদি চিনামাত কণ্ঠদান কৰাৰ উপৰি ''দেহাজান'', ''ছিণ্ডিকেট'', ''চিকুণ আপী''&lt;ref name=&quot;YouTube-ChikunApi&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WQgnlsuf2d8
 |title=Chikun Api
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি ভিচিডিত কণ্ঠদান কৰিছে। ''তৰা'' শীৰ্ষক ভিচিদডিত কুমাৰ ভৱেশে প্ৰয়াত ভিতলি দাসৰ সৈতে '&lt;nowiki/&gt;''লপককৈ-ঘপককৈ''&lt;nowiki/&gt;' নামৰ এটি নাঙেলি গীত গাইছিল । ভৱেশে ব্ৰজেন বৰা পৰিচালিত ৩১ অক্টোবৰ, ২০০১ তাৰিখে মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া বোলছবি ''গৰম বতাহ-''ৰ এটি গীত ''&lt;nowiki/&gt;'বহাগ মাহত গছৰ ডালত'&lt;nowiki/&gt;'' কণ্ঠদান কৰিছিল I&lt;ref&gt;[[ব্ৰজেন বৰা]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zubeen_Garg_discography[[২০০০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা]]&lt;/ref&gt;  

== অভিনয় ==
কুমাৰ ভৱেশে ২০১২ চনত এলপাইন প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''দেহাজান''&lt;nowiki/&gt;' শীৰ্ষক ভিচিডি ছবিত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰজী প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''প্ৰীয়ামনি'' ' শীৰ্ষক ভিচিডি আৰু ২০১৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ '&lt;nowiki/&gt;''ভাৱৰীয়া'-ত সৰু চৰিত্ৰ এটাত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/from-the-street-to-silver-screen-bhaworiya&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; টেলিভিছনত অভিনয় হিচাপে তেওঁ ৰং চেনেলত প্ৰচাৰিত 'বকুলতলৰ আদালত'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; শীৰ্ষক ধাৰাবাহিক খনৰ মুখ্য গীতটিত অভিনয় কৰিছিল ।

== চৰকাৰী স্বীকৃতি আৰু সমাজসেৱা ==
[[চিত্ৰ:২০২৪_বৰ্ষৰ_লোকসভা_নিৰ্বাচনত_কামৰূপ_জিলাৰ_ব্ৰেণ্ড_এম্বেছেডৰ_হিচাপে.jpg|thumb|২০২৪ বৰ্ষৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত কামৰূপ জিলাৰ  ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে]]
* ''ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ জিলা আইকন (২০২৪):'' ২০২৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে কামৰূপ জিলা প্ৰশাসন আৰু নিৰ্বাচন বিভাগৰ (SVEEP) তৰফৰপৰা কুমাৰ ভৱেশক আনুষ্ঠানিকভাৱে কামৰূপ জিলাৰ &quot;ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ তথা জিলা আইকন&quot; (District Icon for SVEEP) হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। জিলা উপায়ুক্ত কীৰ্তী জল্লীৰ উপস্থিতিত ভোটাৰ সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;Sentinel-Kamrup-SVEEP&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/mascots-icons-and-theme-song-to-encourage-voters-participation-in-kamrup
 |title=Mascots, Icons and Theme Song to Encourage Voters' Participation in Kamrup
 |website=The Sentinel Assam
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;

* ''মানৱীয়তা:'' অসমৰ এজন জ্যেষ্ঠ তথা অসুস্থ কণ্ঠশিল্পী কুমাৰ সঞ্জীৱৰ দুৰৱস্থাৰ কথা ফেচবুক প’ষ্টৰ জৰিয়তে পোহৰলৈ আনি তেওঁ অসম চৰকাৰৰ তৰফৰপৰা এক লাখ টকাৰ তাৎক্ষণিক চিকিৎসা সাহায্য CMO-ৰপৰা লাভ কৰাই দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মূল হোতা হিচাপে কাম কৰিছিল। 
* তেওঁ ২০২৬ চনত উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ জিলাত হোৱা বানপীড়িত লোকসকলৰ বাবে অৰ্থ সংগ্ৰহ কৰি সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/share/v/1CJyoyPwrX/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/DbaU1LgkYm-/&lt;/ref&gt; 
* কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ত তেওঁ &quot;কোৰোণা ভেকচিন&quot; আৰু &quot;নাযাবা নাযাবা ঘৰৰ বাহিৰত&quot; শীৰ্ষক দুটি গীতেৰে ৰাইজক কোৰোণা ভেকচিন লবলৈ আৰু ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই নাযাবলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/assamese/assam/sitara/tv-and-theater/singer-kumar-bhabesh-awareness-for-covid-19-etv-bharat-news/assam20200418200818260&lt;/ref&gt; 
* গুৱাহাটী মহানগৰীৰ বানপানী সমস্যাক চৰকাৰৰ আগত দাঙি ধৰিব পৰাকৈ তেওঁ গীত &quot;বানপানী&quot; সৃষ্টি কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.shazam.com/song/1631022986/baan-pani&lt;/ref&gt; 

== লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মান ==
[[চিত্ৰ:Noonmati_best_poribexok_2005.jpg|thumb|২০০৫ নুনমাটি বিহু সন্মিলনৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশক প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ কুমাৰ ভৱেশৰ]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশলৈ_কমতাশ্ৰী_বঁটা_২০২২.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশলৈ কমতাশ্ৰী বঁটা ২০২২]]
* ''নুনমাটি বিহু সন্মিলন বঁটা (২০০৫):'' সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশনকাৰী প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ।
* ''ইউটিউব চিলভাৰ ক্ৰিয়েটৰ বঁটা (Silver Play Button):'' [[ইউটিউব]]ৰ তৰফৰপৰা ১ লাখ চাবস্ক্ৰাইবাৰ অতিক্ৰম কৰা চিলভাৰ মাইলষ্ট’ন বঁটা।
* ''সুধাকণ্ঠ ড° ভূপেন হাজৰিকা সোঁৱৰণী সংগীত শিল্পী বঁটা (২০১৮):'' নগাঁও জিলাৰ কামপুৰৰ সামাজিক অনুষ্ঠান ‘আচপাচ’ৰদ্বাৰা প্ৰদত্ত।
* ''জুবিন গাৰ্গ সমন্বয় বঁটা (২০২২):'' সন্মিলিত জনকল্যাণ মঞ্চ, পলাশবাৰীৰ তৰফৰপৰা প্ৰদত্ত।
* ''কামাতাশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' কামাতাপুৰ কোচ-ৰাজবংশী শিল্পী সমাজৰ উদ্যোগত ফকিৰাগ্ৰামত প্ৰদত্ত।
* ''সংগীতৰত্ন ৰামধেনু বঁটা (২০২২):'' বিহগী মিডিয়া গ্ৰুপ, অসমৰ পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত প্ৰদত্ত শ্ৰেষ্ঠ শিল্পীৰ সন্মান।
* ''কণ্ঠশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' সংগীত গ্ৰুপ অফ ক্ৰিয়েচনৰ উদ্যোগত প্ৰয়াত বাণেশ্বৰ দেৱ শৰ্মা সোঁৱৰণী বিশেষ ৰাজ্যিক বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ২০২২ বৰ্ষৰ সন্মানীয় কণ্ঠশ্ৰী বঁটা।
* ''আন্তৰিক অভিনন্দন সন্মান (২০২৩):'' বৰপুখুৰী শিশুখেল সমিতি আৰু পদুমকলি সংঘ (ওদালগুৰি জিলা)ৰ সোণালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন উপলক্ষ্য্য্যে প্ৰদত্ত।
* ''ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি:'' উপৰহালী কণ্টিপুৰ সুৰক্ষা সমিতিৰফালৰপৰা ২০২৩ বৰ্ষত ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি প্ৰদান।
* ''গুৱাহাটী দূৰদৰ্শন (বৰ্তমান প্ৰসাৰ ভাৰতী)ৰ গীতিমালিকা অনুষ্ঠানৰ বঁটা:'' গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰদ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত গীতিমালিকা অনুষ্ঠানত সৰ্বোচ্চ অনুৰোধৰ গীতৰ গায়ক বঁটা লাভ।
* ''মান বঁটা (২০১১):'' মিৰ্জা জ্যোতিনগৰ ৰাইজ গয়ৰহ, মিৰ্জা, কামৰূপ, অসমৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা মান বঁটা।

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
কুমাৰ ভৱেশে কামৰূপ জিলাৰ লঙ্কেশ্বৰৰ নিবাসী হিৰামনি দাসক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/groups/853657704798360/posts/3000144613482981/&lt;/ref&gt; তেওঁলোকৰ দুটি সন্তান । চানভি তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী আৰু প্ৰিছ হল তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ।

== বিতৰ্ক ==
২০১০ চনত [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম]]ৰ ''জোৰ কা ঝটকা'' গীতক লৈ কুমাৰ ভৱেশে সুৰৰ সাদৃশ্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভৱেশে অভিযোগ কৰিছিল যে গীতটোৰ মুখড়া তেওঁৰ ‘&lt;span lang=&quot;as&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''Dehati Lahi Lahi''’&lt;/span&gt; আৰু অন্তৰা ‘''Ruksana''’ গীতৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।কেইটামান গীতৰ সুৰৰ সৈতে ''জোৰ কা ঝটকা''ৰ সাদৃশ্য থকাৰ অভিযোগ কৰিছিল আৰু বিষয়টোত পৰৱৰ্তী আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কৈছিল।&lt;ref name=&quot;TOI-Bhabesh-Pritam&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assamese-singer-kumar-bhabesh-isnt-satisfied-with-pritams-explanation-to-his-plagiarism-charges-says-bhabesh-i-am-a-folk-singer-of-assam-hence-i-am-aware-of-rabha-jikir-jaari-and-theonaam-of-pal-naam-there-are-no-influences-of-rabha-in-zkj-one-can-find-some-flavour-of-jikir-and-jaari-in-the-songs-antara-but-the-main-tune-of-pritamdas-song-has-been-lifted-from-my-songs-i-will-wait-for-my-legal-advisor-to-suggest-my-next-course-of-action-/articleshow/6970204.cms
|title=Assamese singer Kumar Bhabesh isn't satisfied with Pritam's explanation to his plagiarism charges
|website=The Times of India
|date=2010-11-22
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/action-replayy-controversy-continues/articleshow/6970266.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rajdweep.blogspot.com/2010/11/zor-ka-jhatka-pritam-accused-of-lifting.html?m=1&lt;/ref&gt; ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কুমাৰ ভৱেশে তেওঁৰ ''নাজাবা নাজাবা'' ''মোকে এৰি থৈ'' গানটো অনুমতি অবিহনে ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। Pratidin Time-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, গানটোৰ মূল সুৰ আৰু সংগীত ব্যৱহাৰ কৰি কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত পৰিৱৰ্তিত কথাৰে এটা ভিডিঅ' প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। কুমাৰ ভৱেশে দাবী কৰে যে তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে এই সংস্কৰণটো প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল আৰু ভিডিঅ'টো আঁতৰোৱা নহ'লে আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কয়।&lt;ref&gt;https://www.pratidintime.com/assam-assembly-election-2026/singer-kumar-bhabesh-alleges-ai-misuse-of-najaba-najaba-song-to-target-congress-11455716&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>98gsinqnlb7s7v7lyzoik2qi2dh1qba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648590</id>
      <parentid>648583</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55453" sha1="diamwpyn9ey6qaqe3a19z2tmt4nvi39" xml:space="preserve">{{wikify}}{{Infobox person|name=কুমাৰ ভৱেশ|birth_name=ভৱেশ কলিতা|birth_place=মিৰ্জা জামৰতল, কামৰূপ, অসম, ভাৰত|occupation=কণ্ঠশিল্পী, নেপথ্য গায়ক, সুৰকাৰ, সংগীত প্ৰযোজক, গীতিকাৰ, অভিনেতা, সমাজকৰ্মী|genre=অসমীয়া আধুনিক সংগীত, বিহু গীত, লোকগীত|nationality=ভাৰতীয়|years active=১৯৯৩–বৰ্তমান|known for=দেহাজান, জেউতি, সোণপাহী|religion=হিন্দু|spouse=হিৰামণি দাস|children=চানভি আৰু প্ৰিশ|image=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী.jpg|caption=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী|alt=অসমীয়া সংগীতশিল্পী কুমাৰ ভৱেশ}}'''কুমাৰ ভৱেশ''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Kumar Bhabesh), প্ৰকৃত নাম: ভৱেশ কলিতা; জন্ম: মিৰ্জা, কামৰূপ গ্ৰাম্য) এগৰাকী [[অসমীয়া]] কণ্ঠশিল্পী&lt;ref name=&quot;Nettv4u&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://nettv4u.com/celebrity/assamese/singer/kumar-bhabesh
|title=Kumar Bhabesh
|website=Nettv4u
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, সুৰকাৰ আৰু সংগীত প্ৰযোজক। তেওঁ অসমীয়া সংগীতৰ লগতে বিভিন্ন ভাষাৰ গীততো কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://assamtimes.org/article/kumar-bhabesh-enthralls-kalaigaon-15921
|title=Kumar Bhabesh enthrals Kalaigaon
|website=Assam Times
|access-date=2026-09-27
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://axomexpress.in/kumar-bhabesh/
|title=Kumar Bhabesh
|website=Axom Express
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ঘাইকৈ নব্বৈৰ দশকৰ শেষৰ ভাগৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অসমীয়া আধুনিক সংগীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Golden&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/golden-collection-of-kumar-bhabesh-vol.-1/Kf,Pr4kEjD8_
|title=Golden Collection of Kumar Bhabesh, Vol. 1
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, বিহু গীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Bagitori&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/bagitora-bihu-song/MkijmwwIOR0_
|title=Bagitora Bihu Song
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীত, কথাছবি&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagen&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/case-tu-nagen-original-motion-picture-soundtrack/KmlOEbmzs-E_
|title=Case Tu Nagen — Original Motion Picture Soundtrack
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সংগীত জগতলৈ তেওঁ উল্লেখনীয় বৰঙনি যোগাই আহিছে। ভাৰতৰ আগশাৰীৰ অভিজাত প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান এইচ.এম.ভি. সাৰেগামা&lt;ref name=&quot;Saregama&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.saregama.com/artist/kumar-bhabesh_3798/songs
|title=Kumar Bhabesh — Songs
|website=Saregama
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু টাইমচ মিউজিকৰ&lt;ref&gt;imdb.com/name/nm9935379/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt; সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱা তেওঁ অসমৰ অন্যতম শিল্পী। তেওঁৰ ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://open.spotify.com/album/1RtTLf02B1jsTvs3w9UwQk
|title=Dehajan
|website=Spotify
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; এলবামটোৱে সেই সময়ত অসমৰ লগতে বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু উৰিষ্যাৰ বজাৰতো অভিলেখ সংখ্যক বিক্ৰী লাভ কৰিছিল। এই এলবামৰ 'নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ' (Najaba Najaba&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba&lt;/ref&gt;) গীতটো আজিও অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।।&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt; '''&lt;nowiki/&gt;'দেহাজান'&lt;nowiki/&gt;''' অসমীয়া অডিঅ' কেছেটৰ যুগৰ এক অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে সফল এলবাম আছিল। বিশেষকৈ নব্বৈৰ দশক বা ২০০০ চনৰ প্ৰথমভাগত এই এলবামে অসমৰ সংগীত জগতত এক ডাঙৰ আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই বছৰৰ '''সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম''' হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তদুপৰি তেওঁ কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে গোৱা ''দেহাজান ২০১২''&lt;ref name=&quot;YouTube-Dehajan2012&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=I856QXBZQuE
|title=Dehajan 2012
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; শীৰ্ষক বিহুসুৰীয়া বিহু এলবামে মুক্তিৰদিনাই অভিলেখসংখ্যক ৪০ হাজাৰ কেছেট বিক্ৰীৰে অসমৰ শ্ৰৱ্য বজাৰৰ ইতিহাসত এক নতুন অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁৰ কণ্ঠই ২৫০তকৈ অধিক গীতৰ এলবামত তথা অসমীয়াৰ&lt;ref&gt;http://jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; লগতে [[হিন্দী]]&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/1zIhSmKaAQ7AAds7ZX1OWT&lt;/ref&gt;, [[ভোজপুৰী]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;, [[বাংলা]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/aigalo-kije-jamana/8hK8O2-M-PI_&lt;/ref&gt;, [[বড়ো]], গাৰো, চাহ-বাগানীয়া&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Dekhlere-Kahaker-Sori/dp/B0H9D3FMZH&lt;/ref&gt;, [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ ৰাজবংশী]] / [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[ৰাভা]] ইত্যাদি ভাষাৰ গীতৰ উপৰি [[বৰগীত]], [[বিহুগীত]], লোকগীত, বনগীত&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/bon-geet&lt;/ref&gt;, টোকাৰী গীত, নাম, ভক্তিমূলক গীত, ইছলাম ধৰ্মৰ গীত&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/roja/zxDedQE0ey0_&lt;/ref&gt;, শৰণীয়া জনগোষ্ঠীৰ গীতে&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B072FRXK48?lv=shuf&amp;channelId=500&amp;plpRedirect=mhFallback&lt;/ref&gt; প্ৰাণ পাই উঠিছে। দেহাজানৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশৰ আন কেইটামান বহুল বিক্ৰী হোৱা তথা জনপ্ৰিয় এলবাম হৈছে:মাইজান (Maijaan), ৰুকছানা (Ruksana), জেউতি (Jeuti), সোণপাহী (Xunpahi), কামৰূপীয়া ছোৱালী (Kamrupia Sowali), জোনাক (Jonak)

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু সংগ্ৰাম ==
কুমাৰ ভৱেশৰ জন্ম [[কামৰূপ জিলা]]ৰ মিৰ্জাৰ গোপালপুৰত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰয়াত চন্দ্ৰধৰ কলিতা, যি দক্ষিণ কামৰূপৰ এজন দক্ষ চৰকাৰী বাছ চালক আছিল। কুমাৰ ভৱেশৰ শৈশৱ আৰু ছাত্ৰজীৱন যথেষ্ট সংগ্ৰামৰ মাজেৰে অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক সময়ত ছয়গাঁৱৰ পাণ্টান হাইস্কুলত চাকৰি জীৱন আৰম্ভ কৰে। তাৰ আগতে তেওঁ মিৰ্জাত&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; ধাবাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰ.বি. হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰে যদিও সংগীত সাধনাৰ বাবে আধাতে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা এৰে। ১৯৯৩ চনৰপৰা তেওঁ মঞ্চত লাইভ সংগীত পৰিৱেশন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৬ চনৰপৰা তেওঁৰ এলবাম মুক্তি পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; সংগীত জীৱনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ বিভিন্ন মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.imdb.com/name/nm9935379/bio/
|title=Kumar Bhabesh — Biography
|website=IMDb
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৩ চনত তেওঁ এখন মঞ্চত গীত পৰিৱেশন কৰি থাকোঁতে আয়োজকে তেওঁৰ নাম ভৱেশ কলিতাৰ সলনি কুমাৰ ভৱেশলৈ সলনি কৰে। তেতিয়াৰপৰা তেওঁ কুমাৰ ভৱেশ নামেৰে জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;YouTube-Name&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQ34G5V6b2w
|title=Kumar Bhabesh — Interview/Programme
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ অসমৰ জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী ড° সংগীতা কাকতিৰ সৈতে মিলি তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া শ্ৰৱ্য কেছেট ''পৰী'' বাণীবদ্ধ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছতে ১৯৯৭ চনত তেওঁ ''পুৱা'' আৰু ''প্ৰতিশ্ৰুতি'' নামৰ দুখন এলবাম আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/albums/Dehajan
|title=Dehajan
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, ''জেউতি'', ''জোনাক'', ''সোণপাহী'', ''অনুপমা'' , ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.jiosaavn.com/song/moina-dekhi-morom/PycvZBsIegA&lt;/ref&gt; , ''চন্দা (CHANDA)'' আদি এলবামত কণ্ঠদান কৰে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/special-report-by-vbaskarnileema-on-kumar-bhabesh-12049654
|title=কুমাৰ ভৱেশ সম্পৰ্কীয় বিশেষ প্ৰতিৱেদন
|website=Asomiya Pratidin
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

== পেছাদাৰী সংগীত জীৱন ==

===এলবাম===
[[চিত্ৰ:মঞ্চত_গীত_পৰিবেশন_কৰা_অৱস্থাত.jpg|thumb|মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰা অৱস্থাত]]
কুমাৰ ভৱেশৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অসমীয়া এলবাম ''পৰী''। ২০১৫ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ''ৰী''ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ তেতিয়ালৈকে ৭০খনতকৈ অধিক অসমীয়া এলবামত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; তেওঁৰ ''দেহাজান'' এলবামৰ ''নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ'' গীতটো বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba
|title=Najaba Najaba
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

অসমীয়া সংগীতৰ উপৰি কুমাৰ ভৱেশে ভোজপুৰী সংগীততো কাম কৰিছে। ''আসাম টাইমছ''ৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তেওঁৰ প্ৰথম [[ভোজপুৰী]] এলবাম আছিল ''খাটিয়া হিলেলা''।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Khatiya&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw
|title=Khatiya Hilela
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

* '''দেহাজান (১৯৯৮):''' এইটো কুমাৰ ভৱেশৰ কেৰিয়াৰৰ সফল আধুনিক গীতৰ এলবাম আছিল। ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/najaba-najaba/1242223058
 |title=Najaba Najaba
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বিহুৰে বতৰত আছা যে লুকাই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-MurHiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/mur-hiya-jole/1242224174
 |title=Mur Hiya Jole
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটি সমগ্ৰ অসমতে কালজয়ী হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ বিপুল জনপ্ৰিয়তাৰ বাবেই অসমৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যতো এই এলবামৰ গীতে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ''দেহাজান'' এলবামটোৰ সংগীত প্ৰকাশৰ সৈতে Times Music-ৰ সম্পৰ্কও সংগীত-তথ্যভাণ্ডাৰত নথিভুক্ত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Saregama&quot; /&gt;

* '''দেহাজান (২০০৮):''' আলপাইন প্ৰডাকশ্যনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত এই এলবামটোত তেওঁ আৰু জুবিন গাৰ্গে একেলগে কণ্ঠদান কৰিছিল। ইয়াত অন্তৰ্গত ''কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ দেখাত যে বৰ ধুনীয়া তই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Kamrupia&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/album/kamrupia-sowali/1242304246
 |title=Kamrupia Sowali
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীতটো সমগ্ৰ অসমতে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref&gt;[[জুবিন গাৰ্গ]]&lt;/ref&gt;

* '''চাহ জনগোষ্ঠীয় এলবাম:''' তেওঁ চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীতৰ এলবাম ''চন্দা''ত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/dekhlere-kahaker-sori
 |title=Dekhlere Kahaker Sori
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ জনপ্ৰিয় গীতসমূহ হৈছে— ''নাম কি বাতা'', ''ডলে ডলে দিল বলে'', ''দেখলেৰে কাহাকেৰ ছবি''&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot; /&gt; আৰু ''আইগেলো কিয়ে জামানা''। 

* '''বাটৰুৱা:''' অসমৰ তিনিগৰাকী বৰেণ্য কবি ক্ৰমে [[চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা]], [[শৈলধৰ ৰাজখোৱা]] আৰু [[দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা]]ৰ বিখ্যাত কবিতাসমূহক লোকগীতৰ আধাৰত সুৰ দি গীতলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;Gaana-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/album/batarua
 |title=Batarua
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; নামৰ এটা ব্যতিক্ৰমী আৰু পৰীক্ষামূলক উচ্চমানৰ এলবাম তেওঁ নিৰ্মাণ কৰিছিল (সংগীত ব্যৱস্থাপনা: মৃণাল কান্তি)।&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5zs9Bd2l5aiZeEMZwKzx8p&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://assam.nenow.in/chandradhar-baruas-poetry-dhulikona-moi-transformed-in-to-song-by-kumar-bhabesh/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

* '''অন্যান্য জনপ্ৰিয় গীত আৰু এলবাম:''' [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে থকা তেওঁৰ যুটীয়া কণ্ঠৰ ''গানে গানে উঠলিছে প্ৰাণ'', ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''&lt;ref name=&quot;Gaana-PriyarPriyo&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/priyar-priyo
 |title=Priyar Priyo
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটাই যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা বুটলিছিল। ইয়াৰ উপৰি এলবাম ''জোনাক''ৰ অন্তৰ্গত ''নিশাৰ উচপনি'', একক গীত ''অকলে অকলে জানানে তুমি''&lt;ref name=&quot;AmazonMusic-Okole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.amazon.in/tracks/B0GT22BLXW
 |title=Okole Okole Janane Tumi
 |website=Amazon Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বগীতৰা'' এলবামৰ ''নেঘেৰি খোপাতে কপৌফুল''&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Negheri&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/negheri-khopate-kopouphool/JD06Wi14WAs
 |title=Negheri Khopate Kopouphool
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আৰু ''মাইজ়ান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Maizan&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://open.spotify.com/track/1ZhN9jiTT6XNaNUK599gWL
 |title=Maizan
 |website=Spotify
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ৰুকছানা''&lt;ref name=&quot;SoundCloud-Ruksana&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://soundcloud.com/kumarbhabesh/ruksana-o-ruksana
 |title=Ruksana O Ruksana
 |website=SoundCloud
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/dhulia-kokai&lt;/ref&gt;, ''হীনা'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি'', ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-BohuDin&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Bohu_Din_Dekha_Nai
 |title=Bohu Din Dekha Nai
 |website=GeetSankalan
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি তেওঁৰ অন্যতম সৃষ্টি। 
[[চিত্ৰ:Kumar_bhabesh_albums_(2).jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ কিছু গীতৰ এলবাম]]

=== কুমাৰ ভৱেশৰ '''শ্ৰব্য এলবামসমূহ:''' ===
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_গীতৰ_কেছেট.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ গীতৰ কেছেট]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_এলবাম.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ এলবাম]]
# ''পৰী'' &lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''পুৱা''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''প্ৰতিশ্ৰুতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajan/sLwvrE7ViHI_&lt;/ref&gt;
# ''জেউতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/jeuti-2000/DwzAkKma660_&lt;/ref&gt;
# ''সোণপাহী''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;YouTube-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QNK9akw1Sjc
 |title=Batarua
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;
# ''সৰুমাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/xhorumai/v1F6pX714ps_&lt;/ref&gt;
# ''ৰুকচানা  (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/ruksana-kumar-bhabesh/-u5efE8i0t0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰোজা (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/in/album/roja/1242861100&lt;/ref&gt;
# ''এসোনা  এসোনা (বাংলা ভাষাৰ এলবাম)''
# ''অনুপমা''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/anupama/1514262813&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/anupama/3PV98gNcoZY_&lt;/ref&gt;
# ''পমিলি বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pamili-bai/MYetnVoEiEk_&lt;/ref&gt;
# ''কামৰূপীয়া-ছোৱালী (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kamrupia-sowali/IWTOU,KFFEo_&lt;/ref&gt;
# ''জোন-তৰা''
# ''জোনাক'' ''(জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী সুনীতা ৰাওৰ সৈতে )''&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=k7iSsb0oon8&lt;/ref&gt;
# ''মোৰ গান''
# ''বেষ্ট অফ কুমাৰ ভৱেশ''
# ''মোৰ দেহাজান''&lt;ref&gt;https://music.youtube.com/watch?v=H6YbWCsQuEQ&amp;list=PLypGgnGq_p9TFEGH7orvdQbEg8REHlsOJ&lt;/ref&gt;
# ''আকৌ দেহাজান''
# ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dhulia-kokai/F5ob3P7NDr0_?autoplay=enabled&lt;/ref&gt;
# ''দিপাঞ্জলী''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dipanjali/Tcb9doiB5aI_&lt;/ref&gt;
# ''যামিনী''
# ''সপোন''
# ''সপোনৰ পৰী''
# ''বাৰো মাসে তেৰো ফুল (গোৱালপৰীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baro-mase-tero-phool/3UFEyPon5XM_&lt;/ref&gt;
# ''কুমাৰ ভৱেশ লাইভ''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kumar-bhabesh-live/hNpZPVlmGLY_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://aiyushmandutta.wordpress.com/tag/nupur-bordoloi/&lt;/ref&gt;
# ''চেনি মিঠা (অমিতাভ বচ্চন, সুদেশ ভোঁচলে, জঁজৰ সৈতে)'' 
# ''মনলৈ বহাগ''
# ''শিহৰণ''&lt;ref&gt;[[জিতুল সোণোৱাল]]&lt;/ref&gt;
# ''জানেমণ (হিন্দী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/janeman/X3CIDyuathc_&lt;/ref&gt;
# ''খাটিয়া হিলেলা (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;
# ''ভোজপুৰী কুমাৰ ভৱেশ (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bhojpuri-kumar-bhabesh/I,uDb1LQKUg_&lt;/ref&gt;
# ''লাজুকী বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/lajuki-bai/oN4iYA-mph0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰংমনকাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/rangmonkai/8HtuJYz-OHg_&lt;/ref&gt;
# ''যুদ্ধযাত্ৰা''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/yudhayatra/EncCDoxlMD4_&lt;/ref&gt;
# ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/albums/Bohu_Din_Dekha_Nai&lt;/ref&gt;
# ''তেজীমলা''
# ''পদুমণি''
# ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# ''নেইনা''
# ''অশ্বমেধ''
# ''মোৰ জান,'' 
# ''মাইজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/maijan/1EpHQvC4jr4_&lt;/ref&gt;
# ''অনুভৱ''
# ''বনগীত (লোকগীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/bon-geet/6794786313&lt;/ref&gt;
# ''চিনাকি কুমাৰ ভৱেশ''
# ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt;
# ''চিকুণ চেংৰি''  ''১-২-৩ (পাতি ৰাভা গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-i/UQ82SG3N1IA_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-ii/5XAojCsUjU4_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-iii/ZmjCXmMfgIQ_&lt;/ref&gt;
# ''বাবা লংকেশ্বৰ (ভক্তিমূলক গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baba-lankeswar/SlqScjBkw5Y_&lt;/ref&gt;
# ''চেতনা (শৰণীয়া কছাৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chetana/7h9i3e-RiyQ_&lt;/ref&gt;
# ''চন্দা (বাগানীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/naam-ki-bata&lt;/ref&gt;
# ''একাঁজলি (শ্ৰদ্ধাঞ্জলি শীৰ্ষক এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/akajoli/4z8YVtjSRCM_&lt;/ref&gt;
# ''জলনিধি (বৰগীতৰ এলবাম)''
# ''দেহাজাণ ২০১২''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajaan-2012/eJliyscO9kA_&lt;/ref&gt; 
# ''ঢোল (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/boxontor-ba-laagi/FwwOSERfR2A&lt;/ref&gt;
# ''নামনিৰ পিৰিতি (বিহু)''
# ''শেৱালি (বিহু)''
# ''বৰদৈচিলা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/track/0nM1iSUQKNiH1zOOl8t8LD&lt;/ref&gt;
# ''পাহাৰী মইনা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pahari-moina-2001/FHRlroQZanA_&lt;/ref&gt;
# ''দোলা'' 
# ''মন আৰু মৰম''
# ''নাচো নাচো মন''
# ''লাজুকী নাচনী''
# ''ৰাধা''
# ''তৰা'' 
# ''মোৰ মন জ্বলে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/1YesJzTYazJEUJstiLTrNZ?si=F9jeqoCvSCGFlCs0XJXHIQ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# মোৰ মৰমৰ মৰমী
# ''হীনা'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miss-call/RV8pSQRfUXQ&lt;/ref&gt;
# ''মন''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/GwoqAgwAGmc&lt;/ref&gt; 
# ''গীত''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/priyotoma/BzpaZEZjeXA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; 
# ''বিগ বেণ্ড''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bigband-vol-1/K-r10y1BQpc_&lt;/ref&gt; 
# ''হিয়াৰ পখিলা''
# ''হিয়া ভৰা মৰম'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ek-toka-baro-aana/QDIHVzpBD0E&lt;/ref&gt;
# ''তোমাৰ পদুম চকুটি'' 
# ''অভিলাষী মন''
# ''মোৰ গানে গানে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/4XLdCevR3QOYVxiUc95Vm3?si=vp-tE7zZQiGFdVosay_UcA&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# ''ইন্দ্ৰধনু (২০০৯)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sankardev/HRsDAi4Bdls&lt;/ref&gt;
# অনুপমা তুমি মোৰ 
# মৰম এনাজৰী (২০০৭)
# ''স্ততিৰ প্ৰথম খোজ (২০১৩)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/BBsfawRIUV0&lt;/ref&gt;
# ''বলুকা ইত্যাদি''

=== কুমাৰ ভৱেশৰ একক গীত সমূহ: ===
[[চিত্ৰ:খগেন_গগৈৰ_সৈতে_মঞ্চত_ভৱেশ.jpg|thumb|খগেন গগৈৰ সৈতে মঞ্চত ভৱেশ]]
[[চিত্ৰ:২০২২_বৰ্ষৰ_বিহু,_ছয়গাঁও.jpg|thumb|২০২২ বৰ্ষৰ বিহু, ছয়গাঁও]]
* টম টম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/tom-tom/EhredHU7kvY_&lt;/ref&gt;
* এ মাই ভাত হৈছি (কৰোণা ভেকচিন সজাগতা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/e-maai/Bj9SQUJ5AnQ&lt;/ref&gt;
* নাজাবা নাজাবা ঘৰৰ বাহিৰত (কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/najaba-najba-ghoror-bahirot/PRgeQhtbRgY&lt;/ref&gt;
* অ পিটি মাৰো না ডুব (বানপানীৰ সমস্যাক লৈ লিখা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/baan-pani/FQAHaTZHXUI&lt;/ref&gt;
* নকল কৰি পাছ কৰিব নোৱাৰিলোঁ মেট্ৰিক &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nakalkori/IhItBjtHYEA&lt;/ref&gt;
* অ' দেহাজান (২০২১)
* মাইও ৰে মাইও ৰে (কোচ ৰাজবংশী ভাষাৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miore-miore-koch-rajbongshi/OTxSfDtFeHg&lt;/ref&gt;
* অ আতা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-ata/Ij9Zbgd-TUA&lt;/ref&gt;
* টিলিঙ বজাই বজাই&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tiling-bajai/H1BfdhZIA10&lt;/ref&gt;
* বিভাৱৰী জোনাক নিশা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bibhabori/WlDP0Fh-wr0_&lt;/ref&gt;
* লাক্স চাবোন (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/election-ahise-oi/OjJaVisEQV0&lt;/ref&gt;
* চাউল চিৰা দৈ &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/chaul-chira/JhJTQR94B0s&lt;/ref&gt;
* গোৱালপাৰাৰ আপী (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/goalparar-api/OVE6ckxTYnk&lt;/ref&gt;
* এই তিৰি নালাগে মোক 
* 108 (অসমীয়া আৰু হিন্দী দ্বৈত ভাষাত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/108-assamese/SDAxVE1RfFE&lt;/ref&gt;
* ছাৰাৰাৰা (হোলী বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sarara/AlgKW0NHZEE&lt;/ref&gt;
* কোৰোণা মহামাৰী (কৰোণা সজাগতা গীত)
* অ আপী ডালিমী (সহ কণ্ঠশিল্পী পুলক নিশাচৰ)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-api-dalimi/GSUZHBFnbUo&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বগামাটি (পিকনিক বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bogamati-a-picnic-song/Bi4ZWEwDbmQ&lt;/ref&gt;
* হুল কাটা (ৰেপ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/hulkata/OwAlX1lJaFU&lt;/ref&gt;
* আইচক্ৰীম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ice-cream/GgEkcgNBREE&lt;/ref&gt;
* তই যে কামাল&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/kamal/RyUOfkAFY3c&lt;/ref&gt;
* ভদেৰী &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/voderi/KGHzRBBwZQs_&lt;/ref&gt;
* এন ই ষ্টাৰ ষ্টুডিঅ'ৰ থিম গীত (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)
* মাইজান (সহ কণ্ঠশিল্পী বিশ্বজিৎ পাপু)
* নালগে ড'ক (সহ কণ্ঠশিল্পী চয়নিকা ভূঞা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nalge-dok/OFgFAx1,Rn0&lt;/ref&gt;
* অসমীয়া ভাই (সহ কণ্ঠশিল্পী ত্ৰৈলোক্য বৈশ্য)
* মই কটন কলেজৰ ৰূপম বৰা 
* কভিড পূজা (অতনু ভূঞা আৰু অনুজা ভূঞাৰ সৈতে)
* তুমি জানো জানা সোণ (প্ৰয়াত কণ্ঠশিল্পী অৰুণ দাসলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই)
* চিনেমা চিনেমা&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/cinema/BhI4Wxl,QgI&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বহাগত পাতিম বিয়া (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দিতা বৰুৱা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bohagot-patim-bia/A2BSQJEvlR4_&lt;/ref&gt;
* বিউটিফুল ছোৱালী (তানা দেৱৰাজৰ সৈতে)
* বান্দৰৰ নাচ (থিয়েটাৰ সূৰ্য্যৰ নাট মই সেন্দূৰ নলওঁৰ গীত)
* আমাৰ একটা শালি আছে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* আহিল আকৌ শাৰদীয় দুৰ্গা পূজা (সহ কণ্ঠশিল্পী অমৃতা মিত্ৰা)
* ভালো (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* জীৱন ৰে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* কিদৰে পাহৰোঁ টোক
* তোমাৰ ৰূপে&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tumar-rupe/BzkHSRdaVkM&lt;/ref&gt;
* তুমি প্ৰাণ প্ৰিয়তম (টোকাৰী গীত)
* তুমি জোনাক 
* চেনিমাই (সহ কণ্ঠশিল্পী পিনা দেৱ ৰাগ)
* সৰস্বতী (সৰস্বতী পূজা বিশেষ গীত)
* প্ৰেৰণা (সহ কণ্ঠশিল্পী ঋতু প্ৰতীম)
* ঐ আপী ঐ আপী
* গোৱালপৰীয়া চেংৰী 
* বন্ধু (বন্ধুত্ব দিৱসৰ গীত বিশেষ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bandhu/ugiZUhJanHE_&lt;/ref&gt;
* মাতাল গায়ক (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ গীত)
* কলৈ যোৱা ভণ্টি তুমি 
* কোকৰাঝাৰৰ চিখলা (সহ কণ্ঠশিল্পী সাগৰিকা)
* কি কথা কোৱা (সহ কণ্ঠশিল্পী জ্যোতিকা কলিতা)
* কচম চে (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দনা)
* ফুড মেলা (পলাশবাৰী ৰাসৰ মেলা গীত)
* দলগাঁও আদৰ্শ বিদ্যালয়ৰ শীৰ্ষ গীত (theme song)
* বিহু চাবলৈ ওলোৱা ভনী (সহ কণ্ঠশিল্পী অলংকৃতা ৰূপাংকৃতা)
* ভেলপুৰী (সহ কণ্ঠশিল্পী ববিতা শৰ্মা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ghar-bari/KFgqU0wBYnY&lt;/ref&gt;
* এই জাতি এই মাটি (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আহ (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আপী আহ (সহ কণ্ঠশিল্পী মিৰ্জাফৰ)
* নাগাৰা নাম &quot;দু:শল বধ&quot; (ভৱেন চন্দ্ৰ কলিতাৰ সৈতে দ্বৈত)
* আড্ডা গান&lt;ref&gt;https://m.soundcloud.com/priyans-music/adda-priyaan-dutta-kumar-bhabesh-mp3&lt;/ref&gt;
* বকুলটোলৰ আদালত&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;
* মোৰ স্বাশ্বত আত্মাই বাৰে বাৰে কয় (দ্বিপেন বৰুৱা, জে পি দাস, দেৱজিত চৌধুৰী আদিৰ সৈতে)
* উঠন-বঢ়ন (সহ কণ্ঠশিল্পী কেশৱ চেতিয়া)
* টাকা টপলা (ৰাভা গীতটিত সহ কণ্ঠশিল্পী হিচাপে)

ইয়াৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশে বিগত পঞ্চায়ত, বিধানসভা আৰু লোকসভা নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা বহু কেইজন প্ৰাৰ্থীৰ আৰু দলৰ হৈ নিৰ্বাচনী গীতত কণ্ঠদান কৰিছে ।

===ধাৰাবাহিক===
২০১৮ চনত তেওঁ বিশিষ্ট নাট্যকাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ পৰিচালনাত ''[[ৰং টিভি]]'' চেনেলত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা ধাৰাবাহিক ''বকুলতলৰ আদালত''ৰ মূল টাইটেল ট্ৰেকটোত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;YouTube-BakultolorAdalat&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Mp5c6gnHR_k
 |title=Bakultolor Adalat — Title Track
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;

===ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ=== 
কুমাৰ ভৱেশে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ কেইবাখনো নাটকৰ গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। নাট্যকাৰ অভিজিত ভট্টাচাৰ্যৰ ''মই সেন্দূৰ নলওঁ'' নাটকৰ ‘মই বান্দৰ’ শীৰ্ষক গীতটোত তেওঁ কণ্ঠদান কৰিছিল। একেদৰে, চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ ''মাতাল গায়ক'' নাটকৰ শীৰ্ষ গীত ‘মাতাল গায়ক মই মাতাল গায়ক’-তো তেওঁ কণ্ঠদান কৰে। তেওঁৰ জনপ্ৰিয় গীত ‘চাকিৰা আহিব বকুলতলৰ বিহুলৈ’ প্ৰাগজ্যোতিষ থিয়েটাৰৰ ২০১৮–১৯ নাট্যবৰ্ষত একে নামৰ নাটকখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/shakira-ahibo-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/ST86QiYJemw&lt;/ref&gt; সন্মিলিত নাট্যগোষ্ঠীৰ নিবেদিত ‘অভিশপ্ত সিংহাসন’ নাটত কণ্ঠদান I

===চলচ্চিত্ৰৰ গীত=== 
২০২৫ চনৰ ৯ মে'ত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰা অসমীয়া বোলছবি ''কেছেটো নগেন-''ৰ মূল আকৰ্ষণ হিচাপে থকা টাইটেল ট্ৰেক&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=B8kKadOR_bw&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.highonfilms.com/casetu-nagen-2025-movie-review/&lt;/ref&gt; ''The Nagen Song''&lt;ref&gt;https://timesofguwahati.com/Caseto-Nagen-to-hit-theatres-on-May-9&lt;/ref&gt; গীতটিত কুমাৰ ভৱেশে কণ্ঠদান কৰি চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ জগতত অৱদান আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagenSong&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/case-tu-nagen-from-case-tu-nagen/QiYPYgFicUM
 |title=Case Tu Nagen
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; কুমাৰ ভৱেশে মুনিন বৰুৱাৰ ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'', চন্দ্ৰ মুদৈৰ ''ভোলা বমভোলা''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhola&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhola-bombhola-song-schoololoi-goisila/videoshow/95903757.cms
 |title=Bhola Bombhola Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, হিমাংশু প্ৰসাদ দাসৰ ''ছাকিৰা আহিব বকুল তলৰ বিহুলৈ''&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/title-song-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/videoshow/61220995.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviefone.com/movie/shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/CltwgLEC0MZyaZV2t5A3X5/main/&lt;/ref&gt;, ''বুলু ফিল্ম''&lt;ref name=&quot;YouTube-Bulu&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=htnvHDbX0-4
 |title=Bulu Film
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১১ চনৰ ''মন'', ২০১২ বৰ্ষৰ ''প্ৰিয়ামনি'', ২০০৮ বৰ্ষৰ ''ধন কুবেৰৰ ধন''&lt;ref name=&quot;YouTube-DhanKubor&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eF-09KZ9l6Y
 |title=Dhan Kuborer Dhan
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১৮ চনৰ ''ভাৱৰীয়া''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhaworiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-deliya/videoshow/67381397.cms
 |title=Bhaworiya Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-o-mure-premi-o/videoshow/67381341.cms&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/17004&lt;/ref&gt;ইত্যাদি চিনামাত কণ্ঠদান কৰাৰ উপৰি ''দেহাজান'', ''ছিণ্ডিকেট'', ''চিকুণ আপী''&lt;ref name=&quot;YouTube-ChikunApi&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WQgnlsuf2d8
 |title=Chikun Api
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি ভিচিডিত কণ্ঠদান কৰিছে। ''তৰা'' শীৰ্ষক ভিচিদডিত কুমাৰ ভৱেশে প্ৰয়াত ভিতলি দাসৰ সৈতে '&lt;nowiki/&gt;''লপককৈ-ঘপককৈ''&lt;nowiki/&gt;' নামৰ এটি নাঙেলি গীত গাইছিল । ভৱেশে ব্ৰজেন বৰা পৰিচালিত ৩১ অক্টোবৰ, ২০০১ তাৰিখে মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া বোলছবি ''গৰম বতাহ-''ৰ এটি গীত ''&lt;nowiki/&gt;'বহাগ মাহত গছৰ ডালত'&lt;nowiki/&gt;'' কণ্ঠদান কৰিছিল I&lt;ref&gt;[[ব্ৰজেন বৰা]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zubeen_Garg_discography[[২০০০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা]]&lt;/ref&gt;  

== অভিনয় ==
কুমাৰ ভৱেশে ২০১২ চনত এলপাইন প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''দেহাজান''&lt;nowiki/&gt;' শীৰ্ষক ভিচিডি ছবিত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰজী প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''প্ৰীয়ামনি'' ' শীৰ্ষক ভিচিডি আৰু ২০১৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ '&lt;nowiki/&gt;''ভাৱৰীয়া'-ত সৰু চৰিত্ৰ এটাত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/from-the-street-to-silver-screen-bhaworiya&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; টেলিভিছনত অভিনয় হিচাপে তেওঁ ৰং চেনেলত প্ৰচাৰিত 'বকুলতলৰ আদালত'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; শীৰ্ষক ধাৰাবাহিক খনৰ মুখ্য গীতটিত অভিনয় কৰিছিল ।

== চৰকাৰী স্বীকৃতি আৰু সমাজসেৱা ==
[[চিত্ৰ:২০২৪_বৰ্ষৰ_লোকসভা_নিৰ্বাচনত_কামৰূপ_জিলাৰ_ব্ৰেণ্ড_এম্বেছেডৰ_হিচাপে.jpg|thumb|২০২৪ বৰ্ষৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত কামৰূপ জিলাৰ  ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে]]
* ''ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ জিলা আইকন (২০২৪):'' ২০২৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে কামৰূপ জিলা প্ৰশাসন আৰু নিৰ্বাচন বিভাগৰ (SVEEP) তৰফৰপৰা কুমাৰ ভৱেশক আনুষ্ঠানিকভাৱে কামৰূপ জিলাৰ &quot;ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ তথা জিলা আইকন&quot; (District Icon for SVEEP) হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। জিলা উপায়ুক্ত কীৰ্তী জল্লীৰ উপস্থিতিত ভোটাৰ সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;Sentinel-Kamrup-SVEEP&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/mascots-icons-and-theme-song-to-encourage-voters-participation-in-kamrup
 |title=Mascots, Icons and Theme Song to Encourage Voters' Participation in Kamrup
 |website=The Sentinel Assam
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;

* ''মানৱীয়তা:'' অসমৰ এজন জ্যেষ্ঠ তথা অসুস্থ কণ্ঠশিল্পী কুমাৰ সঞ্জীৱৰ দুৰৱস্থাৰ কথা ফেচবুক প’ষ্টৰ জৰিয়তে পোহৰলৈ আনি তেওঁ অসম চৰকাৰৰ তৰফৰপৰা এক লাখ টকাৰ তাৎক্ষণিক চিকিৎসা সাহায্য CMO-ৰপৰা লাভ কৰাই দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মূল হোতা হিচাপে কাম কৰিছিল। 
* তেওঁ ২০২৬ চনত উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ জিলাত হোৱা বানপীড়িত লোকসকলৰ বাবে অৰ্থ সংগ্ৰহ কৰি সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/share/v/1CJyoyPwrX/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/DbaU1LgkYm-/&lt;/ref&gt; 
* কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ত তেওঁ &quot;কোৰোণা ভেকচিন&quot; আৰু &quot;নাযাবা নাযাবা ঘৰৰ বাহিৰত&quot; শীৰ্ষক দুটি গীতেৰে ৰাইজক কোৰোণা ভেকচিন লবলৈ আৰু ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই নাযাবলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/assamese/assam/sitara/tv-and-theater/singer-kumar-bhabesh-awareness-for-covid-19-etv-bharat-news/assam20200418200818260&lt;/ref&gt; 
* গুৱাহাটী মহানগৰীৰ বানপানী সমস্যাক চৰকাৰৰ আগত দাঙি ধৰিব পৰাকৈ তেওঁ গীত &quot;বানপানী&quot; সৃষ্টি কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.shazam.com/song/1631022986/baan-pani&lt;/ref&gt; 

== লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মান ==
[[চিত্ৰ:Noonmati_best_poribexok_2005.jpg|thumb|২০০৫ নুনমাটি বিহু সন্মিলনৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশক প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ কুমাৰ ভৱেশৰ]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশলৈ_কমতাশ্ৰী_বঁটা_২০২২.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশলৈ কমতাশ্ৰী বঁটা ২০২২]]
* ''নুনমাটি বিহু সন্মিলন বঁটা (২০০৫):'' সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশনকাৰী প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ।
* ''ইউটিউব চিলভাৰ ক্ৰিয়েটৰ বঁটা (Silver Play Button):'' [[ইউটিউব]]ৰ তৰফৰপৰা ১ লাখ চাবস্ক্ৰাইবাৰ অতিক্ৰম কৰা চিলভাৰ মাইলষ্ট’ন বঁটা।
* ''সুধাকণ্ঠ ড° ভূপেন হাজৰিকা সোঁৱৰণী সংগীত শিল্পী বঁটা (২০১৮):'' নগাঁও জিলাৰ কামপুৰৰ সামাজিক অনুষ্ঠান ‘আচপাচ’ৰদ্বাৰা প্ৰদত্ত।
* ''জুবিন গাৰ্গ সমন্বয় বঁটা (২০২২):'' সন্মিলিত জনকল্যাণ মঞ্চ, পলাশবাৰীৰ তৰফৰপৰা প্ৰদত্ত।
* ''কামাতাশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' কামাতাপুৰ কোচ-ৰাজবংশী শিল্পী সমাজৰ উদ্যোগত ফকিৰাগ্ৰামত প্ৰদত্ত।
* ''সংগীতৰত্ন ৰামধেনু বঁটা (২০২২):'' বিহগী মিডিয়া গ্ৰুপ, অসমৰ পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত প্ৰদত্ত শ্ৰেষ্ঠ শিল্পীৰ সন্মান।
* ''কণ্ঠশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' সংগীত গ্ৰুপ অফ ক্ৰিয়েচনৰ উদ্যোগত প্ৰয়াত বাণেশ্বৰ দেৱ শৰ্মা সোঁৱৰণী বিশেষ ৰাজ্যিক বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ২০২২ বৰ্ষৰ সন্মানীয় কণ্ঠশ্ৰী বঁটা।
* ''আন্তৰিক অভিনন্দন সন্মান (২০২৩):'' বৰপুখুৰী শিশুখেল সমিতি আৰু পদুমকলি সংঘ (ওদালগুৰি জিলা)ৰ সোণালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন উপলক্ষ্য্য্যে প্ৰদত্ত।
* ''ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি:'' উপৰহালী কণ্টিপুৰ সুৰক্ষা সমিতিৰফালৰপৰা ২০২৩ বৰ্ষত ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি প্ৰদান।
* ''গুৱাহাটী দূৰদৰ্শন (বৰ্তমান প্ৰসাৰ ভাৰতী)ৰ গীতিমালিকা অনুষ্ঠানৰ বঁটা:'' গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰদ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত গীতিমালিকা অনুষ্ঠানত সৰ্বোচ্চ অনুৰোধৰ গীতৰ গায়ক বঁটা লাভ।
* ''মান বঁটা (২০১১):'' মিৰ্জা জ্যোতিনগৰ ৰাইজ গয়ৰহ, মিৰ্জা, কামৰূপ, অসমৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা মান বঁটা।

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
কুমাৰ ভৱেশে কামৰূপ জিলাৰ লঙ্কেশ্বৰৰ নিবাসী হিৰামনি দাসক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/groups/853657704798360/posts/3000144613482981/&lt;/ref&gt; তেওঁলোকৰ দুটি সন্তান । চানভি তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী আৰু প্ৰিছ হল তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ।

== বিতৰ্ক ==
২০১০ চনত [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম]]ৰ ''জোৰ কা ঝটকা'' গীতক লৈ কুমাৰ ভৱেশে সুৰৰ সাদৃশ্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভৱেশে অভিযোগ কৰিছিল যে গীতটোৰ মুখড়া তেওঁৰ ‘&lt;span lang=&quot;as&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''Dehati Lahi Lahi''’&lt;/span&gt; আৰু অন্তৰা ‘''Ruksana''’ গীতৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।কেইটামান গীতৰ সুৰৰ সৈতে ''জোৰ কা ঝটকা''ৰ সাদৃশ্য থকাৰ অভিযোগ কৰিছিল আৰু বিষয়টোত পৰৱৰ্তী আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কৈছিল।&lt;ref name=&quot;TOI-Bhabesh-Pritam&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assamese-singer-kumar-bhabesh-isnt-satisfied-with-pritams-explanation-to-his-plagiarism-charges-says-bhabesh-i-am-a-folk-singer-of-assam-hence-i-am-aware-of-rabha-jikir-jaari-and-theonaam-of-pal-naam-there-are-no-influences-of-rabha-in-zkj-one-can-find-some-flavour-of-jikir-and-jaari-in-the-songs-antara-but-the-main-tune-of-pritamdas-song-has-been-lifted-from-my-songs-i-will-wait-for-my-legal-advisor-to-suggest-my-next-course-of-action-/articleshow/6970204.cms
|title=Assamese singer Kumar Bhabesh isn't satisfied with Pritam's explanation to his plagiarism charges
|website=The Times of India
|date=2010-11-22
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/action-replayy-controversy-continues/articleshow/6970266.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rajdweep.blogspot.com/2010/11/zor-ka-jhatka-pritam-accused-of-lifting.html?m=1&lt;/ref&gt; ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কুমাৰ ভৱেশে তেওঁৰ ''নাজাবা নাজাবা'' ''মোকে এৰি থৈ'' গানটো অনুমতি অবিহনে ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। Pratidin Time-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, গানটোৰ মূল সুৰ আৰু সংগীত ব্যৱহাৰ কৰি কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত পৰিৱৰ্তিত কথাৰে এটা ভিডিঅ' প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। কুমাৰ ভৱেশে দাবী কৰে যে তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে এই সংস্কৰণটো প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল আৰু ভিডিঅ'টো আঁতৰোৱা নহ'লে আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কয়।&lt;ref&gt;https://www.pratidintime.com/assam-assembly-election-2026/singer-kumar-bhabesh-alleges-ai-misuse-of-najaba-najaba-song-to-target-congress-11455716&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
&lt;references /&gt;
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>diamwpyn9ey6qaqe3a19z2tmt4nvi39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648594</id>
      <parentid>648590</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55507" sha1="cfcmph9oe21yt0tbcbx6t9zucork43x" xml:space="preserve">{{wikify}}{{Infobox person|name=কুমাৰ ভৱেশ|birth_name=ভৱেশ কলিতা|birth_place=মিৰ্জা জামৰতল, কামৰূপ, অসম, ভাৰত|occupation=কণ্ঠশিল্পী, নেপথ্য গায়ক, সুৰকাৰ, সংগীত প্ৰযোজক, গীতিকাৰ, অভিনেতা, সমাজকৰ্মী|genre=অসমীয়া আধুনিক সংগীত, বিহু গীত, লোকগীত|nationality=ভাৰতীয়|years active=১৯৯৩–বৰ্তমান|known for=দেহাজান, জেউতি, সোণপাহী|religion=হিন্দু|spouse=হিৰামণি দাস|children=চানভি আৰু প্ৰিশ|image=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী.jpg|caption=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী|alt=অসমীয়া সংগীতশিল্পী কুমাৰ ভৱেশ}}'''কুমাৰ ভৱেশ''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Kumar Bhabesh), প্ৰকৃত নাম: ভৱেশ কলিতা; জন্ম: মিৰ্জা, কামৰূপ গ্ৰাম্য) এগৰাকী [[অসমীয়া]] কণ্ঠশিল্পী&lt;ref name=&quot;Nettv4u&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://nettv4u.com/celebrity/assamese/singer/kumar-bhabesh
|title=Kumar Bhabesh
|website=Nettv4u
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, সুৰকাৰ আৰু সংগীত প্ৰযোজক। তেওঁ অসমীয়া সংগীতৰ লগতে বিভিন্ন ভাষাৰ গীততো কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://assamtimes.org/article/kumar-bhabesh-enthralls-kalaigaon-15921
|title=Kumar Bhabesh enthrals Kalaigaon
|website=Assam Times
|access-date=2026-09-27
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://axomexpress.in/kumar-bhabesh/
|title=Kumar Bhabesh
|website=Axom Express
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ঘাইকৈ নব্বৈৰ দশকৰ শেষৰ ভাগৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অসমীয়া আধুনিক সংগীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Golden&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/golden-collection-of-kumar-bhabesh-vol.-1/Kf,Pr4kEjD8_
|title=Golden Collection of Kumar Bhabesh, Vol. 1
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, বিহু গীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Bagitori&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/bagitora-bihu-song/MkijmwwIOR0_
|title=Bagitora Bihu Song
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীত, কথাছবি&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagen&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/case-tu-nagen-original-motion-picture-soundtrack/KmlOEbmzs-E_
|title=Case Tu Nagen — Original Motion Picture Soundtrack
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সংগীত জগতলৈ তেওঁ উল্লেখনীয় বৰঙনি যোগাই আহিছে। ভাৰতৰ আগশাৰীৰ অভিজাত প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান এইচ.এম.ভি. সাৰেগামা&lt;ref name=&quot;Saregama&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.saregama.com/artist/kumar-bhabesh_3798/songs
|title=Kumar Bhabesh — Songs
|website=Saregama
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু টাইমচ মিউজিকৰ&lt;ref&gt;imdb.com/name/nm9935379/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt; সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱা তেওঁ অসমৰ অন্যতম শিল্পী। তেওঁৰ ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://open.spotify.com/album/1RtTLf02B1jsTvs3w9UwQk
|title=Dehajan
|website=Spotify
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; এলবামটোৱে সেই সময়ত অসমৰ লগতে বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু উৰিষ্যাৰ বজাৰতো অভিলেখ সংখ্যক বিক্ৰী লাভ কৰিছিল। এই এলবামৰ 'নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ' (Najaba Najaba&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba&lt;/ref&gt;) গীতটো আজিও অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।।&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt; '''&lt;nowiki/&gt;'দেহাজান'&lt;nowiki/&gt;''' অসমীয়া অডিঅ' কেছেটৰ যুগৰ এক অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে সফল এলবাম আছিল। বিশেষকৈ নব্বৈৰ দশক বা ২০০০ চনৰ প্ৰথমভাগত এই এলবামে অসমৰ সংগীত জগতত এক ডাঙৰ আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই বছৰৰ '''সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম''' হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তদুপৰি তেওঁ কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে গোৱা ''দেহাজান ২০১২''&lt;ref name=&quot;YouTube-Dehajan2012&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=I856QXBZQuE
|title=Dehajan 2012
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; শীৰ্ষক বিহুসুৰীয়া বিহু এলবামে মুক্তিৰদিনাই অভিলেখসংখ্যক ৪০ হাজাৰ কেছেট বিক্ৰীৰে অসমৰ শ্ৰৱ্য বজাৰৰ ইতিহাসত এক নতুন অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁৰ কণ্ঠই ২৫০তকৈ অধিক গীতৰ এলবামত তথা অসমীয়াৰ&lt;ref&gt;http://jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; লগতে [[হিন্দী]]&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/1zIhSmKaAQ7AAds7ZX1OWT&lt;/ref&gt;, [[ভোজপুৰী]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;, [[বাংলা]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/aigalo-kije-jamana/8hK8O2-M-PI_&lt;/ref&gt;, [[বড়ো]], গাৰো, চাহ-বাগানীয়া&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Dekhlere-Kahaker-Sori/dp/B0H9D3FMZH&lt;/ref&gt;, [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ ৰাজবংশী]] / [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[ৰাভা]] ইত্যাদি ভাষাৰ গীতৰ উপৰি [[বৰগীত]], [[বিহুগীত]], লোকগীত, বনগীত&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/bon-geet&lt;/ref&gt;, টোকাৰী গীত, নাম, ভক্তিমূলক গীত, ইছলাম ধৰ্মৰ গীত&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/roja/zxDedQE0ey0_&lt;/ref&gt;, শৰণীয়া জনগোষ্ঠীৰ গীতে&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B072FRXK48?lv=shuf&amp;channelId=500&amp;plpRedirect=mhFallback&lt;/ref&gt; প্ৰাণ পাই উঠিছে। দেহাজানৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশৰ আন কেইটামান বহুল বিক্ৰী হোৱা তথা জনপ্ৰিয় এলবাম হৈছে:মাইজান (Maijaan), ৰুকছানা (Ruksana), জেউতি (Jeuti), সোণপাহী (Xunpahi), কামৰূপীয়া ছোৱালী (Kamrupia Sowali), জোনাক (Jonak)

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু সংগ্ৰাম ==
কুমাৰ ভৱেশৰ জন্ম [[কামৰূপ জিলা]]ৰ মিৰ্জাৰ গোপালপুৰত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰয়াত চন্দ্ৰধৰ কলিতা, যি দক্ষিণ কামৰূপৰ এজন দক্ষ চৰকাৰী বাছ চালক আছিল। কুমাৰ ভৱেশৰ শৈশৱ আৰু ছাত্ৰজীৱন যথেষ্ট সংগ্ৰামৰ মাজেৰে অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক সময়ত ছয়গাঁৱৰ পাণ্টান হাইস্কুলত চাকৰি জীৱন আৰম্ভ কৰে। তাৰ আগতে তেওঁ মিৰ্জাত&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; ধাবাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰ.বি. হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰে যদিও সংগীত সাধনাৰ বাবে আধাতে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা এৰে। ১৯৯৩ চনৰপৰা তেওঁ মঞ্চত লাইভ সংগীত পৰিৱেশন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৬ চনৰপৰা তেওঁৰ এলবাম মুক্তি পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; সংগীত জীৱনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ বিভিন্ন মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.imdb.com/name/nm9935379/bio/
|title=Kumar Bhabesh — Biography
|website=IMDb
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৩ চনত তেওঁ এখন মঞ্চত গীত পৰিৱেশন কৰি থাকোঁতে আয়োজকে তেওঁৰ নাম ভৱেশ কলিতাৰ সলনি কুমাৰ ভৱেশলৈ সলনি কৰে। তেতিয়াৰপৰা তেওঁ কুমাৰ ভৱেশ নামেৰে জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;YouTube-Name&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQ34G5V6b2w
|title=Kumar Bhabesh — Interview/Programme
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ অসমৰ জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী ড° সংগীতা কাকতিৰ সৈতে মিলি তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া শ্ৰৱ্য কেছেট ''পৰী'' বাণীবদ্ধ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছতে ১৯৯৭ চনত তেওঁ ''পুৱা'' আৰু ''প্ৰতিশ্ৰুতি'' নামৰ দুখন এলবাম আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/albums/Dehajan
|title=Dehajan
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, ''জেউতি'', ''জোনাক'', ''সোণপাহী'', ''অনুপমা'' , ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.jiosaavn.com/song/moina-dekhi-morom/PycvZBsIegA&lt;/ref&gt; , ''চন্দা (CHANDA)'' আদি এলবামত কণ্ঠদান কৰে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/special-report-by-vbaskarnileema-on-kumar-bhabesh-12049654
|title=কুমাৰ ভৱেশ সম্পৰ্কীয় বিশেষ প্ৰতিৱেদন
|website=Asomiya Pratidin
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

== পেছাদাৰী সংগীত জীৱন ==

===এলবাম===
[[চিত্ৰ:মঞ্চত_গীত_পৰিবেশন_কৰা_অৱস্থাত.jpg|thumb|মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰা অৱস্থাত]]
কুমাৰ ভৱেশৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অসমীয়া এলবাম ''পৰী''। ২০১৫ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ''ৰী''ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ তেতিয়ালৈকে ৭০খনতকৈ অধিক অসমীয়া এলবামত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; তেওঁৰ ''দেহাজান'' এলবামৰ ''নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ'' গীতটো বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba
|title=Najaba Najaba
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

অসমীয়া সংগীতৰ উপৰি কুমাৰ ভৱেশে ভোজপুৰী সংগীততো কাম কৰিছে। ''আসাম টাইমছ''ৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তেওঁৰ প্ৰথম [[ভোজপুৰী]] এলবাম আছিল ''খাটিয়া হিলেলা''।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Khatiya&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw
|title=Khatiya Hilela
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

* '''দেহাজান (১৯৯৮):''' এইটো কুমাৰ ভৱেশৰ কেৰিয়াৰৰ সফল আধুনিক গীতৰ এলবাম আছিল। ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/najaba-najaba/1242223058
 |title=Najaba Najaba
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বিহুৰে বতৰত আছা যে লুকাই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-MurHiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/mur-hiya-jole/1242224174
 |title=Mur Hiya Jole
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটি সমগ্ৰ অসমতে কালজয়ী হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ বিপুল জনপ্ৰিয়তাৰ বাবেই অসমৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যতো এই এলবামৰ গীতে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ''দেহাজান'' এলবামটোৰ সংগীত প্ৰকাশৰ সৈতে Times Music-ৰ সম্পৰ্কও সংগীত-তথ্যভাণ্ডাৰত নথিভুক্ত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Saregama&quot; /&gt;

* '''দেহাজান (২০০৮):''' আলপাইন প্ৰডাকশ্যনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত এই এলবামটোত তেওঁ আৰু জুবিন গাৰ্গে একেলগে কণ্ঠদান কৰিছিল। ইয়াত অন্তৰ্গত ''কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ দেখাত যে বৰ ধুনীয়া তই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Kamrupia&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/album/kamrupia-sowali/1242304246
 |title=Kamrupia Sowali
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীতটো সমগ্ৰ অসমতে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref&gt;[[জুবিন গাৰ্গ]]&lt;/ref&gt;

* '''চাহ জনগোষ্ঠীয় এলবাম:''' তেওঁ চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীতৰ এলবাম ''চন্দা''ত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/dekhlere-kahaker-sori
 |title=Dekhlere Kahaker Sori
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ জনপ্ৰিয় গীতসমূহ হৈছে— ''নাম কি বাতা'', ''ডলে ডলে দিল বলে'', ''দেখলেৰে কাহাকেৰ ছবি''&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot; /&gt; আৰু ''আইগেলো কিয়ে জামানা''। 

* '''বাটৰুৱা:''' অসমৰ তিনিগৰাকী বৰেণ্য কবি ক্ৰমে [[চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা]], [[শৈলধৰ ৰাজখোৱা]] আৰু [[দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা]]ৰ বিখ্যাত কবিতাসমূহক লোকগীতৰ আধাৰত সুৰ দি গীতলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;Gaana-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/album/batarua
 |title=Batarua
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; নামৰ এটা ব্যতিক্ৰমী আৰু পৰীক্ষামূলক উচ্চমানৰ এলবাম তেওঁ নিৰ্মাণ কৰিছিল (সংগীত ব্যৱস্থাপনা: মৃণাল কান্তি)।&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5zs9Bd2l5aiZeEMZwKzx8p&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://assam.nenow.in/chandradhar-baruas-poetry-dhulikona-moi-transformed-in-to-song-by-kumar-bhabesh/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

* '''অন্যান্য জনপ্ৰিয় গীত আৰু এলবাম:''' [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে থকা তেওঁৰ যুটীয়া কণ্ঠৰ ''গানে গানে উঠলিছে প্ৰাণ'', ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''&lt;ref name=&quot;Gaana-PriyarPriyo&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/priyar-priyo
 |title=Priyar Priyo
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটাই যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা বুটলিছিল। ইয়াৰ উপৰি এলবাম ''জোনাক''ৰ অন্তৰ্গত ''নিশাৰ উচপনি'', একক গীত ''অকলে অকলে জানানে তুমি''&lt;ref name=&quot;AmazonMusic-Okole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.amazon.in/tracks/B0GT22BLXW
 |title=Okole Okole Janane Tumi
 |website=Amazon Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বগীতৰা'' এলবামৰ ''নেঘেৰি খোপাতে কপৌফুল''&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Negheri&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/negheri-khopate-kopouphool/JD06Wi14WAs
 |title=Negheri Khopate Kopouphool
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আৰু ''মাইজ়ান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Maizan&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://open.spotify.com/track/1ZhN9jiTT6XNaNUK599gWL
 |title=Maizan
 |website=Spotify
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ৰুকছানা''&lt;ref name=&quot;SoundCloud-Ruksana&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://soundcloud.com/kumarbhabesh/ruksana-o-ruksana
 |title=Ruksana O Ruksana
 |website=SoundCloud
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/dhulia-kokai&lt;/ref&gt;, ''হীনা'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি'', ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-BohuDin&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Bohu_Din_Dekha_Nai
 |title=Bohu Din Dekha Nai
 |website=GeetSankalan
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি তেওঁৰ অন্যতম সৃষ্টি। 
[[চিত্ৰ:Kumar_bhabesh_albums_(2).jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ কিছু গীতৰ এলবাম]]

=== কুমাৰ ভৱেশৰ '''শ্ৰব্য এলবামসমূহ:''' ===
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_গীতৰ_কেছেট.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ গীতৰ কেছেট]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_এলবাম.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ এলবাম]]
# ''পৰী'' &lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''পুৱা''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''প্ৰতিশ্ৰুতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajan/sLwvrE7ViHI_&lt;/ref&gt;
# ''জেউতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/jeuti-2000/DwzAkKma660_&lt;/ref&gt;
# ''সোণপাহী''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;YouTube-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QNK9akw1Sjc
 |title=Batarua
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;
# ''সৰুমাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/xhorumai/v1F6pX714ps_&lt;/ref&gt;
# ''ৰুকচানা  (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/ruksana-kumar-bhabesh/-u5efE8i0t0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰোজা (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/in/album/roja/1242861100&lt;/ref&gt;
# ''এসোনা  এসোনা (বাংলা ভাষাৰ এলবাম)''
# ''অনুপমা''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/anupama/1514262813&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/anupama/3PV98gNcoZY_&lt;/ref&gt;
# ''পমিলি বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pamili-bai/MYetnVoEiEk_&lt;/ref&gt;
# ''কামৰূপীয়া-ছোৱালী (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kamrupia-sowali/IWTOU,KFFEo_&lt;/ref&gt;
# ''জোন-তৰা''
# ''জোনাক'' ''(জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী সুনীতা ৰাওৰ সৈতে )''&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=k7iSsb0oon8&lt;/ref&gt;
# ''মোৰ গান''
# ''বেষ্ট অফ কুমাৰ ভৱেশ''
# ''মোৰ দেহাজান''&lt;ref&gt;https://music.youtube.com/watch?v=H6YbWCsQuEQ&amp;list=PLypGgnGq_p9TFEGH7orvdQbEg8REHlsOJ&lt;/ref&gt;
# ''আকৌ দেহাজান''
# ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dhulia-kokai/F5ob3P7NDr0_?autoplay=enabled&lt;/ref&gt;
# ''দিপাঞ্জলী''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dipanjali/Tcb9doiB5aI_&lt;/ref&gt;
# ''যামিনী''
# ''সপোন''
# ''সপোনৰ পৰী''
# ''বাৰো মাসে তেৰো ফুল (গোৱালপৰীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baro-mase-tero-phool/3UFEyPon5XM_&lt;/ref&gt;
# ''কুমাৰ ভৱেশ লাইভ''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kumar-bhabesh-live/hNpZPVlmGLY_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://aiyushmandutta.wordpress.com/tag/nupur-bordoloi/&lt;/ref&gt;
# ''চেনি মিঠা (অমিতাভ বচ্চন, সুদেশ ভোঁচলে, জঁজৰ সৈতে)'' 
# ''মনলৈ বহাগ''
# ''শিহৰণ''&lt;ref&gt;[[জিতুল সোণোৱাল]]&lt;/ref&gt;
# ''জানেমণ (হিন্দী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/janeman/X3CIDyuathc_&lt;/ref&gt;
# ''খাটিয়া হিলেলা (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;
# ''ভোজপুৰী কুমাৰ ভৱেশ (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bhojpuri-kumar-bhabesh/I,uDb1LQKUg_&lt;/ref&gt;
# ''লাজুকী বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/lajuki-bai/oN4iYA-mph0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰংমনকাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/rangmonkai/8HtuJYz-OHg_&lt;/ref&gt;
# ''যুদ্ধযাত্ৰা''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/yudhayatra/EncCDoxlMD4_&lt;/ref&gt;
# ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/albums/Bohu_Din_Dekha_Nai&lt;/ref&gt;
# ''তেজীমলা''
# ''পদুমণি''
# ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# ''নেইনা''
# ''অশ্বমেধ''
# ''মোৰ জান,'' 
# ''মাইজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/maijan/1EpHQvC4jr4_&lt;/ref&gt;
# ''অনুভৱ''
# ''বনগীত (লোকগীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/bon-geet/6794786313&lt;/ref&gt;
# ''চিনাকি কুমাৰ ভৱেশ''
# ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt;
# ''চিকুণ চেংৰি''  ''১-২-৩ (পাতি ৰাভা গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-i/UQ82SG3N1IA_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-ii/5XAojCsUjU4_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-iii/ZmjCXmMfgIQ_&lt;/ref&gt;
# ''বাবা লংকেশ্বৰ (ভক্তিমূলক গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baba-lankeswar/SlqScjBkw5Y_&lt;/ref&gt;
# ''চেতনা (শৰণীয়া কছাৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chetana/7h9i3e-RiyQ_&lt;/ref&gt;
# ''চন্দা (বাগানীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/naam-ki-bata&lt;/ref&gt;
# ''একাঁজলি (শ্ৰদ্ধাঞ্জলি শীৰ্ষক এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/akajoli/4z8YVtjSRCM_&lt;/ref&gt;
# ''জলনিধি (বৰগীতৰ এলবাম)''
# ''দেহাজাণ ২০১২''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajaan-2012/eJliyscO9kA_&lt;/ref&gt; 
# ''ঢোল (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/boxontor-ba-laagi/FwwOSERfR2A&lt;/ref&gt;
# ''নামনিৰ পিৰিতি (বিহু)''
# ''শেৱালি (বিহু)''
# ''বৰদৈচিলা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/track/0nM1iSUQKNiH1zOOl8t8LD&lt;/ref&gt;
# ''পাহাৰী মইনা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pahari-moina-2001/FHRlroQZanA_&lt;/ref&gt;
# ''দোলা'' 
# ''মন আৰু মৰম''
# ''নাচো নাচো মন''
# ''লাজুকী নাচনী''
# ''ৰাধা''
# ''তৰা'' 
# ''মোৰ মন জ্বলে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/1YesJzTYazJEUJstiLTrNZ?si=F9jeqoCvSCGFlCs0XJXHIQ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# মোৰ মৰমৰ মৰমী
# ''হীনা'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miss-call/RV8pSQRfUXQ&lt;/ref&gt;
# ''মন''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/GwoqAgwAGmc&lt;/ref&gt; 
# ''গীত''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/priyotoma/BzpaZEZjeXA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; 
# ''বিগ বেণ্ড''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bigband-vol-1/K-r10y1BQpc_&lt;/ref&gt; 
# ''হিয়াৰ পখিলা''
# ''হিয়া ভৰা মৰম'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ek-toka-baro-aana/QDIHVzpBD0E&lt;/ref&gt;
# ''তোমাৰ পদুম চকুটি'' 
# ''অভিলাষী মন''
# ''মোৰ গানে গানে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/4XLdCevR3QOYVxiUc95Vm3?si=vp-tE7zZQiGFdVosay_UcA&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# ''ইন্দ্ৰধনু (২০০৯)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sankardev/HRsDAi4Bdls&lt;/ref&gt;
# অনুপমা তুমি মোৰ 
# মৰম এনাজৰী (২০০৭)
# ''স্ততিৰ প্ৰথম খোজ (২০১৩)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/BBsfawRIUV0&lt;/ref&gt;
# ''বলুকা ইত্যাদি''

=== কুমাৰ ভৱেশৰ একক গীত সমূহ: ===
[[চিত্ৰ:খগেন_গগৈৰ_সৈতে_মঞ্চত_ভৱেশ.jpg|thumb|খগেন গগৈৰ সৈতে মঞ্চত ভৱেশ]]
[[চিত্ৰ:২০২২_বৰ্ষৰ_বিহু,_ছয়গাঁও.jpg|thumb|২০২২ বৰ্ষৰ বিহু, ছয়গাঁও]]
* টম টম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/tom-tom/EhredHU7kvY_&lt;/ref&gt;
* এ মাই ভাত হৈছি (কৰোণা ভেকচিন সজাগতা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/e-maai/Bj9SQUJ5AnQ&lt;/ref&gt;
* নাজাবা নাজাবা ঘৰৰ বাহিৰত (কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/najaba-najba-ghoror-bahirot/PRgeQhtbRgY&lt;/ref&gt;
* অ পিটি মাৰো না ডুব (বানপানীৰ সমস্যাক লৈ লিখা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/baan-pani/FQAHaTZHXUI&lt;/ref&gt;
* নকল কৰি পাছ কৰিব নোৱাৰিলোঁ মেট্ৰিক &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nakalkori/IhItBjtHYEA&lt;/ref&gt;
* অ' দেহাজান (২০২১)
* মাইও ৰে মাইও ৰে (কোচ ৰাজবংশী ভাষাৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miore-miore-koch-rajbongshi/OTxSfDtFeHg&lt;/ref&gt;
* অ আতা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-ata/Ij9Zbgd-TUA&lt;/ref&gt;
* টিলিঙ বজাই বজাই&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tiling-bajai/H1BfdhZIA10&lt;/ref&gt;
* বিভাৱৰী জোনাক নিশা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bibhabori/WlDP0Fh-wr0_&lt;/ref&gt;
* লাক্স চাবোন (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/election-ahise-oi/OjJaVisEQV0&lt;/ref&gt;
* চাউল চিৰা দৈ &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/chaul-chira/JhJTQR94B0s&lt;/ref&gt;
* গোৱালপাৰাৰ আপী (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/goalparar-api/OVE6ckxTYnk&lt;/ref&gt;
* এই তিৰি নালাগে মোক 
* 108 (অসমীয়া আৰু হিন্দী দ্বৈত ভাষাত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/108-assamese/SDAxVE1RfFE&lt;/ref&gt;
* ছাৰাৰাৰা (হোলী বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sarara/AlgKW0NHZEE&lt;/ref&gt;
* কোৰোণা মহামাৰী (কৰোণা সজাগতা গীত)
* অ আপী ডালিমী (সহ কণ্ঠশিল্পী পুলক নিশাচৰ)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-api-dalimi/GSUZHBFnbUo&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বগামাটি (পিকনিক বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bogamati-a-picnic-song/Bi4ZWEwDbmQ&lt;/ref&gt;
* হুল কাটা (ৰেপ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/hulkata/OwAlX1lJaFU&lt;/ref&gt;
* আইচক্ৰীম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ice-cream/GgEkcgNBREE&lt;/ref&gt;
* তই যে কামাল&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/kamal/RyUOfkAFY3c&lt;/ref&gt;
* ভদেৰী &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/voderi/KGHzRBBwZQs_&lt;/ref&gt;
* এন ই ষ্টাৰ ষ্টুডিঅ'ৰ থিম গীত (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)
* মাইজান (সহ কণ্ঠশিল্পী বিশ্বজিৎ পাপু)
* নালগে ড'ক (সহ কণ্ঠশিল্পী চয়নিকা ভূঞা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nalge-dok/OFgFAx1,Rn0&lt;/ref&gt;
* অসমীয়া ভাই (সহ কণ্ঠশিল্পী ত্ৰৈলোক্য বৈশ্য)
* মই কটন কলেজৰ ৰূপম বৰা 
* কভিড পূজা (অতনু ভূঞা আৰু অনুজা ভূঞাৰ সৈতে)
* তুমি জানো জানা সোণ (প্ৰয়াত কণ্ঠশিল্পী অৰুণ দাসলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই)
* চিনেমা চিনেমা&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/cinema/BhI4Wxl,QgI&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বহাগত পাতিম বিয়া (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দিতা বৰুৱা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bohagot-patim-bia/A2BSQJEvlR4_&lt;/ref&gt;
* বিউটিফুল ছোৱালী (তানা দেৱৰাজৰ সৈতে)
* বান্দৰৰ নাচ (থিয়েটাৰ সূৰ্য্যৰ নাট মই সেন্দূৰ নলওঁৰ গীত)
* আমাৰ একটা শালি আছে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* আহিল আকৌ শাৰদীয় দুৰ্গা পূজা (সহ কণ্ঠশিল্পী অমৃতা মিত্ৰা)
* ভালো (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* জীৱন ৰে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* কিদৰে পাহৰোঁ টোক
* তোমাৰ ৰূপে&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tumar-rupe/BzkHSRdaVkM&lt;/ref&gt;
* তুমি প্ৰাণ প্ৰিয়তম (টোকাৰী গীত)
* তুমি জোনাক 
* চেনিমাই (সহ কণ্ঠশিল্পী পিনা দেৱ ৰাগ)
* সৰস্বতী (সৰস্বতী পূজা বিশেষ গীত)
* প্ৰেৰণা (সহ কণ্ঠশিল্পী ঋতু প্ৰতীম)
* ঐ আপী ঐ আপী
* গোৱালপৰীয়া চেংৰী 
* বন্ধু (বন্ধুত্ব দিৱসৰ গীত বিশেষ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bandhu/ugiZUhJanHE_&lt;/ref&gt;
* মাতাল গায়ক (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ গীত)
* কলৈ যোৱা ভণ্টি তুমি 
* কোকৰাঝাৰৰ চিখলা (সহ কণ্ঠশিল্পী সাগৰিকা)
* কি কথা কোৱা (সহ কণ্ঠশিল্পী জ্যোতিকা কলিতা)
* কচম চে (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দনা)
* ফুড মেলা (পলাশবাৰী ৰাসৰ মেলা গীত)
* দলগাঁও আদৰ্শ বিদ্যালয়ৰ শীৰ্ষ গীত (theme song)
* বিহু চাবলৈ ওলোৱা ভনী (সহ কণ্ঠশিল্পী অলংকৃতা ৰূপাংকৃতা)
* ভেলপুৰী (সহ কণ্ঠশিল্পী ববিতা শৰ্মা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ghar-bari/KFgqU0wBYnY&lt;/ref&gt;
* এই জাতি এই মাটি (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আহ (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আপী আহ (সহ কণ্ঠশিল্পী মিৰ্জাফৰ)
* নাগাৰা নাম &quot;দু:শল বধ&quot; (ভৱেন চন্দ্ৰ কলিতাৰ সৈতে দ্বৈত)
* আড্ডা গান&lt;ref&gt;https://m.soundcloud.com/priyans-music/adda-priyaan-dutta-kumar-bhabesh-mp3&lt;/ref&gt;
* বকুলটোলৰ আদালত&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;
* মোৰ স্বাশ্বত আত্মাই বাৰে বাৰে কয় (দ্বিপেন বৰুৱা, জে পি দাস, দেৱজিত চৌধুৰী আদিৰ সৈতে)
* উঠন-বঢ়ন (সহ কণ্ঠশিল্পী কেশৱ চেতিয়া)
* টাকা টপলা (ৰাভা গীতটিত সহ কণ্ঠশিল্পী হিচাপে)

ইয়াৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশে বিগত পঞ্চায়ত, বিধানসভা আৰু লোকসভা নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা বহু কেইজন প্ৰাৰ্থীৰ আৰু দলৰ হৈ নিৰ্বাচনী গীতত কণ্ঠদান কৰিছে ।

===ধাৰাবাহিক===
২০১৮ চনত তেওঁ বিশিষ্ট নাট্যকাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ পৰিচালনাত ''[[ৰং টিভি]]'' চেনেলত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা ধাৰাবাহিক ''বকুলতলৰ আদালত''ৰ মূল টাইটেল ট্ৰেকটোত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;YouTube-BakultolorAdalat&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Mp5c6gnHR_k
 |title=Bakultolor Adalat — Title Track
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;

===ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ=== 
কুমাৰ ভৱেশে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ কেইবাখনো নাটকৰ গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। নাট্যকাৰ অভিজিত ভট্টাচাৰ্যৰ ''মই সেন্দূৰ নলওঁ'' নাটকৰ ‘মই বান্দৰ’ শীৰ্ষক গীতটোত তেওঁ কণ্ঠদান কৰিছিল। একেদৰে, চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ ''মাতাল গায়ক'' নাটকৰ শীৰ্ষ গীত ‘মাতাল গায়ক মই মাতাল গায়ক’-তো তেওঁ কণ্ঠদান কৰে। তেওঁৰ জনপ্ৰিয় গীত ‘চাকিৰা আহিব বকুলতলৰ বিহুলৈ’ প্ৰাগজ্যোতিষ থিয়েটাৰৰ ২০১৮–১৯ নাট্যবৰ্ষত একে নামৰ নাটকখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/shakira-ahibo-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/ST86QiYJemw&lt;/ref&gt; সন্মিলিত নাট্যগোষ্ঠীৰ নিবেদিত ‘অভিশপ্ত সিংহাসন’ নাটত কণ্ঠদান I

===চলচ্চিত্ৰৰ গীত=== 
২০২৫ চনৰ ৯ মে'ত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰা অসমীয়া বোলছবি ''কেছেটো নগেন-''ৰ মূল আকৰ্ষণ হিচাপে থকা টাইটেল ট্ৰেক&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=B8kKadOR_bw&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.highonfilms.com/casetu-nagen-2025-movie-review/&lt;/ref&gt; ''The Nagen Song''&lt;ref&gt;https://timesofguwahati.com/Caseto-Nagen-to-hit-theatres-on-May-9&lt;/ref&gt; গীতটিত কুমাৰ ভৱেশে কণ্ঠদান কৰি চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ জগতত অৱদান আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagenSong&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/case-tu-nagen-from-case-tu-nagen/QiYPYgFicUM
 |title=Case Tu Nagen
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; কুমাৰ ভৱেশে মুনিন বৰুৱাৰ ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'', চন্দ্ৰ মুদৈৰ ''ভোলা বমভোলা''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhola&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhola-bombhola-song-schoololoi-goisila/videoshow/95903757.cms
 |title=Bhola Bombhola Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, হিমাংশু প্ৰসাদ দাসৰ ''ছাকিৰা আহিব বকুল তলৰ বিহুলৈ''&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/title-song-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/videoshow/61220995.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviefone.com/movie/shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/CltwgLEC0MZyaZV2t5A3X5/main/&lt;/ref&gt;, ''বুলু ফিল্ম''&lt;ref name=&quot;YouTube-Bulu&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=htnvHDbX0-4
 |title=Bulu Film
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১১ চনৰ ''মন'', ২০১২ বৰ্ষৰ ''প্ৰিয়ামনি'', ২০০৮ বৰ্ষৰ ''ধন কুবেৰৰ ধন''&lt;ref name=&quot;YouTube-DhanKubor&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eF-09KZ9l6Y
 |title=Dhan Kuborer Dhan
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১৮ চনৰ ''ভাৱৰীয়া''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhaworiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-deliya/videoshow/67381397.cms
 |title=Bhaworiya Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-o-mure-premi-o/videoshow/67381341.cms&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/17004&lt;/ref&gt;ইত্যাদি চিনামাত কণ্ঠদান কৰাৰ উপৰি ''দেহাজান'', ''ছিণ্ডিকেট'', ''চিকুণ আপী''&lt;ref name=&quot;YouTube-ChikunApi&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WQgnlsuf2d8
 |title=Chikun Api
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি ভিচিডিত কণ্ঠদান কৰিছে। ''তৰা'' শীৰ্ষক ভিচিদডিত কুমাৰ ভৱেশে প্ৰয়াত ভিতলি দাসৰ সৈতে '&lt;nowiki/&gt;''লপককৈ-ঘপককৈ''&lt;nowiki/&gt;' নামৰ এটি নাঙেলি গীত গাইছিল । ভৱেশে ব্ৰজেন বৰা পৰিচালিত ৩১ অক্টোবৰ, ২০০১ তাৰিখে মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া বোলছবি ''গৰম বতাহ-''ৰ এটি গীত ''&lt;nowiki/&gt;'বহাগ মাহত গছৰ ডালত'&lt;nowiki/&gt;'' কণ্ঠদান কৰিছিল I&lt;ref&gt;[[ব্ৰজেন বৰা]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zubeen_Garg_discography[[২০০০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা]]&lt;/ref&gt;  

== অভিনয় ==
কুমাৰ ভৱেশে ২০১২ চনত এলপাইন প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''দেহাজান''&lt;nowiki/&gt;' শীৰ্ষক ভিচিডি ছবিত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰজী প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''প্ৰীয়ামনি'' ' শীৰ্ষক ভিচিডি আৰু ২০১৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ '&lt;nowiki/&gt;''ভাৱৰীয়া'-ত সৰু চৰিত্ৰ এটাত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/from-the-street-to-silver-screen-bhaworiya&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; টেলিভিছনত অভিনয় হিচাপে তেওঁ ৰং চেনেলত প্ৰচাৰিত 'বকুলতলৰ আদালত'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; শীৰ্ষক ধাৰাবাহিক খনৰ মুখ্য গীতটিত অভিনয় কৰিছিল ।

== চৰকাৰী স্বীকৃতি আৰু সমাজসেৱা ==
[[চিত্ৰ:২০২৪_বৰ্ষৰ_লোকসভা_নিৰ্বাচনত_কামৰূপ_জিলাৰ_ব্ৰেণ্ড_এম্বেছেডৰ_হিচাপে.jpg|thumb|২০২৪ বৰ্ষৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত কামৰূপ জিলাৰ  ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে]]
* ''ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ জিলা আইকন (২০২৪):'' ২০২৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে কামৰূপ জিলা প্ৰশাসন আৰু নিৰ্বাচন বিভাগৰ (SVEEP) তৰফৰপৰা কুমাৰ ভৱেশক আনুষ্ঠানিকভাৱে কামৰূপ জিলাৰ &quot;ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ তথা জিলা আইকন&quot; (District Icon for SVEEP) হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। জিলা উপায়ুক্ত কীৰ্তী জল্লীৰ উপস্থিতিত ভোটাৰ সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;Sentinel-Kamrup-SVEEP&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/mascots-icons-and-theme-song-to-encourage-voters-participation-in-kamrup
 |title=Mascots, Icons and Theme Song to Encourage Voters' Participation in Kamrup
 |website=The Sentinel Assam
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;

* ''মানৱীয়তা:'' অসমৰ এজন জ্যেষ্ঠ তথা অসুস্থ কণ্ঠশিল্পী কুমাৰ সঞ্জীৱৰ দুৰৱস্থাৰ কথা ফেচবুক প’ষ্টৰ জৰিয়তে পোহৰলৈ আনি তেওঁ অসম চৰকাৰৰ তৰফৰপৰা এক লাখ টকাৰ তাৎক্ষণিক চিকিৎসা সাহায্য CMO-ৰপৰা লাভ কৰাই দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মূল হোতা হিচাপে কাম কৰিছিল। 
* তেওঁ ২০২৬ চনত উজনি অসমৰ শিৱসাগৰ জিলাত হোৱা বানপীড়িত লোকসকলৰ বাবে অৰ্থ সংগ্ৰহ কৰি সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/share/v/1CJyoyPwrX/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/DbaU1LgkYm-/&lt;/ref&gt; 
* কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ত তেওঁ &quot;কোৰোণা ভেকচিন&quot; আৰু &quot;নাযাবা নাযাবা ঘৰৰ বাহিৰত&quot; শীৰ্ষক দুটি গীতেৰে ৰাইজক কোৰোণা ভেকচিন লবলৈ আৰু ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই নাযাবলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/assamese/assam/sitara/tv-and-theater/singer-kumar-bhabesh-awareness-for-covid-19-etv-bharat-news/assam20200418200818260&lt;/ref&gt; 
* গুৱাহাটী মহানগৰীৰ বানপানী সমস্যাক চৰকাৰৰ আগত দাঙি ধৰিব পৰাকৈ তেওঁ গীত &quot;বানপানী&quot; সৃষ্টি কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.shazam.com/song/1631022986/baan-pani&lt;/ref&gt; 

== লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মান ==
[[চিত্ৰ:Noonmati_best_poribexok_2005.jpg|thumb|২০০৫ নুনমাটি বিহু সন্মিলনৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশক প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ কুমাৰ ভৱেশৰ]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশলৈ_কমতাশ্ৰী_বঁটা_২০২২.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশলৈ কমতাশ্ৰী বঁটা ২০২২]]
* ''নুনমাটি বিহু সন্মিলন বঁটা (২০০৫):'' সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশনকাৰী প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ।
* ''ইউটিউব চিলভাৰ ক্ৰিয়েটৰ বঁটা (Silver Play Button):'' [[ইউটিউব]]ৰ তৰফৰপৰা ১ লাখ চাবস্ক্ৰাইবাৰ অতিক্ৰম কৰা চিলভাৰ মাইলষ্ট’ন বঁটা।
* ''সুধাকণ্ঠ ড° ভূপেন হাজৰিকা সোঁৱৰণী সংগীত শিল্পী বঁটা (২০১৮):'' নগাঁও জিলাৰ কামপুৰৰ সামাজিক অনুষ্ঠান ‘আচপাচ’ৰদ্বাৰা প্ৰদত্ত।
* ''জুবিন গাৰ্গ সমন্বয় বঁটা (২০২২):'' সন্মিলিত জনকল্যাণ মঞ্চ, পলাশবাৰীৰ তৰফৰপৰা প্ৰদত্ত।
* ''কামাতাশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' কামাতাপুৰ কোচ-ৰাজবংশী শিল্পী সমাজৰ উদ্যোগত ফকিৰাগ্ৰামত প্ৰদত্ত।
* ''সংগীতৰত্ন ৰামধেনু বঁটা (২০২২):'' বিহগী মিডিয়া গ্ৰুপ, অসমৰ পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত প্ৰদত্ত শ্ৰেষ্ঠ শিল্পীৰ সন্মান।
* ''কণ্ঠশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' সংগীত গ্ৰুপ অফ ক্ৰিয়েচনৰ উদ্যোগত প্ৰয়াত বাণেশ্বৰ দেৱ শৰ্মা সোঁৱৰণী বিশেষ ৰাজ্যিক বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ২০২২ বৰ্ষৰ সন্মানীয় কণ্ঠশ্ৰী বঁটা।
* ''আন্তৰিক অভিনন্দন সন্মান (২০২৩):'' বৰপুখুৰী শিশুখেল সমিতি আৰু পদুমকলি সংঘ (ওদালগুৰি জিলা)ৰ সোণালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন উপলক্ষ্য্য্যে প্ৰদত্ত।
* ''ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি:'' উপৰহালী কণ্টিপুৰ সুৰক্ষা সমিতিৰফালৰপৰা ২০২৩ বৰ্ষত ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি প্ৰদান।
* ''গুৱাহাটী দূৰদৰ্শন (বৰ্তমান প্ৰসাৰ ভাৰতী)ৰ গীতিমালিকা অনুষ্ঠানৰ বঁটা:'' গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰদ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত গীতিমালিকা অনুষ্ঠানত সৰ্বোচ্চ অনুৰোধৰ গীতৰ গায়ক বঁটা লাভ।
* ''মান বঁটা (২০১১):'' মিৰ্জা জ্যোতিনগৰ ৰাইজ গয়ৰহ, মিৰ্জা, কামৰূপ, অসমৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা মান বঁটা।

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
কুমাৰ ভৱেশে কামৰূপ জিলাৰ লঙ্কেশ্বৰৰ নিবাসী হিৰামনি দাসক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/groups/853657704798360/posts/3000144613482981/&lt;/ref&gt; তেওঁলোকৰ দুটি সন্তান । চানভি তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী আৰু প্ৰিছ হল তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ।

== বিতৰ্ক ==
২০১০ চনত [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম]]ৰ ''জোৰ কা ঝটকা'' গীতক লৈ কুমাৰ ভৱেশে সুৰৰ সাদৃশ্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভৱেশে অভিযোগ কৰিছিল যে গীতটোৰ মুখড়া তেওঁৰ ‘&lt;span lang=&quot;as&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''Dehati Lahi Lahi''’&lt;/span&gt; আৰু অন্তৰা ‘''Ruksana''’ গীতৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।কেইটামান গীতৰ সুৰৰ সৈতে ''জোৰ কা ঝটকা''ৰ সাদৃশ্য থকাৰ অভিযোগ কৰিছিল আৰু বিষয়টোত পৰৱৰ্তী আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কৈছিল।&lt;ref name=&quot;TOI-Bhabesh-Pritam&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assamese-singer-kumar-bhabesh-isnt-satisfied-with-pritams-explanation-to-his-plagiarism-charges-says-bhabesh-i-am-a-folk-singer-of-assam-hence-i-am-aware-of-rabha-jikir-jaari-and-theonaam-of-pal-naam-there-are-no-influences-of-rabha-in-zkj-one-can-find-some-flavour-of-jikir-and-jaari-in-the-songs-antara-but-the-main-tune-of-pritamdas-song-has-been-lifted-from-my-songs-i-will-wait-for-my-legal-advisor-to-suggest-my-next-course-of-action-/articleshow/6970204.cms
|title=Assamese singer Kumar Bhabesh isn't satisfied with Pritam's explanation to his plagiarism charges
|website=The Times of India
|date=2010-11-22
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/action-replayy-controversy-continues/articleshow/6970266.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rajdweep.blogspot.com/2010/11/zor-ka-jhatka-pritam-accused-of-lifting.html?m=1&lt;/ref&gt; ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কুমাৰ ভৱেশে তেওঁৰ ''নাজাবা নাজাবা'' ''মোকে এৰি থৈ'' গানটো অনুমতি অবিহনে ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। Pratidin Time-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, গানটোৰ মূল সুৰ আৰু সংগীত ব্যৱহাৰ কৰি কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত পৰিৱৰ্তিত কথাৰে এটা ভিডিঅ' প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। কুমাৰ ভৱেশে দাবী কৰে যে তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে এই সংস্কৰণটো প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল আৰু ভিডিঅ'টো আঁতৰোৱা নহ'লে আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কয়।&lt;ref&gt;https://www.pratidintime.com/assam-assembly-election-2026/singer-kumar-bhabesh-alleges-ai-misuse-of-najaba-najaba-song-to-target-congress-11455716&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
&lt;references /&gt;
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>cfcmph9oe21yt0tbcbx6t9zucork43x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648596</id>
      <parentid>648594</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <comment>Inter Wikipedia Link Established</comment>
      <origin>648596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55982" sha1="os8kkrds0c5a0909e5p5aozokfnegnz" xml:space="preserve">{{wikify}}{{Infobox person|name=কুমাৰ ভৱেশ|birth_name=ভৱেশ কলিতা|birth_place=মিৰ্জা জামৰতল, কামৰূপ, অসম, ভাৰত|occupation=কণ্ঠশিল্পী, নেপথ্য গায়ক, সুৰকাৰ, সংগীত প্ৰযোজক, গীতিকাৰ, অভিনেতা, সমাজকৰ্মী|genre=অসমীয়া আধুনিক সংগীত, বিহু গীত, লোকগীত|nationality=ভাৰতীয়|years active=১৯৯৩–বৰ্তমান|known for=দেহাজান, জেউতি, সোণপাহী|religion=হিন্দু|spouse=হিৰামণি দাস|children=চানভি আৰু প্ৰিশ|image=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী.jpg|caption=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী|alt=অসমীয়া সংগীতশিল্পী কুমাৰ ভৱেশ}}'''কুমাৰ ভৱেশ''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Kumar Bhabesh), প্ৰকৃত নাম: ভৱেশ কলিতা; জন্ম: মিৰ্জা, কামৰূপ গ্ৰাম্য) এগৰাকী [[অসমীয়া]] কণ্ঠশিল্পী&lt;ref name=&quot;Nettv4u&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://nettv4u.com/celebrity/assamese/singer/kumar-bhabesh
|title=Kumar Bhabesh
|website=Nettv4u
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, সুৰকাৰ আৰু সংগীত প্ৰযোজক। তেওঁ অসমীয়া সংগীতৰ লগতে বিভিন্ন ভাষাৰ গীততো কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://assamtimes.org/article/kumar-bhabesh-enthralls-kalaigaon-15921
|title=Kumar Bhabesh enthrals Kalaigaon
|website=Assam Times
|access-date=2026-09-27
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://axomexpress.in/kumar-bhabesh/
|title=Kumar Bhabesh
|website=Axom Express
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ঘাইকৈ নব্বৈৰ দশকৰ শেষৰ ভাগৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অসমীয়া আধুনিক সংগীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Golden&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/golden-collection-of-kumar-bhabesh-vol.-1/Kf,Pr4kEjD8_
|title=Golden Collection of Kumar Bhabesh, Vol. 1
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, বিহু গীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Bagitori&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/bagitora-bihu-song/MkijmwwIOR0_
|title=Bagitora Bihu Song
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীত, কথাছবি&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagen&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/case-tu-nagen-original-motion-picture-soundtrack/KmlOEbmzs-E_
|title=Case Tu Nagen — Original Motion Picture Soundtrack
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সংগীত জগতলৈ তেওঁ উল্লেখনীয় বৰঙনি যোগাই আহিছে। ভাৰতৰ আগশাৰীৰ অভিজাত প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান এইচ.এম.ভি. সাৰেগামা&lt;ref name=&quot;Saregama&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.saregama.com/artist/kumar-bhabesh_3798/songs
|title=Kumar Bhabesh — Songs
|website=Saregama
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু টাইমচ মিউজিকৰ&lt;ref&gt;imdb.com/name/nm9935379/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt; সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱা তেওঁ অসমৰ অন্যতম শিল্পী। তেওঁৰ ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://open.spotify.com/album/1RtTLf02B1jsTvs3w9UwQk
|title=Dehajan
|website=Spotify
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; এলবামটোৱে সেই সময়ত অসমৰ লগতে বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু উৰিষ্যাৰ বজাৰতো অভিলেখ সংখ্যক বিক্ৰী লাভ কৰিছিল। এই এলবামৰ 'নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ' (Najaba Najaba&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba&lt;/ref&gt;) গীতটো আজিও অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।।&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt; '''&lt;nowiki/&gt;'দেহাজান'&lt;nowiki/&gt;''' অসমীয়া অডিঅ' কেছেটৰ যুগৰ এক অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে সফল এলবাম আছিল। বিশেষকৈ নব্বৈৰ দশক বা ২০০০ চনৰ প্ৰথমভাগত এই এলবামে অসমৰ সংগীত জগতত এক ডাঙৰ আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই বছৰৰ '''সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম''' হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তদুপৰি তেওঁ কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে গোৱা ''দেহাজান ২০১২''&lt;ref name=&quot;YouTube-Dehajan2012&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=I856QXBZQuE
|title=Dehajan 2012
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; শীৰ্ষক বিহুসুৰীয়া বিহু এলবামে মুক্তিৰদিনাই অভিলেখসংখ্যক ৪০ হাজাৰ কেছেট বিক্ৰীৰে অসমৰ শ্ৰৱ্য বজাৰৰ ইতিহাসত এক নতুন অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁৰ কণ্ঠই ২৫০তকৈ অধিক গীতৰ এলবামত তথা অসমীয়াৰ&lt;ref&gt;http://jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; লগতে [[হিন্দী]]&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/1zIhSmKaAQ7AAds7ZX1OWT&lt;/ref&gt;, [[ভোজপুৰী]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;, [[বাংলা]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/aigalo-kije-jamana/8hK8O2-M-PI_&lt;/ref&gt;, [[বড়ো]], গাৰো, চাহ-বাগানীয়া&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Dekhlere-Kahaker-Sori/dp/B0H9D3FMZH&lt;/ref&gt;, [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ ৰাজবংশী]] / [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[ৰাভা]] ইত্যাদি ভাষাৰ গীতৰ উপৰি [[বৰগীত]], [[বিহুগীত]], [[লোকগীত]], বনগীত&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/bon-geet&lt;/ref&gt;, টোকাৰী গীত, নাম, ভক্তিমূলক গীত, ইছলাম ধৰ্মৰ গীত&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/roja/zxDedQE0ey0_&lt;/ref&gt;, শৰণীয়া জনগোষ্ঠীৰ গীতে&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B072FRXK48?lv=shuf&amp;channelId=500&amp;plpRedirect=mhFallback&lt;/ref&gt; প্ৰাণ পাই উঠিছে। দেহাজানৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশৰ আন কেইটামান বহুল বিক্ৰী হোৱা তথা জনপ্ৰিয় এলবাম হৈছে:মাইজান (Maijaan), ৰুকছানা (Ruksana), জেউতি (Jeuti), সোণপাহী (Xunpahi), কামৰূপীয়া ছোৱালী (Kamrupia Sowali), জোনাক (Jonak)

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু সংগ্ৰাম ==
কুমাৰ ভৱেশৰ জন্ম [[কামৰূপ জিলা]]ৰ মিৰ্জাৰ গোপালপুৰত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰয়াত চন্দ্ৰধৰ কলিতা, যি দক্ষিণ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]]ৰ এজন দক্ষ চৰকাৰী বাছ চালক আছিল। কুমাৰ ভৱেশৰ শৈশৱ আৰু ছাত্ৰজীৱন যথেষ্ট সংগ্ৰামৰ মাজেৰে অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক সময়ত ছয়গাঁৱৰ পাণ্টান হাইস্কুলত চাকৰি জীৱন আৰম্ভ কৰে। তাৰ আগতে তেওঁ মিৰ্জাত&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; ধাবাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰ.বি. হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰে যদিও সংগীত সাধনাৰ বাবে আধাতে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা এৰে। ১৯৯৩ চনৰপৰা তেওঁ মঞ্চত লাইভ সংগীত পৰিৱেশন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৬ চনৰপৰা তেওঁৰ এলবাম মুক্তি পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; সংগীত জীৱনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ বিভিন্ন মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.imdb.com/name/nm9935379/bio/
|title=Kumar Bhabesh — Biography
|website=IMDb
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৩ চনত তেওঁ এখন মঞ্চত গীত পৰিৱেশন কৰি থাকোঁতে আয়োজকে তেওঁৰ নাম ভৱেশ কলিতাৰ সলনি কুমাৰ ভৱেশলৈ সলনি কৰে। তেতিয়াৰপৰা তেওঁ কুমাৰ ভৱেশ নামেৰে জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;YouTube-Name&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQ34G5V6b2w
|title=Kumar Bhabesh — Interview/Programme
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ অসমৰ জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[ড॰ সংগীতা কাকতি|ড° সংগীতা কাকতি]]ৰ সৈতে মিলি তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া শ্ৰৱ্য কেছেট ''পৰী'' বাণীবদ্ধ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছতে ১৯৯৭ চনত তেওঁ ''পুৱা'' আৰু ''প্ৰতিশ্ৰুতি'' নামৰ দুখন এলবাম আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/albums/Dehajan
|title=Dehajan
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, ''জেউতি'', ''জোনাক'', ''সোণপাহী'', ''অনুপমা'' , ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.jiosaavn.com/song/moina-dekhi-morom/PycvZBsIegA&lt;/ref&gt; , ''চন্দা (CHANDA)'' আদি এলবামত কণ্ঠদান কৰে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/special-report-by-vbaskarnileema-on-kumar-bhabesh-12049654
|title=কুমাৰ ভৱেশ সম্পৰ্কীয় বিশেষ প্ৰতিৱেদন
|website=Asomiya Pratidin
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

== পেছাদাৰী সংগীত জীৱন ==

===এলবাম===
[[চিত্ৰ:মঞ্চত_গীত_পৰিবেশন_কৰা_অৱস্থাত.jpg|thumb|মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰা অৱস্থাত]]
কুমাৰ ভৱেশৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অসমীয়া এলবাম ''পৰী''। ২০১৫ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ''পৰী-''ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ তেতিয়ালৈকে ৭০খনতকৈ অধিক অসমীয়া এলবামত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; তেওঁৰ ''দেহাজান'' এলবামৰ ''নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ'' গীতটো বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba
|title=Najaba Najaba
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

অসমীয়া সংগীতৰ উপৰি কুমাৰ ভৱেশে [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] সংগীততো কাম কৰিছে। ''আসাম টাইমছ''ৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তেওঁৰ প্ৰথম [[ভোজপুৰী]] এলবাম আছিল ''খাটিয়া হিলেলা''।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Khatiya&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw
|title=Khatiya Hilela
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

* '''দেহাজান (১৯৯৮):''' এইটো কুমাৰ ভৱেশৰ কেৰিয়াৰৰ সফল আধুনিক গীতৰ এলবাম আছিল। ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/najaba-najaba/1242223058
 |title=Najaba Najaba
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বিহুৰে বতৰত আছা যে লুকাই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-MurHiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/mur-hiya-jole/1242224174
 |title=Mur Hiya Jole
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটি সমগ্ৰ অসমতে কালজয়ী হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ বিপুল জনপ্ৰিয়তাৰ বাবেই অসমৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যতো এই এলবামৰ গীতে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ''দেহাজান'' এলবামটোৰ সংগীত প্ৰকাশৰ সৈতে Times Music-ৰ সম্পৰ্কও সংগীত-তথ্যভাণ্ডাৰত নথিভুক্ত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Saregama&quot; /&gt;

* '''দেহাজান (২০০৮):''' আলপাইন প্ৰডাকশ্যনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত এই এলবামটোত তেওঁ আৰু [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা|জুবিন গাৰ্গে]] একেলগে কণ্ঠদান কৰিছিল। ইয়াত অন্তৰ্গত ''কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ দেখাত যে বৰ ধুনীয়া তই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Kamrupia&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/album/kamrupia-sowali/1242304246
 |title=Kamrupia Sowali
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীতটো সমগ্ৰ অসমতে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref&gt;[[জুবিন গাৰ্গ]]&lt;/ref&gt;

* '''চাহ জনগোষ্ঠীয় এলবাম:''' তেওঁ চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীতৰ এলবাম ''চন্দা''ত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/dekhlere-kahaker-sori
 |title=Dekhlere Kahaker Sori
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ জনপ্ৰিয় গীতসমূহ হৈছে— ''নাম কি বাতা'', ''ডলে ডলে দিল বলে'', ''দেখলেৰে কাহাকেৰ ছবি''&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot; /&gt; আৰু ''আইগেলো কিয়ে জামানা''। 

* '''বাটৰুৱা:''' অসমৰ তিনিগৰাকী বৰেণ্য কবি ক্ৰমে [[চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা]], [[শৈলধৰ ৰাজখোৱা]] আৰু [[দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা]]ৰ বিখ্যাত কবিতাসমূহক লোকগীতৰ আধাৰত সুৰ দি গীতলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;Gaana-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/album/batarua
 |title=Batarua
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; নামৰ এটা ব্যতিক্ৰমী আৰু পৰীক্ষামূলক উচ্চমানৰ এলবাম তেওঁ নিৰ্মাণ কৰিছিল (সংগীত ব্যৱস্থাপনা: মৃণাল কান্তি)।&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5zs9Bd2l5aiZeEMZwKzx8p&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://assam.nenow.in/chandradhar-baruas-poetry-dhulikona-moi-transformed-in-to-song-by-kumar-bhabesh/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

* '''অন্যান্য জনপ্ৰিয় গীত আৰু এলবাম:''' [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে থকা তেওঁৰ যুটীয়া কণ্ঠৰ ''গানে গানে উঠলিছে প্ৰাণ'', ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''&lt;ref name=&quot;Gaana-PriyarPriyo&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/priyar-priyo
 |title=Priyar Priyo
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটাই যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা বুটলিছিল। ইয়াৰ উপৰি এলবাম ''জোনাক''ৰ অন্তৰ্গত ''নিশাৰ উচপনি'', একক গীত ''অকলে অকলে জানানে তুমি''&lt;ref name=&quot;AmazonMusic-Okole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.amazon.in/tracks/B0GT22BLXW
 |title=Okole Okole Janane Tumi
 |website=Amazon Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বগীতৰা'' এলবামৰ ''নেঘেৰি খোপাতে কপৌফুল''&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Negheri&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/negheri-khopate-kopouphool/JD06Wi14WAs
 |title=Negheri Khopate Kopouphool
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আৰু ''মাইজ়ান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Maizan&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://open.spotify.com/track/1ZhN9jiTT6XNaNUK599gWL
 |title=Maizan
 |website=Spotify
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ৰুকছানা''&lt;ref name=&quot;SoundCloud-Ruksana&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://soundcloud.com/kumarbhabesh/ruksana-o-ruksana
 |title=Ruksana O Ruksana
 |website=SoundCloud
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/dhulia-kokai&lt;/ref&gt;, ''হীনা'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি'', ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-BohuDin&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Bohu_Din_Dekha_Nai
 |title=Bohu Din Dekha Nai
 |website=GeetSankalan
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি তেওঁৰ অন্যতম সৃষ্টি। 
[[চিত্ৰ:Kumar_bhabesh_albums_(2).jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ কিছু গীতৰ এলবাম]]

=== কুমাৰ ভৱেশৰ '''শ্ৰব্য এলবামসমূহ:''' ===
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_গীতৰ_কেছেট.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ গীতৰ কেছেট]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_এলবাম.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ এলবাম]]
# ''পৰী'' &lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''পুৱা''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''প্ৰতিশ্ৰুতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajan/sLwvrE7ViHI_&lt;/ref&gt;
# ''জেউতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/jeuti-2000/DwzAkKma660_&lt;/ref&gt;
# ''সোণপাহী''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;YouTube-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QNK9akw1Sjc
 |title=Batarua
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;
# ''সৰুমাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/xhorumai/v1F6pX714ps_&lt;/ref&gt;
# ''ৰুকচানা  (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/ruksana-kumar-bhabesh/-u5efE8i0t0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰোজা (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/in/album/roja/1242861100&lt;/ref&gt;
# ''এসোনা  এসোনা (বাংলা ভাষাৰ এলবাম)''
# ''অনুপমা''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/anupama/1514262813&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/anupama/3PV98gNcoZY_&lt;/ref&gt;
# ''পমিলি বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pamili-bai/MYetnVoEiEk_&lt;/ref&gt;
# ''কামৰূপীয়া-ছোৱালী (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kamrupia-sowali/IWTOU,KFFEo_&lt;/ref&gt;
# ''জোন-তৰা''
# ''জোনাক'' ''(জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী সুনীতা ৰাওৰ সৈতে )''&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=k7iSsb0oon8&lt;/ref&gt;
# ''মোৰ গান''
# ''বেষ্ট অফ কুমাৰ ভৱেশ''
# ''মোৰ দেহাজান''&lt;ref&gt;https://music.youtube.com/watch?v=H6YbWCsQuEQ&amp;list=PLypGgnGq_p9TFEGH7orvdQbEg8REHlsOJ&lt;/ref&gt;
# ''আকৌ দেহাজান''
# ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dhulia-kokai/F5ob3P7NDr0_?autoplay=enabled&lt;/ref&gt;
# ''দিপাঞ্জলী''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dipanjali/Tcb9doiB5aI_&lt;/ref&gt;
# ''যামিনী''
# ''সপোন''
# ''সপোনৰ পৰী''
# ''বাৰো মাসে তেৰো ফুল (গোৱালপৰীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baro-mase-tero-phool/3UFEyPon5XM_&lt;/ref&gt;
# ''কুমাৰ ভৱেশ লাইভ''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kumar-bhabesh-live/hNpZPVlmGLY_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://aiyushmandutta.wordpress.com/tag/nupur-bordoloi/&lt;/ref&gt;
# ''চেনি মিঠা (অমিতাভ বচ্চন, সুদেশ ভোঁচলে, জঁজৰ সৈতে)'' 
# ''মনলৈ বহাগ''
# ''শিহৰণ''&lt;ref&gt;[[জিতুল সোণোৱাল]]&lt;/ref&gt;
# ''জানেমণ (হিন্দী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/janeman/X3CIDyuathc_&lt;/ref&gt;
# ''খাটিয়া হিলেলা (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;
# ''ভোজপুৰী কুমাৰ ভৱেশ (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bhojpuri-kumar-bhabesh/I,uDb1LQKUg_&lt;/ref&gt;
# ''লাজুকী বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/lajuki-bai/oN4iYA-mph0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰংমনকাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/rangmonkai/8HtuJYz-OHg_&lt;/ref&gt;
# ''যুদ্ধযাত্ৰা''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/yudhayatra/EncCDoxlMD4_&lt;/ref&gt;
# ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/albums/Bohu_Din_Dekha_Nai&lt;/ref&gt;
# ''তেজীমলা''
# ''পদুমণি''
# ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# ''নেইনা''
# ''অশ্বমেধ''
# ''মোৰ জান,'' 
# ''মাইজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/maijan/1EpHQvC4jr4_&lt;/ref&gt;
# ''অনুভৱ''
# ''বনগীত (লোকগীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/bon-geet/6794786313&lt;/ref&gt;
# ''চিনাকি কুমাৰ ভৱেশ''
# ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt;
# ''চিকুণ চেংৰি''  ''১-২-৩ (পাতি ৰাভা গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-i/UQ82SG3N1IA_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-ii/5XAojCsUjU4_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-iii/ZmjCXmMfgIQ_&lt;/ref&gt;
# ''বাবা লংকেশ্বৰ (ভক্তিমূলক গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baba-lankeswar/SlqScjBkw5Y_&lt;/ref&gt;
# ''চেতনা (শৰণীয়া কছাৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chetana/7h9i3e-RiyQ_&lt;/ref&gt;
# ''চন্দা (বাগানীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/naam-ki-bata&lt;/ref&gt;
# ''একাঁজলি (শ্ৰদ্ধাঞ্জলি শীৰ্ষক এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/akajoli/4z8YVtjSRCM_&lt;/ref&gt;
# ''জলনিধি (বৰগীতৰ এলবাম)''
# ''দেহাজাণ ২০১২''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajaan-2012/eJliyscO9kA_&lt;/ref&gt; 
# ''ঢোল (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/boxontor-ba-laagi/FwwOSERfR2A&lt;/ref&gt;
# ''নামনিৰ পিৰিতি (বিহু)''
# ''শেৱালি (বিহু)''
# ''বৰদৈচিলা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/track/0nM1iSUQKNiH1zOOl8t8LD&lt;/ref&gt;
# ''পাহাৰী মইনা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pahari-moina-2001/FHRlroQZanA_&lt;/ref&gt;
# ''দোলা'' 
# ''মন আৰু মৰম''
# ''নাচো নাচো মন''
# ''লাজুকী নাচনী''
# ''ৰাধা''
# ''তৰা'' 
# ''মোৰ মন জ্বলে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/1YesJzTYazJEUJstiLTrNZ?si=F9jeqoCvSCGFlCs0XJXHIQ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# মোৰ মৰমৰ মৰমী
# ''হীনা'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miss-call/RV8pSQRfUXQ&lt;/ref&gt;
# ''মন''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/GwoqAgwAGmc&lt;/ref&gt; 
# ''গীত''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/priyotoma/BzpaZEZjeXA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; 
# ''বিগ বেণ্ড''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bigband-vol-1/K-r10y1BQpc_&lt;/ref&gt; 
# ''হিয়াৰ পখিলা''
# ''হিয়া ভৰা মৰম'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ek-toka-baro-aana/QDIHVzpBD0E&lt;/ref&gt;
# ''তোমাৰ পদুম চকুটি'' 
# ''অভিলাষী মন''
# ''মোৰ গানে গানে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/4XLdCevR3QOYVxiUc95Vm3?si=vp-tE7zZQiGFdVosay_UcA&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# ''ইন্দ্ৰধনু (২০০৯)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sankardev/HRsDAi4Bdls&lt;/ref&gt;
# অনুপমা তুমি মোৰ 
# মৰম এনাজৰী (২০০৭)
# ''স্ততিৰ প্ৰথম খোজ (২০১৩)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/BBsfawRIUV0&lt;/ref&gt;
# ''বলুকা ইত্যাদি''

=== কুমাৰ ভৱেশৰ একক গীত সমূহ: ===
[[চিত্ৰ:খগেন_গগৈৰ_সৈতে_মঞ্চত_ভৱেশ.jpg|thumb|খগেন গগৈৰ সৈতে মঞ্চত ভৱেশ]]
[[চিত্ৰ:২০২২_বৰ্ষৰ_বিহু,_ছয়গাঁও.jpg|thumb|২০২২ বৰ্ষৰ বিহু, ছয়গাঁও]]
* টম টম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/tom-tom/EhredHU7kvY_&lt;/ref&gt;
* এ মাই ভাত হৈছি (কৰোণা ভেকচিন সজাগতা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/e-maai/Bj9SQUJ5AnQ&lt;/ref&gt;
* নাজাবা নাজাবা ঘৰৰ বাহিৰত (কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/najaba-najba-ghoror-bahirot/PRgeQhtbRgY&lt;/ref&gt;
* অ পিটি মাৰো না ডুব (বানপানীৰ সমস্যাক লৈ লিখা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/baan-pani/FQAHaTZHXUI&lt;/ref&gt;
* নকল কৰি পাছ কৰিব নোৱাৰিলোঁ মেট্ৰিক &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nakalkori/IhItBjtHYEA&lt;/ref&gt;
* অ' দেহাজান (২০২১)
* মাইও ৰে মাইও ৰে (কোচ ৰাজবংশী ভাষাৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miore-miore-koch-rajbongshi/OTxSfDtFeHg&lt;/ref&gt;
* অ আতা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-ata/Ij9Zbgd-TUA&lt;/ref&gt;
* টিলিঙ বজাই বজাই&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tiling-bajai/H1BfdhZIA10&lt;/ref&gt;
* বিভাৱৰী জোনাক নিশা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bibhabori/WlDP0Fh-wr0_&lt;/ref&gt;
* লাক্স চাবোন (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/election-ahise-oi/OjJaVisEQV0&lt;/ref&gt;
* চাউল চিৰা দৈ &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/chaul-chira/JhJTQR94B0s&lt;/ref&gt;
* গোৱালপাৰাৰ আপী (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/goalparar-api/OVE6ckxTYnk&lt;/ref&gt;
* এই তিৰি নালাগে মোক 
* 108 (অসমীয়া আৰু হিন্দী দ্বৈত ভাষাত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/108-assamese/SDAxVE1RfFE&lt;/ref&gt;
* ছাৰাৰাৰা (হোলী বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sarara/AlgKW0NHZEE&lt;/ref&gt;
* কোৰোণা মহামাৰী (কৰোণা সজাগতা গীত)
* অ আপী ডালিমী (সহ কণ্ঠশিল্পী পুলক নিশাচৰ)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-api-dalimi/GSUZHBFnbUo&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বগামাটি (পিকনিক বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bogamati-a-picnic-song/Bi4ZWEwDbmQ&lt;/ref&gt;
* হুল কাটা (ৰেপ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/hulkata/OwAlX1lJaFU&lt;/ref&gt;
* আইচক্ৰীম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ice-cream/GgEkcgNBREE&lt;/ref&gt;
* তই যে কামাল&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/kamal/RyUOfkAFY3c&lt;/ref&gt;
* ভদেৰী &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/voderi/KGHzRBBwZQs_&lt;/ref&gt;
* এন ই ষ্টাৰ ষ্টুডিঅ'ৰ থিম গীত (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)
* মাইজান (সহ কণ্ঠশিল্পী বিশ্বজিৎ পাপু)
* নালগে ড'ক (সহ কণ্ঠশিল্পী চয়নিকা ভূঞা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nalge-dok/OFgFAx1,Rn0&lt;/ref&gt;
* অসমীয়া ভাই (সহ কণ্ঠশিল্পী ত্ৰৈলোক্য বৈশ্য)
* মই কটন কলেজৰ ৰূপম বৰা 
* কভিড পূজা (অতনু ভূঞা আৰু অনুজা ভূঞাৰ সৈতে)
* তুমি জানো জানা সোণ (প্ৰয়াত কণ্ঠশিল্পী অৰুণ দাসলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই)
* চিনেমা চিনেমা&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/cinema/BhI4Wxl,QgI&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বহাগত পাতিম বিয়া (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দিতা বৰুৱা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bohagot-patim-bia/A2BSQJEvlR4_&lt;/ref&gt;
* বিউটিফুল ছোৱালী (তানা দেৱৰাজৰ সৈতে)
* বান্দৰৰ নাচ (থিয়েটাৰ সূৰ্য্যৰ নাট মই সেন্দূৰ নলওঁৰ গীত)
* আমাৰ একটা শালি আছে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* আহিল আকৌ শাৰদীয় দুৰ্গা পূজা (সহ কণ্ঠশিল্পী অমৃতা মিত্ৰা)
* ভালো (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* জীৱন ৰে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* কিদৰে পাহৰোঁ টোক
* তোমাৰ ৰূপে&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tumar-rupe/BzkHSRdaVkM&lt;/ref&gt;
* তুমি প্ৰাণ প্ৰিয়তম (টোকাৰী গীত)
* তুমি জোনাক 
* চেনিমাই (সহ কণ্ঠশিল্পী পিনা দেৱ ৰাগ)
* সৰস্বতী (সৰস্বতী পূজা বিশেষ গীত)
* প্ৰেৰণা (সহ কণ্ঠশিল্পী ঋতু প্ৰতীম)
* ঐ আপী ঐ আপী
* গোৱালপৰীয়া চেংৰী 
* বন্ধু (বন্ধুত্ব দিৱসৰ গীত বিশেষ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bandhu/ugiZUhJanHE_&lt;/ref&gt;
* মাতাল গায়ক (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ গীত)
* কলৈ যোৱা ভণ্টি তুমি 
* কোকৰাঝাৰৰ চিখলা (সহ কণ্ঠশিল্পী সাগৰিকা)
* কি কথা কোৱা (সহ কণ্ঠশিল্পী জ্যোতিকা কলিতা)
* কচম চে (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দনা)
* ফুড মেলা (পলাশবাৰী ৰাসৰ মেলা গীত)
* দলগাঁও আদৰ্শ বিদ্যালয়ৰ শীৰ্ষ গীত (theme song)
* বিহু চাবলৈ ওলোৱা ভনী (সহ কণ্ঠশিল্পী অলংকৃতা ৰূপাংকৃতা)
* ভেলপুৰী (সহ কণ্ঠশিল্পী ববিতা শৰ্মা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ghar-bari/KFgqU0wBYnY&lt;/ref&gt;
* এই জাতি এই মাটি (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আহ (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আপী আহ (সহ কণ্ঠশিল্পী মিৰ্জাফৰ)
* নাগাৰা নাম &quot;দু:শল বধ&quot; (ভৱেন চন্দ্ৰ কলিতাৰ সৈতে দ্বৈত)
* আড্ডা গান&lt;ref&gt;https://m.soundcloud.com/priyans-music/adda-priyaan-dutta-kumar-bhabesh-mp3&lt;/ref&gt;
* বকুলটোলৰ আদালত&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;
* মোৰ স্বাশ্বত আত্মাই বাৰে বাৰে কয় (দ্বিপেন বৰুৱা, জে পি দাস, দেৱজিত চৌধুৰী আদিৰ সৈতে)
* উঠন-বঢ়ন (সহ কণ্ঠশিল্পী কেশৱ চেতিয়া)
* টাকা টপলা (ৰাভা গীতটিত সহ কণ্ঠশিল্পী হিচাপে)

ইয়াৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশে বিগত পঞ্চায়ত, বিধানসভা আৰু লোকসভা নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা বহু কেইজন প্ৰাৰ্থীৰ আৰু দলৰ হৈ নিৰ্বাচনী গীতত কণ্ঠদান কৰিছে ।

===ধাৰাবাহিক===
২০১৮ চনত তেওঁ বিশিষ্ট নাট্যকাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ পৰিচালনাত ''[[ৰং টিভি]]'' চেনেলত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা ধাৰাবাহিক ''বকুলতলৰ আদালত-''ৰ মূল টাইটেল ট্ৰেকটোত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;YouTube-BakultolorAdalat&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Mp5c6gnHR_k
 |title=Bakultolor Adalat — Title Track
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;

===ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ=== 
কুমাৰ ভৱেশে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ কেইবাখনো নাটকৰ গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। নাট্যকাৰ অভিজিত ভট্টাচাৰ্যৰ ''মই সেন্দূৰ নলওঁ'' নাটকৰ ‘মই বান্দৰ’ শীৰ্ষক গীতটোত তেওঁ কণ্ঠদান কৰিছিল। একেদৰে, চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ ''মাতাল গায়ক'' নাটকৰ শীৰ্ষ গীত ‘মাতাল গায়ক মই মাতাল গায়ক’-তো তেওঁ কণ্ঠদান কৰে। তেওঁৰ জনপ্ৰিয় গীত ‘চাকিৰা আহিব বকুলতলৰ বিহুলৈ’ প্ৰাগজ্যোতিষ থিয়েটাৰৰ ২০১৮–১৯ নাট্যবৰ্ষত একে নামৰ নাটকখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/shakira-ahibo-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/ST86QiYJemw&lt;/ref&gt; সন্মিলিত নাট্যগোষ্ঠীৰ নিবেদিত ‘অভিশপ্ত সিংহাসন’ নাটত কণ্ঠদান I

===চলচ্চিত্ৰৰ গীত=== 
২০২৫ চনৰ ৯ মে'ত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰা অসমীয়া বোলছবি ''কেছেটো নগেন-''ৰ মূল আকৰ্ষণ হিচাপে থকা টাইটেল ট্ৰেক&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=B8kKadOR_bw&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.highonfilms.com/casetu-nagen-2025-movie-review/&lt;/ref&gt; ''The Nagen Song''&lt;ref&gt;https://timesofguwahati.com/Caseto-Nagen-to-hit-theatres-on-May-9&lt;/ref&gt; গীতটিত কুমাৰ ভৱেশে কণ্ঠদান কৰি চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ জগতত অৱদান আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagenSong&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/case-tu-nagen-from-case-tu-nagen/QiYPYgFicUM
 |title=Case Tu Nagen
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; কুমাৰ ভৱেশে [[মুনিন বৰুৱা]]ৰ ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'', চন্দ্ৰ মুদৈৰ ''ভোলা বমভোলা''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhola&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhola-bombhola-song-schoololoi-goisila/videoshow/95903757.cms
 |title=Bhola Bombhola Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ ''ছাকিৰা আহিব বকুল তলৰ বিহুলৈ''&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/title-song-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/videoshow/61220995.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviefone.com/movie/shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/CltwgLEC0MZyaZV2t5A3X5/main/&lt;/ref&gt;, ''বুলু ফিল্ম''&lt;ref name=&quot;YouTube-Bulu&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=htnvHDbX0-4
 |title=Bulu Film
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১১ চনৰ ''মন'', ২০১২ বৰ্ষৰ ''প্ৰিয়ামনি'', ২০০৮ বৰ্ষৰ ''ধন কুবেৰৰ ধন''&lt;ref name=&quot;YouTube-DhanKubor&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eF-09KZ9l6Y
 |title=Dhan Kuborer Dhan
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১৮ চনৰ ''ভাৱৰীয়া''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhaworiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-deliya/videoshow/67381397.cms
 |title=Bhaworiya Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-o-mure-premi-o/videoshow/67381341.cms&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/17004&lt;/ref&gt;ইত্যাদি চিনামাত কণ্ঠদান কৰাৰ উপৰি ''দেহাজান'', ''ছিণ্ডিকেট'', ''চিকুণ আপী''&lt;ref name=&quot;YouTube-ChikunApi&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WQgnlsuf2d8
 |title=Chikun Api
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি ভিচিডিত কণ্ঠদান কৰিছে। ''তৰা''  শীৰ্ষক ভিচিদডিত কুমাৰ ভৱেশে প্ৰয়াত [[ভিতালী দাস|ভিতালি দাস]]ৰ সৈতে '&lt;nowiki/&gt;''লপককৈ-ঘপককৈ''&lt;nowiki/&gt;' নামৰ এটি নাঙেলি গীত গাইছিল । ভৱেশে [[ব্ৰজেন বৰা]] পৰিচালিত ৩১ অক্টোবৰ, ২০০১ তাৰিখে মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া বোলছবি ''গৰম বতাহ-''ৰ এটি গীত ''&lt;nowiki/&gt;'বহাগ মাহত গছৰ ডালত'&lt;nowiki/&gt;'' কণ্ঠদান কৰিছিল I&lt;ref&gt;[[ব্ৰজেন বৰা]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zubeen_Garg_discography[[২০০০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা]]&lt;/ref&gt;  

== অভিনয় ==
কুমাৰ ভৱেশে ২০১২ চনত এলপাইন প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''দেহাজান''&lt;nowiki/&gt;' শীৰ্ষক ভিচিডি ছবিত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰজী প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''প্ৰীয়ামনি'' ' শীৰ্ষক ভিচিডি আৰু ২০১৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ '&lt;nowiki/&gt;''ভাৱৰীয়া'-ত সৰু চৰিত্ৰ এটাত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/from-the-street-to-silver-screen-bhaworiya&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; টেলিভিছনত অভিনয় হিচাপে তেওঁ ৰং চেনেলত প্ৰচাৰিত 'বকুলতলৰ আদালত'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; শীৰ্ষক ধাৰাবাহিক খনৰ মুখ্য গীতটিত অভিনয় কৰিছিল ।

== চৰকাৰী স্বীকৃতি আৰু সমাজসেৱা ==
[[চিত্ৰ:২০২৪_বৰ্ষৰ_লোকসভা_নিৰ্বাচনত_কামৰূপ_জিলাৰ_ব্ৰেণ্ড_এম্বেছেডৰ_হিচাপে.jpg|thumb|২০২৪ বৰ্ষৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত কামৰূপ জিলাৰ  ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে]]
* ''[[ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ]]ৰ জিলা আইকন (২০২৪):'' ২০২৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে কামৰূপ জিলা প্ৰশাসন আৰু নিৰ্বাচন বিভাগৰ (SVEEP) তৰফৰপৰা কুমাৰ ভৱেশক আনুষ্ঠানিকভাৱে কামৰূপ জিলাৰ &quot;ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ তথা জিলা আইকন&quot; (District Icon for SVEEP) হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। জিলা উপায়ুক্ত কীৰ্তী জল্লীৰ উপস্থিতিত ভোটাৰ সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;Sentinel-Kamrup-SVEEP&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/mascots-icons-and-theme-song-to-encourage-voters-participation-in-kamrup
 |title=Mascots, Icons and Theme Song to Encourage Voters' Participation in Kamrup
 |website=The Sentinel Assam
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;

* ''মানৱীয়তা:'' অসমৰ এজন জ্যেষ্ঠ তথা অসুস্থ কণ্ঠশিল্পী কুমাৰ সঞ্জীৱৰ দুৰৱস্থাৰ কথা ফেচবুক প’ষ্টৰ জৰিয়তে পোহৰলৈ আনি তেওঁ অসম চৰকাৰৰ তৰফৰপৰা এক লাখ টকাৰ তাৎক্ষণিক চিকিৎসা সাহায্য CMO-ৰপৰা লাভ কৰাই দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মূল হোতা হিচাপে কাম কৰিছিল। 
* তেওঁ ২০২৬ চনত উজনি অসমৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত হোৱা বানপীড়িত লোকসকলৰ বাবে অৰ্থ সংগ্ৰহ কৰি সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/share/v/1CJyoyPwrX/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/DbaU1LgkYm-/&lt;/ref&gt; 
* কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ত তেওঁ &quot;কোৰোণা ভেকচিন&quot; আৰু &quot;নাযাবা নাযাবা ঘৰৰ বাহিৰত&quot; শীৰ্ষক দুটি গীতেৰে ৰাইজক কোৰোণা ভেকচিন লবলৈ আৰু ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই নাযাবলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/assamese/assam/sitara/tv-and-theater/singer-kumar-bhabesh-awareness-for-covid-19-etv-bharat-news/assam20200418200818260&lt;/ref&gt; 
* [[গুৱাহাটী]] মহানগৰীৰ [[বানপানী]] সমস্যাক চৰকাৰৰ আগত দাঙি ধৰিব পৰাকৈ তেওঁ গীত &quot;বানপানী&quot; সৃষ্টি কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.shazam.com/song/1631022986/baan-pani&lt;/ref&gt; 

== লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মান ==
[[চিত্ৰ:Noonmati_best_poribexok_2005.jpg|thumb|২০০৫ নুনমাটি বিহু সন্মিলনৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশক প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ কুমাৰ ভৱেশৰ]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশলৈ_কমতাশ্ৰী_বঁটা_২০২২.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশলৈ কমতাশ্ৰী বঁটা ২০২২]]
* ''নুনমাটি বিহু সন্মিলন বঁটা (২০০৫):'' সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশনকাৰী প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ।
* ''[[ইউটিউব]] চিলভাৰ ক্ৰিয়েটৰ বঁটা (Silver Play Button):'' [[ইউটিউব]]ৰ তৰফৰপৰা ১ লাখ চাবস্ক্ৰাইবাৰ অতিক্ৰম কৰা চিলভাৰ মাইলষ্ট’ন বঁটা।
* ''সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড° ভূপেন হাজৰিকা]] সোঁৱৰণী সংগীত শিল্পী বঁটা (২০১৮):'' [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] জিলাৰ কামপুৰৰ সামাজিক অনুষ্ঠান ‘আচপাচ’ৰদ্বাৰা প্ৰদত্ত।
* ''জুবিন গাৰ্গ সমন্বয় বঁটা (২০২২):'' সন্মিলিত জনকল্যাণ মঞ্চ, পলাশবাৰীৰ তৰফৰপৰা প্ৰদত্ত।
* ''কামাতাশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' কামাতাপুৰ [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ-ৰাজবংশী]] শিল্পী সমাজৰ উদ্যোগত ফকিৰাগ্ৰামত প্ৰদত্ত।
* ''সংগীতৰত্ন ৰামধেনু বঁটা (২০২২):'' বিহগী মিডিয়া গ্ৰুপ, অসমৰ পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত প্ৰদত্ত শ্ৰেষ্ঠ শিল্পীৰ সন্মান।
* ''কণ্ঠশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' সংগীত গ্ৰুপ অফ ক্ৰিয়েচনৰ উদ্যোগত প্ৰয়াত বাণেশ্বৰ দেৱ শৰ্মা সোঁৱৰণী বিশেষ ৰাজ্যিক বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ২০২২ বৰ্ষৰ সন্মানীয় কণ্ঠশ্ৰী বঁটা।
* ''আন্তৰিক অভিনন্দন সন্মান (২০২৩):'' বৰপুখুৰী শিশুখেল সমিতি আৰু পদুমকলি সংঘ ([[ওদালগুৰি জিলা]])ৰ সোণালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন উপলক্ষ্য্য্যে প্ৰদত্ত।
* ''ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি:'' উপৰহালী কণ্টিপুৰ সুৰক্ষা সমিতিৰফালৰপৰা ২০২৩ বৰ্ষত ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি প্ৰদান।
* ''গুৱাহাটী [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শন]] (বৰ্তমান [[প্ৰসাৰ ভাৰতী]])ৰ গীতিমালিকা অনুষ্ঠানৰ বঁটা:'' গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰদ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত গীতিমালিকা অনুষ্ঠানত সৰ্বোচ্চ অনুৰোধৰ গীতৰ গায়ক বঁটা লাভ।
* ''মান বঁটা (২০১১):'' মিৰ্জা জ্যোতিনগৰ ৰাইজ গয়ৰহ, মিৰ্জা, কামৰূপ, অসমৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা মান বঁটা।

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
কুমাৰ ভৱেশে কামৰূপ জিলাৰ লঙ্কেশ্বৰৰ নিবাসী হিৰামনি দাসক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/groups/853657704798360/posts/3000144613482981/&lt;/ref&gt; তেওঁলোকৰ দুটি সন্তান । চানভি তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী আৰু প্ৰিছ হল তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ।

== বিতৰ্ক ==
২০১০ চনত [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম]]ৰ ''জোৰ কা ঝটকা'' গীতক লৈ কুমাৰ ভৱেশে সুৰৰ সাদৃশ্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভৱেশে অভিযোগ কৰিছিল যে গীতটোৰ মুখড়া তেওঁৰ ‘&lt;span lang=&quot;as&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''Dehati Lahi Lahi''’&lt;/span&gt; আৰু অন্তৰা ‘''Ruksana''’ গীতৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।কেইটামান গীতৰ সুৰৰ সৈতে ''জোৰ কা ঝটকা''ৰ সাদৃশ্য থকাৰ অভিযোগ কৰিছিল আৰু বিষয়টোত পৰৱৰ্তী আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কৈছিল।&lt;ref name=&quot;TOI-Bhabesh-Pritam&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assamese-singer-kumar-bhabesh-isnt-satisfied-with-pritams-explanation-to-his-plagiarism-charges-says-bhabesh-i-am-a-folk-singer-of-assam-hence-i-am-aware-of-rabha-jikir-jaari-and-theonaam-of-pal-naam-there-are-no-influences-of-rabha-in-zkj-one-can-find-some-flavour-of-jikir-and-jaari-in-the-songs-antara-but-the-main-tune-of-pritamdas-song-has-been-lifted-from-my-songs-i-will-wait-for-my-legal-advisor-to-suggest-my-next-course-of-action-/articleshow/6970204.cms
|title=Assamese singer Kumar Bhabesh isn't satisfied with Pritam's explanation to his plagiarism charges
|website=The Times of India
|date=2010-11-22
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/action-replayy-controversy-continues/articleshow/6970266.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rajdweep.blogspot.com/2010/11/zor-ka-jhatka-pritam-accused-of-lifting.html?m=1&lt;/ref&gt; ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কুমাৰ ভৱেশে তেওঁৰ ''নাজাবা নাজাবা'' ''মোকে এৰি থৈ'' গানটো অনুমতি অবিহনে ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। Pratidin Time-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, গানটোৰ মূল সুৰ আৰু সংগীত ব্যৱহাৰ কৰি [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]]ৰ সহায়ত পৰিৱৰ্তিত কথাৰে এটা ভিডিঅ' প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। কুমাৰ ভৱেশে দাবী কৰে যে তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে এই সংস্কৰণটো প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল আৰু ভিডিঅ'টো আঁতৰোৱা নহ'লে আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কয়।&lt;ref&gt;https://www.pratidintime.com/assam-assembly-election-2026/singer-kumar-bhabesh-alleges-ai-misuse-of-najaba-najaba-song-to-target-congress-11455716&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
&lt;references /&gt;
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>os8kkrds0c5a0909e5p5aozokfnegnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648597</id>
      <parentid>648596</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infinix236</username>
        <id>51881</id>
      </contributor>
      <origin>648597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55916" sha1="s31qax9qih5eozyw227jrn093twyg0d" xml:space="preserve">{{wikify}}{{Infobox person|name=কুমাৰ ভৱেশ|birth_name=ভৱেশ কলিতা|birth_place=মিৰ্জা জামৰতল, কামৰূপ, অসম, ভাৰত|occupation=কণ্ঠশিল্পী, নেপথ্য গায়ক, সুৰকাৰ, সংগীত প্ৰযোজক, গীতিকাৰ, অভিনেতা, সমাজকৰ্মী|genre=অসমীয়া আধুনিক সংগীত, বিহু গীত, লোকগীত|nationality=ভাৰতীয়|years active=১৯৯৩–বৰ্তমান|known for=দেহাজান, জেউতি, সোণপাহী|religion=হিন্দু|spouse=হিৰামণি দাস|children=চানভি আৰু প্ৰিশ|image=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী.jpg|caption=কুমাৰ ভৱেশ, অসমীয়া সংগীতশিল্পী|alt=অসমীয়া সংগীতশিল্পী কুমাৰ ভৱেশ}}'''কুমাৰ ভৱেশ''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: Kumar Bhabesh), প্ৰকৃত নাম: ভৱেশ কলিতা; জন্ম: মিৰ্জা, কামৰূপ গ্ৰাম্য) এগৰাকী [[অসমীয়া]] কণ্ঠশিল্পী&lt;ref name=&quot;Nettv4u&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://nettv4u.com/celebrity/assamese/singer/kumar-bhabesh
|title=Kumar Bhabesh
|website=Nettv4u
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, সুৰকাৰ আৰু সংগীত প্ৰযোজক। তেওঁ অসমীয়া সংগীতৰ লগতে বিভিন্ন ভাষাৰ গীততো কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://assamtimes.org/article/kumar-bhabesh-enthralls-kalaigaon-15921
|title=Kumar Bhabesh enthrals Kalaigaon
|website=Assam Times
|access-date=2026-09-27
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://axomexpress.in/kumar-bhabesh/
|title=Kumar Bhabesh
|website=Axom Express
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ঘাইকৈ নব্বৈৰ দশকৰ শেষৰ ভাগৰপৰা বৰ্তমানলৈকে অসমীয়া আধুনিক সংগীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Golden&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/golden-collection-of-kumar-bhabesh-vol.-1/Kf,Pr4kEjD8_
|title=Golden Collection of Kumar Bhabesh, Vol. 1
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, বিহু গীত&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Bagitori&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/bagitora-bihu-song/MkijmwwIOR0_
|title=Bagitora Bihu Song
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীত, কথাছবি&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagen&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/album/case-tu-nagen-original-motion-picture-soundtrack/KmlOEbmzs-E_
|title=Case Tu Nagen — Original Motion Picture Soundtrack
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ সংগীত জগতলৈ তেওঁ উল্লেখনীয় বৰঙনি যোগাই আহিছে। ভাৰতৰ আগশাৰীৰ অভিজাত প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান এইচ.এম.ভি. সাৰেগামা&lt;ref name=&quot;Saregama&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.saregama.com/artist/kumar-bhabesh_3798/songs
|title=Kumar Bhabesh — Songs
|website=Saregama
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; আৰু টাইমচ মিউজিকৰ&lt;ref&gt;imdb.com/name/nm9935379/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt; সৈতে চুক্তিবদ্ধ হোৱা তেওঁ অসমৰ অন্যতম শিল্পী। তেওঁৰ ১৯৯৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত মুক্তিপ্ৰাপ্ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://open.spotify.com/album/1RtTLf02B1jsTvs3w9UwQk
|title=Dehajan
|website=Spotify
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; এলবামটোৱে সেই সময়ত অসমৰ লগতে বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড আৰু উৰিষ্যাৰ বজাৰতো অভিলেখ সংখ্যক বিক্ৰী লাভ কৰিছিল। এই এলবামৰ 'নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ' (Najaba Najaba&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba&lt;/ref&gt;) গীতটো আজিও অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।।&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt; '''&lt;nowiki/&gt;'দেহাজান'&lt;nowiki/&gt;''' অসমীয়া অডিঅ' কেছেটৰ যুগৰ এক অত্যন্ত জনপ্ৰিয় আৰু ব্যৱসায়িকভাৱে সফল এলবাম আছিল। বিশেষকৈ নব্বৈৰ দশক বা ২০০০ চনৰ প্ৰথমভাগত এই এলবামে অসমৰ সংগীত জগতত এক ডাঙৰ আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই বছৰৰ '''সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা অসমীয়া এলবাম''' হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তদুপৰি তেওঁ কণ্ঠশিল্পী [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে গোৱা ''দেহাজান ২০১২''&lt;ref name=&quot;YouTube-Dehajan2012&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=I856QXBZQuE
|title=Dehajan 2012
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; শীৰ্ষক বিহুসুৰীয়া বিহু এলবামে মুক্তিৰদিনাই অভিলেখসংখ্যক ৪০ হাজাৰ কেছেট বিক্ৰীৰে অসমৰ শ্ৰৱ্য বজাৰৰ ইতিহাসত এক নতুন অভিলেখ সৃষ্টি কৰিছিল। তেওঁৰ কণ্ঠই ২৫০তকৈ অধিক গীতৰ এলবামত তথা অসমীয়াৰ&lt;ref&gt;http://jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; লগতে [[হিন্দী]]&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/1zIhSmKaAQ7AAds7ZX1OWT&lt;/ref&gt;, [[ভোজপুৰী]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;, [[বাংলা]]&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/aigalo-kije-jamana/8hK8O2-M-PI_&lt;/ref&gt;, [[বড়ো]], গাৰো, চাহ-বাগানীয়া&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Dekhlere-Kahaker-Sori/dp/B0H9D3FMZH&lt;/ref&gt;, [[কোচ ৰাজবংশী ভাষা|কোচ ৰাজবংশী]] / [[গোৱালপাৰীয়া উপভাষা|গোৱালপাৰীয়া]], [[ৰাভা]] ইত্যাদি ভাষাৰ গীতৰ উপৰি [[বৰগীত]], [[বিহুগীত]], [[লোকগীত]], বনগীত&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/bon-geet&lt;/ref&gt;, টোকাৰী গীত, নাম, ভক্তিমূলক গীত, ইছলাম ধৰ্মৰ গীত&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/roja/zxDedQE0ey0_&lt;/ref&gt;, শৰণীয়া জনগোষ্ঠীৰ গীতে&lt;ref&gt;https://www.amazon.com/dp/B072FRXK48?lv=shuf&amp;channelId=500&amp;plpRedirect=mhFallback&lt;/ref&gt; প্ৰাণ পাই উঠিছে। দেহাজানৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশৰ আন কেইটামান বহুল বিক্ৰী হোৱা তথা জনপ্ৰিয় এলবাম হৈছে:মাইজান (Maijaan), ৰুকছানা (Ruksana), জেউতি (Jeuti), সোণপাহী (Xunpahi), কামৰূপীয়া ছোৱালী (Kamrupia Sowali), জোনাক (Jonak)

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু সংগ্ৰাম ==
কুমাৰ ভৱেশৰ জন্ম [[কামৰূপ জিলা]]ৰ মিৰ্জাৰ গোপালপুৰত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰয়াত চন্দ্ৰধৰ কলিতা, যি দক্ষিণ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]]ৰ এজন দক্ষ চৰকাৰী বাছ চালক আছিল। কুমাৰ ভৱেশৰ শৈশৱ আৰু ছাত্ৰজীৱন যথেষ্ট সংগ্ৰামৰ মাজেৰে অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক সময়ত ছয়গাঁৱৰ পাণ্টান হাইস্কুলত চাকৰি জীৱন আৰম্ভ কৰে। তাৰ আগতে তেওঁ মিৰ্জাত&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; ধাবাৰ ব্যৱসায় কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ আৰ.বি. হাইস্কুলত অধ্যয়ন কৰে যদিও সংগীত সাধনাৰ বাবে আধাতে আনুষ্ঠানিক শিক্ষা এৰে। ১৯৯৩ চনৰপৰা তেওঁ মঞ্চত লাইভ সংগীত পৰিৱেশন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৬ চনৰপৰা তেওঁৰ এলবাম মুক্তি পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt; সংগীত জীৱনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ বিভিন্ন মঞ্চত হিন্দী গীত পৰিৱেশন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.imdb.com/name/nm9935379/bio/
|title=Kumar Bhabesh — Biography
|website=IMDb
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৩ চনত তেওঁ এখন মঞ্চত গীত পৰিৱেশন কৰি থাকোঁতে আয়োজকে তেওঁৰ নাম ভৱেশ কলিতাৰ সলনি কুমাৰ ভৱেশলৈ সলনি কৰে। তেতিয়াৰপৰা তেওঁ কুমাৰ ভৱেশ নামেৰে জনপ্ৰিয়।&lt;ref name=&quot;YouTube-Name&quot;&gt; {{Cite web
|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQ34G5V6b2w
|title=Kumar Bhabesh — Interview/Programme
|website=YouTube
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt; ১৯৯৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ অসমৰ জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী [[ড॰ সংগীতা কাকতি|ড° সংগীতা কাকতি]]ৰ সৈতে মিলি তেওঁৰ প্ৰথম অসমীয়া শ্ৰৱ্য কেছেট ''পৰী'' বাণীবদ্ধ কৰে।&lt;ref name=&quot;AxomExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; ইয়াৰ পিছতে ১৯৯৭ চনত তেওঁ ''পুৱা'' আৰু ''প্ৰতিশ্ৰুতি'' নামৰ দুখন এলবাম আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/albums/Dehajan
|title=Dehajan
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;, ''জেউতি'', ''জোনাক'', ''সোণপাহী'', ''অনুপমা'' , ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.jiosaavn.com/song/moina-dekhi-morom/PycvZBsIegA&lt;/ref&gt; , ''চন্দা (CHANDA)'' আদি এলবামত কণ্ঠদান কৰে।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/special-report-by-vbaskarnileema-on-kumar-bhabesh-12049654
|title=কুমাৰ ভৱেশ সম্পৰ্কীয় বিশেষ প্ৰতিৱেদন
|website=Asomiya Pratidin
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

== পেছাদাৰী সংগীত জীৱন ==

===এলবাম===
[[চিত্ৰ:মঞ্চত_গীত_পৰিবেশন_কৰা_অৱস্থাত.jpg|thumb|মঞ্চত গীত পৰিবেশন কৰা অৱস্থাত]]
কুমাৰ ভৱেশৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য অসমীয়া এলবাম ''পৰী''। ২০১৫ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ''পৰী-''ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ তেতিয়ালৈকে ৭০খনতকৈ অধিক অসমীয়া এলবামত কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt; তেওঁৰ ''দেহাজান'' এলবামৰ ''নাযাবা নাযাবা সোণ মোকে এৰি থৈ'' গীতটো বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AsomiyaPratidin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://geetsankalan.com/lyrics/Najaba_Najaba
|title=Najaba Najaba
|website=GeetSankalan
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

অসমীয়া সংগীতৰ উপৰি কুমাৰ ভৱেশে [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]] সংগীততো কাম কৰিছে। ''আসাম টাইমছ''ৰ ২০১৫ চনৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, তেওঁৰ প্ৰথম [[ভোজপুৰী]] এলবাম আছিল ''খাটিয়া হিলেলা''।&lt;ref name=&quot;AssamTimes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Khatiya&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw
|title=Khatiya Hilela
|website=JioSaavn
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;

* '''দেহাজান (১৯৯৮):''' এইটো কুমাৰ ভৱেশৰ কেৰিয়াৰৰ সফল আধুনিক গীতৰ এলবাম আছিল। ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Najaba&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/najaba-najaba/1242223058
 |title=Najaba Najaba
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বিহুৰে বতৰত আছা যে লুকাই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-MurHiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/song/mur-hiya-jole/1242224174
 |title=Mur Hiya Jole
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটি সমগ্ৰ অসমতে কালজয়ী হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই এলবামটোৰ বিপুল জনপ্ৰিয়তাৰ বাবেই অসমৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্যতো এই এলবামৰ গীতে জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ''দেহাজান'' এলবামটোৰ সংগীত প্ৰকাশৰ সৈতে Times Music-ৰ সম্পৰ্কও সংগীত-তথ্যভাণ্ডাৰত নথিভুক্ত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Spotify-Dehajan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Saregama&quot; /&gt;

* '''দেহাজান (২০০৮):''' আলপাইন প্ৰডাকশ্যনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত এই এলবামটোত তেওঁ আৰু [[জুবিন গাৰ্গে ৰেকৰ্ডিং কৰা গীতৰ তালিকা|জুবিন গাৰ্গে]] একেলগে কণ্ঠদান কৰিছিল। ইয়াত অন্তৰ্গত ''কামৰূপীয়া ছোৱালী ঐ দেখাত যে বৰ ধুনীয়া তই''&lt;ref name=&quot;AppleMusic-Kamrupia&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.apple.com/us/album/kamrupia-sowali/1242304246
 |title=Kamrupia Sowali
 |website=Apple Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীতটো সমগ্ৰ অসমতে জনপ্ৰিয় হৈছিল।&lt;ref&gt;[[জুবিন গাৰ্গ]]&lt;/ref&gt;

* '''চাহ জনগোষ্ঠীয় এলবাম:''' তেওঁ চাহ জনগোষ্ঠীয় আধুনিক গীতৰ এলবাম ''চন্দা''ত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/dekhlere-kahaker-sori
 |title=Dekhlere Kahaker Sori
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ জনপ্ৰিয় গীতসমূহ হৈছে— ''নাম কি বাতা'', ''ডলে ডলে দিল বলে'', ''দেখলেৰে কাহাকেৰ ছবি''&lt;ref name=&quot;Gaana-Chanda&quot; /&gt; আৰু ''আইগেলো কিয়ে জামানা''। 

* '''বাটৰুৱা:''' অসমৰ তিনিগৰাকী বৰেণ্য কবি ক্ৰমে [[চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা]], [[শৈলধৰ ৰাজখোৱা]] আৰু [[দুৰ্গেশ্বৰ শৰ্মা]]ৰ বিখ্যাত কবিতাসমূহক লোকগীতৰ আধাৰত সুৰ দি গীতলৈ ৰূপান্তৰ কৰা ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;Gaana-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/album/batarua
 |title=Batarua
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; নামৰ এটা ব্যতিক্ৰমী আৰু পৰীক্ষামূলক উচ্চমানৰ এলবাম তেওঁ নিৰ্মাণ কৰিছিল (সংগীত ব্যৱস্থাপনা: মৃণাল কান্তি)।&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/artist/5zs9Bd2l5aiZeEMZwKzx8p&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://assam.nenow.in/chandradhar-baruas-poetry-dhulikona-moi-transformed-in-to-song-by-kumar-bhabesh/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

* '''অন্যান্য জনপ্ৰিয় গীত আৰু এলবাম:''' [[জুবিন গাৰ্গ]]ৰ সৈতে থকা তেওঁৰ যুটীয়া কণ্ঠৰ ''গানে গানে উঠলিছে প্ৰাণ'', ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়''&lt;ref name=&quot;Gaana-PriyarPriyo&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://gaana.com/song/priyar-priyo
 |title=Priyar Priyo
 |website=Gaana
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; গীত দুটাই যথেষ্ট জনপ্ৰিয়তা বুটলিছিল। ইয়াৰ উপৰি এলবাম ''জোনাক''ৰ অন্তৰ্গত ''নিশাৰ উচপনি'', একক গীত ''অকলে অকলে জানানে তুমি''&lt;ref name=&quot;AmazonMusic-Okole&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://music.amazon.in/tracks/B0GT22BLXW
 |title=Okole Okole Janane Tumi
 |website=Amazon Music
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''বগীতৰা'' এলবামৰ ''নেঘেৰি খোপাতে কপৌফুল''&lt;ref name=&quot;JioSaavn-Negheri&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/negheri-khopate-kopouphool/JD06Wi14WAs
 |title=Negheri Khopate Kopouphool
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আৰু ''মাইজ়ান''&lt;ref name=&quot;Spotify-Maizan&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://open.spotify.com/track/1ZhN9jiTT6XNaNUK599gWL
 |title=Maizan
 |website=Spotify
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ৰুকছানা''&lt;ref name=&quot;SoundCloud-Ruksana&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://soundcloud.com/kumarbhabesh/ruksana-o-ruksana
 |title=Ruksana O Ruksana
 |website=SoundCloud
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/dhulia-kokai&lt;/ref&gt;, ''হীনা'', ''শ্ৰদ্ধাঞ্জলি'', ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref name=&quot;GeetSankalan-BohuDin&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://geetsankalan.com/lyrics/Bohu_Din_Dekha_Nai
 |title=Bohu Din Dekha Nai
 |website=GeetSankalan
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি তেওঁৰ অন্যতম সৃষ্টি। 
[[চিত্ৰ:Kumar_bhabesh_albums_(2).jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ কিছু গীতৰ এলবাম]]

=== কুমাৰ ভৱেশৰ '''শ্ৰব্য এলবামসমূহ:''' ===
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_গীতৰ_কেছেট.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ গীতৰ কেছেট]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশৰ_এলবাম.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশৰ এলবাম]]
# ''পৰী'' &lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''পুৱা''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''প্ৰতিশ্ৰুতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''দেহাজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajan/sLwvrE7ViHI_&lt;/ref&gt;
# ''জেউতি''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/jeuti-2000/DwzAkKma660_&lt;/ref&gt;
# ''সোণপাহী''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;
# ''বাটৰুৱা''&lt;ref name=&quot;YouTube-Batarua&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QNK9akw1Sjc
 |title=Batarua
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;
# ''সৰুমাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/xhorumai/v1F6pX714ps_&lt;/ref&gt;
# ''ৰুকচানা  (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/ruksana-kumar-bhabesh/-u5efE8i0t0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰোজা (ইছলাম ধৰ্মৰ গীতৰ কেছেট)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/in/album/roja/1242861100&lt;/ref&gt;
# ''এসোনা  এসোনা (বাংলা ভাষাৰ এলবাম)''
# ''অনুপমা''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/anupama/1514262813&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/anupama/3PV98gNcoZY_&lt;/ref&gt;
# ''পমিলি বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pamili-bai/MYetnVoEiEk_&lt;/ref&gt;
# ''কামৰূপীয়া-ছোৱালী (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kamrupia-sowali/IWTOU,KFFEo_&lt;/ref&gt;
# ''জোন-তৰা''
# ''জোনাক'' ''(জনপ্ৰিয় কণ্ঠশিল্পী সুনীতা ৰাওৰ সৈতে )''&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=k7iSsb0oon8&lt;/ref&gt;
# ''মোৰ গান''
# ''বেষ্ট অফ কুমাৰ ভৱেশ''
# ''মোৰ দেহাজান''&lt;ref&gt;https://music.youtube.com/watch?v=H6YbWCsQuEQ&amp;list=PLypGgnGq_p9TFEGH7orvdQbEg8REHlsOJ&lt;/ref&gt;
# ''আকৌ দেহাজান''
# ''ঢুলীয়া ককাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dhulia-kokai/F5ob3P7NDr0_?autoplay=enabled&lt;/ref&gt;
# ''দিপাঞ্জলী''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dipanjali/Tcb9doiB5aI_&lt;/ref&gt;
# ''যামিনী''
# ''সপোন''
# ''সপোনৰ পৰী''
# ''বাৰো মাসে তেৰো ফুল (গোৱালপৰীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baro-mase-tero-phool/3UFEyPon5XM_&lt;/ref&gt;
# ''কুমাৰ ভৱেশ লাইভ''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/kumar-bhabesh-live/hNpZPVlmGLY_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://aiyushmandutta.wordpress.com/tag/nupur-bordoloi/&lt;/ref&gt;
# ''চেনি মিঠা (অমিতাভ বচ্চন, সুদেশ ভোঁচলে, জঁজৰ সৈতে)'' 
# ''মনলৈ বহাগ''
# ''শিহৰণ''&lt;ref&gt;[[জিতুল সোণোৱাল]]&lt;/ref&gt;
# ''জানেমণ (হিন্দী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/janeman/X3CIDyuathc_&lt;/ref&gt;
# ''খাটিয়া হিলেলা (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/khatiya-hilela/SSU5dDp2VWw&lt;/ref&gt;
# ''ভোজপুৰী কুমাৰ ভৱেশ (ভোজপুৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bhojpuri-kumar-bhabesh/I,uDb1LQKUg_&lt;/ref&gt;
# ''লাজুকী বাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/lajuki-bai/oN4iYA-mph0_&lt;/ref&gt;
# ''ৰংমনকাই''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/rangmonkai/8HtuJYz-OHg_&lt;/ref&gt;
# ''যুদ্ধযাত্ৰা''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/yudhayatra/EncCDoxlMD4_&lt;/ref&gt;
# ''বহু দিন দেখা নাই''&lt;ref&gt;https://geetsankalan.com/albums/Bohu_Din_Dekha_Nai&lt;/ref&gt;
# ''তেজীমলা''
# ''পদুমণি''
# ''মইনা''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
# ''নেইনা''
# ''অশ্বমেধ''
# ''মোৰ জান,'' 
# ''মাইজান''&lt;ref name=&quot;IMDb&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/maijan/1EpHQvC4jr4_&lt;/ref&gt;
# ''অনুভৱ''
# ''বনগীত (লোকগীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://music.apple.com/us/album/bon-geet/6794786313&lt;/ref&gt;
# ''চিনাকি কুমাৰ ভৱেশ''
# ''নাযাবা নাযাবা মোকে এৰি থৈ''&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/3468&lt;/ref&gt;
# ''চিকুণ চেংৰি''  ''১-২-৩ (পাতি ৰাভা গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-i/UQ82SG3N1IA_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-ii/5XAojCsUjU4_&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chikun-chengeri-vol.-iii/ZmjCXmMfgIQ_&lt;/ref&gt;
# ''বাবা লংকেশ্বৰ (ভক্তিমূলক গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/baba-lankeswar/SlqScjBkw5Y_&lt;/ref&gt;
# ''চেতনা (শৰণীয়া কছাৰী গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/chetana/7h9i3e-RiyQ_&lt;/ref&gt;
# ''চন্দা (বাগানীয়া গীতৰ এলবাম)''&lt;ref&gt;https://gaana.com/album/naam-ki-bata&lt;/ref&gt;
# ''একাঁজলি (শ্ৰদ্ধাঞ্জলি শীৰ্ষক এলবাম)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/akajoli/4z8YVtjSRCM_&lt;/ref&gt;
# ''জলনিধি (বৰগীতৰ এলবাম)''
# ''দেহাজাণ ২০১২''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/dehajaan-2012/eJliyscO9kA_&lt;/ref&gt; 
# ''ঢোল (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/boxontor-ba-laagi/FwwOSERfR2A&lt;/ref&gt;
# ''নামনিৰ পিৰিতি (বিহু)''
# ''শেৱালি (বিহু)''
# ''বৰদৈচিলা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/track/0nM1iSUQKNiH1zOOl8t8LD&lt;/ref&gt;
# ''পাহাৰী মইনা (বিহু)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/pahari-moina-2001/FHRlroQZanA_&lt;/ref&gt;
# ''দোলা'' 
# ''মন আৰু মৰম''
# ''নাচো নাচো মন''
# ''লাজুকী নাচনী''
# ''ৰাধা''
# ''তৰা'' 
# ''মোৰ মন জ্বলে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/1YesJzTYazJEUJstiLTrNZ?si=F9jeqoCvSCGFlCs0XJXHIQ&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# মোৰ মৰমৰ মৰমী
# ''হীনা'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miss-call/RV8pSQRfUXQ&lt;/ref&gt;
# ''মন''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/GwoqAgwAGmc&lt;/ref&gt; 
# ''গীত''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/priyotoma/BzpaZEZjeXA&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-akash/IRgBQURaTlU&lt;/ref&gt; 
# ''বিগ বেণ্ড''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bigband-vol-1/K-r10y1BQpc_&lt;/ref&gt; 
# ''হিয়াৰ পখিলা''
# ''হিয়া ভৰা মৰম'' &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ek-toka-baro-aana/QDIHVzpBD0E&lt;/ref&gt;
# ''তোমাৰ পদুম চকুটি'' 
# ''অভিলাষী মন''
# ''মোৰ গানে গানে''&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://open.spotify.com/track/4XLdCevR3QOYVxiUc95Vm3?si=vp-tE7zZQiGFdVosay_UcA&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
# ''ইন্দ্ৰধনু (২০০৯)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sankardev/HRsDAi4Bdls&lt;/ref&gt;
# অনুপমা তুমি মোৰ 
# মৰম এনাজৰী (২০০৭)
# ''স্ততিৰ প্ৰথম খোজ (২০১৩)''&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bhulotu/BBsfawRIUV0&lt;/ref&gt;
# ''বলুকা ইত্যাদি''

=== কুমাৰ ভৱেশৰ একক গীত সমূহ: ===
[[চিত্ৰ:খগেন_গগৈৰ_সৈতে_মঞ্চত_ভৱেশ.jpg|thumb|খগেন গগৈৰ সৈতে মঞ্চত ভৱেশ]]
[[চিত্ৰ:২০২২_বৰ্ষৰ_বিহু,_ছয়গাঁও.jpg|thumb|২০২২ বৰ্ষৰ বিহু, ছয়গাঁও]]
* টম টম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/tom-tom/EhredHU7kvY_&lt;/ref&gt;
* এ মাই ভাত হৈছি (কৰোণা ভেকচিন সজাগতা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/e-maai/Bj9SQUJ5AnQ&lt;/ref&gt;
* নাজাবা নাজাবা ঘৰৰ বাহিৰত (কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/najaba-najba-ghoror-bahirot/PRgeQhtbRgY&lt;/ref&gt;
* অ পিটি মাৰো না ডুব (বানপানীৰ সমস্যাক লৈ লিখা গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/baan-pani/FQAHaTZHXUI&lt;/ref&gt;
* নকল কৰি পাছ কৰিব নোৱাৰিলোঁ মেট্ৰিক &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nakalkori/IhItBjtHYEA&lt;/ref&gt;
* অ' দেহাজান (২০২১)
* মাইও ৰে মাইও ৰে (কোচ ৰাজবংশী ভাষাৰ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/miore-miore-koch-rajbongshi/OTxSfDtFeHg&lt;/ref&gt;
* অ আতা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-ata/Ij9Zbgd-TUA&lt;/ref&gt;
* টিলিঙ বজাই বজাই&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tiling-bajai/H1BfdhZIA10&lt;/ref&gt;
* বিভাৱৰী জোনাক নিশা &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bibhabori/WlDP0Fh-wr0_&lt;/ref&gt;
* লাক্স চাবোন (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/election-ahise-oi/OjJaVisEQV0&lt;/ref&gt;
* চাউল চিৰা দৈ &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/chaul-chira/JhJTQR94B0s&lt;/ref&gt;
* গোৱালপাৰাৰ আপী (সহ কণ্ঠশিল্পী ৰিংকু মজুমদাৰ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/goalparar-api/OVE6ckxTYnk&lt;/ref&gt;
* এই তিৰি নালাগে মোক 
* 108 (অসমীয়া আৰু হিন্দী দ্বৈত ভাষাত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/108-assamese/SDAxVE1RfFE&lt;/ref&gt;
* ছাৰাৰাৰা (হোলী বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/sarara/AlgKW0NHZEE&lt;/ref&gt;
* কোৰোণা মহামাৰী (কৰোণা সজাগতা গীত)
* অ আপী ডালিমী (সহ কণ্ঠশিল্পী পুলক নিশাচৰ)&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/o-api-dalimi/GSUZHBFnbUo&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বগামাটি (পিকনিক বিশেষ গীত)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/bogamati-a-picnic-song/Bi4ZWEwDbmQ&lt;/ref&gt;
* হুল কাটা (ৰেপ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/hulkata/OwAlX1lJaFU&lt;/ref&gt;
* আইচক্ৰীম &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ice-cream/GgEkcgNBREE&lt;/ref&gt;
* তই যে কামাল&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/kamal/RyUOfkAFY3c&lt;/ref&gt;
* ভদেৰী &lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/voderi/KGHzRBBwZQs_&lt;/ref&gt;
* এন ই ষ্টাৰ ষ্টুডিঅ'ৰ থিম গীত (জুবিন গাৰ্গৰ সৈতে)
* মাইজান (সহ কণ্ঠশিল্পী বিশ্বজিৎ পাপু)
* নালগে ড'ক (সহ কণ্ঠশিল্পী চয়নিকা ভূঞা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/nalge-dok/OFgFAx1,Rn0&lt;/ref&gt;
* অসমীয়া ভাই (সহ কণ্ঠশিল্পী ত্ৰৈলোক্য বৈশ্য)
* মই কটন কলেজৰ ৰূপম বৰা 
* কভিড পূজা (অতনু ভূঞা আৰু অনুজা ভূঞাৰ সৈতে)
* তুমি জানো জানা সোণ (প্ৰয়াত কণ্ঠশিল্পী অৰুণ দাসলৈ শ্ৰদ্ধা জনাই)
* চিনেমা চিনেমা&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.jiosaavn.com/song/cinema/BhI4Wxl,QgI&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
* বহাগত পাতিম বিয়া (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দিতা বৰুৱা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bohagot-patim-bia/A2BSQJEvlR4_&lt;/ref&gt;
* বিউটিফুল ছোৱালী (তানা দেৱৰাজৰ সৈতে)
* বান্দৰৰ নাচ (থিয়েটাৰ সূৰ্য্যৰ নাট মই সেন্দূৰ নলওঁৰ গীত)
* আমাৰ একটা শালি আছে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* আহিল আকৌ শাৰদীয় দুৰ্গা পূজা (সহ কণ্ঠশিল্পী অমৃতা মিত্ৰা)
* ভালো (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* জীৱন ৰে (বাংলা ভাষাৰ গীত)
* কিদৰে পাহৰোঁ টোক
* তোমাৰ ৰূপে&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/tumar-rupe/BzkHSRdaVkM&lt;/ref&gt;
* তুমি প্ৰাণ প্ৰিয়তম (টোকাৰী গীত)
* তুমি জোনাক 
* চেনিমাই (সহ কণ্ঠশিল্পী পিনা দেৱ ৰাগ)
* সৰস্বতী (সৰস্বতী পূজা বিশেষ গীত)
* প্ৰেৰণা (সহ কণ্ঠশিল্পী ঋতু প্ৰতীম)
* ঐ আপী ঐ আপী
* গোৱালপৰীয়া চেংৰী 
* বন্ধু (বন্ধুত্ব দিৱসৰ গীত বিশেষ)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/album/bandhu/ugiZUhJanHE_&lt;/ref&gt;
* মাতাল গায়ক (চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ গীত)
* কলৈ যোৱা ভণ্টি তুমি 
* কোকৰাঝাৰৰ চিখলা (সহ কণ্ঠশিল্পী সাগৰিকা)
* কি কথা কোৱা (সহ কণ্ঠশিল্পী জ্যোতিকা কলিতা)
* কচম চে (সহ কণ্ঠশিল্পী বন্দনা)
* ফুড মেলা (পলাশবাৰী ৰাসৰ মেলা গীত)
* দলগাঁও আদৰ্শ বিদ্যালয়ৰ শীৰ্ষ গীত (theme song)
* বিহু চাবলৈ ওলোৱা ভনী (সহ কণ্ঠশিল্পী অলংকৃতা ৰূপাংকৃতা)
* ভেলপুৰী (সহ কণ্ঠশিল্পী ববিতা শৰ্মা)&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/ghar-bari/KFgqU0wBYnY&lt;/ref&gt;
* এই জাতি এই মাটি (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আহ (কা বিৰোধী গীত)
* আহ ঐ আপী আহ (সহ কণ্ঠশিল্পী মিৰ্জাফৰ)
* নাগাৰা নাম &quot;দু:শল বধ&quot; (ভৱেন চন্দ্ৰ কলিতাৰ সৈতে দ্বৈত)
* আড্ডা গান&lt;ref&gt;https://m.soundcloud.com/priyans-music/adda-priyaan-dutta-kumar-bhabesh-mp3&lt;/ref&gt;
* বকুলটোলৰ আদালত&lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;
* মোৰ স্বাশ্বত আত্মাই বাৰে বাৰে কয় (দ্বিপেন বৰুৱা, জে পি দাস, দেৱজিত চৌধুৰী আদিৰ সৈতে)
* উঠন-বঢ়ন (সহ কণ্ঠশিল্পী কেশৱ চেতিয়া)
* টাকা টপলা (ৰাভা গীত)

ইয়াৰ উপৰিও কুমাৰ ভৱেশে বিগত পঞ্চায়ত, বিধানসভা আৰু লোকসভা নিৰ্বাচনত অৱতীৰ্ণ হোৱা বহু কেইজন প্ৰাৰ্থীৰ আৰু দলৰ হৈ নিৰ্বাচনী গীতত কণ্ঠদান কৰিছে ।

===ধাৰাবাহিক===
২০১৮ চনত তেওঁ বিশিষ্ট নাট্যকাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ পৰিচালনাত ''[[ৰং টিভি]]'' চেনেলত সম্প্ৰসাৰিত হোৱা ধাৰাবাহিক ''বকুলতলৰ আদালত-''ৰ মূল টাইটেল ট্ৰেকটোত কণ্ঠদান কৰিছে।&lt;ref name=&quot;YouTube-BakultolorAdalat&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Mp5c6gnHR_k
 |title=Bakultolor Adalat — Title Track
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://rupaliparda.com/archives/6406&lt;/ref&gt;

===ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ=== 
কুমাৰ ভৱেশে ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰৰ কেইবাখনো নাটকৰ গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। নাট্যকাৰ অভিজিত ভট্টাচাৰ্যৰ ''মই সেন্দূৰ নলওঁ'' নাটকৰ ‘মই বান্দৰ’ শীৰ্ষক গীতটোত তেওঁ কণ্ঠদান কৰিছিল। একেদৰে, চিৰঞ্জীৱ থিয়েটাৰৰ ''মাতাল গায়ক'' নাটকৰ শীৰ্ষ গীত ‘মাতাল গায়ক মই মাতাল গায়ক’-তো তেওঁ কণ্ঠদান কৰে। তেওঁৰ জনপ্ৰিয় গীত ‘চাকিৰা আহিব বকুলতলৰ বিহুলৈ’ প্ৰাগজ্যোতিষ থিয়েটাৰৰ ২০১৮–১৯ নাট্যবৰ্ষত একে নামৰ নাটকখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;https://www.jiosaavn.com/song/shakira-ahibo-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/ST86QiYJemw&lt;/ref&gt; সন্মিলিত নাট্যগোষ্ঠীৰ নিবেদিত ‘অভিশপ্ত সিংহাসন’ নাটত কণ্ঠদান I

===চলচ্চিত্ৰৰ গীত=== 
২০২৫ চনৰ ৯ মে'ত ছবিগৃহত মুক্তি লাভ কৰা অসমীয়া বোলছবি ''কেছেটো নগেন-''ৰ মূল আকৰ্ষণ হিচাপে থকা টাইটেল ট্ৰেক&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=B8kKadOR_bw&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.highonfilms.com/casetu-nagen-2025-movie-review/&lt;/ref&gt; ''The Nagen Song''&lt;ref&gt;https://timesofguwahati.com/Caseto-Nagen-to-hit-theatres-on-May-9&lt;/ref&gt; গীতটিত কুমাৰ ভৱেশে কণ্ঠদান কৰি চলচ্চিত্ৰ সংগীতৰ জগতত অৱদান আগবঢ়ায়।&lt;ref name=&quot;JioSaavn-CaseTuNagenSong&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.jiosaavn.com/song/case-tu-nagen-from-case-tu-nagen/QiYPYgFicUM
 |title=Case Tu Nagen
 |website=JioSaavn
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; কুমাৰ ভৱেশে [[মুনিন বৰুৱা]]ৰ ''প্ৰিয়াৰ প্ৰিয়'', চন্দ্ৰ মুদৈৰ ''ভোলা বমভোলা''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhola&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhola-bombhola-song-schoololoi-goisila/videoshow/95903757.cms
 |title=Bhola Bombhola Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, [[হিমাংশু প্ৰসাদ দাস]]ৰ ''ছাকিৰা আহিব বকুল তলৰ বিহুলৈ''&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/title-song-shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/videoshow/61220995.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.moviefone.com/movie/shakira-ahibo-bokultolor-bihuloi/CltwgLEC0MZyaZV2t5A3X5/main/&lt;/ref&gt;, ''বুলু ফিল্ম''&lt;ref name=&quot;YouTube-Bulu&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=htnvHDbX0-4
 |title=Bulu Film
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১১ চনৰ ''মন'', ২০১২ বৰ্ষৰ ''প্ৰিয়ামনি'', ২০০৮ বৰ্ষৰ ''ধন কুবেৰৰ ধন''&lt;ref name=&quot;YouTube-DhanKubor&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eF-09KZ9l6Y
 |title=Dhan Kuborer Dhan
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;, ২০১৮ চনৰ ''ভাৱৰীয়া''&lt;ref name=&quot;TOI-Bhaworiya&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-deliya/videoshow/67381397.cms
 |title=Bhaworiya Song
 |website=The Times of India
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/assamese/bhaworiya-song-o-mure-premi-o/videoshow/67381341.cms&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://rupaliparda.com/archives/17004&lt;/ref&gt;ইত্যাদি চিনামাত কণ্ঠদান কৰাৰ উপৰি ''দেহাজান'', ''ছিণ্ডিকেট'', ''চিকুণ আপী''&lt;ref name=&quot;YouTube-ChikunApi&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WQgnlsuf2d8
 |title=Chikun Api
 |website=YouTube
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt; আদি ভিচিডিত কণ্ঠদান কৰিছে। ''তৰা''  শীৰ্ষক ভিচিদডিত কুমাৰ ভৱেশে প্ৰয়াত [[ভিতালী দাস|ভিতালি দাস]]ৰ সৈতে '&lt;nowiki/&gt;''লপককৈ-ঘপককৈ''&lt;nowiki/&gt;' নামৰ এটি নাঙেলি গীত গাইছিল । ভৱেশে [[ব্ৰজেন বৰা]] পৰিচালিত ৩১ অক্টোবৰ, ২০০১ তাৰিখে মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া বোলছবি ''গৰম বতাহ-''ৰ এটি গীত ''&lt;nowiki/&gt;'বহাগ মাহত গছৰ ডালত'&lt;nowiki/&gt;'' কণ্ঠদান কৰিছিল I&lt;ref&gt;[[ব্ৰজেন বৰা]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Zubeen_Garg_discography[[২০০০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ তালিকা]]&lt;/ref&gt;  

== অভিনয় ==
কুমাৰ ভৱেশে ২০১২ চনত এলপাইন প্ৰডাকচনৰ অধীনত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''দেহাজান''&lt;nowiki/&gt;' শীৰ্ষক ভিচিডি ছবিত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰজী প্ৰডাকচনৰ বেনাৰত নিৰ্মিত '&lt;nowiki/&gt;''প্ৰীয়ামনি'' ' শীৰ্ষক ভিচিডি আৰু ২০১৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ '&lt;nowiki/&gt;''ভাৱৰীয়া'-ত সৰু চৰিত্ৰ এটাত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.sentinelassam.com/amp/story/cities/guwahati-city/from-the-street-to-silver-screen-bhaworiya&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; টেলিভিছনত অভিনয় হিচাপে তেওঁ ৰং চেনেলত প্ৰচাৰিত 'বকুলতলৰ আদালত'''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; শীৰ্ষক ধাৰাবাহিক খনৰ মুখ্য গীতটিত অভিনয় কৰিছিল ।

== চৰকাৰী স্বীকৃতি আৰু সমাজসেৱা ==
[[চিত্ৰ:২০২৪_বৰ্ষৰ_লোকসভা_নিৰ্বাচনত_কামৰূপ_জিলাৰ_ব্ৰেণ্ড_এম্বেছেডৰ_হিচাপে.jpg|thumb|২০২৪ বৰ্ষৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত কামৰূপ জিলাৰ  ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ হিচাপে]]
* ''[[ভাৰতৰ নিৰ্বাচন আয়োগ]]ৰ জিলা আইকন (২০২৪):'' ২০২৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে কামৰূপ জিলা প্ৰশাসন আৰু নিৰ্বাচন বিভাগৰ (SVEEP) তৰফৰপৰা কুমাৰ ভৱেশক আনুষ্ঠানিকভাৱে কামৰূপ জিলাৰ &quot;ব্ৰেণ্ড এম্বেছেডৰ তথা জিলা আইকন&quot; (District Icon for SVEEP) হিচাপে মনোনীত কৰা হয়। জিলা উপায়ুক্ত কীৰ্তী জল্লীৰ উপস্থিতিত ভোটাৰ সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে তেওঁ বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।&lt;ref name=&quot;Sentinel-Kamrup-SVEEP&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://www.sentinelassam.com/cities/guwahati-city/mascots-icons-and-theme-song-to-encourage-voters-participation-in-kamrup
 |title=Mascots, Icons and Theme Song to Encourage Voters' Participation in Kamrup
 |website=The Sentinel Assam
 |access-date=2026-09-27
 }}&lt;/ref&gt;

* ''মানৱীয়তা:'' অসমৰ এজন জ্যেষ্ঠ তথা অসুস্থ কণ্ঠশিল্পী কুমাৰ সঞ্জীৱৰ দুৰৱস্থাৰ কথা ফেচবুক প’ষ্টৰ জৰিয়তে পোহৰলৈ আনি তেওঁ অসম চৰকাৰৰ তৰফৰপৰা এক লাখ টকাৰ তাৎক্ষণিক চিকিৎসা সাহায্য CMO-ৰপৰা লাভ কৰাই দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত মূল হোতা হিচাপে কাম কৰিছিল। 
* তেওঁ ২০২৬ চনত উজনি অসমৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ত হোৱা বানপীড়িত লোকসকলৰ বাবে অৰ্থ সংগ্ৰহ কৰি সাহায্য প্ৰদান কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/share/v/1CJyoyPwrX/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/reel/DbaU1LgkYm-/&lt;/ref&gt; 
* কোৰোণা মহামাৰীৰ সময়ত তেওঁ &quot;কোৰোণা ভেকচিন&quot; আৰু &quot;নাযাবা নাযাবা ঘৰৰ বাহিৰত&quot; শীৰ্ষক দুটি গীতেৰে ৰাইজক কোৰোণা ভেকচিন লবলৈ আৰু ঘৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই নাযাবলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.etvbharat.com/assamese/assam/sitara/tv-and-theater/singer-kumar-bhabesh-awareness-for-covid-19-etv-bharat-news/assam20200418200818260&lt;/ref&gt; 
* [[গুৱাহাটী]] মহানগৰীৰ [[বানপানী]] সমস্যাক চৰকাৰৰ আগত দাঙি ধৰিব পৰাকৈ তেওঁ গীত &quot;বানপানী&quot; সৃষ্টি কৰিছিল ।&lt;ref&gt;https://www.shazam.com/song/1631022986/baan-pani&lt;/ref&gt; 

== লাভ কৰা বঁটা আৰু সন্মান ==
[[চিত্ৰ:Noonmati_best_poribexok_2005.jpg|thumb|২০০৫ নুনমাটি বিহু সন্মিলনৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশক প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ কুমাৰ ভৱেশৰ]]
[[চিত্ৰ:কুমাৰ_ভৱেশলৈ_কমতাশ্ৰী_বঁটা_২০২২.jpg|thumb|কুমাৰ ভৱেশলৈ কমতাশ্ৰী বঁটা ২০২২]]
* ''নুনমাটি বিহু সন্মিলন বঁটা (২০০৫):'' সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পৰিৱেশনকাৰী প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান লাভ।
* ''[[ইউটিউব]] চিলভাৰ ক্ৰিয়েটৰ বঁটা (Silver Play Button):'' [[ইউটিউব]]ৰ তৰফৰপৰা ১ লাখ চাবস্ক্ৰাইবাৰ অতিক্ৰম কৰা চিলভাৰ মাইলষ্ট’ন বঁটা।
* ''সুধাকণ্ঠ [[ভূপেন হাজৰিকা|ড° ভূপেন হাজৰিকা]] সোঁৱৰণী সংগীত শিল্পী বঁটা (২০১৮):'' [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] জিলাৰ কামপুৰৰ সামাজিক অনুষ্ঠান ‘আচপাচ’ৰদ্বাৰা প্ৰদত্ত।
* ''জুবিন গাৰ্গ সমন্বয় বঁটা (২০২২):'' সন্মিলিত জনকল্যাণ মঞ্চ, পলাশবাৰীৰ তৰফৰপৰা প্ৰদত্ত।
* ''কামাতাশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' কামাতাপুৰ [[কোচ ৰাজবংশী|কোচ-ৰাজবংশী]] শিল্পী সমাজৰ উদ্যোগত ফকিৰাগ্ৰামত প্ৰদত্ত।
* ''সংগীতৰত্ন ৰামধেনু বঁটা (২০২২):'' বিহগী মিডিয়া গ্ৰুপ, অসমৰ পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত প্ৰদত্ত শ্ৰেষ্ঠ শিল্পীৰ সন্মান।
* ''কণ্ঠশ্ৰী বঁটা (২০২২):'' সংগীত গ্ৰুপ অফ ক্ৰিয়েচনৰ উদ্যোগত প্ৰয়াত বাণেশ্বৰ দেৱ শৰ্মা সোঁৱৰণী বিশেষ ৰাজ্যিক বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত ২০২২ বৰ্ষৰ সন্মানীয় কণ্ঠশ্ৰী বঁটা।
* ''আন্তৰিক অভিনন্দন সন্মান (২০২৩):'' বৰপুখুৰী শিশুখেল সমিতি আৰু পদুমকলি সংঘ ([[ওদালগুৰি জিলা]])ৰ সোণালী জয়ন্তী উদ্‌যাপন উপলক্ষ্য্য্যে প্ৰদত্ত।
* ''ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি:'' উপৰহালী কণ্টিপুৰ সুৰক্ষা সমিতিৰফালৰপৰা ২০২৩ বৰ্ষত ৰূপালী কণ্ঠ উপাধি প্ৰদান।
* ''গুৱাহাটী [[দূৰদৰ্শন (চেনেল)|দূৰদৰ্শন]] (বৰ্তমান [[প্ৰসাৰ ভাৰতী]])ৰ গীতিমালিকা অনুষ্ঠানৰ বঁটা:'' গুৱাহাটী দূৰদৰ্শনৰদ্বাৰা সম্প্ৰচাৰিত গীতিমালিকা অনুষ্ঠানত সৰ্বোচ্চ অনুৰোধৰ গীতৰ গায়ক বঁটা লাভ।
* ''মান বঁটা (২০১১):'' মিৰ্জা জ্যোতিনগৰ ৰাইজ গয়ৰহ, মিৰ্জা, কামৰূপ, অসমৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা মান বঁটা।

== ব্যক্তিগত জীৱন ==
কুমাৰ ভৱেশে কামৰূপ জিলাৰ লঙ্কেশ্বৰৰ নিবাসী হিৰামনি দাসক বিয়া কৰায়।&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/groups/853657704798360/posts/3000144613482981/&lt;/ref&gt; তেওঁলোকৰ দুটি সন্তান । চানভি তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ জীয়ৰী আৰু প্ৰিছ হল তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ।

== বিতৰ্ক ==
২০১০ চনত [[হিন্দী]] চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত পৰিচালক [[প্ৰীতম]]ৰ ''জোৰ কা ঝটকা'' গীতক লৈ কুমাৰ ভৱেশে সুৰৰ সাদৃশ্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি, ভৱেশে অভিযোগ কৰিছিল যে গীতটোৰ মুখড়া তেওঁৰ ‘&lt;span lang=&quot;as&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;''Dehati Lahi Lahi''’&lt;/span&gt; আৰু অন্তৰা ‘''Ruksana''’ গীতৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।কেইটামান গীতৰ সুৰৰ সৈতে ''জোৰ কা ঝটকা''ৰ সাদৃশ্য থকাৰ অভিযোগ কৰিছিল আৰু বিষয়টোত পৰৱৰ্তী আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কৈছিল।&lt;ref name=&quot;TOI-Bhabesh-Pritam&quot;&gt;{{Cite web
|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assamese-singer-kumar-bhabesh-isnt-satisfied-with-pritams-explanation-to-his-plagiarism-charges-says-bhabesh-i-am-a-folk-singer-of-assam-hence-i-am-aware-of-rabha-jikir-jaari-and-theonaam-of-pal-naam-there-are-no-influences-of-rabha-in-zkj-one-can-find-some-flavour-of-jikir-and-jaari-in-the-songs-antara-but-the-main-tune-of-pritamdas-song-has-been-lifted-from-my-songs-i-will-wait-for-my-legal-advisor-to-suggest-my-next-course-of-action-/articleshow/6970204.cms
|title=Assamese singer Kumar Bhabesh isn't satisfied with Pritam's explanation to his plagiarism charges
|website=The Times of India
|date=2010-11-22
|access-date=2026-09-27
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/action-replayy-controversy-continues/articleshow/6970266.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rajdweep.blogspot.com/2010/11/zor-ka-jhatka-pritam-accused-of-lifting.html?m=1&lt;/ref&gt; ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কুমাৰ ভৱেশে তেওঁৰ ''নাজাবা নাজাবা'' ''মোকে এৰি থৈ'' গানটো অনুমতি অবিহনে ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। Pratidin Time-ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, গানটোৰ মূল সুৰ আৰু সংগীত ব্যৱহাৰ কৰি [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]]ৰ সহায়ত পৰিৱৰ্তিত কথাৰে এটা ভিডিঅ' প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। কুমাৰ ভৱেশে দাবী কৰে যে তেওঁৰ অনুমতি অবিহনে এই সংস্কৰণটো প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল আৰু ভিডিঅ'টো আঁতৰোৱা নহ'লে আইনী পৰামৰ্শ লোৱাৰ কথা কয়।&lt;ref&gt;https://www.pratidintime.com/assam-assembly-election-2026/singer-kumar-bhabesh-alleges-ai-misuse-of-najaba-najaba-song-to-target-congress-11455716&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]]
&lt;references /&gt;
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]]
[[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]]</text>
      <sha1>s31qax9qih5eozyw227jrn093twyg0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/অক্টোবৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত চিত্ৰ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>139853</id>
    <revision>
      <id>648675</id>
      <parentid>640527</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <origin>648675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="s9ebzrmm5mlpqdl5dk61jk6d1ftxdrz" xml:space="preserve">[[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]]
&lt;center&gt;[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ এবিধ পুৰণিকলীয়া নৃত্য। নামনি অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপৰ ভূমিপুত্ৰ 'কৈৱৰ্ত-জালকেওট' জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ মাজত এইয়া গভীৰভাৱে জড়িত হৈ আছে। - ফটোখন তুলিছে সদস্য [[User:Joydeep|জয়দ্বীপচক্ৰৱৰ্তীয়ে]]&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>s9ebzrmm5mlpqdl5dk61jk6d1ftxdrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648677</id>
      <parentid>648675</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[User talk:Nayan j Nath|কথা-বতৰা]])ৰ সম্পাদনাসমূহ [[User:AjayDas|AjayDas]]য়ে কৰা শেষ সংশোধনলৈ ঘূৰাই নিয়া হৈছে ।</comment>
      <origin>640514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="723" sha1="fufozzm1eucxvyan3fpq0o7dtyma3jl" xml:space="preserve">[[File:A detailed side view of a Curcuma longa inflorescence, locally known as Haldhi Phool in Assam, showcasing the delicate yellow blossoms beneath the colorful bracts. 02.jpg|thumb||center|400px]]
&lt;center&gt;অসমত স্থানীয়ভাৱে হালধিৰ ফুল নামেৰে জনাজাত কাৰ্কুমা লংগা পুষ্পপুঞ্জ - সদস্য [[User:AjayDas|অজয় দাসে]] তোলা এই ছবিখনে “ৱিকি লাভছ্ মেডিচিনেল প্লাণ্ট ২০২৬’’ শীৰ্ষক প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰে।&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>fufozzm1eucxvyan3fpq0o7dtyma3jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মহাত্মা গান্ধীৰ উত্তৰাধিকাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139962</id>
    <revision>
      <id>648706</id>
      <parentid>643519</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90623" sha1="os74281u03uyo0l7gvkuyar4ybqg0rl" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
[[মহাত্মা গান্ধী]] (২ অক্টোবৰ ১৮৬৯ – ৩০ জানুৱাৰী ১৯৪৮) [[ভাৰতৰ ইতিহাস]]ৰ এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি আৰু তেওঁ দেশখনৰ সংস্কৃতিত এক উল্লেখযোগ্য উত্তৰাধিকাৰ এৰি থৈ গৈছে। 
[[File:Devi Prasad Roy Chowdhury.jpg|thumb| গান্ধীৰ ভাস্কৰ্যৰ সৈতে ভাৰতীয় ভাস্কৰ্যশিল্পী দেৱী প্ৰসাদ ৰায় চৌধুৰী]]
ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সফল [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ব্যক্তি হিচাপে তেওঁ বিশেষভাৱে পৰিচিত। আধুনিক ভাৰতৰো তেওঁক অন্যতম প্ৰধান ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।{{efn|&lt;ref name=&quot;Vilanilam&quot;&gt;{{cite book |last=Vilanilam |first=J.V. |title=Mass Communication In India: A Sociological Perspective |publisher=SAGE Publications |year=2005 |isbn=978-93-5280-570-9 |url=https://books.google.com/books?id=0oFjDwAAQBAJ |quote=The greatest of all national leaders (and journalists) of the independence movement was Mahatma Gandhi. |page=68 |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163650/https://books.google.com/books?id=0oFjDwAAQBAJ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Parker&quot;&gt;{{cite book |last=Parker |first=Geoffrey |title=The Times Illustrated History of the World |publisher=HarperCollins |year=1995 |isbn=978-0-06-270010-0 |url=https://books.google.com/books?id=Bj0sAQAAIAAJ |quote=The hero of Indian independence from the British, and the greatest figure in decolonization, was Mahatma Gandhi |page=290 |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163654/https://books.google.com/books?id=Bj0sAQAAIAAJ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Douglas&quot;&gt;{{cite book |last=Douglas |first=R. |title=The World War 1939–1945: The Cartoonists' Vision |publisher=Routledge |series=Routledge Library Editions: WW2 |year=2021 |isbn=978-1-000-46048-3 |url=https://books.google.com/books?id=PpJFEAAAQBAJ&amp;pg=PT192 |quote=Mahatma Gandhi was the most influential of all the Indian politicians in the campaign for independence |page=192 |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163648/https://books.google.com/books?id=PpJFEAAAQBAJ&amp;pg=PT192 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Prashad |first1=G. |last2=Nawani |first2=A. |title=Writings on Nehru: Some Reflections on Indian Thoughts and Related Essays |publisher=Northern Book Centre |year=2006 |isbn=978-81-7211-204-2 |url=https://books.google.com/books?id=iXjvbI4ZswIC |quote=Mahatma Gandhi was the greatest absorbant [sic] and the greatest personality of modern India |page=92 |access-date=17 March 2023 |archive-date=20 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220154726/https://books.google.com/books?id=iXjvbI4ZswIC |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Blamberger |first1=G. |last2=Kakar |first2=S. |title=Imaginations of Death and the Beyond in India and Europe |publisher=Springer Nature Singapore |year=2018 |isbn=978-981-10-6707-5 |url=https://books.google.com/books?id=mH1TDwAAQBAJ |quote=Mahatma Gandhi, modern India's greatest icon, elevated his search for moksha above any of his social or political goals, including India's freedom from colonial rule. |page=3 |access-date=17 March 2023 |archive-date=20 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220154357/https://books.google.com/books?id=mH1TDwAAQBAJ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Carson |first=C. |title=The Autobiography of Martin Luther King, Jr. |publisher=Grand Central Publishing |year=2001 |isbn=978-0-7595-2037-0 |url=https://books.google.com/books?id=PTI7AQAAQBAJ |quote=Gandhi is not only the greatest figure in India's history, but his influence is felt in almost every aspect of life and public policy. |page=108 |access-date=17 March 2023 |archive-date=20 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220155912/https://books.google.com/books?id=PTI7AQAAQBAJ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} আমেৰিকান ইতিহাসবিদ ষ্টেনলি উলপাৰ্টে গান্ধীক &quot;ভাৰতৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিপ্লৱী জাতীয়তাবাদী নেতা&quot; আৰু [[বুদ্ধ]]ৰ পাছত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।{{sfnp|Wolpert|2001|pp=32–263}} ১৯৯৯ চনত ''এছিয়াৱিক'' আলোচনীয়ে গান্ধীক &quot;শতিকাৰ এছিয়াবাসী&quot; হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Indira 'woman of millennium', Mahatma 'Asian of century' |website=Tribune India |date=2 December 1999 |url=https://www.tribuneindia.com/1999/99dec02/head2.htm |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163643/https://www.tribuneindia.com/1999/99dec02/head2.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০০০ চনত [[বিবিচি]]ৰ এক সমীক্ষাত তেওঁক সহস্ৰাব্দৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahatma Gandhi 'greatest man' |publisher=[[BBC News]] |date=1 January 2000 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/583427.stm |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163643/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/583427.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mahatma Gandhi Biography&quot;&gt;{{cite web |title=Mahatma Gandhi Biography |url=https://sjsa.maharashtra.gov.in/en/mahatma-gandhi-biography |work=Social Justice &amp; Special Assistance, Government of Maharashtra |access-date=21 December 2021 |archive-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314232130/https://sjsa.maharashtra.gov.in/en/mahatma-gandhi-biography |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== চমু পৰিচয় ==

''[[মহাত্মা]]'' শব্দটো পশ্চিমীয়া দেশসমূহত প্ৰায়ে গান্ধীৰ নামৰ অংশ বুলি ভুল কৰা হয়। প্ৰকৃততে এই শব্দটো [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] ''মহা'' আৰু ''আত্মা'' শব্দৰপৰা আহিছে। ''মহা''ৰ অৰ্থ &quot;মহান&quot; আৰু ''আত্মা''ৰ অৰ্থ &quot;আত্মা।&quot; &lt;ref name=&quot;McGregor19932&quot;&gt;{{cite book |last=McGregor |first=Ronald Stuart |url=https://archive.org/details/oxfordhindiengli00mcgr_0 |title=The Oxford Hindi-English Dictionary |publisher=Oxford University Press |year=1993 |isbn=978-0-19-864339-5 |page=[https://archive.org/details/oxfordhindiengli00mcgr_0/page/799 799] |access-date=31 August 2013 |url-access=registration | quote=''mahā-'' (S. 'great, mighty, large, ..., eminent') + ''Ātman (Hinduism)'' (S. ''''1.''' soul, spirit; the self, the individual; the mind, the heart; ''2.'' the ultimate being.'): 'high-souled, of noble nature; a noble or venerable man.'}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|Gandhi|2008|p=[https://books.google.com/books?id=FauJL7LKXmkC&amp;pg=PA172 172]|ps=. &quot;...Kasturba would accompany Gandhi on his departure from [[Cape Town]] for [[England]] in July 1914 ''en route'' to India. ... In different South African towns (Pretoria, Cape Town, Bloemfontein, Johannesburg, and the KwaZulu-Natal cities of Durban and [[Verulam, KwaZulu-Natal|Verulam]]), the struggle's martyrs were honoured and the Gandhi's bade farewell. Addresses in [[Durban]] and Verulam referred to Gandhi as a 'Mahatma', 'great soul'. He was seen as a great soul because he had taken up the poor's cause. The whites too said good things about Gandhi, who predicted a future for the Empire if it respected justice.&quot;}} ১৯১৪ চনৰ জুলাই মাহত ডাৰবানৰ টাউন হলত অনুষ্ঠিত বিদায়ী সভাত তেওঁক ৰাজহুৱাভাৱে &quot;মহাত্মা&quot; সন্মানসূচক উপাধি প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite book|title=India-China Relations |author=Charan Shandilya|publisher=Pt. Sunderlal Institute of Asian Studies|page=187}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Mahatma Gandhi: A Chronology|year=1971|url=https://books.google.com/books?id=4MgBAAAAMAAJ|publisher=[[Ministry of Information and Broadcasting (India)]]|page=60|access-date=17 March 2023|archive-date=17 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163647/https://books.google.com/books?id=4MgBAAAAMAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ১৯১৫ চনৰ ভিতৰত [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ| ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে]] তেওঁক এই উপাধিৰে সম্বোধন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়।&lt;ref name=&quot;Tagore1998&quot;&gt;{{cite book |last=Tagore |first=Rabindranath |editor=Dutta, Krishna |others=Robinson, Andrew |title=Rabindranath Tagore: an anthology |year=1998 |publisher=Macmillan |isbn=978-0-312-20079-4 |page=2}}&lt;/ref&gt;{{efn|The earliest record of usage, however, is in a private letter from [[Pranjivan Mehta]] to [[Gopal Krishna Gokhale]] dated 1909.&lt;ref&gt;{{harvp|Guha|2013a|pp=362, 662}}. &quot;During my last trip to Europe I saw a great deal of Mr Gandhi. From year to year (I have known him intimately for over twenty years) I have found him getting more and more selfless. He is now leading almost an ascetic sort of life – not the life of an ordinary ascetic that we usually see but that of a great Mahatma and the one idea that engrosses his mind is his motherland.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pranjivan Mehta to G. K. Gokhale, dated Rangoon, 8 November 1909, File No. 4, Servants of India Society Papers, NMML.&lt;/ref&gt;}} অৱশ্যে গান্ধীয়ে তেওঁৰ আত্মজীৱনীত লিখিছিল যে তেওঁ এই উপাধিটোক কেতিয়াও বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া নাছিল আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁ প্ৰায়ে বেদনাও অনুভৱ কৰিছিল।{{sfnp|Gandhi|1990a|p=viii}}&lt;ref&gt;Basu Majumdar, A. K. (1993), ''Rabindranath Tagore: The Poet of India'', Indus Publishing, {{ISBN|81-85182-92-2}}, p. 83: &quot;When Gandhi returned to India, Rabindranath's eldest brother Dwijendranath, was perhaps the first to address him as Mahatma. Rabindranath followed suit and then the whole of India called him Mahatma Gandhi.&quot;&lt;/ref&gt;{{sfnp|Ghose|1991|p=[https://books.google.com/books?id=5l0BPnxN1h8C&amp;pg=PA158 158] |ps=. &quot;So Tagore differed from many of Gandhi's ideas, but yet he had great regard for him and Tagore was perhaps the first important Indian who called Gandhi a Mahatma. But in 1921 when Gandhi was asked whether he was really a Mahatma Gandhi replied that he did not feel like one, and that, in any event, he could not define a Mahatma for he had never met any.&quot;}}

[[File:Mahatma Gandhi, 4c &amp; 8c,1961 issues.jpg|thumb|right |upright=1.5|১৯৬১ চনত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ চৰকাৰে মহাত্মা গান্ধীৰ সন্মানত দুখন স্মাৰক ডাকটিকট প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Champion of Liberty Issue |publisher=Smithsonian National Postal Museum |accessdate=25 December 2023 |url=https://postalmuseum.si.edu/object/npm_1980.2493.5370 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230840/https://postalmuseum.si.edu/object/npm_1980.2493.5370 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]

ভাৰতৰ অসংখ্য পথ, ৰাস্তা আৰু অঞ্চলৰ নাম গান্ধীৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত এম. জি. ৰোড ( [[মুম্বাই]], [[বাংগালোৰ]], [[কলকাতা]], [[লক্ষ্ণৌ]], [[কানপুৰ]], [[গেংটক]] আৰু [[ইন্দোৰ]] আদি বহু ভাৰতীয় চহৰৰ প্ৰধান পথ), [[গান্ধী বজাৰ]] (ছিয়নৰ ওচৰত, মুম্বাই) আৰু [[গান্ধীনগৰ]] (গান্ধীৰ জন্মস্থান [[গুজৰাট]] ৰাজ্যৰ ৰাজধানী) উল্লেখযোগ্য।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Guha|first1=Ramachandra |title=India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy|year=2007|publisher=Ecco Press |location=Delhi|isbn=978-0-06-019881-7 |url=https://archive.org/details/indiaaftergandhi00guha}}&lt;/ref&gt;

২০০৮ চনলৈকে ১৫০খনতকৈও অধিক দেশে গান্ধীৰ প্ৰতিচ্ছবিযুক্ত ডাকটিকট প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;India 2008&quot;&gt;{{cite web |agency=Press Trust of India |title=Stamps on Mahatma Gandhi in 150 countries |website=India Today |date=2 October 2008 |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/stamps-on-mahatma-gandhi-in-150-countries-30857-2008-10-02 |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163643/https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/stamps-on-mahatma-gandhi-in-150-countries-30857-2008-10-02 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [[তুৰস্ক]], [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]], [[ৰাছিয়া]], [[ইৰান]], [[উজবেকিস্তান]] আৰু [[পেলেষ্টাইন]]কে ধৰি প্ৰায় ৮৭খন দেশে গান্ধীৰ জন্মৰ ১৫০ বছৰ পূৰ্তি উপলক্ষ্য্যে স্মাৰক ডাকটিকট প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Palestine, Turkey and Uzbekistan Issue Commemorative Gandhi Stamps |website=The Wire |date=2 October 2019 |url=https://thewire.in/world/palestine-turkey-uzbekistan-commemorative-gandhi-stamps |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163647/https://thewire.in/world/palestine-turkey-uzbekistan-commemorative-gandhi-stamps |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://en.irna.ir/news/83501059/Memorial-stamp-marking-Mahatma-Gandhi-unveiled-in-Iran |title=Memorial stamp marking Mahatma Gandhi unveiled in Iran |date=2 October 2019 |publisher=[[Islamic Republic News Agency]] |access-date=5 June 2023 |archive-date=17 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163649/https://en.irna.ir/news/83501059/Memorial-stamp-marking-Mahatma-Gandhi-unveiled-in-Iran |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Yojana October 2020 (English) (Special Edition): A Development Monthly |page=70 |publisher=Public Division}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Chaudhury |first=Dipanjan Roy |title=Russia marks 150th year of Mahatma Gandhi with series of events |website=The Economic Times |date=2 October 2019 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/russia-marks-150th-year-of-mahatma-gandhi-with-series-of-events/articleshow/71403404.cms |access-date=17 March 2023 |archive-date=17 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317163647/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/russia-marks-150th-year-of-mahatma-gandhi-with-series-of-events/articleshow/71403404.cms |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[File:Statue of M.K. Gandhi with plinth, Roma Street Parkland, Brisbane, 2024.jpg|thumb|upright|অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ব্ৰিছবেনৰ ৰোমা ষ্ট্ৰীট পাৰ্কলেণ্ডত গান্ধীৰ মূৰ্তি]]

২০১৪ চনত ব্ৰিছবেনৰ ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়ে গান্ধীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপনৰ উদ্যোগ লৈছিল। [[ৰাম ভি. সূতাৰ]] আৰু অনিল সূতাৰে ৰোমা ষ্ট্ৰীট পাৰ্কলেণ্ডত মূৰ্তিটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Moore |first=Tony |date=16 November 2014 |title=Indian PM Narendra Modi unveils Gandhi statue |url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/indian-pm-narendra-modi-unveils-gandhi-statue-20141116-11nwf9.html |access-date=7 April 2024 |website=Brisbane Times |language=en |archive-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122082916/https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/indian-pm-narendra-modi-unveils-gandhi-statue-20141116-11nwf9.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mohandas Karamchand (Mahatma) Gandhi |url=https://www.monumentaustralia.org/themes/people/foreigners/display/104400-mohandas-karamchand-mahatma-gandhi |access-date=7 April 2024 |website=Monument Australia |archive-date=7 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240407131416/https://www.monumentaustralia.org.au/themes/people/foreigners/display/104400-mohandas-karamchand-mahatma-gandhi |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে]] মূৰ্তিটো উন্মোচন কৰিছিল। 

ফ্ল'ৰা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত ১২০৪৬১ গান্ধী নামৰ গ্ৰহাণুটোৰ নাম ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত গান্ধীৰ সন্মানত ৰখা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2020/MPC_20200924.pdf|title=The Minor Planet Circular 125471|date=24 September 2020|pages=939|publisher=Minor Planet Center|access-date=29 March 2024|archive-date=1 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001011306/https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2020/MPC_20200924.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আস্তানাত কাজাখস্তানৰ ৰক্ষকসকলৰ স্মৃতিসৌধৰ বিপৰীতে নাও চলোৱা খালৰ পাৰৰ এটা স্থানত গান্ধীৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jjtv.kz/en/news/society/24948-statue-of-mahatma-gandhi-erected-in-astana |title=Statue of Mahatma Gandhi erected in Astana |website=jjtv.kz |date=14 October 2022 |access-date=8 November 2022 |archive-date=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108045833/https://jjtv.kz/en/news/society/24948-statue-of-mahatma-gandhi-erected-in-astana |url-status=live |author1=Айжан |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221108045833/https://jjtv.kz/en/news/society/24948-statue-of-mahatma-gandhi-erected-in-astana |archivedate=8 November 2022 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

২০২২ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ [[নিউয়ৰ্ক|নিউয়ৰ্কস্থিত]] মুখ্য কাৰ্যালয়ত গান্ধীৰ এটা আৱক্ষ মূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সচিব প্ৰধান [[এণ্টনিও গুটেৰেছ|এণ্টনিও গুটেৰেছে]] গান্ধীক &quot;শান্তিপূৰ্ণ সহাৱস্থানৰ আপোচহীন সমৰ্থক&quot; বুলি অভিহিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahatma Gandhi's bust at UN, a reminder of values he upheld: UN Chief |website=Business Standard News |date=15 December 2022 |url=https://www.business-standard.com/article/international/mahatma-gandhi-s-bust-at-un-a-reminder-of-values-he-upheld-un-chief-122121500167_1.html |access-date=11 January 2023 |archive-date=26 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013414/https://www.business-standard.com/article/international/mahatma-gandhi-s-bust-at-un-a-reminder-of-values-he-upheld-un-chief-122121500167_1.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনৰ ১১ এপ্ৰিলত এংলো-বোয়াৰ যুদ্ধ সংগ্ৰহালয়ে ব্লুমফণ্টেইন, [[দক্ষিণ আফ্ৰিকা]]ত ''Caught in the Crossfire: Indian Involvement in the South African War'' নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ মুকলি কৰে আৰু গান্ধীৰ এটা আৱক্ষ মূৰ্তি উন্মোচন কৰে। ব্ৰিটিছ আৰু বোয়াৰসকলৰ মাজত সংঘটিত দ্বিতীয় বোয়াৰ যুদ্ধৰ সময়ত সংঘাতৰ মাজত আবদ্ধ হৈ পৰা ভাৰতীয় লোক—সৈনিক, ষ্ট্ৰেচাৰ-বাহক আৰু সাধাৰণ নাগৰিক—সকলৰ ভূমিকাক স্বীকৃতি দিয়াৰ বাবে সংগ্ৰহালয়টোৱে গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপসমূহৰ অংশ হিচাপে এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 April 2025 |title=Forgotten Indian sacrifices in SA War brought to light |url=https://witness.co.za/news/2025/04/14/forgotten-indian-sacrifices-in-sa-war-brought-to-light/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email |access-date=22 April 2025 |website=The Witness (newspaper)}}&lt;/ref&gt;

== অনুগামী আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰভাৱ ==

গান্ধীয়ে বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ নেতা আৰু ৰাজনৈতিক আন্দোলনক প্ৰভাবিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Stein20102&quot;&gt;{{cite book |last=Stein |first=Burton |title=A History of India |pages=289– |year=2010 |publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-2351-1 |url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=GBS.PA289 |quote=Gandhi was the leading genius of the later, and ultimately successful, campaign for India's independence. |author-link=Burton Stein |access-date=21 July 2019|archive-date=21 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230721074132/https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=GBS.PA289 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ নাগৰিক অধিকাৰ আন্দোলনৰ নেতা [[মাৰ্টিন লুথাৰ কিং জুনিয়ৰ]], জেমছ ল'ছন আৰু জেমছ বিভেলে অহিংসাৰ বিষয়ে নিজৰ তত্ত্ব বিকশিত কৰোঁতে গান্ধীৰ লেখাৰপৰা প্ৰেৰণা লৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/kings_trip_to_india/ |title=King's Trip to India |publisher=Mlk-kpp01.stanford.edu |access-date=24 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321002316/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/kings_trip_to_india/|archive-date=21 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Sidner, Sara |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/17/king.anniversaryvisit/index.html |title=King moved, as father was, on trip to Gandhi's memorial |publisher=CNN |date=17 February 2009 |access-date=24 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414101902/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/02/17/king.anniversaryvisit/index.html |archive-date=14 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=D'Souza, Placido P. |url=http://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/COMMEMORATING-MARTIN-LUTHER-KING-JR-Gandhi-s-2640319.php |title=Commemorating Martin Luther King Jr.: Gandhi's influence on King |work=[[San Francisco Chronicle]] |date=20 January 2003 |access-date=24 January 2012 |archive-date=18 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118040508/http://www.sfgate.com/opinion/openforum/article/COMMEMORATING-MARTIN-LUTHER-KING-JR-Gandhi-s-2640319.php |url-status=live}}&lt;/ref&gt; কিংয়ে কৈছিল, &quot;খ্ৰীষ্টই আমাক লক্ষ্য দিছিল আৰু মহাত্মা গান্ধীয়ে পদ্ধতি দিছিল।&quot; &lt;ref name=&quot;Tougas2011&quot;&gt;{{cite book |last=Tougas |first=Shelley |title=Birmingham 1963: How a Photograph Rallied Civil Rights Support |url=https://books.google.com/books?id=zzWQKHKcrOMC&amp;pg=PT12 |access-date=24 January 2012 |year=2011 |publisher=Capstone Press |isbn=978-0-7565-4398-3 |page=12 |archive-date=29 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329134209/https://books.google.com/books?id=zzWQKHKcrOMC&amp;pg=PT12#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt; কিংয়ে কেতিয়াবা গান্ধীক &quot;the little brown saint&quot; বুলিও উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cone |first=James |title=Martin &amp; Malcolm &amp; America: A Dream Or a Nightmare |year=1992 |publisher=Orbis Books |isbn=0-88344-824-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/martinmalcolmame00jame}}&lt;/ref&gt; বৰ্ণবৈষম্যবিৰোধী কৰ্মী আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[নেলছন মেণ্ডেলা]]ও গান্ধীৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Mandela-2000&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Mandela|first=Nelson|date=31 December 1999|title=The Sacred Warrior|language=en-US|magazine=Time|url=https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993025,00.html|access-date=20 February 2023|issn=0040-781X|archive-date=7 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307161503/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993025,00.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230307161503/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993025,00.html|archivedate=7 March 2023|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; আনসকলৰ ভিতৰত ষ্টিভ বিকো, ভাচলাভ হাভেল আৰু [[আং চান চ্যু কি]]ও আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mzv.cz/newdelhi/en/pr/commemorative_soiree_relevance_of_vaclav.html|title=Commemorative Soirée: Relevance of Václav Havel Today|publisher=Embassy of the Czech Republic in Delhi|access-date=4 February 2022|archive-date=4 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204160106/https://www.mzv.cz/newdelhi/en/pr/commemorative_soiree_relevance_of_vaclav.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Rubina|last=Sethi|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040222/spectrum/book1.htm |title=An alternative Gandhi |work=The Tribune (Chandigarh)|location=India |date=22 February 2004 |access-date=12 March 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514084050/http://www.tribuneindia.com/2004/20040222/spectrum/book1.htm |archive-date=14 May 2009 }}&lt;/ref&gt;

{| style=&quot;margin:auto&quot;
| [[File:Mahatmagandhi.jpg|thumb|[[কানাডা]]ৰ টৰণ্টোস্থিত য়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়ত গান্ধীৰ আৱক্ষ মূৰ্তি]]
| [[File:Madrid - Plaza Joan Miró, Monumento a Mohandas K. Gandhi 2.jpg|thumb|স্পেইনৰ [[মাদ্ৰিদ]]ত গান্ধীৰ মূৰ্তি|175x175px]]
| [[File:Gandhi Commons.jpg|thumb|ব্ৰাজিলৰ ছাও পাওলোৰ প্ৰাচা তুলিঅ' ফন্তৌৰাত গান্ধী|178x178px]]
|[[File:Mahatma Gandhi bust in Hiroshima City.jpg|alt=জাপানৰ হিৰোছিমা চহৰত মহাত্মা গান্ধীৰ আৱক্ষ মূৰ্তি|thumb|238x238px|জাপানৰ হিৰোছিমা চহৰত মহাত্মা গান্ধীৰ আৱক্ষ মূৰ্তি]]
|}

তেওঁৰ জীৱনৰ প্ৰাৰম্ভিক কালত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[নেলছন মেণ্ডেলা]] গান্ধীৰ অহিংস প্ৰতিৰোধৰ দৰ্শনৰ অনুগামী আছিল।&lt;ref name=&quot;Mandela-2000&quot; /&gt; ভানা আৰু ভাহেদে এই ঘটনাসমূহৰ বিষয়ে লিখিছিল যে &quot;গান্ধীয়ে শ্বেতাংগ শাসনৰ অৱসান ঘটাবলৈ চেষ্টা কৰা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ কৰ্মীসকলক প্ৰেৰণা যোগাইছিল। এই উত্তৰাধিকাৰে তেওঁক নেলছন মেণ্ডেলাৰ সৈতে সংযোগ কৰে... এক অৰ্থত, মেণ্ডেলাই গান্ধীয়ে আৰম্ভ কৰা কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।&quot; &lt;ref name=&quot;BhanaVahed2005&quot;&gt;{{cite book|last1=Bhana|first1=Surendra|last2=Vahed|first2=Goolam H.|title=The Making of a Political Reformer: Gandhi in South Africa, 1893–1914|url=https://books.google.com/books?id=fF9uAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Manohar|isbn=978-81-7304-612-4|pages=44–45, 149}}&lt;/ref&gt;

গান্ধীৰ জীৱন আৰু শিক্ষাই বহু লোকক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে গান্ধীক নিজৰ গুৰু বুলি উল্লেখ কৰিছিল অথবা তেওঁৰ চিন্তাধাৰা প্ৰচাৰৰ বাবে নিজৰ জীৱন উৎসৰ্গ কৰিছিল। ইউৰোপত ৰোমা ৰোলাঁই ১৯২৪ চনত প্ৰকাশিত ''মহাত্মা গান্ধী'' নামৰ গ্ৰন্থখনত গান্ধীৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি আছিল। ব্ৰাজিলীয় নৈৰাজ্যবাদী আৰু নাৰীবাদী মাৰিয়া লাচেৰ্দা দে মউৰাই শান্তিবাদৰ ওপৰত লিখা তেওঁৰ ৰচনাত গান্ধীৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। ১৯৩১ চনত পদাৰ্থবিজ্ঞানী [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন| এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনে]] গান্ধীৰ সৈতে চিঠি বিনিময় কৰিছিল আৰু গান্ধীৰ বিষয়ে লিখা এখন চিঠিত তেওঁক &quot;ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে আদৰ্শ&quot; বুলি অভিহিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Albano-Müller&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gandhiserve.org/streams/einstein.html |title=Einstein on Gandhi (Einstein's letter to Gandhi – Courtesy:Saraswati Albano-Müller &amp; Notes by Einstein on Gandhi – Source: The Hebrew University of Jerusalem) |publisher=Gandhiserve.org |date=18 October 1931 |access-date=24 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117104005/http://www.gandhiserve.org/streams/einstein.html |archive-date=17 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117104005/http://www.gandhiserve.org/streams/einstein.html |archivedate=17 January 2012 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; আইনষ্টাইনে গান্ধীৰ বিষয়ে কৈছিল:

&lt;blockquote&gt;ৰাজনৈতিক ইতিহাসত মহাত্মা গান্ধীৰ জীৱনৰ কৃতিত্ব অনন্য। তেওঁ নিপীড়িত এখন দেশৰ মুক্তি সংগ্ৰামৰ বাবে সম্পূৰ্ণ নতুন আৰু মানৱীয় এক পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰিছিল আৰু অসীম শক্তি আৰু নিষ্ঠাৰে সেই পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰিছিল। সমগ্ৰ সভ্য বিশ্বৰ সচেতনভাৱে চিন্তা কৰা মানুহৰ ওপৰত তেওঁৰ নৈতিক প্ৰভাব হয়তো আমাৰ সময়ত যিমান দেখা যায় তাতকৈ বহু বেছি স্থায়ী হ'ব। কাৰণ কেৱল সেইসকল ৰাষ্ট্ৰনেতাৰ কামেই স্থায়ী হ'ব, যিসকলে নিজৰ উদাহৰণ আৰু শিক্ষামূলক কাৰ্যৰ জৰিয়তে নিজৰ জনসাধাৰণৰ নৈতিক শক্তিক জাগ্ৰত আৰু শক্তিশালী কৰে। এনে এজন আলোকিত সমসাময়িক ব্যক্তিক ভাগ্যই আমাক উপহাৰ দিয়াৰ বাবে আমি সকলোৱে আনন্দিত আৰু কৃতজ্ঞ হ'ব পাৰোঁ। ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই হয়তো বিশ্বাস কৰিবলৈও টান পাব যে এনে এজন ব্যক্তি সঁচাকৈয়ে মাংস আৰু তেজৰ শৰীৰেৰে এই পৃথিৱীত বিচৰণ কৰিছিল।&lt;/blockquote&gt;

ফাৰাহ ওমৰ নামৰ ছ'মালিলেণ্ডৰ এগৰাকী ৰাজনৈতিক কৰ্মীয়ে ১৯৩০ চনত ভাৰত ভ্ৰমণ কৰিছিল। তাত তেওঁ গান্ধীক লগ পাইছিল আৰু গান্ধীৰ অহিংস দৰ্শনৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। পিছত তেওঁ ব্ৰিটিছ ছ'মালিলেণ্ডত নিজৰ আন্দোলনত সেই দৰ্শন গ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|last=Uwechue|first=Raph|url=https://books.google.com/books?id=zTlyAAAAMAAJ|title=Makers of Modern Africa: Profiles in History|date=1981|publisher=Published by Africa Journal Ltd. for Africa Books Ltd.|isbn=978-0-903274-14-2|access-date=5 September 2021|archive-date=29 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240329134139/https://books.google.com/books?id=zTlyAAAAMAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

লাঞ্জা দেল ভাষ্টো ১৯৩৬ চনত গান্ধীৰ সৈতে থাকিবলৈ ভাৰতলৈ আহিছিল। পিছত তেওঁ ইউৰোপলৈ উভতি গৈ গান্ধীৰ দৰ্শন প্ৰচাৰ কৰে আৰু ১৯৪৮ চনত গান্ধীৰ আশ্ৰমৰ আৰ্হিত আৰ্ক সম্প্ৰদায় প্ৰতিষ্ঠা কৰে। &quot;[[মীৰাবেন]]&quot; নামেৰেও জনাজাত মেডেলিন স্লেড এগৰাকী ব্ৰিটিছ নৌসেনা বিষয়াৰ কন্যা আছিল আৰু তেওঁ প্ৰাপ্তবয়স্ক জীৱনৰ বৃহৎ অংশ ভাৰতত গান্ধীৰ অনুগামী হিচাপে কটাইছিল।&lt;ref name=&quot;Dhupelia-Mesthrie2005&quot;&gt;{{cite book|last=Dhupelia-Mesthrie|first=Uma|title=Gandhi's prisoner?: the life of Gandhi's son Manilal|url=https://books.google.com/books?id=hCR0AJx-9pwC&amp;pg=PA293|access-date=26 January 2012|year=2005|publisher=Permanent Black|isbn=978-81-7824-116-6|page=293|archive-date=29 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240329134332/https://books.google.com/books?id=hCR0AJx-9pwC&amp;pg=PA293|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=In the company of Bapu|url=http://www.telegraphindia.com/1041003/asp/look/story_3824566.asp|date=3 October 2004|work=The Telegraph (Calcutta)|access-date=26 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120208170605/http://www.telegraphindia.com/1041003/asp/look/story_3824566.asp|archive-date=8 February 2012}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ উপৰি ব্ৰিটিছ সংগীতজ্ঞ জন লেননে অহিংসাৰ বিষয়ে নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰোঁতে গান্ধীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Rolling Stone&quot;&gt;{{cite magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20070528225215/http://www.rollingstone.com/news/story/8898300/lennon_lives_forever |url=https://www.rollingstone.com/news/story/8898300/lennon_lives_forever |archive-date=28 May 2007 |title=Lennon Lives Forever |author=Gilmore, Mikal |date=5 December 2005 |magazine=Rolling Stone |access-date=24 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070528225215/http://www.rollingstone.com/news/story/8898300/lennon_lives_forever |archivedate=28 May 2007 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ২০০৭ চনত আমেৰিকাৰ প্ৰাক্তন উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু পৰিৱেশকৰ্মী এল গোৰে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে দিয়া এটা ভাষণত গান্ধীৰ ''সত্যাগ্ৰহ''ৰ ধাৰণাৰ আশ্ৰয় লৈছিল।&lt;ref name=&quot;Al Gore&quot;&gt;{{cite news |last1=Applebome |first1=Peter |title=Applying Gandhi's Ideas to Climate Change |url=https://www.nytimes.com/2008/03/30/nyregion/30towns.html |access-date=2 December 2021 |work=The New York Times |date=30 March 2008 |quote=Al Gore cited both Gandhi and Abraham Lincoln in a speech on climate change in 2007. He noted Gandhi's sense of satyagraha ... |archive-date=2 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202130853/https://www.nytimes.com/2008/03/30/nyregion/30towns.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; আমেৰিকাৰ ৪৪সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰপতি [[বাৰাক ওবামা]]ই ২০০৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কৈছিল যে তেওঁৰ আটাইতকৈ বেছি প্ৰেৰণা যোগোৱা ব্যক্তি গান্ধী। &quot;জীৱিত বা মৃত কোন এজন ব্যক্তিৰ সৈতে আপুনি আহাৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাছি ল'ব?&quot;—এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰত তেওঁ এই কথা কৈছিল। ওবামাই লগতে কৈছিল, &quot;তেওঁ এনেকুৱা এজন ব্যক্তি যাৰপৰা মই বহুত প্ৰেৰণা লাভ কৰোঁ। তেওঁ অহিংসাৰ বাৰ্তাৰে ড° কিংক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। তেওঁ শেষত বহুত কাম কৰিছিল আৰু কেৱল নিজৰ নৈতিক শক্তিৰ জৰিয়তে পৃথিৱীখন সলনি কৰিছিল।&quot; &lt;ref name=&quot;Wakefield&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna32723625 |title=Obama steers clear of politics in school pep talk |agency=Associated Press |date=8 September 2009 |publisher=MSNBC |access-date=24 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004223415/http://www.nbcnews.com/id/32723625/ns/politics-white_house/t/obama-steers-clear-of-politics-school-pep-talk/ |archive-date=4 October 2013 }}&lt;/ref&gt;

''টাইম'' আলোচনীয়ে [[টেনজিং গিয়াত্‍ ছো|১৪সংখ্যক দালাই লামা]], লেখ ভালেছা, [[মাৰ্টিন লুথাৰ কিং জুনিয়ৰ]], চিজাৰ চাভেজ, [[আং চান চ্যু কি]], বেনিগনো একুইনো জুনিয়ৰ, ডেছমণ্ড টুটু আৰু [[নেলছন মেণ্ডেলা]]ক &quot;গান্ধীৰ সন্তান&quot; আৰু অহিংসাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ আধ্যাত্মিক উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;TimeTCOG&quot;&gt;{{cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,993026,00.html|title=The Children of Gandhi|date=31 December 1999|magazine=Time|format=excerpt|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013134/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C993026%2C00.html|archive-date=5 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013134/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C993026%2C00.html|archivedate=5 October 2013|access-date=3 October 2026|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; আমেৰিকাৰ টেক্সাছ ৰাজ্যৰ হিউষ্টনত থকা ভাৰতীয় মূলৰ লোকৰ এটা অঞ্চলৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে মহাত্মা গান্ধী জিলা ৰখা হৈছে।&lt;ref name=&quot;MorenoCelebrates&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.chron.com/news/houston-texas/article/Houston-community-celebrates-district-named-for-1613050.php |title=Houston community celebrates district named for Gandhi |author=Moreno, Jenalia |date=16 January 2010 |work=Houston Chronicle |access-date=24 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411062824/http://www.chron.com/news/houston-texas/article/Houston-community-celebrates-district-named-for-1613050.php |archive-date=11 April 2015 }}&lt;/ref&gt;

গান্ধীৰ চিন্তাধাৰাই ২০শ শতিকাৰ দৰ্শনত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছিল। ৰোমা ৰোলাঁ আৰু মাৰ্টিন বুবাৰৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কৰপৰা এই প্ৰভাৱৰ এটা ধাৰা আৰম্ভ হৈছিল। জ্যাঁ-লুক নান্সিয়ে কৈছিল যে ফৰাচী দাৰ্শনিক মৰিছ ব্লাঁশ্বোৱে &quot;ইউৰোপীয় আধ্যাত্মিকতা&quot;ৰ দৃষ্টিকোণৰপৰা গান্ধীৰ চিন্তাৰ সমালোচনামূলক অধ্যয়ন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Bloomsbury Publishing&quot;&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=4MB2DwAAQBAJ&amp;q=blanchot |title=Gandhi and Philosophy: On Theological Anti-Politics |first1=Shaj |last1=Mohan |first2=Divya |last2=Dwivedi |first3=Jean-Luc |last3=Nancy |year=2018 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4742-2173-3 |access-date=29 March 2024 |archive-date=29 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329134142/https://books.google.com/books?id=4MB2DwAAQBAJ&amp;q=blanchot#v=snippet&amp;q=blanchot&amp;f=false |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ পিছত হান্না আৰেণ্ট, এতিয়েন বালিবাৰ আৰু স্লাভয় জিজেককে ধৰি দাৰ্শনিকসকলে ৰাজনীতিত নৈতিকতা আলোচনা কৰোঁতে গান্ধীক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰসংগ হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল। আমেৰিকান ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী জিন শ্বাৰ্পে গান্ধীৰ চিন্তাধাৰাৰ গুৰুত্ব আৰু অহিংস সামাজিক পৰিৱৰ্তন সৃষ্টিৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰয়োগৰ বিষয়ে ''গান্ধী এজন ৰাজনৈতিক কৌশলবিদ হিচাপে'' নামৰ এখন বিশ্লেষণাত্মক গ্ৰন্থ লিখিছিল। শেহতীয়াকৈ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে গান্ধীৰ মতামত পৰিৱেশ দৰ্শন আৰু প্ৰযুক্তিৰ দৰ্শনৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠিছে।&lt;ref name=&quot;Bloomsbury Publishing&quot; /&gt;

== গান্ধীক স্মৰণ কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দিৱসসমূহ ==

২০০৭ চনত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সাধাৰণ সভাই গান্ধীৰ জন্মদিন ২ অক্টোবৰক &quot;[[আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অহিংসা দিৱস]]&quot; হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;UN declares 2 October, Gandhi's birthday, as International Day of Nonviolence&quot;&gt;{{cite web|title=UN declares 2 October, Gandhi's birthday, as International Day of Nonviolence|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&amp;Cr=non&amp;Cr1=violence|publisher=UN News Centre|access-date=2 April 2012|date=15 June 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120123011319/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&amp;Cr=non&amp;Cr1=violence|archive-date=23 January 2012 }}&lt;/ref&gt; ১৯৪৮ চনতেই [[ইউনেস্কো]]ই প্ৰথমে ইয়াক বিদ্যালয়সমূহৰ অহিংসা আৰু শান্তি দিৱস হিচাপে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;cartadelapaz&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cartadelapaz.org/portal_cp/anoticies_detall.php?id=682 |title=School Day of Nonviolence And Peace |date=30 January 2009 |work=Letter of Peace addressed to the UN |publisher=cartadelapaz.org |access-date=9 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101164628/http://www.cartadelapaz.org/portal_cp/anoticies_detall.php?id=682 |archive-date=1 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111101164628/http://www.cartadelapaz.org/portal_cp/anoticies_detall.php?id=682 |archivedate=1 November 2011 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; বহু দেশৰ বিদ্যালয়ত ৩০ জানুৱাৰী বিদ্যালয় অহিংসা আৰু শান্তি দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;DENIP&quot;&gt;{{cite web |url=http://denip.webcindario.com/denip.english.html |title=DENIP: School Day of Nonviolence and Peace |author=Eulogio Díaz del Corral |date=31 January 1983 |work=DENIP |publisher=denip.webcindario.com |access-date=30 January 2012 |language=es |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227082217/http://denip.webcindario.com/denip.english.html |archive-date=27 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081118/http://denip.webcindario.com/denip.english.html |archivedate=26 December 2018 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; দক্ষিণ গোলাৰ্ধৰ বিদ্যালয় বৰ্ষপঞ্জী অনুসৰণ কৰা দেশসমূহত এই দিৱস ৩০ মাৰ্চত পালন কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;DENIP&quot; /&gt;

== বঁটা আৰু স্বীকৃতি ==

''[[টাইম (আলোচনী)|টাইম]]'' আলোচনীয়ে ১৯৩০ চনত গান্ধীক বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Mahatma Gandhi Biography&quot;/&gt; একেখন আলোচনীৰ ১৯৯৯ চনৰ শতিকাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিসকলৰ তালিকাত গান্ধী [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন]]ৰ পাছত দ্বিতীয় স্থানত আছিল। আইনষ্টাইনে গান্ধীক &quot;আমাৰ যুগৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ব্যক্তি&quot; বুলি অভিহিত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Clark |first=Ronald |url=https://books.google.com/books?id=gchgl_XLqI0C&amp;dq=%22greatest+man+of+our+age%22+gandhi+einstein&amp;pg=PT862 |title=Einstein: The Life and Times |date=2011 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-4482-0270-6 |page=}}&lt;/ref&gt; নাগপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ে ১৯৩৭ চনত তেওঁক এল.এল.ডি. উপাধি প্ৰদান কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_006_06_0311_0316_0.pdf |title=University and Educational Intelligence |journal=Current Science |volume=6 |issue=6 |page=314 |date=December 1937 |access-date=15 July 2018 |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716025131/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_006_06_0311_0316_0.pdf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716025131/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_006_06_0311_0316_0.pdf |archivedate=16 July 2018 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] সমাজকৰ্মী, বিশ্বনেতা আৰু নাগৰিকসকলক প্ৰতি বছৰে [[গান্ধী শান্তি বঁটা]] প্ৰদান কৰে। বৰ্ণবৈষম্য আৰু পৃথকীকৰণ দূৰ কৰাৰ বাবে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সংগ্ৰামৰ নেতা [[নেলছন মেণ্ডেলা]] এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য অনাভাৰতীয় ব্যক্তিসকলৰ অন্যতম। ২০০৩ চনত গান্ধীক মৰণোত্তৰভাৱে বিশ্ব শান্তি বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;livinghumanity&quot;&gt;{{cite web| title=Peace Laureates – livinghumanity| publisher=LivingHumanity| url=https://livinghumanity.org/peace-laureates/| access-date=24 March 2024| archive-date=21 March 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240321104237/https://livinghumanity.org/peace-laureates/| url-status=live}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ দুবছৰৰ পাছত তেওঁক মৰণোত্তৰভাৱে অ'. আৰ. টাম্বোৰ সংগীসকলৰ সন্মান প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Burger 2002 p.&quot;&gt;{{cite book | last=Burger | first=D. | title=South Africa Yearbook 2002/03 | publisher=Government Communication and Information System | year=2002 | isbn=978-1-919855-14-1 | url=https://books.google.com/books?id=hfRCpvoGtwgC | page=99 | access-date=24 March 2024 | archive-date=24 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240324121451/https://books.google.com/books?id=hfRCpvoGtwgC | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ২০১১ চনত গান্ধী ''টাইম''ৰ সৰ্বকালৰ ২৫জন ৰাজনৈতিক প্ৰতীকৰ তালিকাৰ শীৰ্ষত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |date=4 February 2011 |title=Top 25 Political Icons |url=https://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2046285_2045996_2045906,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228045051/http://content.time.com/time/specials/packages/article/0%2C28804%2C2046285_2045996_2045906,00.html |archive-date=28 December 2013 |access-date=9 February 2011 |magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt;

গান্ধীয়ে [[নোবেল বঁটা|নোবেল শান্তি বঁটা]] লাভ কৰা নাছিল, যদিও ১৯৩৭ চনৰপৰা ১৯৪৮ চনৰ ভিতৰত তেওঁক পাঁচবাৰ মনোনীত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আমেৰিকান ফ্ৰেণ্ডছ ছাৰ্ভিচ কমিটিৰদ্বাৰা কৰা প্ৰথমটো মনোনয়নো আছিল।&lt;ref name=&quot;AFSC&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.afsc.org/nobel-peace-prize-nominations |title=Nobel Peace Prize Nominations |work=American Friends Service Committee |access-date=30 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204172207/http://www.afsc.org/nobel-peace-prize-nominations |archive-date=4 February 2012 |date=14 April 2010}}&lt;/ref&gt; অৱশ্যে গান্ধী ১৯৩৭ আৰু ১৯৪৭ চনতহে চূড়ান্ত তালিকাত আছিল।&lt;ref name=&quot;Tønnesson&quot;&gt;{{cite web |last = Tønnesson |first = Øyvind |title = Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |publisher = [[Nobel Foundation]] |date = 1 December 1999 |url = https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/ |access-date = 16 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705224937/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/ |archive-date = 5 July 2013}}&lt;/ref&gt; কেইবাবছৰ পাছত নোবেল কমিটীয়ে এই বঁটা তেওঁক নিদিয়াৰ বাবে ৰাজহুৱাভাৱে দুখ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু বঁটা প্ৰদানৰ বিৰুদ্ধে গভীৰভাৱে বিভক্ত জাতীয়তাবাদী মতামত থকাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Tønnesson&quot; /&gt; ১৯৪৮ চনত গান্ধী মনোনীত হৈছিল যদিও মনোনয়নৰ সময়সীমা শেষ হোৱাৰ আগতেই তেওঁক হত্যা কৰা হৈছিল। সেই বছৰ কমিটীয়ে &quot;উপযুক্ত জীৱিত প্ৰাৰ্থী নথকাৰ&quot; কথা উল্লেখ কৰি শান্তি বঁটা প্ৰদান নকৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল। পিছৰ গৱেষণাৰপৰা দেখা যায় যে গান্ধীক মৰণোত্তৰভাৱে বঁটা প্ৰদান কৰাৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও আলোচনা হৈছিল আৰু &quot;উপযুক্ত জীৱিত প্ৰাৰ্থী নথকা&quot; বুলি কোৱা কথাটো গান্ধীৰ ক্ষেত্ৰতেই প্ৰযোজ্য আছিল।&lt;ref name=&quot;Tønnesson&quot; /&gt; ২০০৬ চনত নৰৱেৰ নোবেল কমিটীৰ সচিব গেইৰ লুণ্ডেষ্টাডে কৈছিল, &quot;আমাৰ ১০৬বছৰীয়া ইতিহাসৰ সৰ্ববৃহৎ বাদ পৰি যোৱা ঘটনাটো নিঃসন্দেহে এয়াই যে মহাত্মা গান্ধীয়ে কেতিয়াও নোবেল শান্তি বঁটা লাভ নকৰিলে। গান্ধীয়ে নোবেল শান্তি বঁটাৰ অবিহনেও থাকিব পাৰিছিল; কিন্তু নোবেল কমিটীয়ে গান্ধীৰ অবিহনে থাকিব পাৰেনে—সেইটোৱেই প্ৰশ্ন।&quot; &lt;ref&gt;[http://www.icrs.ugm.ac.id/wednesday-forum-schedule/111-relevance-of-gandhian-philosophy-in-the-21st-century &quot;Relevance of Gandhian Philosophy in the 21st Century&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915025114/http://www.icrs.ugm.ac.id/wednesday-forum-schedule/111-relevance-of-gandhian-philosophy-in-the-21st-century |date=15 September 2011 }}. Icrs.ugm.ac.id. Retrieved 5 August 2013.&lt;/ref&gt; ১৯৮৯ চনত ১৪সংখ্যক দালাই লামাই এই বঁটা লাভ কৰাৰ সময়ত কমিটীৰ অধ্যক্ষই কৈছিল যে এই বঁটা &quot;আংশিকভাৱে মহাত্মা গান্ধীৰ স্মৃতিৰ প্ৰতি এক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি&quot; আছিল।&lt;ref name=&quot;Tønnesson&quot; /&gt; ১৯৯৫ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত উত্তৰ আমেৰিকাৰ নিৰামিষভোজী সমাজে গান্ধীক মৰণোত্তৰভাৱে নিৰামিষভোজী কীৰ্তিমানসকলৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://navs-online.org/purposes-programs/hall-of-fame/|title=Vegetarian Hall of Fame|website=North American Vegetarian Society|access-date=26 September 2020|archive-date=13 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413101836/https://navs-online.org/purposes-programs/hall-of-fame/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== ৰাষ্ট্ৰপিতা ===

ভাৰতীয়সকলে বহুলভাৱে গান্ধীক জাতিৰ পিতা বা ৰাষ্ট্ৰপিতা বুলি অভিহিত কৰে।&lt;ref name=&quot;elkins-ginsburg-melton&quot;&gt;{{cite book |last1=Elkins |first1=Zachary |title=The Endurance of National Constitutions |page=158 |year=2009 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51550-4 |quote=Whereas Pakistan's leaders died early, India's founding triumvirate of [[Jawaharlal Nehru]], [[Sardar Vallabhbhai Patel]], and [[Rajendra Prasad]] provided a stable hand for the early years, and a personal continuity with the father of the nation, Mahatma Gandhi |last2=Ginsburg |first2=Tom |last3=Melton |first3=Melton}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;archive.indianexpress.com&quot;&gt;{{cite news |date=11 July 2012 |title=Gandhi not formally conferred 'Father of the Nation' title: Govt |work=[[The Indian Express]] |url=http://archive.indianexpress.com/news/gandhi-not-formally-conferred-father-of-the-nation-title-govt/973101/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906121950/http://archive.indianexpress.com/news/gandhi-not-formally-conferred-father-of-the-nation-title-govt/973101 |archive-date=6 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news |date=26 October 2012 |title=Constitution doesn't permit 'Father of the Nation' title: Government |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107223546/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms |archive-date=7 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nehru&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;McAllister1982&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Eck2003&quot;&gt;{{cite book |last=Eck |first=Diana L. |author-link=Diana Eck |title=Encountering God: A Spiritual Journey from Bozeman to Banaras |url=https://books.google.com/books?id=XpR0AmKLeY4C&amp;pg=PA210 |publisher=[[Beacon Press]] |year=2003 |page=210 |access-date=31 August 2013 |isbn=978-0-8070-7301-8 |quote=... his niece Manu, who, like others called this immortal Gandhi 'Bapu,' meaning not 'father,' but the familiar, 'daddy'.}}&lt;/ref&gt; এই উপাধিৰ উৎপত্তি ১৯৪৪ চনৰ ৬ জুলাইত ছিংগাপুৰ ৰেডিঅ'যোগে দিয়া এটা ভাষণলৈ উভতি যায়। সেই ভাষণত [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]য়ে গান্ধীক &quot;ৰাষ্ট্ৰপিতা&quot; বুলি সম্বোধন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/2000/02/01/stories/13011282.htm |title=Crusade with arms |date=February 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413080948/http://www.thehindu.com/2000/02/01/stories/13011282.htm |archive-date=13 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180413080948/http://www.thehindu.com/2000/02/01/stories/13011282.htm |archivedate=13 April 2018 |access-date=3 October 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ১৯৪৭ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত এখন সন্মিলনত [[সৰোজিনী নাইডু]]ৱেও গান্ধীক &quot;ৰাষ্ট্ৰপিতা&quot; বুলি সম্বোধন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;Father of the Nation RTI&quot;&gt;{{cite news|title=Father of the Nation RTI |publisher=[[NDTV]]|access-date=21 September 2016 |url=http://www.ndtv.com/india-news/10-year-olds-rti-on-father-of-the-nation-title-for-gandhi-474827|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192603/http://www.ndtv.com/india-news/10-year-olds-rti-on-father-of-the-nation-title-for-gandhi-474827|archive-date=4 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Constitution does not permit any titles&quot;&gt;{{cite news|title=Constitution does not permit any titles|work=[[The Times of India]]|access-date=21 September 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107223546/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Constitution-doesnt-permit-Father-of-the-Nation-title-Government/articleshow/16961980.cms|archive-date=7 January 2017}}&lt;/ref&gt; তেওঁক &quot;বাপু&quot; বুলিও সম্বোধন কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Nehru&quot;&gt;{{cite book |last1=Nehru |first1=Jawaharlal |title=An Autobiography |publisher=Bodley Head}}&lt;/ref&gt; ([[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]] ভাষাত এইটো পিতৃৰ প্ৰতি মৰমৰ সম্বোধন, অৰ্থাৎ &quot;দেউতা।&quot; &lt;ref name=&quot;McAllister1982&quot;&gt;{{Cite book |last=McAllister |first=Pam |title=Reweaving the Web of Life: Feminism and Nonviolence |publisher=New Society Publishers |year=1982 |isbn=978-0-86571-017-7 |url=https://archive.org/details/reweavingwebofli00mcal |page=[https://archive.org/details/reweavingwebofli00mcal/page/194 194] |access-date=31 August 2013 |url-access=registration |quote=With love, Yours, Bapu (You closed with the term of endearment used by your close friends, the term you used with all the movement leaders, roughly meaning 'Papa'.}} Another letter written in 1940 shows similar tenderness and caring.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eck2003&quot;/&gt;).

== চলচ্চিত্ৰ, নাটক আৰু সাহিত্য ==

* ১৯৬৮ চনত বিঠলভাই ঝাভেৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা পাঁচ ঘণ্টা ন মিনিট দৈৰ্ঘ্যৰ জীৱনীমূলক তথ্যচিত্ৰ ''মহাত্মা: গান্ধীৰ জীৱন, ১৮৬৯–১৯৪৮''ত গান্ধীৰ কথাবোৰ উদ্ধৃত কৰাৰ লগতে কৃষ্ণ-শ্বেত সংৰক্ষণ কৰা দৃশ্য আৰু আলোকচিত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰি সেই সময়ৰ ইতিহাস উপস্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=rfHUvW7L5-k#t=5h6m10s |title=Mahatma: Life of Gandhi, 1869–1948 (1968 – 5hrs 10min) |publisher=Channel of GandhiServe Foundation |access-date=30 December 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118145035/https://www.youtube.com/watch?v=rfHUvW7L5-k#t=5h6m10s |archive-date=18 January 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vithalbhai Jhaveri|url=http://www.gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|publisher=GandhiServe Foundatiom|access-date=30 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231162132/http://www.gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|archive-date=31 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226081124/http://gandhiserve.org/information/our_photographers/vithalbhai_jhaveri.html|archivedate=26 December 2018|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* বেন কিংছলিয়ে ৰিচাৰ্ড এটেনবাৰোৰ ১৯৮২ চনৰ ''[[গান্ধী (চলচ্চিত্ৰ)|গান্ধী]]'' চলচ্চিত্ৰত গান্ধীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |url=http://jan.ucc.nau.edu/~sj6/Case%20of%20the%20Missing%20Mahatma.pdf#page=9|title=The Case of the Missing Mahatma:Gandhi and the Hindi Cinema |last=Dwyer|first=Rachel|year=2011|journal=[[Public Culture]]|volume=23|issue=2|pages=349–76|publisher=Duke University Press |doi=10.1215/08992363-1161949 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170321082552/http://jan.ucc.nau.edu/~sj6/Case%20of%20the%20Missing%20Mahatma.pdf#page=9|archive-date=21 March 2017}}&lt;/ref&gt; চলচ্চিত্ৰখনে শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰৰ [[অস্কাৰ বঁটা|একাডেমি বঁটা]] লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ আধাৰ আছিল লুইছ ফিশ্বাৰৰ জীৱনী।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fischer |first=Louis |date=1957 |title=The Life of Mahatma Gandhi |publisher=Johnathan Cape |url=http://archive.org/details/lifeofmahatmagan00loui |place=London}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৯৬ চনৰ ''[[দ্য মেকিং অৱ দ্য মহাত্মা]]'' চলচ্চিত্ৰখনে গান্ধীৰ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত কটোৱা সময় আৰু এজন অনভিজ্ঞ বেৰিষ্টাৰৰপৰা এগৰাকী স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ৰাজনৈতিক নেতালৈ তেওঁৰ ৰূপান্তৰৰ কাহিনী উপস্থাপন কৰিছে।&lt;ref name=&quot;Making&quot;&gt;{{cite web|author=Melvani, Lavina|title=Making of the Mahatma |url=http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=4798|work=[[Hinduism Today]]|date=February 1997 |access-date=26 January 2012 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203075903/http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=4798|archive-date=3 February 2012}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৬ চনৰ হাস্যৰসধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''লাগে ৰহো মুন্না ভাই''ত গান্ধী এটা কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ আছিল। 
* [[জাহ্নু বৰুৱা]]ৰ ''[[মেইনে গান্ধীকো নেঁহি মাৰা]]'' চলচ্চিত্ৰখনত সমসাময়িক সমাজক পটভূমি হিচাপে লৈ গান্ধীৰ মূল্যবোধৰ ক্ৰমে ম্লান হৈ অহা স্মৃতিক ২০০৫ চনৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰৰ বাৰ্ধক্যজনিত বিস্মৃতিৰ ৰূপক হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Pandohar|first1=Jaspreet (Reviewer)|title=Movies – Maine Gandhi Ko Nahin Mara (I Did Not Kill Gandhi) (2005) |url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/10/03/maine_gandhi_ko_nahi_mara_2005_review.shtml|publisher=BBC (British Broadcasting Corporation)|access-date=30 December 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704134213/http://www.bbc.co.uk/films/2005/10/03/maine_gandhi_ko_nahi_mara_2005_review.shtml|archive-date=4 July 2015}}&lt;/ref&gt; এই কথা বিনয় লালে লিখিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Lal|first1=Vinay|title=Moving Images of Gandhi|url=http://www.vinaylal.com/ESSAYS(Gandhi)/mov9.pdf#page=9|access-date=30 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042605/http://www.vinaylal.com/ESSAYS%28Gandhi%29/mov9.pdf#page=9|archive-date=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304042605/http://www.vinaylal.com/ESSAYS%28Gandhi%29/mov9.pdf#page=9|archivedate=4 March 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* পিয়েৰ কৰমোৰ ''Le Jour du Jugement Dernier'' নামৰ কাহিনীটো ''Les Mémoires de Satan et autres contes loufoques'' সংকলনত অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াত অন্তিম বিচাৰৰ সময়ত ঈশ্বৰে গান্ধীৰ বিচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, কিন্তু তেওঁ বাহিৰৰপৰা দেখা পোৱাতকৈ চৰিত্ৰটো অধিক জটিল বুলি উপলব্ধি কৰে। 
* ১৯৬৭ চনত দ্য বিটলছৰ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা এলবামসমূহৰ অন্যতম ''ছাৰ্জেণ্ট পেপাৰ্ছ ল'নলি হাৰ্টছ ক্লাব বেণ্ড''ৰ বেটুপাতত গান্ধীক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ কথা আছিল। কিন্তু গান্ধীৰ প্ৰতি সন্মান দেখুৱাই পিছত এই পৰিকল্পনা বাতিল কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite book | last1=Barczewski | first1=S. | last2=Farr | first2=M. | title=The MacKenzie Moment and Imperial History: Essays in Honour of John M. MacKenzie | publisher=Springer International Publishing | series=Britain and the World | year=2019 | isbn=978-3-030-24459-0 | url=https://books.google.com/books?id=ILm9DwAAQBAJ&amp;pg=PA159 | access-date=8 December 2022 | page=159}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৭৯ চনত আমেৰিকান সুৰকাৰ ফিলিপ গ্লাছৰ ''সত্যাগ্ৰহ'' নামৰ অপেৰা গান্ধীৰ জীৱনৰ ওপৰত আংশিকভাৱে আধাৰিত।&lt;ref name=&quot;KostelanetzFlemming1999&quot;&gt;{{cite book|author-first1=Richard |author-last1=Kostelanetz |author-link=Richard Kostelanetz |author-first2=Robert |author-last2=Flemming|title=Writings on Glass: Essays, Interviews, Criticism|url=https://archive.org/details/bub_gb_D8-I4aZALzMC |year=1999 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-21491-0 |page=[https://archive.org/details/bub_gb_D8-I4aZALzMC/page/n112 102]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Glass2015&quot;&gt;{{cite book|author=Philip Glass|title=Words Without Music: A Memoir|url=https://books.google.com/books?id=OpPXBAAAQBAJ&amp;pg=PT192 |year=2015 |publisher=Liveright |isbn=978-1-63149-081-1 |pages=192, 307}}&lt;/ref&gt; অপেৰাখনৰ গীতৰ পাঠ ভগৱদ্‌গীতাৰপৰা লোৱা আৰু মূল [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] ভাষাত গোৱা হয়।{{sfnp|Kostelanetz|Flemming|1999|p=168}}
* ১৯৯৫ চনৰ মাৰাঠী নাটক ''গান্ধী বিৰুদ্ধ গান্ধী''ত গান্ধী আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ হৰিলালৰ সম্পৰ্ক অন্বেষণ কৰা হৈছিল। ২০০৭ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''[[গান্ধী, মাই ফাদাৰ]]'' একেটা বিষয়ৰপৰা অনুপ্ৰাণিত। ১৯৮৯ চনৰ মাৰাঠী নাটক ''মে নাথুৰাম গডছে বোলতোয়'' আৰু ১৯৯৭ চনৰ হিন্দী নাটক ''গান্ধী আম্বেদকাৰ''ত গান্ধী আৰু তেওঁৰ নীতিসমূহৰ সমালোচনা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi | title=It's fashionable to be anti-Gandhi | publisher=DNA | date=1 October 2005 | access-date=25 January 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130622050823/http://www.dnaindia.com/opinion/4153/report-its-fashionable-to-be-anti-gandhi | archive-date=22 June 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html | title=Drama king | work=[[Mint (newspaper)|Live Mint]] | date=20 February 2009 | access-date=25 January 2013 | author=Dutt, Devina | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130430154736/http://www.livemint.com/Leisure/Id8PjapDYFoJqUkyzJvG7N/Drama-king.html | archive-date=30 April 2013 }}&lt;/ref&gt;
* কেইবাগৰাকী জীৱনীকাৰীয়ে গান্ধীৰ জীৱন বৰ্ণনা কৰাৰ কাম হাতত লৈছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ডি. জি. তেণ্ডুলকাৰৰ আঠটা খণ্ডত প্ৰকাশিত ''মহাত্মা. মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধীৰ জীৱন'', চমন নাহালৰ গান্ধী চতুষ্টয় আৰু প্যাৰেলাল আৰু সুশীলা নায়াৰৰ দহটা খণ্ডত প্ৰকাশিত ''মহাত্মা গান্ধী'' উল্লেখযোগ্য। জোছেফ লেলিভেল্ডৰ ২০১০ চনৰ জীৱনী ''গ্ৰেট ছ'ল: মহাত্মা গান্ধী এণ্ড হিজ ষ্ট্ৰাগল উইথ ইণ্ডিয়া''ত গান্ধীৰ যৌন জীৱন সম্পৰ্কে বিতৰ্কিত অনুমানমূলক বিষয়-বস্তু আছিল।&lt;ref name=&quot;LelyveldNYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/30/books/in-great-soul-joseph-lelyveld-re-examines-gandhi.html|title=Appreciating Gandhi Through His Human Side|work=The New York Times|date=29 March 2011|access-date=26 January 2012|first=Hari|last=Kunzru|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120131013732/http://www.nytimes.com/2011/03/30/books/in-great-soul-joseph-lelyveld-re-examines-gandhi.html|archive-date=31 January 2012}} (Review of ''Great Soul: Mahatma Gandhi and His Struggle With India'' by Joseph Lelyveld).&lt;/ref&gt; অৱশ্যে লেলিভেল্ডে কৈছিল যে সংবাদমাধ্যমত প্ৰকাশিত প্ৰতিৱেদনসমূহে গ্ৰন্থখনৰ সামগ্ৰিক বক্তব্যক &quot;অত্যন্ত বিকৃত&quot; কৰিছে।&lt;ref name=&quot;LelyveldResponse&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/breaking-news/us-author-slams-gandhi-gay-claim/story-fn3dxity-1226030279549 |title=US author slams Gandhi gay claim |agency=Agence France-Presse |date=29 March 2011 |work=[[The Australian]] |access-date=26 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501191126/http://www.theaustralian.com.au/news/breaking-news/us-author-slams-gandhi-gay-claim/story-fn3dxity-1226030279549 |archive-date=1 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501191126/http://www.theaustralian.com.au/news/breaking-news/us-author-slams-gandhi-gay-claim/story-fn3dxity-1226030279549 |archivedate=1 May 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০১৪ চনৰ চলচ্চিত্ৰ ''ৱেলকাম বেক গান্ধী''ত আধুনিক ভাৰতৰ প্ৰতি গান্ধীয়ে কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন, তাৰ এক কাল্পনিক চিত্ৰণ কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite news|title=A Welcome Effort|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/A-welcome-effort/article15461330.ece|newspaper=The Hindu|access-date=24 January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202232729/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-welcome-effort/article1496255.ece |archive-date=2 February 2014|date=28 February 2011|last1=Kamath|url-access=subscription|first1=Sudhish}}&lt;/ref&gt; ২০১৯ চনৰ ''ভাৰত ভাগ্য বিধাতা'' নাটকখন পূজ্য গুৰুদেৱশ্ৰী ৰাকেশভাইৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আৰু [[সংগীত নাটক একাডেমী]] আৰু শ্ৰীমদ ৰাজচন্দ্ৰ মিছন ধৰমপুৰৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত। নাটকখনত গান্ধীয়ে সত্য আৰু অহিংসাৰ মূল্যবোধ কেনেদৰে গঢ়ি তুলিছিল, সেই বিষয়ে উপস্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Pandit |first1=Unnati |title=Bharat Bhagya Vidhata' captivates the audience |url=https://thelivenagpur.com/2019/03/05/bharat-bhagya-vidhata-captivates-the-audience/ |website=The Live Nagpur |access-date=7 May 2019 |date=5 March 2019 |archive-date=7 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507072107/https://thelivenagpur.com/2019/03/05/bharat-bhagya-vidhata-captivates-the-audience/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* ১৯৩৪ চনৰ ''এনিথিং গোজ'' সংগীতনাট্যত অন্তৰ্ভুক্ত &quot;ইউ আৰ দ্য টপ&quot; গীতটোৰ কথাত ক'ল পোৰ্টাৰে &quot;মহাত্মা গান্ধী&quot; নামটো ব্যৱহাৰ কৰিছে। গীতটোত পোৰ্টাৰে 'মহাত্মা গান্ধী'ৰ সৈতে 'নেপোলিয়ন ব্ৰেণ্ডি'ৰ অন্ত্যমিল কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite news |date=1 November 1987 |title=NEW YORK; Cole Porter's Lyrics Depend On the Music, But Even Solo They're So Easy to Love |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1987/11/01/theater/new-york-cole-porters-lyrics-depend-music-but-even-solo-they-so-easy-love.html |access-date=7 May 2023 |issn=0362-4331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524203238/https://www.nytimes.com/1987/11/01/theater/new-york-cole-porters-lyrics-depend-music-but-even-solo-they-so-easy-love.html |archive-date=24 May 2015 |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;
* ১৯৮৬ চনৰ ক্ৰিছ ক্ৰিষ্টফাৰছনৰ &quot;দে কিল্ড হিম&quot; গীতটোত গান্ধীৰ উল্লেখ আছে। 

[[File:Gandhi on the 500 Rupee note.png|thumb|upright|alt=৫০০ টকাৰ নোটৰ সন্মুখভাগত গান্ধীৰ ছবি|৫০০ টকাৰ নোটৰ সন্মুখভাগত গান্ধীৰ ছবি]]

== ভাৰতত ২১শ শতিকাৰ প্ৰভাৱ ==

[[File:Gandhi Memorial Kanyakumari.jpg|thumb|কন্যাকুমাৰীৰ গান্ধী মণ্ডপম, গান্ধীৰ সন্মানত নিৰ্মাণ কৰা এটা মন্দিৰ]]

দ্ৰুত অৰ্থনৈতিক আধুনিকীকৰণ আৰু নগৰায়ণৰ সৈতে ভাৰতে [[গান্ধীবাদী অৰ্থনীতি|গান্ধীৰ অৰ্থনৈতিক ধাৰণা]] গ্ৰহণ নকৰিলে,&lt;ref&gt;{{cite book |author=Ghosh, B. N. |title=Contemporary issues in development economics|url=https://books.google.com/books?id=aM18jLPbhj8C&amp;pg=PA211|year=2001 |publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-25136-5|page=211}}&lt;/ref&gt; কিন্তু তেওঁৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ বহু অংশ গ্ৰহণ কৰিলে আৰু তেওঁৰ স্মৃতিক এতিয়াও সন্মান কৰে। সাংবাদিক জিম য়াৰ্ডলীয়ে উল্লেখ কৰিছে যে &quot;আধুনিক ভাৰত এখন গান্ধীয় ৰাষ্ট্ৰ নহয়, কেতিয়াবা তেনে আছিল নে নাই সেয়াও প্ৰশ্নৰ বিষয়। তেওঁৰ গাঁওকেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ দৃষ্টিভংগীক তেওঁৰ জীৱনকালতে গ্ৰাম্য ৰোমাণ্টিকতা হিচাপে আঁতৰাই ৰখা হৈছিল আৰু ব্যক্তিগত সংযম আৰু অহিংসাৰ ওপৰত আধাৰিত ৰাষ্ট্ৰীয় নৈতিকতাৰ বাবে তেওঁৰ আহ্বান উচ্চাকাংক্ষী অৰ্থনৈতিক আৰু সামৰিক শক্তিৰ লক্ষ্যৰ সৈতে অসংগত বুলি প্ৰমাণিত হৈছে।&quot; ইয়াৰ বিপৰীতে গান্ধীক &quot;সহনশীল, ধৰ্মনিৰপেক্ষ গণতন্ত্ৰ হিচাপে ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক পৰিচয়ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ কৃতিত্ব&quot; দিয়া হয়।&lt;ref name=&quot;Obama&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/11/07/world/asia/07gandhi.html |title=Obama Invokes Gandhi, Whose Ideal Eludes India |author=Yardley, Jim |date=6 November 2010 |work=The New York Times|access-date=22 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817091454/http://www.nytimes.com/2010/11/07/world/asia/07gandhi.html |archive-date=17 August 2013 }}&lt;/ref&gt;

গান্ধীৰ জন্মদিন ২ অক্টোবৰ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বন্ধৰ দিন [[গান্ধী জয়ন্তী]] হিচাপে পালন কৰা হয়। তেওঁৰ ছবি [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক| ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে]] প্ৰকাশ কৰা এক টকাৰ নোটৰ বাহিৰে [[মহাত্মা গান্ধী শৃংখলা (ভাৰতীয় বেংকনোট)|সকলো মূল্যমানৰ কাগজী মুদ্ৰা]]ত দেখা যায়।&lt;ref name=&quot;rbi_notes&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/scripts/ic_banknotes.aspx |title=Reserve Bank of India – Bank Notes |publisher=Rbi.org.in |access-date=5 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026095526/http://www.rbi.org.in/scripts/ic_banknotes.aspx |archive-date=26 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111026095526/http://www.rbi.org.in/scripts/ic_banknotes.aspx |archivedate=26 October 2011 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; গান্ধীৰ মৃত্যুৰ তাৰিখ ৩০ জানুৱাৰী ভাৰতত [[শ্বহীদ দিৱস (ভাৰত)|শ্বহীদ দিৱস]] হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;MDay&quot;&gt;{{cite web |author=Chatterjee, Sailen |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjan2000/f270120001.html |title=Martyrs' Day |work=Features |publisher=Press Information Bureau |access-date=30 January 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202060355/http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjan2000/f270120001.html |archive-date=2 February 2012}}&lt;/ref&gt;

ভাৰতত গান্ধীৰ নামত উৎসৰ্গিত তিনিটা মন্দিৰ আছে।&lt;ref name=&quot;GandhiGod&quot;&gt;{{cite web |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/Here,%20Gandhi%20is%20god/article/21768559.cms |title=Here, Gandhi is God |author=Kaggere, Niranjan |publisher=BangaloreMirror.com |date=2 October 2010 |access-date=29 January 2011 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20131004222327/http://www.bangaloremirror.com/bangalore/others/Here%2C%20Gandhi%20is%20god/article/21768559.cms |archive-date=4 October 2013 }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰে এটা সম্বলপুৰৰ [[ওড়িশা]]ত, দ্বিতীয়টো [[কৰ্ণাটক]]ৰ চিক্কমাগালুৰু জিলাৰ কাদূৰৰ ওচৰৰ নিদাঘাট্টা গাঁৱত আৰু তৃতীয়টো [[তেলেংগানা]]ৰ নালগোণ্ডা জিলাৰ চিতিয়ালত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;GandhiGod&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahatma Gandhi Temple |url=http://www.mahatmagandhitemple.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414101632/http://mahatmagandhitemple.org/ |archive-date=14 April 2018 |access-date=20 February 2023 |website=[www.mahatmagandhitemple.org](http://www.mahatmagandhitemple.org) |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180414101632/http://mahatmagandhitemple.org/ |archivedate=14 April 2018 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[তামিলনাডু]]ত [[কন্যাকুমাৰী]]ৰ গান্ধী স্মাৰকটো মধ্য ভাৰতীয় হিন্দু মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ আৰু তামুক্কাম বা গ্ৰীষ্মকালীন ৰাজপ্ৰাসাদত [[মাদুৰাই]]ত বৰ্তমান মহাত্মা গান্ধী সংগ্ৰহালয় স্থাপন কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;AbramEdwards2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Abram |first1=David|last2=Edwards|first2=Nick|title=The Rough Guide to South India|url=https://books.google.com/books?id=sEhJBfbhTAAC|access-date=21 January 2012|year=2003|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-84353-103-6|page=506}}&lt;/ref&gt;

== বংশধৰসকল ==
[[File:Gandhi family tree.jpg|thumb|center|upright=2.0|মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী আৰু [[কস্তুৰবা গান্ধী]]ৰ বংশবৃক্ষ]]

গান্ধীৰ সন্তান আৰু নাতি-নাতিনীসকল ভাৰত আৰু আন দেশসমূহত বাস কৰে। তেওঁৰ নাতি [[ৰাজমোহন গান্ধী]] ইলিনয়ত অধ্যাপক আৰু গান্ধীৰ জীৱনী ''মোহনদাস'' নামৰ গ্ৰন্থৰ লেখক।{{sfnp|Gandhi|2007a|p={{page needed|date=July 2024}}}} আন এজন নাতি তৰুণ গান্ধীয়ে তেওঁৰ ককাকৰ বিষয়ে কেইবাখনো প্ৰামাণিক গ্ৰন্থ লিখিছে। আন এজন নাতি কানু ৰামদাস গান্ধী (গান্ধীৰ তৃতীয় পুত্ৰ [[ৰামদাস গান্ধী|ৰামদাস]]ৰ পুত্ৰ)ক পূৰ্বতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত শিক্ষকতা কৰাৰ পাছতো [[দিল্লী]]ৰ এটা বৃদ্ধাশ্ৰমত বৃদ্ধ বয়সত বাস কৰা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Hiral |last=Dave |date=22 June 2016 |title=Lodged in old age home in Delhi, Gandhi's grandson looks to Rajkot |newspaper=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/lodged-in-old-age-home-in-delhi-gandhi-s-grandson-looks-to-rajkot/story-8uykSprAZxSXisG2axWDSN.html |access-date=29 October 2018 |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026082647/https://www.hindustantimes.com/india-news/lodged-in-old-age-home-in-delhi-gandhi-s-grandson-looks-to-rajkot/story-8uykSprAZxSXisG2axWDSN.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Surat |last=Ians |date=8 November 2016 |title=Kanu Gandhi, Gandhiji's grandson and ex-Nasa scientist, dies |newspaper=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/kanu-gandhi-gandhiji-s-grandson-and-ex-nasa-scientist-dies/story-7WSlnYpQi6OYLMCxFZNt3N.html |access-date=29 October 2018 |archive-date=19 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819194616/https://www.hindustantimes.com/india-news/kanu-gandhi-gandhiji-s-grandson-and-ex-nasa-scientist-dies/story-7WSlnYpQi6OYLMCxFZNt3N.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== লগতে চাওক ==
* [[গান্ধীবাদ]]

== টোকা ==

{{notelist}}

== তথ্যসূত্ৰ ==

{{reflist|30em}}

{{Mahatma Gandhi}}

[[শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী]]
[[শ্ৰেণী:মহাত্মা গান্ধী এডিটাথন, ২০২৬]]</text>
      <sha1>os74281u03uyo0l7gvkuyar4ybqg0rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মণ্ট্ৰিয়েল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140158</id>
    <revision>
      <id>648662</id>
      <parentid>643511</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T03:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37641" sha1="cqlhairmk39x6fkr9tyrdses774uig9" xml:space="preserve">{{under construction}}
{{Short description|কানাডাৰ কুৱেবেকৰ বৃহত্তম চহৰ}}
{{Infobox settlement
| name                    = মণ্ট্ৰিয়েল
| native_name             = {{lang-fr|Montréal}}
| official_name           = {{lang-fr|Ville de Montréal}}
| type                    = চহৰ
| named_for               = মাউণ্ট ৰয়েল
| skyline                   = &lt;!-- Do NOT change without first discussing on talk page. --&gt;{{multiple image
| border = infobox
| perrow = 1/2/1/2
| total_width = 300
| caption_align = center
| image1 = Montreal,_Quebec_skyline.jpg
| caption1 = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ ওখতম ভৱনৰ তালিকা|মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ আকাশৰেখা]]
| image2 = Old Montreal 2017.jpg
| caption2 = [[পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েল]]
| image3 = Montreal_NDame1_tango7174.jpg
| caption3 = [[নট্ৰ-ডাম বেছিলিকা]]
| image4 = Montreal downtown - panoramio.jpg
| caption4 = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ পুৰণি বন্দৰ]]
| image5 = Oratoire_Saint-Joseph_du_Mont-Royal_-_Montreal.jpg
| caption5 = [[ছেইণ্ট জোচেফৰ প্ৰাৰ্থনাস্থলী]]
| image6 = Le Stade Olympique 3.jpg
| caption6 = [[অলিম্পিক ষ্টেডিয়াম]]
}}
| caption                 = 
| image_flag              = Flag of Montreal.svg
| flag_size               = 125px
| flag_link               = মণ্ট্ৰিয়েলৰ পতাকা
| image_seal              = Coat of arms of Montreal.svg
| seal_type               = প্ৰতীকচিহ্ন
| seal_size               = 95px
| seal_link               = মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰতীকচিহ্ন
| image_blank_emblem      = City of Montréal logo.svg{{!}}class=skin-invert
| blank_emblem_type       = প্ৰতীক
| blank_emblem_size       = 160px
| nicknames               = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ নাম#উপনাম|&quot;এম টি এল&quot;, &quot;দ্য ৫১৪&quot;, &quot;উৎসৱৰ চহৰ&quot;, &quot;সন্তসকলৰ চহৰ&quot;, &quot;এশটা গীৰ্জাৰ চহৰ&quot;, &quot;পাপৰ চহৰ&quot;, &quot;লা মেট্ৰ'পল&quot;]]&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/500ans/portail_archives_en/rep_chapitre12/chapitre12-1.html | title= Quebec's Metropolis 1960–1992 | publisher= Montreal Archives | access-date= January 24, 2013 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130105073436/http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/500ans/portail_archives_en/rep_chapitre12/chapitre12-1.html | archive-date= January 5, 2013 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |language= fr |title= La Gaspésie s'attable dans la métropole |first= Gilles |last= Gagné |work= [[লে ছ'লেইল (কুৱেবেক)|লে ছ'লেইল]] |location= Quebec City |date= May 31, 2012 |access-date= June 9, 2012 |url= http://www.lapresse.ca/le-soleil/affaires/les-regions/201205/30/01-4530197-la-gaspesie-sattable-dans-la-metropole.php |archive-url= https://web.archive.org/web/20130605174132/http://www.lapresse.ca/le-soleil/affaires/les-regions/201205/30/01-4530197-la-gaspesie-sattable-dans-la-metropole.php |archive-date= June 5, 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |language = fr |title= Montréal, la ville aux cent clochers : regards des Montréalais sur leurs lieux de culte |first= Jean-François |last= Leclerc |work= {{Interlanguage link|Éditions Fides|fr}} |location= Quebec City |date= 2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/north-america/canada/montreal?v=print|title= Lonely Planet Montreal Guide – Modern History|publisher= [[ল'নলি প্লেনেট]]|access-date= December 12, 2006|archive-url= https://web.archive.org/web/20070105025233/http://www.lonelyplanet.com/worldguide/destinations/north-america/canada/montreal?v=print|archive-date= January 5, 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| motto                   = [[কনকৰ্ডিয়া ছালুছ]] (&quot;সমন্বয়ৰ জৰিয়তে কল্যাণ&quot;)
| image_map               = 
| mapframe                = yes
| mapframe-frame-width    = 300
| mapframe-frame-height   = 200
| mapframe-zoom           = 7
| mapframe-marker         = city
| mapframe-shape          = yes
| mapframe-stroke-color   = #2B852B
| map_caption             = মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃক্ৰিয়াশীল মানচিত্ৰ
| pushpin_relief          = yes
| pushpin_map             = Canada#Quebec#North America
| pushpin_caption         = কানাডাৰ ভিতৰত অৱস্থান##কুৱেবেকৰ ভিতৰত অৱস্থান
| coordinates             = {{Coord|45|30|32|N|73|33|15|W|region:CA-QC_type:city(1,800,000)|notes=&lt;ref&gt;{{Cite cgndb|EHHUN|Montreal}}&lt;/ref&gt;|display=inline,title}}
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = দেশ
| subdivision_name        = [[কানাডা]]
| subdivision_type1       = [[কানাডাৰ প্ৰদেশ আৰু অঞ্চলসমূহ|প্ৰদেশ]]
| subdivision_type2       = [[কুৱেবেকৰ অঞ্চলসমূহৰ তালিকা|অঞ্চল]] / [[কুৱেবেকৰ নগৰীয়া সমষ্টি|নগৰীয়া সমষ্টি]]
| subdivision_type3       = 
| subdivision_name1       = [[কুৱেবেক]]
| subdivision_name2       = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ নগৰীয়া সমষ্টি|মণ্ট্ৰিয়েল]]
| subdivision_name3       = 
| established_title       = প্ৰতিষ্ঠা
| established_date        = {{start date and age|1642|05|17}}
| established_title1      = পৌৰসভা হিচাপে গঠন
| established_date1       = {{start date and age|1832}}
| established_title2      = বৰ্তমানৰ ৰূপত গঠন
| established_date2       = {{start date and age|2002|01|01}}
| parts_type              = বৰো
| parts_style             = 
| parts                   = 
| p1                      = [[আহুনচিক-কাৰ্টিয়েৰভিল]]
| government_footnotes    = &lt;ref name=&quot;mamrot&quot;/&gt;
| government_type         = [[মণ্ট্ৰিয়েল নগৰ পৰিষদ]]
| leader_title            = [[মণ্ট্ৰিয়েলৰ মেয়ৰ|মেয়ৰ]]
| leader_name             = [[ছোৰায়া মাৰ্টিনেজ ফেৰাডা]]
| leader_title1           = [[কানাডাৰ নিৰ্বাচনী জিলাসমূহৰ তালিকা|ফেডাৰেল নিৰ্বাচনী জিলা]]
| leader_name1            = {{Collapsible list
 | title       = তালিকা
 | frame_style = border:none; padding: 0;
 | list_style  = text-align:left;display:none;
 | 1           = [[আহুনচিক-কাৰ্টিয়েৰভিল নিৰ্বাচনী জিলা|আহুনচিক-কাৰ্টিয়েৰভিল]]
 | 2           = [[বুৰাছা নিৰ্বাচনী জিলা|বুৰাছা]]
 | 3           = [[ডৰভাল-লাচিন-লা ছাল]]
 | 4           = [[অকেলাগা নিৰ্বাচনী জিলা|অকেলাগা]]
 | 5           = [[অনৰে-মাৰ্চিয়ে নিৰ্বাচনী জিলা|অনৰে-মাৰ্চিয়ে]]
 | 6           = [[লা পোৱাঁত-দ্য-লিল]]
 | 7           = [[লাক-ছেইণ্ট-লুই নিৰ্বাচনী জিলা|লাক-ছেইণ্ট-লুই]]
 | 8           = [[লা ছাল-এমাৰ-ভেৰদ্যাঁ]]
 | 9           = [[ল'ৰিয়ে-ছেইণ্ট-মাৰি]]
 | 10          = [[মাউণ্ট ৰয়েল নিৰ্বাচনী জিলা|মাউণ্ট ৰয়েল]]
 | 11          = [[নট্ৰ-ডাম-দ্য-গ্ৰাছ-ৱেষ্টমাউণ্ট]]
 | 12          = [[আউটৰেমণ্ট নিৰ্বাচনী জিলা|আউটৰেমণ্ট]]
 | 13          = [[পাপিনো নিৰ্বাচনী জিলা|পাপিনো]]
 | 14          = [[পিয়েৰফণ্ড-ডলাৰ]]
 | 15          = [[ৰ'জমণ্ট-লা পেতি-পাতৰি]]
 | 16          = [[ছেইণ্ট-ল'ৰাঁ ফেডাৰেল নিৰ্বাচনী জিলা|ছেইণ্ট-ল'ৰাঁ]]
 | 17          = [[ছেইণ্ট-লিঅ'নাৰ-ছেইণ্ট-মিচেল]]
 | 18          = [[ভিল-মাৰি-ল্য ছুড-ৱেষ্ট-ইল-দেছ-ছুৰ]]
}}
| area_footnotes          = &amp;nbsp;(২০২১)&lt;ref name=&quot;pop city cma pc&quot;/&gt;
| area_total_km2          = 
| area_land_km2           = 364.74
| area_blank1_title       = [[কানাডাৰ লোকপিয়লৰ ভৌগোলিক একক#জনসংখ্যা কেন্দ্ৰ|জনসংখ্যা কেন্দ্ৰ]]
| area_blank2_title       = [[কানাডাৰ লোকপিয়লৰ ভৌগোলিক একক#লোকপিয়ল মহানগৰীয় অঞ্চল|লোকপিয়ল মহানগৰীয় অঞ্চল]]
| area_blank1_km2         = 1,382.47
| area_blank2_km2         = 4,670.10
| area_water_km2          = 
| area_water_percent      = 
| elevation_footnotes     = {{Citation needed|date=April 2008}}
| elevation_m             = 
| elevation_min_m         = 6
| population_total        = 1,762,949 &lt;!-- 2021 StatCan census population only per [[WP:CANPOP]];  do not replace with latest municipal census population count; this municipal census population count can go in the population_est further below and can be noted in the article body (so long as it doesn't replace the 2021 StatCan census population in the body). --&gt;
| population_as_of        = 2021
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;pop city cma pc&quot;/&gt;
| population_density_km2  = 4,833.5
| population_blank1_title = জনসংখ্যা কেন্দ্ৰ
| population_blank1       = 3,675,219 ([[কানাডাৰ বৃহত্তম জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহৰ তালিকা|২য়]])
| population_density_blank1_km2 = 2,658.5
| population_blank2_title = মহানগৰীয় অঞ্চল
| population_blank2       = 4,291,732 ([[কানাডাৰ লোকপিয়ল মহানগৰীয় অঞ্চল আৰু সমষ্টিসমূহৰ তালিকা|২য়]])
| population_density_blank2_km2 = 919.0
| population_demonyms     = মণ্ট্ৰিয়েলবাসী&lt;br&gt;Montréalais(e)&lt;ref&gt;{{cite web|last1= Poirier|first1= Jean|title= Island of Montréal|url= http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/place-names/education-resources/9218|website= Natural Resources Canada|access-date= July 16, 2014|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20140720134231/http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/place-names/education-resources/9218|archive-date= July 20, 2014|df= mdy-all|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140720134231/http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/place-names/education-resources/9218|archivedate= July 20, 2014|deadurl= yes}}&lt;/ref&gt;
| population_note         = 
| demographics_type2      = মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন {{Nobold|(নামমাত্ৰ, ২০২১)}}
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |publisher=Government of Canada |website=[[Statistics Canada]] |date=November 27, 2024 |title=Gross domestic product (GDP) at basic prices, by census metropolitan area (CMA) |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801 |access-date=November 29, 2024}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1    = [[কানাডাৰ লোকপিয়লৰ ভৌগোলিক একক|মহানগৰীয় অঞ্চল]]
| demographics2_info1     = CA${{FXConvert|CAN|253.901|b|lk=on}}
| demographics2_title2    = প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ হিচাপত
| demographics2_info2     = CA${{FXConvert|CAN|58636|lk=on}}
| postal_code_type        = [[কানাডাৰ ডাক সংকেত|ডাক সংকেত]]
| postal_code             = {{Collapsible list |title=[[কানাডাৰ ডাক সংকেতৰ তালিকা: এইচ|এইচ]]|H1A, H1C-H3N, H3S-H3W, H4A-H4T, H4Z-H5B, H8R-H8Z, H9C-H9E, H9H, H9K}}
| area_codes              = [[৫১৪, ৪৩৮ আৰু ২৬৩ অঞ্চল সংকেত|৫১৪, ৪৩৮ আৰু ২৬৩]]
| custom_label2_sec1      = আৰক্ষী
| custom_data2_sec1       = [[মণ্ট্ৰিয়েল নগৰ আৰক্ষী সেৱা|এছ পি ভি এম]]
| custom_label3_sec1      = এম্বুলেন্স
| custom_data3_sec1       = 
| custom_label4_sec1      = অগ্নিনিৰ্বাপক
| custom_data4_sec1       = 
| footnotes               = 
| p2                      = [[আঁজু]]
| p3                      = [[কোট-দে-নিজ-নট্ৰ-ডাম-দ্য-গ্ৰাছ]]
| p4                      = [[লিল-বিজাৰ-ছেইণ্ট-জেনেভিয়েভ]]
| p5                      = [[লা ছাল]]
| p6                      = [[লাচিন]]
| p7                      = [[লে প্লাটো-মণ্ট-ৰয়েল]]
| p8                      = [[লে ছুড-ৱেষ্ট]]
| p9                      = [[মাৰ্সিয়ে-অকেলাগা-মেজ'নভ]]
| p10                     = [[মণ্ট্ৰিয়েল-নৰ্ড]]
| p11                     = [[আউটৰেমণ্ট]]
| p12                     = [[পিয়েৰফণ্ড-ৰক্সব'ৰ']]
| p13                     = [[ৰিভিয়েৰ-দে-প্ৰেৰি-পোৱাঁত-অ-ট্ৰেম্বল]]
| p14                     = [[ৰ'জমণ্ট-লা পেতি-পাতৰি]]
| p15                     = [[ছেইণ্ট-ল'ৰাঁ]]
| p16                     = [[ছেইণ্ট-লিঅ'নাৰ]]
| p17                     = [[ভেৰদ্যাঁ]]
| p18                     = [[ভিল-মাৰি]]
| p19                     = [[ভিলৰে-ছেইণ্ট-মিচেল-পাৰ্ক-এক্সটেনছন]]
| leader_title3           = [[কুৱেবেকৰ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলাসমূহৰ তালিকা|প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা]]
| leader_name3            = {{Collapsible list
 | title       = তালিকা
 | frame_style = border:none; padding: 0;
 | list_style  = text-align:left;display:none;
 | 1           = [[আকাদি প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|আকাদি]]
 | 2           = [[আঁজু-লুই-ৰিয়েল প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|আঁজু-লুই-ৰিয়েল]]
 | 3           = [[বুৰাছা-ছ'ভে প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|বুৰাছা-ছ'ভে]]
 | 4           = [[কামিল-ল'ৰাঁ নিৰ্বাচনী জিলা|কামিল-ল'ৰাঁ]]
 | 5           = [[ক্ৰেমাজি প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ক্ৰেমাজি]]
 | 6           = [[ডাৰ্চি-মেকগি]]
 | 7           = [[গুৱাঁ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|গুৱাঁ]]
 | 8           = [[অকেলাগা-মেজ'নভ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|অকেলাগা-মেজ'নভ]]
 | 9           = [[জান-মাঁছ-ভিজে প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|জান-মাঁছ-ভিজে]]
 | 10          = [[লা ফঁতেন প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|লা ফঁতেন]]
 | 11          = [[ল'ৰিয়ে-দৰিয়ঁ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ল'ৰিয়ে-দৰিয়ঁ]]
 | 12          = [[মাৰ্গাৰিত-বুৰ্জোৱা প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|মাৰ্গাৰিত-বুৰ্জোৱা]]
 | 13          = [[মাৰ্কেট প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|মাৰ্কেট]]
 | 14          = [[মাৰ্সিয়ে প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|মাৰ্সিয়ে]]
 | 15          = [[মণ্ট-ৰয়েল প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|মণ্ট-ৰয়েল]]
 | 16          = [[নেলিগান প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|নেলিগান]]
 | 17          = [[নট্ৰ-ডাম-দ্য-গ্ৰাছ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|নট্ৰ-ডাম-দ্য-গ্ৰাছ]]
 | 18          = [[আউটৰেমণ্ট প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|আউটৰেমণ্ট]]
 | 19          = [[পোৱাঁত-অ-ট্ৰেম্বল প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|পোৱাঁত-অ-ট্ৰেম্বল]]
 | 20          = [[ৰবাৰ্ট-বাল্ডউইন প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ৰবাৰ্ট-বাল্ডউইন]]
 | 21          = [[ৰ'জমণ্ট প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ৰ'জমণ্ট]]
 | 22          = [[ছেইণ্ট-আঁৰি-ছেইণ্ট-আন প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ছেইণ্ট-আঁৰি-ছেইণ্ট-আন]]
 | 23          = [[ছেইণ্ট-ল'ৰাঁ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ছেইণ্ট-ল'ৰাঁ]]
 | 24          = [[ছেইণ্ট-মাৰি-ছেইণ্ট-জাক প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ছেইণ্ট-মাৰি-ছেইণ্ট-জাক]]
 | 25          = [[টেট্ৰ'ভিল প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|টেট্ৰ'ভিল]]
 | 26          = [[ভেৰদ্যাঁ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ভেৰদ্যাঁ]]
 | 27          = [[ভিয়' প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ভিয়']]
 | 28          = [[ৱেষ্টমাউণ্ট-ছেইণ্ট-লুই প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচনী জিলা|ৱেষ্টমাউণ্ট-ছেইণ্ট-লুই]]
}}
| leader_title4           = [[কানাডাৰ সংসদ সদস্য|সংসদ সদস্য]]
| leader_name4            = {{Collapsible list
 | title       = সংসদ সদস্যৰ তালিকা
 | frame_style = border:none; padding: 0;
 | title_style = 
 | list_style  = text-align:left;display:none;
 | 1           = [[ছামিৰ জুবেৰী]]
 | 2           = [[মাৰিঅ' ব'লিয়ু]]
 | 3           = [[আলেকজান্দ্ৰ বুলেৰিছ]]
 | 4           = [[ছোৰায়া মাৰ্টিনেজ ফেৰাডা]]
 | 5           = [[আঁজু ধিলোঁ]]
 | 6           = [[পেট্ৰিছিয়া লাট্টানজিঅ']]
 | 7           = [[ইমানুৱেল ডুবুৰ্গ]]
 | 8           = [[মাৰ্ক গাৰ্নো]]
 | 9           = [[এন্থনি হাউছফাদাৰ]]
 | 10          = [[মেলানি জলি]]
 | 11          = [[ইমানুৱেলা লেমব্ৰ'পুলছ]]
 | 12          = [[ডেভিড লেমেটি]]
 | 13          = [[ষ্টিভেন গিলব']]
 | 14          = [[মাৰ্ক মিলাৰ]]
 | 15          = [[পাব্ল' ৰড্ৰিগেজ]]
 | 16          = [[ফ্ৰান্সিছ স্কাৰপালেজিয়া]]
 | 17          = [[মাৰ্জৰি মিচেল]]
 | 18          = [[ৰেচেল বেণ্ডায়ান]]
}}
| elevation_max_m         = 233
| time_zone               = [[পূব সময় মণ্ডল|ই এছ টি]]
| utc_offset              = – 05:00
| time_zone_DST           = {{abbr|ই ডি টি|পূব দিবালোক সময়}}
| utc_offset_DST          = – 04:00
| website                 = {{Official URL}}
}}

'''মণ্ট্ৰিয়েল''' ({{Lang-fr|Montréal}}) কুৱেবেক প্ৰদেশৰ বৃহত্তম চহৰ, কানাডাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম চহৰ আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ অষ্টম বৃহত্তম চহৰ। ১৬৪২ চনত ''ভিলে-মাৰি'' বা &quot;মেৰীৰ চহৰ&quot; নামেৰে চহৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;vieux.montreal.qc.ca&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.vieux.montreal.qc.ca/histoire/eng/v_mara.htm|title= Old Montréal / Centuries of History|date= April 2000|access-date= March 26, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20120630120639/http://www.vieux.montreal.qc.ca/histoire/eng/v_mara.htm|archive-date= June 30, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমানৰ নামটো মাউণ্ট ৰয়েলৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।&lt;ref name=&quot;montreal.about.com&quot;&gt;{{cite web |url= http://montreal.about.com/od/montrealparks/a/mount_royal_park_parc_du_mont_royal.htm |title= Mount Royal Park – Montreal's Mount Royal Park or Parc du Mont-Royal |work= About.com Travel |publisher= montreal.about.com |access-date= November 16, 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110430052115/http://montreal.about.com/od/montrealparks/a/mount_royal_park_parc_du_mont_royal.htm |archive-date= April 30, 2011 |url-status= live |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110430052115/http://montreal.about.com/od/montrealparks/a/mount_royal_park_parc_du_mont_royal.htm |archivedate= April 30, 2011 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; এই পৰ্বতটোৰ তিনিটা শৃংগ আছে আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালেই প্ৰাৰম্ভিক বসতি গঢ় লৈ উঠিছিল।&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Montreal |title=Montreal |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |edition=Online |access-date=April 19, 2022 |archive-date=March 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328185743/https://www.britannica.com/place/Montreal |url-status=live }}&lt;/ref&gt; চহৰখন মণ্ট্ৰিয়েল দ্বীপ আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ কেইটামান সৰু দ্বীপত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;Island of Montreal&quot;&gt;{{cite web |url=http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php |title=Island of Montreal |access-date= February 7, 2008 |publisher=Natural Resources Canada |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531042123/http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php |archive-date=May 31, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation | last = Poirier | first = Jean | year = 1979 | title = Île de Montréal | volume = 5 | issue = 1 | pages = 6–8 | place = Quebec | publisher = Canoma}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰটো হৈছে ইল-বিজাৰ্ড। চহৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অটোৱাৰ পৰা ১৯৬ কিলোমিটাৰ পূবত আৰু প্ৰাদেশিক ৰাজধানী কুৱেবেক চিটিৰ পৰা ২৫৮ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমত অৱস্থিত।

{{As of|2021|alt=২০২১ চনৰ কানাডাৰ লোকপিয়ল অনুসৰি}}, মণ্ট্ৰিয়েল চহৰৰ জনসংখ্যা আছিল ১,৭৬২,৯৪৯ জন আৰু মহানগৰীয় অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ৪,২৯১,৭৩২ জন।&lt;ref name=&quot;pop city cma pc&quot;&gt;{{Cite web |publisher=পৰিসংখ্যা কানাডা, কানাডা চৰকাৰ |date=August 2, 2024 |title=Census Profile, 2021 Census of Population Profile table. Montréal, Ville (V) Quebec [Census subdivision], Montréal Quebec [Census metropolitan area], Montréal Quebec [Population centre] |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;SearchText=Montreal&amp;DGUIDlist=2021A00052466023,2021S0503462,2021S05100547&amp;GENDERlist=1,2,3&amp;STATISTIClist=1,4&amp;HEADERlist=0 |access-date=April 9, 2025 |website=www12.statcan.gc.ca |archive-date=April 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409154049/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;SearchText=Montreal&amp;DGUIDlist=2021A00052466023,2021S0503462,2021S05100547&amp;GENDERlist=1,2,3&amp;STATISTIClist=1,4&amp;HEADERlist=0E |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েল কানাডাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম মহানগৰীয় অঞ্চল। চহৰখনৰ চৰকাৰী ভাষা ফৰাচী।&lt;ref&gt;Chapter 1, article 1, {{cite web| year= 2008| title= Charte de la Ville de Montréal| url= https://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&amp;file=/C_11_4/C11_4.htm| access-date= May 13, 2012| language= fr| archive-url= https://web.archive.org/web/20120605031110/http://www2.publicationsduquebec.gouv.qc.ca/dynamicSearch/telecharge.php?type=2&amp;file=/C_11_4/C11_4.htm| archive-date= June 5, 2012| url-status= live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chapter 1, article 1, {{cite web| year= 2008| title= Charter of Ville de Montréal| url= https://www.canlii.org/en/qc/laws/stat/rsq-c-c-11.4/latest/rsq-c-c-11.4.html| access-date= September 28, 2013| archive-url= https://web.archive.org/web/20131226175302/http://www.canlii.org/en/qc/laws/stat/rsq-c-c-11.4/latest/rsq-c-c-11.4.html| archive-date= December 26, 2013| url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০২১ চনত মণ্ট্ৰিয়েল চহৰৰ ৮৫.৭ শতাংশ জনসংখ্যাই ফৰাচী ভাষাত দক্ষ বুলি জনাইছিল। মহানগৰীয় অঞ্চলত এই হাৰ আছিল ৯০.২ শতাংশ।&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2466023&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;SearchText=Montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Language&amp;TABID=1&amp;type=0|title = Profil du recensement, Recensement de 2016 – Montréal, Ville [Subdivision de recensement], Québec et Québec [Province]|date = February 8, 2017|access-date = May 4, 2021|archive-date = April 10, 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220410082443/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2466023&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;SearchText=Montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Language&amp;TABID=1&amp;type=0|url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&amp;Geo1=CMACA&amp;Code1=462&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;SearchText=Montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=462&amp;TABID=1&amp;type=0 |title=Profil du recensement, Recensement de 2016 – Montréal [Région métropolitaine de recensement], Québec et Québec [Province] |date=February 8, 2017 |publisher=Statistics Canada |language=fr |access-date=April 5, 2022 |archive-date=April 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410082443/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&amp;Geo1=CMACA&amp;Code1=462&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;SearchText=Montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;GeoLevel=PR&amp;GeoCode=462&amp;TABID=1&amp;type=0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; মণ্ট্ৰিয়েল কুৱেবেক আৰু কানাডাৰ অন্যতম দ্বিভাষিক চহৰ। ইয়াৰ ৫৮.৫ শতাংশ জনসংখ্যাই ফৰাচী আৰু ইংৰাজী দুয়োটা ভাষা ক'ব পাৰে।&lt;ref name=&quot;cp2016-CD&quot;/&gt; মণ্ট্ৰিয়েল আমেৰিকা মহাদেশৰ প্ৰধান ফৰাচীভাষী বৃহত্তম চহৰ।

ঐতিহাসিকভাৱে মণ্ট্ৰিয়েল কানাডাৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকত জনসংখ্যা আৰু অৰ্থনৈতিক শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত [[টৰণ্টো]] মণ্ট্ৰিয়েলক অতিক্ৰম কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.toronto.ca/culture/history/history-shortversion.htm |title= City of Toronto, History Resources |publisher= City of Toronto |date= October 23, 2000 |access-date= April 13, 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110429115805/http://www.toronto.ca/culture/history/history-shortversion.htm |archive-date= April 29, 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; তথাপি মণ্ট্ৰিয়েল কলা, সংস্কৃতি, সাহিত্য, চলচ্চিত্ৰ আৰু দূৰদৰ্শন, সংগীত, বাণিজ্য, মহাকাশ উদ্যোগ, পৰিবহণ, বিত্ত, ঔষধ, প্ৰযুক্তি, নক্সা, শিক্ষা, পৰ্যটন, খাদ্য, ফেশ্বন, ভিডিঅ' খেল উন্নয়ন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিষয়ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অসামৰিক বিমান পৰিবহণ সংস্থাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মণ্ট্ৰিয়েলত অৱস্থিত। ২০০৬ চনত [[ইউনেস্কো]]ই মণ্ট্ৰিয়েলক ডিজাইন চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়ে।&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web|url= https://en.unesco.org/creative-cities/sites/creative-cities/files/RAPP_1215_MTL_Unesco_Design_en_siteunesco.pdf|archive-url= https://web.archive.org/web/20180201075806/https://en.unesco.org/creative-cities/sites/creative-cities/files/RAPP_1215_MTL_Unesco_Design_en_siteunesco.pdf |url-status=dead|archive-date= February 1, 2018|title= Montreal, Canada appointed a UNESCO City of Design |publisher= [[ইউনেস্কো]]|date= June 7, 2006 |access-date= September 16, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Monocle&quot;&gt;{{cite news|last=Wingrove|first=Josh|date=June 9, 2008|title=Vancouver and Montreal among 25 most livable cities|work=দ্য গ্ল'ব এণ্ড মেইল|location=Canada|url=https://www.theglobeandmail.com/life/vancouver-and-montreal-among-25-most-livable-cities/article18451707/|access-date=November 16, 2020|archive-date=January 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117194407/https://www.theglobeandmail.com/life/vancouver-and-montreal-among-25-most-livable-cities/article18451707/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত মণ্ট্ৰিয়েলক এখন বিশ্ব চহৰ হিচাপে স্থান দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC|date=2018|access-date=November 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503165246/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html|archive-date=May 3, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503165246/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2016t.html|archivedate=May 3, 2017|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

মণ্ট্ৰিয়েলে বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অনুষ্ঠান আয়োজন কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৯৬৭ চনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু সাৰ্বজনীন প্ৰদৰ্শনী অন্যতম। লগতে ১৯৭৬ চনত গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক আয়োজন কৰা একমাত্ৰ কানাডীয় চহৰ মণ্ট্ৰিয়েল।&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.olympic.org/montreal-1976-summer-Olympics|title= Montreal 1976|publisher= Olympic.org|access-date= January 2, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160104232458/http://www.olympic.org/montreal-1976-summer-olympics|archive-date= January 4, 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-605/Expo_67_in_Montreal,_a_Landmark_Event.html|title= Articles {{!}} Encyclopédie du patrimoine culturel de l'Amérique française – histoire, culture, religion, héritage|last= www.ixmedia.com|website= www.ameriquefrancaise.org|language= fr|access-date= April 9, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160331184328/http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-605/Expo_67_in_Montreal,_a_Landmark_Event.html|archive-date= March 31, 2016|url-status= live|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160331184328/http://www.ameriquefrancaise.org/en/article-605/Expo_67_in_Montreal,_a_Landmark_Event.html|archivedate= March 31, 2016|deadurl= yes}}&lt;/ref&gt; চহৰখনত কানাডিয়ান গ্ৰাঁ প্ৰি অনুষ্ঠিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.circuitgillesvilleneuve.ca/en|title= Circuit Gilles Villeneuve|publisher= Circuit Gilles Villeneuve Official Website|access-date= December 22, 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20151224104044/http://www.circuitgillesvilleneuve.ca/en|archive-date= December 24, 2015|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ইয়াত মণ্ট্ৰিয়েল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জেজ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.montrealjazzfest.com/about-the-festival/default.aspx |title= About – Festival International de Jazz de Montréal |website= www.montrealjazzfest.com |access-date= April 9, 2016 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20160402034626/http://www.montrealjazzfest.com/about-the-festival/default.aspx|archive-date= April 2, 2016 |df= mdy-all}}&lt;/ref&gt; এইটো বিশ্বৰ বৃহত্তম জেজ উৎসৱ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-jazz-festival|title=Largest jazz festival|access-date=May 4, 2021|archive-date=May 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514033116/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-jazz-festival|url-status=live}}&lt;/ref&gt; জাষ্ট ফৰ লাফছ উৎসৱ বিশ্বৰ বৃহত্তম হাস্য-উৎসৱ।&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Events/just-for-laughs-festival-presented-by-videotron|title= Just For Laughs Festival|website= www.tourisme-montreal.org|access-date= April 9, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160406100539/http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Events/just-for-laughs-festival-presented-by-videotron|archive-date= April 6, 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; লে ফ্ৰাংকো দ্য মণ্ট্ৰিয়েল বিশ্বৰ বৃহত্তম ফৰাচী ভাষাৰ সংগীত উৎসৱ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://corridorcanada.ca/resource/francofolies/?lang=en|title=FrancoFolies de Montréal: A large Francophone music festival|access-date=May 4, 2021|archive-date=May 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522221117/https://corridorcanada.ca/resource/francofolies/?lang=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ক্ৰীড়াৰ ক্ষেত্ৰত মণ্ট্ৰিয়েলত কেইবাটাও পেছাদাৰী দল আছে। ইয়াৰে অন্যতম উল্লেখযোগ্য হৈছে কেনাডিয়েনছ, যি ৰাষ্ট্ৰীয় হকী লীগত খেলে। দলটোৱে ষ্টেনলি কাপ অভিলেখ সংখ্যক ২৪ বাৰ জয় কৰিছে।</text>
      <sha1>cqlhairmk39x6fkr9tyrdses774uig9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>তিব্বত হাউছ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140248</id>
    <revision>
      <id>648639</id>
      <parentid>645183</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T01:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18503" sha1="7wvepr4m3o6irpr528gfq1oxfaj0hdt" xml:space="preserve">{{Short description|সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠিত অলাভজনক সংস্থা}}


[[File:Tibet House Building, Delhi, India.jpg|thumb|right|ভাৰতৰ নতুন দিল্লীৰ লোধি ৰোডত অৱস্থিত তিব্বত হাউছৰ ভৱন]]

'''তিব্বত হাউছ  ({{lang-en|Tibbet House}})''' হৈছে [[দালাই লামা]]ৰ অনুৰোধত প্ৰতিষ্ঠা কৰা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ কেইবাটাও সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণমূলক অলাভজনক সংস্থাৰ সমষ্টি। এই সংস্থাসমূহ পৰস্পৰৰ সৈতে শিথিলভাৱে সংযুক্ত। ১৯৫০ চনত চামডোৰ যুদ্ধ তথা তিব্বত আক্ৰমণ আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত [[চীন]]ৰ গণপ্ৰজাতন্ত্ৰৰদ্বাৰা তিব্বতৰ সংযুক্তিকৰণ তথা ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা তিব্বতী প্ৰব্ৰজনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত তিব্বতৰ প্ৰাচীন দৰ্শন, মন সম্পৰ্কীয় বিজ্ঞান, কলা আৰু সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰা সংৰক্ষণ, উপস্থাপন আৰু সুৰক্ষিত কৰাই এই সংস্থাসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wu |first1=Jin |last2=Myers |first2=Lee |title=Battle in the Himalayas |url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/07/18/world/asia/china-india-border-conflict.html |access-date=1 January 2021 |work=The New York Times |date=18 July 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Durdin |first1=Peggy |title=The Dalai Lama's Tibet Lives On in Its Art |url=https://www.nytimes.com/1970/01/25/archives/the-dalai-lamas-tibet-lives-on-in-its-art.html |access-date=23 September 2019 |work=The New York Times |date=25 January 1970}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wong |first1=Edward |title=Tibetans Fight to Salvage Fading Culture in China |url=https://www.nytimes.com/2015/11/29/world/asia/china-tibet-language-education.html |access-date=26 September 2019 |work=The New York Times |date=28 November 2015}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==

প্ৰথমটো তিব্বত হাউছ ১৯৬৫ চনত ভাৰতৰ [[নতুন দিল্লী]]ত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tibet House Delhi |url=https://tibethouse.in |website=tibethouse.in |publisher=Tibet House Delhi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Avedon |first1=John F. |title=Tibet's &quot;Exile Generation&quot; |url=https://www.nytimes.com/1984/02/26/magazine/tibet-s-exile-generation.html |access-date=26 September 2019 |work=The New York Times |date=26 February 1984}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Tibet House in New Delhi |url=https://www.delhicapital.com/museums-in-delhi/tibet-house.html |website=delhicapital.com |date=6 July 2019 |publisher=Delhi Capital |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190926135139/https://www.delhicapital.com/museums-in-delhi/tibet-house.html |archivedate=26 September 2019 |access-date=10 October 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; তুলকু গেলেক ৰিম্পোছে আৰু দাগ্যাব কিয়াবগন ৰিনপোছে ইয়াৰ প্ৰথম পৰিচালকসকলৰ ভিতৰত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About |url=https://www.tibethouse.in/content/about |website=tibethouse.in |publisher=Tibet House Delhi |access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Chodon |first1=Thinley |title=A Tibetan treasure trove in Delhi |url=https://www.outlooktraveller.com/explore/culture/tibet-house-new-delhi |access-date=9 October 2019 |publisher=Outlook Traveller |date=12 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Magill |first1=Mark |title=Remembering Gelek Rimpoche |url=https://tricycle.org/magazine/remembering-gelek-rimpoche/ |access-date=9 October 2019 |issue=Summer 2017 |publisher=Tricycle |date=1 June 2017}}&lt;/ref&gt;

হে. ই. লামা ডুবুম তুলকু ৰিনপোছে ২০১১ চনলৈকে প্ৰায় তিনি দশক ধৰি ইয়াৰ পৰিচালক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://tibethouse.in/prayer-meet-for-h-e-doboom-tulku-rinpoche/ |title=Prayer Meet for H.E. Doboom Tulku Rinpoche |website=Tibet House |date=February 2024}}&lt;/ref&gt; গেশে লাকডৰ ১৯৮৬ চনৰপৰা ১৯৮৯ চনলৈ ইয়াত অনুবাদক আৰু গৱেষণা সহায়ক হিচাপে কৰ্মৰত আছিল। 

এই ভৱনটো ১৯৭০ চনত স্থপতি শিৱ নাথ প্ৰসাদে ব্ৰুটালিষ্ট স্থাপত্য শৈলীত নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://worldarchitecture.org/architecture-news/cmzgp/an_ode_to_shivnath_prasad_the_le_corbusier_of_india.html |title=An Ode to Shivnath Prasad: The Le Corbusier of India |access-date=22 July 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.academia.edu/1996525 |title=Architect Shivnath Prasad—His contribution to Modern Indian Architecture |last1=Zaki |first1=Momin |date=4 October 2012 |access-date=22 July 2022}}&lt;/ref&gt; বৰ্তমান ইয়াৰ পৰিচালক হৈছে গেশে দৰ্জে ডামদুল। 

[[File:Tibet_House_US_(48072663106).jpg|thumb|right|নিউয়ৰ্ক চহৰত অৱস্থিত তিব্বত হাউছ ইউ এছ]]

== আন আন তিব্বত হাউছ ==

বিশ্বৰ বিভিন্ন স্থানত অৱস্থিত আন তিব্বত হাউছসমূহ হ'ল:--

* '''তিব্বত হাউছ জাপান''' ১৯৭৫ চনত [[টকিঅ']]ৰ শ্বিনজুকুত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About |url=https://www.tibethouse.jp |website=tibethouse.jp |access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;

* '''তিব্বত হাউছ ইউ এছ''' ১৯৮৭ চনত পণ্ডিত ৰবাৰ্ট থাৰ্মান, অভিনেতা ৰিচাৰ্ড গিয়েৰ আৰু সংগীতকাৰ ফিলিপ গ্লাছে [[নিউয়ৰ্ক]] চহৰৰ মেনহাটানৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Robert Thurman Buddhist scholar |url=https://www.ted.com/speakers/bob_thurman |website=TED |publisher=TED Conferences |access-date=3 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Richard Gere And Dalai Lama Announce Center for Tibetan Culture |url=https://www.apnews.com/a8517d5efbd119474f3db9bd4786b029 |website=AP News |publisher=Associated Press |date=28 September 1987 |access-date=13 July 2018}}&lt;/ref&gt; [[নিউয়ৰ্ক]]ৰ ফিনিচিয়াৰ ওচৰৰ কেটস্কিলছ অঞ্চলত অৱস্থিত মেনলা নামৰ এটা অৱকাশ কেন্দ্ৰ এই সংস্থাৰ সৈতে জড়িত। ৰবাৰ্ট থাৰ্মান আৰু নেনা ভন শ্লেব্ৰুগেৰ উদ্যোগত এই প্ৰকল্পটো গঢ় লৈ উঠিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Green |first=Penelope |date=20 May 2017 |title=50 Years of Marriage and Mindfulness With Nena and Robert Thurman |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/05/20/style/robert-nena-thurman-buddhism-woodstock-home.html |access-date=2 July 2020}}&lt;/ref&gt;

* '''কাছা তিবেত মেক্সিকো''' ১৯৮৯ চনত [[মেক্সিকো]] চহৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About |url=https://casatibet.org.mx/about-us/ |website=Casa Tibet México |access-date=22 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119195043/https://casatibet.org.mx/about-us/ |archivedate=19 January 2022 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=His Holiness the Dalai Lama Inaugurates Casa Tibet Mexico |url=https://www.shambhala.com/snowlion_articles/his-holiness-the-dalai-lama-inaugurates-casa-tibet-mexico/ |publisher=Snow Lion |date=1 October 1989 |access-date=26 September 2019}}&lt;/ref&gt;

* '''কাছা দেল তিবেত বাৰ্চিলোনা''' ১৯৯৪ চনত [[স্পেইন]]ৰ বাৰ্চিলোনাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=History |url=https://casadeltibetbcn.org/en/tibet-house-foundation-foundation/history-foundation |website=Casa del Tibet |access-date=22 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210228031007/http://casadeltibetbcn.org/en/tibet-house-foundation-foundation/history-foundation |archivedate=28 February 2021 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Dalai Lama Inaugurates New Tibet House Foundation in Barcelona |url=https://www.dalailama.com/news/2007/the-dalai-lama-inaugurates-new-tibet-house-foundation-in-barcelona |publisher=Office of His Holiness the Dalai Lama |date=8 October 2007 |access-date=26 September 2019}}&lt;/ref&gt;

* '''তিব্বত হাউছ ট্ৰাষ্ট''' ১৯৯৪ চনত [[ইংলেণ্ড]]ৰ [[লণ্ডন]]ত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Us |url=https://www.tibet-house-trust.co.uk/aboutus/ |website=Tibet House Trust |access-date=22 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210307065404/https://www.tibet-house-trust.co.uk/aboutus/ |archivedate=7 March 2021 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

* '''তিব্বত হাউছ জাৰ্মানী''' আধ্যাত্মিক পৰিচালক দাগ্যাব কিয়াবগন ৰিনপোছেৰ উদ্যোগত ২০০৫ চনত [[জাৰ্মানী]]ৰ ফ্ৰেংকফুৰ্টত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Us |url=https://www.tibethaus.com/en/hh-the-xiv-dalai-lama.html |website=Tibethaus Germany |access-date=22 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320184328/https://www.tibethaus.com/en/hh-the-xiv-dalai-lama.html |archivedate=20 March 2023 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Germany's new Tibet House showcase modern Tibetan art |url=http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=12764&amp;t=1 |publisher=Phayul |date=3 June 2006 |access-date=26 September 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160618100939/http://www.phayul.com/news/article.aspx?id=12764&amp;t=1 |archivedate=18 June 2016 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

* '''তিব্বত হাউছ মস্কো''' ২০০৪ চনত [[ৰাছিয়া]]ৰ [[মস্কো]]ত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tibet House Russia |url=http://tibethouse.ru/index-en.php |website=Tibet House Russia |access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;

* '''তিব্বত হাউছ ব্ৰাজিল''' [[ব্ৰাজিল]]ৰ ছাও পাওলোত অৱস্থিত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tibet House Brasil |url=https://tibethouse.org.br/home/ |website=Tibet House Brasil |access-date=28 October 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tibet House Brazil Inaugurates New Tibetan Thangka Exhibition |url=https://tibet.net/tibet-house-brazil-inaugurates-new-tibetan-thangka-exhibition/ |publisher=Central Tibetan Administration |date=4 February 2022 |access-date=28 October 2022}}&lt;/ref&gt;

== চি আই এৰ সৈতে সম্পৰ্কিত নথি ==

১৯৬৪ চনত কেন্দ্ৰীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা (চি আই এ)-ৰ এখন ''বিশেষ গোটৰ বাবে স্মাৰকপত্ৰ '' শীৰ্ষক স্মাৰকপত্ৰত তিব্বত হাউছসমূহৰ উল্লেখ আছিল। নথিখনত তিব্বত সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচীৰ বাবে সংস্থাটোৱে কৰা ব্যয়ৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ অন্তৰ্গত ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপ, প্ৰচাৰ আৰু অৰ্ধসামৰিক প্ৰচেষ্টাৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last=Mann |first=Jim |date=15 September 1998 |title=CIA Gave Aid to Tibetan Exiles in '60s, Files Show |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-sep-15-mn-22993-story.html |website=Los Angeles Times |access-date=16 October 2024}}&lt;/ref&gt;

স্মাৰকপত্ৰখনত কোৱা হৈছিল—

{{Blockquote|text=“সংস্থাটোৱে নতুন দিল্লী, জেনেভা আৰু নিউয়ৰ্ক চহৰত তিব্বত হাউছ স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়াইছে। এই তিব্বত হাউছসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে দালাই লামাৰ বাবে অনানুষ্ঠানিক প্ৰতিনিধিত্বৰ ব্যৱস্থা কৰা, যাতে তিব্বতৰ পৃথক ৰাজনৈতিক পৰিচয়ৰ ধাৰণাটো বৰ্তাই ৰাখিব পৰা যায়। নিউয়ৰ্ক চহৰৰ তিব্বত হাউছে ৰাষ্ট্ৰসংঘত থকা তিব্বতৰ সমৰ্থকসকলৰ সৈতে, বিশেষকৈ মালয়, আইৰিছ আৰু থাই প্ৰতিনিধি দলসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰিব।”&lt;ref name=&quot;declassified1&quot;&gt;{{cite web |date=9 January 1964 |title=Review of Tibetan Operations |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0005503557.pdf |website=Central Intelligence Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;declassified2&quot;&gt;{{cite web |date=9 January 1964 |title=337. Memorandum for the Special Group |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v30/d337 |website=Office of the Historian}}&lt;/ref&gt;}}

একে নথিৰ আন এটা অংশত নিউয়ৰ্ক, জেনেভা আৰু নতুন দিল্লীৰ তিব্বত হাউছসমূহৰ বাবে ছমাহৰ ব্যয় ৭৫,০০০ মাৰ্কিন ডলাৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;declassified1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;declassified2&quot; /&gt;

১৯৯৮ চনত নিৰ্বাসিত তিব্বতী চৰকাৰে জনাইছিল যে চি আই এৰপৰা লাভ কৰা সাহায্য জেনেভা আৰু নিউয়ৰ্কত কাৰ্যালয় স্থাপন তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত তিব্বতৰ বিষয়সমূহৰ প্ৰচাৰৰ কামত ব্যয় কৰা হৈছিল। এই কাৰ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত জেনেভাৰ তিব্বত ব্যুৰো আৰু পূৰ্বতে নিউয়ৰ্কত থকা, পিছলৈ ৱাশ্বিংটন ডি চিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা অফিচ অৱ তিব্বত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Shadow Circus: The CIA in Tibet |url=https://savetibet.org/news/the-shadow-circus-the-cia-in-tibet/ |publisher=International Campaign for Tibet |date=13 September 2018 |access-date=12 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=World News Briefs; Dalai Lama Group Says It Got Money From C.I.A. |url=https://www.nytimes.com/1998/10/02/world/world-news-briefs-dalai-lama-group-says-it-got-money-from-cia.html |agency=The Associated Press |work=The New York Times |date=2 October 1998 |access-date=12 October 2024}}&lt;/ref&gt;

ৱাশ্বিংটনত দালাই লামাৰ ব্যক্তিগত প্ৰতিনিধি লোদি গ্যাৰিয়ে কৈছিল যে তেওঁ চি আই এৰপৰা বছৰি ১৮০,০০০ মাৰ্কিন ডলাৰ সাহায্য লাভ কৰাৰ বিষয়ে বা সেই ধন ক'ত ব্যয় কৰা হৈছিল, সেই বিষয়ে অৱগত নাছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{Reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==
{{Commons category|Tibet House}}
* [https://tibethouse.in/ তিব্বত হাউছ, নতুন দিল্লী, ভাৰত]
* [https://www.tibethouse.jp/ তিব্বত হাউছ, জাপান]
* [https://www.tibethouse.us/ তিব্বত হাউছ ইউ এছ]
* [https://www.casatibet.org.mx/ কাছা তিবেত, মেক্সিকো]
* [https://www.casadeltibetbcn.org/ কাছা দেল তিবেত, বাৰ্চিলোনা]
* [https://www.tibet-house-trust.co.uk/ তিব্বত হাউছ ট্ৰাষ্ট, লণ্ডন]
* [https://www.tibethaus.com/ তিব্বত হাউছ, ফ্ৰেংকফুৰ্ট, জাৰ্মানী]
* [http://tibethouse.ru/index-en.php তিব্বত হাউছ, মস্কো, ৰাছিয়া]
* [https://tibethouse.org.br/home/ তিব্বত হাউছ, ব্ৰাজিল]


{{Authority control}}

[[শ্ৰেণী:চীনা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য]]</text>
      <sha1>7wvepr4m3o6irpr528gfq1oxfaj0hdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>উজ্জ্বল ভূঞা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140262</id>
    <revision>
      <id>648541</id>
      <parentid>644452</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21722" sha1="bx9bwflam68pvf2c6k2snxn7qhg6j4d" xml:space="preserve">{{Short description|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ}}
{{Infobox officeholder
| name = উজ্জ্বল ভূঞা
| image = Justice Ujjal Bhuyan.jpg
| office = [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ ন্যায়াধীশ
| nominator = [[ধনঞ্জয় যশৱন্ত চন্দ্ৰচূড়]]
| appointer = [[দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]
| term_start = ১৪ জুলাই ২০২৩
| term_end =
| office1 = তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ পঞ্চম মুখ্য ন্যায়াধীশ
| appointer1 = [[ৰামনাথ কোবিন্দ]]
| nominator1 = [[এন. ভি. ৰমনা]]
| term_start1 = ২৮ জুন ২০২২
| term_end1 = ১৩ জুলাই ২০২৩
| predecessor1 = সতীশ চন্দ্ৰ শৰ্মা
| successor1 = {{ubl|আলোক আৰাধে|পি নৱীন ৰাও ''(ভাৰপ্ৰাপ্ত)''|অভিনন্দ কুমাৰ শাৱিলি ''(ভাৰপ্ৰাপ্ত)''}}
| office2 = তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ
| term_start2 = ২২ অক্টোবৰ ২০২১
| term_end2 = ২৭ জুন ২০২২
| appointer2 = [[ৰামনাথ কোবিন্দ]]
| nominator2 = [[এন. ভি. ৰমনা]]
| office3 = বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ
| term_end3 = ২১ অক্টোবৰ ২০২১
| term_start3 = ৩ অক্টোবৰ ২০১৯
| appointer3 = [[ৰামনাথ কোবিন্দ]]
| nominator3 = [[ৰঞ্জন গগৈ]]
| office4 = [[গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ৰ ন্যায়াধীশ
| term_start4 = ১৭ অক্টোবৰ ২০১১
| term_end4 = ২ অক্টোবৰ ২০১৯
| appointer4 = [[প্ৰতিভা পাটিল]]
| nominator4 = এছ এইচ কাপাডিয়া
| birth_date = {{Birth date and age|1964|8|2|df=y}}
| birth_place = [[গুৱাহাটী]]
| education = ডন বস্কো উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, [[কটন মহাবিদ্যালয়]], [[বিষ্ণুৰাম মেধি চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়|চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়]], [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]
| parents = সুচেন্দ্ৰ নাথ ভূঞা
}}

'''উজ্জ্বল ভূঞা''' ({{lang-en|Ujjal Bhuyan}}; জন্ম: ২ আগষ্ট ১৯৬৪) ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এগৰাকী ন্যায়াধীশ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Justice Ujjal Bhuyan {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074858/https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-date=28 January 2024 |access-date=2026-02-22 |website=www.sci.gov.in|language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt; তেওঁ ইয়াৰ পূৰ্বে তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়, বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে কৰ্মৰত আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Santosh |date=2025-08-02 |title=Know Thy Judge {{!}} Supreme Court of India: Justice Ujjal Bhuyan's illustrious career and notable judgments |url=https://www.scconline.com/blog/post/2025/08/02/know-thy-judge-justice-ujjal-bhuyan-judge-of-supreme-court-career-notable-judgments/blog-5-10/ |access-date=2026-02-22 |website=SCC Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা==

উজ্জ্বল ভূঞাৰ জন্ম ১৯৬৪ চনৰ ২ আগষ্টত [[গুৱাহাটী]]ত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ সুচেন্দ্ৰ নাথ ভূঞা অসমৰ প্ৰাক্তন মহাধিবক্তা আৰু এগৰাকী জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Justice Ujjal Bhuyan {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074858/https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-date=28 January 2024 |access-date=2026-02-22 |website=www.sci.gov.in|language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

তেওঁ গুৱাহাটীৰ ডন বস্কো উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কটন মহাবিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰে। দিল্লীৰ কিৰোৰী মল মহাবিদ্যালয়ৰপৰা তেওঁ কলা শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত গুৱাহাটীৰ [[বিষ্ণুৰাম মেধি চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়|চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়]]ৰপৰা আইনৰ স্নাতক ডিগ্ৰী আৰু [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা আইনৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hon'ble Chief Justices and Judges of the Gauhati High Court Appointed/ Transferred as Chief Justices of Other High Courts – THE GAUHATI HIGH COURT |url=https://ghconline.gov.in/index.php/honourable-chief-justices-and-judges-of-the-gauhati-high-court-appointed-or-transferred-as-chief-justices-of-other-high-court/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517125253/https://ghconline.gov.in/index.php/honourable-chief-justices-and-judges-of-the-gauhati-high-court-appointed-or-transferred-as-chief-justices-of-other-high-court/ |archive-date=17 May 2025 |access-date=2026-02-22 |website=ghconline.gov.in |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==কৰ্মজীৱন==

ভূঞাই ১৯৯১ চনৰ ২০ মাৰ্চত অসম, নাগালেণ্ড, মেঘালয়, মণিপুৰ, ত্ৰিপুৰা, মিজোৰাম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অধিবক্তা পৰিষদত নাম পঞ্জীয়ন কৰে। তেওঁ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য আসনত ওকালতি কৰাৰ লগতে আগৰতলা, শ্বিলং, কহিমা আৰু ইটানগৰৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপীঠসমূহতো বিভিন্ন গোচৰত ওকালতি কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ গুৱাহাটীৰ কেন্দ্ৰীয় প্ৰশাসনিক ন্যায়াধিকৰণ, অসম ৰাজহ ব'ৰ্ড, শ্ৰম আদালত, বিভিন্ন দেৱানী আদালত আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক উপভোক্তা মঞ্চত ওকালতি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Justice Ujjal Bhuyan {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074858/https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-date=28 January 2024 |access-date=2026-02-22 |website=www.sci.gov.in|language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

১৯৯৫ চনৰ মে' মাহৰপৰা তেওঁ আয়কৰ বিভাগৰ স্থায়ী অধিবক্তা হিচাপে কাম কৰিছিল। প্ৰথমতে তেওঁ কনিষ্ঠ স্থায়ী অধিবক্তা আছিল আৰু ২০০৮ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত জ্যেষ্ঠ স্থায়ী অধিবক্তা হিচাপে নিযুক্ত হয়। ২০০২ চনৰ এপ্ৰিলৰপৰা ২০০৬ চনৰ অক্টোবৰলৈ তেওঁ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য আসনত মেঘালয় চৰকাৰৰ অতিৰিক্ত চৰকাৰী অধিবক্তা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰৰপৰা ২০০৯ চনৰ এপ্ৰিললৈ তেওঁ অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ বন বিভাগৰ বিশেষ অধিবক্তা আছিল। ২০১০ চনৰ ৩ মাৰ্চত তেওঁ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ স্থায়ী অধিবক্তা হিচাপে নিযুক্ত হয়। 

২০১০ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ে তেওঁক জ্যেষ্ঠ অধিবক্তাৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। ২০১১ চনৰ ২১ জুলাইত তেওঁ অসমৰ অতিৰিক্ত মহাধিবক্তা হিচাপে নিযুক্ত হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Justice Ujjal Bhuyan {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074858/https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-date=28 January 2024 |access-date=2026-02-22 |website=www.sci.gov.in|language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০১১ চনৰ ১৭ অক্টোবৰত তেওঁ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অতিৰিক্ত ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্ত হয়। ২০১৩ চনৰ ২০ মাৰ্চত তেওঁ স্থায়ী ন্যায়াধীশৰূপে নিযুক্তি লাভ কৰে। তেওঁ মিজোৰাম ৰাজ্যিক আইন সেৱা প্ৰাধিকৰণৰ কাৰ্যবাহী অধ্যক্ষ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hon'ble Chief Justices and Judges of the Gauhati High Court Appointed/ Transferred as Chief Justices of Other High Courts – THE GAUHATI HIGH COURT |url=https://ghconline.gov.in/index.php/honourable-chief-justices-and-judges-of-the-gauhati-high-court-appointed-or-transferred-as-chief-justices-of-other-high-court/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517125253/https://ghconline.gov.in/index.php/honourable-chief-justices-and-judges-of-the-gauhati-high-court-appointed-or-transferred-as-chief-justices-of-other-high-court/ |archive-date=17 May 2025 |access-date=2026-02-22 |website=ghconline.gov.in |language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰ ৩ অক্টোবৰত তেওঁক বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়লৈ বদলি কৰা হয় আৰু সেইদিনাই তেওঁ ন্যায়াধীশ হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Krishnan |first=Murali |date=2019-09-01 |title=Collegium recommends transfer of Justice Ujjal Bhuyan from Gauhati High Court to Bombay High Court |url=https://www.barandbench.com/news/collegium-recommends-transfer-of-justice-ujjal-bhuyan-from-gauhati-high-court-to-bombay-high-court |access-date=2026-02-22 |website=Bar and Bench - Indian Legal news |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২১ চনৰ ২২ অক্টোবৰত তেওঁ তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। এই সময়ছোৱাত তেওঁ তেলেংগানা ৰাজ্যিক আইন সেৱা প্ৰাধিকৰণৰ কাৰ্যবাহী অধ্যক্ষ হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Upadhyay |first=Sparsh |date=17 May 2022 |title=Supreme Court Collegium Recommends Elevation Of Justice Ujjal Bhuyan As Telangana High Court's Chief Justice |work=Live Law.in |url=https://www.livelaw.in/news-updates/supreme-court-collegium-recommends-elevation-of-justice-ujjal-bhuyan-as-telangana-high-courts-chief-justice-199308 |access-date=17 May 2022}}&lt;/ref&gt;

২০২২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁ তেলেংগানা উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে। এই পদত অধিষ্ঠিত হৈ তেওঁ হায়দৰাবাদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা একাডেমীৰ আচাৰ্য হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-17 |title=Justice Ujjal Bhuyan to be the new Chief Justice of Telangana |url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/justice-ujjal-bhuyan-to-be-the-new-chief-justice-of-telangana/article65428640.ece |access-date=2026-02-22 |website=Frontline |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৩ চনৰ ৫ জুলাইত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ নিযুক্তিৰ বাবে গঠিত ন্যায়াধীশ নিৰ্বাচনী সমিতিয়ে তেওঁক উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্তিৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। ২০২৩ চনৰ ১৪ জুলাইত তেওঁ ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;Supreme Court gets two new judges&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |title=Supreme Court gets two new judges |url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-gets-two-new-judges/article67073152.ece |access-date=14 July 2023 |date=12 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714035931/https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-gets-two-new-judges/article67073152.ece |archive-date=14 July 2023 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sucheta |date=2023-07-14 |title=Justice Ujjal Bhuyan and Justice S. Venkatanarayana Bhatti take oath as Judges of Supreme Court of India |url=https://www.scconline.com/blog/post/2023/07/14/justice-ujjal-bhuyan-justice-sv-bhatti-take-oath-supreme-court-judges-legal-news/ |access-date=2026-02-22 |website=SCC Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==উল্লেখযোগ্য ৰায়দান==

উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ন্যায়াধীশ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ সময়ত ভূঞাই বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰৰ বিচাৰকাৰ্যত অংশগ্ৰহণ কৰিছে। 

২০২৪ চনত খনিজ আৰু খনিজ সম্পদ উন্নয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ আইনৰ সৈতে জড়িত ''মিনাৰেল এৰিয়া ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি বনাম ষ্টীল অথৰিটি অৱ ইণ্ডিয়া'' গোচৰটোত তেওঁ নজনীয়া সাংবিধানিক বিচাৰপীঠৰ সদস্য আছিল। এই গোচৰত ন্যায়ালয়ে ৰায় দিয়ে যে খনি পৰিচালনাকাৰীয়ে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰক দিয়া ৰয়েল্টি কৰ নহয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে খনিজ সম্পদৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত কৰ আৰোপ কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Know Your Judge- Supreme Court of India: Justice Ujjal Bhuyan |url=https://www.scconline.com/blog/post/2024/08/02/know-thy-judge-justice-ujjal-bhuyan-judge-of-supreme-court-of-india-career-notable-judgments-scc-blog-legal-research-news/ |website=SCC Times |access-date=2026-10-11 |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনত ''শ্বেইখ জাভেদ ইকবাল বনাম উত্তৰ প্ৰদেশ ৰাজ্য'' গোচৰত তেওঁ সদস্য হিচাপে থকা বিচাৰপীঠে দীৰ্ঘদিন ধৰি কাৰাবন্দী হৈ থকা অভিযুক্তজনক জামিন প্ৰদানৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। অভিযুক্তজন প্ৰায় ন বছৰ ধৰি কাৰাগাৰত আছিল। বিচাৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাত হোৱা পলমৰ বিষয়টো বিবেচনা কৰি ন্যায়ালয়ে জামিনৰ নিৰ্দেশ দিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Know Your Judge- Supreme Court of India: Justice Ujjal Bhuyan |url=https://www.scconline.com/blog/post/2024/08/02/know-thy-judge-justice-ujjal-bhuyan-judge-of-supreme-court-of-india-career-notable-judgments-scc-blog-legal-research-news/ |website=SCC Times |access-date=2026-10-11 |language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ''অৰবিন্দ কেজৰিৱাল বনাম কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো'' গোচৰত ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্তৰ সৈতে তেওঁ জামিন প্ৰদানৰ সিদ্ধান্তত একমত হৈছিল। অৱশ্যে গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু সময় সম্পৰ্কে তেওঁ পৃথক মত প্ৰকাশ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Supreme Court judgment in Arvind Kejriwal v. Central Bureau of Investigation |url=https://www.api.sci.gov.in/supremecourt/2024/36231/36231_2024_4_1501_55638_Judgement_13-Sep-2024.pdf |website=Supreme Court of India |access-date=2026-10-11 |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251106104828/http://api.sci.gov.in/supremecourt/2024/36231/36231_2024_4_1501_55638_Judgement_13-Sep-2024.pdf |archivedate=2025-11-06 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

==অন্যান্য দায়িত্ব==

ভূঞা ন্যায়িক শিক্ষা আৰু আইন শিক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত। তেওঁ অসম ন্যায়িক একাডেমী আৰু গুৱাহাটীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ন্যায়াধীশ হিচাপে নিযুক্ত হোৱাৰ পিছতো তেওঁ বেংগালুৰুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন বিদ্যালয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সাধাৰণ পৰিষদ আৰু কাৰ্যবাহী পৰিষদৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে। তেওঁ মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আইন বিশ্ববিদ্যালয়, ছত্ৰপতি সম্ভাজীনগৰৰ সাধাৰণ পৰিষদৰো সদস্য।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Justice Ujjal Bhuyan {{!}} Supreme Court of India {{!}} India |url=https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128074858/https://www.sci.gov.in/judge/justice-ujjal-bhuyan/ |archive-date=28 January 2024 |access-date=2026-02-22 |website=www.sci.gov.in|language=en-US |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ন্যায়াধীশ]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>bx9bwflam68pvf2c6k2snxn7qhg6j4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140321</id>
    <revision>
      <id>648668</id>
      <parentid>646200</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>648668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18228" sha1="q7nbmoc1hk4ekk36wt8ehafkzzw50xo" xml:space="preserve">[[File:Panoramic view of Puthia Temple Complex 1.jpg|thumb|পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য ১]]
[[File:Shiva temple at Puthia, Rajshahi.JPG|thumb|শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ ওপৰত পুঠিয়াত শিৱ মন্দিৰ।  বাঁওফালে ৰথ মন্দিৰ। ]]
[[File:Puthia Mandirs10.JPG|thumb|right|[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]]]
'''পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী জিলা]]ৰ [[পুথিয়া উপজিলা]]ত থকা উল্লেখযোগ্য পুৰণি হিন্দু মন্দিৰৰ থুপেৰে গঠিত এটা চৌহদ। ৰাজশাহী চহৰৰপৰা ২৩ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত এই মন্দিৰত বাংলাদেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ঐতিহাসিক মন্দিৰ আছে।&lt;ref name=lp&gt;McAdam, Marika. (2004) [https://books.google.com/books?id=IkQndiJHRyoC&amp;dq=puthiya+temple+bangladesh&amp;pg=PA114 ''Lonely Planet's Bangladesh''.] pp. 114-115.&lt;/ref&gt; এই মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰিছিল পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ হিন্দু জমিদাৰ ৰজসকলে, যিসকল ৰাজশাহীৰ বিখ্যাত দানবীৰ আছিল। মন্দিৰসমূহ সাধাৰণ [[জোৰ-বাংলা শৈলী]]ৰ স্থাপত্যৰ অন্যান্য প্ৰভাৱৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি বিভিন্ন শৈলীত টেৰাকোটাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ৰাজবাৰী বা পুথিয়াৰ ৰজাৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দোল মাঞ্চা এই কমপ্লেক্সৰ অংশ।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Fakir |first=Adnan M. S. |date=22 December 2005 |title=Just tavel Bangladesh for once and stop complaingn |url=http://www.thedailystar.net/rising/2005/12/04/index.htm |magazine=Rising Stars |publisher=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; শ্যামসাগৰ নামৰ এটা হ্ৰদৰ চাৰিওফালে মন্দিৰসমূহ বিস্তৃত হৈ আছে আৰু এই চৌহদটোৰ চাৰিওফালে শিৱসাগৰ নামৰ এটা খাদ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;&gt;{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Explore the grandeur of Puthia, a temple town of Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/explore-the-grandeur-of-puthia-a-temple-town-of-bangladesh/cid/2027632 |access-date=20 June 2024 |agency=My Kolkata |issue=17 June 2024 |publisher=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Behan |first=Rosemary |date=17 January 2009 |title=Dhaka Calling |url=http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |work=The National |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120082131/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archive-date=20 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303203530/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archivedate=3 March 2016 |access-date=15 October 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ষোড়শ শতিকাত বাস কৰা বৎসাচাৰ্য নামৰ এজন পৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মোগল সম্ৰাট [[আকবৰ]]ৰ মন্ত্ৰী ৰাজা মান সিংহই ৰাজশাহীৰ লস্কৰ খান নামৰ অবাধ্য পাঠান জাগীৰদাৰ জাগীৰক জব্দ কৰি তেওঁৰ শিক্ষাৰ বাবে সাধু বৎসাচাৰ্যক জমিদাৰী প্ৰদান কৰে, কিন্তু তেওঁ অস্বীকাৰ কৰে। কিন্তু তেওঁৰ পুত্ৰ পীতাম্বৰক লস্কৰপুৰ বাগিছাখন স্থায়ীভাৱে মঞ্জুৰ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰে সম্ৰাট [[জাহাংগীৰ]]ৰপৰা ৰাজ উপাধি লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ বাগিছাখন আছিল ব্ৰিটিছ বংগৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জমিদাৰী আৰু আটাইতকৈ ধনী। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত তেতিয়াৰ পাকিস্তান চৰকাৰে জমিদাৰী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰি হিন্দূৰ সকলো সম্পত্তি জব্দ কৰে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰজাঘৰীয়া পৰিয়াল ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। 
== মন্দিৰগুলোৰ তালিকা ==
পুঠিয়া মন্দিৰ চত্বৰে মোট ১৩টি মন্দিৰ ৰয়েছে। 
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! মন্দিৰেৰ নাম
! সময়কাল
! স্থাপত্য ধৰণ
! অৱশ্থান
|-
||[[বড় শিব মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন 
|align=&quot;center&quot;| 
|-
||[[ৰথ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| শিব মন্দিৰেৰ পাশে
|-
||[[দোল মন্দিৰ, পুঠিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| ১৭৭৮ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন
|align=&quot;center&quot;| পুঠিয়া ৰাজবাড়িৰ ভিতৰে
|-
||[[ছোট আহ্নিক মন্দিৰ, পুঠিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| ৰাণীৰ গোসলেৰ ঘাটেৰ দক্ষিণে
|-
||[[বড় আহ্নিক মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭-১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[গোপাল মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮১৯ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[ছোট গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[কৃষ্ণপুৰ গোবিন্দ মন্দিৰ, পুঠিয়া]] (সালামেৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| চাৰচালা
|align=&quot;center&quot;| 
|-
|| [[কৃষ্ণপুৰ শিব মন্দিৰ, পুঠিয়া]] (ক্ষিতিস চন্দ্ৰেৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮-১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[কেষ্ট ক্ষ্যাপাৰ মঠ]]
|align=&quot;center&quot;|১৮১৯ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| বড় গোপাল মন্দিৰ
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[জগদ্ধাত্ৰী মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|খ্ৰি. ১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|}

==পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ==
পুথিয়াৰ বিখ্যাত মন্দিৰ, [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত পুথিয়াৰ ৰাণীয়ে স্থাপন কৰিছিল। ইয়াক ''বড়ো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয়। এই মন্দিৰটোৱে [[ৰত্ন শিল্পৰীতি|পঞ্চৰত্ন শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালক [[ৰাধামোহন ঠাকুৰা]]ই বৈষ্ণৱ ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে এই মন্দিৰটো ভগৱান [[কৃষ্ণ | শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ নামত উছৰ্গা কৰিছে। মন্দিৰটোত [[কৃষ্ণ]] আৰু [[ৰাধা]]ৰ মাজৰ ঐশ্বৰিক ৰোমাঞ্চক চিত্ৰিত কৰা সুন্দৰ টেৰাকোটা অলংকাৰ দেখা যায়। মন্দিৰৰ ওচৰতে নতুনকৈ স্থাপন কৰা মহাবিদ্যালয়খনৰ বাবে আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱৰ বাবে মন্দিৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে। ১৮২৩ চনৰপৰা ১৮৯৫ চনৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;[http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ Bangladesh News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505015043/http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ |date=2009-05-05 }}&lt;/ref&gt;

==ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ==
[[ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ]] বা বড়ো শিৱ মন্দিৰ বা পঞ্চৰত্ন শিৱ মন্দিৰ বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিৱ মন্দিৰ। ৰাজা জগত নাৰায়ণ ৰায়ৰ বিধৱা ৰাণী ভূবনময়ী দেৱীয়ে ১৮২৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা এইটো শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ পাৰতে নিৰ্মিত হৈছে। এই অলংকৃত মন্দিৰটো পূব ভাৰতত সাধাৰণ পাঁচটা শিখৰ শৈলী ([[ৰত্ন শিল্পৰীতি]]) মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ এক আকৰ্ষণীয় আৰু উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। 
পাঁচটা শিখৰৰ প্ৰতিটোতে কেইবাটাও উপ শিখৰ থাকে। কোণৰ প্ৰতিটো শিখৰ ১৭টা সৰু শিখৰেৰে গঠিত, আনহাতে ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় শিখৰত মুঠ ১০৮টা উপ-শিখৰ থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; কৰিডৰবোৰত জয়পুৰী স্থাপত্যৰ স্পৰ্শ আছে আৰু পৱিত্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত, দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ এটা অতি বৃহৎ ক’লা বেছাল্ট শিৱ লিংগ নিহিত হৈ আছে। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ]]ৰ সময়ত শিলৰ খোদিত আৰু ভাস্কৰ্য্য শিল্পকৰ্মসমূহ বিক্ষিপ্ত কৰা হৈছে। আগ্ৰাসী পাকিস্তানী সৈন্যই শিৱলিংগক স্থানচ্যুত কৰি ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও স্থানৰপৰা আঁতৰাই নিব পৰা নাছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।&lt;ref name=lp/&gt;&lt;ref name=&quot;Sneha&quot;&gt;{{cite news |last1=Bhura |first1=Sneha |title=Bangladesh's beautiful terracotta temples find unlikely saviours |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshs-beautiful-terracotta-temples-find-unlikely-saviours/articleshow/112436225.cms?fbclid=IwY2xjawEz2KdleHRuA2FlbQIxMAABHdYKaP2eDvXWE0LMjn330NedcMCcnbRfB1UCknC-3kOEpUub73vV2wMxbA_aem_VkbvRszko-9yhDii_sKHMg |access-date=22 August 2024 |agency=Times of India |date=11 August 2024}}&lt;/ref&gt;

==জগন্নাথ মন্দিৰ==
জগন্নাথ মন্দিৰ (ৰথ মন্দিৰ বুলিও জনা যায়) কৃষ্ণৰ এক ৰূপ জগন্নাথৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে অৱস্থিত। ই দুমহলীয়া অষ্টভুজ গঠন।&lt;ref&gt;[http://www.chattagramsamity.co.uk/know_bangladesh2008.htm Know Bangladesh]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ==
[[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা সৰু হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|ডো চালা শৈলী]] অনুসৰণ কৰে আৰু পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ==
[[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]] যাক ''ছোটো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয় পুথিয়া চৌহদৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে। এই মন্দিৰটো ১৭৯০-১৮০০ চনৰ বুলি ধাৰণা কৰা হয়। দক্ষিণৰ সন্মুখভাগ [[টেৰাকোটা]]ৰ ফলকেৰে বিস্তৃতভাৱে সজাই তোলা হৈছে, য'ত বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ, লংকাণ্ড মহাকাব্য ৰামায়ণ কিংবদন্তিৰ এটা অধ্যায়, ৰাধা-কৃষ্ণ মহাকাব্য কাহিনী, ফুলৰ ডিজাইন আৰু জ্যামিতিক শিল্প আৰু সেই সময়ৰ নাগৰিক জীৱনৰ দৃশ্যসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==বড়া অহ্নিক মন্দিৰ==
[[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] (Big Anhik Temple) পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই কমপ্লেক্সৰ পশ্চিম দিশত চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰৰ কাষতে থিয় হৈ পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। ইয়াক পুথিয়াৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰিত ৰূপ অনুসৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ দুয়োকাষে দুটা চৰ চালা গঠনৰ কাষে কাষে কেন্দ্ৰীয় ডো চালা থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; বাংলাদেশৰ একেধৰণৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰা আন একমাত্ৰ মন্দিৰটো হ’ল ফৰিদপুৰ জিলাৰ ৰাজাৰাম মন্দিৰ। 

==ছোটো শিৱ মন্দিৰ==
এই সৰু শিৱ মন্দিৰটো পুথিয়া ৰাজবাৰীৰ পিছফালে অৱস্থিত। [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰি এটা সৰু মন্দিৰ। সন্মুখৰ মুখখনত জটিল টেৰাকোটা অলংকাৰ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চিত্ৰভাণ্ডাৰ==
&lt;gallery&gt;
File:Shiva_Temple,_Puthia,_Rajshahi_NK_(2).jpg|শিৱ মন্দিৰ
File:Bara Ahnik Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] 
File:Palace at Puthia, Rajshahi.JPG| [[পুথিয়া ৰাজবাৰী]]
File:Dol Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[দৌল মন্দিৰ]] 
File:Chota Shiva Temple, Puthia.jpg|ছোট শিৱ মন্দিৰ
File:Terracotta work at puthiya govinda temple, rajshahi.jpg|গোবিন্দ মন্দিৰত টেৰাকোটা কৰ্ম
File:Massive terracitta work at govinda mandir of puthia.jpg|ৰাজশাহীৰ পুথিয়াৰ গোবিন্দ মন্দিৰত বিশাল আৰু বিশদ টেৰাকোটাৰ কাম
&lt;/gallery&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]]</text>
      <sha1>q7nbmoc1hk4ekk36wt8ehafkzzw50xo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648699</id>
      <parentid>648668</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা */</comment>
      <origin>648699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18217" sha1="9q2jh54lckshxtkezhohkff6dsu53mh" xml:space="preserve">[[File:Panoramic view of Puthia Temple Complex 1.jpg|thumb|পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য ১]]
[[File:Shiva temple at Puthia, Rajshahi.JPG|thumb|শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ ওপৰত পুঠিয়াত শিৱ মন্দিৰ।  বাঁওফালে ৰথ মন্দিৰ। ]]
[[File:Puthia Mandirs10.JPG|thumb|right|[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]]]
'''পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী জিলা]]ৰ [[পুথিয়া উপজিলা]]ত থকা উল্লেখযোগ্য পুৰণি হিন্দু মন্দিৰৰ থুপেৰে গঠিত এটা চৌহদ। ৰাজশাহী চহৰৰপৰা ২৩ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত এই মন্দিৰত বাংলাদেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ঐতিহাসিক মন্দিৰ আছে।&lt;ref name=lp&gt;McAdam, Marika. (2004) [https://books.google.com/books?id=IkQndiJHRyoC&amp;dq=puthiya+temple+bangladesh&amp;pg=PA114 ''Lonely Planet's Bangladesh''.] pp. 114-115.&lt;/ref&gt; এই মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰিছিল পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ হিন্দু জমিদাৰ ৰজসকলে, যিসকল ৰাজশাহীৰ বিখ্যাত দানবীৰ আছিল। মন্দিৰসমূহ সাধাৰণ [[জোৰ-বাংলা শৈলী]]ৰ স্থাপত্যৰ অন্যান্য প্ৰভাৱৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি বিভিন্ন শৈলীত টেৰাকোটাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ৰাজবাৰী বা পুথিয়াৰ ৰজাৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দোল মাঞ্চা এই কমপ্লেক্সৰ অংশ।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Fakir |first=Adnan M. S. |date=22 December 2005 |title=Just tavel Bangladesh for once and stop complaingn |url=http://www.thedailystar.net/rising/2005/12/04/index.htm |magazine=Rising Stars |publisher=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; শ্যামসাগৰ নামৰ এটা হ্ৰদৰ চাৰিওফালে মন্দিৰসমূহ বিস্তৃত হৈ আছে আৰু এই চৌহদটোৰ চাৰিওফালে শিৱসাগৰ নামৰ এটা খাদ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;&gt;{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Explore the grandeur of Puthia, a temple town of Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/explore-the-grandeur-of-puthia-a-temple-town-of-bangladesh/cid/2027632 |access-date=20 June 2024 |agency=My Kolkata |issue=17 June 2024 |publisher=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Behan |first=Rosemary |date=17 January 2009 |title=Dhaka Calling |url=http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |work=The National |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120082131/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archive-date=20 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303203530/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archivedate=3 March 2016 |access-date=15 October 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ষোড়শ শতিকাত বাস কৰা বৎসাচাৰ্য নামৰ এজন পৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মোগল সম্ৰাট [[আকবৰ]]ৰ মন্ত্ৰী ৰাজা মান সিংহই ৰাজশাহীৰ লস্কৰ খান নামৰ অবাধ্য পাঠান জাগীৰদাৰ জাগীৰক জব্দ কৰি তেওঁৰ শিক্ষাৰ বাবে সাধু বৎসাচাৰ্যক জমিদাৰী প্ৰদান কৰে, কিন্তু তেওঁ অস্বীকাৰ কৰে। কিন্তু তেওঁৰ পুত্ৰ পীতাম্বৰক লস্কৰপুৰ বাগিছাখন স্থায়ীভাৱে মঞ্জুৰ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰে সম্ৰাট [[জাহাংগীৰ]]ৰপৰা ৰাজ উপাধি লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ বাগিছাখন আছিল ব্ৰিটিছ বংগৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জমিদাৰী আৰু আটাইতকৈ ধনী। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত তেতিয়াৰ পাকিস্তান চৰকাৰে জমিদাৰী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰি হিন্দূৰ সকলো সম্পত্তি জব্দ কৰে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰজাঘৰীয়া পৰিয়াল ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। 
== মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা ==
পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদত মুঠ ১৩টা মন্দিৰ আছে। 
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! মন্দিৰৰ নাম
! সময়কাল
! স্থাপত্য ধৰণ
! অৱস্থান 
|-
||[[বড় শিব মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন 
|align=&quot;center&quot;| 
|-
||[[ৰথ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| শিব মন্দিৰেৰ পাশে
|-
||[[দোল মন্দিৰ, পুঠিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| ১৭৭৮ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন
|align=&quot;center&quot;| পুঠিয়া ৰাজবাড়িৰ ভিতৰে
|-
||[[ছোট আহ্নিক মন্দিৰ, পুঠিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| ৰাণীৰ গোসলেৰ ঘাটেৰ দক্ষিণে
|-
||[[বড় আহ্নিক মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭-১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[গোপাল মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮১৯ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[ছোট গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[কৃষ্ণপুৰ গোবিন্দ মন্দিৰ, পুঠিয়া]] (সালামেৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| চাৰচালা
|align=&quot;center&quot;| 
|-
|| [[কৃষ্ণপুৰ শিব মন্দিৰ, পুঠিয়া]] (ক্ষিতিস চন্দ্ৰেৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮-১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[কেষ্ট ক্ষ্যাপাৰ মঠ]]
|align=&quot;center&quot;|১৮১৯ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| বড় গোপাল মন্দিৰ
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[জগদ্ধাত্ৰী মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|খ্ৰি. ১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|}

==পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ==
পুথিয়াৰ বিখ্যাত মন্দিৰ, [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত পুথিয়াৰ ৰাণীয়ে স্থাপন কৰিছিল। ইয়াক ''বড়ো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয়। এই মন্দিৰটোৱে [[ৰত্ন শিল্পৰীতি|পঞ্চৰত্ন শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালক [[ৰাধামোহন ঠাকুৰা]]ই বৈষ্ণৱ ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে এই মন্দিৰটো ভগৱান [[কৃষ্ণ | শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ নামত উছৰ্গা কৰিছে। মন্দিৰটোত [[কৃষ্ণ]] আৰু [[ৰাধা]]ৰ মাজৰ ঐশ্বৰিক ৰোমাঞ্চক চিত্ৰিত কৰা সুন্দৰ টেৰাকোটা অলংকাৰ দেখা যায়। মন্দিৰৰ ওচৰতে নতুনকৈ স্থাপন কৰা মহাবিদ্যালয়খনৰ বাবে আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱৰ বাবে মন্দিৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে। ১৮২৩ চনৰপৰা ১৮৯৫ চনৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;[http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ Bangladesh News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505015043/http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ |date=2009-05-05 }}&lt;/ref&gt;

==ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ==
[[ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ]] বা বড়ো শিৱ মন্দিৰ বা পঞ্চৰত্ন শিৱ মন্দিৰ বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিৱ মন্দিৰ। ৰাজা জগত নাৰায়ণ ৰায়ৰ বিধৱা ৰাণী ভূবনময়ী দেৱীয়ে ১৮২৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা এইটো শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ পাৰতে নিৰ্মিত হৈছে। এই অলংকৃত মন্দিৰটো পূব ভাৰতত সাধাৰণ পাঁচটা শিখৰ শৈলী ([[ৰত্ন শিল্পৰীতি]]) মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ এক আকৰ্ষণীয় আৰু উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। 
পাঁচটা শিখৰৰ প্ৰতিটোতে কেইবাটাও উপ শিখৰ থাকে। কোণৰ প্ৰতিটো শিখৰ ১৭টা সৰু শিখৰেৰে গঠিত, আনহাতে ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় শিখৰত মুঠ ১০৮টা উপ-শিখৰ থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; কৰিডৰবোৰত জয়পুৰী স্থাপত্যৰ স্পৰ্শ আছে আৰু পৱিত্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত, দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ এটা অতি বৃহৎ ক’লা বেছাল্ট শিৱ লিংগ নিহিত হৈ আছে। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ]]ৰ সময়ত শিলৰ খোদিত আৰু ভাস্কৰ্য্য শিল্পকৰ্মসমূহ বিক্ষিপ্ত কৰা হৈছে। আগ্ৰাসী পাকিস্তানী সৈন্যই শিৱলিংগক স্থানচ্যুত কৰি ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও স্থানৰপৰা আঁতৰাই নিব পৰা নাছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।&lt;ref name=lp/&gt;&lt;ref name=&quot;Sneha&quot;&gt;{{cite news |last1=Bhura |first1=Sneha |title=Bangladesh's beautiful terracotta temples find unlikely saviours |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshs-beautiful-terracotta-temples-find-unlikely-saviours/articleshow/112436225.cms?fbclid=IwY2xjawEz2KdleHRuA2FlbQIxMAABHdYKaP2eDvXWE0LMjn330NedcMCcnbRfB1UCknC-3kOEpUub73vV2wMxbA_aem_VkbvRszko-9yhDii_sKHMg |access-date=22 August 2024 |agency=Times of India |date=11 August 2024}}&lt;/ref&gt;

==জগন্নাথ মন্দিৰ==
জগন্নাথ মন্দিৰ (ৰথ মন্দিৰ বুলিও জনা যায়) কৃষ্ণৰ এক ৰূপ জগন্নাথৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে অৱস্থিত। ই দুমহলীয়া অষ্টভুজ গঠন।&lt;ref&gt;[http://www.chattagramsamity.co.uk/know_bangladesh2008.htm Know Bangladesh]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ==
[[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা সৰু হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|ডো চালা শৈলী]] অনুসৰণ কৰে আৰু পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ==
[[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]] যাক ''ছোটো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয় পুথিয়া চৌহদৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে। এই মন্দিৰটো ১৭৯০-১৮০০ চনৰ বুলি ধাৰণা কৰা হয়। দক্ষিণৰ সন্মুখভাগ [[টেৰাকোটা]]ৰ ফলকেৰে বিস্তৃতভাৱে সজাই তোলা হৈছে, য'ত বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ, লংকাণ্ড মহাকাব্য ৰামায়ণ কিংবদন্তিৰ এটা অধ্যায়, ৰাধা-কৃষ্ণ মহাকাব্য কাহিনী, ফুলৰ ডিজাইন আৰু জ্যামিতিক শিল্প আৰু সেই সময়ৰ নাগৰিক জীৱনৰ দৃশ্যসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==বড়া অহ্নিক মন্দিৰ==
[[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] (Big Anhik Temple) পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই কমপ্লেক্সৰ পশ্চিম দিশত চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰৰ কাষতে থিয় হৈ পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। ইয়াক পুথিয়াৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰিত ৰূপ অনুসৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ দুয়োকাষে দুটা চৰ চালা গঠনৰ কাষে কাষে কেন্দ্ৰীয় ডো চালা থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; বাংলাদেশৰ একেধৰণৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰা আন একমাত্ৰ মন্দিৰটো হ’ল ফৰিদপুৰ জিলাৰ ৰাজাৰাম মন্দিৰ। 

==ছোটো শিৱ মন্দিৰ==
এই সৰু শিৱ মন্দিৰটো পুথিয়া ৰাজবাৰীৰ পিছফালে অৱস্থিত। [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰি এটা সৰু মন্দিৰ। সন্মুখৰ মুখখনত জটিল টেৰাকোটা অলংকাৰ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চিত্ৰভাণ্ডাৰ==
&lt;gallery&gt;
File:Shiva_Temple,_Puthia,_Rajshahi_NK_(2).jpg|শিৱ মন্দিৰ
File:Bara Ahnik Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] 
File:Palace at Puthia, Rajshahi.JPG| [[পুথিয়া ৰাজবাৰী]]
File:Dol Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[দৌল মন্দিৰ]] 
File:Chota Shiva Temple, Puthia.jpg|ছোট শিৱ মন্দিৰ
File:Terracotta work at puthiya govinda temple, rajshahi.jpg|গোবিন্দ মন্দিৰত টেৰাকোটা কৰ্ম
File:Massive terracitta work at govinda mandir of puthia.jpg|ৰাজশাহীৰ পুথিয়াৰ গোবিন্দ মন্দিৰত বিশাল আৰু বিশদ টেৰাকোটাৰ কাম
&lt;/gallery&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]]</text>
      <sha1>9q2jh54lckshxtkezhohkff6dsu53mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648700</id>
      <parentid>648699</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>/* মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা */</comment>
      <origin>648700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18207" sha1="fc2miuk4xyr2l3n7gfr3v5zqtxtad8r" xml:space="preserve">[[File:Panoramic view of Puthia Temple Complex 1.jpg|thumb|পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য ১]]
[[File:Shiva temple at Puthia, Rajshahi.JPG|thumb|শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ ওপৰত পুঠিয়াত শিৱ মন্দিৰ।  বাঁওফালে ৰথ মন্দিৰ। ]]
[[File:Puthia Mandirs10.JPG|thumb|right|[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]]]
'''পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী জিলা]]ৰ [[পুথিয়া উপজিলা]]ত থকা উল্লেখযোগ্য পুৰণি হিন্দু মন্দিৰৰ থুপেৰে গঠিত এটা চৌহদ। ৰাজশাহী চহৰৰপৰা ২৩ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত এই মন্দিৰত বাংলাদেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ঐতিহাসিক মন্দিৰ আছে।&lt;ref name=lp&gt;McAdam, Marika. (2004) [https://books.google.com/books?id=IkQndiJHRyoC&amp;dq=puthiya+temple+bangladesh&amp;pg=PA114 ''Lonely Planet's Bangladesh''.] pp. 114-115.&lt;/ref&gt; এই মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰিছিল পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ হিন্দু জমিদাৰ ৰজসকলে, যিসকল ৰাজশাহীৰ বিখ্যাত দানবীৰ আছিল। মন্দিৰসমূহ সাধাৰণ [[জোৰ-বাংলা শৈলী]]ৰ স্থাপত্যৰ অন্যান্য প্ৰভাৱৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি বিভিন্ন শৈলীত টেৰাকোটাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ৰাজবাৰী বা পুথিয়াৰ ৰজাৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দোল মাঞ্চা এই কমপ্লেক্সৰ অংশ।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Fakir |first=Adnan M. S. |date=22 December 2005 |title=Just tavel Bangladesh for once and stop complaingn |url=http://www.thedailystar.net/rising/2005/12/04/index.htm |magazine=Rising Stars |publisher=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; শ্যামসাগৰ নামৰ এটা হ্ৰদৰ চাৰিওফালে মন্দিৰসমূহ বিস্তৃত হৈ আছে আৰু এই চৌহদটোৰ চাৰিওফালে শিৱসাগৰ নামৰ এটা খাদ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;&gt;{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Explore the grandeur of Puthia, a temple town of Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/explore-the-grandeur-of-puthia-a-temple-town-of-bangladesh/cid/2027632 |access-date=20 June 2024 |agency=My Kolkata |issue=17 June 2024 |publisher=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Behan |first=Rosemary |date=17 January 2009 |title=Dhaka Calling |url=http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |work=The National |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120082131/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archive-date=20 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303203530/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archivedate=3 March 2016 |access-date=15 October 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ষোড়শ শতিকাত বাস কৰা বৎসাচাৰ্য নামৰ এজন পৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মোগল সম্ৰাট [[আকবৰ]]ৰ মন্ত্ৰী ৰাজা মান সিংহই ৰাজশাহীৰ লস্কৰ খান নামৰ অবাধ্য পাঠান জাগীৰদাৰ জাগীৰক জব্দ কৰি তেওঁৰ শিক্ষাৰ বাবে সাধু বৎসাচাৰ্যক জমিদাৰী প্ৰদান কৰে, কিন্তু তেওঁ অস্বীকাৰ কৰে। কিন্তু তেওঁৰ পুত্ৰ পীতাম্বৰক লস্কৰপুৰ বাগিছাখন স্থায়ীভাৱে মঞ্জুৰ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰে সম্ৰাট [[জাহাংগীৰ]]ৰপৰা ৰাজ উপাধি লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ বাগিছাখন আছিল ব্ৰিটিছ বংগৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জমিদাৰী আৰু আটাইতকৈ ধনী। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত তেতিয়াৰ পাকিস্তান চৰকাৰে জমিদাৰী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰি হিন্দূৰ সকলো সম্পত্তি জব্দ কৰে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰজাঘৰীয়া পৰিয়াল ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। 
== মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা ==
পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদত মুঠ ১৩টা মন্দিৰ আছে। 
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! মন্দিৰৰ নাম
! সময়কাল
! স্থাপত্য ধৰণ
! অৱস্থান 
|-
||[[বড় শিৱ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন 
|align=&quot;center&quot;| 
|-
||[[ৰথ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| শিব মন্দিৰৰ কাষত 
|-
||[[দোল মন্দিৰ, পুঠিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| ১৭৭৮ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন
|align=&quot;center&quot;| পুঠিয়া ৰাজবাড়ীৰ ভিতৰত 
|-
||[[ছোট আহ্নিক মন্দিৰ, পুঠিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| ৰাণীৰ গাধোৱা ঘাটৰ দক্ষিণত
|-
||[[বড় আহ্নিক মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭-১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[গোপাল মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮১৯ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[ছোট গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[কৃষ্ণপুৰ গোবিন্দ মন্দিৰ, পুঠিয়া]] (সালামৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| চাৰচালা
|align=&quot;center&quot;| 
|-
|| [[কৃষ্ণপুৰ শিব মন্দিৰ, পুঠিয়া]] (ক্ষিতিস চন্দ্ৰৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮-১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[কেষ্ট ক্ষ্যাপাৰ মঠ]]
|align=&quot;center&quot;|১৮১৯ খ্ৰিষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| বড় গোপাল মন্দিৰ
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[জগদ্ধাত্ৰী মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|খ্ৰি. ১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|}

==পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ==
পুথিয়াৰ বিখ্যাত মন্দিৰ, [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত পুথিয়াৰ ৰাণীয়ে স্থাপন কৰিছিল। ইয়াক ''বড়ো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয়। এই মন্দিৰটোৱে [[ৰত্ন শিল্পৰীতি|পঞ্চৰত্ন শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালক [[ৰাধামোহন ঠাকুৰা]]ই বৈষ্ণৱ ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে এই মন্দিৰটো ভগৱান [[কৃষ্ণ | শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ নামত উছৰ্গা কৰিছে। মন্দিৰটোত [[কৃষ্ণ]] আৰু [[ৰাধা]]ৰ মাজৰ ঐশ্বৰিক ৰোমাঞ্চক চিত্ৰিত কৰা সুন্দৰ টেৰাকোটা অলংকাৰ দেখা যায়। মন্দিৰৰ ওচৰতে নতুনকৈ স্থাপন কৰা মহাবিদ্যালয়খনৰ বাবে আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱৰ বাবে মন্দিৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে। ১৮২৩ চনৰপৰা ১৮৯৫ চনৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;[http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ Bangladesh News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505015043/http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ |date=2009-05-05 }}&lt;/ref&gt;

==ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ==
[[ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ]] বা বড়ো শিৱ মন্দিৰ বা পঞ্চৰত্ন শিৱ মন্দিৰ বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিৱ মন্দিৰ। ৰাজা জগত নাৰায়ণ ৰায়ৰ বিধৱা ৰাণী ভূবনময়ী দেৱীয়ে ১৮২৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা এইটো শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ পাৰতে নিৰ্মিত হৈছে। এই অলংকৃত মন্দিৰটো পূব ভাৰতত সাধাৰণ পাঁচটা শিখৰ শৈলী ([[ৰত্ন শিল্পৰীতি]]) মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ এক আকৰ্ষণীয় আৰু উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। 
পাঁচটা শিখৰৰ প্ৰতিটোতে কেইবাটাও উপ শিখৰ থাকে। কোণৰ প্ৰতিটো শিখৰ ১৭টা সৰু শিখৰেৰে গঠিত, আনহাতে ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় শিখৰত মুঠ ১০৮টা উপ-শিখৰ থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; কৰিডৰবোৰত জয়পুৰী স্থাপত্যৰ স্পৰ্শ আছে আৰু পৱিত্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত, দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ এটা অতি বৃহৎ ক’লা বেছাল্ট শিৱ লিংগ নিহিত হৈ আছে। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ]]ৰ সময়ত শিলৰ খোদিত আৰু ভাস্কৰ্য্য শিল্পকৰ্মসমূহ বিক্ষিপ্ত কৰা হৈছে। আগ্ৰাসী পাকিস্তানী সৈন্যই শিৱলিংগক স্থানচ্যুত কৰি ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও স্থানৰপৰা আঁতৰাই নিব পৰা নাছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।&lt;ref name=lp/&gt;&lt;ref name=&quot;Sneha&quot;&gt;{{cite news |last1=Bhura |first1=Sneha |title=Bangladesh's beautiful terracotta temples find unlikely saviours |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshs-beautiful-terracotta-temples-find-unlikely-saviours/articleshow/112436225.cms?fbclid=IwY2xjawEz2KdleHRuA2FlbQIxMAABHdYKaP2eDvXWE0LMjn330NedcMCcnbRfB1UCknC-3kOEpUub73vV2wMxbA_aem_VkbvRszko-9yhDii_sKHMg |access-date=22 August 2024 |agency=Times of India |date=11 August 2024}}&lt;/ref&gt;

==জগন্নাথ মন্দিৰ==
জগন্নাথ মন্দিৰ (ৰথ মন্দিৰ বুলিও জনা যায়) কৃষ্ণৰ এক ৰূপ জগন্নাথৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে অৱস্থিত। ই দুমহলীয়া অষ্টভুজ গঠন।&lt;ref&gt;[http://www.chattagramsamity.co.uk/know_bangladesh2008.htm Know Bangladesh]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ==
[[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা সৰু হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|ডো চালা শৈলী]] অনুসৰণ কৰে আৰু পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ==
[[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]] যাক ''ছোটো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয় পুথিয়া চৌহদৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে। এই মন্দিৰটো ১৭৯০-১৮০০ চনৰ বুলি ধাৰণা কৰা হয়। দক্ষিণৰ সন্মুখভাগ [[টেৰাকোটা]]ৰ ফলকেৰে বিস্তৃতভাৱে সজাই তোলা হৈছে, য'ত বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ, লংকাণ্ড মহাকাব্য ৰামায়ণ কিংবদন্তিৰ এটা অধ্যায়, ৰাধা-কৃষ্ণ মহাকাব্য কাহিনী, ফুলৰ ডিজাইন আৰু জ্যামিতিক শিল্প আৰু সেই সময়ৰ নাগৰিক জীৱনৰ দৃশ্যসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==বড়া অহ্নিক মন্দিৰ==
[[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] (Big Anhik Temple) পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই কমপ্লেক্সৰ পশ্চিম দিশত চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰৰ কাষতে থিয় হৈ পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। ইয়াক পুথিয়াৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰিত ৰূপ অনুসৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ দুয়োকাষে দুটা চৰ চালা গঠনৰ কাষে কাষে কেন্দ্ৰীয় ডো চালা থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; বাংলাদেশৰ একেধৰণৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰা আন একমাত্ৰ মন্দিৰটো হ’ল ফৰিদপুৰ জিলাৰ ৰাজাৰাম মন্দিৰ। 

==ছোটো শিৱ মন্দিৰ==
এই সৰু শিৱ মন্দিৰটো পুথিয়া ৰাজবাৰীৰ পিছফালে অৱস্থিত। [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰি এটা সৰু মন্দিৰ। সন্মুখৰ মুখখনত জটিল টেৰাকোটা অলংকাৰ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চিত্ৰভাণ্ডাৰ==
&lt;gallery&gt;
File:Shiva_Temple,_Puthia,_Rajshahi_NK_(2).jpg|শিৱ মন্দিৰ
File:Bara Ahnik Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] 
File:Palace at Puthia, Rajshahi.JPG| [[পুথিয়া ৰাজবাৰী]]
File:Dol Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[দৌল মন্দিৰ]] 
File:Chota Shiva Temple, Puthia.jpg|ছোট শিৱ মন্দিৰ
File:Terracotta work at puthiya govinda temple, rajshahi.jpg|গোবিন্দ মন্দিৰত টেৰাকোটা কৰ্ম
File:Massive terracitta work at govinda mandir of puthia.jpg|ৰাজশাহীৰ পুথিয়াৰ গোবিন্দ মন্দিৰত বিশাল আৰু বিশদ টেৰাকোটাৰ কাম
&lt;/gallery&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]]</text>
      <sha1>fc2miuk4xyr2l3n7gfr3v5zqtxtad8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648701</id>
      <parentid>648700</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T08:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kandarpajit Kallol</username>
        <id>6257</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>648701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18206" sha1="rxmfwbpoke3x46j69xbahsibtdbmnrw" xml:space="preserve">[[File:Panoramic view of Puthia Temple Complex 1.jpg|thumb|পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য ১]]
[[File:Shiva temple at Puthia, Rajshahi.JPG|thumb|শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ ওপৰত পুথিয়াত শিৱ মন্দিৰ। বাঁওফালে ৰথ মন্দিৰ। ]]
[[File:Puthia Mandirs10.JPG|thumb|right|[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]]]
'''পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী জিলা]]ৰ [[পুথিয়া উপজিলা]]ত থকা উল্লেখযোগ্য পুৰণি হিন্দু মন্দিৰৰ থুপেৰে গঠিত এটা চৌহদ। ৰাজশাহী চহৰৰপৰা ২৩ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত এই মন্দিৰত বাংলাদেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ঐতিহাসিক মন্দিৰ আছে।&lt;ref name=lp&gt;McAdam, Marika. (2004) [https://books.google.com/books?id=IkQndiJHRyoC&amp;dq=puthiya+temple+bangladesh&amp;pg=PA114 ''Lonely Planet's Bangladesh''.] pp. 114-115.&lt;/ref&gt; এই মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰিছিল পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ হিন্দু জমিদাৰ ৰজসকলে, যিসকল ৰাজশাহীৰ বিখ্যাত দানবীৰ আছিল। মন্দিৰসমূহ সাধাৰণ [[জোৰ-বাংলা শৈলী]]ৰ স্থাপত্যৰ অন্যান্য প্ৰভাৱৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি বিভিন্ন শৈলীত টেৰাকোটাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ৰাজবাৰী বা পুথিয়াৰ ৰজাৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দোল মাঞ্চা এই কমপ্লেক্সৰ অংশ।&lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Fakir |first=Adnan M. S. |date=22 December 2005 |title=Just tavel Bangladesh for once and stop complaingn |url=http://www.thedailystar.net/rising/2005/12/04/index.htm |magazine=Rising Stars |publisher=The Daily Star}}&lt;/ref&gt; শ্যামসাগৰ নামৰ এটা হ্ৰদৰ চাৰিওফালে মন্দিৰসমূহ বিস্তৃত হৈ আছে আৰু এই চৌহদটোৰ চাৰিওফালে শিৱসাগৰ নামৰ এটা খাদ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;&gt;{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Explore the grandeur of Puthia, a temple town of Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/explore-the-grandeur-of-puthia-a-temple-town-of-bangladesh/cid/2027632 |access-date=20 June 2024 |agency=My Kolkata |issue=17 June 2024 |publisher=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Behan |first=Rosemary |date=17 January 2009 |title=Dhaka Calling |url=http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |work=The National |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120082131/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archive-date=20 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303203530/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archivedate=3 March 2016 |access-date=15 October 2026 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

ষোড়শ শতিকাত বাস কৰা বৎসাচাৰ্য নামৰ এজন পৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মোগল সম্ৰাট [[আকবৰ]]ৰ মন্ত্ৰী ৰাজা মান সিংহই ৰাজশাহীৰ লস্কৰ খান নামৰ অবাধ্য পাঠান জাগীৰদাৰ জাগীৰক জব্দ কৰি তেওঁৰ শিক্ষাৰ বাবে সাধু বৎসাচাৰ্যক জমিদাৰী প্ৰদান কৰে, কিন্তু তেওঁ অস্বীকাৰ কৰে। কিন্তু তেওঁৰ পুত্ৰ পীতাম্বৰক লস্কৰপুৰ বাগিছাখন স্থায়ীভাৱে মঞ্জুৰ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰে সম্ৰাট [[জাহাংগীৰ]]ৰপৰা ৰাজ উপাধি লাভ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ বাগিছাখন আছিল ব্ৰিটিছ বংগৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জমিদাৰী আৰু আটাইতকৈ ধনী। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত তেতিয়াৰ পাকিস্তান চৰকাৰে জমিদাৰী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰি হিন্দূৰ সকলো সম্পত্তি জব্দ কৰে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰজাঘৰীয়া পৰিয়াল ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। 
== মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা ==
পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদত মুঠ ১৩টা মন্দিৰ আছে। 
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! মন্দিৰৰ নাম
! সময়কাল
! স্থাপত্য ধৰণ
! অৱস্থান 
|-
||[[বড় শিৱ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰীষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন 
|align=&quot;center&quot;| 
|-
||[[ৰথ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮২৩ খ্ৰীষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| শিৱ মন্দিৰৰ কাষত 
|-
||[[দোল মন্দিৰ, পুথিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| ১৭৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| পঞ্চৰত্ন
|align=&quot;center&quot;| পুথিয়া ৰাজবাড়ীৰ ভিতৰত 
|-
||[[ছোট আহ্নিক মন্দিৰ, পুথিয়া]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| ৰাণীৰ গাধোৱা ঘাটৰ দক্ষিণত
|-
||[[বড় আহ্নিক মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৭-১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[গোপাল মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| ১৮১৯ খ্ৰীষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[ছোট গোবিন্দ মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
||[[কৃষ্ণপুৰ গোবিন্দ মন্দিৰ, পুথিয়া]] (সালামৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;| চাৰচালা
|align=&quot;center&quot;| 
|-
|| [[কৃষ্ণপুৰ শিৱ মন্দিৰ, পুথিয়া]] (ক্ষিতিস চন্দ্ৰৰ মঠ)
|align=&quot;center&quot;| খ্ৰি. ১৮-১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[কেষ্ট ক্ষ্যাপাৰ মঠ]]
|align=&quot;center&quot;|১৮১৯ খ্ৰীষ্টাব্দ 
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| বড় গোপাল মন্দিৰ
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|-
|| [[জগদ্ধাত্ৰী মন্দিৰ]]
|align=&quot;center&quot;|খ্ৰি. ১৯শতক
|align=&quot;center&quot;|
|align=&quot;center&quot;|
|}

==পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ==
পুথিয়াৰ বিখ্যাত মন্দিৰ, [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত পুথিয়াৰ ৰাণীয়ে স্থাপন কৰিছিল। ইয়াক ''বড়ো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয়। এই মন্দিৰটোৱে [[ৰত্ন শিল্পৰীতি|পঞ্চৰত্ন শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালক [[ৰাধামোহন ঠাকুৰা]]ই বৈষ্ণৱ ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে এই মন্দিৰটো ভগৱান [[কৃষ্ণ | শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ নামত উছৰ্গা কৰিছে। মন্দিৰটোত [[কৃষ্ণ]] আৰু [[ৰাধা]]ৰ মাজৰ ঐশ্বৰিক ৰোমাঞ্চক চিত্ৰিত কৰা সুন্দৰ টেৰাকোটা অলংকাৰ দেখা যায়। মন্দিৰৰ ওচৰতে নতুনকৈ স্থাপন কৰা মহাবিদ্যালয়খনৰ বাবে আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱৰ বাবে মন্দিৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে। ১৮২৩ চনৰপৰা ১৮৯৫ চনৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;[http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ Bangladesh News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505015043/http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ |date=2009-05-05 }}&lt;/ref&gt;

==ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ==
[[ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ]] বা বড়ো শিৱ মন্দিৰ বা পঞ্চৰত্ন শিৱ মন্দিৰ বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিৱ মন্দিৰ। ৰাজা জগত নাৰায়ণ ৰায়ৰ বিধৱা ৰাণী ভূবনময়ী দেৱীয়ে ১৮২৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা এইটো শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ পাৰতে নিৰ্মিত হৈছে। এই অলংকৃত মন্দিৰটো পূব ভাৰতত সাধাৰণ পাঁচটা শিখৰ শৈলী ([[ৰত্ন শিল্পৰীতি]]) মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ এক আকৰ্ষণীয় আৰু উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। 
পাঁচটা শিখৰৰ প্ৰতিটোতে কেইবাটাও উপ শিখৰ থাকে। কোণৰ প্ৰতিটো শিখৰ ১৭টা সৰু শিখৰেৰে গঠিত, আনহাতে ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় শিখৰত মুঠ ১০৮টা উপ-শিখৰ থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; কৰিডৰবোৰত জয়পুৰী স্থাপত্যৰ স্পৰ্শ আছে আৰু পৱিত্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত, দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ এটা অতি বৃহৎ ক’লা বেছাল্ট শিৱ লিংগ নিহিত হৈ আছে। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ]]ৰ সময়ত শিলৰ খোদিত আৰু ভাস্কৰ্য্য শিল্পকৰ্মসমূহ বিক্ষিপ্ত কৰা হৈছে। আগ্ৰাসী পাকিস্তানী সৈন্যই শিৱলিংগক স্থানচ্যুত কৰি ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও স্থানৰপৰা আঁতৰাই নিব পৰা নাছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।&lt;ref name=lp/&gt;&lt;ref name=&quot;Sneha&quot;&gt;{{cite news |last1=Bhura |first1=Sneha |title=Bangladesh's beautiful terracotta temples find unlikely saviours |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshs-beautiful-terracotta-temples-find-unlikely-saviours/articleshow/112436225.cms?fbclid=IwY2xjawEz2KdleHRuA2FlbQIxMAABHdYKaP2eDvXWE0LMjn330NedcMCcnbRfB1UCknC-3kOEpUub73vV2wMxbA_aem_VkbvRszko-9yhDii_sKHMg |access-date=22 August 2024 |agency=Times of India |date=11 August 2024}}&lt;/ref&gt;

==জগন্নাথ মন্দিৰ==
জগন্নাথ মন্দিৰ (ৰথ মন্দিৰ বুলিও জনা যায়) কৃষ্ণৰ এক ৰূপ জগন্নাথৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে অৱস্থিত। ই দুমহলীয়া অষ্টভুজ গঠন।&lt;ref&gt;[http://www.chattagramsamity.co.uk/know_bangladesh2008.htm Know Bangladesh]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ==
[[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা সৰু হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|ডো চালা শৈলী]] অনুসৰণ কৰে আৰু পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ==
[[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]] যাক ''ছোটো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয় পুথিয়া চৌহদৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে। এই মন্দিৰটো ১৭৯০-১৮০০ চনৰ বুলি ধাৰণা কৰা হয়। দক্ষিণৰ সন্মুখভাগ [[টেৰাকোটা]]ৰ ফলকেৰে বিস্তৃতভাৱে সজাই তোলা হৈছে, য'ত বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ, লংকাণ্ড মহাকাব্য ৰামায়ণ কিংবদন্তিৰ এটা অধ্যায়, ৰাধা-কৃষ্ণ মহাকাব্য কাহিনী, ফুলৰ ডিজাইন আৰু জ্যামিতিক শিল্প আৰু সেই সময়ৰ নাগৰিক জীৱনৰ দৃশ্যসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==বড়া অহ্নিক মন্দিৰ==
[[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] (Big Anhik Temple) পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই কমপ্লেক্সৰ পশ্চিম দিশত চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰৰ কাষতে থিয় হৈ পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। ইয়াক পুথিয়াৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰিত ৰূপ অনুসৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ দুয়োকাষে দুটা চৰ চালা গঠনৰ কাষে কাষে কেন্দ্ৰীয় ডো চালা থাকে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt; বাংলাদেশৰ একেধৰণৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰা আন একমাত্ৰ মন্দিৰটো হ’ল ফৰিদপুৰ জিলাৰ ৰাজাৰাম মন্দিৰ। 

==ছোটো শিৱ মন্দিৰ==
এই সৰু শিৱ মন্দিৰটো পুথিয়া ৰাজবাৰীৰ পিছফালে অৱস্থিত। [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰি এটা সৰু মন্দিৰ। সন্মুখৰ মুখখনত জটিল টেৰাকোটা অলংকাৰ আছে।&lt;ref name=&quot;Rangan&quot;/&gt;

==চিত্ৰভাণ্ডাৰ==
&lt;gallery&gt;
File:Shiva_Temple,_Puthia,_Rajshahi_NK_(2).jpg|শিৱ মন্দিৰ
File:Bara Ahnik Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] 
File:Palace at Puthia, Rajshahi.JPG| [[পুথিয়া ৰাজবাৰী]]
File:Dol Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[দৌল মন্দিৰ]] 
File:Chota Shiva Temple, Puthia.jpg|ছোট শিৱ মন্দিৰ
File:Terracotta work at puthiya govinda temple, rajshahi.jpg|গোবিন্দ মন্দিৰত টেৰাকোটা কৰ্ম
File:Massive terracitta work at govinda mandir of puthia.jpg|ৰাজশাহীৰ পুথিয়াৰ গোবিন্দ মন্দিৰত বিশাল আৰু বিশদ টেৰাকোটাৰ কাম
&lt;/gallery&gt;
==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]]
[[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]]</text>
      <sha1>rxmfwbpoke3x46j69xbahsibtdbmnrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ঘোষ্ট ষ্টৰিজ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140390</id>
    <revision>
      <id>648622</id>
      <parentid>648121</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34680" sha1="nr67pznzwe42ntvpe817vi5pkdl22z3" xml:space="preserve">{{short description|২০২০ চনৰ ভাৰতীয় সংকলন চলচ্চিত্ৰ}}
{{Infobox film
| name = ঘোষ্ট ষ্টৰিজ
| image = [[File:Ghost Stories 2020 Poster.jpg|ঘোষ্ট ষ্টৰিজ ২০২০ ৰ পোষ্টাৰ]]
| caption = আনুষ্ঠানিক মুক্তিৰ পোষ্টাৰ
| alt =
| director = {{plainlist|
*কৰণ জোহৰ
*দিবাকৰ বেনাৰ্জী
*জয়া আখতাৰ
*অনুৰাগ কাশ্যপ
}}
| producer = {{plainlist|
*ৰনি স্ক্ৰুৱালা
*আশী দুয়া
}}
| writer = {{plainlist|
*কৰণ জোহৰ
*দিবাকৰ বেনাৰ্জী
*জয়া আখতাৰ
*ঈশা লুথৰা
*অবিনাশ সম্পথ
}}
| starring = {{plainlist|
*শোভিতা ধূলিপালা
*মৃণাল ঠাকুৰ
*অবিনাশ তিৱাৰী
*জাহ্নৱী কাপুৰ
*সুৰেখা চিক্ৰী
*ৰঘুবীৰ যাদৱ
*গুলশান দেৱাইয়া
*পাভেইল গুলাটি
*অনিশ বামনে
}}
| music = '''আৱহ সংগীত:'''&lt;br/&gt;পেইজি শ্বাহকোটি&lt;br/&gt;'''গীত:'''&lt;br/&gt;পেইজি শ্বাহকোটি&lt;br/&gt;[[মদন মোহন]]
| cinematography = {{plainlist|
*চিলভেষ্টাৰ ফনছেকা
*তনয় সাতাম
*কমলজিৎ নেগী
*মনু আনন্দ
*মিতেশ মিৰ্চান্দানী
*ৰঞ্জন পালিত
}}
| editing =
| studio = [[RSVP Movies]]&lt;br /&gt;Flying Unicorn Entertainment
| distributor = [[Netflix]]
| released = {{Film date|df=y|2020|01|01}}
| runtime = ১৪৪ মিনিট&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ghost Stories (2019) |url=https://bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610184011/https://www.bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |archive-date=10 June 2020 |access-date=2 January 2020 |website=[[British Board of Film Classification]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200610184011/https://www.bbfc.co.uk/releases/ghost-stories-2019 |archivedate=10 June 2020 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| country = ভাৰত
| language = হিন্দী
}}

'''ঘোষ্ট ষ্টৰিজ ({{lang-en|Ghost Stories}})''' হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি পোৱা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ সংকলনধৰ্মী ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ, য’ত চাৰিটা চুটি চলচ্চিত্ৰৰ কাহিনী সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। এই চাৰিটা খণ্ড পৰিচালনা কৰিছে [[কৰণ জোহৰ]], দিবাকৰ বেনাৰ্জী, জয়া আখতাৰ আৰু অনুৰাগ কাশ্যপে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 April 2019 |title=Karan Johar, Zoya, Dibakar and Anurag reunite for Netflix's 'Ghost Stories' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/apr/15/karan-johar-zoya-dibakar-and-anurag-reunite-for-netflixs-ghost-stories-1964670.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426141048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/apr/15/karan-johar-zoya-dibakar-and-anurag-reunite-for-netflixs-ghost-stories-1964670.html |archive-date=26 April 2023 |access-date=20 September 2019 |work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2019 |title=Netflix's Ghost Stories A 'Nightmare For Dream Team' – Karan Johar, Zoya Akhtar, Anurag Kashyap, Dibakar Bannerjee |url=https://www.ndtv.com/entertainment/netflixs-ghost-stories-a-nightmare-for-dream-team-karan-johar-zoya-akhtar-anurag-kashyap-dibakar-ban-2078555 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404180904/https://www.ndtv.com/entertainment/netflixs-ghost-stories-a-nightmare-for-dream-team-karan-johar-zoya-akhtar-anurag-kashyap-dibakar-ban-2078555 |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 September 2019 |publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt; চলচ্চিত্ৰখন ৰনি স্ক্ৰুৱালা আৰু আশী দুয়াই ক্ৰমে তেওঁলোকৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান RSVP Movies আৰু (Flying Unicorn Entertainment)ফ্লাইং ইউনিকৰ্ণ এণ্টাৰটেইণ্টমেণ্টৰ অধীনত যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 August 2019 |title=Karan, Anurag, Zoya and Dibaker team up for Netflix original Ghost Stories |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/karan-johar-anurag-kashyap-zoya-akhtar-dibaker-banerjee-ghost-stories-netflix-original-5868705/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403232402/https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/karan-johar-anurag-kashyap-zoya-akhtar-dibaker-banerjee-ghost-stories-netflix-original-5868705/ |archive-date=3 April 2022 |access-date=20 September 2019 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

চলচ্চিত্ৰখনত মৃণাল ঠাকুৰ, অবিনাশ তিৱাৰী, [[জাহ্নৱী কাপুৰ]], ৰঘুবীৰ যাদৱ, শোভিতা ধূলিপালা, বিজয় বাৰ্মা আৰু পাভেইল গুলাটিকে ধৰি কেইবাগৰাকীও অভিনেতা-অভিনেত্ৰীয়ে অভিনয় কৰিছে।&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{Cite news |date=18 September 2019 |title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18 |archive-date=19 September 2019 |access-date=20 September 2019 |work=India Today}}&lt;/ref&gt; চলচ্চিত্ৰখন ২০২০ চনৰ ১ জানুৱাৰীত [[Netflix]]-ত মুক্তি দিয়া হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 November 2019 |title=Netflix's Ghost Stories to Premier on January 1, 2020 |url=https://www.news18.com/news/movies/netflixs-ghost-stories-to-premier-on-january-1-2020-2403863.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208000542/https://www.news18.com/news/movies/netflixs-ghost-stories-to-premier-on-january-1-2020-2403863.html |archive-date=8 February 2023 |access-date=29 November 2019 |website=News18}}&lt;/ref&gt;

''ঘোষ্ট ষ্টৰীজ'' হৈছে কৰণ জোহৰ, দিবাকৰ বেনাৰ্জী, জয়া আখতাৰ আৰু অনুৰাগ কাশ্যপৰদ্বাৰা নিৰ্মিত তিনিখন সংকলনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰৰ ভিতৰত তৃতীয়খন। ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৩ চনত ''বোম্বে টকীজ'' আৰু ২০১৮ চনত ''লাষ্ট ষ্টৰীজ'' মুক্তি পাইছিল। পৰৱৰ্তী চলচ্চিত্ৰখনো নেটফ্লিক্মত মুক্তি দিয়া হৈছিল। 

== কাহিনী ==

=== ''জয়া আখতাৰ'' ===

সমীৰা নামৰ এগৰাকী যুৱতী নাৰ্ছে এখন নিৰ্জন ঘৰত অসুস্থ আৰু শয্যাশায়ী বৃদ্ধা শ্ৰীমতী মালিকৰ যত্ন ল’বলৈ আহে। সমীৰা নিজৰ জীৱনত মৰম আৰু নিৰাপত্তাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰা এগৰাকী যুৱতী। সেয়ে তেওঁ অনিচ্ছুক প্ৰেমিক গুড্ডুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকে। আনহাতে, শ্ৰীমতী মালিক এসময়ত অত্যন্ত সুন্দৰী মহিলা আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-01-01 |title=Ghost Stories review: Where are the scares? |url=https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716192134/https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html |archive-date=16 July 2020 |access-date=2020-01-01 |website=The Indian Express |language=en-US |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716192134/https://www.thekahaniyahindi.com/2020/05/bhoot-ki-kahani-thekahaniyahindi.html |archivedate=2020-07-16 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; নাৰ্ছ সলনি হোৱাৰ মাজৰ সময়ছোৱাত বৃদ্ধাগৰাকীৰ পুত্ৰই তেওঁৰ যত্ন লোৱাৰ কথা আছিল। কিন্তু তেওঁ ঘৰত উপস্থিত নাথাকে। শ্ৰীমতী মালিকে সমীৰাক কয় যে তেওঁৰ পুত্ৰ কাষৰ কোঠাটোত শুই আছে, যদিও তাত কোনো লোক নাথাকে। পিছত প্ৰকাশ পায় যে পুত্ৰই তেওঁক পাঁচ দিন ধৰি অকলশৰে এৰি থৈ গৈছিল আৰু বৃদ্ধাগৰাকীৰ তিনি দিন আগতেই অনাহাৰে মৃত্যু হৈছিল। এই কথা জানি সমীৰা স্তম্ভিত হৈ পৰে আৰু কেমেৰাই লাহে লাহে তেওঁৰপৰা আঁতৰি যায়। 

=== ''অনুৰাগ কাশ্যপ'' ===

কাহিনীটো নেহা নামৰ এগৰাকী গৰ্ভৱতী মহিলাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়ে। তেওঁ নিজৰ মৃত ভনীয়েকৰ সন্তান অংশৰ যত্ন লয়।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Arora |first=Akhil |date=2 January 2020 |title=Dibakar Banerjee Can't Save Netflix's Incorrectly Titled Ghost Stories |url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/reviews/ghost-stories-netflix-review-2020-movie-dibakar-banerjee-janhvi-kapoor-karan-johar-2157853 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102134828/https://gadgets.ndtv.com/entertainment/reviews/ghost-stories-netflix-review-2020-movie-dibakar-banerjee-janhvi-kapoor-karan-johar-2157853 |archive-date=2 January 2020 |access-date=2020-01-02 |website=NDTV Gadgets 360 |language=en}}&lt;/ref&gt; ল’ৰাটোৰ অত্যধিক আসক্তিপূৰ্ণ মৰম আৰু সন্তানহীন যুৱতীগৰাকীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান মানসিক অস্থিৰতাই ভয়ংকৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে। নেহাৰ মানসিক অৱস্থাৰ অৱনতি ঘটিবলৈ ধৰে আৰু তেওঁৰ কল্পনা তথা বাস্তৱৰ মাজৰ সীমাৰেখা ক্ৰমাৎ অস্পষ্ট হৈ পৰে। 

=== ''দিবাকৰ বেনাৰ্জী'' ===

এজন ব্যক্তি বিছ-ঘৰা নামৰ এখন সৰু চহৰত উপস্থিত হয়। কিন্তু চহৰখনত এজনী সৰু ছোৱালী আৰু এজন সৰু ল’ৰাৰ বাহিৰে আন কোনো লোক নাথাকে। শিশুকেইটাই তেওঁক জনায় যে ছোৱালীজনীৰ পিতৃ, যিজন চাউ-ঘৰা নামৰ ডাঙৰ চহৰখনৰ এজন কাউন্সিলাৰ, তেওঁ সকলো লোকক খাই পেলাইছে।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; প্ৰথমতে মানুহজনে তেওঁলোকৰ কথা বিশ্বাস নকৰে। কিন্তু চহৰখনৰপৰা ওলাই যাবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে তেওঁ এগৰাকী জম্বি মহিলাৰ সন্মুখীন হয়। মহিলাগৰাকীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে। ল’ৰাজনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰি নিৰাপদ আশ্ৰয়স্থলীলৈ লৈ যায়। তাত মানুহজনে শিশুকেইটাক ৰক্ষা কৰাৰ লগতে স্থানীয় প্ৰশাসনক সতৰ্ক কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। বাহিৰলৈ ওলাই এখন বিদ্যালয়ত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছত তেওঁ অন্ধ অধ্যক্ষগৰাকীক অদ্ভুত আচৰণ কৰা দেখে। কিছুসময়ৰ পাছতে অধ্যক্ষগৰাকী তাৰপৰা দৌৰি পলাই যায়। শিশুকেইটাই তেওঁক বুজাই দিয়ে যে কিছুমান মানুহে নিজৰ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিবলৈ আন মানুহক খাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। কাৰণ, এই ভয়ংকৰ জীৱবোৰে মানুহৰ মাংস খোৱা লোকক আক্ৰমণ নকৰে। মানুহজনে চাই থাকোঁতেই বিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষগৰাকীয়ে চিঞৰিবলৈ ধৰে আৰু মাটিত বাগৰি পৰে। ঠিক সেই সময়তে ছোৱালীজনীৰ পিতৃ বিদ্যালয়ৰ কোঠাটোত প্ৰৱেশ কৰে। তেওঁৰ শৰীৰটো নোমেৰে আবৃত আৰু তেওঁ দেখাত মানুহৰ দৰে যদিও প্ৰকৃততে এটা ভয়ংকৰ জীৱ। তেওঁৰ দৃষ্টিশক্তি দুৰ্বল হোৱাৰ বাবে তেওঁ মানুহজন আৰু শিশুকেইটাক সহজে দেখা নাপায়। কিন্তু পিতৃৰ প্ৰতি থকা মৰমত আৱেগিক হৈ ছোৱালীজনী তেওঁৰ ওচৰলৈ যায়। জীৱটোৱে তাইক হত্যা কৰি খাই পেলায়। এই ঘটনা দেখি বাকী দুয়ো হতভম্ব হৈ পৰে আৰু এদিন ধৰি একে ঠাইতে নিশ্চল হৈ থাকে। অৱশেষত জীৱটো তাৰপৰা আঁতৰি যায়। ল’ৰাজনে এটা উপায় উলিয়ায়। ছোৱালীজনীৰ অৱশিষ্ট দেহৰপৰা তেজ সংগ্ৰহ কৰি তেওঁলোকে নিজৰ মুখত সানি লয়, যাতে জম্বিবোৰে তেওঁলোককো মানুহৰ মাংস খোৱা জীৱ বুলি ভাবে। চহৰখনৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলটো ছোৱালীজনীৰ পিতৃৰ নিৰীক্ষণত থাকে। যেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো সেই ঠাইত উপস্থিত হয়, জীৱটোৱে তেওঁলোকক নিজেই পৰীক্ষা কৰে। ল’ৰাজনৰ প্ৰতি সন্দেহ উপজাত তেওঁ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ছোৱালীজনীৰ মাংসৰ কিছু অংশ খাই পেলায়। তাৰ পিছত জীৱটোৱে মানুহজনৰফালে ঘূৰি চায়। মানুহজনে যাতে ধৰা নপৰে, তাৰ বাবে একে ঠাইতে নিশ্চল হৈ থাকে। কিন্তু ভয়ত তেওঁ দৌৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু মাংসভোজী জীৱবোৰে তেওঁৰ পিছে পিছে খেদি আহে। পলাই থাকোঁতে তেওঁ এটা গাঁতত পৰে। তেওঁক ছোৱালীজনীৰ এখন হাত দলিয়াই দিয়া হয়, যাতে তেওঁ নিজকে তেওঁলোকৰ দলৰ সদস্য বুলি প্ৰমাণ কৰিব পাৰে। কিন্তু মানুহজনে সেই কাম কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে। তেতিয়া ছোৱালীজনীৰ পিতৃয়ে তেওঁৰ ওপৰত জঁপিয়াই পৰে। ঠিক সেই মুহূৰ্ততে মানুহজনৰ টোপনি ভাঙি যায় আৰু তেওঁ সাৰ পায়। কিন্তু সাৰ পোৱাৰ পিছতো তেওঁ বিভ্ৰান্ত হৈ পৰে, কাৰণ তেওঁ নিজকে সেই একেটা গাঁততে আৱিষ্কাৰ কৰে, য’ত তেওঁ আগতে পৰিছিল। তাৰপৰা ওলাই তেওঁ বিছ-ঘৰালৈ দৌৰি যায়। চহৰখন জনশূন্য আৰু জ্বলি থকা অৱস্থাত দেখি তেওঁ ভাবে যে শিশুকেইটাক ৰক্ষা কৰাত তেওঁ ব্যৰ্থ হ’ল। ঠিক সেই সময়তে এখন গাড়ী আহি উপস্থিত হয়। গাড়ীখনত থকা লোকসকলক দেখাত মাংসভোজী জীৱবোৰৰ দৰে লাগে। তেওঁলোকে মানুহজনক এখন জীপত উঠাই লৈ যায় আৰু কয় যে তেওঁলোক চাউ-ঘৰাৰ বাসিন্দা। তেওঁলোকে বিছ-ঘৰা জ্বলাই দিছিল, কাৰণ তেওঁলোকৰ মতে সেই ঠাইখন অতি নিকৃষ্ট আছিল আৰু তাত কোনো লোক বাস নকৰে। 

=== ''কৰণ জোহৰ'' ===

ইৰা নামৰ এগৰাকী যুৱতীয়ে সুন্দৰ আৰু ধনী ধ্ৰুৱৰ সৈতে পৰিয়ালৰ ব্যৱস্থাপনাত হোৱা বিবাহত সন্মতি দিয়ে। ধ্ৰুৱে তেওঁৰ আইতাকে নিৰ্মাণ কৰোৱা এখন ঘৰত বাস কৰে। বিয়াৰ নিশা ইৰাই দেখে যে তেওঁৰ স্বামীয়ে এনে এগৰাকী মহিলাৰ সৈতে কথা পাতি আছে, যিগৰাকী তেওঁৰ আইতা আৰু যাৰ মৃত্যু বিছ বছৰ পূৰ্বে হৈছিল। তাৰ পিছৰ প্ৰতিটো নিশাই আইতাক ধ্ৰুৱক শুভৰাত্ৰি জনাবলৈ আহে। ধ্ৰুৱৰ বাহিৰে আন কোনেও তেওঁক দেখা নাপায় যেন লাগে। প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱাৰ পিছতো ধ্ৰুৱে মৃত আইতাকৰ সৈতে লুকাভাকু খেলি ভাল পায়। ইৰাই ঘৰৰ পৰিচাৰিকা শান্তিক (হীবা শ্বাহ) এই বিষয়ে সোধে। শান্তিয়ে জনায় যে এসময়ত ধ্ৰুৱে আইতাকৰ সৈতে লুকাভাকু খেলি থাকোঁতে ভুলবশতঃ তেওঁক চিৰিৰপৰা ঠেলি দিছিল। ফলত আইতাক গুৰুতৰভাৱে আহত হৈছিল আৰু অসহনীয় যন্ত্ৰণাত ভুগিছিল। তথাপি প্ৰতিনিশাই তেওঁ ধ্ৰুৱক শুভৰাত্ৰি জনাবলৈ আহিছিল। কিন্তু আইতাকৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে ইৰাই জানিব পৰাৰ আগতেই তেওঁলোকৰ কথোপকথন শেষ হয়। এদিন-ৰাতি ধ্ৰুৱৰ মৃত আইতাকৰ প্ৰতি থকা অত্যধিক আসক্তিত অতিষ্ঠ হৈ ইৰা তেওঁৰ কোঠালৈ সোমাই যায়। কোঠাটো আইতাকৰ স্মৃতিত এতিয়াও আগৰ দৰেই সজাই ৰখা হৈছিল। ইৰাই আইতাকক তেওঁলোকক এৰি যাবলৈ চিঞৰি কয়। পাছদিনা পুৱাৰ আহাৰৰ সময়ত শান্তিয়ে ইৰাক তেওঁৰ ওটমিল লৰাই দিয়াত সহায় কৰে। আহাৰ খোৱাৰ মাজতে ইৰাৰ পেটত তীব্ৰ বিষ আৰম্ভ হয়। শান্তিয়ে তেওঁক শোৱনি-কোঠালৈ লৈ যায়। ইৰা বিষত ছটফটাই থকাৰ সময়তে শান্তিয়ে তেওঁলোকৰ আগৰ অসমাপ্ত কথোপকথনটো সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁ জনায় যে আইতাকে নিজৰ যন্ত্ৰণাৰ অন্ত পেলাবলৈ শান্তিক অনুৰোধ কৰিছিল। বাধ্য পৰিচাৰিকা হিচাপে শান্তিয়ে তেওঁৰ আহাৰত অতি বিষাক্ত এৰা গুটি মিহলাই দিছিল, যাৰ ফলত আইতাকৰ মৃত্যু হৈছিল। কাহিনীটোৱে ইংগিত দিয়ে যে শান্তিয়ে ইৰাৰ ক্ষেত্ৰতো একে কামেই কৰিছে। ইৰাই সাৰ পাই এখন উজ্জ্বল পোহৰেৰে ভৰা কোঠাত নিজকে আৱিষ্কাৰ কৰে। তাত তেওঁ আইতাকক তেওঁৰ ওপৰত ভাহি থকা অৱস্থাত দেখে। বিভ্ৰান্ত হৈ ইৰাই সোধে যে এতিয়া তেওঁ আইতাকক কেনেকৈ দেখা পাইছে। আইতাকে উত্তৰ দিয়ে যে ইৰা এতিয়া তেওঁৰ পৃথিৱীত উপস্থিত হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল ইৰাৰ মৃত্যু হৈছে। ইৰাই মূৰ ঘূৰাই আন কিছুমান মানুহৰ আকৃতি দেখা পায়। আইতাকে তেওঁক জনায় যে সেই লোকসকলেও ইৰাৰ দৰে তেওঁৰ উপস্থিতিত বিশ্বাস কৰা নাছিল। 

== অভিনয়শিল্পী ==

'''জয়া আখতাৰৰ খণ্ড'''
*[[জাহ্নৱী কাপুৰ]] - সমীৰা
*সুৰেখা চিক্ৰী -শ্ৰীমতী মালিক
*বিজয় বাৰ্মা --গুড্ডু

'''অনুৰাগ কাশ্যপৰ খণ্ড'''
*শোভিতা ধূলিপালা - নেহা
*সাগৰ আৰ্য - নেহাৰ স্বামী
*জেকাৰী ব্ৰাজ - অংশ
*পাভেইল গুলাটি - অংশৰ পিতৃ

'''দিবাকৰ বেনাৰ্জীৰ খণ্ড'''
*সুকান্ত গোৱেল - আগন্তুক ব্যক্তি
*আদিত্য শ্বেট্টী - সৰু ল’ৰাজন
*ইভা অমিত পাৰদেশী - সৰু ছোৱালীজনী
*গুলশান দেৱাইয়া - ছোৱালীজনীৰ পিতৃ

'''কৰণ জোহৰৰ খণ্ড'''
*মৃণাল ঠাকুৰ  - ইৰাৱতী &quot;ইৰা&quot; কাপুৰ
*অবিনাশ তিৱাৰী - ধ্ৰুৱ
*জ্যোতি সুভাষ - ধ্ৰুৱৰ আইতাক
*কিটু গিডৱানী  -ধ্ৰুৱৰ মাতৃ
*সুমিত টেণ্ডন  -ধ্ৰুৱৰ পিতৃ
*নম্ৰতা চোপ্ৰা - ইৰাৰ মাতৃ
*কুশা কাপিলা   - মিশা
*শতাফ ফিগাৰ -ইৰাৰ পিতৃ
*হীবা এন শ্বাহ - শান্তি

== প্ৰযোজনা ==

২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে [[অনুৰাগ কাশ্যপ]], [[জয়া আখতাৰ]], দিবাকৰ বেনাৰ্জী আৰু কৰণ জোহৰে ''বম্বে টকীজ'' আৰু ''লাষ্ট ষ্টৰীজ ''-ৰ পিছত পুনৰ একেলগে Netflix-ৰ বাবে এখন ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিব।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=15 April 2019 |title=Spine chilling! Netflix's 'Ghost Stories': Karan Johar, Sooryakanth, Dibakar Banerjee &amp; Anurag Kashyap to reunite |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/spine-chilling-netflixs-ghost-stories-karan-johar-sanaullah-ansari-dibakar-banerjee-anurag-kashyap-to-reunite/1548761/ |access-date=20 September 2019 |work=The Financial Express}}&lt;/ref&gt;

আগষ্ট মাহত জয়া আখতাৰে বিজয় বাৰ্মা আৰু জাহ্নৱী কাপুৰৰ সৈতে নিজৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 August 2019 |title=Zoya Akhtar announces shooting of 'Ghost Stories' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/zoya-akhtar-announces-shooting-of-ghost-stories-119081700334_1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920135014/https://www.business-standard.com/article/news-ani/zoya-akhtar-announces-shooting-of-ghost-stories-119081700334_1.html |archive-date=20 September 2019 |access-date=20 September 2019 |work=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

ছেপ্টেম্বৰ মাহত অনুৰাগ কাশ্যপে শোভিতা ধূলিপালা আৰু পাভেইল গুলাটিৰ সৈতে নিজৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 September 2019 |title=Anurag Kashyap starts shooting for Ghost Stories |url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/anurag-kashyap-starts-shooting-for-ghost-stories-1595767-2019-09-05 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405085727/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/anurag-kashyap-starts-shooting-for-ghost-stories-1595767-2019-09-05 |archive-date=5 April 2023 |access-date=20 September 2019 |work=India Today}}&lt;/ref&gt; কৰণ জোহৰৰ খণ্ডটোৰ বাবে মৃণাল ঠাকুৰ আৰু অবিনাশ তিৱাৰীক নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;it&quot; /&gt;

কৰণ জোহৰে এখন প্ৰতিভা সন্ধানকাৰী সংস্থাৰ জৰিয়তে নিজৰ কাহিনীটো বিচাৰি পাইছিল। লাইন প্ৰযোজক শিৱ কৰ্ণাৰ আৰু প্ৰযোজনা পৰিচালক অৰুণ কুমাৰে ২০১৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত গোৱাত তেওঁৰ খণ্ডটোৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=1 October 2019 |title=Karan Johar begins shooting for Ghost Stories in Goa :Bollywood Latest News - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-begins-shooting-for-ghost-stories-in-goa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003103846/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/karan-johar-begins-shooting-for-ghost-stories-in-goa/ |archive-date=3 October 2019 |access-date=3 October 2019 |website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt;

২০১৯ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰকাশিত এটা সাক্ষাৎকাৰত কৰণ জোহৰে জনাইছিল যে নিজৰ কাহিনীটোৰ বাবে তেওঁ প্ৰায় ৫০টা ভৌতিক কাহিনী পঢ়িছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 September 2019 |title=I read about 50 ghost stories searching for one |url=https://www.cinestaan.com/articles/2019/sep/30/22724/my-ghost-story-won-t-be-scary-i-can-t-scare-people-reveals-karan-johar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225092428/https://www.cinestaan.com/articles/2019/sep/30/22724/my-ghost-story-won-t-be-scary-i-can-t-scare-people-reveals-karan-johar |archive-date=25 December 2019 |access-date=25 December 2019 |website=Cinestaan}}&lt;/ref&gt;

== সংগীত ==

চলচ্চিত্ৰখনৰ আৱহ সংগীতৰ লগতে এটা গীতৰ সুৰ পেইজি শ্বাহকোটিয়ে ৰচনা কৰিছিল। আন গীতসমূহৰ সুৰো পেইজি শ্বাহকোটিয়েই ৰচনা কৰিছিল।{{fact|date=August 2026}}

গীতসমূহৰ কথা লিখিছিল [[শ্বেলী]]য়ে।{{fact|date=August 2026}}

{{Infobox album
| name = Ghost Stories
| type = soundtrack
| artist = Peji Shahkoti
| cover =
| alt =
| released = {{Start date|df=yes|2022|01|01}} (চলচ্চিত্ৰ)
| recorded = 2019
| venue =
| studio = [[Netflix]]
| genre = [[চলচ্চিত্ৰৰ সংগীত|চলচ্চিত্ৰৰ আৱহ সংগীত]]
| length = {{Duration|m=|s=}}
| language = হিন্দী
| label = [[Netflix|Sangeet Music]]
| producer =
| prev_title =
| prev_year = 2019
| next_title =
| next_year = 2021
| misc =
}}

{{track listing
| headline = গীতৰ তালিকা
| extra_column = কণ্ঠশিল্পী
| total_length =
| all_writing =
| title1 = Madhaniya
| extra1 = [[আছিছ কৌৰ]] আৰু দিদাৰ কৌৰ
| length1 =
| title2 = Mera Saaya
| extra2 = [[লতা মংগেশকাৰ]]
| length2 =
}}

== প্ৰতিক্ৰিয়া ==


এন ডি টিভিৰ (NDTV) শৈবাল চেটাৰ্জীয়ে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ২.৫ নম্বৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ লিখিছিল যে প্ৰকৃততে দৰ্শকক হঠাৎ ভয় খুৱাই তোলাৰ দৃশ্যৰ অভাৱৰ উপৰি চলচ্চিত্ৰখনে মেৰুদণ্ডত শিহৰণ জগাব পৰা মুহূৰ্তও সৃষ্টি কৰিব পৰা নাই।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ghost Stories Movie Review: Tales Of Horror Have Never Been So Imperturbable |url=https://www.ndtv.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-tales-of-horror-have-never-been-so-imperturbable-2-5-stars-out-of-5-2157323 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406152034/https://www.ndtv.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-tales-of-horror-have-never-been-so-imperturbable-2-5-stars-out-of-5-2157323 |archive-date=6 April 2023 |access-date=2020-01-02 |website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;

[[Firstpost]]-ৰ শ্বেতা ৰামকৃষ্ণনে চলচ্চিত্ৰখনক ৫ৰ ভিতৰত ৩ নম্বৰ প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, দিবাকৰ বেনাৰ্জীৰ ৰাজনৈতিক বক্তব্যসমৃদ্ধ চুটি চলচ্চিত্ৰখণ্ডটোৱে অন্যথা নীৰস আৰু ভয়ৰ অনুভূতি সৃষ্টি কৰাত ব্যৰ্থ হোৱা সংকলনটোক কিছু উচ্চতালৈ লৈ গৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-01-02 |title=Ghost Stories movie review: Dibakar Banerjee's political short film elevates an otherwise bland anthology that just isn't scary |url=https://www.firstpost.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-dibakar-banerjees-political-short-film-elevates-an-otherwise-bland-anthology-that-just-isnt-scary-7848051.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102043926/https://www.firstpost.com/entertainment/ghost-stories-movie-review-dibakar-banerjees-political-short-film-elevates-an-otherwise-bland-anthology-that-just-isnt-scary-7848051.html |archive-date=2 January 2020 |access-date=2020-01-02 |website=Firstpost |language=en}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

{{reflist}}

== বাহ্যিক সংযোগ ==

* {{IMDb title}}
* {{Rotten Tomatoes}}

[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰত]]
[[শ্ৰেণী:ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ]]</text>
      <sha1>nr67pznzwe42ntvpe817vi5pkdl22z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল, মণ্ট্ৰিয়েল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140440</id>
    <revision>
      <id>648609</id>
      <parentid>647371</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28154" sha1="opi09aazyuyn4c758nt44fn4affv2nc" xml:space="preserve">
{{Infobox church
| denomination = এংলিকান
| name = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল
| image = Christ Church Cathedral day.jpg
| caption = খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল; পিছফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন
| coordinates = {{Coord|45|30|13|N|73|34|12|W|source:frwiki_region:CA|display=title}}
| location = {{nowrap|৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশ}}&lt;br /&gt;[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক, [[কানাডা]]
| website = {{URL|www.montrealcathedral.ca}}
| founded = {{Start date|1789}}
| dedication = [[যীশু খ্ৰীষ্ট]]
| consecrated = 1867
| status = সক্ৰিয়
| architect = {{Plainlist|
* ফ্ৰেংক উইলছ
* থমাছ ছিটন স্কট
}}
| architectural_type = নব্য গথিক
| groundbreaking = 1857
| completed = 1860
| length = {{convert|62|m|ft}}
| width = {{convert|33|m|ft}}
| height = {{convert|70|m|ft}}
| diocese = মণ্ট্ৰিয়েল
| province = কানাডা
| bishop = ভিক্টৰ-ডেভিদ ম্বুই বিপুংগু
| dean = বাৰ্ট্ৰাণ্ড অলিভিয়ে
{{Designation list |embed=yes |designation1=NHSC |designation1_offname=Christ Church Cathedral National Historic Site of Canada |designation1_date=1999 |designation2=Quebec |designation2_offname=Monument historique classé |designation2_date=1988}}
| landscape = 
| imagelink = 
| deaconness =
}}

'''খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল''' ({{lang-fr|Cathédrale Christ Church}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত অৱস্থিত এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ এখন মহাগীৰ্জা। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নব্য গথিক। ই কানাডাৰ এংলিকান গীৰ্জাৰ অন্তৰ্গত আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ মুখ্য ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ। কেথেড্ৰেলখন ৬৩৫ ছেইণ্ট কেথেৰিন পথৰ পশ্চিম অংশত, ইউনিয়ন পথ আৰু ৰবাৰ্ট-বুৰাছা বুলেভাৰ্ডৰ মাজত অৱস্থিত। ইয়াৰ তলত প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নামৰ ভূ-গৰ্ভস্থ বজাৰখন আছে আৰু ইয়াৰ উত্তৰফালে কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন অৱস্থিত। 

১৯৮৮ চনৰ ১২ মে'ত কুৱেবেক চৰকাৰে এই ভৱনটোক ঐতিহাসিক স্মাৰকৰ মৰ্যাদা দিয়ে। ১৯৯৯ চনত ইয়াক কানাডাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Christ Church Cathedral|url=http://www.pc.gc.ca/apps/lhn-nhs/det_E.asp?oqSID=1906&amp;oqeName=Christ+Church+Cathedral&amp;oqfName=Cath%E9drale+Christ+Church|work=Directory of Designations of National Historic Significance of Canada|publisher=Parks Canada|access-date=29 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{CRHP|7825|Christ Church Cathedral|July 29, 2011}}&lt;/ref&gt; খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল ইয়াৰ সুন্দৰ স্থাপত্য, সংগীত আৰু প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে জনাজাত। ২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত ইয়াত প্ৰাইড অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। 

== ইতিহাস ==

[[File:Christ Church Cathedral, St. Catherine Street, Montreal, QC, about 1860.jpg|thumb|left|১৮৬০ চনত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]]
[[File:Christ Church 1852.jpg|thumb|left|১৮৫২ চনত পুৰণি খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]]
[[File:Church in Montreal.jpg|thumb|left|বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]]

১৭৬০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলত এংলিকান ধৰ্মীয় সেৱা আৰম্ভ হয়। প্ৰথম প্ৰায় পঞ্চাশ বছৰলৈ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ বিভিন্ন উপাসনাগৃহত এই সেৱা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৭৮৯ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মাৱলম্বীসকলে এখন পুৰণি জেচুইট গীৰ্জা লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ৰাখে। ১৮০৩ চনলৈ এই ভৱনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সেই বছৰ অগ্নিকাণ্ডত ভৱনটো ধ্বংস হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.montrealcathedral.ca/history/|title=History|publisher=Christ Church Cathedral|year=2019|access-date=23 September 2019}}&lt;/ref&gt;

১৭৬৬ চনত ডৰচেষ্টাৰে এজন ধৰ্মযাজকক মণ্ট্ৰিয়েলৰ সামৰিক ছাউনীৰ ধৰ্মযাজক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। ১৭৮৯ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত তেওঁ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাত প্ৰথম ধৰ্মীয় সেৱা অনুষ্ঠিত কৰে। প্ৰথম খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাটো প্ৰকৃততে মেৰামতি কৰি পুনৰ ধৰ্মীয় কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে সাজু কৰা পুৰণি জেচুইট গীৰ্জাখনেই আছিল।&lt;ref name=&quot;dcd&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lambert |first1=James H. |title=CHABRAND DELISLE, DAVID |journal=Dictionary of Canadian Biography |date=1979 |volume=4 |url=http://www.biographi.ca/en/bio/chabrand_delisle_david_4E.html}}&lt;/ref&gt; ১৮১৪ চনত দ্বিতীয়টো গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰা হয়। 

১৮৫০ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ সময়ত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জাক কেথেড্ৰেলৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চল কুৱেবেকৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৮৫৬ চনত অগ্নিকাণ্ডত দ্বিতীয় খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা ধ্বংস হয়।&lt;ref name=&quot;hist&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|title=Christ Church buildings|date=2009-02-07|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral (Montreal)|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archive-date=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706185820/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/93-christ-church-buildings|archivedate=6 July 2011|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

বৰ্তমানৰ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন নব্য গথিক স্থাপত্যশৈলীত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল স্থপতি ফ্ৰেংক উইলছে (১৮২২–১৮৫৬)। তেওঁ নিউ ব্ৰান্সৱিকৰ ফ্ৰেডেৰিকটনত থকা খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰো নক্সা প্ৰস্তুত কৰিছিল। নিৰ্মাণ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই উইলছৰ মৃত্যু হয়। সেয়েহে মণ্ট্ৰিয়েলৰ স্থপতি থমাছ ছিটন স্কটক (১৮২৬–১৮৯৫) তেওঁৰ নক্সা অনুসৰি নিৰ্মাণৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়া হয়।&lt;ref name=&quot;FAQ&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|title=FAQs and Urban Myths|date=2008-09-08|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116183449/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archive-date=16 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131001061637/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/faqs-and-urban-myths|archivedate=1 October 2013|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ১৮৫৯ চনত ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয় আৰু ১৮৬৭ চনত ইয়াক ধৰ্মীয়ভাৱে উৎসৰ্গা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;FAQ&quot; /&gt;

১৮৯০ চনৰপৰা ১৮৯১ চনলৈ এণ্ড্ৰু টেইলৰে কেথেড্ৰেলখনৰ সংস্কাৰ আৰু অন্যান্য পৰিৱৰ্তনৰ কাম তদাৰক কৰে। ১৯০২–১৯০৩ চনত তেওঁ মিছেছ এ. চি. হুপাৰৰ স্মৃতিত এখন খিৰিকী স্থাপন কৰে।&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{cite web| title=Sir Andrew Thomas Taylor| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20150203133240/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1349| archive-date=2015-02-03| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ইংলেণ্ডৰ গ্ৰামাঞ্চলত থকা ১৪শ শতিকাৰ গথিক গীৰ্জাসমূহৰ আৰ্হিত কেথেড্ৰেলখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মাজৰ অংশত এটা বৰ্গাকৃতিৰ সুউচ্চ মিনাৰ আছে।&lt;ref name=&quot;guide&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|title=Guided tour|date=2009-04-03|work=Our History|publisher=Christ Church Cathedral|access-date=9 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archive-date=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706185859/http://www.montrealcathedral.ca/index.php/our-history/guided-tour|archivedate=6 July 2011|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

স্থাপত্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হ'লেও ভৱনটোত গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰিকৰী ত্ৰুটি আছিল। কোমল মাটিয়ে মাজৰ গধুৰ শিলৰ মিনাৰ আৰু শিখৰটোৰ ওজন বহন কৰিব পৰা নাছিল। ফলত মিনাৰটো ক্ৰমে তললৈ বহি এফালে হালি পৰিবলৈ ধৰিলে। এই ত্ৰুটিক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণকাৰীৰ দায়বদ্ধতা সম্পৰ্কে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ গোচৰ ৰুজু হয়। গোচৰটো সেই সময়ত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য]]ৰ সৰ্বোচ্চ আদালত প্ৰিভি কাউন্সিলৰ ন্যায়িক সমিতিলৈকে যায়। 

ন্যায়িক সমিতিয়ে কুৱেবেকৰ আদালতৰ সিদ্ধান্ত বাহাল ৰাখে। আদালতে নিৰ্মাণকাৰীক এনে মাটিত মিনাৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে দায়ী সাব্যস্ত কৰিছিল, যি মাটিয়ে তাৰ ওজন বহন কৰিব নোৱাৰিছিল। এই গোচৰটো ''Wardle v. Bethune'' নামেৰে জনাজাত।&lt;ref&gt;[https://www.bailii.org/uk/cases/UKPC/1872/1872_10.html ''Wardle v Bethune'', [1872&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; UKPC 10, LR 4 PC 33.]&lt;/ref&gt; পিছলৈ কুৱেবেকৰ মূল নিম্ন কানাডাৰ দেৱানী বিধিৰ ১৬৮৮ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই গোচৰটোক প্ৰায়ে পূৰ্বৰ ন্যায়িক সিদ্ধান্ত হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল। 

১৯২০ চনলৈ মিনাৰটো দক্ষিণ দিশলৈ প্ৰায় {{convert|1.2|m|ft|abbr=on}} হালি পৰিছিল। জৰ্জ এলান ৰছে ১৯২৩ চনত পৰিৱৰ্তনৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে। ১৯৩৯–১৯৪০ চনত তেওঁ মিনাৰটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে।&lt;ref name=&quot;ross&quot;&gt;{{cite web| title=George Allen Roaa| url=http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| publisher=Biographic Dictionary of Architects in Canada 1800-1950| access-date=2013-03-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20120425152701/http://www.dictionaryofarchitectsincanada.org/architects/view/1416| archive-date=2012-04-25| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

১৯২৭ চনত প্ৰায় {{convert|1600000|kg|lb|abbr=on}} ওজনৰ শিলৰ শিখৰটো আঁতৰোৱা হয়। ১৯৩৯ চনত নতুন ভেটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৪০ চনত এজন অজ্ঞাত দাতাৰ অনুদানেৰে এলুমিনিয়ামেৰে নিৰ্মিত পাতল শিখৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ আকৃতি পুৰণি শিলৰ শিখৰটোৰ দৰে কৰা হৈছিল। শিখৰটোৰ উচ্চতা {{convert|38|m|ft|abbr=on}} আৰু মাটিৰপৰা ইয়াৰ সৰ্বমুঠ উচ্চতা {{convert|70|m|ft|abbr=on}}।&lt;ref name=&quot;FAQ&quot; /&gt;

১৯৮০ চনত কেথেড্ৰেলখনত গায়কদলৰ বাবে এখন মঞ্চ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ১৯৮১ চনত ইয়াৰ তৃতীয়টো বাদ্যযন্ত্ৰ স্থাপন কৰা হয়। কেথেড্ৰেলখনৰ বাদ্যযন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা উল্লেখযোগ্য সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰত আলফ্ৰেড হোৱাইটহেড (১৯২২–১৯৪৭), এছ. ড্ৰামণ্ড উল্ফ (১৯৫২–১৯৫৬) আৰু পেট্ৰিক ৱেড (১৯৯৬–২০১৮) অন্যতম। 

এই বাদ্যযন্ত্ৰটো হৈছে কুৱেবেকৰ ম-ছাঁ-হিলেয়াৰৰ কাৰ্ল উইলহেল্ম প্ৰতিষ্ঠানৰ ৭৭সংখ্যক নিৰ্মাণ। ইয়াত যান্ত্ৰিক চাবি আৰু ৰোধক ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চাৰিটা হাতচালিত চাবিৰ ফলক, ৪২টা ৰোধক আৰু ৬৩টা স্বৰশাৰী আছে। ১৯৯২ চনত ভৰিৰে চলোৱা অংশটোত ৩২ ফুটৰ বোম্বাৰ্ড সংযোজন কৰা হয়। 

১৮৫৯ চনৰপৰা কেথেড্ৰেলখনত আন এটা বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। লণ্ডনৰ উইলিয়াম হিল এণ্ড ছনে সেই বাদ্যযন্ত্ৰটো নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াক ৰজা তৃতীয় জৰ্জে গীৰ্জাঘৰটোক দান কৰা আৰু ১৮৫৬ চনৰ অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ আৰ্হিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুৰণি বাদ্যযন্ত্ৰটো ব্যৱহাৰৰ সময়ছোৱাত অন্ততঃ পাঁচবাৰ মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৭৯ চনত গীৰ্জাৰ কৰ্তৃপক্ষই নতুন যান্ত্ৰিক বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব দিয়ে আৰু পুৰণিটো যন্ত্ৰাংশৰ বাবে বিক্ৰী কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;wilhelm&quot;&gt;{{cite web| title=Christ Church Anglican Cathedral| url=http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| publisher=uquebec.ca| access-date=2013-03-19| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604164451/http://www.uquebec.ca/musique/orgues/quebec/christccm.html#English| archivedate=2012-06-04| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল ===

[[File:Christ Church Cathedral night.jpg|thumb|left|নিশাৰ ভাগত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল]]

১৯৮০-ৰ দশকত কেথেড্ৰেলখনৰ তলত এটা বৃহৎ নিৰ্মাণ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পৰ ভিতৰত আছিল কেথেড্ৰেলখনৰ উত্তৰফালে ৩৪ মহলীয়া কেপিএমজি কাৰ্যালয়ৰ সুউচ্চ ভৱন, ভূ-গৰ্ভস্থ গাড়ী ৰখাৰ স্থান আৰু কেথেড্ৰেলখনৰ তলত দুটা মহলাৰ বিপণী। 

১৯৮৭ চনত ভূ-গৰ্ভস্থ বজাৰ প্ৰমেনাড কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণৰ বাবে মাটি খান্দি থকাৰ সময়ত কেথেড্ৰেলখন কিছুসময়ৰ বাবে খুঁটাৰ ওপৰত ভৰ দি ৰখা হৈছিল। এই প্ৰকল্পৰ ফলত মণ্ট্ৰিয়েলৰ ভূ-গৰ্ভস্থ নগৰৰ পূব আৰু পশ্চিম অংশৰ মাজত সংযোগ স্থাপন হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে ইটনৰ বিপণী—পিছলৈ কমপ্লেক্স লে জিল—আৰু বে'ৰ হেনৰি মৰ্গান ভৱনৰ মাজত সংযোগ গঢ়ি উঠে। 

{{Clear}}

== কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনী ==

খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলখন কানাডাৰ গ্ৰেনেডিয়াৰ প্ৰহৰী বাহিনীৰ ৰেজিমেণ্টীয় গীৰ্জা। এই বাহিনীয়ে কেথেড্ৰেলখনৰ সৈতে পৰম্পৰাগত সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। মেকগিল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক আছে। প্ৰতি বছৰে শ্বহীদ দিৱস উপলক্ষ্য্যে প্ৰহৰী বাহিনীৰ সদস্যসকলে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কলা ভৱনৰপৰা কেথেড্ৰেললৈ শোভাযাত্ৰা কৰে। কেথেড্ৰেলখনত বাহিনীটোৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ৰেজিমেণ্টীয় পতাকাসমূহো সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। 

== ল'ৱাজ মিউজিকাল ==
গোটেই বছৰজুৰি প্ৰতি শনিবাৰে দুপৰীয়া ২ বজাত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত &quot;ল'ৱাজ মিউজিকাল&quot; নামৰ বিনামূলীয়া সাপ্তাহিক সংগীতানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য হৈছে যুৱ আৰু উদীয়মান সংগীতজ্ঞসকলক সহায় আৰু উৎসাহিত কৰা। তেওঁলোকৰ বহুতেই মণ্ট্ৰিয়েলৰ সংগীত শিক্ষানুষ্ঠানত অধ্যয়ন কৰি আছে আৰু সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছে। 

এই অনুষ্ঠান সকলোৰে বাবে মুকলি। ইয়াত একক বাদ্যযন্ত্ৰী, গায়ক, সংগীতৰ দল, সৰু বাদ্যবৃন্দ আৰু গায়কদলে অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াত মূলতঃ ধ্ৰুপদী সংগীত পৰিৱেশন কৰা হয়। মাজে-সময়ে জনপ্ৰিয়, লোক, ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত সংগীতো পৰিৱেশন কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচী বৰ্তমান স্থগিত আছে। 

== এলজিবিটিকিউ+ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক ==

খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলে সমকামী, উভকামী, ৰূপান্তৰকামী, আন্তঃলিংগ আৰু অন্যান্য যৌন অভিমুখিতা তথা লিংগ পৰিচয়ৰ লোকসকলক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য হিচাপে আদৰণি জনায়। কেথেড্ৰেলখনৰ প্ৰাইড কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউ+ লোকসকলৰ অন্তৰ্ভুক্তি, মৰ্যাদা আৰু সমান অধিকাৰৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}&lt;/ref&gt;

কেথেড্ৰেলখনত এলজিবিটিকিউ+ খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ''কুইয়াৰস্পেচ'' নামৰ এটা মাহেকীয়া দ্বিভাষিক আলোচনা গোটৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত ধৰ্মীয় বিশ্বাস, পৰিচয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ অভিজ্ঞতা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pride |url=https://www.montrealcathedral.ca/pride/ |website=Christ Church Cathedral |access-date=24 October 2026}}&lt;/ref&gt;

২০২২ চনত মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ প্ৰাইড ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বিষয়ে প্ৰকাশ কৰা বাতৰিত সংগীত, প্ৰাৰ্থনা, ধৰ্মগ্ৰন্থ পাঠ আৰু কবিতাৰ জৰিয়তে এলজিবিটিকিউএ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি ঈশ্বৰৰ প্ৰেম উদ্‌যাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুষ্ঠানটো সকলোৰে বাবে মুকলি আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pride Service at Christ Church Cathedral|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2022/7/21/tsnnha2qlt8aaf5uwh1otzygj3a9t6|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=21 July 2022|access-date=24 October 2026}}&lt;/ref&gt;

২০২৬ চনৰ ২ আগষ্টত খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলত প্ৰাইড উদ্‌যাপনৰ অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশে এই অনুষ্ঠানক এলজিবিটিকিউ২এছ+ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু অন্তৰ্ভুক্তি উদ্‌যাপনৰ কাৰ্যসূচী হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Celebrate Pride / Célébrons la Fierté|url=https://www.montreal.anglican.ca/latest-news/2026/7/13/celebrate-pride-clbrons-la-fiert|publisher=Anglican Diocese of Montreal|date=13 July 2026|access-date=24 October 2026}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

{{Reflist}}

== অতিৰিক্ত পঠন ==

* {{in lang|fr}} Commission des biens culturels, ''Les chemins de la mémoire, Monuments et sites historiques du Québec'', Vol. II, Les Publications du Québec, Québec, 1991, pp.&amp;nbsp; 81–83.

== বাহ্যিক সংযোগ ==

{{Commons category|Christ Church Cathedral (Montreal)}}
* [http://www.montrealcathedral.ca/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট]
* [http://www.facebook.com/ChristChurchCathedralMontreal/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ ফেচবুক পৃষ্ঠা]
* [https://twitter.com/ChristChurchMtl/ খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেলৰ টুইটাৰ পৃষ্ঠা]
* [http://montreal.anglican.org/index.lhtml মণ্ট্ৰিয়েলৰ এংলিকান ধৰ্মপ্ৰদেশ]
* [https://web.archive.org/web/20080326224350/http://canada.archiseek.com/quebec/montreal/cathedral_anglican.html স্থাপত্য সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ]

{{Authority control}}

[[শ্ৰেণী:কানাডাৰ গীৰ্জা]]
[[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]]</text>
      <sha1>opi09aazyuyn4c758nt44fn4affv2nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140442</id>
    <revision>
      <id>648563</id>
      <parentid>647151</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11637" sha1="e2ytsp7x9inlovyv2tdftf5kx9jq6uh" xml:space="preserve">{{Infobox church
| name = এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা
| native_name = Église Saint-Pierre-Apôtre
| image = Église Saint-Pierre-Apôtre, Montreal in 2017.jpg
| alt = 
| image_size = 200
| caption = 
| location = 120, rue de la Visitation&lt;br /&gt;[[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক&lt;br /&gt;H2L 3B5
| denomination = ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা
| archdiocese = মণ্ট্ৰিয়েল
| dedication = 
| consecrated = 
| heritage_designation = পঞ্জীভুক্ত ঐতিহাসিক স্থান
| designated = ৫ অক্টোবৰ ১৯৭৭
| architect = ভিক্টৰ বুৰ্জো
| groundbreaking = ১৮৫১
| completed = ১৮৫৩
| architectural_type = নৱগথিক স্থাপত্য
}}

'''এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা''' ({{lang-fr|'''Église Saint-Pierre-Apôtre'''}}) কানাডাৰ এখন ৰোমান কেথলিক গীৰ্জা।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.diocesemontreal.org/en/the-church-in-montreal/our-churches/our-parishes/paroisse/saint-pierre-apotre.html|work=The Catholic Church in Montreal|title=Our Parishes: Saint-Pierre-Apôtre}}&lt;/ref&gt; ই কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল|গে' ভিলেজ]] অঞ্চলত, ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড আৰু ৰ্যু ছেইণ্ট কেথেৰিনৰ পূব অংশৰ মাজত অৱস্থিত। গীৰ্জাখনক কানাডাৰ এখন ঐতিহাসিক স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |work=Conseil du patrimoine religieux du Québec |title=Discovering the Church of Saint-Pierre-Apôtre |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714164051/http://www.patrimoine-religieux.qc.ca/en/pdf/podcast/Podcast-SPA-flyer.pdf |archivedate=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;

==ইতিহাস==

পিয়েৰ ব'দ্ৰি (১৭৭৪–১৮৪৮) নামৰ এজন ব্যক্তিৰ মণ্ট্ৰিয়েলৰ উপকণ্ঠত এখন বৃহৎ পাম আছিল। তেওঁৰ নামেৰেই ব'দ্ৰি মেট্ৰ' ষ্টেচনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। তেওঁ নিজৰ মাটিৰ এটা অংশ মণ্ট্ৰিয়েল ধৰ্মপ্ৰদেশৰ এখন নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ বাবে দান কৰিছিল। গীৰ্জাখন তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক সন্তৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ কথা আছিল। চহৰখনৰ সকলো ধৰ্মপল্লীৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ থকা ছেইণ্ট-ছালপিছ সমাজৰ ক্ষমতা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে মণ্ট্ৰিয়েলৰ বিচপ ইনিয়াছ বুৰ্জেই ফ্ৰান্সৰপৰা মেৰী ইমাকুলেটৰ মিছনেৰী অব্লেট সংঘৰ এটা ধৰ্মীয় সমাজক আমন্ত্ৰণ জনায়। তেওঁলোক ১৮৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত আহি উপস্থিত হয়।&lt;ref name=CHP&gt;{{cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=12376|work=Canada's Historic Places|title=Site historique de Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে সেই সময়ত ফ'বুৰ কুৱেবেক নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত বসবাস কৰিবলৈ লয় আৰু তাত ছেইণ্ট-পিয়েৰ-আপ'ত্ৰৰ ঘৰ স্থাপন কৰে। সেই সময়ত অঞ্চলটো চহৰখনৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চললৈ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত হৈছিল। 

১৮৫০ চনত ধৰ্মীয় সমাজটোৰ মুৰব্বী ফাদাৰ জ্যাঁ-ফ্লুৰি বোদ্ৰাঁৰ তত্ত্বাৱধানত ধৰ্মীয় সমাজৰ সদস্য আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ বাবে গীৰ্জা নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয়।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Baudrand, Fleury |url=https://www.biographi.ca/en/bio/baudrand_fleury_8E.html |volume=8 |first=Gaston |last=Carrière}}&lt;/ref&gt; গীৰ্জাখনৰ স্থপতি আছিল ভিক্টৰ বুৰ্জো। তেওঁ চহৰখনৰ এজন প্ৰসিদ্ধ ধৰ্মীয় ভৱনৰ স্থপতি আছিল। তেওঁ নট্ৰে-ডাম ব্ৰেছিলিকা আৰু ছেইণ্ট-জেক কেথেড্ৰেল নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ছেইণ্ট-জোৱাকিম গীৰ্জাও নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই গীৰ্জাখন পইণ্ট-ক্লেয়াৰত অৱস্থিত। 

ছালপিছ আৰু অব্লেট ধৰ্মযাজকসকলৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল। ১৮৭৮ চনত ছালপিছ ধৰ্মযাজকসকলে ছেইণ্ট-ব্ৰিজিড ধৰ্মপল্লী স্থাপন কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা বিশেষভাৱে দেখা গৈছিল। সেই ধৰ্মপল্লীৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলত এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জাও আছিল। ১৯০০ চনত এই গীৰ্জাখন নিজাকৈ এটা ধৰ্মপল্লী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছতহে এই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ অন্ত পৰে।&lt;ref name=CHP /&gt;

বৰ্তমান গীৰ্জাখনত [[এইডছ]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হোৱা লোকসকলৰ স্মৃতিত উৎসৰ্গিত আশাৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ ({{lang-fr|Chapelle de l'Espoir}}) আছে। বিশ্বৰ ভিতৰত এই ধৰণৰ প্ৰাৰ্থনাগৃহ সম্ভৱতঃ এয়াই একমাত্ৰ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|work=Tourisme Montréal|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161111060046/http://www.tourisme-montreal.org/What-To-Do/Attractions/eglise-saint-pierre-apotre|archivedate=2016-11-11|access-date=2026-10-24|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; প্ৰতি বছৰে গীৰ্জাখনত বিনামূলীয়া অৰ্গেন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সংগীতানুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। গৌৰৱ উৎসৱৰ সন্মানাৰ্থে গীৰ্জাখন ৰামধেনুৰ বিভিন্ন ৰঙেৰে আলোকিত কৰা হয়। 

==স্থাপত্য==

[[File:Church of Saint-Pierre-Apôtre, Montreal (rear view).jpg|thumb|left|মণ্ট্ৰিয়েলৰ এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ ৰোমান কেথলিক গীৰ্জাৰ পিছফালৰ দৃশ্য]]

গীৰ্জা চৌহদটোত গীৰ্জাখনৰ উপৰি ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহ, পৱিত্ৰ সামগ্ৰী ৰখা কোঠা, এটা ঘড়ীঘৰ আৰু পূৰ্বৰ গায়কদলৰ বিদ্যালয় তথা এখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে। 

গীৰ্জাখনত তিনিটা দীঘলীয়া প্ৰাৰ্থনাকক্ষ আছে। এইবোৰৰ শেষত বহুভুজাকৃতিৰ বেদীস্থল আছে। ১৮৫৪ চনৰপৰা ১৮৫৬ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ধৰ্মযাজকৰ বাসগৃহটো গীৰ্জাখনৰ সমান উচ্চতাৰ। ইয়াৰ স্থাপত্যশৈলী নৱধ্ৰুপদী স্থাপত্য। ১৮৫৯ চনত অব্লেট ধৰ্মীয় সমাজৰ চৌহদত থকা এখন সৰু কাঠৰ ঘৰত ল'ৰাৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয় হিচাপে গায়কদলৰ বিদ্যালয়খন স্থাপন কৰা হৈছিল। ১৮৬৮ চনত সেই ঘৰটোৰ সলনি বৰ্তমানৰ ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰা হয়। সাধাৰণ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন বৃদ্ধি পোৱাত ১৮৮৬–১৮৮৭ চনত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন নিৰ্মাণ কৰা হয়।&lt;ref name=CHP /&gt;

গীৰ্জাখনৰ ভিতৰৰ মূল অলংকৰণসমূহ সম্ভৱতঃ বুৰ্জোৱে কৰিছিল। পিছৰ সময়ত গুইডো নিনচেৰী (১৮৮৫–১৯৭৩)য়ে ইয়াৰ অলংকৰণৰ কাম কৰিছিল। গীৰ্জাখনত চাৰ্লছ ৱাৰেনে নিৰ্মাণ কৰা এটা পাইপ অৰ্গেন আছে। ১৯০৮ চনত কাজাভাঁ ভ্ৰাতৃদ্বয়ে এই বাদ্যযন্ত্ৰটো অধিক উন্নত কৰে (অপাছ ৩১৬)। ১৮৫৩ চনৰপৰা ১৮৮৩ চনৰ ভিতৰত নিৰ্মিত ৰঙীন কাঁচৰ খিৰিকীবোৰ ফ্ৰান্সৰ বাৰ-লে-ডুকত থকা শ্যাম্পিন্যুল পৰিয়ালৰ প্ৰতিষ্ঠানে নিৰ্মাণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lieuxdeculte.qc.ca/fiche.php?LIEU_CULTE_ID=108089&amp;LieuSuivant=15&amp;LieuPrecedent=13&amp;debut=0&amp;nlieux=27&amp;type_requete=nom_libre&amp;lignes=25&amp;NomLibre=saint-pierre|work=Inventaire des lieux de culte du Québec|title=Église Saint-Pierre-Apôtre|language=fr}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{commons category|Église Saint-Pierre-Apôtre de Montréal}}
{{reflist}}

{{Authority control}}
{{coord|45.5185|N|73.5532|W|source:wikidata|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Saint-Pierre-Apotre, Church of}}

[[শ্ৰেণী:কানাডাৰ গীৰ্জা]]
[[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]]</text>
      <sha1>e2ytsp7x9inlovyv2tdftf5kx9jq6uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140443</id>
    <revision>
      <id>648619</id>
      <parentid>647795</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23613" sha1="f26ia6ljxfdovj4o9t0sfmhsuue60v8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = গে' ভিলেজ
| native_name = {{lang-fr|Le Village gai}}
| native_name_lang = 
| type = চুবুৰী
| image_skyline = Saint Catherine Street, rainbow, Montreal 1.jpg
| alt = 
| caption = মণ্ট্ৰিয়েলৰ গে' ভিলেজৰ এটা অংশৰ দৃশ্য। বাঁওফালে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন দেখা যায়। 
| image_flag = 
| flag_alt = 
| image_seal = 
| seal_alt = 
| image_shield = 
| shield_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| pushpin_map = Montreal
| pushpin_label_position = Bottom
| pushpin_alt = 
| pushpin_caption = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত গে' ভিলেজৰ অৱস্থান
| coordinates = {{coord|45.518825|-73.555798|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = দেশ
| subdivision_name = কানাডা
| subdivision_type1 = প্ৰদেশ
| subdivision_name1 = কুৱেবেক
| subdivision_type2 = চহৰ
| subdivision_name2 = [[মণ্ট্ৰিয়েল]]
| subdivision_type3 = পৌৰ অঞ্চল
| subdivision_name3 = ভিলে-মাৰি
| established_title = 
| established_date = 
| founder = 
| seat_type = 
| seat = 
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = 
| leader_name = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_urban_footnotes = 
| area_rural_footnotes = 
| area_metro_footnotes = 
| area_magnitude = 
| area_note = 
| area_water_percent = 
| area_rank = 
| area_blank1_title = 
| area_blank2_title = 
| area_total_km2 = 
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| area_urban_km2 = 
| area_rural_km2 = 
| area_metro_km2 = 
| area_blank1_km2 = 
| area_blank2_km2 = 
| area_total_ha = 
| area_land_ha = 
| area_water_ha = 
| area_urban_ha = 
| area_rural_ha = 
| area_metro_ha = 
| area_blank1_ha = 
| area_blank2_ha = 
| dunam_link = 
| area_total_dunam = 
| area_land_dunam = 
| area_water_dunam = 
| area_urban_dunam = 
| area_rural_dunam = 
| area_metro_dunam = 
| area_blank1_dunam = 
| area_blank2_dunam = 
| length_km = 
| width_km = 
| dimensions_footnotes = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_footnotes = 
| population_total = 
| population_as_of = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_note = 
| time_zone1 = 
| utc_offset1 = 
| time_zone1_DST = 
| utc_offset1_DST = 
| postal_code_type = ডাক সংকেত
| postal_code = H2K, H2L
| area_codes =৫১৪ আৰু ৪৩৮
| iso_code = 
| website = 
| footnotes = 
}}

'''গে' ভিলেজ''' ({{lang-en|Gay Village}}; প্ৰায়ে কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' বুলি জনা যায়; {{lang-fr|'''Le Village gai'''}} {{IPA|fr|lə vilaʒ ɡɛ|}} বা কেৱল {{lang-fr|'''Le Village'''}}) [[কানাডা]]ৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]] চহৰৰ ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এটা চুবুৰী। ইয়াৰ সীমা ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্ট আৰু আতাটেকেন ষ্ট্ৰীটে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। 

গোটেই গে' ভিলেজ অঞ্চলটোৰ পশ্চিমে প্ৰায় ছেইণ্ট হুবেৰ্ট ষ্ট্ৰীট, পূবে ডি লৰিমিয়ে এভিনিউ, উত্তৰে শ্বেৰব্ৰুক ষ্ট্ৰীট আৰু দক্ষিণে ৰেনে লেভেস্ক বুলেভাৰ্ড অৱস্থিত। মাটি-কালিৰ হিচাপত ই [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সমকামী গাঁও। ইয়াৰ ওচৰত ব'দ্ৰি আৰু পাপিনো ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচন আছে। 

প্ৰথমতে এই অঞ্চলটো দৰিদ্ৰ শ্ৰমিক শ্ৰেণীৰ লোকৰ বসতিপ্ৰধান এলেকা আছিল। পিছলৈ চহৰখনৰ আন অঞ্চলৰপৰা বহুতো [[এলজিবিটি|এলজিবিটিকিউ]] ব্যৱসায় ইয়ালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ ফলত চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলটো [[সমকামী পুৰুষ]] আৰু [[সমকামী মহিলা]]ৰ সমাজৰ বাবে ক্ৰমে অধিক আকৰ্ষণীয় হৈ উঠে। চৰকাৰৰ বিভিন্ন স্তৰৰ বৃহৎ বিনিয়োগৰ ফলত অঞ্চলটোত উল্লেখযোগ্য নগৰ উন্নয়ন আৰু বাসস্থানৰ মূল্যবৃদ্ধি ঘটে। চৰকাৰৰ তিনিওটা স্তৰে মণ্ট্ৰিয়েলৰ সমকামী সমাজ আৰু জীৱন-শৈলীক পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ হিচাপে প্ৰচাৰ কৰে। চহৰখনৰ বাবে এই অঞ্চলটোৰ গুৰুত্ব স্বীকাৰ কৰি ভিলে-মাৰি পৌৰ অঞ্চলৰ পৰিষদ কক্ষত ৰামধেনু পতাকা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। লগতে ব'দ্ৰি ভূ-গৰ্ভস্থ ৰে'ল ষ্টেচনৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ ৰামধেনুৰ ৰঙৰ স্তম্ভৰে সজোৱা হয়। চহৰৰ চৰকাৰী মানচিত্ৰত এই অঞ্চলটো {{lang-fr|Le Village}} নামেৰে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰা হৈছে। 

==ইতিহাস==

উত্তৰ আমেৰিকাত সমকামী লোকসকলৰ সৈতে জড়িত বুলি নথিভুক্ত প্ৰথমটো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ মোৱিজ টেলিয়েৰ নামৰ এজন ব্যক্তিৰ আপেল আৰু কেক বিক্ৰী কৰা দোকান। ১৮৬৯ চনত ক্ৰেইগ ষ্ট্ৰীটত, বৰ্তমানৰ ছেইণ্ট এণ্টোৱান ষ্ট্ৰীটত এই দোকানখন আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|last1=Burnett|first1=Richard|title=A BRIEF HISTORY OF GAY MONTRÉAL AND WALKING TOUR|url=http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|website=Tourism Montreal|access-date=1 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102082853/http://www.tourisme-montreal.org/blog/brief-history-of-gay-montreal/|archive-date=2 January 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পুৰণি মণ্ট্ৰিয়েলৰ এটা সৰু অঞ্চল, বিশেষকৈ শ্যাঁ দ্য মাৰ্ছ, এই সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে মণ্ট্ৰিয়েলত এনে ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানৰ দুটা মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ১৯৭০-ৰ দশকলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ মুকলিকৈ সমকামী লোকসকলৰ ব্যৱসায় হিচাপে পৰিচিত হয়। এই দুটা কেন্দ্ৰ আছিল মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল আৰু দ্য মেইন। ইয়াৰ সৈতে চহৰখনৰ ভাষাভিত্তিক সাংস্কৃতিক বিভাজনৰো সম্পৰ্ক আছিল। প্ৰথমটো অঞ্চলত ইংৰাজীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল, আনহাতে দ্বিতীয়টো অঞ্চলত ফৰাচীভাষী লোকৰ সংখ্যা বেছি আছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===মণ্ট্ৰিয়েলৰ চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল===

মণ্ট্ৰিয়েলৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পশ্চিম অংশত ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট আৰু ড্ৰামণ্ড ষ্ট্ৰীটত বহুতো বাৰ আছিল। গাই ষ্ট্ৰীটৰ পশ্চিমে থকা শ্ব'নেছি ভিলেজ সমকামী লোকসকলৰ আৱাসিক অঞ্চল হিচাপে পৰিচিত আছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |title=The Village Comes Out: A Quick History |access-date=2008-03-28 |author=Andrea Zanin |work=Go-Montreal.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archive-date=2008-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080328224920/http://www.go-montreal.com/areas_village.htm |archivedate=2008-03-28 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

১৯৫০-ৰ দশকত ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ (বৰ্তমান ডৰচেষ্টাৰ স্কোৱেৰ) পুৰুষসকলে ইজনে সিজনক লগ পোৱা আৰু চিনাকি হোৱাৰ ঠাই হিচাপে পৰিচিত আছিল। এই অঞ্চলৰ ডমিনিয়ন স্কোৱেৰ টেভাৰ্ণো সমকামী পুৰুষসকলৰ মিলনস্থলী হিচাপে জনাজাত আছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰ্তমানেও আছে, যদিও ইয়াৰ সমকামী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে। 

১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন বা তেওঁলোকৰ বাবে মুকলি বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান গঢ় লৈ উঠে। এই অঞ্চলটো চহৰখনৰ সমকামী সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে সেই সময়তো এই সমাজখন তুলনামূলকভাৱে প্ৰান্তীয় অৱস্থাত আছিল আৰু বহু ক্ষেত্ৰত নিজৰ পৰিচয় গোপনে ৰাখিছিল। এই ব্যৱসায়সমূহৰ অধিকাংশই আছিল এনে নৃত্যশালা, য'ত পুৰুষসকলে একেলগে নাচিব পাৰিছিল। 

===দ্য মেইন===

দ্য মেইন ছেইণ্ট লৰেণ্ট বুলেভাৰ্ড আৰু তাৰ পূব দিশে ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত অৱস্থিত ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অঞ্চল। এই অঞ্চলটো যৌন সেৱা আৰু তাৰ সৈতে জড়িত ব্যৱসায়ৰ বাবে জনাজাত ৰেড লাইট অঞ্চলৰ অংশ আছিল।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Montreal's gay village : the story of a unique urban neighborhood through the sociological lens|url=https://archive.org/details/montrealsgayvill0000hinr|author=Hinrichs, Donald William|date=2011|publisher=iUniverse|isbn=978-1462068371|location=Bloomington, Ind.|oclc=776716116}}&lt;/ref&gt; এই অঞ্চলৰ পূব অংশত ফৰাচীভাষী গ্ৰাহকৰ সংখ্যা বেছি আছিল। ইয়াৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ অধিকাংশই আছিল পানশালা। এইবোৰৰ কিছুমানত নাৰীসুলভ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰি পৰিৱেশন কৰা মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈছিল। 

===অতীতত সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বন্ধ কৰা===

এই দুটা অঞ্চলৰ ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিয়মীয়াকৈ আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন হৈছিল। বিশেষকৈ মণ্ট্ৰিয়েলত অনুষ্ঠিত এক্সপ' ৬৭ বিশ্বমেলা আৰু ১৯৭৬ চনৰ [[অলিম্পিক|গ্ৰীষ্মকালীন অলিম্পিক]]ৰ আগৰ সময়ছোৱাত এনে ঘটনা অধিক হৈছিল। 

১৯৭৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ক্ৰেছেণ্ট ষ্ট্ৰীটৰ একুৱেৰিয়াছ চাউনা নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। তাৰ পিছত ১৯৭৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ছটা সমকামী পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাৰ, ১৯৭৬ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত লে বেইনছ ক্লাবছ আৰু ১৯৭৬ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত ক্ৰিষ্টাল চাউনাত অভিযান চলোৱা হয়। আৰক্ষীৰ দমনমূলক ব্যৱস্থা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত দমনৰ বিৰুদ্ধে সমকামী মিত্ৰজোঁট গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনে ১৯৭৬ চনৰ ১৯ জুলাইত কানাডাৰ সেই সময়লৈকে সৰ্ববৃহৎ সমকামী প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰে। 

১৯৮৭ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ মাজভাগত ৪৫৬ চাউনা (পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক নেপচুন চাউনা), ট'ৰো দ'ৰ, ষ্টুডিঅ' ১, ক্লাব ষ্টৰ্ক, লে জিলিজ আৰু আন বহুতো ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানত আৰক্ষীয়ে অভিযান চলায়। সন্দেহজনক অভিযোগৰ ভিত্তিত বহুতো মালিক আৰু গ্ৰাহকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেইবাজনো মালিকে নিজৰ ব্যৱসায় বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।&lt;ref&gt;[http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm Fierté Montréal site History page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409014956/http://www.fiertemontrealpride.com/fr_histoire.htm |date=2010-04-09 }}&lt;/ref&gt;

===গে' ভিলেজৰ বিকাশ===

প্ৰথমতে বৰ্তমানৰ গে' ভিলেজ অঞ্চলত মাত্ৰ কেইটামান ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানহে আছিল। ১৯৮০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে মণ্ট্ৰিয়েলৰ চেণ্ট্ৰ-ছুদ অঞ্চলত বেৰী ষ্ট্ৰীট আৰু পাপিনো এভিনিউৰ মাজৰ ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট ইষ্টৰ কাষত কেইখনমান বাৰ খোলা হয়। ক্ৰমে সমকামী লোকৰ নতুন প্ৰজন্মৰ বহুতে এই অঞ্চললৈ আহিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ ভিতৰত ইংৰাজী আৰু ফৰাচী দুয়োটা ভাষা কোৱা লোক আছিল। তেওঁলোকৰ বহুতে কুৱেবেকৰ আন অঞ্চলৰপৰা আহিছিল। 

এই বিকাশৰ আঁৰত ওচৰতে লেটিন কোৱাৰ্টাৰ গঢ়ি উঠাৰো ভূমিকা আছিল। এই অঞ্চলত কুৱেবেক বিশ্ববিদ্যালয়, মণ্ট্ৰিয়েলৰ চৌহদ অৱস্থিত। 

{{lang-fr|Le Village de l'Est}} অৰ্থাৎ 'পূবৰ গাঁও' নামটো সেই সময়ৰ জনপ্ৰিয় বাৰ আৰু ক্লাব কে.ও.এক্স.-ৰ এজন মালিকে এটা বিজ্ঞাপনত প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ [[নিউয়ৰ্ক]]ত বাস কৰাৰ পাছত মেনহাটনৰ ইষ্ট ভিলেজৰ দৰে এক শক্তিশালী আৰু সক্ৰিয় সমকামী সমাজ গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। চহৰৰ কেন্দ্ৰীয় অঞ্চলৰ পৰম্পৰাগত সমকামী সমাজৰপৰা পৃথক কৰি দেখুৱাবলৈ এই নামটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই অঞ্চলটো কেৱল ''দ্য ভিলেজ'' নামেৰে পৰিচিত হয় আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ মুখ্য সমকামী আৱাসিক আৰু ব্যাৱসায়িক অঞ্চলত পৰিণত হয়। অৱশ্যে ইয়াৰ সফলতাৰ ফলত চহৰখনৰ আন অঞ্চলত থকা সমকামী ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সংখ্যা প্ৰায় নোহোৱা হৈ পৰে। 

১৯৯০-ৰ দশকত গাঁওখনৰ বিস্তাৰ আমহাৰ্ষ্ট ষ্ট্ৰীট (বৰ্তমান আতাটেকেন ষ্ট্ৰীট)ৰ কাষলৈ হয়। সেই সময়ত বহুতো পুৰণি সামগ্ৰীৰ দোকান বন্ধ হয় আৰু সমকামী লোকৰ মালিকানাধীন তথা তেওঁলোকৰদ্বাৰা পৰিচালিত নতুন ব্যৱসায় গঢ় লৈ উঠে। এই সময়লৈ গে' ভিলেজে এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত পৰিচয় লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ স্বীকৃতি বাঢ়ে। এলজিবিটি সমাজৰ লোকসকলৰ লগতে বিষমকামী লোকসকলেও এই অঞ্চলটোক গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে অঞ্চলটো উন্নত হয় আৰু বহুতো বাসগৃহৰ মেৰামতি আৰু পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হয়। বৰ্তমান মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰায় সকলো সমকামী-কেন্দ্ৰিক ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান এই অঞ্চলতে অৱস্থিত। 

চহৰখনৰ এলজিবিটি-কেন্দ্ৰিক মুখ্য কিতাপৰ দোকান লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন ২০০১ চনত ছেইণ্ট লৰেণ্ট অঞ্চলৰ পূৰ্বৰ স্থানৰপৰা গে' ভিলেজলৈ স্থানান্তৰিত হয়। কিন্তু বিক্ৰী হ্ৰাস পোৱাৰ বাবে ২০০২ চনত দোকানখন বন্ধ হয়।&lt;ref name=landrogyne&gt;[http://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html &quot;L’Androgyne ferme ses portes&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227053051/https://www.fugues.com/235133-article-landrogyne-ferme-ses-portes.html |date=2021-02-27 }}. ''Fugues (magazine)'', July 25, 2002.&lt;/ref&gt;

মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন অঞ্চলতো বহুতো এলজিবিটিকিউ লোক বাস কৰে আৰু তেওঁলোকৰ উপস্থিতি যথেষ্ট। তথাপি গে' ভিলেজ এতিয়াও চহৰখনৰ এলজিবিটি সমাজৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ হৈ আছে। প্ৰতি বছৰে গ্ৰীষ্মকালত ছেইণ্ট কেথেৰিন ষ্ট্ৰীট পথচাৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। সেই সময়ত ৰাস্তাৰ ওপৰত বহুতো গোলাপী ৰঙৰ বল ওলোমাই সজোৱা হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aireslibres.com/ |title=Aires Libres (Sainte-Catherine Street for pedestrians |access-date=2011-05-23 |archive-date=2014-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508214711/http://www.aireslibres.com/ |archivedate=2014-05-08 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; এই সময়ছোৱাত বহুতো বাৰ আৰু ৰেস্তোৰাঁই গ্ৰাহকৰ বাবে বাহিৰত বহাৰ ব্যৱস্থা কৰে। 

গে' ভিলেজত অনুষ্ঠিত হোৱা মুখ্য অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত ফিয়েৰ্তে মণ্ট্ৰিয়েল (মণ্ট্ৰিয়েলৰ প্ৰাইড উৎসৱ) আৰু মণ্ট্ৰিয়েলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কলা উৎসৱ উল্লেখযোগ্য।&lt;ref&gt;[http://www.festivaldesarts.org/ Festival International de Montréal en Arts]&lt;/ref&gt;

==টোকা==
{{Reflist|30em}}

==তথ্যসূত্ৰ==
*[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/VILLAGE_GAI.PDF ২০০১ চনত প্ৰকাশিত গে' ভিলেজৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ তথ্য] {{in lang|fr}}

[[শ্ৰেণী:কানাডা]]
[[শ্ৰেণী:এলজিবিটি আৰু সমাজ]]</text>
      <sha1>f26ia6ljxfdovj4o9t0sfmhsuue60v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চীনা সাম্যবাদী দল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140454</id>
    <revision>
      <id>648625</id>
      <parentid>647343</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T20:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24855" sha1="n79zzoejmw3ek6k21vbf4elg2mqeyw0" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name = চীনৰ সাম্যবাদী দল
| native_name = {{nobold|{{lang|zh-Hans-CN|中国共产党}}&lt;br /&gt;{{lang|zh-Latn|Zhōngguó Gòngchǎndǎng}}}}
| native_name_lang = zh-Hans-CN
| abbreviation = {{ubl|CCP (প্ৰচলিত)|CPC (আনুষ্ঠানিক)}}
| founders = {{unbulleted list|[[চেন ডু-ছিউ]]|[[লি দা-জাও]]}}
{{Collapsible list
| title = {{nobold|...{{nbsp}}''আৰু অন্যান্য''}}
| [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছ|প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ]] প্ৰতিনিধিসকল:
| [[হেংক স্নিভলিট]]
| [[ভ্লাদিমিৰ নয়মান]]
| [[লি দা (দাৰ্শনিক)|লি দা]]
| [[লি হানজুন]]
| [[ঝাং গুওতাও]]
| [[লিউ ৰেনজিং]]
| [[মাও জেডং]]
| [[হে শুহেং]]
| [[ডং বিউ]]
| [[চেন তানছিউ]]
| [[ৱাং জিনমেই (বিপ্লৱী)|ৱাং জিনমেই]]
| [[ডেং এনমিং]]
| [[চেন গংবো]]
| [[ঝৌ ফোহাই]]
| [[বাও হুইছেং]]
}}
| logo = Danghui.svg
| logo_size = 150px
| colorcode = {{party color|Chinese Communist Party}}
| leader1_title = [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ সাধাৰণ সম্পাদক|সাধাৰণ সম্পাদক]]
| leader1_name = শি জিনপিং
| standing_committee = {{ubl|[[শি জিনপিং]]|[[লি ছিয়াং]]|[[ঝাও লেজি]]|[[ৱাং হুনিং]]|[[ছাই ছি]]|[[ডিং ছুয়েছিয়াং]]|[[লি ছি (ৰাজনীতিবিদ)|লি ছি]]}}
| founded = {{unbulleted list
| ২৩ জুলাই ১৯২১&lt;br&gt;({{age in years and days|1921|07|23}}) প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছত{{efn|চীনা গৃহযুদ্ধৰ সময়ত উপলব্ধ নথিপত্ৰৰ ভিত্তিত দলীয় বিষয়াসকলে কেৱল নিশ্চিত কৰিব পাৰিছিল যে চীনা সাম্যবাদী দলৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছ ১৯২১ চনৰ জুলাই মাহত অনুষ্ঠিত হৈছিল, কিন্তু সভাখনৰ নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ নিশ্চিত কৰিব পৰা নাছিল। ১৯৪১ চনৰ জুন মাহত চীনা সাম্যবাদী দলৰ কেন্দ্ৰীয় সমিতিয়ে ১ জুলাইক দলটোৰ &quot;প্ৰতিষ্ঠা বাৰ্ষিকী&quot; হিচাপে ঘোষণা কৰে। পিছলৈ দলীয় বিষয়াসকলে প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ সঠিক তাৰিখ ২৩ জুলাই ১৯২১ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিলেও বাৰ্ষিকী উদযাপনৰ তাৰিখ সলনি কৰা হোৱা নাই।&lt;ref&gt;{{Cite news|last=楊立傑|date=30 April 2013|title=共产主义小组的建立与中国共产党的成立|language=zh-Hans-CN|agency=Xinhua News Agency|url=http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm|access-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430055514/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm|archive-date=30 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430055514/http://news.xinhuanet.com/ziliao/2004-10/25/content_2136770.htm|archivedate=30 April 2013|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;{{better source needed|date=June 2023}}}}
| [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ স্থান]]&lt;br&gt;(১০৬ ৰ্যু ৱাণ্টজ, [[ছাংহাইৰ ফৰাচী অধিকৃত অঞ্চল]]; বৰ্তমান ৭৬ ছিংয়ে পথ, [[হুয়াংপু, ছাংহাই|হুয়াংপু জিলা]], ছাংহাই, চীন)
}}
| headquarters = [[ঝংনানহাই]], [[ছিছেং, বেইজিং|ছিছেং জিলা]], বেইজিং
| newspaper = ''[[পিপলছ ডেইলী]]''
| think_tank = [[কেন্দ্ৰীয় নীতি গৱেষণা কাৰ্যালয়]]
| student_wing = [[সৰ্ব-চীন ছাত্ৰ ফেডাৰেচন]]
| youth_wing = [[চীনৰ সাম্যবাদী যুৱ লীগ]]
| wing1_title = [[অগ্ৰদূত আন্দোলন|শিশু শাখা]]
| wing1 = [[চীনৰ যুৱ অগ্ৰদূত]]
| wing2_title = [[সামৰিক|সশস্ত্ৰ শাখা]]
| wing2 = [[জনমুক্তি সেনা]]
| wing3_title = [[অৰ্ধসামৰিক|অৰ্ধসামৰিক শাখা]]
| wing3 = [[জনসশস্ত্ৰ আৰক্ষী]]&lt;br&gt;[[মিলিচিয়া (চীন)|মিলিচিয়া]]
| membership_year = ২০২৫
| womens_wing = [[সৰ্ব-চীন মহিলা ফেডাৰেচন]]
| membership = {{increase}} ১০১,২৮৬,০০০
| ideology = {{ubl
|[[সাম্যবাদ]]
|[[মাৰ্ক্সবাদ–লেনিনবাদ]]}}
| international = [[সাম্যবাদী আৰু শ্ৰমিক দলসমূহৰ আন্তৰ্জাতিক বৈঠক|IMCWP]]&lt;br&gt;[[জাতিসমূহৰ স্বাধীনতাৰ বাবে!]]
| slogan = &quot;[[জনসাধাৰণৰ সেৱা কৰা]]&quot;{{efn|{{lang-zh|s=为人民服务|p=Wèi Rénmín Fúwù}}}}
| anthem = [[ইণ্টাৰনেশ্যনেল]]
| seats1_title = [[ৰাষ্ট্ৰীয় জনকংগ্ৰেছ]] ([[১৪তম ৰাষ্ট্ৰীয় জনকংগ্ৰেছ|১৪তম]])
| seats1 = {{Composition bar|2040|2977|{{party color|Communist Party of China}}}}
| seats2_title = [[ৰাষ্ট্ৰীয় জনকংগ্ৰেছৰ স্থায়ী সমিতি|ৰাষ্ট্ৰীয় জনকংগ্ৰেছৰ স্থায়ী সমিতি]] ([[১৪তম ৰাষ্ট্ৰীয় জনকংগ্ৰেছ|১৪তম]])
| seats2 = {{Composition bar|117|175|{{party color|Communist Party of China}}}}
| seats3_title = [[চীনা জনসাধাৰণৰ ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা সন্মিলনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতি|CPPCC-ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতি]] ([[চীনা জনসাধাৰণৰ ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা সন্মিলনৰ ১৪তম ৰাষ্ট্ৰীয় সমিতি|১৪তম]])
| seats3 = {{Composition bar|99|544|{{party color|Communist Party of China}}}}&lt;small&gt;(ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ আসন)&lt;/small&gt;
| flag = Flag of the Chinese Communist Party.svg
| colours = {{Colour box|{{party color|Communist Party of China}}|border=silver}} ৰঙা
| website = {{Official URL}}
| country = চীন
| wing4 = [[চীনা জনসাধাৰণৰ ৰাজনৈতিক পৰামৰ্শদাতা সন্মিলন]]
| wing4_title = ঐক্যফ্ৰণ্ট সংগঠন
}}
{{Infobox Chinese
| showflag = p
| title = চীনৰ সাম্যবাদী দল
| pic = Communist Party of China (Chinese characters).svg{{!}}class=skin-invert
| piccap = সৰলীকৃত (ওপৰত) আৰু পৰম্পৰাগত (তলত) চীনা আখৰত &quot;চীনৰ সাম্যবাদী দল&quot;
| picupright = 0.75
| s = 中国共产党
| t = 中國共產黨
| p = Zhōngguó Gòngchǎndǎng
| w = {{tone superscript|Chung1-kuo2 Kung4-ch'an3-tang3}}
| mi = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|g|uo|2|-|g|ong|4|.|ch|an|3|.|d|ang|3}}
| bpmf = ㄓㄨㄥ ㄍㄨㄛˊ ㄍㄨㄥˋ ㄔㄢˇ ㄉㄤˇ
| tp = Jhongguó Gòng-chǎn-dǎng
| j = zung1 gwok3 gung6 caan2 dong2
| y = Jūng-gwok Guhng-cháan-dóng
| ci = {{IPAc-yue|z|ung|1|-|gw|ok|3|-|g|ung|6|-|c|aan|2|-|d|ong|2}}
| poj = Tiong-kok Kiōng-sán-tóng
| order = st
| altname = সংক্ষিপ্ত নাম
| c2 = 中共
| p2 = Zhōnggòng
| w2 = {{tone superscript|Chung1-kung4}}
| mi2 = {{IPAc-cmn|zh|ong|1|.|g|ong|4}}
| bpmf2 = ㄓㄨㄥ ㄍㄨㄥˋ
| j2 = zung1 gung6
| y2 = Jūng-guhng
| ci2 = {{IPAc-yue|z|ung|1|.|g|ung|6}}
| poj2 = Tiong-kiōng
| tib = ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང
| wylie = Krung go gung khran tang
| thdl = Trung go gung trän tang
| zwpy = Zhung ko kung chän dang
| zha = Cunghgoz Gungcanjdangj
| mong = ᠳᠤᠮᠳᠠᠳᠤ ᠤᠯᠤᠰ ᠤᠨ&lt;br /&gt;(ᠬᠢᠲᠠᠳ ᠤᠨ)&lt;br /&gt;ᠡᠪ ᠬᠠᠮᠲᠤ&lt;br /&gt;(ᠺᠣᠮᠮᠤᠶᠢᠨᠢᠰᠲ)&lt;br /&gt;ᠨᠠᠮ
| mon = Дундад улсын (Хятадын) Эв хамт (Kоммунист) Нам
| monr = Dumdad ulcyn (Khyatadyn) Av khamt (Kommunist) Ham
| uig = جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى
| uly = Junggo Kommunistik Partiyisi
| uyy = Junggo Kommunistik Partiyisi
| usy = Җуңго Коммунистик Партийиcи
}}
'''চীনৰ সাম্যবাদী দল''' ({{Langx|zh|中国共产党|Zhōngguó Gòngchǎndǎng}}; {{Langx|en|Communist Party of China}}; '''চিপিচি'''),&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite web|title=Style Guide: PRC, China, CCP or Chinese?|url=https://www.asiamediacentre.org.nz/news/style-guide-prc-china-ccp-or-chinese/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725100303/https://www.asiamediacentre.org.nz/news/style-guide-prc-china-ccp-or-chinese/|archive-date=25 July 2022|access-date=19 June 2022|website=Asia Media Centre – New Zealand|publisher=Asia New Zealand Foundation|quote=Chinese Communist Party (CCP): May also refer to Communist Party of China (CPC){{nbsp}}... CPC is used officially in China and by China's media, whereas English-language media outside of Chinese conventionally use CCP.}}&lt;/ref&gt; যাক সাধাৰণতে '''চীনা সাম্যবাদী দল''' ('''চিচিপি''') নামেৰে জনা যায়,&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=Chinese Communist Party|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Chinese-Communist-Party|access-date=13 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191002223447/https://web.archive.org/web/20191002223447/https://www.britannica.com/topic/Chinese-Communist-Party|archive-date=2 October 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; হৈছে [[চীন|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ]] প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু [[একদলীয় ৰাষ্ট্ৰ|একমাত্ৰ শাসকীয় দল]]। ১৯২১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দলটোৱে [[চীনা গৃহযুদ্ধ|চীনা গৃহযুদ্ধত]] [[কুঅ'মিনতাং|কুওমিনতাঙক]] পৰাস্ত কৰি ১৯৪৯ চনৰ অক্টোবৰত [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ অধ্যক্ষ|অধ্যক্ষ]] [[মাও জেদং|মাও ৎচে-তুঙৰ]] নেতৃত্বত [[গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীনৰ ঘোষণা|গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন প্ৰতিষ্ঠাৰ ঘোষণা]] কৰে। তেতিয়াৰ পৰা দলটোৱে চীন শাসন কৰি আহিছে আৰু দেশখনৰ [[গণমুক্তিফৌজ|সশস্ত্ৰ বাহিনী]] আৰু [[চীনত আইন প্ৰয়োগ|আইন প্ৰয়োগকাৰী সংস্থাসমূহৰ]] ওপৰত [[দলেই বন্দুক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে|সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ]] বজাই ৰাখিছে। {{As of|2025}} অনুসৰি, দলটোৰ সদস্যসংখ্যা ১০ কোটি ১০ লাখতকৈও অধিক, যাৰ ফলত ই [[সৰ্বাধিক সদস্য থকা ৰাজনৈতিক দলসমূহৰ তালিকা|সদস্যসংখ্যাৰ হিচাপত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ৰাজনৈতিক দল]]।

১৯২১ চনত [[চেন দু-ছিউ]] আৰু [[লি দাজাও|লি দা-জাওৱে]] [[ছ'ভিয়েত সংঘৰ সাম্যবাদী দল|ছ'ভিয়েত সংঘৰ সাম্যবাদী দলৰ (বলশ্বেভিক)]] সুদূৰ-পূব ব্যুৰ’ আৰু [[সাম্যবাদী আন্তৰ্জাতিক|সাম্যবাদী আন্তৰ্জাতিকৰ]] সুদূৰ-পূব ব্যুৰ’ৰ সহায়ত দলটো প্ৰতিষ্ঠা কৰে। প্ৰথম বছৰকেইটাত দলটোৱে [[কুওমিনতাং|কুওমিনতাঙৰ (কেএমটি)]] সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল যদিও [[চিয়াং কাই-শ্বেক|চিয়াং কাই-শ্বেকৰ]] নেতৃত্বত কুওমিনতাঙৰ সোঁপন্থীসকলৰ উত্থান আৰু তাৰ পিছত দলটোৰ কেইবা হাজাৰ সদস্যৰ গণহত্যাৰ ফলত দুয়োটা দলৰ মাজত বিভাজন ঘটে আৰু দীৰ্ঘদিনীয়া গৃহযুদ্ধ আৰম্ভ হয়। পৰৱৰ্তী দহ বছৰীয়া [[গেৰিলা যুদ্ধ|গেৰিলা যুদ্ধৰ]] সময়ছোৱাত মাও ৎচে-তুং দলটোৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী নেতা হিচাপে পৰিগণিত হয়। দলটোৱে নিজৰ [[ভূমি সংস্কাৰ আন্দোলন (চীন)|ভূমি সংস্কাৰ নীতিৰ]] জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ [[কৃষক|কৃষকসকলৰ]] মাজত এক শক্তিশালী ভেটি গঢ়ি তোলে। [[দ্বিতীয় চীন-জাপান যুদ্ধ|দ্বিতীয় চীন-জাপান যুদ্ধৰ]] সমগ্ৰ সময়ছোৱাত দলটোৰ প্ৰতি সমৰ্থন বৃদ্ধি পাই থাকে। ১৯৪৫ চনত [[জাপানৰ আত্মসমৰ্পণ|জাপানে আত্মসমৰ্পণ]] কৰাৰ পিছত, দলটোৱে [[জাতীয়তাবাদী চৰকাৰ|জাতীয়তাবাদী চৰকাৰৰ]] বিৰুদ্ধে [[চীনা সাম্যবাদী বিপ্লৱ|সাম্যবাদী বিপ্লৱত]] বিজয় সাব্যস্ত কৰে। ১৯৪৯ চনৰ ১ অক্টোবৰত দলটোৱে গণপ্ৰজাতন্ত্ৰী চীন প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু তাৰ অলপ পিছতে [[চীন প্ৰজাতন্ত্ৰৰ চৰকাৰৰ তাইৱানলৈ পশ্চাদপসৰণ|জাতীয়তাবাদী চৰকাৰৰ অৱশিষ্ট অংশ তাইৱানলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে]]।

১৯৭৬ চনত [[মাও জেদঙৰ মৃত্যু আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া|মাও জেদঙৰ মৃত্যুৰ]] আগলৈকে তেওঁ দলটোৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী সদস্য হৈ আছিল। তেওঁৰ শাসনকালত দলটোৱে ভূমি সংস্কাৰ কাৰ্যসূচী সম্পূৰ্ণ কৰে, ধাৰাবাহিকভাৱে [[চীনৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা|পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]] আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত [[চীন-ছ'ভিয়েত বিভাজন|ছ'ভিয়েত সংঘৰ সৈতে সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন কৰে]]। [[সাংস্কৃতিক বিপ্লৱ|সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ]] সময়ত মাওৱে দলটোৰ পৰা পুঁজিবাদী বা [[প্ৰতিক্ৰিয়াশীল]] বুলি গণ্য কৰা উপাদানসমূহ আঁতৰাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত [[চাৰিজনীয়া দল|চাৰিজনীয়া দলে]] এই নীতিসমূহ অতি কম সময়ৰ বাবে অব্যাহত ৰাখিছিল যদিও পিছলৈ তুলনামূলকভাৱে কম উগ্ৰপন্থী এটা গোটে ক্ষমতা দখল কৰে। ১৯৮০-ৰ দশকত [[তেং শ্বিয়াওফিং|তেং শ্বিয়াওফিঙে]] দলটোক মাওবাদী গোড়ামিৰ পৰা আঁতৰাই [[সংস্কাৰ আৰু উন্মুক্তকৰণ|সংস্কাৰ আৰু উন্মুক্তকৰণৰ]] দিশে পৰিচালিত কৰে। ১৯৯১ চনত [[১৯৮৯ চনৰ বিপ্লৱসমূহ|পূব ইউৰোপীয় সাম্যবাদী বলয়ৰ পতন]] আৰু [[ছ'ভিয়েত সংঘৰ বিলুপ্তি]]ৰ পিছৰে পৰা দলটোৱে অৱশিষ্ট [[সাম্যবাদী ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ তালিকা|সাম্যবাদী ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ]] শাসকীয় দলসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখাত গুৰুত্ব দি আহিছে। ইয়াৰ উপৰি আফ্ৰিকা, এছিয়া আৰু লাতিন আমেৰিকাৰ বহুতো উন্নয়নশীল দেশৰ প্ৰভাৱশালী জাতীয়তাবাদী দলৰ লগতে ইউৰোপৰ [[সামাজিক গণতন্ত্ৰ|সামাজিক গণতান্ত্ৰিক]] দলসমূহকে ধৰি কেইবাটাও অসাম্যবাদী দলৰ সৈতেও দলটোৱে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছে।

এটা [[সাম্যবাদী দল]] হিচাপে চীনা সাম্যবাদী দলে আনুষ্ঠানিকভাৱে [[মাৰ্ক্সবাদ–লেনিনবাদ|মাৰ্ক্সবাদ–লেনিনবাদক]] চীনৰ বস্তুগত পৰিস্থিতি আৰু বৰ্তমানৰ বাস্তৱতাৰ সৈতে খাপ খুৱাই লোৱাৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোক দলটোৱে [[চীনা বৈশিষ্ট্যযুক্ত সমাজবাদ]] বুলি অভিহিত কৰে। দলটো [[গণতান্ত্ৰিক কেন্দ্ৰীকতাবাদ|গণতান্ত্ৰিক কেন্দ্ৰীকতাবাদৰ]] নীতিৰ ভিত্তিত সংগঠিত। এই নীতি অনুসৰি, সৰ্বসন্মতিক্ৰমে গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্তসমূহ সমৰ্থন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত দলীয় সদস্যসকলৰ মাজত ঐক্য বজাই ৰখাৰ চৰ্তত নীতি-নিৰ্ধাৰণ সম্পৰ্কে মুকলিকৈ আলোচনা কৰিব পাৰি। দলটোৰ সৰ্বোচ্চ সংস্থা হৈছে [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ জাতীয় কংগ্ৰেছ|জাতীয় কংগ্ৰেছ]], যিখন প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়। ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশন চলি নাথাকিলে [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ কেন্দ্ৰীয় সমিতি|কেন্দ্ৰীয় সমিতি]] দলটোৰ সৰ্বোচ্চ সংস্থা হিচাপে কাম কৰে। কিন্তু কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ বৈঠক সাধাৰণতে বছৰত মাত্ৰ এবাৰহে অনুষ্ঠিত হয় বাবে অধিকাংশ কৰ্তব্য আৰু দায়িত্ব [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ পলিৎব্যুৰো|পলিৎব্যুৰো]] আৰু ইয়াৰ [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ পলিৎব্যুৰোৰ স্থায়ী সমিতি|স্থায়ী সমিতিৰ]] হাতত ন্যস্ত থাকে। স্থায়ী সমিতিৰ সদস্যসকলক দল আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ শীৰ্ষ নেতৃত্ব হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

বৰ্তমান [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ নেতা|দলৰ নেতাই]] [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ সাধাৰণ সম্পাদক|সাধাৰণ সম্পাদকৰ]] (অসামৰিক দলীয় কাৰ্যকলাপৰ দায়িত্বত থকা আৰু একে সময়তে [[চীনৰ পদমৰ্যাদাৰ ক্ৰম|সৰ্বোচ্চ পদমৰ্যাদাৰ বিষয়া]]), [[কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ (চীন)|কেন্দ্ৰীয় সামৰিক আয়োগৰ অধ্যক্ষৰ]] (চিএমচি) (সেনাবাহিনীৰ [[সৰ্বাধিনায়ক]]) আৰু [[চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|চীনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ]] (মূলতঃ আনুষ্ঠানিক পদ) দায়িত্ব পালন কৰে। এই পদসমূহৰ বাবে দলৰ নেতাক দেশখনৰ &quot;[[সৰ্বপ্ৰধান নেতা]]&quot; হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বৰ্তমানৰ নেতা হৈছে [[ছি জিনপিং|শ্বি চিনফিং]], যি ২০১২ চনৰ ১৫ নৱেম্বৰত অনুষ্ঠিত [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ ১৮শ কেন্দ্ৰীয় সমিতি|১৮শ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ]] প্ৰথম পূৰ্ণাংগ অধিৱেশনত নিৰ্বাচিত হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ আৰু দুবাৰ পুনৰ নিৰ্বাচিত হয়—২০১৭ চনৰ ২৫ অক্টোবৰত [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ ১৯শ কেন্দ্ৰীয় সমিতি|১৯শ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ]] দ্বাৰা আৰু ২০২২ চনৰ ১০ অক্টোবৰত [[চীনা সাম্যবাদী দলৰ ২০শ কেন্দ্ৰীয় সমিতি|২০শ কেন্দ্ৰীয় সমিতিৰ]] দ্বাৰা।

==টোকা==
{{Notelist}}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>n79zzoejmw3ek6k21vbf4elg2mqeyw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>লিচুবাগান, গুৱাহাটি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140511</id>
    <revision>
      <id>648543</id>
      <parentid>648516</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[Lichubagan]]ৰ পৰা [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23569" sha1="cuceslhwplzqunbidb83wo7fc9993lh" xml:space="preserve">[[File:Lichubagan hengerabari.jpg|thumb|right|200px|]]{{Merge|Lichubagan}}

[[অসম]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ [[গুৱাহাটী]]। অসমৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক জীৱনত গুৱাহাটীৰ বিশেষ স্থান আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ দক্ষিণপাৰে অৱস্থিত এই নগৰখন সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এখন আধুনিক মহানগৰ হিচাপে বিকশিত হৈছে। গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত লিচুবাগান এখন উল্লেখযোগ্য বসতিপ্ৰধান এলেকা।
লিচুবাগান কেৱল এটা স্থানৰ নাম নহয়; ই গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱন, স্থানীয় সমাজ, যাতায়াত, বাসস্থান আৰু আধুনিক উন্নয়নৰ সৈতে জড়িত এটা অঞ্চল। এই অঞ্চলৰ পৰিচয় বুজিবলৈ ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নামৰ উৎপত্তি, সামাজিক পৰিৱেশ, যাতায়াত ব্যৱস্থা আৰু নগৰীয়া জীৱনৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন।
লিচুবাগান অসমৰ কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ গুৱাহাটী নগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ পিন কোড ৭৮১০৩৬। লিচুবাগান হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বিভিন্ন আৱাসিক এলেকাৰ সৈতে সংযুক্ত। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলত বসতি, দোকান-পোহাৰ, বিভিন্ন সেৱা আৰু ৰাজহুৱা সুবিধা গঢ় লৈ উঠিছে।
লিচুবাগানৰ অৱস্থানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ চৌপাশৰ নগৰীয়া যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ দৈনন্দিন যোগাযোগ আছে। ফলত বাসিন্দাসকলে নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ বাবে গুৱাহাটীৰ আন অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰিব পাৰে।

==লিচুবাগান নামৰ উৎপত্তি==
লিচুবাগান নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থানীয়ভাৱে এটা প্ৰচলিত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। স্থানীয় অঞ্চলৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি, অতীতত এই এলেকাত বহুতো লিচু গছ আছিল। সেই লিচু গছৰ উপস্থিতিৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ নাম লিচুবাগান হোৱা বুলি কোৱা হয়।
‘লিচু’ আৰু ‘বাগান’—এই দুটা শব্দৰ সংযোগৰ পৰা নামটোৰ অৰ্থও অনুমান কৰিব পাৰি। ‘লিচু’ এবিধ ফলৰ নাম আৰু ‘বাগান’ বুলিলে সাধাৰণতে গছ-গছনি থকা বাগিচা বা উদ্যানক বুজোৱা হয়। সেয়েহে লিচুবাগান নামটোৱে অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।
অৱশ্যে নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য ঐতিহাসিক নথি বা চৰকাৰী প্ৰমাণ পোৱা নগ’লে এই ব্যাখ্যাক স্থানীয়ভাৱে প্ৰচলিত মত হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰা উচিত।

[[লিচুবাগান]]ৰ নিৰ্দিষ্ট ইতিহাস, ইয়াৰ প্ৰথম বসতি স্থাপনৰ সময় আৰু প্ৰাৰম্ভিক বাসিন্দাসকলৰ বিষয়ে বিস্তৃত নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য সহজে উপলব্ধ নহয়। সেয়েহে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস আলোচনা কৰোঁতে গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব পাৰি।
গুৱাহাটী এখন প্ৰাচীন ঐতিহাসিক নগৰ। সময়ৰ লগে লগে ইয়াত প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, চিকিৎসা সেৱা আৰু আৱাসিক অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটিছে। নগৰখনৰ জনসংখ্যা আৰু নগৰীয়া কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নতুন নতুন বসতি গঢ় লৈ উঠিছে।
হেঙেৰাবাৰী আৰু লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলসমূহক গুৱাহাটীৰ এই বহল নগৰীয়া পৰিৱৰ্তনৰ অংশ হিচাপে বুজিব পাৰি। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বিষয়ে লিখিবলৈ স্থানীয় প্ৰশাসনিক নথি, পুৰণি মানচিত্ৰ, ভূমিৰ নথি আৰু বাসিন্দাসকলৰ মৌখিক ইতিহাসৰ সহায় লোৱা প্ৰয়োজন।

লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজত নগৰীয়া বসতিৰ লগতে কিছুমান ওখ-চাপৰ ভূমিৰ উপস্থিতি দেখা যায়। গুৱাহাটীৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে ইয়াৰ চৌপাশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়েও বসতি আৰু পথ-ঘাটৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়।
অতীতৰ গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কই ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিচয়ৰ বিষয়ে আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু বৰ্তমানৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ ফলত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাটোও স্বাভাৱিক।
এখন সুস্থ নগৰীয়া সমাজৰ বাবে গছ-গছনি সংৰক্ষণ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পানী নিষ্কাশন আৰু ৰাজহুৱা স্থানসমূহৰ যত্ন লোৱা অতি প্ৰয়োজনীয়। লিচুবাগানৰ দৰে বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত সেউজীয়া পৰিৱেশ বজাই ৰখাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দা আৰু প্ৰশাসনৰ সহযোগিতা গুৰুত্বপূৰ্ণ।

==সামাজিক জীৱন==
লিচুবাগানৰ সামাজিক জীৱন ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ, পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক, পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক জীৱন আৰু স্থানীয় সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে জড়িত। নগৰীয়া অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলৰ জীৱনধাৰা সাধাৰণতে কৰ্মসংস্থান, শিক্ষা, ব্যৱসায়, যাতায়াত আৰু বিভিন্ন নাগৰিক সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
গুৱাহাটীৰ দৰে এখন মহানগৰত বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰ লোক একেলগে বসবাস কৰে। এনে বৈচিত্ৰ্যই নগৰীয়া সমাজৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, সহাৱস্থান আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
স্থানীয় উৎসৱ-পাৰ্বণ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক সভা আৰু সামূহিক কাৰ্যসূচীয়ে মানুহৰ মাজত যোগাযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ বাসিন্দাসকলৰ সামাজিক গঠন আৰু নিৰ্দিষ্ট পৰম্পৰাৰ বিষয়ে নিশ্চিত তথ্যৰ বাবে স্থানীয় সমীক্ষাৰ প্ৰয়োজন।

অসমৰ সমাজত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বিহু, নাম-প্ৰসংগ, ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান অসমৰ জনজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ।
লিচুবাগান আৰু [[হেঙেৰাবাৰী]] অঞ্চলত ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল আৰু স্থানীয় সামাজিক অনুষ্ঠানৰ উপস্থিতিয়ে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনত ভূমিকা পালন কৰে। এই অঞ্চলত অৱস্থিত মা কালী মন্দিৰ এটা উল্লেখযোগ্য স্থানীয় ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল।
ধৰ্মীয় স্থানসমূহে কেৱল উপাসনাৰ সুবিধাই প্ৰদান নকৰে; বহু সময়ত সেইবোৰে সামাজিক যোগাযোগ আৰু সামূহিক কাৰ্যকলাপৰ বাবেও এখন মঞ্চৰ সৃষ্টি কৰে। বিভিন্ন উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়।
এখন অঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, পোছাক, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সামাজিক আচৰণৰ মাজতো প্ৰতিফলিত হয়। এই দিশসমূহে লিচুবাগানৰ দৰে নগৰীয়া অঞ্চলৰ সমাজ জীৱন বুজিবলৈ সহায় কৰে।

লিচুবাগানৰ নগৰীয়া জীৱনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংযুক্ত স্থানীয় পথসমূহৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ বাসিন্দাসকলে গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন স্থানলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰে।
এই অঞ্চলত অটো-ৰিক্সা আস্থানৰ উপস্থিতিয়ে স্থানীয় যাতায়াতত সহায় কৰে। দৈনন্দিন কাম-কাজ, শিক্ষানুষ্ঠানলৈ যোৱা, বজাৰ কৰা আৰু কৰ্মস্থলীলৈ অহা-যোৱাৰ বাবে এনে যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আছে।
গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনত পথ যোগাযোগে ব্যৱসায়-বাণিজ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ সৈতে মানুহক সংযুক্ত কৰে। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নে কোনো অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশতো সহায় কৰিব পাৰে।
কিন্তু নগৰীয়া অঞ্চলৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পালে যান-জঁট, পথৰ অৱস্থা, পাৰ্কিঙৰ সমস্যা আৰু পথচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ দৰে বিষয়সমূহৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিবলগীয়া হয়। সেয়েহে উন্নত পথ ব্যৱস্থাপনা আৰু সুশৃংখল যাতায়াত ব্যৱস্থা [[লিচুবাগান]]ৰ দৰে অঞ্চলৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।

[[গুৱাহাটী]]ৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ লগে লগে বিভিন্ন অঞ্চলত আৱাসিক অট্টালিকা, বহুমহলীয়া ঘৰ আৰু অন্যান্য বাসস্থানৰ বিকাশ ঘটিছে। লিচুবাগান-হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলতো আৱাসিক সম্পত্তি আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন সুবিধাৰ উপস্থিতি দেখা যায়।
বাসস্থানৰ বিকাশে মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোৰ নগৰীয়া চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলে। একে সময়তে পৰিকল্পিত নগৰায়ণৰ প্ৰয়োজনীয়তাও বৃদ্ধি পায়।
পানী যোগান, নলা-নৰ্দমা, বিদ্যুৎ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা এখন বাসযোগ্য নগৰৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। যদি নগৰীয়া বিকাশ পৰিকল্পিতভাৱে কৰা হয়, তেন্তে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনৰ মান উন্নত হ’ব পাৰে।
লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলত বাসস্থানৰ বিকাশৰ লগতে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু নাগৰিক সুবিধাসমূহৰ উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
লিচুবাগানৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন গুৱাহাটীৰ বৃহত্তৰ নগৰীয়া অৰ্থনীতিৰ সৈতে জড়িত। স্থানীয় দোকান-পোহাৰ, সৰু ব্যৱসায়, যাতায়াত সেৱা, ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠান আৰু অন্যান্য দৈনন্দিন সেৱাই অঞ্চলটোৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত ভূমিকা পালন কৰে।
[[গুৱাহাটী]]ত বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু সেৱা খণ্ডৰ বিকাশ ঘটিছে। এই বিস্তৃত কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰিসৰে নগৰখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলক জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
লিচুবাগানৰ স্থানীয় ব্যৱসায় আৰু সেৱাসমূহে বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। সৰু ব্যৱসায়ৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিক গতিশীল কৰাৰ লগতে কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
অৱশ্যে অঞ্চলটোৰ নিৰ্দিষ্ট আয়ৰ উৎস, ব্যৱসায়ৰ সংখ্যা বা কৰ্মসংস্থানৰ পৰিসংখ্যা সম্পৰ্কে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য অবিহনে নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধান্ত দিয়া উচিত নহয়।

লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কেইবাটাও স্থানীয়ভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থান আছে। তাৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰীৰ অমৃত উদ্যান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।
[[অমৃত উদ্যান]] গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ উদ্যোগত বিকশিত কৰা এখন ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত মানুহৰ অৱসৰ বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা হৈছে। উদ্যানখনত খোজকঢ়াৰ পথ, বহাৰ ব্যৱস্থা, শিশুৰ খেলাৰ স্থান, সেউজীয়া পৰিৱেশ আৰু বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।
উদ্যানখনত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত মূৰ্তিও আছে। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্যও বৃদ্ধি পাইছে।
এনে ৰাজহুৱা উদ্যানসমূহে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটোৱা, খোজকঢ়া আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত কিছু সময় অতিবাহিত কৰাৰ সুবিধা দিয়ে।

==উপসংহাৰ==
সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, [[অসম]]ৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ লিচুবাগান এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানীয় বসতিপ্ৰধান এলেকা। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নগৰীয়া যোগাযোগ, সামাজিক জীৱন, ধৰ্মীয় পৰিৱেশ, বাসস্থান আৰু ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহে অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰিছে।
লিচুবাগানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে কেৱল ইয়াৰ বৰ্তমানৰ নগৰীয়া ৰূপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলেই নহ’ব; ইয়াৰ অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত মত আৰু ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও বিবেচনা কৰা উচিত।
পৰিকল্পিত নগৰায়ণ, উন্নত নাগৰিক সুবিধা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু বাসিন্দাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে লিচুবাগানক অধিক পৰিষ্কাৰ, সুন্দৰ আৰু বাসযোগ্য অঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি। সেয়েহে [[লিচুবাগান]]ৰ উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণ গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে।</text>
      <sha1>cuceslhwplzqunbidb83wo7fc9993lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648546</id>
      <parentid>648543</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23560" sha1="8wgeepl3tg8cfkafkfx8190iiczcbkj" xml:space="preserve">{{Wikify}}
[[File:Lichubagan hengerabari.jpg|thumb|right|200px|]]

[[অসম]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ [[গুৱাহাটী]]। অসমৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক জীৱনত গুৱাহাটীৰ বিশেষ স্থান আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ দক্ষিণপাৰে অৱস্থিত এই নগৰখন সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এখন আধুনিক মহানগৰ হিচাপে বিকশিত হৈছে। গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত লিচুবাগান এখন উল্লেখযোগ্য বসতিপ্ৰধান এলেকা।
লিচুবাগান কেৱল এটা স্থানৰ নাম নহয়; ই গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱন, স্থানীয় সমাজ, যাতায়াত, বাসস্থান আৰু আধুনিক উন্নয়নৰ সৈতে জড়িত এটা অঞ্চল। এই অঞ্চলৰ পৰিচয় বুজিবলৈ ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নামৰ উৎপত্তি, সামাজিক পৰিৱেশ, যাতায়াত ব্যৱস্থা আৰু নগৰীয়া জীৱনৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন।
লিচুবাগান অসমৰ কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ গুৱাহাটী নগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ পিন কোড ৭৮১০৩৬। লিচুবাগান হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বিভিন্ন আৱাসিক এলেকাৰ সৈতে সংযুক্ত। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলত বসতি, দোকান-পোহাৰ, বিভিন্ন সেৱা আৰু ৰাজহুৱা সুবিধা গঢ় লৈ উঠিছে।
লিচুবাগানৰ অৱস্থানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ চৌপাশৰ নগৰীয়া যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ দৈনন্দিন যোগাযোগ আছে। ফলত বাসিন্দাসকলে নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ বাবে গুৱাহাটীৰ আন অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰিব পাৰে।

==লিচুবাগান নামৰ উৎপত্তি==
লিচুবাগান নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থানীয়ভাৱে এটা প্ৰচলিত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। স্থানীয় অঞ্চলৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি, অতীতত এই এলেকাত বহুতো লিচু গছ আছিল। সেই লিচু গছৰ উপস্থিতিৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ নাম লিচুবাগান হোৱা বুলি কোৱা হয়।
‘লিচু’ আৰু ‘বাগান’—এই দুটা শব্দৰ সংযোগৰ পৰা নামটোৰ অৰ্থও অনুমান কৰিব পাৰি। ‘লিচু’ এবিধ ফলৰ নাম আৰু ‘বাগান’ বুলিলে সাধাৰণতে গছ-গছনি থকা বাগিচা বা উদ্যানক বুজোৱা হয়। সেয়েহে লিচুবাগান নামটোৱে অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।
অৱশ্যে নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য ঐতিহাসিক নথি বা চৰকাৰী প্ৰমাণ পোৱা নগ’লে এই ব্যাখ্যাক স্থানীয়ভাৱে প্ৰচলিত মত হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰা উচিত।

[[লিচুবাগান]]ৰ নিৰ্দিষ্ট ইতিহাস, ইয়াৰ প্ৰথম বসতি স্থাপনৰ সময় আৰু প্ৰাৰম্ভিক বাসিন্দাসকলৰ বিষয়ে বিস্তৃত নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য সহজে উপলব্ধ নহয়। সেয়েহে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস আলোচনা কৰোঁতে গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব পাৰি।
গুৱাহাটী এখন প্ৰাচীন ঐতিহাসিক নগৰ। সময়ৰ লগে লগে ইয়াত প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, চিকিৎসা সেৱা আৰু আৱাসিক অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটিছে। নগৰখনৰ জনসংখ্যা আৰু নগৰীয়া কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নতুন নতুন বসতি গঢ় লৈ উঠিছে।
হেঙেৰাবাৰী আৰু লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলসমূহক গুৱাহাটীৰ এই বহল নগৰীয়া পৰিৱৰ্তনৰ অংশ হিচাপে বুজিব পাৰি। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বিষয়ে লিখিবলৈ স্থানীয় প্ৰশাসনিক নথি, পুৰণি মানচিত্ৰ, ভূমিৰ নথি আৰু বাসিন্দাসকলৰ মৌখিক ইতিহাসৰ সহায় লোৱা প্ৰয়োজন।

লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজত নগৰীয়া বসতিৰ লগতে কিছুমান ওখ-চাপৰ ভূমিৰ উপস্থিতি দেখা যায়। গুৱাহাটীৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে ইয়াৰ চৌপাশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়েও বসতি আৰু পথ-ঘাটৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়।
অতীতৰ গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কই ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিচয়ৰ বিষয়ে আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু বৰ্তমানৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ ফলত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাটোও স্বাভাৱিক।
এখন সুস্থ নগৰীয়া সমাজৰ বাবে গছ-গছনি সংৰক্ষণ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পানী নিষ্কাশন আৰু ৰাজহুৱা স্থানসমূহৰ যত্ন লোৱা অতি প্ৰয়োজনীয়। লিচুবাগানৰ দৰে বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত সেউজীয়া পৰিৱেশ বজাই ৰখাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দা আৰু প্ৰশাসনৰ সহযোগিতা গুৰুত্বপূৰ্ণ।

==সামাজিক জীৱন==
লিচুবাগানৰ সামাজিক জীৱন ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ, পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক, পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক জীৱন আৰু স্থানীয় সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে জড়িত। নগৰীয়া অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলৰ জীৱনধাৰা সাধাৰণতে কৰ্মসংস্থান, শিক্ষা, ব্যৱসায়, যাতায়াত আৰু বিভিন্ন নাগৰিক সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
গুৱাহাটীৰ দৰে এখন মহানগৰত বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰ লোক একেলগে বসবাস কৰে। এনে বৈচিত্ৰ্যই নগৰীয়া সমাজৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, সহাৱস্থান আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে।
স্থানীয় উৎসৱ-পাৰ্বণ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক সভা আৰু সামূহিক কাৰ্যসূচীয়ে মানুহৰ মাজত যোগাযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ বাসিন্দাসকলৰ সামাজিক গঠন আৰু নিৰ্দিষ্ট পৰম্পৰাৰ বিষয়ে নিশ্চিত তথ্যৰ বাবে স্থানীয় সমীক্ষাৰ প্ৰয়োজন।

অসমৰ সমাজত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বিহু, নাম-প্ৰসংগ, ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান অসমৰ জনজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ।
লিচুবাগান আৰু [[হেঙেৰাবাৰী]] অঞ্চলত ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল আৰু স্থানীয় সামাজিক অনুষ্ঠানৰ উপস্থিতিয়ে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনত ভূমিকা পালন কৰে। এই অঞ্চলত অৱস্থিত মা কালী মন্দিৰ এটা উল্লেখযোগ্য স্থানীয় ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল।
ধৰ্মীয় স্থানসমূহে কেৱল উপাসনাৰ সুবিধাই প্ৰদান নকৰে; বহু সময়ত সেইবোৰে সামাজিক যোগাযোগ আৰু সামূহিক কাৰ্যকলাপৰ বাবেও এখন মঞ্চৰ সৃষ্টি কৰে। বিভিন্ন উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়।
এখন অঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, পোছাক, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সামাজিক আচৰণৰ মাজতো প্ৰতিফলিত হয়। এই দিশসমূহে লিচুবাগানৰ দৰে নগৰীয়া অঞ্চলৰ সমাজ জীৱন বুজিবলৈ সহায় কৰে।

লিচুবাগানৰ নগৰীয়া জীৱনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংযুক্ত স্থানীয় পথসমূহৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ বাসিন্দাসকলে গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন স্থানলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰে।
এই অঞ্চলত অটো-ৰিক্সা আস্থানৰ উপস্থিতিয়ে স্থানীয় যাতায়াতত সহায় কৰে। দৈনন্দিন কাম-কাজ, শিক্ষানুষ্ঠানলৈ যোৱা, বজাৰ কৰা আৰু কৰ্মস্থলীলৈ অহা-যোৱাৰ বাবে এনে যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আছে।
গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনত পথ যোগাযোগে ব্যৱসায়-বাণিজ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ সৈতে মানুহক সংযুক্ত কৰে। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নে কোনো অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশতো সহায় কৰিব পাৰে।
কিন্তু নগৰীয়া অঞ্চলৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পালে যান-জঁট, পথৰ অৱস্থা, পাৰ্কিঙৰ সমস্যা আৰু পথচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ দৰে বিষয়সমূহৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিবলগীয়া হয়। সেয়েহে উন্নত পথ ব্যৱস্থাপনা আৰু সুশৃংখল যাতায়াত ব্যৱস্থা [[লিচুবাগান]]ৰ দৰে অঞ্চলৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।

[[গুৱাহাটী]]ৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ লগে লগে বিভিন্ন অঞ্চলত আৱাসিক অট্টালিকা, বহুমহলীয়া ঘৰ আৰু অন্যান্য বাসস্থানৰ বিকাশ ঘটিছে। লিচুবাগান-হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলতো আৱাসিক সম্পত্তি আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন সুবিধাৰ উপস্থিতি দেখা যায়।
বাসস্থানৰ বিকাশে মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোৰ নগৰীয়া চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলে। একে সময়তে পৰিকল্পিত নগৰায়ণৰ প্ৰয়োজনীয়তাও বৃদ্ধি পায়।
পানী যোগান, নলা-নৰ্দমা, বিদ্যুৎ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা এখন বাসযোগ্য নগৰৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। যদি নগৰীয়া বিকাশ পৰিকল্পিতভাৱে কৰা হয়, তেন্তে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনৰ মান উন্নত হ’ব পাৰে।
লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলত বাসস্থানৰ বিকাশৰ লগতে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু নাগৰিক সুবিধাসমূহৰ উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
লিচুবাগানৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন গুৱাহাটীৰ বৃহত্তৰ নগৰীয়া অৰ্থনীতিৰ সৈতে জড়িত। স্থানীয় দোকান-পোহাৰ, সৰু ব্যৱসায়, যাতায়াত সেৱা, ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠান আৰু অন্যান্য দৈনন্দিন সেৱাই অঞ্চলটোৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত ভূমিকা পালন কৰে।
[[গুৱাহাটী]]ত বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু সেৱা খণ্ডৰ বিকাশ ঘটিছে। এই বিস্তৃত কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰিসৰে নগৰখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলক জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে।
লিচুবাগানৰ স্থানীয় ব্যৱসায় আৰু সেৱাসমূহে বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। সৰু ব্যৱসায়ৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিক গতিশীল কৰাৰ লগতে কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
অৱশ্যে অঞ্চলটোৰ নিৰ্দিষ্ট আয়ৰ উৎস, ব্যৱসায়ৰ সংখ্যা বা কৰ্মসংস্থানৰ পৰিসংখ্যা সম্পৰ্কে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য অবিহনে নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধান্ত দিয়া উচিত নহয়।

লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কেইবাটাও স্থানীয়ভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থান আছে। তাৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰীৰ অমৃত উদ্যান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।
[[অমৃত উদ্যান]] গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ উদ্যোগত বিকশিত কৰা এখন ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত মানুহৰ অৱসৰ বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা হৈছে। উদ্যানখনত খোজকঢ়াৰ পথ, বহাৰ ব্যৱস্থা, শিশুৰ খেলাৰ স্থান, সেউজীয়া পৰিৱেশ আৰু বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।
উদ্যানখনত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত মূৰ্তিও আছে। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্যও বৃদ্ধি পাইছে।
এনে ৰাজহুৱা উদ্যানসমূহে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটোৱা, খোজকঢ়া আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত কিছু সময় অতিবাহিত কৰাৰ সুবিধা দিয়ে।

==উপসংহাৰ==
সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, [[অসম]]ৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ লিচুবাগান এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানীয় বসতিপ্ৰধান এলেকা। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নগৰীয়া যোগাযোগ, সামাজিক জীৱন, ধৰ্মীয় পৰিৱেশ, বাসস্থান আৰু ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহে অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰিছে।
লিচুবাগানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে কেৱল ইয়াৰ বৰ্তমানৰ নগৰীয়া ৰূপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলেই নহ’ব; ইয়াৰ অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত মত আৰু ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও বিবেচনা কৰা উচিত।
পৰিকল্পিত নগৰায়ণ, উন্নত নাগৰিক সুবিধা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু বাসিন্দাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে লিচুবাগানক অধিক পৰিষ্কাৰ, সুন্দৰ আৰু বাসযোগ্য অঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি। সেয়েহে [[লিচুবাগান]]ৰ উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণ গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে।</text>
      <sha1>8wgeepl3tg8cfkafkfx8190iiczcbkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>গিলিয়ান টেট</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140514</id>
    <revision>
      <id>648614</id>
      <parentid>648360</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33865" sha1="sioft0571brbv9zf8z90z85wln8lnm4" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix =
| name             = গিলিয়ান টেট
| honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|OBE}}
| image            = Gillian Tett FT Autumn Party 2014 crop.jpg
| image_size       = 
| alt              = 
| caption          = ২০১৪ চনত গিলিয়ান টেট
| office           = [[List of provosts of King's College, Cambridge|কিংছ কলেজৰ প্ৰভ'ষ্ট, কেম্ব্ৰিজ]]
| status           = 
| term_start       = October 2023
| term_end         = 
| predecessor      = [[Michael Proctor (academic)|মাইকেল প্ৰক্টৰ]]
| successor        = 
| birth_name       = গিলিয়ান ৰোমেইন টেট
| birth_date       = {{birth date and age|df=yes|1967|07|10}}&lt;ref&gt; name=whoswho&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n2003103099/|title=Tett, Gillian|accessdate=27 September 2014|website=worldcat.org}}&lt;/ref&gt;
| birth_place      = 
| occupation       = সাংবাদিক
| ethnicity        = 
| citizenship      = ব্ৰিটিছ
| education        = নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুল
| alma_mater       = কেমব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয় (এম.এ., পিএইচ.ডি.)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|archivedate=14 October 2014|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| period           = 
| notableworks     = 
| module           = {{Infobox academic
| embed=yes
| thesis_title      = Ambiguous alliances : marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan
| thesis_url        = https://www.worldcat.org/oclc/886727091
| thesis_year       = 1996
| doctoral_advisor  = 
}}
| spouse           = 
| partner          = 
| children         = 2
| relatives        = 
| influences       = 
| influenced       = 
| awards           = [[President's Medal (British Academy)|ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদক]] (২০১১)
| website          = {{Official URL}} 
}}

'''গিলিয়ান ৰোমেইন টেট''' অ'বিই ({{Lang-en|Gillian Romaine Tett}}, জন্ম ১০ জুলাই ১৯৬৭) এগৰাকী ব্ৰিটিছ লেখিকা আৰু সাংবাদিক। তেওঁ কেম্ব্ৰিজৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট আৰু 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ৰ সম্পাদকীয় বোৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।&lt;ref&gt; name=whoswho&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=King's College Cambridge |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Gillian Tett Profile|url=https://www.ft.com/gillian-tett |publisher=[[Financial Times]]|website=ft.com/gillian-tett}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|publisher=Financial|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz3EKjnV4Hd/|archivedate=14 October 2014|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; name=crimson&gt;{{Cite web |last=Mete |first=Thomas |date=4 February 2023 |title=Journalist Gillian Tett Touts Insight from Anthropology at Harvard |url=https://www.thecrimson.com/article/2023/2/8/gillian-tett-iop-forum/ |access-date=6 January 2024 |website=thecrimson.com|publisher=[[The Harvard Crimson]]}}&lt;/ref&gt;  তেওঁ অৰ্থনৈতিক, বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক বিষয়সমূহ সাঙুৰি সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখে। টেটে এই কাকতখনৰ বহনক্ষমতা বিষয়ক নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'ৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।

২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত কৰা তেওঁৰ প্ৰতিবেদনসমূহে সংবাদ মাধ্যমত ব্যাপক মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল, কিয়নো তেওঁ সেই আৰ্থিক সংকটৰ সৃষ্টি কৰা বিত্তীয় আহিলাবোৰৰ বিষয়ে পূৰ্বানুমান কৰি সঠিকভাৱে দাঙি ধৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |title=All Those Arrows |first=Donald |last=MacKenzie |date=25 June 2009 |accessdate=24 July 2009|publisher=[[London Review of Books]]|url=http://www.lrb.co.uk/v31/n12/mack01_.html|website=lrb.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Why journalism matters: Lionel Barber's speech in full|date=16 July 2009|accessdate=24 July 2009|publisher=[[Press Gazette]]|first=Lionel|last=Barber|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|archive-date=16 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616183832/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43985|url-status=dead|website=pressgazette.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Why didn't the City journalists see the financial crisis coming? |first=James|last=Robinson|date=12 October 2008|accessdate=24 July 2009|publisher=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/2008/oct/12/pressandpublishing-creditcrunch|website=theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; name=&quot;SfAAN&quot; &lt;/ref&gt;&lt;ref name=imdb&gt;{{IMDb name}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; name=cspan&gt;{{C-SPAN}}&lt;/ref&gt;

== প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা ==

টেটৰ জন্ম ১৯৬৭ চনৰ ১০ জুলাইত হৈছিল আৰু তেওঁ লণ্ডন বৰো অৱ হেৰ’ত অৱস্থিত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ নৰ্থ লণ্ডন কলেজিয়েট স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল।&lt;ref&gt; name=whoswho&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = Birthdays | newspaper = [[The Guardian]] | pages = 31 | date = 10 July 2014 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls Accomplished ONLS – Distinguished ONLS List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507070031/http://www.nlcs.org.uk/767/old-north-londoners/news-and-notables/accomplished-onls |date=7 May 2014 }} Publisher: ''[[North London Collegiate]]''. Retrieved: 23 February 2014.&lt;/ref&gt; ১৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ পাকিস্তানৰ এটা অলাভজনক প্ৰতিষ্ঠানত কাম কৰিছিল।&lt;ref&gt; name=&quot;SfAAN&quot;&gt;McKenna, Brian (2011):[http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf Bestselling Anthropologist &quot;Predicted&quot; Financial Meltdown of 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226055538/http://www.sfaa.net/newsletter/feb11nl.pdf |date=26 February 2014 }}, ''Society for Applied Anthropology Newsletter''&lt;/ref&gt;

টেটে কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনস্থ ক্লেয়াৰ কলেজত অধ্যয়ন কৰে আৰু ১৯৮৯ চনত পুৰাতত্ত্ব আৰু নৃতত্ত্ব বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত, প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ অন্তৰ্গত তাজিকিস্তানত কৰা ক্ষেত্ৰভিত্তিক গৱেষণাৰ বাবে ১৯৯৬ চনত তেওঁক সামাজিক নৃতত্ত্ব বিষয়ত ডক্টৰেট অৱ ফিল’ছপী ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়।&lt;ref&gt; name=anthro&gt;{{cite book |last=Tett |first=Gillian |author-link=Gillian Tett |date=2021 |title=Anthro-Vision: A New Way to See in Business and Life |publisher=Penguin Books |page= 13}} {{ISBN missing}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=whoswho&gt;{{Who's Who | author=Anon | title = Tett, Gillian Romaine | id =U253985 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U253985 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; name=phd&gt;{{cite thesis |degree=PhD|last1=Tett |first1=Gillian Romaine|title=Ambiguous alliances: marriage and identity in a Muslim village in Soviet Tajikistan. |url=https://idiscover.lib.cam.ac.uk/permalink/44CAM_INST/rmisas/alma99207304103606|website=cam.ac.uk|id={{EThOS|uk.bl.ethos.264360}} |publisher=University of Cambridge |access-date= 2023-02-23 |date=1996|oclc= 886727091}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FTProfile&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Take Three |year=2009 |accessdate=31 March 2010 |publisher=[[University of Cambridge]] |first=Dina |last=Medland |url=http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716063034/http://www.alumni.cam.ac.uk/uploads/File/CAM57/Cam57.pdf |archivedate=16 July 2011 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;তেওঁ শৈক্ষিক নৃতত্ত্বৰ সমসাময়িক প্ৰচলিত উত্তৰ-আধুনিকতাবাদৰ ধাৰাটোৰ প্ৰতি ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰিছিল, যি ইমানেই বেছি আত্ম-সমালোচনামূলক হৈ পৰিছিল যে তেওঁৰ মতে ই একপ্ৰকাৰৰ &quot;বৌদ্ধিক আত্মহত্যা&quot; হে কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁ নৃতত্ত্বৰ শৈক্ষিক ক্ষেত্ৰখন এৰি সাংবাদিকতাৰ কেৰিয়াৰ বাছনি কৰে।&lt;ref&gt; name=&quot;SfAAN&quot;/&gt; Instead, she pursued a career in journalism.&lt;ref name=&quot;Daiwa&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dajf.org.uk/event_page.asp?Section=Eventssec&amp;ID=328|title=Saving the Sun: Shinsei and the Battle for Japan's Future|date=February 2004|work=Book launch event – author biography|publisher=The Daiwa Anglo Japanese Foundation|accessdate=27 July 2009}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== কৰ্মজীৱন ==

১৯৯৩ চনত টেটে প্ৰাক্তন ছোভিয়েট ইউনিয়ন আৰু ইউৰোপৰ এগৰাকী সংবাদদাতা হিচাপে 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে। ১৯৯৭ চনত তেওঁক টকিঅ’ত নিযুক্তি দিয়া হয়, য’ত তেওঁ পিছলৈ ব্যুৰো চিফ হৈ পৰে।&lt;ref&gt; name=&quot;FTProfile&quot;&lt;/ref&gt; ২০০৩ চনত তেওঁ 'লেক্স কলাম'ৰ ডেপুটি হেড হয়। ইয়াৰ পিছত টেটে এফটি-ত ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এগৰাকী এচিষ্টেণ্ট এডিটৰ আৰু স্তম্ভলেখক হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত পুনৰ ইউ.এছ. মেনেজিং এডিটৰৰ পদলৈ ঘূৰি আহে।&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[HM Treasury]]|date=19 May 1997|accessdate=27 July 2009|title=Barclays Chief Executive to Spearhead Task Force on Tax and Benefits|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/press_47_97.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Financial Times doubles coverage of Lex column|first=Daniel|last=Farey-Jones|publisher=[[Brand Republic]]|date= 26 September 2005|accessdate=27 July 2009|url=http://www.brandrepublic.com/news/518919/financial-times-doubles-coverage-lex-column-/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=FT's Lex expands|date=30 September 2007|accessdate=27 July 2009|first=Jean|last=Morgan|work=[[Press Gazette]]|url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storyCode=32003&amp;sectioncode=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=WSJ To Sever Ties With Breakingviews; Selling Its Minority Stake?|first=Rafat|last=Ali|date=6 June 2008|accessdate=27 July 2009|publisher=[[Paidcontent.org]]|url=http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|archive-date=27 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427200255/http://paidcontent.org/article/419-wsj-to-sever-ties-with-breakingviews-selling-its-minority-stake/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; name=FTProfile&gt;{{cite web|url=http://www.ft.com/comment/columnists/gilliantett|title=Gillian Tett profile|accessdate=24 July 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|title=Financial Times appoints Gillian Tett US managing editor|work=Financial Times|accessdate=27 September 2014|archive-date=14 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141014020745/http://aboutus.ft.com/2014/05/15/financial-times-appoints-gillian-tett-us-managing-editor-2/#axzz33UCiCa93|archivedate=14 October 2014|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ টেটে আমেৰিকাৰ বেংকিং প্ৰতিষ্ঠান জেপি মৰ্গান-ৰ ওপৰত এক নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা চলাইছিল। এই গৱেষণাৰ জৰিয়তে তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যে প্ৰতিষ্ঠানটোৰ একাকী তথা আছুতীয়া সংস্কৃতিয়ে এনে কিছুমান বিত্তীয় আহিলা গঢ়ি তুলিছিল যাৰ কোনো বাস্তৱিক ভিত্তি নাছিল আৰু যিবোৰে ভয়াৱহ অৰ্থনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2006-11-30 |title=Financial wizards' debt to ratings agencies |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/86a53ab8-809c-11db-9096-0000779e2340 |access-date=2023-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Elaborate debt deals spread risk but distort the data |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/d09dbf32-a3f1-11db-bec4-0000779e2340 |access-date=2023-10-15 |website=www.ft.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Failing grades?|publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/595b8988-03da-11dc-a931-000b5df10621 |access-date=2023-10-15 |website=ft.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=On the money|first=Laura|last=Barton|date=31 October 2008|accessdate=24 July 2009|url=https://www.theguardian.com/business/2008/oct/31/creditcrunch-gillian-tett-financial-times|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; name=&quot;SfAAN&quot; &lt;/ref&gt;

২০০৬-০৭ চনৰ ভিতৰত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ-ত প্ৰকাশিত ধাৰাবাহিক প্ৰবন্ধত তেওঁ ছিকিউৰিটাইজেচন, বিত্তীয় ডেৰিভেটিভছ আৰু ক্ৰেডিট ৰেটিং এজেন্সীসমূহৰ অবিশ্বাস্যতাই সৃষ্টি কৰিব পৰা বিপদৰ বিষয়ে লিখিছিল। ২০০৮ চনৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু ইয়াৰ পৰিণতিত হোৱা মোক্ষম আঘাতৰ পটভূমিক লৈ তেওঁ ২০০৯ চনত '''ফুলছ গ’ল্ড''' নামৰ এখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে।&lt;ref&gt; name=foolsgold&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt; name=&quot;SfAAN&quot;&lt;/ref&gt;২০০৮ চনৰ বিশ্বজনীন আৰ্থিক সংকটৰ ওপৰত নিৰ্মিত ২০১০ চনৰ বিখ্যাত তথ্যচিত্ৰ ইনচাইড জব-তো তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰন্থখনে ২০০৯ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ হিচাপে '''স্পীয়াৰ্ছ বুক এৱাৰ্ড''' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Allentuck |first=Andrew |date=3 July 2009 |title=Imaginary money |url=https://www.theglobeandmail.com/books/fools-gold-by-gillian-tett-house-of-cards-by-william-d-cohan-street-fighters-by-kate-kelly/article1198642/ |accessdate=27 July 2009 |website=theglobeandmail.compublisher=[[The Globe and Mail]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Barrett |first=Paul M. |date=12 June 2009 |title=Rewriting the Rules |url=https://www.nytimes.com/2009/06/14/books/review/Barrett-t.html |accessdate=27 July 2009 |publisher=[[The New York Times]]|website=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;
২০২১ চনৰ জুন মাহত তেওঁৰ আন এখন উল্লেখ্য গ্ৰন্থ '''এন্থ্ৰ’-ভিজন''' প্ৰকাশ পায়।&lt;ref&gt; name=anthro&lt;/ref&gt;

=== কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজ ===

২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।ৰ কিংছ কলেজৰ প্ৰভোষ্ট (Provost) হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা তেওঁ মাইকেল প্ৰক্টৰৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে এই পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।&lt;ref&gt; name=kcc&gt;{{Cite web |title=Catz and King's announce new college heads |url=https://www.varsity.co.uk/news/25031 |access-date=2023-02-10 |website=varsity.co.uk|publisher=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gillian Tett elected as next Provost at King's |url=https://www.kings.cam.ac.uk/news/2023/gillian-tett-elected-next-provost-kings |access-date=2023-02-10 |website=kings.cam.ac.uk|publisher=King's College Cambridge |language=en}}&lt;/ref&gt;

== বঁটা আৰু সন্মান ==

* ২০০৭: বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ বাবে উইনকট বঁটা (পুঁজি বজাৰ অৰ্থাৎ সম্পৰ্কীয় প্ৰতিবেদনৰ বাবে)।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Press &amp; Broadcasting Awards List of Winners: Senior Financial Journalist|publisher=The Wincott Foundation|accessdate=27 July 2009|url=http://www.wincott.co.uk/sfj.htm|archive-date=6 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006124557/http://www.wincott.co.uk/sfj.htm|url-status=dead|website=wincott.co.uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111006124557/http://www.wincott.co.uk/sfj.htm|archivedate=6 October 2011|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* ২০০৮: ব্ৰিটিছ প্ৰেছ এৱাৰ্ডছৰ তৰফৰ পৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্যৱসায়িক সাংবাদিক' সন্মান।&lt;ref&gt;{{cite news|title=British Press Awards 2008: The full list of winners |work=[[Press Gazette]] |date=8 April 2008 |accessdate=27 July 2009 |url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=40813 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217031939/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=40813 |archivedate=17 December 2008 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
* ২০০৯: ব্ৰিটিছ প্ৰেছ এৱাৰ্ডছৰ তৰফৰ পৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ সাংবাদিক' সন্মান।&lt;ref&gt;{{cite news |title=British Press Awards 2009: The full list of winners |date=1 April 2009 |accessdate=27 July 2009 |work=[[Press Gazette]] |url=http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=43456 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217031939/http://www.pressgazette.co.uk/story.asp?storycode=40813 |archivedate=17 December 2008 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
* ২০০৯: তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'ফুলছ গ’ল্ড'-ৰ বাবে 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় গ্ৰন্থ' বঁটা।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Fool's Gold, By Gillian Tett|first=Stephen|last=Foley|date=1 May 2009|accessdate=24 July 2009|work=[[The Independent]]|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/fools-gold-by-gillian-tett-1676686.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Spear's Book Awards: Winners|publisher=[[Spear's Wealth Management Survey]]|accessdate=27 July 2009|url=http://www.spearswms.com/good-life/books/12452/spears-book-awards-winners.thtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017152421/http://www.spearswms.com/good-life/books/12452/spears-book-awards-winners.thtml|archive-date=17 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ২০১১: ব্ৰিটিছ একাডেমীৰ সন্মানীয় 'প্ৰেচিডেণ্টছ মেডেল'।&lt;ref&gt; name=pres&gt;{{cite web|title=The British Academy President's Medal|url=http://www.britac.ac.uk/british-academy-presidents-medal|publisher=[[British Academy]]|accessdate=23 July 2017|website=britac.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
* ২০১২: 'Madoff spins his story' শীৰ্ষক শ্ৰেষ্ঠ বিশেষ প্ৰবন্ধৰ বাবে 'চছাইটি অৱ আমেৰিকান বিজনেছ এডিটৰ্ছ এণ্ড ৰাইটাৰ্ছ' বঁটা।
* ২০১৩: চিটি ইউনিভাৰ্ছিটি অৱ নিউয়ৰ্কৰ অধীনস্থ বাৰুখ কলেজৰ পৰা সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insidehighered.com/news/2013/05/07/colleges-announce-commencement-speakers|title=Colleges announce commencement speakers @insidehighered|accessdate=27 September 2014}}&lt;/ref&gt;
* ২০১৫: লেংকাষ্টাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lancaster.ac.uk/lums/news/gillian-tett-receives-honorary-degree/ |title=FT's Gillian Tett receives honorary degree|publisher=Lancaster University|website=lancaster.ac.uk|date=21 July 2015|accessdate=22 December 2017}}&lt;/ref&gt;
* ২০১৬: এক্সেটাৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী।&lt;ref&gt; name=exeter&gt;{{cite web|url=http://www.exeter.ac.uk/honorarygraduates/honorarygraduates/ceremony11/|title=Honorary graduates 2016-17, Gillian Tett (DLitt)|publisher=University of Exeter|website=exeter.ac.uk|year=2016|accessdate=22 December 2017|archive-date=28 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228232308/http://www.exeter.ac.uk/honorarygraduates/honorarygraduates/ceremony11/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228232308/http://www.exeter.ac.uk/honorarygraduates/honorarygraduates/ceremony11/|archivedate=28 December 2017|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* ২০১৬: মায়ামী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://commencement.miami.edu/about-us/archives/honorary-degree-recipients/index.html |title=Honorary Degree Recipients|publisher=University of Miami|website=miami.ed|year=2017|accessdate=22 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Gillian Tett|url=https://news.miami.edu/_assets/pdf/Gillian-Tett-Commencement-speech-for-University-of-Miami.pdf|title= Commencement speech for University of Miami &quot;''Connecting the dots in a dangerous fragmented world''&quot;|publisher=University of Miami|date=6 May 2016|accessdate=22 December 2017}}&lt;/ref&gt;
* ২০১৭: গোল্ডস্মিথছ, লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সন্মানীয় ফেলোশ্বিপ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pete Wilson|url=https://www.gold.ac.uk/news/december-honorands/|title=Goldsmiths Fellowships for stars who inform, engage, and entertain|publisher=Goldsmiths, University of London|website=gold.ac.uk|date=21 December 2017|accessdate=22 December 2017}}&lt;/ref&gt;
* ২০১৭: কাৰ্নেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তৰফৰ পৰা 'টেপাৰ স্কুল অৱ বিজনেছ এৱাৰ্ড ফৰ প্ৰফেচনেল এক্সেলেন্স'।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tepper.cmu.edu/news/stories/2017/05/2017-05-24-commencement-wrap-up|title=CMU Commencent and TepperSchool Diploma Ceremonies Honored Graduates and Faculty|publisher=Carnegie Mellon University|website=cmu.eduyear=2017|accessdate=22 December 2017|archive-date=28 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228232322/https://tepper.cmu.edu/news/stories/2017/05/2017-05-24-commencement-wrap-up|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228232322/https://tepper.cmu.edu/news/stories/2017/05/2017-05-24-commencement-wrap-up|archivedate=2017-12-28|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* ২০১৭: এডিটৰিয়েল ইণ্টেলিজেন্সৰ দ্বাৰা 'বছৰটোৰ শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী স্তম্ভলেখক' সন্মান।
* ২০১৯: তেওঁ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰা নিউজলেটাৰ 'মৰেল মানি'-ৰ বাবে 'বেষ্ট ইন বিজনেছ অনৰীজ' সন্মান।&lt;ref&gt;https://sabew.org/2019-best-in-business-honorees&lt;/ref&gt;
* ২০১৯: চেইণ্ট এণ্ড্ৰিউজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা সন্মানীয় ডিগ্ৰী।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Laureation address Dr Gillian Tett - Graduation - University of St Andrews |url=https://archive.st-andrews.ac.uk/graduation/2019/gillian-tett/index.html |access-date=2026-02-06 |website=archive.st-andrews.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
* ২০২০: নিউজলেটাৰ শ্ৰেণীত 'মৰেল মানি'-ৰ বাবে বিজয়ী বঁটা।&lt;ref&gt;https://sabew.org/2020-best-in-business-honorees-judging-comments&lt;/ref&gt;

== প্ৰকাশিত কিতাপসমূহ ==

টেটৰ প্ৰকাশিত কিতাপসমূহৰ ভিতৰত আছে:

*''চেভিং দ্য চিল্ক: হাউ ৱাল ষ্ট্ৰীট মেভেৰিকছ শ্বুক আপ জাপানছ ফাইনেন্সিয়েল ৱৰ্ল্ড এণ্ড মেড বিলিয়ন্ছ'' (২০০৪)&lt;ref&gt; name=saving&gt;Saving the Sun: How Wall Street Mavericks Shook Up Japan's Financial World and Made Billions 2004 {{ISBN|978-0060554255}}&lt;/ref&gt;
*''ফুলছ গোল্ড: হাউ আনৰেষ্ট্ৰেইণ্ড গ্ৰীড কৰাপ্টেড এ ড্ৰীম, শ্বেটাৰ্ড গ্ল’বেল মাৰ্কেটছ এণ্ড আনলীশড এ কেটেষ্ট্ৰ’ফি'' (২০০৯)&lt;ref&gt; name=foolsgold&gt;''Fool's Gold: How Unrestrained Greed Corrupted a Dream, Shattered Global Markets and Unleashed a Catastrophe'' {{ISBN|978-1408701645}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alternative Title: ''How an Ingenious Tribe of Bankers Rewrote the Rules of Finance, Made a Fortune and Survived a Catastrophe'', 2009 {{ISBN|978-1408701676}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alternative Title: ''Fool's Gold: How the Bold Dreams of a Small Tribe at J.P. Morgan Was Corrupted by Wall Street Greed and Unleashed a Catastrophe'', 2010 {{ISBN|978-1416598572}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Alternative Title: ''Fool's Gold: The Inside Story of J.P. Morgan and How Wall St. Greed Corrupted Its Bold Dream and Created a Financial Catastrophe'', 2010 {{ISBN|978-1439100134}}&lt;/ref&gt;
*''দ্য চাইলো ইফেক্ট: দ্য পেৰিল অৱ এক্সপাৰ্টাইজ এণ্ড দ্য প্ৰমিছ অৱ ব্ৰেকিং ডাউন বেৰিয়াৰ্ছ'' (২০১৫)&lt;ref&gt; name=silo&gt;The Silo Effect: The Peril of Expertise and the Promise of Breaking Down Barriers 2015 {{ISBN|978-1451644739}}&lt;/ref&gt;
* ''এন্থ্ৰ’-ভিজন: এ নিউ ৱে টু চি ইন বিজনেছ এণ্ড লাইফ'' (২০০৯)&lt;ref&gt; name=anthro&lt;/ref&gt;

== স্বীকৃতি ==

অৰ্থনৈতিক সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৪ চনৰ নিউ ইয়েৰ অনাৰ্ছত টেটক '''অফিচাৰ অৱ দ্য অৰ্ডাৰ অৱ দ্য ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ''' (OBE) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt; name=whoswho&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{London Gazette
| issue = 64269
| date = 30 December 2023
| page = N16
| supp = y
}}&lt;/ref&gt; 

== ব্যক্তিগত জীৱন ==

টেটে ১৯৯৭ চনত মাইকেল জে কেম্পবেলৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল।&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/name/nm3842799/&lt;/ref&gt; She was a single parent to two daughters,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 60-second interview: Gillian Tett, U.S. Managing editor, Financial Times |website=politico.com|publisher=[[Politico]] |date=14 May 2015 |url=https://www.politico.com/media/story/2015/05/the-60-second-interview-gillian-tett-us-managing-editor-financial-times-003775/}}&lt;/ref&gt; until marrying Henrik Jones in 2024 (having met in 2021).&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2024/07/26/style/gillian-tett-henrik-jones-wedding.html&lt;/ref&gt;  ২০২৪ চনত হেনৰিক জোনছৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে (যাক তেওঁ ২০২১ চনত লগ পাইছিল) তেওঁ দুগৰাকী কন্যা সন্তানৰ এগৰাকী একক মাতৃ আছিল।
তেওঁ অভাৰচিজ প্ৰেছ ক্লাবৰ এগৰাকী সদস্য।&lt;ref&gt; name=whoswho&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The 60-second interview: Gillian Tett, U.S. Managing editor, Financial Times |website=politico.com|publisher=[[Politico]] |date=14 May 2015 |url=https://www.politico.com/media/story/2015/05/the-60-second-interview-gillian-tett-us-managing-editor-financial-times-003775/}}&lt;/ref&gt; টেট লণ্ডনত বসবাস কৰে।

==তথ্যসূত্ৰ==

[[শ্ৰেণী:ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:মহিলা ব্যৱসায়িক আৰু আৰ্থিক সাংবাদিক]]
[[শ্ৰেণী:মহিলা ব্যৱসায়িক লেখক]]
[[শ্ৰেণী:ইংৰাজ আৰ্থিক লেখক]]
[[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়িক লেখক]]
[[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়িক আৰু আৰ্থিক সাংবাদিক]]
[[শ্ৰেণী:২০শ শতিকাৰ ব্ৰিটিছ মহিলা সাংবাদিক]]
[[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত বসবাস কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰবাসী]]
[[শ্ৰেণী:ক্লেয়াৰ কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী]]
[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>sioft0571brbv9zf8z90z85wln8lnm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ছুকি ডল</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140516</id>
    <revision>
      <id>648630</id>
      <parentid>648304</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T21:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16839" sha1="18wf2ym4hta2wf8otbgk0uvbysbxurn" xml:space="preserve">{{Short description|কানাডাৰ এগৰাকী ড্ৰেগ কুইন}}
{{Infobox person
| name = ছুকি ডল
| image = DragCon2024 @DVSROSS (222) (53872602613) (cropped).jpg
| alt = 
| caption = ৰুপলৰ ড্ৰেগকন লছ এঞ্জেলছত ছুকি ডল, ২০২৪
| birth_name = আন্দ্ৰে ফাম&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visiondrag.ca/news/suki-doll-24-heures |title=Suki Doll in 24hours |last=Benjamin |first=Sarah-Florence |website=visiondrag.ca |publisher=Vision Drag |access-date=September 29, 2023}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1993|7|4}}&lt;ref name=&quot;draglicious&quot;&gt;{{cite web|url=https://draglicious.com.br/2021/12/22/whos-that-queen-suki-doll/ |title=Who's That Queen? Suki Doll |language=pt |last=Vilhena |first=Arthur |website=draglicious.com.br |publisher=Draglicious |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[মণ্ট্ৰিয়েল]], কুৱেবেক, [[কানাডা]]
| death_date = 
| death_place = 
| other_names = 
| occupation = [[ড্ৰেগ|ড্ৰেগ কুইন]]
| years_active = 
| known_for = 
| television = ''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ'' (দ্বিতীয় সংস্কৰণ)&lt;br /&gt; ''ফিলিপাইনছৰ ড্ৰেগ ৰেচ: স্লেছিয়ান ৰয়েল'' (প্ৰথম সংস্কৰণ)
| notable_works = 
| website = {{URL|thesukidoll.com}}
}}
'''আন্দ্ৰে ফাম''' (জন্ম ৪ জুলাই ১৯৯৩), মঞ্চনাম '''ছুকি ডল''' নামেৰে অধিক পৰিচিত। তেওঁ এগৰাকী কানাডীয় ৰূপসজ্জাকাৰী আৰু সাজ-পোছাকৰ নক্সাকাৰ। তেওঁ ''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ''ৰ দ্বিতীয় সংস্কৰণ আৰু ''ফিলিপাইনছৰ ড্ৰেগ ৰেচ: স্লেছিয়ান ৰয়েল''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত প্ৰতিযোগী হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। 

==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন==
১৯৯৩ চনৰ ৪ জুলাইত কানাডাৰ কুৱেবেক প্ৰদেশৰ [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ত আন্দ্ৰে ফামৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ ছটা সন্তানৰ ভিতৰত এগৰাকী। ধৰ্মীয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হোৱা ফামে সৰুতে ক্ৰিষ্টিনা আগুইলেৰাৰ &quot;বিউটিফুল&quot; গীতটো শুনি সান্ত্বনা লাভ কৰিছিল। সৰুতে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল আৰু তেওঁ আৰু তেওঁৰ ভাই-ভনীসকলক মাতৃয়ে ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। পৰিয়ালটোক পোহপাল দিবলৈ মাতৃয়ে তিনিটা কাম কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে চৰকাৰী আৱাসত বাস কৰিছিল। ফামে প্ৰায়ে মাতৃৰ কাপোৰ, জোতা আৰু অলংকাৰ পিন্ধিছিল। ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ সাজ-পোছাকৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জন্মিছিল। পিছলৈ তেওঁ সাজ-পোছাকৰ বিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু মাতৃক তেওঁৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰেৰণা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;draglicious&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.spilltheteamag.com/online-content/2021/11/6/interview-suki-doll-sfjxc |title=Exclusive Interview - Suki Doll |website=spilltheteamag.com |publisher=Spill the Tea Magazine |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; ফামে ড্ৰেগ ৰেচত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ পাছত পূৰ্ণকালীনভাৱে [[ড্ৰেগ|ড্ৰেগ কুইন]] কাম কৰিবলৈ লোৱাৰ আগতে দহ বছৰ ধৰি সাজ-পোছাকৰ উদ্যোগত নক্সাকাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;draglicious&quot;/&gt;

==কৰ্মজীৱন==
ফামে ২০১৩ চনত তেওঁৰ তেতিয়াৰ প্ৰেমিক, এগৰাকী ড্ৰেগ কুইনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে তেওঁৰ মুখত প্ৰসাধন কৰাৰ পাছত লেইলা ডল নামেৰে [[ড্ৰেগ]] কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;draglicious&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;enmode&quot;&gt;{{cite web|url=https://enmodedrag.com/2020/09/02/suki-doll/ |title=Suki Doll |language=fr |website=nobelprize.org |publisher=En Mode Drag |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁ প্ৰথমে ৰাজহুৱা স্থানত &quot;শ্বুটাৰ ড্ৰেগ&quot; হিচাপে দেখা দিছিল। শ্বুটাৰ ড্ৰেগ হৈছে এনে এগৰাকী ড্ৰেগ কুইন, যিয়ে গ্ৰাহকক সৰু গিলাচত পৰিৱেশন কৰা মদ্যপানীয় বিক্ৰী কৰে।&lt;ref name=&quot;now&quot;&gt;{{cite web|url=https://nowtoronto.com/movies/suki-doll-finds-double-happiness-on-canadas-drag-race-as-sandra-oh/ |title=Suki Doll finds double happiness on Canada's Drag Race as Sandra Oh |website=nowtoronto.com |publisher=নাও |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০১৩ চনত মিছ স্কাইৰ খিতাপৰ বাবে প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ কিছুসময়ৰ বাবে ড্ৰেগৰ কামৰপৰা আঁতৰি থাকে। ২০১৭ চনত তেওঁ কেবাৰে মাডোত ''ড্ৰেগ-মই'' অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰি পুনৰ এই কামলৈ উভতি আহে।&lt;ref name=&quot;enmode&quot;/&gt;

ফামে ''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ''ৰ দ্বিতীয় সংস্কৰণত ছুকি ডল নামেৰে প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ মঞ্চনামৰ অৰ্থ হৈছে &quot;প্ৰিয়জন।&quot; এই নামটো তেওঁ তেওঁৰ মাতৃৰ প্ৰতি সন্মান জনাই বাছি লৈছিল। তেওঁৰ মাতৃয়ে তেওঁক &quot;ভালপোৱা আৰু ইয়াৰ অসীম সীমাৰ বিষয়ে শিকাইছিল।&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visiondrag.ca/sukidoll |title=About Suki Doll |website=visiondrag.ca |publisher=Vision Drag |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ মঞ্চত প্ৰদৰ্শিত সাজ-পোছাকবোৰ আজেদিন আলাইয়া আৰু অভিনেত্ৰী ছান্দ্ৰা অ'হৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি আছিল।&lt;ref name=&quot;now&quot;/&gt; তেওঁ স্নেচ গেম প্ৰতিযোগিতাত য়োকো অ'নোৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Ritchie |first=Kevin |date=2021-11-06 |title=Suki Doll finds double happiness on Canada's Drag Race as Sandra Oh |url=https://nowtoronto.com/movies/suki-doll-finds-double-happiness-on-canadas-drag-race-as-sandra-oh/ |access-date=2023-09-28 |website=NOW Toronto |language=en-US |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529112321/https://nowtoronto.com/movies/suki-doll-finds-double-happiness-on-canadas-drag-race-as-sandra-oh/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; পিছলৈ তেওঁৰ সহ-প্ৰতিযোগীসকলে তেওঁক মিছ কনজেনিয়েলিটি খিতাপ প্ৰদান কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pinkmafiapro.com/suki-doll |title=Suki Doll |website=pinkmafiapro.com |publisher=Pink Mafia |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; অনুষ্ঠানটোৰ পিছত ছুকি ডলে তেওঁৰ সহ-প্ৰতিযোগীসকলৰ সৈতে ভ্ৰমণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-01-18 |title=Second season of Canada's Drag Race ending tour in Victoria |url=https://www.vicnews.com/entertainment/second-season-of-canadas-drag-race-ending-tour-in-victoria-95586 |access-date=2023-09-28 |website=Victoria News |language=en |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908021029/https://www.vicnews.com/entertainment/second-season-of-canadas-drag-race-ending-tour-in-victoria-95586 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230908021029/https://www.vicnews.com/entertainment/second-season-of-canadas-drag-race-ending-tour-in-victoria-95586 |archivedate=2023-09-08 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; তেওঁ ''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ''ৰ প্ৰতিযোগী ইভ ৬০০০, আইচেছ কুট্যুৰ, কিমি কুট্যুৰ, কিমোৰা আমুৰ আৰু অচেয়ান একুৱা-ব্লেকৰ সৈতে ''কৰেজ এক্ৰছ কানাডা'' ভ্ৰমণতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Green |first=Arthur C. |date=2023-02-02 |title=EPS says drag queen show optional for students |url=https://www.westernstandard.news/alberta/eps-says-drag-queen-show-optional-for-students/article_62f45c6e-a337-11ed-9bc2-7bce07d7d28b.html |access-date=2023-09-28 |website=Western Standard |language=en |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208174004/https://www.westernstandard.news/alberta/eps-says-drag-queen-show-optional-for-students/article_62f45c6e-a337-11ed-9bc2-7bce07d7d28b.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

''এক্সট্ৰা আলোচনী''ৰ ৰাছ মেৰিনে ছুকি ডলক কুৱেবেকত নিয়মীয়াকৈ কাম কৰা &quot;এছীয় মূলৰ অতি কমসংখ্যক ৰূপসজ্জাকাৰীৰ এগৰাকী&quot; বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-11-08 |title='Canada's Drag Race' Season 2: After the Sashay with Suki Doll {{!}} Xtra Magazine |url=https://xtramagazine.com/video/canadas-drag-race-season-2-after-the-sashay-with-suki-doll-212078 |access-date=2023-09-28 |language=en-CA |archive-date=2021-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211108222711/https://xtramagazine.com/video/canadas-drag-race-season-2-after-the-sashay-with-suki-doll-212078 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; তেওঁ [[টৰণ্টো]]ৰ ''কুইনছ অৱ ডিম ছাম'' অনুষ্ঠানতো প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। এই অনুষ্ঠানত এছীয় আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জৰ ড্ৰেগ পৰিৱেশনকাৰীসকলক বিশেষভাৱে স্থান দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Feinstein |first=Clarrie |date=2022-11-10 |title=Toronto's Asian drag artists feel left out of mainstream queer culture. A brunch series aims to change that |url=https://www.thestar.com/news/gta/toronto-s-asian-drag-artists-feel-left-out-of-mainstream-queer-culture-a-brunch-series/article_b3017368-0f5a-57d0-a4c9-d12303ad62d5.html |access-date=2023-09-28 |website=Toronto Star |language=en |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928165615/https://www.thestar.com/news/gta/toronto-s-asian-drag-artists-feel-left-out-of-mainstream-queer-culture-a-brunch-series/article_b3017368-0f5a-57d0-a4c9-d12303ad62d5.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

দ্বিতীয় সংস্কৰণত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ পাছতো তেওঁ সাজ-পোছাকৰ নক্সাকাৰ হিচাপে কাম কৰি আহিছে। তেওঁ আইচেছ কুট্যুৰ আৰু ''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ''ৰ পিছৰ সংস্কৰণবোৰত ব্ৰুক লিন হাইটছৰ বাবে সাজ-পোছাক তৈয়াৰ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Turner |first=Christopher |date=2024-03-04 |title=Spring 2024 Cover Story: Canada's Reigning Queens |url=https://inmagazine.ca/2024/03/spring-2024-cover-story-canadas-reigning-queens/ |access-date=2024-07-11 |website=IN Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt; তেওঁ নিকি ডল (''ফ্ৰান্সৰ ড্ৰেগ ৰেচ''), ৰিটা বাগা (''বেলজিয়ামৰ ড্ৰেগ ৰেচ''), মিছ ফিয়াৰকালিচিয়াছ (''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ: কানাডা বনাম বিশ্ব'') আৰু পাইথিয়া (''ৰুপলৰ ড্ৰেগ ৰেচ: বিশ্বৰ সকলো তাৰকা'')ৰ বাবেও সাজ-পোছাক তৈয়াৰ কৰিছে।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://inmagazine.ca/2025/07/canadas-suki-doll-to-compete-in-new-slaysian-royale-spinoff-of-drag-race/ |title=Canada's Suki Doll To Compete In New Slaysian Royale Spinoff Of 'Drag Race' |last=Petar |first=Stephen |website=inmagazine.ca |publisher=IN Magazine |access-date=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনত ছুকি ডলক ''ফিলিপাইনছৰ ড্ৰেগ ৰেচ: স্লেছিয়ান ৰয়েল''ৰ প্ৰথম সংস্কৰণত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fernando |first=Jefferson |title=''Drag Race Philippines'' returns with ''Slaysian Royale'' all-star showdown |url=https://tribune.net.ph/2025/07/16/drag-race-phl-returns-with-slaysian-royale-all-star-showdown |date=July 15, 2025 |access-date=July 16, 2025 |newspaper=ডেইলি ট্ৰিবিউন }}&lt;/ref&gt; তেওঁ মিছ কনজি-নিয়ালিটি খিতাপ লাভ কৰে আৰু এৰিজোনা ব্ৰেণ্ডিৰ সৈতে শীৰ্ষ চাৰিগৰাকী প্ৰতিযোগীৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰি প্ৰতিযোগিতাৰপৰা বিদায় লয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Odtohan |first=Marilag |date=2025-10-16 |title=Brigiding wins inaugural season of 'Drag Race Philippines: Slaysian Royale' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/10/15/brigiding-wins-inaugural-season-of-drag-race-philippines-slaysian-royale-032 |url-status=live |access-date=2026-01-03 |website=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;

==ব্যক্তিগত জীৱন==
ফাম [[মণ্ট্ৰিয়েল]]ৰ বাসিন্দা।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; তেওঁৰ বংশধাৰা চীনা, কম্বোডীয় আৰু ভিয়েটনামী।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://xtramagazine.com/video/canadas-drag-race-season-2-after-the-sashay-with-suki-doll-212078|title='Canada's Drag Race' Season 2: After the Sashay with Suki Doll &amp;#124; Xtra Magazine|date=November 8, 2021}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সাজ-পোছাকৰ প্ৰধান প্ৰেৰণাৰ উৎস হৈছে আজেদিন আলাইয়া আৰু গুও পেই।&lt;ref name=&quot;now&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;enmode&quot;/&gt;

==চলচ্চিত আৰু দূৰদৰ্শন==
* ''কানাডাৰ ড্ৰেগ ৰেচ''
* ''ড্ৰেগ ৰেচ ফিলিপাইনছ: স্লেছিয়ান ৰয়েল''

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==
* {{Commons category-inline|Suki Doll}}

[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:কানাডাৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:এলজিবিটি সম্প্ৰদায়ৰ ব্যক্তি]]</text>
      <sha1>18wf2ym4hta2wf8otbgk0uvbysbxurn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140523</id>
    <revision>
      <id>648691</id>
      <parentid>648519</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92954" sha1="mlbymt0o3xd0nov4tsj4nk8vr09byda" xml:space="preserve">'''ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ''' ({{Lang-en|Financial Times}}) হ’ল ব্ৰডশ্বীট আকৃতিৰ ছপা আৰু ডিজিটেল মাধ্যমত প্ৰকাশিত ব্ৰিটেইনৰ এখন দৈনিক বাতৰি কাকত, যিয়ে ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক সাম্প্ৰতিক পৰিক্ৰমাৰ ওপৰত বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। লণ্ডনত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা এই কাকতখৰ মালিকীস্বত্ব বৰ্তমান জাপানী হ’ল্ডিং কোম্পানী 'নিক্কি ইনক'-ৰ অধীনত আছে, আৰু ব্ৰিটেইন, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ তথা সমগ্ৰ ইউৰোপ মহাদেশ জুৰি ইয়াৰ প্ৰধান সম্পাদকীয় কাৰ্যালয়সমূহ অৱস্থিত। ১৯৫৭ চনৰ পৰা ইয়াৰ গৰাকী হৈ থকা 'পিয়েৰচন পিএলচি' নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ২০১৫ চনৰ জুলাই মাহত এই প্ৰকাশনখন নিক্কি কোম্পানক ৮৪৪ নিযুত পাউণ্ড (১.৩২ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) বিনিময়ত বিক্ৰী কৰে। ২০১৯ চনত কাকতখনে ১০ লাখ (১ মিলিয়ন) পেইড চাপ্সক্ৰিপচন লাভ কৰাৰ কথা প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশ কৰিছিল, যাৰ তিনি-চতুৰ্থাংশই আছিল ডিজিটেল চাপ্সক্ৰিপচন।&lt;ref&gt;{{cite web|title=FT tops one million paying readers|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|website=Financial Times|date=April 2019|language=en-GB|access-date=19 April 2019|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171825/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-tops-one-million-paying-readers/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian20190419&quot;&gt;{{cite news|last=Greenslade|first=Roy|author-link=Roy Greenslade|date=14 April 2019|title=Financial Times thrives by focusing on subscriptions|language=en-GB|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|access-date=19 April 2019|issn=0261-3077|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419171820/https://www.theguardian.com/media/commentisfree/2019/apr/14/financial-times-thrives-by-focusing-on-subscriptions|url-status=live}}&lt;/ref&gt; আনহাতে ২০২৩ চনৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ইয়াৰ গ্ৰাহকৰ সংখ্যা ১৩ লাখলৈ বৃদ্ধি পায়, যাৰ ভিতৰত ১২ লাখেই আছিল ডিজিটেল গ্ৰাহক।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Guaglione |first=Sara |date=28 September 2023 |title=Financial Times targets U.S. and global readers with subscription app products |url=https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |access-date=16 March 2024 |website=Digiday |language=en-US |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316081517/https://digiday.com/media/financial-times-targets-u-s-and-global-readers-with-subscription-app-products/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; সাধাৰণ বা সৰ্বসাধাৰণ সমাজৰ বাতৰি পৰিৱেশন কৰাতকৈ বিত্তীয় সাংবাদিকতা আৰু অৰ্থনৈতিক বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াতোৱেই এই কাকতৰ প্ৰাথমিক বৈশিষ্ট্য। ইয়াৰ উপৰি, এই কাকতখনে এটা বাৰ্ষিক গ্ৰন্থ বঁটা স্পনছৰ কৰে আৰু নিয়মীয়াকৈ &quot;পাৰ্চন অৱ দ্য ইয়েৰ&quot; বিশেষ ফিচাৰ প্ৰকাশ কৰে।

এই বাতৰি কাকতখন ১৮৮৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত প্ৰথমবাৰৰ বাবে 'লণ্ডন ফাইনেন্সিয়েল গাইড' নামেৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু ঠিক এমাহৰ পিছত ইয়াক 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ' নামেৰে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়। জেমেছ শ্বেৰিদান, তেওঁৰ ভাতৃ আৰু হোৰেচিঅ’ বটমলীয়ে সেই সময়ৰ প্ৰতিদ্বন্দী কাকত 'ফাইনেন্সিয়েল নিউজ'-ৰ বিপৰীতে মহানগৰ লণ্ডনৰ ব্যৱসায়িক খবৰবোৰ প্ৰকাশ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ইয়াক লণ্ডনত সৰ্বপ্ৰথম প্ৰচাৰ কৰিছিল। এই দুয়োখন কাকতৰ মাজত আধা শতিকাতকৈও অধিক সময় ধৰি চলি থকা তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতাৰ পৰিণতিত অৱশেষত ১৯৪৫ চনত ব্ৰেণ্ডন ব্ৰেকেনৰ নেতৃত্বত দুয়োখন কাকত একত্ৰিত হয়। এই একত্ৰীকৰণে ইয়াক সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ ব্যৱসায়িক বাতৰি কাকত হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

১৯ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ২০ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে হোৱা বিশ্বায়নে 'এফটি'-ৰ সম্পাদকীয় পৰিসৰ সম্প্ৰসাৰণত যথেষ্ট সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত কাকতখনে নিজৰ সৈতে মতামত স্তম্ভ, বিশেষ প্ৰতিবেদন, ৰাজনৈতিক ব্যংগচিত্ৰ, পাঠকৰ চিঠি, গ্ৰন্থ পৰ্যালোচনা, প্ৰযুক্তি বিষয়ক প্ৰবন্ধ আৰু গোলকীয় ৰাজনীতিৰ বিশেষ ফিচাৰসমূহ সংযোজিত কৰে। এই বাতৰি কাকতখন সাধাৰণতে ইয়াৰ পাতল-কমলা বা মঙহালুৱা গুলপীয়া ৰঙৰ কাগজৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ইয়াৰ মূল সংস্কৰণৰ সৈতে লাইফষ্টাইল মেগাজিন ('এফটি মেগাজিন'), সপ্তাহান্তৰ সংস্কৰণ ('এফটি উইকেণ্ড') আৰু আন কিছুমান উদ্যোগ-ভিত্তিক প্ৰকাশন অতিৰিক্ত ক্ৰোড়পত্ৰ হিচাপে যোগান ধৰা হয়।

'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'-ৰ সম্পাদকীয় স্থিতি মূলতঃ অৰ্থনৈতিক উদাৰতাবাদ, বিশেষকৈ মুক্ত বাণিজ্য আৰু মুক্ত বজাৰৰ সমৰ্থনৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীকৃত। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কালৰে পৰা ই উদাৰ গণতন্ত্ৰক সমৰ্থন কৰি আহিছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰসমূহৰ পৰম্পৰাগত উদাৰ ৰাজনীতি তথা নীতিসমূহৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছে; ইয়াৰ সংবাদ কক্ষ ইয়াৰ সম্পাদকীয় ব’ৰ্ডৰ পৰা সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ, আৰু ইয়াক এখন 'নথিভুক্ত বাতৰি কাকত' হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৰ্থনৈতিক পৰ্যালোচনাৰ এক দীঘলীয়া ইতিহাস থকাৰ বাবে 'এফটি'-য়ে বিভিন্ন ধৰণৰ বিত্তীয় সূচকাংক প্ৰকাশ কৰে, যাৰ ভিতৰত প্ৰধান হৈছে 'এফটিএছই অল-শ্বেয়াৰ ইনডেক্স'। ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা, কাকতখনৰ গভীৰ আৰু বিস্তৃত সংবাদ পৰিৱেশনে ইয়াক এক উচ্চ-শিক্ষিত, শ্বেত-কলাৰৰ বিশিষ্ট কৰ্মচাৰী আৰু বিত্তীয়ভাৱে সজাগ পাঠক সমাজৰ সৈতে জড়িত কৰি তুলিছে।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Plunkett |first1=John |last2=Martinson |first2=Jane |title=Financial Times sold to Japanese media group Nikkei for £844m |url=https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |newspaper=The Guardian |date=24 July 2015 |access-date=29 May 2020 |issn=0261-3077 |language=en-GB |archive-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523174549/https://www.theguardian.com/media/2015/jul/23/financial-times-sale-pearson |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kynaston |first=David |title=A Brief History of the Financial Times |url=https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |publisher=Viking Adult |year=1988 |access-date=20 May 2020 |archive-date=18 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218030317/https://www.gale.com/binaries/content/assets/gale-us-en/primary-sources/intl-gps/intl-gps-essays/full-ghn-contextual-essays/ghn_essay_ftha_kynaston1_website.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

এই প্ৰৱণতাৰ বাবেই পৰম্পৰাগতভাৱে 'এফটি'-ক এক মধ্যপন্থী বা মধ্য-দক্ষিণপন্থী উদাৰ, নব্য-উদাৰ আৰু ৰক্ষণশীল-উদাৰ বাতৰি কাকত হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ফিনান্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য কাৰ্যালয় চহৰখনৰ বিত্তীয় কেন্দ্ৰৰ সমীপৱৰ্তী ১ ফ্ৰাইডে’ ষ্ট্ৰীটত অৱস্থিত 'ব্ৰেকেন হাউচ'ত। ইয়াতেই কাকতখনৰ প্ৰকাশন ভৱন, কৰ্পোৰেট কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰধান সম্পাদকীয় কাৰ্যালয় পৰিচালিত হৈ আছে।&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Rawlinson |editor-first=Francis |title=How Press Propaganda Paved the Way to Brexit |url=https://books.google.com/books?id=J2vLDwAAQBAJ&amp;dq=%22The+Financial+Times%22+%22Centre%22+How+Press+Propaganda+Paved+the+Way+to+Brexit&amp;pg=PA65 |publisher=[[Springer Nature]] |date=2020 |page=65 |isbn=978-3-030-27765-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |editor-last=Schaeffner |editor-first=Christina |title=Political Discourse, Media and Translation |url=https://books.google.com/books?id=6BIaBwAAQBAJ&amp;dq=centre-right+liberal+FT&amp;pg=PA35 |quote=With regard to political affiliation ''The Daily Telegraph'' is a right-wing paper, ''The Times'' centre-right, the ''Financial Times'' centre-right and liberal, and ''The Guardian'' centre-left. |date=2009 |page=35 |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |isbn=978-1-4438-1793-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor=Essvale Corporation Limited |title=Business Knowledge for IT in Retail Banking: A Complete Handbook for IT Professionals |url=https://books.google.com/books?id=lkkGaIr3DQkC&amp;dq=centre-right+liberal+FT&amp;pg=PA46 |quote=The Financial Times is normally seen as centre-right/liberal, although to the left of its principal competitor, The Wall Street Journal. It advocates free markets and is generally in favour of globalisation. |date=2007 |page=46 |publisher=Essvale Corporation Limited |isbn=978-0-9554124-2-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Morgan |first1=Kevin |last2=Marsden |first2=Terry |last3=Murdoch |first3=Jonathan |title=Worlds of Food: Place, Power, and Provenance in the Food Chain |url=https://books.google.com/books?id=LeM9CyPsnvAC&amp;dq=%22liberal+Financial+Times%22&amp;pg=PA41 |quote=The neo-liberal Financial Times was outraged by the Farm Bill's 'grotesque farm subsidies' and it accused Washington of having 'surrendered to protectionism', while the heads of the WTO, World Bank, and the IMF penned a joint protest ...  |publisher=Oxford University Press |date=2006 |page=41 |isbn=978-0-19-155662-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cons&quot;&gt;{{cite book |editor-last=Kirchhelle |editor-first=Claas |title=Pyrrhic Progress: The History of Antibiotics in Anglo-American Food Production |url=https://books.google.com/books?id=jT6-DwAAQBAJ&amp;dq=%22liberal+Financial+Times%22&amp;pg=PA1927 |quote=Enthusiastic reports subsequently appeared in the left-leaning Observer and the conservative-liberal Financial Times. |date=2020 |page=1927 |publisher=[[Rutgers University Press]] |isbn=978-0-8135-9149-0}}&lt;/ref&gt;

== ইতিহাস ==
[[File:Financial Times 1888 front page.jpg|thumb|১৮৮৮ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰকাশিত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা|247x247px]]

===উৎপত্তি===

১৮৮৮ চনৰ ১০ জানুৱাৰীত 'লণ্ডন ফাইনেন্সিয়েল গাইড' নামেৰে 'এফটি' পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। একে বছৰৰে ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত ইয়াক 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ' নামেৰে পুনৰ নামকৰণ কৰা হয়। নিজকে &quot;সৎ বিত্তীয় ব্যক্তি, প্ৰকৃত বিনিয়োগকাৰী, সন্মানীয় ব্ৰোকাৰ, প্ৰকৃত সঞ্চালক আৰু বৈধ ফটকাবাজ&quot;ৰ বন্ধু বুলি বৰ্ণনা কৰা এই কাকতখন আছিল মাত্ৰ চাৰি পৃষ্ঠাৰ এখন সাময়িকী। ইয়াৰ পাঠক সমাজ আছিল লণ্ডন চহৰৰ বিত্তীয় সম্প্ৰদায় আৰু ইয়াৰ একমাত্ৰ প্ৰতিদ্বন্দী আছিল ইয়াতকৈ কিছু পুৰণি (১৮৮৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত) আৰু অধিক সাহসী 'ফাইনেন্সিয়েল নিউজ'।&lt;ref&gt; name=FTabout&gt;{{cite web|website=Financial Times|title=About the newspaper|url=http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/#axzz3ZDPTGgyZ|archive-date=8 January 2012|access-date=4 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108062240/http://help.ft.com/newspaper-delivery/about-the-newspaper/|archivedate=8 January 2012|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;  একেধৰণৰ নাম থকা ফাইনেন্সিয়েল নিউজৰ পৰা নিজকে পৃথককৈ চিনাক্ত কৰিবলৈ ১৮৯৩ চনৰ ২ জানুৱাৰীৰ পৰা ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে পাতল গুলপীয়া ৰঙৰ কাগজত ছপা কাৰ্য আৰম্ভ কৰে। এই গুলপীয়া আভা আছিল কৰ্ণৱালৰ চেইণ্ট অষ্টেলৰ ওচৰৰ বডেলভা মাটিৰ খনিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা চাইনা ক্লে’ বা বগা মাটিৰ ৰং।&lt;ref&gt; name=&quot;Becquart2020&quot;&gt;{{cite news |last1=Becquart |first1=Charlotte |title=The Financial Times newspaper is pink because of Cornwall's China clay |url=https://www.cornwalllive.com/news/cornwall-news/financial-times-newspaper-pink-because-4394084 |access-date=27 May 2025 |work=[[Cornwall Live]] |publisher=[[InYourArea]] |date=8 August 2020}}&lt;/ref&gt; সেই সময়ত কাগজখন ব্লিচ বা বগা নকৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰাটো অৰ্থনৈতিকভাৱে বহুখিনি সুলভ আছিল (আন কেইবাখনো সাধাৰণ কাকত, যেনে 'দ্য স্পৰ্টিং টাইমছ'ৰো একে নীতি আছিল); কিন্তু বৰ্তমান সময়ত এই কাগজ বিশেষভাৱে ৰং কৰিবলগীয়া হোৱা বাবে ই যথেষ্ট ব্যয়বহুল হৈ পৰিছে।

===বেৰী ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বাৰা ক্ৰয়===

বেৰী ভাতৃদ্বয় অৰ্থাৎ লৰ্ড কেমৰ’জ আৰু গোমাৰ বেৰীয়ে (পিছলৈ লৰ্ড কেমছলী), ১৯১৯ চনত ফিনান্সিয়েল টাইমছ ক্ৰয় কৰে।&lt;ref&gt; name=Kynaston1988&gt;{{cite book|author-link= David Kynaston|first=David|last=Kynaston|title=The Financial Times: A Centenary History|publisher= Viking |date=1988|pages=142–144}}&lt;/ref&gt;

===ব্ৰেণ্ডন ব্ৰেকেনৰ দ্বাৰা ক্ৰয়; ফাইনেন্সিয়েল নিউজৰ সৈতে একত্ৰীকৰণ===

১৯৪৫ চনত ব্ৰেণ্ডন ব্ৰেকেনে লৰ্ড কেমৰ’জৰ পৰা ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ ক্ৰয় কৰে আৰু সুদীৰ্ঘ ৫৭ বছৰীয়া প্ৰতিদ্বন্দিতাৰ অন্ত পেলাই ইয়াক ফাইনেন্সিয়েল নিউজৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি এখন একক ৬ পৃষ্ঠাৰ বাতৰি কাকত গঠন কৰে। ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ প্ৰচাৰ সংখ্যা অধিক আছিল, আনহাতে ফাইনেন্সিয়েল নিউজে ইয়াৰ বেছিভাগ প্ৰতিভাশালী সম্পাদকীয় কৰ্মচাৰী যোগান ধৰিছিল। ইয়াৰ জনপ্ৰিয় &quot;লেক্স&quot; স্তম্ভটোও ফাইনেন্সিয়েল নিউজৰ পৰাই ইয়ালৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |title=A brief history of the FT by David Kynaston, author of ''The Financial Times: A Centenary History''. |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015044548/http://gale.cengage.co.uk/images/FT%20Brief%20History%20by%20David%20Kynaston.pdf |archive-date=15 October 2013 }}&lt;/ref&gt; এই ক্ৰয় আৰু একত্ৰীকৰণৰ বাবেই ব্ৰেকেনক ব্ৰিটেইনৰ সৰ্বোচ্চ মানদণ্ডৰ দৈনিক বাতৰি কাকত, ফিনান্সিয়েল টাইমছৰ &quot;প্ৰকৃত প্ৰতিষ্ঠাপক পিতৃ&quot; হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Evilly |first=Barry Mac |date=28 September 2016 |title=Churchill &amp; the Irishman |url=https://www.littlemuseum.ie/whats-on/churchill-the-irishman/ |access-date=11 October 2024 |website=Little Museum of Dublin |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

===পিয়েৰচনৰ দ্বাৰা ক্ৰয় আৰু গোলকীয় বাতৰি কাকত ৰূপে উত্থান===

১৯৫৭ চনত পিয়েৰচন পিএলচি-য়ে এই বাতৰি কাকতখন ক্ৰয় কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Pearson plc |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|access-date=2 March 2021|website=FundingUniverse |archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504105629/http://www.fundinguniverse.com/company-histories/pearson-plc-history/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; বৰ্ষবোৰ বাগৰাৰ লগে লগে কাকতখৰ কলেবৰ, পাঠকৰ সংখ্যা আৰু বাতৰি পৰিৱেশনৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে। বিশ্ব অৰ্থনীতিত গা কৰি উঠা বিশ্বায়নৰ নতুন ঢৌৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ই বিশ্বৰ বিভিন্ন চহৰত নিজা সংবাদদাতা নিযুক্তি কৰিলে। ১৯৭০-ৰ দশকত আন্তঃসীমান্ত বাণিজ্য আৰু মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে, এফটিয়ে প্ৰযুক্তিৰ উন্নয়ন আৰু ব্যৱসায়ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাষা হিচাপে ইংৰাজীৰ বৰ্ধিত গ্ৰহণযোগ্যতাৰ সহায়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰসাৰণ আৰম্ভ কৰে। ১৯৭৯ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ব্ৰিটেইনৰ বাহিৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ফ্ৰেংকফৰ্টত এফটি (মহাদ্বীপীয় ইউৰোপ সংস্কৰণ) ছপা কৰা হয়; আনহাতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ইয়াৰ ছপা কাৰ্য ১৯৮৫ চনৰ জুলাই মাহৰ পৰা আৰম্ভ হয়।&lt;ref&gt; name=npius&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&amp;sjid=g-EDAAAAIBAJ&amp;pg=6636%2C6548979 |work=Eugene Register-Guard |location=Oregon |agency=Associated Press |title=Financial Times of London now printed in U.S. |date=28 July 1985 |page=3F |access-date=22 April 2021 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422202132/https://news.google.com/newspapers?id=YO5VAAAAIBAJ&amp;sjid=g-EDAAAAIBAJ&amp;pg=6636,6548979 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

তেতিয়াৰ পৰাই বৰ্ধিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ পৰিৱেশনৰ জৰিয়তে এফটি এখন গোলকীয় বাতৰি কাকতত পৰিণত হৈছে, যি বৰ্তমান ২২ টা স্থানত ছপা হয় আৰু ব্ৰিটেইন, মহাদেশীয় ইউৰোপ, আমেৰিকা, এছিয়া আৰু মধ্য প্ৰাচ্যৰ সেৱাৰ বাবে ইয়াৰ পাঁচটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্কৰণ আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |title=FT's Media Kit: FT Heritage and Innovation |publisher=Fttoolkit.co.uk |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archive-date=15 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130215215337/http://www.fttoolkit.co.uk/2011mediakit/history_video.html |archivedate=15 February 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

ইউৰোপীয় সংস্কৰণটো সমগ্ৰ ইউৰোপ মহাদেশ আৰু আফ্ৰিকাত বিতৰণ কৰা হয়। ইউৰোপীয় ইউনিয়ন, ইউৰো আৰু ইউৰোপীয় কৰ্পোৰেট পৰিক্ৰমা সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহৰ প্ৰতিবেদন তৈয়াৰ কৰিবলৈ ইউৰোপৰ পাঁচটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰত সোমবাৰৰ পৰা শনিবাৰলৈকে এই সংস্কৰণটো ছপা কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |title=FT tour |website=Financial Times|publisher=Financialtimes.net |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513183713/https://www.financialtimes.net/about_fttour.html |archive-date=13 May 2013 }}&lt;/ref&gt; ১৯৯৪ চনত এফটিয়ে 'হাউ টু স্পেণ্ড ইট' নামৰ এখন বিলাসী লাইফষ্টাইল মেগাজিন আৰম্ভ কৰে। ২০০৯ চনত এই আলোচনীখনৰ বাবে এটা সুকীয়া ৱেবছাইট মুকলি কৰা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |title=Financial Times launches How To Spend It online |publisher=Pearson |date=1 October 2009 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archive-date=15 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015160117/http://www.pearson.com/news/2009/october/financial-times-launches-how-to-spend-it-online.html?article=true |archivedate=15 October 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

১৯৯৭ চনত 'এফটি'য়ে নিউয়ৰ্ক, চিকাগো, লছ এঞ্জেলছ, ছান ফ্ৰান্সিস্কো, ডালাছ, আটলাণ্টা, অৰলেণ্ডো আৰু ৱাশ্বিংটন ডি.চি.ত ছপা হোৱা এক আমেৰিকা সংস্কৰণ মুকলি কৰে, যদিও নিউয়ৰ্ক চহৰৰ বাহিৰত এই বাতৰি কাকত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৮৫ চনতহে ছপা হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ব্ৰিটেইনৰ ভিতৰত হোৱা বিক্ৰীতকৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অধিক কপি বিক্ৰী হোৱা ব্ৰিটেইন-ভিত্তিক প্ৰথমখন বাতৰি কাকত হিচাপে পৰিগণিত হয় এফটি। ২০০০ চনত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে হামবুৰ্গত অৱস্থিত এক সংবাদ আৰু সম্পাদকীয় দলৰ সৈতে জাৰ্মান ভাষাৰ সংস্কৰণ 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ ডয়চলবণ্ড' প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচাৰ সংখ্যা আছিল ৯০,০০০ কপি। ই আছিল মূলত জাৰ্মান প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান 'গ্ৰুনাৰ + যাৰ'-ৰ সৈতে এক যুটীয়া উদ্যোগ। ২০০৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এফটিয়ে ইয়াৰ ৫০% অংশীদাৰিত্ব জাৰ্মান অংশীদাৰ কোম্পানীটোক বিক্ৰী কৰি দিয়ে। অৱশ্যে 'এফটি ডয়চলবণ্ড'-এ কেতিয়াও লাভ অৰ্জন কৰিব নোৱাৰিলে আৰু ই ১২ বছৰত প্ৰায় ২৫০ নিযুত ইউৰো লোকচানৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি কোৱা হয়। পৰিণতস্বৰূপে ২০১২ চনৰ ৭ ডিচেম্বৰত ই সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ হৈ যায়।

ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট উদ্যোগৰ বাবে এখন নতুন সাপ্তাহিক ক্ৰোড়পত্ৰ আৰম্ভ কৰে। 'এফটি ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট' নামৰ এই টেবুলইড ক্ৰোড়পত্ৰখন তেতিয়াৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰতি সোমবাৰে কাকতৰ সৈতে বিতৰণ কৰা হয়। 'এফটি ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট' হ’ল সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক প্ৰচাৰিত ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট সংবাদ পত্ৰিকা। ইয়াৰ উপৰি, ২০০৫ চনৰ পৰা এফটিয়ে বাৰ্ষিক 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ বিজনেছ বুক অৱ দ্য ইয়েৰ এৱাৰ্ড' স্পনছৰ কৰি আহিছে।

===এফ টি ডট কম===
[[File:Financial Times building One Southwark Bridge.jpg|thumb|চাউথৱাৰ্ক ব্ৰিজ ৰোডৰ ৱান চাউথৱাৰ্ক ব্ৰিজত অৱস্থিত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ পূৰ্বৰ লণ্ডন কাৰ্যালয়]]|alt=]]

১৯৯৫ চনৰ ১৩ মে’ত ‘ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ’ গ্ৰুপে এফ টি ডট কম মুকলি কৰি অনলাইন জগতত প্ৰথম খোজ পেলাইছিল। ইয়াত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বাতৰিৰ এটা সাৰাংশ প্ৰদান কৰা হৈছিল, যাৰ সৈতে ১৯৯৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত শ্বেয়াৰ বজাৰৰ মূল্যৰ বিৱৰণো যোগ কৰা হৈছিল। ১৯৯৬ চনৰ বসন্তকালত ইয়াৰ দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ ৱেবছাইটটো মুকলি কৰা হয়। এই ছাইটটো বিজ্ঞাপনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হৈছিল আৰু ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালে যুক্তৰাজ্যৰ অনলাইন বিজ্ঞাপন বজাৰত ই অৰিহণা যোগাইছিল। ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০০০ চনৰ ভিতৰত, এফটি গ্ৰুপ আৰু পিয়েৰছনে অনলাইন জগতৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ছাইটটোৰ কেইবাবাৰো সংস্কাৰ আৰু কৌশলৰ সলনি কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |title=FT.com to launch improved website with new content and services for users, subscribers and advertisers |publisher=Pearson |date=30 April 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archive-date=15 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015160115/http://www.pearson.com/news/2002/april/ftcom-to-launch-improved-website-with-new-content-and-services.html?article=true |archivedate=15 October 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ‘এফটি’য়ে ২০০২ চনত গ্ৰাহকভুক্তি সেৱা আৰম্ভ কৰে। ব্যক্তিগত গ্ৰাহকভুক্তিৰ জৰিয়তে সফলতাৰে পুঁজি সংগ্ৰহ কৰা যুক্তৰাজ্যৰ কমসংখ্যক বাতৰি ছাইটৰ ভিতৰত এফ টি ডট কম অন্যতম।

১৯৯৭ চনত ‘এফটি’য়ে এটা আমেৰিকান সংস্কৰণ মুকলি কৰে, যিটো নিউয়ৰ্ক, চিকাগো, লছ এঞ্জেলছ, ছান ফ্ৰান্সিস্কো, ডালাছ, আটলান্টা, অৰলেণ্ডো আৰু ৱাশ্বিংটন ডি.চি.ত ছপা হৈছিল; যদিও বাতৰিকাকতখনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৯৮ চনত নিউয়ৰ্ক চহৰৰ বাহিৰত ছপা কাম আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৯৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ‘এফটি’ যুক্তৰাজ্যৰ ভিতৰতকৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অধিক কপি বিক্ৰী হোৱা যুক্তৰাজ্যভিত্তিক প্ৰথমখন বাতৰিকাকত হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০০০ চনত ‘ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে’ হামবুৰ্গভিত্তিক এটা বাতৰি আৰু সম্পাদকীয় দলৰ সৈতে ‘ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ ডয়চলান্দ’  নামৰ জাৰ্মান ভাষাৰ এটা সংস্কৰণ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০০৩ চনত ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচলন আছিল ৯০,০০০ কপি। এইটো প্ৰথমাৱস্থাত গ্ৰুনাৰ + জাহ্ৰ নামৰ এটা জাৰ্মান প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে এক যৌথ উদ্যোগ আছিল। ২০০৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ‘এফটি’য়ে ইয়াৰ ৫০% অংশীদাৰিত্ব জাৰ্মান অংশীদাৰজনক বিক্ৰী কৰি দিয়ে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |title=Pearson to sell its FT Deutschland stake to Gruner + Jahr |publisher=Pearson |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archive-date=15 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015160113/http://www.pearson.com/news/2008/january/pearson-to-sell-its-ft-deutschland-stake-to-gruner-%2B-jahr.html?article=true |archivedate=15 October 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ‘এফটি ডয়চলান্দে’ কেতিয়াও লাভ কৰিব নোৱাৰিলে আৰু ই ১২ বছৰত ২৫০ নিযুত ইউৰো লোকচানৰ সন্মুখীন হোৱা বুলি কোৱা হয়। ২০১২ চনৰ ৭ ডিচেম্বৰত ই বন্ধ হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wiesmann |first=Gerrit |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0c8df1ae-356b-11e2-bd77-00144feabdc0.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |title=FT Deutschland closure date confirmed |work=Financial Times |date=23 November 2012 |access-date=15 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |title=So farewell then, FTD |newspaper=The Economist |date=8 December 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020131605/http://www.economist.com/news/business/21567952-curtains-or-see-you-world-wide-web-so-farewell-then-ftd |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

‘ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে’ ২০০২ চনৰ ৪ ফেব্ৰুৱাৰীত পুঁজি ব্যৱস্থাপনা উদ্যোগৰ বাবে এটা নতুন সাপ্তাহিক পৰিপূৰিকা মুকলি কৰে। ‘এফটি ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট’ নামৰ এই পৰিপূৰিকাখন প্ৰতি সোমবাৰে কাকতৰ সৈতে বিতৰণ কৰা হৈছিল আৰু এতিয়াও কৰা হয়। এফটি ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলন থকা পুঁজি ব্যৱস্থাপনা সম্পৰ্কীয় প্ৰকাশন।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |title=Financial Times to expand fund management coverage with new weekly supplement |publisher=Pearson |date=28 January 2002 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archive-date=15 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015160028/http://www.pearson.com/news/2002/january/financial-times-to-expand-fund-management-coverage.html?article=true |archivedate=15 October 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;  ২০০৫ চনৰ পৰা ‘এফটি’য়ে বছৰেকীয়া ‘ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ বিজনেছ বুক অব্ দ্য ইয়েৰ এৱাৰ্ড’ পৃষ্ঠপোষক কৰি আহিছে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/d61420c0-a83d-11d9-87a9-00000e2511c8.html |archive-date=10 December 2022 |url-status=live |title=Why there is a need for this award |first= Andrew |last=Gowers|author-link= Andrew Gowers |website=Financial Times |date=10 April 2005 |access-date=30 May 2012}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;নতুন ৰূপত&quot; এফটি ===

২০০৭ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত, এফটিয়ে বাতৰি কাকতখনৰ এক নতুন তথা পৰিষ্কাৰ সংস্কৰণ উন্মোচন কৰে আৰু এটা নতুন স্লোগান বা নীতিবাক্য প্ৰৱৰ্তন কৰে— &quot;উই লাইভ ইন ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ&quot;।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |title=Financial Times unveils global refresh |publisher=Pearson |date=23 April 2007 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archive-date=15 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015160110/http://www.pearson.com/news/2007/april/financial-times-unveils-global-refresh.html?article=true |archivedate=15 October 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০০৭ চনত এফটিয়ে সৰ্বপ্ৰথম এক মিটাৰ্ড পেৱাল (সীমিত প্ৰৱেশাধিকাৰযুক্ত পেৱাল) ব্যৱস্থাৰ আৰম্ভণি কৰে, যাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ ৱেবছাইটৰ দৰ্শকে ধন পৰিশোধ কৰাৰ পূৰ্বে যিকোনো এটা মাহত এক সীমিত সংখ্যক প্ৰবন্ধ বিনামূলীয়াকৈ পঢ়িব পাৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.economist.com/special-report/2011/07/09/reinventing-the-newspaper |title=Special report: The news industry |newspaper=The Economist |date=7 July 2011 |access-date=15 October 2013 |archive-date=12 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612170302/https://www.economist.com/node/18904178 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ চাৰি বছৰ পিছত এফটিয়ে ইয়াৰ 'HTML5' ম’বাইল ইণ্টাৰনেট এপ্‌ মুকলি কৰে। বৰ্তমান স্মাৰ্টফোন আৰু টেবলেটে 'এফ টি ডট কম'-লৈ ১৯% ট্ৰেফিক আৰু ১২% চাপ্সক্ৰিপচন কঢ়িয়াই আনে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |title=FT Web App hits two million users |work=Financial Times |date=12 April 2012 |access-date=15 October 2013 |archive-date=13 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313053459/http://aboutus.ft.com/2012/04/12/ft-web-app-hits-two-million-users/ |archivedate=13 March 2017 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ২০১২ চনত, ডিজিটেল গ্ৰাহকৰ সংখ্যাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ছপা বাতৰি কাকতৰ প্ৰচাৰ সংখ্যাক অতিক্ৰম কৰে আৰু এফটিয়ে বিজ্ঞাপনতকৈ চাপ্সক্ৰিপচন বা গ্ৰাহক মাচুলৰ পৰাই নিজৰ প্ৰায় আধা উপাৰ্জন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Barber |first=Lionel |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/http://www.ft.com/intl/cms/s/2/6fce6e6e-711c-11e2-9d5c-00144feab49a.html |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title= FT at 125: The world in focus |work=Financial Times |date=12 February 2013 |access-date=15 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |title=Gillian Tett keynote remarks at the Knight-Bagehot 37th Anniversary Gala |work=Financial Times |date=3 January 2013 |access-date=15 October 2013 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307121537/http://aboutus.ft.com/2013/01/03/gillian-tett-keynote-remarks-at-the-knight-bagehot-37th-anniversary-gala/ |archivedate=7 March 2016 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |title=Financial Times launches on Wisers services |website=Financial Times |date=6 May 2013 |access-date=19 July 2017 |archive-date=18 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018082357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-launches-on-wisers-services/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

২০১০ চনৰ পৰা এফটি 'ব্লুমবাৰ্গ টাৰ্মিনেল' আৰু ২০১৩ চনৰ পৰা 'ৱাইজাৰ্ছ' প্লেটফৰ্মত উপলব্ধ হৈ আহিছে। ২০১৫ চনৰ পৰা, ৱেবছাইটত মিটাৰ্ড পেৱালৰ পৰিৱৰ্তে দৰ্শকে এমাহৰ বাবে সীমিত বিনামূলীয়াকৈ আনলিমিটেড প্ৰৱেশৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, যাৰ পিছত তেওঁলোকে চাপ্সক্ৰিপচন লোৱাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Financial Times CEO John Ridding explains how to make people pay for media |first=Eric |last=Johnson |url=https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |newspaper=Recode.net |via=Vox |date=5 April 2018 |access-date=19 April 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801043704/https://www.vox.com/2018/4/5/17200016/john-ridding-financial-times-ft-online-subscriptions-paywall-nikkei-peter-kafka-recode-media-podcast |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ জুলাই মাহত পিয়েৰচনে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ গ্ৰুপক ৮৪৪ নিযুত পাউণ্ড (১.৩২ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) বিনিময়ত জাপানী মিডিয়া গোট 'নিক্কি ইনক'-ৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |title=Financial Times now available on Bloomberg Professional |publisher=Pearson.com |date=6 December 2010 |access-date=15 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archive-date=15 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015160108/http://www.pearson.com/news/2010/december/financial-times-now-available-on-bloomberg-professional.html?article=true |archivedate=15 October 2013 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে ব্ৰডকাষ্ট, ভিডিঅ’, ডিজিটেল, চচিয়েল মিডিয়া আৰু ইভেণ্টকে ধৰি বিভিন্ন মাধ্যমত উন্নত মানদণ্ডৰ ব্ৰেণ্ডেড সমল প্ৰস্তুত কৰা লণ্ডনৰ এক সংবাদ মাধ্যম প্ৰতিষ্ঠান 'আলফা গ্ৰীড'-ৰ সৰ্বাধিক অংশীদাৰিত্ব ক্ৰয় কৰে। &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|title=FT expands content marketing studio with majority stake in Alpha Grid|access-date=2 March 2018|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303105637/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/ft-expands-content-marketing-studio-with-majority-stake-in-alpha-grid/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;২০১৮ চনত এফটিয়ে বহুজাতিক কৰ্পোৰেট আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক গ্ৰাহকসকলক ৰিচাৰ্চ সেৱা আগবঢ়োৱা 'লংগিটিউড' নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সৰ্বাধিক অংশীদাৰিত্ব অধিগ্ৰহণ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|title=Financial Times acquires majority stake in research and content specialists Longitude|access-date=2 March 2018|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302225357/https://aboutus.ft.com/en-gb/announcements/financial-times-acquires-majority-stake-in-research-and-content-specialists-longitude/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনৰ জানুৱাৰী মাহত এফটিয়ে লংগিটিউডৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ পৰা অৱশিষ্ট অংশখিনিও ক্ৰয় কৰি ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ অধিগ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ কৰে। এই বিনিয়োগে 'এফটি লাইভ'-ৰ জৰিয়তে সন্মিলন আৰু ইভেণ্ট পৰিচালনাসহ ফিনান্সিয়েল টাইমছৰ কেইবাটাও ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰৰ সাম্প্ৰতিক বিকাশ তথা বাণিজ্যিক সেৱাসমূহক অধিক সলক আৰু সক্ৰিয় কৰি তুলিছে।&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০২০ চনত, 'দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট' আৰু 'ইভনিং ষ্টেণ্ডাৰ্ড'-কে ধৰি অন্যান্য সংবাদ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ জুম কল হেক কৰি চোৰাংকৈ শুনাৰ বাবে ফিনান্সিয়েল টাইমছৰ প্ৰতিবেদক মাৰ্ক ডি ষ্টিফানোৱে পদত্যাগ কৰে। &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ft Reporter Resigns After Eavesdropping on Zoom Conference Calls at Independent and Standard|url=https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|website=[[Press Gazette]]|date=30 September 2022|access-date=30 January 2026|first=Dominic|last=Ponsford|orig-date=1 May 2020|archive-date=6 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006203548/https://pressgazette.co.uk/news/ft-reporter-eavesdropped-on-independent-zoom-call-informing-staff-of-cutbacks/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;একেটা বৰ্ষতে, ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এজন প্ৰতিবেদকৰ এটা মতামত স্তম্ভ প্ৰত্যাহাৰ কৰাক লৈ এক বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হয়, যিয়ে বাহ্যিক ৰাজনৈতিক চাপৰ পৰা কাকতখৰ সম্পাদকীয় স্বতন্ত্ৰতাৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল। ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ ব্ৰাছেলছৰ সংবাদদাতা মেহৰীন খানে ফ্ৰান্সৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ইমানুৱেল মেক্ৰনৰ ফ্ৰান্সত থকা মুছলিম সংখ্যালঘুসকলৰ প্ৰতি থকা নীতিৰ সমালোচনা কৰি লিখা এটা মতামত স্তম্ভ বাতৰি কাকতৰ সম্পাদকে প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ পিছতেই এই বিতৰ্কৰ সূত্ৰপাত হৈছিল। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ পোৱাৰ দিনাই ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ ৱেবছাইটৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া হৈছিল&lt;ref&gt;{{cite news |last=Oborne |first=Peter |date=10 November 2020 |title=Freedom of speech in France extends to Macron's critics as well |url=https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |work=Middle East Eye |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184315/https://www.middleeasteye.net/opinion/freedom-speech-france-extends-macron-critics |url-status=live }}&lt;/ref&gt;। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰাষ্ট্ৰপতি মেক্ৰনে ফিনান্সিয়েল টাইমছত এখন চিঠি প্ৰকাশ কৰি মূল মতামত স্তম্ভটোৰ যুক্তিৰ প্ৰত্যুত্তৰ দিছিল, যদিও সেই সময়ত মূল প্ৰবন্ধটো ৱেবছাইটত উপলব্ধ নাছিল।&lt;ref&gt;{{cite news |last=O'Leary |first=Naomi |date=11 November 2020 |title=Europe Letter: EU happy to celebrate or stigmatise Muslim immigrants when it suits agenda |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |newspaper=The Irish Times |access-date=4 July 2021 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409201309/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/macron-helps-propel-far-right-ideas-to-heart-of-europe-1.4406805 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ সম্পাদিকা ৰৌলা খালাফে, যিয়ে প্ৰবন্ধটো আঁতৰাই দিয়াৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল, স্বীকাৰ কৰে যে প্ৰবন্ধটো সন্দৰ্ভত 'এলিচি পেলেচ' (ফ্ৰান্সৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কাৰ্যালয়)-এ তেওঁৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁ নিজৰ সিদ্ধান্তক সমৰ্থন কৰি কয় যে মেহৰীন খানৰ মূল প্ৰবন্ধটোত কেইবাটাও তথ্যগত ভুল থকাৰ বাবেই ইয়াক আঁতৰোৱা হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite AV media |people= Roula Khalaf and Amol Rajan |date= 21 April 2021 |title= Roula Khalaf, editor of The Financial Times |medium= audio |url= https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |access-date= 4 July 2021 |time= 14:20 minutes in |work= BBC Sounds |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628205044/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000v8ww |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

=== ৱায়াৰকাৰ্ড কেলেংকাৰীৰ তথ্য ফাদিল ===

২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত, ফাইনেন্সিয়েল টাইমছে জাৰ্মান পেমেণ্ট গ্ৰুপ 'ৱায়াৰকাৰ্ড'-ৰ জালিয়াতিৰ সন্দেহৰ বিতং বিৱৰণ দি ধাৰাবাহিকভাৱে কেইবাটাও অনুসন্ধানমূলক প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। যেতিয়া ৱায়াৰকাৰ্ডৰ শ্বেয়াৰৰ মূল্য হ্ৰাস পালে, জাৰ্মান সংবাদ মাধ্যমে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিলে যে এক জাৰ্মান কৰ্পোৰেটৰ ওপৰত হোৱা এই আক্ৰমণৰ আঁৰত বজাৰৰ হেতালি জড়িত আছিল। তেওঁলোকে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এই ধাৰাবাহিকখনৰ প্ৰধান লেখক ডেন মেক্ৰামৰ ওপৰত বিশেষভাৱে গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত মিউনিখৰ চৰকাৰী অধিবক্তাৰ কাৰ্যালয়ে এক তদন্ত আৰম্ভ কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |title=Staatsanwaltschaft ermittelt gegen einen Financial-Times-Journalisten |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |date=18 February 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=26 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226152550/https://www.faz.net/aktuell/finanzen/wirecard-ermittlungen-gegen-financial-times-journalisten-16047237.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; এজন বিনিয়োগকাৰীৰ আনুষ্ঠানিক অভিযোগৰ পিছত, ৱায়াৰকাৰ্ড আৰু জাৰ্মান বিত্তীয় নিয়ন্ত্ৰক প্ৰাধিকৰণ 'বাফিন'-ৰ অনুৰোধত দায়িত্বপ্ৰাপ্ত ৰাজ্যিক অধিবক্তাই ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ কেইবাজনো সাংবাদিকৰ বিৰুদ্ধে তদন্ত ঘোষণা কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |title=Wirecard erhebt schwere Anschuldigungen gegen die 'Financial Times' |work=Handelsblatt |date=21 July 2019 |access-date=21 July 2019 |archive-date=22 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722155343/https://www.handelsblatt.com/finanzen/banken-versicherungen/zahlungsdienstleister-wirecard-erhebt-schwere-anschuldigungen-gegen-die-financial-times/24681644.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

১৮ মাহৰ তদন্ত আৰু এক বাহ্যিক অডিটৰ পিছত, ২০২০ চনৰ ২২ জুনত ৱায়াৰকাৰ্ডে ঘোষণা কৰে যে ইয়াৰ একাউণ্টত থকা ১.৯ বিলিয়ন ইউৰো মূল্যৰ নগদ ধনৰ হয়তো &quot;কোনো অস্তিত্বই নাই&quot;। ইয়াৰ পিছতেই কোম্পানীটোৱে দেউলীয়া হোৱাৰ আবেদন কৰে।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Wirecard investors set for legal battle as accounting questions mount |url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |access-date=26 June 2020 |work=S&amp;P Global |date=26 June 2020 |language=en-US |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629120404/https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/latest-news-headlines/wirecard-investors-set-for-legal-battle-as-accounting-questions-mount-59114712 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; এই কেলেংকাৰীৰ প্ৰতি দেখুওৱা সঁহাৰিৰ বাবে বাফিন নিজেই 'ইউৰোপীয় চিকিউৰিটিজ এণ্ড মাৰ্কেটছ অথৰিটি'-ৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Davies |first=Pascale |title=EU to investigate German financial watchdog over Wirecard scandal |url=https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |access-date=27 June 2020 |publisher=Euronews |date=25 June 2020 |archive-date=27 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627061543/https://www.euronews.com/2020/06/25/wirecard-goes-bust-amid-german-accounting-scandal |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ বিজ্ঞাপন ===

'দ্য ইণ্টাৰচেপ্ট', 'দ্য নেচন' আৰু 'ডীচমগ'-ৰ এক যুটীয়া তদন্তত পোৱা গৈছে যে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ হ’ল জীৱাশ্ম ইন্ধন উদ্যোগৰ বিজ্ঞাপন প্ৰকাশ কৰা অন্যতম শীৰ্ষ সংবাদ মাধ্যম। &lt;ref&gt; name=intercept20231205&gt;{{cite news|date=5 December 2023|first=Amy|last=Westervelt|author2=Matthew Green|url=https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|title=Leading News Outlets Are Doing the Fossil Fuel Industry's Greenwashing|website=The Intercept|access-date=1 September 2024|archive-date=1 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901051001/https://theintercept.com/2023/12/05/fossil-fuel-industry-media-company-advertising/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ যিসকল সাংবাদিকে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে বাতৰি পৰিৱেশন কৰে, তেওঁলোকে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে যে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ সৃষ্টি কৰা আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে লোৱা পদক্ষেপত বাধা প্ৰদান কৰা কোম্পানী তথা উদ্যোগসমূহৰ সৈতে থকা এই স্বাৰ্থৰ সংঘাতৰ বাবে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ প্ৰতিবেদনৰ বিশ্বাসযোগ্যতা হ্ৰাস পাব পাৰে আৰু পাঠকে জলবায়ু সংকটক গুৰুত্বহীন বুলি গণ্য কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt; name=intercept20231205 &lt;/ref&gt;

=== &quot;লেক্স&quot; স্তম্ভ ===

&quot;লেক্স&quot; স্তম্ভটো প্ৰথম অংশৰ শেষৰ পৃষ্ঠাত প্ৰকাশ পোৱা এক দৈনিক বিশেষ লেখা। ইয়াত গোলকীয় অৰ্থনীতি আৰু বিত্তীয় ক্ষেত্ৰখন সামৰি বিশ্লেষণ আৰু মতামত প্ৰকাশ কৰা হয়। ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ-এ &quot;লেক্স&quot;-ক ইয়াৰ কাৰ্যসূচী নিৰ্ধাৰণকাৰী স্তম্ভ বুলি অভিহিত কৰে। এই স্তম্ভটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৪৫ চনৰ ১ অক্টোবৰ, সোমবাৰে প্ৰকাশ পাইছিল। এই নামটো মূলতঃ 'Lex Mercatoria' শব্দৰ পৰা অহা বুলি ধাৰণা কৰা হয়, যিটো এটা লেটিন প্ৰকাশ আৰু ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে &quot;ব্যৱসায়ী আইন&quot;। ১৯৩০-ৰ দশকত 'ফাইনেন্সিয়েল নিউজ'-ৰ বাবে হাৰগ্ৰীভছ পাৰ্কিনছনে এই স্তম্ভটোৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল, আৰু এই দুয়োখন বাতৰি কাকত একত্ৰিত হোৱাৰ পিছত ইয়াক 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।

&quot;লেক্স&quot; স্তম্ভই এনে কিছুমান বিশিষ্ট প্ৰাক্তন সদস্য বা লেখকৰ বাবে গৌৰৱ কৰিব পাৰে যিসকলে পৰৱৰ্তী সময়ত ব্যৱসায় আৰু চৰকাৰী ক্ষেত্ৰত নিজৰ কেৰিয়াৰ গঢ়ি তুলিছে—যাৰ ভিতৰত আছে নাইজেল লছন (প্ৰাক্তন কনজাৰ্ভেটিভ বিত্ত মন্ত্ৰী), ৰিচাৰ্ড লেম্বাৰ্ট (CBI সঞ্চালক আৰু বেংক অৱ ইংলেণ্ডৰ মুদ্ৰা নীতি সমিতিৰ প্ৰাক্তন সদস্য), মাৰ্টিন টেইলৰ (বাৰ্কলেজৰ প্ৰাক্তন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া), জন মেকিনছন (পেনগুইন ৰেণ্ডম হাউচৰ অধ্যক্ষ তথা মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া), জন গাৰ্ডিনাৰ (টেস্কোৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ), ডেভিদ ফ্ৰয়েড (প্ৰাক্তন ইউবিএছ বেংকাৰ আৰু লেবাৰ উপদেষ্টা, বৰ্তমান এগৰাকী কনজাৰ্ভেটিভ সমনীয়া), জন কিংমেন (ইউকেএফআই-ৰ প্ৰাক্তন প্ৰধান আৰু ৰথচাইল্ড এণ্ড ক’ৰ বেংকাৰ), জৰ্জ গ্ৰাহাম (আৰবিএছ বেংকাৰ), এণ্ড্ৰিউ বলছ (পিমকো-ত ইউৰোপীয় পৰ্টফলিঅ’ মেনেজমেণ্টৰ প্ৰধান) আৰু জো জনছন (অৰ্পিংটনৰ প্ৰাক্তন কনজাৰ্ভেটিভ সাংসদ)।&lt;ref&gt; name=&quot;about_lex&quot;&gt;{{cite web|archive-url = https://web.archive.org/web/20070903221825/http://www.ft.com/lex/about | archive-date = 3 September 2007 |url = http://www.ft.com/lex/about|title = About Lex|access-date =4 September 2007|work=Financial Times}}&lt;/ref&gt;

=== পাব্লিচিং ডিভিজন ===

ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ ফাইনান্সিয়েল পাব্লিচিং ডিভিজন (পূৰ্বৰ এফটি বিজনেছ)-এ খুচুৰা, ব্যক্তিগত আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক বিত্তীয় দৰ্শকসকলৰ বাবে ছপা আৰু অনলাইন সমল যোগান ধৰে। ইয়াৰ প্ৰকাশন আৰু সেৱাসমূহৰ উদাহৰণসমূহ হ’ল: 'ইনভেষ্টৰ্ছ ক্ৰনিকল', এখন ব্যক্তিগত বিত্তীয় আলোচনী আৰু ৱেবছাইট; &quot;এফটি মানি&quot;, এখন &quot;এফটি উইকেণ্ড&quot;-ৰ এটা সাপ্তাহিক ব্যক্তিগত বিত্তীয় ক্ৰোড়পত্ৰ; 'এফটি ৱেল্থ', যিখন বিশ্বৰ উচ্চ-নিট-মূল্যসম্পন্ন সম্প্ৰদায়ৰ বাবে এখন আলোচনী আৰু 'এফটিএফএম', এখন গোলকীয় ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট উদ্যোগৰ এটা সাপ্তাহিক পৰ্যালোচনা, 'মানি মেনেজমেণ্ট' আৰু 'এফটি এডভাইজাৰ'।&lt;ref&gt; name=&quot;aboutus2&quot;&gt;{{cite web|url = http://aboutus.ft.com/corporate-information/ft-company|title = About Us|work = Financial Times|access-date = 28 February 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110303050225/http://aboutus.ft.com/corporate-information/ft-company/|archive-date = 3 March 2011|df = dmy-all|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110303050225/http://aboutus.ft.com/corporate-information/ft-company/|archivedate = 3 March 2011|deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;

ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠানিক অংশৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত আছে: 'দ্য বেংকাৰ', 'দিছ ইজ আফ্ৰিকা', 'এফডিআই মেগাজিন' তথা 'এফডিআই ইণ্টেলিজেন্স' আৰু 'প্ৰফেচনেল ৱেল্থ মেনেজমেণ্ট'। বিত্তীয় প্ৰকাশনৰ এটা সুকীয়া শাখা 'মানি-মিডিয়া'-ই বিশ্বজুৰি ফাণ্ড মেনেজমেণ্ট পেচাদাৰীসকলৰ জন্য ডিজিটেল তথ্য সেৱা প্ৰদান কৰে, যাৰ ভিতৰত আছে: Ignites, Ignites Europe, Ignites Asia, FundFire আৰু BoardIQ। ফাইনেন্সিয়েল পাব্লিচিঙৰ ভিতৰত ইউৰোপীয় পেঞ্চন উদ্যোগৰ বাবে প্ৰকাশন ('পেনচন এক্সপাৰ্ট' আৰু 'ডয়চ পেনচন এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্টনাচৰিচটেন') আৰু ইভেণ্ট ('ইনভেষ্টমেণ্ট এক্সপাৰ্ট') অন্তৰ্ভুক্ত আছে। এই গোটটোৱে 'মেণ্ডেটৱায়াৰ' নামৰ এখন বিত্তীয় তথ্য পত্ৰিকাও প্ৰকাশ কৰে, যি উত্তৰ আমেৰিকা, ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ বিনিয়োগ পেচাদাৰীসকলক বিক্ৰী আৰু বজাৰ সম্পৰ্কীয় তথ্য যোগান ধৰে।

এফটি নলেজ' এখন সহযোগী প্ৰতিষ্ঠান যিয়ে শিক্ষামূলক সামগ্ৰী আৰু সেৱা আগবঢ়ায়। এফটি নলেজে ২০০০ চনৰ পৰা প্ৰতিটো শৰৎ আৰু বসন্তকালত &quot;ইণ্ট্ৰডিউচিং দ্য চিটি&quot; পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়াই আহিছে (যিটো বুধবাৰৰ নৈশ বক্তৃতা আৰু আলোচনা চক্ৰ, লগতে সপ্তাহান্তৰ ইভেণ্টৰ এটা শৃংখলা)।

'এফটি প্ৰেডিক্ট' হ’ল ফাইনান্সিয়েল টাইমছৰ দ্বাৰা পৰিচালিত পূৰ্বানুমান কৰা অৰ্থনৈতিক পৰিঘটনাৰ এক সম্পাদকীয় সেৱা, য’ত ব্যৱহাৰকাৰীয়ে কাল্পনিক ফিনান্সিয়েল টাইমছ ডলাৰ (FT$) খৰচ কৰি ভৱিষ্যতৰ বিত্তীয়, ৰাজনৈতিক আৰু সংবাদভিত্তিক পৰিঘটনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চুক্তি ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰিব পাৰে। জেমছ চুৰোৱেৰ্কিৰ 'দ্য উইজডম অৱ ক্ৰাউডছ' গ্ৰন্থখনত প্ৰদৰ্শিত ধাৰণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰী এই প্ৰতিযোগিতাই মানুহক সাপ্তাহিক আৰু মাহেকীয়া বঁটাৰ বাবে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ লগতে অৰ্থনৈতিক পৰিঘটনাৰ পূৰ্বানুমান কৰি ভৱিষ্যতৰ ঘটনাৱলী নিৰীক্ষণ কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।

ফাইনান্সিয়েল টাইমছে ব্যৱসায় সম্পৰ্কীয় খেল এটাও চলাইছিল যাৰ নাম আছিল &quot;ইন দ্য পিংক&quot; (যাৰ অৰ্থ হৈছে 'ভাল স্বাস্থ্যত থকা', ইয়াৰ লগতে এই নামটো বাতৰি কাকতখনৰ গুলপীয়া ৰং আৰু লোকচান হোৱা বুজোৱা 'ইন দ্য ৰেড' বাক্যাংশটোলৈও এটা ইংগিত)। ইয়াত প্ৰতিগৰাকী খেলুৱৈক এজন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়াৰ কাল্পনিক চৰিত্ৰত বহুওৱা হৈছিল আৰু খেলখন শেষ হোৱাৰ সময়ত সৰ্বাধিক লাভ অৰ্জন কৰাটোৱেই আছিল মূল লক্ষ্য। খেলখনৰ বিজয়ীয়ে (যিগৰাকী খেলুৱৈয়ে সৰ্বাধিক লাভ কৰে) ১০,০০০ পাউণ্ডৰ প্ৰকৃত ধনৰ বঁটা লাভ কৰাৰ নিয়ম আছিল। খেলখন ২০০৬ চনৰ ১ মে’ৰ পৰা ২৮ জুনলৈকে চলিছিল।

২০১৯ চনত ফাইনান্সিয়েল টাইমছে ইউৰোপীয় ষ্টাৰ্টআপসমূহৰ বিষয়ে খবৰ যোগান ধৰা ডিজিটেল-অন্‌লি নিউজ ছাইট আৰু নিউজলেটাৰ 'চিফটেড'-ত বিনিয়োগ কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে। ফাইনান্সিয়েল টাইমছৰ প্ৰাৰম্ভিক ২৫% অংশীদাৰিত্ব পৰৱৰ্তী সময়ত আনৰ পৰা হোৱা বিনিয়োগৰ বাবে ১৪% লৈ হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ জৰিয়তে চিফটেডৰ সৈতে এক পৰিকল্পিত ৭ বছৰীয়া কৌশলগত সম্পৰ্কৰ সূচনা হয়।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Granger |first1=Jacob |title=Sifted launches a membership model inspired by the startups it reports on {{!}} Media news |url=https://www.journalism.co.uk/news/tech-news-website-sifted-launches-a-membership-inspired-by-the-startups-it-reports-on/s2/a796488/ |website=[[Journalism.co.uk]] |access-date=4 August 2023 |date=15 February 2021 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231111454/https://www.journalism.co.uk/news/tech-news-website-sifted-launches-a-membership-inspired-by-the-startups-it-reports-on/s2/a796488/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kersley |first1=Andrew |title=FT-backed site for start-ups Sifted takes £4m for 25% stake two years after launch |url=https://pressgazette.co.uk/news/sifted-financial-times-raises-four-million/ |website=Press Gazette |access-date=4 August 2023 |date=22 November 2021 |archive-date=29 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329075730/https://pressgazette.co.uk/news/sifted-financial-times-raises-four-million/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


== সূচকাংকসমূহ ==

[[File:Indices Financial Times.jpg|thumb|225x225px|২০১৯ চনত '''ফাইনান্সিয়েল টাইমছ'''-ৰ কেইটামান ষ্টক বজাৰ সূচক/বজাৰ সূচকৰ নিৰ্বাচিত তালিকা]]

ফাইনান্সিয়েল টাইমছে কেইবাটাও বিত্তীয় বজাৰ সূচকাংক সংগ্ৰহ আৰু প্ৰকাশ কৰে, যিবোৰে ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত অংশসমূহৰ পৰিৱৰ্তনশীল মূল্য প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি আছিল প্ৰাক্তন 'ফাইনান্সিয়েল নিউজ ইনডেক্স', যাৰ আৰম্ভণি ১৯৩৫ চনৰ ১ জুলাইত 'ফাইনান্সিয়েল নিউজ'-ৰ দ্বাৰা হৈছিল। এফটিয়েও অনুৰূপ এটা সূচকাংক প্ৰকাশ কৰিছিল; ১৯৪৭ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ইয়াক ফাইনান্সিয়েল নিউজ ইনডেক্সৰ দ্বাৰা প্ৰতিস্থাপন কৰা হয়—যাক পিছলৈ 'ফাইনান্সিয়েল টাইমছ (এফটি) ইনডেক্স' নামকৰণ কৰা হয়। এই সূচকাংকটো ঔদ্যোগিক শ্বেয়াৰৰ সূচকাংক হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল আৰু প্ৰধানকৈ বিদেশী স্বাৰ্থ থকা কোম্পানীসমূহক ইয়াৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছিল, যেনে এংলো-ইৰানিয়ান অইল কোম্পানী (পিছলৈ বিপি), ব্ৰিটিছ-আমেৰিকান টোবাকো, লিভাৰ ব্ৰাদাৰ্ছ (পিছলৈ ইউনিলিভাৰ) আৰু শ্বেল। ইয়াৰ কেইবা দশকৰ পিছতহে তেল আৰু বিত্তীয় খণ্ডক ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।&lt;ref&gt; name=&quot;Littlewood&quot;&gt;''The Stock Market'', John Littlewood.&lt;/ref&gt;

১৯৬২ চনত এফটিএছই সূচকাংক শৃংখলাৰ প্ৰথমটো সূচকাংক 'এফটিএছই অল-শ্বেয়াৰ ইনডেক্স' সৃষ্টি কৰা হৈছিল, য’ত বজাৰ মূলধনৰ ভিত্তিত ব্ৰিটেইনৰ সৰ্ববৃহৎ ৫৯৪ টা কোম্পানী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। 'F-T-S-E' আখৰ কেইটাই বুজাইছিল যে এফটিএছই আছিল ফিনান্সিয়েল টাইমছ (F-T) আৰু লণ্ডন ষ্টক এক্সচেঞ্জ (S-E)-ৰ এক যুটীয়া উদ্যোগ। ১৯৮৪ চনৰ ১৩ ফেব্ৰুৱাৰীত 'এফটিএছই ১০০' প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়, যিয়ে লণ্ডন ষ্টক এক্সচেঞ্জৰ মূল্যৰ প্ৰায় ৮০ শতাংশ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ১৯৯৫ চনত এফটিএছই গ্ৰুপক এটা স্বতন্ত্ৰ কোম্পানী হিচাপে গঢ়ি তোলা হয়। ১৯৯৯ চনত নিউয়ৰ্ক চহৰত ইয়াৰ প্ৰথমটো বিদেশী কাৰ্যালয় খোলা হয়; ইয়াৰ পিছত ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে পেৰিছ, ২০০১ চনত হংকং, ফ্ৰেংকফৰ্ট আৰু ছান ফ্ৰান্সিস্কো, ২০০২ চনত মেদ্ৰিদ আৰু ২০০৩ চনত টকিঅ’ত কাৰ্যালয় খোলা হয়।

অন্যান্য সুপৰিচিত এফটিএছই সূচকাংকসমূহৰ ভিতৰত আছে শ্বেয়াৰ বজাৰৰ বাবে এফটিএছই ৩৫০ ইনডেক্স, এফটিএছই স্মলকেপ ইনডেক্স, এফটিএছই এআইএম ইউকে ৫০ ইনডেক্স আৰু এফটিএছই এআইএম ১০০ ইনডেক্সৰ লগতে এফটিএছই এআইএম অল-শ্বেয়াৰ ইনডেক্স, আৰু চৰকাৰী বণ্ডৰ বাবে এফটিএছই ইউকে গিল্ট ইনডাইচেচ।

২০২১ চনত ফিনান্সিয়েল টাইমছে 'উইলশ্বায়াৰ এছ’চিয়েটছ'-ৰ সৈতে মিলি শীৰ্ষ পাঁচটা ক্ৰিপ্টোকাৰেন্সীৰ সংমিশ্ৰণ সামৰি তিনিটা মাল্টি-এছেট সূচকাংক প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

== ব্যক্তি বা কৰ্মচাৰীসকল ==

২০০৬ চনৰ জুলাই মাহত, 'এফটি'-য়ে বাতৰি কাকতখনক 'FT.com'-ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠভাৱে একত্ৰিত কৰাৰ বাবে এটা &quot;নিউ নিউজৰুম&quot; প্ৰকল্পৰ কথা ঘোষণা কৰে। একে সময়তে ই নিজৰ সম্পাদকীয় কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা ৫২৫ জনৰ পৰা ৪৭৫ জনলৈ হ্ৰাস কৰাৰ পৰিকল্পনাও ঘোষণা কৰিছিল। ২০০৬ চনৰ আগষ্ট মাহত ই ঘোষণা কৰে যে প্ৰয়োজনীয় সকলো কৰ্মচাৰী কৰ্তন স্বেচ্ছামূলক চাকৰি ত্যাগৰ জৰিয়তে সম্ভৱ হৈ উঠিছে।

'এফটি'-ৰ কেইবাগৰাকীও প্ৰাক্তন সাংবাদিকে পৰৱৰ্তী সময়ত সাংবাদিকতা, ৰাজনীতি আৰু ব্যৱসায় খণ্ডৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ তথা উচ্চ পৰ্যায়ৰ পদবীত অধিষ্ঠিত হৈছে। পূৰ্বতে এই কাকতখনৰ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ পৰিচালন সম্পাদক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা ৰবাৰ্ট থমছন পৰৱৰ্তী সময়ত 'দ্য টাইমছ'-ৰ সম্পাদক হৈছিল আৰু বৰ্তমান তেওঁ 'নিউজ কৰ্পোৰেচন'-ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া। 'এফটি'-ৰ প্ৰাক্তন নিউয়ৰ্কৰ সংবাদদাতা আৰু সংবাদ সম্পাদক উইল লিউইচে 'দ্য ডেইলি টেলিগ্ৰাফ' আৰু 'দ্য ৱাল ষ্ট্ৰীট জাৰ্নেল' সম্পাদনা কৰিছিল। ডমিনিক লছন 'সপ্তাহান্তৰ টেলিগ্ৰাফ'-ৰ সম্পাদক হৈছিল আৰু ২০০৫ চনত তেওঁক এই পদৰ পৰা অব্যাহতি দিয়া হয়। প্ৰাক্তন শিক্ষা বিষয়ৰ সংবাদদাতা এণ্ড্ৰিউ এডনিছ সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী টনী ব্লেয়াৰৰ শিক্ষা বিষয়ক উপদেষ্টা হৈছিল আৰু ২০০৫ চনৰ নিৰ্বাচনৰ পিছত তেওঁক শিক্ষামন্ত্ৰী হিচাপে নিযুক্তি দিয়াৰ লগতে 'হাউচ অৱ লৰ্ডছ'-ৰ এখন আসন প্ৰদান কৰা হৈছিল। এড বলছ ৰাজকোষৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা হৈছিল আৰু বিত্তমন্ত্ৰী গৰ্ডন ব্ৰাউনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ২০০৫ চনত তেওঁ সংসদ সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় আৰু ২০০৭ চনৰ জুলাই মাহত শিশু, বিদ্যালয় আৰু পৰিয়াল বিষয়ক ৰাজ্যিক সচিব হিচাপে কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰে।

প্ৰাক্তন প্ৰতিৰক্ষা সংবাদদাতা আৰু &quot;লেক্স&quot; স্তম্ভলেখক বাৰ্নাৰ্ড গ্ৰে’ 'টিএছএল এডুকেচন'-ৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হোৱাৰ পূৰ্বে 'চিএমপি' নামৰ প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া আছিল। এই টিএছএল এডুকেচন হ’ল 'টাইমছ এডুকেচনেল চাপ্লিমেন্ট'-ৰ প্ৰকাশক। এসময়ত 'এফটি'-ৰ নাইট এডিটৰ হিচাপে কাম কৰা ডেভিদ জোনছ পিছলৈ আইটি শাখাৰ মুৰব্বী হৈছিল। ১৯৯০-ৰ দশকত বাতৰি কাকতখনৰ ছপা কাৰ্যত গৰম ধাতুৰ ব্যৱহাৰৰ পৰা ইলেক্ট্ৰনিক কম্প’জিচন আৰু তাৰ পিছত সম্পূৰ্ণ পৃষ্ঠাৰ পেজিনেচনলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ 'ট্ৰিনিটি মিৰৰ গ্ৰুপ'-ৰ প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী হৈছিল।

ছাৰ জিঅ’ফ্ৰী ওৱেন ১৯৮১ চনৰ পৰা ১৯৯০ চনলৈ 'ফাইনান্সিয়েল টাইমছ'-ৰ সম্পাদক আছিল। তেওঁ ১৯৯১ চনত লণ্ডন স্কুল অৱ ইক’নমিক্স-ৰ অধীনস্থ 'চেণ্টাৰ ফৰ ইক’নমিক পাৰফৰমেন্স'-ত বিজনেছ পলিচিৰ সঞ্চালক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু ১৯৯৭ চনত ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্টৰ ছিনিয়ৰ ফেলো হিচাপে নিযুক্ত হয়। তেওঁ এতিয়াও তাত নিজৰ কাম চলাই আছে। 'এফটি'-ত থকা কাৰ্যকালত তেওঁ দ্ৰুত প্ৰযুক্তিগত পৰিৱৰ্তন আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত সমস্যাসমূহৰ মোকাবিলা কৰিবলগীয়া হৈছিল, উদাহৰণস্বৰূপে 'ৰেপিটিটিভ ষ্ট্ৰেইন ইনজুৰী', যাৰ ফলত ১৯৮০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে 'এফটি'-ৰ কেইবা ডজন সাংবাদিক, প্ৰতিবেদক আৰু কৰ্মচাৰী আক্ৰান্ত হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lse.ac.uk/management/people/gowen.aspx |title=Directory of the Management Department at the London School of Economics |publisher=London School of Economics |date=30 June 2014 |access-date=15 July 2014 |archive-date=6 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106223036/http://www.lse.ac.uk/management/people/gowen.aspx }}&lt;/ref&gt;

== সম্পাদকসকল (Editors) ==
* ১৮৮৯: ডগলাছ মেকৰে’
* ১৮৯০: ডব্লিউ আৰ লছন
* ১৮৯২: চিডনী মাৰে’
* ১৮৯৬: এ ই মাৰে’
* ১৯০৯: চি এইচ পামহাৰ
* ১৯Mj৪: ডি এছ টি হান্টাৰ
* ১৯৩৭: আৰ্চিবল্ড চিছম
* ১৯৪০: এলবাৰ্ট জৰ্জ কোল
* ১৯৪৫: হাৰগ্ৰীভছ পাৰ্কিনছন
* ১৯৪৯: ছাৰ গৰ্ডন নিউটন
* ১৯৭৩: ফ্ৰেডী ফিছাৰ
* ১৯৮১: জিঅ’ফ্ৰী ওৱেন
* ১৯৯১: ৰিচাৰ্ড লেম্বাৰ্ট
* ২০০১: এণ্ড্ৰিউ গভাৰ্ছ
* ২০০৬: লিয়োনেল বাৰ্বাৰ
* ২০২০: ৰৌলা খালাফ

==লগতে চাওক==

{{Portal|Journalism|London}}
* [[Business journalism]]
* [[Financial Times Business Book of the Year Award]]
* [[Financial Times Person of the Year]]
* [[List of newspapers in the United Kingdom]]
* [[Periodical literature]]
* [[TNW (website)]]

==বাহ্যিক সংযোগ==

{{Commons category|Financial Times}}
* {{Official website|https://www.ft.com}}
** [http://www.ft.com/magazine FT Magazine official website]

{{Authority control}}

==তথ্য সংগ্ৰহ==
 {{Reflist}}

[[শ্ৰেণী:ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ]]
[[শ্ৰেণী:ইংলেণ্ডত ১৮৮৮ চনত প্ৰতিষ্ঠিত সংস্থা]]
[[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ প'ডকাষ্টিং কোম্পানী]]
[[শ্ৰেণী:ব্যৱসায়িক সংবাদপত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যত প্ৰকাশিত ব্যৱসায়িক সংবাদপত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:মধ্য-সোঁপন্থী সংবাদপত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:কেন্দ্ৰবাদী সংবাদপত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:ৰক্ষণশীল উদাৰতাবাদ]]
[[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যত প্ৰকাশিত দৈনিক সংবাদপত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:১৮৮৮ চনত প্ৰতিষ্ঠিত বিত্তীয় সেৱা কোম্পানী]]
[[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদপত্ৰ]]
[[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ উদাৰপন্থী গণমাধ্যম]]</text>
      <sha1>mlbymt0o3xd0nov4tsj4nk8vr09byda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>সদস্য:SUDARSHANA PRIYODORSHINI</title>
    <ns>2</ns>
    <id>140525</id>
    <revision>
      <id>648573</id>
      <parentid>648479</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9013" sha1="27loe5tn70237hf4rzyhivl6e5ptzow" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিবৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে অর্থব পৰিবর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ     ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যবহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ পৰিবর্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল পৰিবর্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিবর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>27loe5tn70237hf4rzyhivl6e5ptzow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648575</id>
      <parentid>648573</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9014" sha1="n7b3rnxt28zh5rizu4x9s2u1hd1ryp7" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিবৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে অর্থব পৰিবর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ     ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যবহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ পৰিবর্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল পৰিবর্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিবর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>n7b3rnxt28zh5rizu4x9s2u1hd1ryp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648577</id>
      <parentid>648575</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9014" sha1="qyxj7ly0x2aztolir77zzrktvi4z3fj" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিবৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে অর্থব পৰিবর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ     ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ পৰিবর্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল পৰিবর্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিবর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>qyxj7ly0x2aztolir77zzrktvi4z3fj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648578</id>
      <parentid>648577</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T15:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9017" sha1="4j4op1rx960rkmhkp74z3jdn3ykz10w" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিবৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে অর্থব পৰিবর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহৃত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ পৰিবর্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল পৰিবর্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহৃত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিৱর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>4j4op1rx960rkmhkp74z3jdn3ykz10w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648581</id>
      <parentid>648578</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9017" sha1="efom1o69ueqqc5yc701knodlq8ajrt8" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিবৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে অর্থৰ পৰিৱর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহৃত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ পৰিবর্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল পৰিবর্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহৃত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিৱর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>efom1o69ueqqc5yc701knodlq8ajrt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648582</id>
      <parentid>648581</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9019" sha1="khswa0j7ggiwfbpb8uyj42lrqcj3wkz" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিবৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে অর্থৰ পৰিৱর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহৃত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ  পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল  পৰিৱৰ্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহৃত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিৱর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>khswa0j7ggiwfbpb8uyj42lrqcj3wkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648591</id>
      <parentid>648582</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9019" sha1="kf36b3wdwu13mkx44r32oxjncdn4f45" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিবৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিৱৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰনৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিবৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে অর্থৰ পৰিৱর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহৃত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ  পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল  পৰিৱৰ্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহৃত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিৱর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>kf36b3wdwu13mkx44r32oxjncdn4f45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648595</id>
      <parentid>648591</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T16:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SUDARSHANA PRIYODORSHINI</username>
        <id>52519</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9019" sha1="06ohjzll85vhrhuoj0txk2xc9y3h61f" xml:space="preserve">'''অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ ধাৰা:''' 

ভাষা এটা শুদ্ধ ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিবলে হʼলে, বিশেষকৈ শব্দ এটা শুদ্ধ অৰ্থত প্ৰয়োগ কৰিবলৈ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিৱৰ্তনৰ ইতিহাস জনাটো অতি দৰকাৰী। প্ৰত্যেক ভাষাত ব্যৱহৃত শব্দৰ অৰ্থৰ লগত জন্মগত সম্পৰ্ক নাই। মানুহে কেতিয়াবা নজনাকৈয়ে আৰোপ শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিসৰ কেতিয়াবা বহল হয়, কেতিয়াবা সংকুচিত হয় আৰু কেতিয়াবা সম্পূৰ্ণ বেলেগ ধৰণে শব্দৰ অৰ্থ আৰোপ কৰে। শব্দৰ অৰ্থৰ এনেধৰণৰ কথাবোৰ বিশ্লেষণ কৰি চোৱাৰ সুবিধাৰ বাবে শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তনক তিনিটা ধাৰাত বিভক্ত কৰা হৈছে।এই তিনিটা ধাৰা হ'ল :   

                ''ক/ অৰ্থবিস্তাৰ''

''                খ/ অৰ্থসংকোচ''

''                গ/ অৰ্থ সংশ্লেষ''

'''ক) অর্থবিস্তাৰ''' - একালত সীমিত বা নির্দিষ্ট অৰ্থত , কম পৰিসৰত ব্যৱহাৰ হোৱা শব্দ এটা যেতিয়া সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে অর্থৰ পৰিৱর্তন হৈ বহল বা বিস্তাৰিত ৰূপত ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে, তেতিয়া তাক কোৱা হয় অর্থবিস্তাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে - 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৱে আহোম ৰজা দিনৰ ৰাজনৈতিক ঘটনাৱলী লিপিবদ্ধ কৰি ৰখা পুথিসমূহক বুজাইছিল, কিন্তু বর্তমান 'বুৰঞ্জী' শব্দটোৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰা হল, যেনে- সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী, অসম বুৰজী, অর্থনৈতিক বুৰঞ্জী আদি। আদিতে 'কাঁহী' শব্দই কাঁহৰ পৰা নির্মিত থাল' বুজাইছিল; আজি কালি  ই 'যিকোনো উপাদানেৰে নির্মিত থাল' বুজায়। 'পাত্ৰ'মানে ধাতুৰে বা মার্টিৰে নির্মিত আধাৰ' আজিকালি ই 'উপযুক্ত দৰা' বুজোৱা হ'ল। 'মুখ' শব্দৰে সাধাৰণতে জীৱৰ মুখৰ কথাহে বুজোৱা হৈছিল। কিন্তু এই মুখ শব্দৰ অর্থৰ পৰিসৰ বঢ়াই নদীৰ মুখ, কলহৰ মুখ আদিও বুজাবলৈ ধৰিলে, আনহাতে ঠাইৰ নামৰ ক্ষেত্ৰটো 'মুখ' শব্দটো ব্যৱহাৰ হবলৈ ধৰিলে। যেনে- দিখৌমুখ, দিচাং মুখ ইত্যাদি। 'হাল' শব্দই মূলতে হাল বাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পশুৰ যোৰক বুজাইছিল, আজিকালি ই মানুলৈ সম্প্রসাৰিত হৈছে: যেনে-'ডেকা-গাভৰুহাল'। প্ৰত্যেক ভাষাতে এনেধৰণৰ অর্থ-বিস্তাৰৰ অলেখ দৃষ্টান্ত আছে।

'''খ) অর্থসংকোচ''' :- ব্যাপক অর্থত ব্যৱহৃত শব্দ একোটা যেতিয়া সীমিত অর্থত ব্যৱহৃত হয়, তেতিয়া তাক অর্থ সংকোচ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে- 'মৃগ'শব্দই অতীতত সকলো পশুকে বুজাইছিল,পশু চিকাৰ কৰিবলৈ যোৱা &quot; মৃগয়া &quot; শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'মৃগ শব্দ সংকুচিত হৈ বর্তমান আধুনিক অসমীয়াত 'মৃগ' মানে 'হৰিণা' ইংৰাজী 'meat' শব্দ আহাৰ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, কিন্তু 'meat শব্দ সংকুচিত হৈ এবিধ বিশেষ আহাৰ 'মাংস&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ক বুজাবলৈ ধৰিলে। সংস্কৃতত 'প্রদীপ' মানে ' যিকোনো পোহৰ' অসমীয়াত ই হ'লগৈ 'মাটি বা পিতলৰ চাকি'। এনেধৰণে প্ৰতিটো ভাষাতে শব্দৰ অর্থ-সংকোচৰ বহুতো উদাহৰণ পোৱা যায়।

'''গ)অৰ্থ সংশ্লেষঃ'''- সময়ৰ  পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে কিছুমান শব্দৰ অর্থৰ পৰিধি বিস্তৃত অথবা সংকুচিত নহৈ আমূল  পৰিৱৰ্তিত হয়। ইয়াক কোৱা হয় অর্থসংশ্লেষ। সংস্কৃতত 'ধুৰন্ধৰ' মানে আছিল 'দক্ষ, পাকৈত' অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ বদমাচ, দুষ্ট, দগাবাজ'। আকৌ 'পাষণ্ড' শব্দৰ অর্থ আছিল 'ধর্মসম্প্রদায়ক, কিন্তু অসমীয়াত ইয়াৰ অর্থ হ'লগৈ ʼদুর্মতিসম্পন্ন  লোক।' 'দুখীয়া' শব্দৰ মূল অর্থ 'দুখী', অর্থাৎ যাৰ দুখ বেছি, এতিয়া 'দুখীয়া' মানে ধনহীন ব্যক্তি। ইংৰাজীত 'holiday' মানে আছিল 'পুণ্য তিথিৰ দিন' আজিকালি হ'লগৈ বন্ধ। হিন্দীত 'গৱাঁৰ' মানে গাঁৱলীয়া ; অসমীয়াত ইয়াৰ অৰ্থ আঁকোৰগোজ। সাম্প্রতিক কালৰ অসমীয়াতো 'অর্থসংশ্লেষʼৰ উদাহৰণ বিচাৰি পোৱা যায়। (-বিলাক) বিভক্তি আগতে সন্মানার্থত ব্যৱহৃত হৈছিল। আজিকালি ই হেয় অর্থহে কৰে। ʼঅধ্যাপক বিলাকে বহুত দৰমহা পায়ʼ বুলিলে ʼঅধ্যাপকʼসকল ক্ষুণ্ণ হ'ব।

      পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ভাষাতে সময়ে সময়ে শব্দৰ অৰ্থৰ  এনেধৰণে পৰিৱর্তন হৈ আহিছে। অৰ্থ পৰিৱৰ্তনৰ এনে কাহিনী সঁচাকৈয়ে বৰ আমোদজনক। কিয় এনে হ'ল ক'ব নোৱাৰিলেও, কেনেকৈ হ'ল সেই সম্পৰ্কে বাখ্যা কৰিব পাৰি। যুগৰ পৰিৱৰ্তন , অন্য ভাষাৰ প্ৰভাৱ, সামাজিক ৰীতি-নীতি , ৰুচি, নম্ৰতা প্ৰদৰ্শন , সংস্কাৰ , ভুল প্ৰয়োগৰ ফলত নতুন  অৰ্থ লাভ , উপমা, অলংকাৰৰ প্ৰয়োগ ইত্যাদি অলেখ কাৰণত শব্দাৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন হ'ব পাৰে।

'''''উৎসঃ'''''

•'''''দত্ত বৰুৱা, (ড°)ফণীন্দ্র নাৰায়ণ: আধুনিক ভাষা বিজ্ঞান পৰিচয়'''''

'''''•কোঁৱৰ, (ড°) অৰ্পণা : ভাষাবিজ্ঞান উপক্রমণিকা'''''

'''''•পাঠক, (ড°)  ৰমেশ :  ভাষা-বিজ্ঞানৰ ভূমিকা'''''</text>
      <sha1>06ohjzll85vhrhuoj0txk2xc9y3h61f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140537</id>
    <revision>
      <id>648623</id>
      <parentid>648511</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>29706</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>648623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12843" sha1="jbhf8mw17uf5fm3osbnla4glau4s2ae" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অ
| image            = Ngugi wa Thiong'o - Festivaletteratura 2012.JPG
| alt              = সাহিত্য সন্মিলনত ভাষণ দি থকা ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অৰ মূৰৰ ছবি। তেওঁ তেতিয়া এগৰাকী বৃদ্ধ কৃষ্ণাংগ ব্যক্তি আছিল, যাৰ চুলি ক'লা আৰু কোঁচা আছিল আৰু থুঁতৰিত চুটি দাড়ি আছিল। তেওঁ পাতল হালধীয়া ৰঙৰ চোলা পিন্ধি আছিল।
| caption          = ২০১২ চনত ঙ্গ'গে
| birth_name       = জেইম্ছ ঙ্গ'গে
| birth_date       = {{birth date|df=y|1938|1|5}}
| birth_place      = [[কামিৰিথু]], [[কেনিয়া উপনিৱেশ]]
| death_date       = {{death date and age|df=y|2025|5|28|1938|1|5}}
| death_place      = [[বুফৰ্ড, জৰ্জিয়া]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
| occupation       = {{hlist|লেখক|শিক্ষাবিদ}}
| language         = {{hlist
  | ইংৰাজী
  | [[গেকু'য়' ভাষা|গেক'য়']]
  }}
| education        = {{ubl
  | [[মাকেৰেবে বিশ্ববিদ্যালয়]] ([[স্নাতক কলা|বি.এ.]])
  | [[লিড্ছ বিশ্ববিদ্যালয়]]
  }}
| spouse           = ঞ্জেৰী
| children         = ৯ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত [[ম'কমা ৱা ঙ্গ'গে|ম'কমা]] আৰু [[ৱাঞ্জিক' ৱা ঙ্গুগি|ৱাঞ্জিক']] অন্যতম
| notable_works    = {{ubl
  | ''[[নাকান্দিবা, শিশু]]'' (১৯৬৪)
  | ''[[দ্য ৰিভাৰ বিটৱিন]]'' (১৯৬৫)
  | ''[[এ গ্ৰেইন অৱ হুইট]]'' (১৯৬৭)
  | ''[[পেটেল্ছ অৱ ব্লাড]]'' (১৯৭৭)
  | ''[[মাতিগাৰি মা ঞ্জিৰুংগি]]'' (১৯৮৬)
  | ''মুৰোগি ৱা কাগোগো'' (''[[উইজাৰ্ড অৱ দ্য ক্ৰ']]'', ২০০৬)
}}
}}

'''ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অ''' ({{langx|ki|Ngũgĩ wa Thiong'o}}, {{IPA|ki|ᵑɡoɣe wá ðiɔŋɔ|pron}};&lt;ref&gt;সংৰক্ষিত ৰূপত [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/FOXqc-8zCPE Ghostarchive]{{cbignore}} আৰু [https://web.archive.org/web/20191126112819/https://www.youtube.com/watch?v=FOXqc-8zCPE&amp;gl=US&amp;hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}-ত উপলব্ধ: {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FOXqc-8zCPE|title=Ngũgĩ wa Thiong'o: 'Europe and the West must also be decolonised'|website=YouTube|date=10 September 2019}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; জন্মনাম '''জেইম্ছ ঙ্গ'গে'''; ৫ জানুৱাৰী ১৯৩৮ – ২৮ মে' ২০২৫) এগৰাকী কেনীয় লেখক আৰু শিক্ষাবিদ আছিল। তেওঁক [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ এগৰাকী অগ্ৰণী ঔপন্যাসিক আৰু আধুনিক আফ্ৰিকান সাহিত্যৰ এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Britannica.com&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Ngugi wa Thiong'o |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Ngugi-wa-Thiongo|date=29 May 2025 |access-date=31 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cowell |first=Alan |date=2025-05-29 |title=Ngugi wa Thiong'o, Writer Who Condemned Colonists and Elites, Dies at 87 |url=https://www.nytimes.com/2025/05/28/books/ngugi-wa-thiongo-dead.html |access-date=2025-05-30 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Ngũgĩ wa Thiong'o - a giant of African literature - dies aged 87 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro |access-date=2025-05-30 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ঙ্গ'গেই প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰধানকৈ ইংৰাজী ভাষাত লিখিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ [[গেক'য়' ভাষা|গেক'য়']] ভাষাত লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু থলুৱা [[আফ্ৰিকান ভাষা]]সমূহত সাহিত্য ৰচনাৰ এগৰাকী বলিষ্ঠ সমৰ্থক হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Ngũgĩ wa Thiong'o – a giant of African literature – dies aged 87 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro |access-date=29 May 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্মৰ ভিতৰত ''[[দ্য ৰিভাৰ বিটৱিন]]''ৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ উপন্যাস, নাটক, চুটিগল্প, স্মৃতিকথা, শিশুসাহিত্য আৰু সাহিত্যিক সমালোচনাৰ পৰা সামাজিক সমালোচনালৈকে বিস্তৃত বিভিন্ন প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ গেক'য় ভাষাৰ আলোচনী ''মুতিইৰি''ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু সম্পাদক আছিল। তেওঁৰ ২০১৬ চনৰ চুটিগল্প &quot;দ্য আপৰাইট ৰিভ'লিউশ্যন: অৰ হোৱাই হিউমেনছ ৱাক আপৰাইট&quot; ১০০ৰো অধিক ভাষালৈ অনূদিত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Kilolo 2020&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315149660-21/single-translated-short-story-history-african-writing-moses-kilolo|title=The Routledge Handbook of Translation and Activism |chapter=The single most translated short story in the history of African writing: Ngũgĩ wa Thiong’o and the Jalada writers' collective|first=Moses|last=Kilolo|year=2020|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-14966-0|language=en|doi=10.4324/9781315149660-21|s2cid=219925787 |access-date=28 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jalada Translation&quot;&gt;{{cite web|url=https://jaladaafrica.org/2016/03/22/jalada-translation-issue-01-ngugi-wa-thiongo/|title=Jalada Translation Issue 01: Ngũgĩ wa Thiong'o|website=Jalada|date=22 March 2016}}&lt;/ref&gt;

১৯৭৭ চনত ঙ্গ'গেই কেনিয়াত এক নতুন ধৰণৰ নাট্যচৰ্চাৰ সূচনা কৰে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল নাট্যপ্ৰক্ৰিয়াক তেওঁৰ মতে &quot;সামগ্ৰিক বুৰ্জোৱা শিক্ষা ব্যৱস্থা&quot;ৰ প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত কৰা। ইয়াৰ বাবে তেওঁ নাট্যপ্ৰদৰ্শনত স্বতঃস্ফূৰ্ততা আৰু দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰিছিল।&lt;ref name=dec&gt;Ngũgĩ wa Thiong'o, ''Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature'', 1994, pp. 57–59.&lt;/ref&gt; তেওঁৰ এই প্ৰকল্পৰ লক্ষ্য আছিল নাট্যপ্ৰক্ৰিয়াৰ &quot;ৰহস্যমুক্তকৰণ&quot; কৰা আৰু &quot;বিচ্ছিন্নতাৰ এনে এক প্ৰক্ৰিয়া&quot; পৰিহাৰ কৰা, যিয়ে &quot;সক্ৰিয় তাৰকাৰ এক সমাৱেশ আৰু কৃতজ্ঞ প্ৰশংসকৰ এক অবিভাজিত জনসমষ্টি&quot;ৰ সৃষ্টি কৰে। ঙ্গ'গেইৰ মতে, এনে ব্যৱস্থাই &quot;সাধাৰণ মানুহ&quot;ৰ মাজত নিষ্ক্ৰিয়তাক উৎসাহিত কৰে।&lt;ref name=dec /&gt; তেওঁৰ যুগান্তকাৰী নাটক ''[[ঙ্গাহিকা ন্দেন্দা]]'' (১৯৭৭), যিখন তেওঁ [[ঙ্গ'গে ৱা মিৰিই]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছিল, বাণিজ্যিকভাৱে সফল হৈছিল। কিন্তু নাটকখন মঞ্চস্থ হোৱাৰ ছয় সপ্তাহৰ পাছতে তদানীন্তন স্বৈৰাচাৰী কেনিয়ান চৰকাৰে ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰি দিয়ে।&lt;ref name=dec /&gt;

ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ত ঙ্গ'গেইক এবছৰতকৈও অধিক সময় কাৰাবন্দী কৰি ৰখা হয়। [[এম্নেষ্টি ইণ্টাৰনেচনেল]]ৰ দ্বাৰা [[বিবেকৰ বন্দী]] হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি পায় আৰু কেনিয়া এৰি পলাই যায়। তেওঁ [[কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন]]ত তুলনামূলক সাহিত্য আৰু ইংৰাজী বিষয়ৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ [[নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ন'ৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যাপনা কৰিছিল। ঙ্গ'গেইক প্ৰায়ে [[সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা]]ৰ এগৰাকী সম্ভাৱ্য প্ৰাপক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AllAfrica 8-11-10&quot;&gt;{{cite web|first=Evan |last=Mwangi|url=https://allafrica.com/stories/201011090252.html |title=Despite the Criticism, Ngugi is 'Still Best Writer'|website=[[AllAfrica]]|date= 8 November 2010|access-date=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian 5-10-10&quot;&gt;{{cite news|last=Page|first=Benedicte|url=https://www.theguardian.com/books/2010/oct/05/kenyan-nobel-prize-literature |title=Kenyan author sweeps in as late favourite in Nobel prize for literature|newspaper=The Guardian|date=5 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian 6-10-10&quot;&gt;{{cite news|last=Provost|first=Claire|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2010/oct/06/ngugi-wa-thiong-nobel-development |title=Ngugi wa Thiong'o: a major storyteller with a resonant development message|newspaper=The Guardian|date=6 October 2010}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০০১ চনত ইটালীত [[ন'নিনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] আৰু ২০১৬ চনত [[পাৰ্ক কিয়ং-নি বঁটা]] লাভ কৰে। তেওঁৰ সন্তানসকলৰ ভিতৰত লেখক [[ম'কমা ৱা ঙ্গ'গে]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mukomawangugi.com/|title=About Muloma Wa Ngugi {{!}} Novelist, poet and literary scholar|website=mukomawangugi.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250114223727/http://www.mukomawangugi.com/|archivedate=2025-01-14|access-date=2026-10-30|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; আৰু [[ৱাঞ্জিক' ৱা ঙ্গ'গে]] অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jamaicaobserver.com/lifestyle/A-Family-Affair-at-Calabash--Lit-Fest-hosts-First-Family-of-Kenyan-Letters-_16685008%26template%3DMobileArticle|title=A Family Affair at Calabash: Lit Fest hosts First Family of Kenyan Letters|newspaper=[[Jamaica Observer]]|date=18 May 2014|access-date=4 April 2021|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417191828/https://www.jamaicaobserver.com/lifestyle/A-Family-Affair-at-Calabash--Lit-Fest-hosts-First-Family-of-Kenyan-Letters-_16685008%26template%3DMobileArticle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==টোকা==
{{Notelist}}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>jbhf8mw17uf5fm3osbnla4glau4s2ae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648673</id>
      <parentid>648623</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>মহাপণ্ডিত</username>
        <id>52577</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ বানান সংশোধন</comment>
      <origin>648673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12880" sha1="bd7fbzeosxhp17q68ouybnndrmygxvy" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ঙ্গ'গ়ে ৱা দ়িয়ঙ্অ
| image            = Ngugi wa Thiong'o - Festivaletteratura 2012.JPG
| alt              = সাহিত্য সন্মিলনত ভাষণ দি থকা ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অৰ মূৰৰ ছবি। তেওঁ তেতিয়া এগৰাকী বৃদ্ধ কৃষ্ণাংগ ব্যক্তি আছিল, যাৰ চুলি ক'লা আৰু কোঁচা আছিল আৰু থুঁতৰিত চুটি দাড়ি আছিল। তেওঁ পাতল হালধীয়া ৰঙৰ চোলা পিন্ধি আছিল।
| caption          = ২০১২ চনত ঙ্গ'গ়ে
| birth_name       = জেইম্‌ছ ঙ্গ'গ়ে
| birth_date       = {{birth date|df=y|1938|1|5}}
| birth_place      = [[কামিৰিথু]], [[কেনিয়া উপনিৱেশ]]
| death_date       = {{death date and age|df=y|2025|5|28|1938|1|5}}
| death_place      = [[বুফৰ্ড, জৰ্জিয়া]], আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ
| occupation       = {{hlist|লেখক|শিক্ষাবিদ}}
| language         = {{hlist
  | ইংৰাজী
  | [[গেকু'য়' ভাষা|গেক'য়']]
  }}
| education        = {{ubl
  | [[মাকেৰেবে বিশ্ববিদ্যালয়]] ([[স্নাতক কলা|বি.এ.]])
  | [[লিড্‌ছ বিশ্ববিদ্যালয়]]
  }}
| spouse           = ঞ্জেৰী
| children         = ৯ গৰাকী, যাৰ ভিতৰত [[ম'কমা ৱা ঙ্গ'গে|ম'কমা]] আৰু [[ৱাঞ্জিক' ৱা ঙ্গুগি|ৱাঞ্জিক']] অন্যতম
| notable_works    = {{ubl
  | ''[[নাকান্দিবা, শিশু]]'' (১৯৬৪)
  | ''[[দ্য ৰিভাৰ বিটৱিন]]'' (১৯৬৫)
  | ''[[এ গ্ৰেইন অৱ হুইট]]'' (১৯৬৭)
  | ''[[পেটেল্ছ অৱ ব্লাড]]'' (১৯৭৭)
  | ''[[মাতিগাৰি মা ঞ্জিৰুংগি]]'' (১৯৮৬)
  | ''মুৰোগি ৱা কাগোগো'' (''[[উইজাৰ্ড অৱ দ্য ক্ৰ']]'', ২০০৬)
}}
}}

'''ঙ্গ'গ়ে ৱা দ়িয়ঙ্অ''' ({{langx|ki|Ngũgĩ wa Thiong'o}}, {{IPA|ki|ᵑɡoɣe wá ðiɔŋɔ|pron}};&lt;ref&gt;সংৰক্ষিত ৰূপত [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/FOXqc-8zCPE Ghostarchive]{{cbignore}} আৰু [https://web.archive.org/web/20191126112819/https://www.youtube.com/watch?v=FOXqc-8zCPE&amp;gl=US&amp;hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}-ত উপলব্ধ: {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=FOXqc-8zCPE|title=Ngũgĩ wa Thiong'o: 'Europe and the West must also be decolonised'|website=YouTube|date=10 September 2019}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; জন্মনাম: '''জেইম্‌ছ ঙ্গ'গ়ে'''; ৫ জানুৱাৰী ১৯৩৮ – ২৮ মে' ২০২৫) এগৰাকী কেনীয় লেখক আৰু শিক্ষাবিদ আছিল। তেওঁক [[পূব আফ্ৰিকা]]ৰ এগৰাকী অগ্ৰণী ঔপন্যাসিক আৰু আধুনিক আফ্ৰিকান সাহিত্যৰ এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;Britannica.com&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Ngugi wa Thiong'o |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Ngugi-wa-Thiongo|date=29 May 2025 |access-date=31 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cowell |first=Alan |date=2025-05-29 |title=Ngugi wa Thiong'o, Writer Who Condemned Colonists and Elites, Dies at 87 |url=https://www.nytimes.com/2025/05/28/books/ngugi-wa-thiongo-dead.html |access-date=2025-05-30 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Ngũgĩ wa Thiong'o - a giant of African literature - dies aged 87 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro |access-date=2025-05-30 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ঙ্গ'গ়েই প্ৰথম অৱস্থাত প্ৰধানকৈ ইংৰাজী ভাষাত লিখিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ [[গেক'য়' ভাষা|গেক'য়']] ভাষাত লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু থলুৱা [[আফ্ৰিকান ভাষা]]সমূহত সাহিত্য ৰচনাৰ এগৰাকী বলিষ্ঠ সমৰ্থক হৈ পৰে।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 May 2025 |title=Ngũgĩ wa Thiong'o – a giant of African literature – dies aged 87 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro |access-date=29 May 2025 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্মৰ ভিতৰত ''[[দ্য ৰিভাৰ বিটৱিন]]''ৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ উপন্যাস, নাটক, চুটিগল্প, স্মৃতিকথা, শিশুসাহিত্য আৰু সাহিত্যিক সমালোচনাৰ পৰা সামাজিক সমালোচনালৈকে বিস্তৃত বিভিন্ন প্ৰবন্ধ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ গেক'য় ভাষাৰ আলোচনী ''মুতিইৰি''ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু সম্পাদক আছিল। তেওঁৰ ২০১৬ চনৰ চুটিগল্প &quot;দ্য আপৰাইট ৰিভ'লিউশ্যন: অৰ হোৱাই হিউমেনছ ৱাক আপৰাইট&quot; ১০০ৰো অধিক ভাষালৈ অনূদিত হৈছে।&lt;ref name=&quot;Kilolo 2020&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315149660-21/single-translated-short-story-history-african-writing-moses-kilolo|title=The Routledge Handbook of Translation and Activism |chapter=The single most translated short story in the history of African writing: Ngũgĩ wa Thiong’o and the Jalada writers' collective|first=Moses|last=Kilolo|year=2020|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-14966-0|language=en|doi=10.4324/9781315149660-21|s2cid=219925787 |access-date=28 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jalada Translation&quot;&gt;{{cite web|url=https://jaladaafrica.org/2016/03/22/jalada-translation-issue-01-ngugi-wa-thiongo/|title=Jalada Translation Issue 01: Ngũgĩ wa Thiong'o|website=Jalada|date=22 March 2016}}&lt;/ref&gt;

১৯৭৭ চনত ঙ্গ'গ়েই কেনিয়াত এক নতুন ধৰণৰ নাট্যচৰ্চাৰ সূচনা কৰে। তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল নাট্যপ্ৰক্ৰিয়াক তেওঁৰ মতে &quot;সামগ্ৰিক বুৰ্জোৱা শিক্ষা ব্যৱস্থা&quot;ৰ প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত কৰা। ইয়াৰ বাবে তেওঁ নাট্যপ্ৰদৰ্শনত স্বতঃস্ফূৰ্ততা আৰু দৰ্শকৰ অংশগ্ৰহণক উৎসাহিত কৰিছিল।&lt;ref name=dec&gt;Ngũgĩ wa Thiong'o, ''Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature'', 1994, pp. 57–59.&lt;/ref&gt; তেওঁৰ এই প্ৰকল্পৰ লক্ষ্য আছিল নাট্যপ্ৰক্ৰিয়াৰ &quot;ৰহস্যমুক্তকৰণ&quot; কৰা আৰু &quot;বিচ্ছিন্নতাৰ এনে এক প্ৰক্ৰিয়া&quot; পৰিহাৰ কৰা, যিয়ে &quot;সক্ৰিয় তাৰকাৰ এক সমাৱেশ আৰু কৃতজ্ঞ প্ৰশংসকৰ এক অবিভাজিত জনসমষ্টি&quot;ৰ সৃষ্টি কৰে। ঙ্গ'গেইৰ মতে, এনে ব্যৱস্থাই &quot;সাধাৰণ মানুহ&quot;ৰ মাজত নিষ্ক্ৰিয়তাক উৎসাহিত কৰে।&lt;ref name=dec /&gt; তেওঁৰ যুগান্তকাৰী নাটক ''[[ঙ্গাহিকা ন্দেন্দা]]'' (১৯৭৭), যিখন তেওঁ [[ঙ্গ'গে ৱা মিৰিই]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে ৰচনা কৰিছিল, বাণিজ্যিকভাৱে সফল হৈছিল। কিন্তু নাটকখন মঞ্চস্থ হোৱাৰ ছয় সপ্তাহৰ পাছতে তদানীন্তন স্বৈৰাচাৰী কেনিয়ান চৰকাৰে ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন বন্ধ কৰি দিয়ে।&lt;ref name=dec /&gt;

ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ত ঙ্গ'গ়েক এবছৰতকৈও অধিক সময় কাৰাবন্দী কৰি ৰখা হয়। [[এম্নেষ্টি ইণ্টাৰনেচনেল]]ৰ দ্বাৰা [[বিবেকৰ বন্দী]] হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰাৰ পাছত তেওঁ কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি পায় আৰু কেনিয়া এৰি পলাই যায়। তেওঁ [[কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, আৰভাইন]]ত তুলনামূলক সাহিত্য আৰু ইংৰাজী বিষয়ৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁ [[নাইৰোবি বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ন'ৰ্থৱেষ্টাৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়]], [[ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[নিউয়ৰ্ক বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যাপনা কৰিছিল। ঙ্গ'গ়েক প্ৰায়ে [[সাহিত্যৰ ন'বেল বঁটা]]ৰ এগৰাকী সম্ভাৱ্য প্ৰাপক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;AllAfrica 8-11-10&quot;&gt;{{cite web|first=Evan |last=Mwangi|url=https://allafrica.com/stories/201011090252.html |title=Despite the Criticism, Ngugi is 'Still Best Writer'|website=[[AllAfrica]]|date= 8 November 2010|access-date=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian 5-10-10&quot;&gt;{{cite news|last=Page|first=Benedicte|url=https://www.theguardian.com/books/2010/oct/05/kenyan-nobel-prize-literature |title=Kenyan author sweeps in as late favourite in Nobel prize for literature|newspaper=The Guardian|date=5 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian 6-10-10&quot;&gt;{{cite news|last=Provost|first=Claire|url=https://www.theguardian.com/global-development/poverty-matters/2010/oct/06/ngugi-wa-thiong-nobel-development |title=Ngugi wa Thiong'o: a major storyteller with a resonant development message|newspaper=The Guardian|date=6 October 2010}}&lt;/ref&gt; তেওঁ ২০০১ চনত ইটালীত [[ন'নিনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা]] আৰু ২০১৬ চনত [[পাৰ্ক কিয়ং-নি বঁটা]] লাভ কৰে। তেওঁৰ সন্তানসকলৰ ভিতৰত লেখক [[ম'কমা ৱা ঙ্গ'গে]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mukomawangugi.com/|title=About Muloma Wa Ngugi {{!}} Novelist, poet and literary scholar|website=mukomawangugi.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250114223727/http://www.mukomawangugi.com/|archivedate=2025-01-14|access-date=2026-10-30|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; আৰু [[ৱাঞ্জিক' ৱা ঙ্গ'গে]] অন্যতম।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.jamaicaobserver.com/lifestyle/A-Family-Affair-at-Calabash--Lit-Fest-hosts-First-Family-of-Kenyan-Letters-_16685008%26template%3DMobileArticle|title=A Family Affair at Calabash: Lit Fest hosts First Family of Kenyan Letters|newspaper=[[Jamaica Observer]]|date=18 May 2014|access-date=4 April 2021|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417191828/https://www.jamaicaobserver.com/lifestyle/A-Family-Affair-at-Calabash--Lit-Fest-hosts-First-Family-of-Kenyan-Letters-_16685008%26template%3DMobileArticle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==টোকা==
{{Notelist}}

==তথ্যসূত্ৰ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>bd7fbzeosxhp17q68ouybnndrmygxvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চান্দমাৰী খেলপথাৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140539</id>
    <revision>
      <id>648566</id>
      <parentid>648530</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7331" sha1="0xwmgojl5916bhm98bfbwsgvr97kd0t" xml:space="preserve">{{wikify}}
[[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ [[অসমৰ]] গুৱাহাটী মহানগৰৰ চান্দমাৰীত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। এই খেলপথাৰখন ১৯৪৮ চনত স্থাপিত ঐতিসাহিক [[অসম]] অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ চৌহদৰ অন্তৰ্গত। যাক আনুষ্ঠানিক ভাৱে অসম অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান খেলপথাৰ বা [[AEI]] playground বুলিও জনা যায়। ইয়াত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা,সামাজিক মিলন,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিহুৰ দৰে উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায়ে বিভিন্নধৰণৰ দেশপ্ৰেমমূলক আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়,যেনে -[[ভাৰত]][[মাতা]] [[পূজন]], [[অসম]][[গ্ৰন্থমেলা]], সমবায় মেলা আৰু বিভিন্ন বাণিজ্য মেলা ([[tradefair]] )আদি।

চান্দমাৰী খেলপথাৰ খনৰ চাৰিওফালে ৰাষ্টা-ঘাট, দোকান- পোহৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান দেখিবলৈ পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো খেলপথাৰ খনে মুকলি পৰিৱেশৰ স্থান দখল কৰি আহিছে। খেলপথাৰ খনৰ মুকলি পৰিৱেশে মানুহক একেলগে সমবেত হোৱা, খেল ধেমালী কৰা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ বাবে সুযোগ প্ৰদান কৰে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখনক সাধাৰণতে [[চান্দমাৰী]][[বিহুতলী]] বুলিও কোৱা হয়। এই খেলপথাৰখনৰ সৈতে [[অসমৰ]] বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে।[[১৯৬১]] চনৰ পৰা চান্দমাৰীৰ [[অসম]][[অভিযান্ত্ৰিক]][[প্ৰতিষ্ঠানৰ]] খেলপথাৰত নিয়মীয়াকৈ বহাগ বিহু উদ্ যাপন কৰি আহিছে । পূৱ গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনে ইয়াত বিহুৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।[[বহাগ]] বিহুৰ সময়ত এই খেলপথাৰ খনত এক উৎসৱমুখৰ 
পৰিবেশ সৃষ্টি হোৱা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বহাগ মাহ অসমীয়া জাতিৰ বাবে আনন্দ, নতুনত্ব আৰু প্ৰকৃতিৰ নৱজাগৰণৰ সময় এই সময়ত বিহুগীত, বিহুনৃত্য, ঢোল পেঁপাৰ মাত আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে পৰিবেশটো জীপাল কৰি তোলা দেখা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মই অসমৰ পৰপৰাগত কৃষ্টি সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই খেলপথাৰ খনত আয়োজন কৰা বিহু অনুষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। বিহুৱতী আৰু বিহুৱাসকলৰ নৃত্যগীত, পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতা আৰু আমন্ত্ৰিত শিল্পীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনে দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে। খেলপথাৰখন সাংস্কৃতিক আনন্দৰ লগতে শিক্ষা, ইতিহাস আৰু জন সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

খেলপথাৰখন ক্ৰীড়া কাৰ্যৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন সময়ত ফুটবলকে ধৰি বিভিন্ন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হোৱা দেখা পোৱা যায়। শিক্ষাৰ্থী সকলক পঢ়া শুনাৰ লগতে খেলা ধূলাৰো প্ৰায়োজন। খেলা ধূলাই শিক্ষাৰ্থী সকলক সময়ানুবৰ্তিতা, নিয়মানুবৰ্তিতা, নেতৃত্ব আৰু সহযোগিতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। দলীয় খেলৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলি জুলি কাম কৰিবলৈ শিকে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখন কেৱল ক্ৰীড়াৰ স্থান নহয় ই স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। উৎসৱ পাৰ্বন, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ৰাজহুৱা সমাৱেশে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, ভাতৃত্ববোধ, ঐক্যৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি কৰে।

[[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ এখন কেৱল খেলপথাৰ নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত মূল্যৱান ৰাজহুৱা সম্পদ। বিশেষকৈ বহাগ বিহুৰ দৰে উৎসৱত স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰি নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভালপোৱা বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে ভৱিষৎ প্ৰজন্মৰ সুবিধাৰ বাবে এই খেলপথাৰ খন সংৰক্ষণ, উন্নয়ন, আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত।</text>
      <sha1>0xwmgojl5916bhm98bfbwsgvr97kd0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648655</id>
      <parentid>648566</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7352" sha1="m3a280vr3hoknun6gztc9gnjch0kpqv" xml:space="preserve">{{OriginalResearch}}
{{wikify}}
[[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ [[অসমৰ]] গুৱাহাটী মহানগৰৰ চান্দমাৰীত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। এই খেলপথাৰখন ১৯৪৮ চনত স্থাপিত ঐতিসাহিক [[অসম]] অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ চৌহদৰ অন্তৰ্গত। যাক আনুষ্ঠানিক ভাৱে অসম অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান খেলপথাৰ বা [[AEI]] playground বুলিও জনা যায়। ইয়াত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা,সামাজিক মিলন,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিহুৰ দৰে উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায়ে বিভিন্নধৰণৰ দেশপ্ৰেমমূলক আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়,যেনে -[[ভাৰত]][[মাতা]] [[পূজন]], [[অসম]][[গ্ৰন্থমেলা]], সমবায় মেলা আৰু বিভিন্ন বাণিজ্য মেলা ([[tradefair]] )আদি।

চান্দমাৰী খেলপথাৰ খনৰ চাৰিওফালে ৰাষ্টা-ঘাট, দোকান- পোহৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান দেখিবলৈ পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো খেলপথাৰ খনে মুকলি পৰিৱেশৰ স্থান দখল কৰি আহিছে। খেলপথাৰ খনৰ মুকলি পৰিৱেশে মানুহক একেলগে সমবেত হোৱা, খেল ধেমালী কৰা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ বাবে সুযোগ প্ৰদান কৰে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখনক সাধাৰণতে [[চান্দমাৰী]][[বিহুতলী]] বুলিও কোৱা হয়। এই খেলপথাৰখনৰ সৈতে [[অসমৰ]] বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে।[[১৯৬১]] চনৰ পৰা চান্দমাৰীৰ [[অসম]][[অভিযান্ত্ৰিক]][[প্ৰতিষ্ঠানৰ]] খেলপথাৰত নিয়মীয়াকৈ বহাগ বিহু উদ্ যাপন কৰি আহিছে । পূৱ গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনে ইয়াত বিহুৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।[[বহাগ]] বিহুৰ সময়ত এই খেলপথাৰ খনত এক উৎসৱমুখৰ 
পৰিবেশ সৃষ্টি হোৱা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বহাগ মাহ অসমীয়া জাতিৰ বাবে আনন্দ, নতুনত্ব আৰু প্ৰকৃতিৰ নৱজাগৰণৰ সময় এই সময়ত বিহুগীত, বিহুনৃত্য, ঢোল পেঁপাৰ মাত আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে পৰিবেশটো জীপাল কৰি তোলা দেখা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মই অসমৰ পৰপৰাগত কৃষ্টি সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই খেলপথাৰ খনত আয়োজন কৰা বিহু অনুষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। বিহুৱতী আৰু বিহুৱাসকলৰ নৃত্যগীত, পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতা আৰু আমন্ত্ৰিত শিল্পীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনে দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে। খেলপথাৰখন সাংস্কৃতিক আনন্দৰ লগতে শিক্ষা, ইতিহাস আৰু জন সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

খেলপথাৰখন ক্ৰীড়া কাৰ্যৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন সময়ত ফুটবলকে ধৰি বিভিন্ন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হোৱা দেখা পোৱা যায়। শিক্ষাৰ্থী সকলক পঢ়া শুনাৰ লগতে খেলা ধূলাৰো প্ৰায়োজন। খেলা ধূলাই শিক্ষাৰ্থী সকলক সময়ানুবৰ্তিতা, নিয়মানুবৰ্তিতা, নেতৃত্ব আৰু সহযোগিতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। দলীয় খেলৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলি জুলি কাম কৰিবলৈ শিকে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখন কেৱল ক্ৰীড়াৰ স্থান নহয় ই স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। উৎসৱ পাৰ্বন, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ৰাজহুৱা সমাৱেশে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, ভাতৃত্ববোধ, ঐক্যৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি কৰে।

[[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ এখন কেৱল খেলপথাৰ নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত মূল্যৱান ৰাজহুৱা সম্পদ। বিশেষকৈ বহাগ বিহুৰ দৰে উৎসৱত স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰি নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভালপোৱা বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে ভৱিষৎ প্ৰজন্মৰ সুবিধাৰ বাবে এই খেলপথাৰ খন সংৰক্ষণ, উন্নয়ন, আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত।</text>
      <sha1>m3a280vr3hoknun6gztc9gnjch0kpqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>পাতিদৰং গাঁও</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140540</id>
    <revision>
      <id>648534</id>
      <timestamp>2026-10-30T12:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranjana Saikia</username>
        <id>52157</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাঁৱৰ জন্মৰ ইতিহাস : চমু আভাস  প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু ৰজাদিনীয়া বহু কীৰ্তিচিহ্নৰে সমৃদ্ধ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাৰ সৰাবাৰী মৌজাৰ অন্তৰ...</comment>
      <origin>648534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5583" sha1="1f631ea2xj17n5oc95cuizraxlgglle" xml:space="preserve">ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাঁৱৰ জন্মৰ ইতিহাস : চমু আভাস

প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু ৰজাদিনীয়া বহু কীৰ্তিচিহ্নৰে সমৃদ্ধ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাৰ সৰাবাৰী মৌজাৰ অন্তৰ্গত পাতিদৰং এখন পুৰণি আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত গাঁও। এই গাঁওখনৰ জন্মৰ লগত এক সুন্দৰ পৌৰাণিক কাহিনী আৰু শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ ইতিহাস জড়িত হৈ আছে।

জনশ্ৰুতি অনুসৰি, কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ বংশোদ্ভৱ চিলাৰায়ৰ পুত্ৰ ৰঘুৰায়ে পাতিদৰং গাঁওখন স্থাপন কৰিছিল। গাঁওখন স্থাপন কৰাৰ আগতে এই অঞ্চলটো নল-খাগৰি, ইকৰা-বিৰিণা আৰু বিভিন্ন গছ-গছনিৰে ভৰা এখন বিশাল জাৰণি আছিল।

এই ঠাইৰ পৰা কিছু দূৰত ব্ৰহ্মপুৰত ( বৰ্তমান বৰমপুৰ ) শ্ৰী নয়নাঞ্জন বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য নামৰ এজন সিদ্ধপুৰুষে আশ্ৰম পাতি বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কপিলী গাইজনী প্ৰায়ে হেৰাই গৈছিল। এবাৰ দুদিন ধৰি গাইজনী ঘৰলৈ নহাত বিদ্যানিধিয়ে গৰখীয়াক লগত লৈ গাই বিচাৰি ওলাল। বিচাৰি গৈ তেওঁলোকে এখন সৰু সৰোবৰৰ পাৰত গাইজনীক দেখা পালে। আচৰিত ধৰণে গাইজনীয়ে এটা বিৰিণা জোপাৰ ওপৰত নিজে নিজে গাখীৰ ঢালি আছিল।

এই আচৰিত দৃশ্য দেখি বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য বিস্মিত হৈ পৰিল আৰু সেই স্থানত প্ৰণাম কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। সেই নিশা সপোনত ভোলানাথ শিৱই এজন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপত তেওঁক দেখা দি জনালে যে, গাইজনীয়ে যি ঠাইত গাখীৰ ঢালি যায়, সেই ঠাইত তেওঁ অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপত বিদ্যমান হৈ আছে। তাত নিত্য-নৈমিত্তিক পূজা-অৰ্চনা আৰু জাগৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ তেওঁ নিৰ্দেশ দিলে।

বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যই এই কথা কোচ ৰজাৰ শাসনকৰ্তা ৰজা ৰঘুৰায়ক জনালে। ৰজা ৰঘুৰায়েও সপোনৰ জৰিয়তে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ কথা জানিছিল। সেয়ে তেওঁ ৰাজ বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ সৈতে আহি ঠাইখন পৰিষ্কাৰ কৰি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখন স্থাপন কৰে।

ৰজাই এই পীঠস্থানত নিয়মিত পূজা-পাৰ্বণ চলি থকাৰ ব্যৱস্থা কৰে। বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যক তাত স্থাপন কৰি তেওঁৰ বাবে পুখুৰী খন্দাই দিয়ে। এই পুখুৰীটোৱেই বৰ্তমান বৰপুখুৰী নামেৰে জনাজাত। লগতে তেওঁক ‘ব্ৰাহ্মণ বৰুৱা’ উপাধিৰে সন্মান জনাই ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটিও প্ৰদান কৰে।

পিছত বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা বিভিন্ন গোত্ৰ আৰু জাতিৰ লোক আনি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখনত বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়। এইদৰে শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ কৃপাতে পাতিদৰং গাঁওখনৰ জন্ম আৰু বিকাশ ঘটে।

সেয়েহে পাতিদৰং কেৱল এখন গাঁও নহয়; ই দৰঙৰ প্ৰাচীন ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।</text>
      <sha1>1f631ea2xj17n5oc95cuizraxlgglle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648551</id>
      <parentid>648534</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাওঁৰ জন্মৰ ইতিহাস: চমু আভাস।]]ৰ পৰা [[পাতিদৰং গাঁও]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5583" sha1="1f631ea2xj17n5oc95cuizraxlgglle" xml:space="preserve">ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাঁৱৰ জন্মৰ ইতিহাস : চমু আভাস

প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু ৰজাদিনীয়া বহু কীৰ্তিচিহ্নৰে সমৃদ্ধ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাৰ সৰাবাৰী মৌজাৰ অন্তৰ্গত পাতিদৰং এখন পুৰণি আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত গাঁও। এই গাঁওখনৰ জন্মৰ লগত এক সুন্দৰ পৌৰাণিক কাহিনী আৰু শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ ইতিহাস জড়িত হৈ আছে।

জনশ্ৰুতি অনুসৰি, কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ বংশোদ্ভৱ চিলাৰায়ৰ পুত্ৰ ৰঘুৰায়ে পাতিদৰং গাঁওখন স্থাপন কৰিছিল। গাঁওখন স্থাপন কৰাৰ আগতে এই অঞ্চলটো নল-খাগৰি, ইকৰা-বিৰিণা আৰু বিভিন্ন গছ-গছনিৰে ভৰা এখন বিশাল জাৰণি আছিল।

এই ঠাইৰ পৰা কিছু দূৰত ব্ৰহ্মপুৰত ( বৰ্তমান বৰমপুৰ ) শ্ৰী নয়নাঞ্জন বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য নামৰ এজন সিদ্ধপুৰুষে আশ্ৰম পাতি বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কপিলী গাইজনী প্ৰায়ে হেৰাই গৈছিল। এবাৰ দুদিন ধৰি গাইজনী ঘৰলৈ নহাত বিদ্যানিধিয়ে গৰখীয়াক লগত লৈ গাই বিচাৰি ওলাল। বিচাৰি গৈ তেওঁলোকে এখন সৰু সৰোবৰৰ পাৰত গাইজনীক দেখা পালে। আচৰিত ধৰণে গাইজনীয়ে এটা বিৰিণা জোপাৰ ওপৰত নিজে নিজে গাখীৰ ঢালি আছিল।

এই আচৰিত দৃশ্য দেখি বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য বিস্মিত হৈ পৰিল আৰু সেই স্থানত প্ৰণাম কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। সেই নিশা সপোনত ভোলানাথ শিৱই এজন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপত তেওঁক দেখা দি জনালে যে, গাইজনীয়ে যি ঠাইত গাখীৰ ঢালি যায়, সেই ঠাইত তেওঁ অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপত বিদ্যমান হৈ আছে। তাত নিত্য-নৈমিত্তিক পূজা-অৰ্চনা আৰু জাগৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ তেওঁ নিৰ্দেশ দিলে।

বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যই এই কথা কোচ ৰজাৰ শাসনকৰ্তা ৰজা ৰঘুৰায়ক জনালে। ৰজা ৰঘুৰায়েও সপোনৰ জৰিয়তে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ কথা জানিছিল। সেয়ে তেওঁ ৰাজ বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ সৈতে আহি ঠাইখন পৰিষ্কাৰ কৰি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখন স্থাপন কৰে।

ৰজাই এই পীঠস্থানত নিয়মিত পূজা-পাৰ্বণ চলি থকাৰ ব্যৱস্থা কৰে। বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যক তাত স্থাপন কৰি তেওঁৰ বাবে পুখুৰী খন্দাই দিয়ে। এই পুখুৰীটোৱেই বৰ্তমান বৰপুখুৰী নামেৰে জনাজাত। লগতে তেওঁক ‘ব্ৰাহ্মণ বৰুৱা’ উপাধিৰে সন্মান জনাই ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটিও প্ৰদান কৰে।

পিছত বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা বিভিন্ন গোত্ৰ আৰু জাতিৰ লোক আনি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখনত বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়। এইদৰে শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ কৃপাতে পাতিদৰং গাঁওখনৰ জন্ম আৰু বিকাশ ঘটে।

সেয়েহে পাতিদৰং কেৱল এখন গাঁও নহয়; ই দৰঙৰ প্ৰাচীন ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।</text>
      <sha1>1f631ea2xj17n5oc95cuizraxlgglle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648553</id>
      <parentid>648551</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>648553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5587" sha1="eknpe1n6phxhp9gxj4hawyvi3a9ozxo" xml:space="preserve">ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাঁৱৰ জন্মৰ ইতিহাস : চমু আভাস

প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু ৰজাদিনীয়া বহু কীৰ্তিচিহ্নৰে সমৃদ্ধ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাৰ সৰাবাৰী মৌজাৰ অন্তৰ্গত পাতিদৰং এখন পুৰণি আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত গাঁও। এই গাঁওখনৰ জন্মৰ লগত এক সুন্দৰ পৌৰাণিক কাহিনী আৰু শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ ইতিহাস জড়িত হৈ আছে। 

জনশ্ৰুতি অনুসৰি, কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ বংশোদ্ভৱ চিলাৰায়ৰ পুত্ৰ ৰঘুৰায়ে পাতিদৰং গাঁওখন স্থাপন কৰিছিল। গাঁওখন স্থাপন কৰাৰ আগতে এই অঞ্চলটো নল-খাগৰি, ইকৰা-বিৰিণা আৰু বিভিন্ন গছ-গছনিৰে ভৰা এখন বিশাল জাৰণি আছিল। 

এই ঠাইৰপৰা কিছু দূৰত ব্ৰহ্মপুৰত ( বৰ্তমান বৰমপুৰ ) শ্ৰী নয়নাঞ্জন বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য নামৰ এজন সিদ্ধপুৰুষে আশ্ৰম পাতি বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কপিলী গাইজনী প্ৰায়ে হেৰাই গৈছিল। এবাৰ দুদিন ধৰি গাইজনী ঘৰলৈ নহাত বিদ্যানিধিয়ে গৰখীয়াক লগত লৈ গাই বিচাৰি ওলাল। বিচাৰি গৈ তেওঁলোকে এখন সৰু সৰোবৰৰ পাৰত গাইজনীক দেখা পালে। আচৰিত ধৰণে গাইজনীয়ে এটা বিৰিণাজোপাৰ ওপৰত নিজে নিজে গাখীৰ ঢালি আছিল। 

এই আচৰিত দৃশ্য দেখি বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য বিস্মিত হৈ পৰিল আৰু সেই স্থানত প্ৰণাম কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। সেই নিশা সপোনত ভোলানাথ শিৱই এজন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপত তেওঁক দেখা দি জনালে যে, গাইজনীয়ে যি ঠাইত গাখীৰ ঢালি যায়, সেই ঠাইত তেওঁ অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপত বিদ্যমান হৈ আছে। তাত নিত্য-নৈমিত্তিক পূজা-অৰ্চনা আৰু জাগৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ তেওঁ নিৰ্দেশ দিলে। 

বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যই এই কথা কোচ ৰজাৰ শাসনকৰ্তা ৰজা ৰঘুৰায়ক জনালে। ৰজা ৰঘুৰায়েও সপোনৰ জৰিয়তে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ কথা জানিছিল। সেয়ে তেওঁ ৰাজ বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ সৈতে আহি ঠাইখন পৰিষ্কাৰ কৰি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখন স্থাপন কৰে। 

ৰজাই এই পীঠস্থানত নিয়মিত পূজা-পাৰ্বণ চলি থকাৰ ব্যৱস্থা কৰে। বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যক তাত স্থাপন কৰি তেওঁৰ বাবে পুখুৰী খন্দাই দিয়ে। এই পুখুৰীটোৱেই বৰ্তমান বৰপুখুৰী নামেৰে জনাজাত। লগতে তেওঁক ‘ব্ৰাহ্মণ বৰুৱা’ উপাধিৰে সন্মান জনাই ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটিও প্ৰদান কৰে। 

পিছত বিভিন্ন ঠাইৰপৰা বিভিন্ন গোত্ৰ আৰু জাতিৰ লোক আনি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখনত বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়। এইদৰে শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ কৃপাতে পাতিদৰং গাঁওখনৰ জন্ম আৰু বিকাশ ঘটে। 

সেয়েহে পাতিদৰং কেৱল এখন গাঁও নহয়; ই দৰঙৰ প্ৰাচীন ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।</text>
      <sha1>eknpe1n6phxhp9gxj4hawyvi3a9ozxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648654</id>
      <parentid>648553</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5619" sha1="q2gi07bmr1e2olft8dx2cs1rk6wq7np" xml:space="preserve">{{OriginalResearch}}
{{Wikify}}
ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাঁৱৰ জন্মৰ ইতিহাস : চমু আভাস

প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু ৰজাদিনীয়া বহু কীৰ্তিচিহ্নৰে সমৃদ্ধ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাৰ সৰাবাৰী মৌজাৰ অন্তৰ্গত পাতিদৰং এখন পুৰণি আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত গাঁও। এই গাঁওখনৰ জন্মৰ লগত এক সুন্দৰ পৌৰাণিক কাহিনী আৰু শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ ইতিহাস জড়িত হৈ আছে। 

জনশ্ৰুতি অনুসৰি, কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ বংশোদ্ভৱ চিলাৰায়ৰ পুত্ৰ ৰঘুৰায়ে পাতিদৰং গাঁওখন স্থাপন কৰিছিল। গাঁওখন স্থাপন কৰাৰ আগতে এই অঞ্চলটো নল-খাগৰি, ইকৰা-বিৰিণা আৰু বিভিন্ন গছ-গছনিৰে ভৰা এখন বিশাল জাৰণি আছিল। 

এই ঠাইৰপৰা কিছু দূৰত ব্ৰহ্মপুৰত ( বৰ্তমান বৰমপুৰ ) শ্ৰী নয়নাঞ্জন বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য নামৰ এজন সিদ্ধপুৰুষে আশ্ৰম পাতি বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কপিলী গাইজনী প্ৰায়ে হেৰাই গৈছিল। এবাৰ দুদিন ধৰি গাইজনী ঘৰলৈ নহাত বিদ্যানিধিয়ে গৰখীয়াক লগত লৈ গাই বিচাৰি ওলাল। বিচাৰি গৈ তেওঁলোকে এখন সৰু সৰোবৰৰ পাৰত গাইজনীক দেখা পালে। আচৰিত ধৰণে গাইজনীয়ে এটা বিৰিণাজোপাৰ ওপৰত নিজে নিজে গাখীৰ ঢালি আছিল। 

এই আচৰিত দৃশ্য দেখি বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য বিস্মিত হৈ পৰিল আৰু সেই স্থানত প্ৰণাম কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। সেই নিশা সপোনত ভোলানাথ শিৱই এজন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপত তেওঁক দেখা দি জনালে যে, গাইজনীয়ে যি ঠাইত গাখীৰ ঢালি যায়, সেই ঠাইত তেওঁ অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপত বিদ্যমান হৈ আছে। তাত নিত্য-নৈমিত্তিক পূজা-অৰ্চনা আৰু জাগৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ তেওঁ নিৰ্দেশ দিলে। 

বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যই এই কথা কোচ ৰজাৰ শাসনকৰ্তা ৰজা ৰঘুৰায়ক জনালে। ৰজা ৰঘুৰায়েও সপোনৰ জৰিয়তে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ কথা জানিছিল। সেয়ে তেওঁ ৰাজ বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ সৈতে আহি ঠাইখন পৰিষ্কাৰ কৰি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখন স্থাপন কৰে। 

ৰজাই এই পীঠস্থানত নিয়মিত পূজা-পাৰ্বণ চলি থকাৰ ব্যৱস্থা কৰে। বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যক তাত স্থাপন কৰি তেওঁৰ বাবে পুখুৰী খন্দাই দিয়ে। এই পুখুৰীটোৱেই বৰ্তমান বৰপুখুৰী নামেৰে জনাজাত। লগতে তেওঁক ‘ব্ৰাহ্মণ বৰুৱা’ উপাধিৰে সন্মান জনাই ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটিও প্ৰদান কৰে। 

পিছত বিভিন্ন ঠাইৰপৰা বিভিন্ন গোত্ৰ আৰু জাতিৰ লোক আনি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখনত বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়। এইদৰে শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ কৃপাতে পাতিদৰং গাঁওখনৰ জন্ম আৰু বিকাশ ঘটে। 

সেয়েহে পাতিদৰং কেৱল এখন গাঁও নহয়; ই দৰঙৰ প্ৰাচীন ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।</text>
      <sha1>q2gi07bmr1e2olft8dx2cs1rk6wq7np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lichubagan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140542</id>
    <redirect title="লিচুবাগান, গুৱাহাটি" />
    <revision>
      <id>648544</id>
      <timestamp>2026-10-30T13:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>পৃষ্ঠা [[Lichubagan]]ৰ পৰা [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="ax7rrcdmft320kldbgjv9dks2r4wjzp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]]</text>
      <sha1>ax7rrcdmft320kldbgjv9dks2r4wjzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140543</id>
    <redirect title="চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ" />
    <revision>
      <id>648536</id>
      <timestamp>2026-10-30T12:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranjana Saikia</username>
        <id>52157</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: '''চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বর্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা''' ।   দক্ষিণ কাশৰূপ অঞ্চলৰ ছয়গাঁওত অৱস্থিত চম্পক নগৰৰ মঠপাৰাত থকা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট বর্তমান স...</comment>
      <origin>648536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8287" sha1="n4sngydhmynbqpq1l3vb69whft32s52" xml:space="preserve">'''চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বর্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা''' ।


দক্ষিণ কাশৰূপ অঞ্চলৰ ছয়গাঁওত অৱস্থিত চম্পক নগৰৰ মঠপাৰাত থকা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট বর্তমান সময়তো পোরা যায়। লগতে এই মেৰঘৰটিৰ নির্মাণৰ কথা আৰু চান্দ সদাগৰ কাহিনীৰ বর্ণনাৰ কথা সকলোৰে জ্ঞাত।

গুৱাহাটী মহানগৰৰ পৰা পশ্চিমে যাত্রা আৰম্ভ কৰিলে দক্ষিণ কামৰূপৰ ছয়গাওঁত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। সেই ছয়গাঁও অঞ্চলৰ চম্পক নগৰৰ মঠপাৰা ঠাইডোখৰ চান্দ সদাগৰৰ বাসস্থান। চান্দ সদাগৰ আছিল এজন ৰজা আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি ঘূৰি ফুৰা এজন বনিক। তেঁও নিজৰ কনিষ্ঠ পুত্রক মনসা দেৱীৰ অভিশাপৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ কেখাই মিস্ত্রীৰ দ্বাৰা মেৰঘৰ এটা প্রস্তুত কৰি উলিয়াইছিল। আকৌ কোনো কোনো লোকৰ মতে মেৰঘৰটো বিশ্বকৰ্মাৰ দ্বাৰা প্রস্তুত কৰি উলিওৱা বুলি কয়। এই মেৰঘৰটো হাজাৰ বছৰ পুৰনি বুলি জানিব পৰা যায়। এই মেৰঘৰটো দুদিনৰ বাবে বনোৱা হৈছিল কাৰন মনসাই চান্দ সদাগৰক অভিশাপ দিছিল যে মনসা দেৱীক যদি পূজা নকৰে তেন্তে তেওঁ সদাগৰৰ সকলো পুত্রক হত্যা কৰিব আৰু বংশবৃদ্ধি হোৱাত বাধা দিব। মনসা দেবীয়ে চান্দ সদাগৰৰ ছয়পুত্রক সাপে খুটিয়াই মাৰে আৰু তেখেতৰ আন এজন কনিষ্ঠ পুত্র লখিন্দৰক ফুলশয্যাৰ নিশা মাৰি পেলোৱাৰ ভাবুকি দিয়ে। ফলত এই মেৰঘৰতো নির্মাণ কৰে। মেষঘৰটো নির্মানৰ সময়ত এটা ছিদ্র ৰখা হয় সেই ছিদ্রটোৰে দেৱী মনসাই পঠোৱা  কাল নাগে প্রবেশ কৰি লখিন্দৰক হত্যা কৰে । শেষত বেউলাই কাকেৰী সাগৰত এখন ভোৰ নিৰ্মাণ কৰি লখিন্দাৰক লৈ সেই সাগৰেৰে গৈ গৈ ধুবুৰী, গোৱালপাৰা হৈ কৈলাশলৈ যাত্রা কৰিলে। কৈলাশত দেরী মনসাক প্রসন্ন কৰি জীৱন বচাই আনে।

মেৰঘৰটো যদি বর্তমান থাকিল হয় তেতিয়া হ'লে তাৰ সৌন্দর্য বা ঠাইডোখৰৰ সৌন্দর্য দুগুণ বৃদ্ধি হ'ল হয়। আমাৰ ঘৰবোৰও যেনেকৈ ফুল, মূর্তি আদিৰ দৰে বস্তুবোৰ সজাও থিক তেনেদৰে সেই সময়ত চান্দ সদাগৰেও নিজ বাসগৃহত গণেশৰ মূর্তি, বিশ্বকর্মাৰ মূৰ্ত্তি, সদাগৰৰ মূর্তি আদি সজাইছিল।

বর্তমান সময়ত মেৰঘৰটো ধ্বংসপ্রাপ্ত হৈ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট সমূহ যতে ত'তে সিঁচৰিত হৈ পৰি আছে। সেই অৱশিষ্টসমূহ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এটা নৱ নির্মিত গৃহৰ ভিতৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। এই মেৰঘৰটি বহুতে বহুধৰণে ধ্বংসৰ কাৰণ কোৱা শুনা যায়। বহুতে প্রাকৃতিক দুর্যোগ, ভূমিকম্প আদিৰ দ্বাৰা হোৱা বুলি ক'ব খোজে। ইয়াৰ উপৰিও মানুহৰ মুখেৰে প্রচলিত এক কথা আছে যে, আজিৰে পৰা বহু বছৰ আগতে এজন লোকে মেঘৰৰ তলত বহু ধন- সোণ পোৱাৰ লোভত বিস্ফোৰণ ঘটাই ভাঙি পেলায়। কিন্তু তাত কি বস্তু পালে তাৰ বিতং তথ্য পোৱা নাযায়। বহুতে ইয়াৰ তলৰ পৰা কলহ, কড়ি, ৰূপৰ বঁটা, ঠাল, শংখ, সোনৰ অলংকাৰ, ৰূপৰ হাৰ, আঙুঠি বাৰটা, পিতলৰ ফণি, ৰূপৰ টেমী আদি পোৱা বুলি কয়।

এতিয়াও বর্তমান সময়ত দূৰ-দূৰণিৰ পৰা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ চাবলৈ মানুহ আহে। কিন্তু মেৰঘৰৰ ভগ্নাৱশেষ সমূহ এতিয়াও সেই ঠাইত সিঁচৰিত হৈ পৰি আছে তাত শিলবোৰৰ বাহিৰে আন চাবলগীয়া বস্তু একো নাই। এসময়ত কাকৰী সাগৰ বুলি কোৱা সাগৰখন এতিয়া এটা পুখুৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ মেৰঘৰৰ কাষতে পৰিদৃশ্যমান হৈ আছে। সেই অঞ্চলৰ স্থানীয় ৰাইজে এতিয়াও মাটিৰ তলত বহুতো  সা- সামগ্রী পোত খাই থকা বুলি অনুমান কৰে যদিও উদ্ধাৰৰ অভাৱত সেইবোৰ উদ্ধাৰ কৰি সংৰক্ষিত কৰাত বঞ্চিত। পুৰাতত্ত্ব বিভাগে যিবোৰ শিল এতিয়া 
সংৰক্ষণ কৰিছে, সেইবোৰ ইয়াৰ উপৰিভাগত সিঁচৰিত হৈ থকা শিলহে বুলি জানিব পৰা যায়। বর্তমান সময়ত সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰা হৈছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আৰু উন্নত ব্যবস্থা গ্রহণ কৰিব বুলি স্থানীয় ৰাইজসমূহ আগ্রহী। লগতে এই প্রত্নতাত্ত্বিক সমল থকা স্থানখিনিৰ প্রচাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ সুবিধাকন কৰি দিলে বর্তমান সময়ত হোৱা পর্যটনৰ সংখ্যাতকৈ পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু অধিক পৰ্যটনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হ'ব। আৰু পর্যটন ক্ষেত্রৰ স্থল হিচাপে পৰিগণিত কৰিব পৰা যাব।</text>
      <sha1>n4sngydhmynbqpq1l3vb69whft32s52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648547</id>
      <parentid>648536</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>648547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8271" sha1="jh2d5w84z2fvwdssfil4ou1k7gpwl3j" xml:space="preserve">'''চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা'''। 


দক্ষিণ কাশৰূপ অঞ্চলৰ ছয়গাঁওত অৱস্থিত চম্পক নগৰৰ মঠপাৰাত থকা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট বৰ্তমান সময়তো পোৰা যায়। লগতে এই মেৰঘৰটিৰ নিৰ্মাণৰ কথা আৰু চান্দ সদাগৰ কাহিনীৰ বৰ্ণনাৰ কথা সকলোৰে জ্ঞাত। 

গুৱাহাটী মহানগৰৰপৰা পশ্চিমে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে দক্ষিণ কামৰূপৰ ছয়গাওঁত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। সেই ছয়গাঁও অঞ্চলৰ চম্পক নগৰৰ মঠপাৰা ঠাইডোখৰ চান্দ সদাগৰৰ বাসস্থান। চান্দ সদাগৰ আছিল এজন ৰজা আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি ঘূৰি ফুৰা এজন বনিক। তেওঁ নিজৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰক মনসা দেৱীৰ অভিশাপৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ কেখাই মিস্ত্ৰীৰদ্বাৰা মেৰঘৰ এটা প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছিল। আকৌ কোনো কোনো লোকৰ মতে মেৰঘৰটো বিশ্বকৰ্মাৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱা বুলি কয়। এই মেৰঘৰটো হাজাৰ বছৰ পুৰণি বুলি জানিব পৰা যায়। এই মেৰঘৰটো দুদিনৰ বাবে বনোৱা হৈছিল কাৰণ মনসাই চান্দ সদাগৰক অভিশাপ দিছিল যে মনসা দেৱীক যদি পূজা নকৰে তেন্তে তেওঁ সদাগৰৰ সকলো পুত্ৰক হত্যা কৰিব আৰু বংশবৃদ্ধি হোৱাত বাধা দিব। মনসা দেবীয়ে চান্দ সদাগৰৰ ছয়পুত্ৰক সাপে খুঁটিয়াই মাৰে আৰু তেখেতৰ আন এজন কনিষ্ঠ পুত্ৰ লখিন্দৰক ফুলশয্যাৰ নিশা মাৰি পেলোৱাৰ ভাবুকি দিয়ে। ফলত এই মেৰঘৰতো নিৰ্মাণ কৰে। মেষঘৰটো নিৰ্মাণৰ সময়ত এটা ছিদ্ৰ ৰখা হয় সেই ছিদ্ৰটোৰে দেৱী মনসাই পঠোৱা কাল নাগে প্ৰৱেশ কৰি লখিন্দৰক হত্যা কৰে। শেষত বেউলাই কাকেৰী সাগৰত এখন ভোৰ নিৰ্মাণ কৰি লখিন্দাৰক লৈ সেই সাগৰেৰে গৈ গৈ ধুবুৰী, গোৱালপাৰা হৈ কৈলাসলৈ যাত্ৰা কৰিলে। কৈলাসত দেৰি মনসাক প্ৰসন্ন কৰি জীৱন বচাই আনে। 

মেৰঘৰটো যদি বৰ্তমান থাকিল হয় তেতিয়া হ'লে তাৰ সৌন্দৰ্য বা ঠাইডোখৰৰ সৌন্দৰ্য দুগুণ বৃদ্ধি হ'ল হয়। আমাৰ ঘৰবোৰও যেনেকৈ ফুল, মূৰ্তি আদিৰ দৰে বস্তুবোৰ সজাও ঠিক তেনেদৰে সেই সময়ত চান্দ সদাগৰেও নিজ বাসগৃহত গণেশৰ মূৰ্তি, বিশ্বকৰ্মাৰ মূৰ্তি, সদাগৰৰ মূৰ্তি আদি সজাইছিল। 

বৰ্তমান সময়ত মেৰঘৰটো ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট সমূহ যতে ত'তে সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে। সেই অৱশিষ্টসমূহ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এটা নৱ নিৰ্মিত গৃহৰ ভিতৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। এই মেৰঘৰটি বহুতে বহুধৰণে ধ্বংসৰ কাৰণ কোৱা শুনা যায়। বহুতে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, ভূমিকম্প আদিৰদ্বাৰা হোৱা বুলি ক'ব খোজে। ইয়াৰ উপৰি মানুহৰ মুখেৰে প্ৰচলিত এক কথা আছে যে, আজিৰেপৰা বহু বছৰ আগতে এজন লোকে মেঘৰৰ তলত বহু ধন- সোণ পোৱাৰ লোভত বিস্ফোৰণ ঘটাই ভাঙি পেলায়। কিন্তু তাত কি বস্তু পালে তাৰ বিতং তথ্য পোৱা নাযায়। বহুতে ইয়াৰ তলৰপৰা কলহ, কড়ি, ৰূপৰ বঁটা, ঠাল, শংখ, সোনৰ অলংকাৰ, ৰূপৰ হাৰ, আঙঠি বাৰটা, পিতলৰ ফণি, ৰূপৰ টেমী আদি পোৱা বুলি কয়। 

এতিয়াও বৰ্তমান সময়ত দূৰ-দূৰণিৰপৰা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ চাবলৈ মানুহ আহে। কিন্তু মেৰঘৰৰ ভগ্নাৱশেষ সমূহ এতিয়াও সেই ঠাইত সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে তাত শিলবোৰৰ বাহিৰে আন চাবলগীয়া বস্তু একো নাই। এসময়ত কাকৰী সাগৰ বুলি কোৱা সাগৰখন এতিয়া এটা পুখুৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ মেৰঘৰৰ কাষতে পৰিদৃশ্যমান হৈ আছে। সেই অঞ্চলৰ স্থানীয় ৰাইজে এতিয়াও মাটিৰ তলত বহুতো সা- সামগ্ৰী পোত খাই থকা বুলি অনুমান কৰে যদিও উদ্ধাৰৰ অভাৱত সেইবোৰ উদ্ধাৰ কৰি সংৰক্ষিত কৰাত বঞ্চিত। পুৰাতত্ত্ব বিভাগে যিবোৰ শিল এতিয়া 
সংৰক্ষণ কৰিছে, সেইবোৰ ইয়াৰ উপৰিভাগত সিঁচৰতি হৈ থকা শিলহে বুলি জানিব পৰা যায়। বৰ্তমান সময়ত সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰা হৈছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আৰু উন্নত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব বুলি স্থানীয় ৰাইজসমূহ আগ্ৰহী। লগতে এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমল থকা স্থানখিনিৰ প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ সুবিধাকন কৰি দিলে বৰ্তমান সময়ত হোৱা পৰ্যটনৰ সংখ্যাতকৈ পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু অধিক পৰ্যটনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হ'ব। আৰু পৰ্যটন ক্ষেত্ৰৰ স্থল হিচাপে পৰিগণিত কৰিব পৰা যাব।</text>
      <sha1>jh2d5w84z2fvwdssfil4ou1k7gpwl3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648548</id>
      <parentid>648547</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।]]ৰ পৰা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8271" sha1="jh2d5w84z2fvwdssfil4ou1k7gpwl3j" xml:space="preserve">'''চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা'''। 


দক্ষিণ কাশৰূপ অঞ্চলৰ ছয়গাঁওত অৱস্থিত চম্পক নগৰৰ মঠপাৰাত থকা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট বৰ্তমান সময়তো পোৰা যায়। লগতে এই মেৰঘৰটিৰ নিৰ্মাণৰ কথা আৰু চান্দ সদাগৰ কাহিনীৰ বৰ্ণনাৰ কথা সকলোৰে জ্ঞাত। 

গুৱাহাটী মহানগৰৰপৰা পশ্চিমে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে দক্ষিণ কামৰূপৰ ছয়গাওঁত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। সেই ছয়গাঁও অঞ্চলৰ চম্পক নগৰৰ মঠপাৰা ঠাইডোখৰ চান্দ সদাগৰৰ বাসস্থান। চান্দ সদাগৰ আছিল এজন ৰজা আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি ঘূৰি ফুৰা এজন বনিক। তেওঁ নিজৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰক মনসা দেৱীৰ অভিশাপৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ কেখাই মিস্ত্ৰীৰদ্বাৰা মেৰঘৰ এটা প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছিল। আকৌ কোনো কোনো লোকৰ মতে মেৰঘৰটো বিশ্বকৰ্মাৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱা বুলি কয়। এই মেৰঘৰটো হাজাৰ বছৰ পুৰণি বুলি জানিব পৰা যায়। এই মেৰঘৰটো দুদিনৰ বাবে বনোৱা হৈছিল কাৰণ মনসাই চান্দ সদাগৰক অভিশাপ দিছিল যে মনসা দেৱীক যদি পূজা নকৰে তেন্তে তেওঁ সদাগৰৰ সকলো পুত্ৰক হত্যা কৰিব আৰু বংশবৃদ্ধি হোৱাত বাধা দিব। মনসা দেবীয়ে চান্দ সদাগৰৰ ছয়পুত্ৰক সাপে খুঁটিয়াই মাৰে আৰু তেখেতৰ আন এজন কনিষ্ঠ পুত্ৰ লখিন্দৰক ফুলশয্যাৰ নিশা মাৰি পেলোৱাৰ ভাবুকি দিয়ে। ফলত এই মেৰঘৰতো নিৰ্মাণ কৰে। মেষঘৰটো নিৰ্মাণৰ সময়ত এটা ছিদ্ৰ ৰখা হয় সেই ছিদ্ৰটোৰে দেৱী মনসাই পঠোৱা কাল নাগে প্ৰৱেশ কৰি লখিন্দৰক হত্যা কৰে। শেষত বেউলাই কাকেৰী সাগৰত এখন ভোৰ নিৰ্মাণ কৰি লখিন্দাৰক লৈ সেই সাগৰেৰে গৈ গৈ ধুবুৰী, গোৱালপাৰা হৈ কৈলাসলৈ যাত্ৰা কৰিলে। কৈলাসত দেৰি মনসাক প্ৰসন্ন কৰি জীৱন বচাই আনে। 

মেৰঘৰটো যদি বৰ্তমান থাকিল হয় তেতিয়া হ'লে তাৰ সৌন্দৰ্য বা ঠাইডোখৰৰ সৌন্দৰ্য দুগুণ বৃদ্ধি হ'ল হয়। আমাৰ ঘৰবোৰও যেনেকৈ ফুল, মূৰ্তি আদিৰ দৰে বস্তুবোৰ সজাও ঠিক তেনেদৰে সেই সময়ত চান্দ সদাগৰেও নিজ বাসগৃহত গণেশৰ মূৰ্তি, বিশ্বকৰ্মাৰ মূৰ্তি, সদাগৰৰ মূৰ্তি আদি সজাইছিল। 

বৰ্তমান সময়ত মেৰঘৰটো ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট সমূহ যতে ত'তে সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে। সেই অৱশিষ্টসমূহ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এটা নৱ নিৰ্মিত গৃহৰ ভিতৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। এই মেৰঘৰটি বহুতে বহুধৰণে ধ্বংসৰ কাৰণ কোৱা শুনা যায়। বহুতে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, ভূমিকম্প আদিৰদ্বাৰা হোৱা বুলি ক'ব খোজে। ইয়াৰ উপৰি মানুহৰ মুখেৰে প্ৰচলিত এক কথা আছে যে, আজিৰেপৰা বহু বছৰ আগতে এজন লোকে মেঘৰৰ তলত বহু ধন- সোণ পোৱাৰ লোভত বিস্ফোৰণ ঘটাই ভাঙি পেলায়। কিন্তু তাত কি বস্তু পালে তাৰ বিতং তথ্য পোৱা নাযায়। বহুতে ইয়াৰ তলৰপৰা কলহ, কড়ি, ৰূপৰ বঁটা, ঠাল, শংখ, সোনৰ অলংকাৰ, ৰূপৰ হাৰ, আঙঠি বাৰটা, পিতলৰ ফণি, ৰূপৰ টেমী আদি পোৱা বুলি কয়। 

এতিয়াও বৰ্তমান সময়ত দূৰ-দূৰণিৰপৰা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ চাবলৈ মানুহ আহে। কিন্তু মেৰঘৰৰ ভগ্নাৱশেষ সমূহ এতিয়াও সেই ঠাইত সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে তাত শিলবোৰৰ বাহিৰে আন চাবলগীয়া বস্তু একো নাই। এসময়ত কাকৰী সাগৰ বুলি কোৱা সাগৰখন এতিয়া এটা পুখুৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ মেৰঘৰৰ কাষতে পৰিদৃশ্যমান হৈ আছে। সেই অঞ্চলৰ স্থানীয় ৰাইজে এতিয়াও মাটিৰ তলত বহুতো সা- সামগ্ৰী পোত খাই থকা বুলি অনুমান কৰে যদিও উদ্ধাৰৰ অভাৱত সেইবোৰ উদ্ধাৰ কৰি সংৰক্ষিত কৰাত বঞ্চিত। পুৰাতত্ত্ব বিভাগে যিবোৰ শিল এতিয়া 
সংৰক্ষণ কৰিছে, সেইবোৰ ইয়াৰ উপৰিভাগত সিঁচৰতি হৈ থকা শিলহে বুলি জানিব পৰা যায়। বৰ্তমান সময়ত সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰা হৈছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আৰু উন্নত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব বুলি স্থানীয় ৰাইজসমূহ আগ্ৰহী। লগতে এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমল থকা স্থানখিনিৰ প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ সুবিধাকন কৰি দিলে বৰ্তমান সময়ত হোৱা পৰ্যটনৰ সংখ্যাতকৈ পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু অধিক পৰ্যটনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হ'ব। আৰু পৰ্যটন ক্ষেত্ৰৰ স্থল হিচাপে পৰিগণিত কৰিব পৰা যাব।</text>
      <sha1>jh2d5w84z2fvwdssfil4ou1k7gpwl3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648549</id>
      <timestamp>2026-10-30T13:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>পৃষ্ঠা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।]]ৰ পৰা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="tdj6o28gi6xq7pqoiryy8ciybe04rp7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]</text>
      <sha1>tdj6o28gi6xq7pqoiryy8ciybe04rp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648550</id>
      <parentid>648548</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T13:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8282" sha1="il305xf6ihmzrwnlfmfhlj8jmcw4ylc" xml:space="preserve">{{wikify}}
'''চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা'''। 


দক্ষিণ কাশৰূপ অঞ্চলৰ ছয়গাঁওত অৱস্থিত চম্পক নগৰৰ মঠপাৰাত থকা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট বৰ্তমান সময়তো পোৰা যায়। লগতে এই মেৰঘৰটিৰ নিৰ্মাণৰ কথা আৰু চান্দ সদাগৰ কাহিনীৰ বৰ্ণনাৰ কথা সকলোৰে জ্ঞাত। 

গুৱাহাটী মহানগৰৰপৰা পশ্চিমে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে দক্ষিণ কামৰূপৰ ছয়গাওঁত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। সেই ছয়গাঁও অঞ্চলৰ চম্পক নগৰৰ মঠপাৰা ঠাইডোখৰ চান্দ সদাগৰৰ বাসস্থান। চান্দ সদাগৰ আছিল এজন ৰজা আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি ঘূৰি ফুৰা এজন বনিক। তেওঁ নিজৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰক মনসা দেৱীৰ অভিশাপৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ কেখাই মিস্ত্ৰীৰদ্বাৰা মেৰঘৰ এটা প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছিল। আকৌ কোনো কোনো লোকৰ মতে মেৰঘৰটো বিশ্বকৰ্মাৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱা বুলি কয়। এই মেৰঘৰটো হাজাৰ বছৰ পুৰণি বুলি জানিব পৰা যায়। এই মেৰঘৰটো দুদিনৰ বাবে বনোৱা হৈছিল কাৰণ মনসাই চান্দ সদাগৰক অভিশাপ দিছিল যে মনসা দেৱীক যদি পূজা নকৰে তেন্তে তেওঁ সদাগৰৰ সকলো পুত্ৰক হত্যা কৰিব আৰু বংশবৃদ্ধি হোৱাত বাধা দিব। মনসা দেবীয়ে চান্দ সদাগৰৰ ছয়পুত্ৰক সাপে খুঁটিয়াই মাৰে আৰু তেখেতৰ আন এজন কনিষ্ঠ পুত্ৰ লখিন্দৰক ফুলশয্যাৰ নিশা মাৰি পেলোৱাৰ ভাবুকি দিয়ে। ফলত এই মেৰঘৰতো নিৰ্মাণ কৰে। মেষঘৰটো নিৰ্মাণৰ সময়ত এটা ছিদ্ৰ ৰখা হয় সেই ছিদ্ৰটোৰে দেৱী মনসাই পঠোৱা কাল নাগে প্ৰৱেশ কৰি লখিন্দৰক হত্যা কৰে। শেষত বেউলাই কাকেৰী সাগৰত এখন ভোৰ নিৰ্মাণ কৰি লখিন্দাৰক লৈ সেই সাগৰেৰে গৈ গৈ ধুবুৰী, গোৱালপাৰা হৈ কৈলাসলৈ যাত্ৰা কৰিলে। কৈলাসত দেৰি মনসাক প্ৰসন্ন কৰি জীৱন বচাই আনে। 

মেৰঘৰটো যদি বৰ্তমান থাকিল হয় তেতিয়া হ'লে তাৰ সৌন্দৰ্য বা ঠাইডোখৰৰ সৌন্দৰ্য দুগুণ বৃদ্ধি হ'ল হয়। আমাৰ ঘৰবোৰও যেনেকৈ ফুল, মূৰ্তি আদিৰ দৰে বস্তুবোৰ সজাও ঠিক তেনেদৰে সেই সময়ত চান্দ সদাগৰেও নিজ বাসগৃহত গণেশৰ মূৰ্তি, বিশ্বকৰ্মাৰ মূৰ্তি, সদাগৰৰ মূৰ্তি আদি সজাইছিল। 

বৰ্তমান সময়ত মেৰঘৰটো ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট সমূহ যতে ত'তে সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে। সেই অৱশিষ্টসমূহ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এটা নৱ নিৰ্মিত গৃহৰ ভিতৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। এই মেৰঘৰটি বহুতে বহুধৰণে ধ্বংসৰ কাৰণ কোৱা শুনা যায়। বহুতে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, ভূমিকম্প আদিৰদ্বাৰা হোৱা বুলি ক'ব খোজে। ইয়াৰ উপৰি মানুহৰ মুখেৰে প্ৰচলিত এক কথা আছে যে, আজিৰেপৰা বহু বছৰ আগতে এজন লোকে মেঘৰৰ তলত বহু ধন- সোণ পোৱাৰ লোভত বিস্ফোৰণ ঘটাই ভাঙি পেলায়। কিন্তু তাত কি বস্তু পালে তাৰ বিতং তথ্য পোৱা নাযায়। বহুতে ইয়াৰ তলৰপৰা কলহ, কড়ি, ৰূপৰ বঁটা, ঠাল, শংখ, সোনৰ অলংকাৰ, ৰূপৰ হাৰ, আঙঠি বাৰটা, পিতলৰ ফণি, ৰূপৰ টেমী আদি পোৱা বুলি কয়। 

এতিয়াও বৰ্তমান সময়ত দূৰ-দূৰণিৰপৰা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ চাবলৈ মানুহ আহে। কিন্তু মেৰঘৰৰ ভগ্নাৱশেষ সমূহ এতিয়াও সেই ঠাইত সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে তাত শিলবোৰৰ বাহিৰে আন চাবলগীয়া বস্তু একো নাই। এসময়ত কাকৰী সাগৰ বুলি কোৱা সাগৰখন এতিয়া এটা পুখুৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ মেৰঘৰৰ কাষতে পৰিদৃশ্যমান হৈ আছে। সেই অঞ্চলৰ স্থানীয় ৰাইজে এতিয়াও মাটিৰ তলত বহুতো সা- সামগ্ৰী পোত খাই থকা বুলি অনুমান কৰে যদিও উদ্ধাৰৰ অভাৱত সেইবোৰ উদ্ধাৰ কৰি সংৰক্ষিত কৰাত বঞ্চিত। পুৰাতত্ত্ব বিভাগে যিবোৰ শিল এতিয়া 
সংৰক্ষণ কৰিছে, সেইবোৰ ইয়াৰ উপৰিভাগত সিঁচৰতি হৈ থকা শিলহে বুলি জানিব পৰা যায়। বৰ্তমান সময়ত সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰা হৈছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আৰু উন্নত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব বুলি স্থানীয় ৰাইজসমূহ আগ্ৰহী। লগতে এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমল থকা স্থানখিনিৰ প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ সুবিধাকন কৰি দিলে বৰ্তমান সময়ত হোৱা পৰ্যটনৰ সংখ্যাতকৈ পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু অধিক পৰ্যটনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হ'ব। আৰু পৰ্যটন ক্ষেত্ৰৰ স্থল হিচাপে পৰিগণিত কৰিব পৰা যাব।</text>
      <sha1>il305xf6ihmzrwnlfmfhlj8jmcw4ylc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648653</id>
      <parentid>648550</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8303" sha1="llajyo4dv9k2ih41eqse6aw777m8bmo" xml:space="preserve">{{wikify}}
{{OriginalResearch}}
'''চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা'''। 


দক্ষিণ কাশৰূপ অঞ্চলৰ ছয়গাঁওত অৱস্থিত চম্পক নগৰৰ মঠপাৰাত থকা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট বৰ্তমান সময়তো পোৰা যায়। লগতে এই মেৰঘৰটিৰ নিৰ্মাণৰ কথা আৰু চান্দ সদাগৰ কাহিনীৰ বৰ্ণনাৰ কথা সকলোৰে জ্ঞাত। 

গুৱাহাটী মহানগৰৰপৰা পশ্চিমে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে দক্ষিণ কামৰূপৰ ছয়গাওঁত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰি। সেই ছয়গাঁও অঞ্চলৰ চম্পক নগৰৰ মঠপাৰা ঠাইডোখৰ চান্দ সদাগৰৰ বাসস্থান। চান্দ সদাগৰ আছিল এজন ৰজা আৰু বেহা-বেপাৰ কৰি ঘূৰি ফুৰা এজন বনিক। তেওঁ নিজৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰক মনসা দেৱীৰ অভিশাপৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ কেখাই মিস্ত্ৰীৰদ্বাৰা মেৰঘৰ এটা প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াইছিল। আকৌ কোনো কোনো লোকৰ মতে মেৰঘৰটো বিশ্বকৰ্মাৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰি উলিওৱা বুলি কয়। এই মেৰঘৰটো হাজাৰ বছৰ পুৰণি বুলি জানিব পৰা যায়। এই মেৰঘৰটো দুদিনৰ বাবে বনোৱা হৈছিল কাৰণ মনসাই চান্দ সদাগৰক অভিশাপ দিছিল যে মনসা দেৱীক যদি পূজা নকৰে তেন্তে তেওঁ সদাগৰৰ সকলো পুত্ৰক হত্যা কৰিব আৰু বংশবৃদ্ধি হোৱাত বাধা দিব। মনসা দেবীয়ে চান্দ সদাগৰৰ ছয়পুত্ৰক সাপে খুঁটিয়াই মাৰে আৰু তেখেতৰ আন এজন কনিষ্ঠ পুত্ৰ লখিন্দৰক ফুলশয্যাৰ নিশা মাৰি পেলোৱাৰ ভাবুকি দিয়ে। ফলত এই মেৰঘৰতো নিৰ্মাণ কৰে। মেষঘৰটো নিৰ্মাণৰ সময়ত এটা ছিদ্ৰ ৰখা হয় সেই ছিদ্ৰটোৰে দেৱী মনসাই পঠোৱা কাল নাগে প্ৰৱেশ কৰি লখিন্দৰক হত্যা কৰে। শেষত বেউলাই কাকেৰী সাগৰত এখন ভোৰ নিৰ্মাণ কৰি লখিন্দাৰক লৈ সেই সাগৰেৰে গৈ গৈ ধুবুৰী, গোৱালপাৰা হৈ কৈলাসলৈ যাত্ৰা কৰিলে। কৈলাসত দেৰি মনসাক প্ৰসন্ন কৰি জীৱন বচাই আনে। 

মেৰঘৰটো যদি বৰ্তমান থাকিল হয় তেতিয়া হ'লে তাৰ সৌন্দৰ্য বা ঠাইডোখৰৰ সৌন্দৰ্য দুগুণ বৃদ্ধি হ'ল হয়। আমাৰ ঘৰবোৰও যেনেকৈ ফুল, মূৰ্তি আদিৰ দৰে বস্তুবোৰ সজাও ঠিক তেনেদৰে সেই সময়ত চান্দ সদাগৰেও নিজ বাসগৃহত গণেশৰ মূৰ্তি, বিশ্বকৰ্মাৰ মূৰ্তি, সদাগৰৰ মূৰ্তি আদি সজাইছিল। 

বৰ্তমান সময়ত মেৰঘৰটো ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হৈ মেৰঘৰৰ অৱশিষ্ট সমূহ যতে ত'তে সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে। সেই অৱশিষ্টসমূহ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে এটা নৱ নিৰ্মিত গৃহৰ ভিতৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। এই মেৰঘৰটি বহুতে বহুধৰণে ধ্বংসৰ কাৰণ কোৱা শুনা যায়। বহুতে প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, ভূমিকম্প আদিৰদ্বাৰা হোৱা বুলি ক'ব খোজে। ইয়াৰ উপৰি মানুহৰ মুখেৰে প্ৰচলিত এক কথা আছে যে, আজিৰেপৰা বহু বছৰ আগতে এজন লোকে মেঘৰৰ তলত বহু ধন- সোণ পোৱাৰ লোভত বিস্ফোৰণ ঘটাই ভাঙি পেলায়। কিন্তু তাত কি বস্তু পালে তাৰ বিতং তথ্য পোৱা নাযায়। বহুতে ইয়াৰ তলৰপৰা কলহ, কড়ি, ৰূপৰ বঁটা, ঠাল, শংখ, সোনৰ অলংকাৰ, ৰূপৰ হাৰ, আঙঠি বাৰটা, পিতলৰ ফণি, ৰূপৰ টেমী আদি পোৱা বুলি কয়। 

এতিয়াও বৰ্তমান সময়ত দূৰ-দূৰণিৰপৰা চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ চাবলৈ মানুহ আহে। কিন্তু মেৰঘৰৰ ভগ্নাৱশেষ সমূহ এতিয়াও সেই ঠাইত সিঁচৰতি হৈ পৰি আছে তাত শিলবোৰৰ বাহিৰে আন চাবলগীয়া বস্তু একো নাই। এসময়ত কাকৰী সাগৰ বুলি কোৱা সাগৰখন এতিয়া এটা পুখুৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ মেৰঘৰৰ কাষতে পৰিদৃশ্যমান হৈ আছে। সেই অঞ্চলৰ স্থানীয় ৰাইজে এতিয়াও মাটিৰ তলত বহুতো সা- সামগ্ৰী পোত খাই থকা বুলি অনুমান কৰে যদিও উদ্ধাৰৰ অভাৱত সেইবোৰ উদ্ধাৰ কৰি সংৰক্ষিত কৰাত বঞ্চিত। পুৰাতত্ত্ব বিভাগে যিবোৰ শিল এতিয়া 
সংৰক্ষণ কৰিছে, সেইবোৰ ইয়াৰ উপৰিভাগত সিঁচৰতি হৈ থকা শিলহে বুলি জানিব পৰা যায়। বৰ্তমান সময়ত সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰা হৈছে যদিও পুৰাতত্ত্ব বিভাগে আৰু উন্নত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব বুলি স্থানীয় ৰাইজসমূহ আগ্ৰহী। লগতে এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমল থকা স্থানখিনিৰ প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ সুবিধাকন কৰি দিলে বৰ্তমান সময়ত হোৱা পৰ্যটনৰ সংখ্যাতকৈ পৰৱৰ্তী সময়ত আৰু অধিক পৰ্যটনৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হ'ব। আৰু পৰ্যটন ক্ষেত্ৰৰ স্থল হিচাপে পৰিগণিত কৰিব পৰা যাব।</text>
      <sha1>llajyo4dv9k2ih41eqse6aw777m8bmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648669</id>
      <parentid>648549</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।]]ৰ পৰা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]লৈ Nayan j Nathয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Descriptive title</comment>
      <origin>648549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="tdj6o28gi6xq7pqoiryy8ciybe04rp7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]</text>
      <sha1>tdj6o28gi6xq7pqoiryy8ciybe04rp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648671</id>
      <parentid>648669</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T05:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]ৰ পৰা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।]] Nayan j Nathলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল: Revert</comment>
      <origin>648549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="tdj6o28gi6xq7pqoiryy8ciybe04rp7" xml:space="preserve">#REDIRECT [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]</text>
      <sha1>tdj6o28gi6xq7pqoiryy8ciybe04rp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাওঁৰ জন্মৰ ইতিহাস: চমু আভাস।</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140544</id>
    <redirect title="পাতিদৰং গাঁও" />
    <revision>
      <id>648552</id>
      <timestamp>2026-10-30T13:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>পৃষ্ঠা [[ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাওঁৰ জন্মৰ ইতিহাস: চমু আভাস।]]ৰ পৰা [[পাতিদৰং গাঁও]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="6t1e1y5tiv1i49bdibe0kbj1q4hipp0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[পাতিদৰং গাঁও]]</text>
      <sha1>6t1e1y5tiv1i49bdibe0kbj1q4hipp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140545</id>
    <revision>
      <id>648556</id>
      <timestamp>2026-10-30T14:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>[[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল।</comment>
      <origin>648556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39508" sha1="17xcvbzy4lifzrwuo77flabcwg731ft" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = [[গুলাম নবী আজাদ]]
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = বলৱৎ
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ডবিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে [[প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি]] আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক প্ৰট'কলৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰতৰ আইন বলৱৎকাৰী সংস্থা|আৰক্ষী]]ৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত [[সামাজিক কলংক]] দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা|ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ৩০৯ নং ধাৰা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ডবিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা অনশন কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে। 

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]</text>
      <sha1>17xcvbzy4lifzrwuo77flabcwg731ft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648557</id>
      <parentid>648556</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39483" sha1="8faly33d1mywm8dmkcz9y8h1h06a0r7" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = গুলাম নবী আজাদ
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = in force
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে [[প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি]] আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক প্ৰট'কলৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত [[ভাৰতৰ আইন বলৱৎকাৰী সংস্থা|আৰক্ষী]]ৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত [[সামাজিক কলংক]] দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা|ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ৩০৯ নং ধাৰা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ডবিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা অনশন কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে। 

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]</text>
      <sha1>8faly33d1mywm8dmkcz9y8h1h06a0r7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648558</id>
      <parentid>648557</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য */</comment>
      <origin>648558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39403" sha1="31otzejvfmr8h5h09usqvhd194wl70e" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = গুলাম নবী আজাদ
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = in force
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক নীতিৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষীৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত সামাজিক ব‍্যাধি দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা|ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ৩০৯ নং ধাৰা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ডবিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা অনশন কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে। 

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]</text>
      <sha1>31otzejvfmr8h5h09usqvhd194wl70e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648559</id>
      <parentid>648558</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* আত্মহত্যাৰ চেষ্টা */</comment>
      <origin>648559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39328" sha1="t5z5wlzc26jdziz7lzgm4sgskvc30at" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = গুলাম নবী আজাদ
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = in force
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক নীতিৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষীৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত সামাজিক ব‍্যাধি দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা [[অনশন]] কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে। 

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]</text>
      <sha1>t5z5wlzc26jdziz7lzgm4sgskvc30at</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648560</id>
      <parentid>648559</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা */</comment>
      <origin>648560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39327" sha1="0jrp85nvv566bis7h4rt6dvk6p6jvto" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = গুলাম নবী আজাদ
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = in force
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক নীতিৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষীৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত সামাজিক ব‍্যাধি দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা [[অনশন]] কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে।

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]</text>
      <sha1>0jrp85nvv566bis7h4rt6dvk6p6jvto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648561</id>
      <parentid>648560</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:মানসিক স্বাস্থ্য]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>648561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39398" sha1="ceri2u6iqi1p9ydzie5h1gd6chojh2d" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = গুলাম নবী আজাদ
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = in force
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক নীতিৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষীৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত সামাজিক ব‍্যাধি দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা [[অনশন]] কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে।

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]

[[শ্ৰেণী:মানসিক স্বাস্থ্য]]</text>
      <sha1>ceri2u6iqi1p9ydzie5h1gd6chojh2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648562</id>
      <parentid>648561</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:23:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ভাৰতৰ আইন]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>648562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39447" sha1="11j7j3nlau5j01e3ttvf7t801v63158" xml:space="preserve">
{{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}}
{{Infobox legislation
| short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭
| legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]]
| long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। 
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন]
| territorial_extent = ভাৰত
| enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]]
| date_enacted = 
| date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭
| enacted_by2 = [[লোকসভা]]
| date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭
| date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭
| date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮
| bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩
| bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক]
| bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩
| introduced_by = গুলাম নবী আজাদ
| 1st_reading = 
| 2nd_reading = 
| 3rd_reading = 
| committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]
| date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩
| repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]]
| summary = 
| keywords = 
| status = in force
}}

'''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।&lt;ref name=Act/&gt; এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। 

আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। 

বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।&lt;ref name=&quot;:451&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য==

২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল—

# আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। 
# এই আইনখনে প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক নীতিৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। 
# মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। 
# বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষীৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 
# মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত সামাজিক ব‍্যাধি দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।&lt;ref name=Act&gt;{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা==

{{Main|আত্মহত্যা}}

২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। 

পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law &amp; Policy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}&lt;/ref&gt;

২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা [[অনশন]] কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য==

আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। 

আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। 

কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ==

আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। 

ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে—

* ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। 
* নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। 

ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। 

ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মনোনীত প্ৰতিনিধি==

আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। 

মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল—

* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। 
* ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। 
* চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। 
* ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। 
* চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। 
* ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ==

আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে—

* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। 
* সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। 
* অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। 
* সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। 
* তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। 
* চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। 
* যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। 
* আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। 
* অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চৰকাৰৰ দায়িত্ব==

আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল—

* মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। 
* চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। 

==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ==

আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। 

মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। 

==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ==

আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। 

মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল—

* অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। 
* মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। 
* মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। 
* মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। 
* চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। 
* প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। 

পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। 

আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। 

প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। 

বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। 

আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা==

আইনখনত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। 

নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে।

==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা==

আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। 

স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ==

অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। 

অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==তথ্যসূত্ৰ==

{{reflist}}

==বাহ্যিক সংযোগ==

* [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা]
* [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম]
* [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন]

[[শ্ৰেণী:মানসিক স্বাস্থ্য]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ আইন]]</text>
      <sha1>11j7j3nlau5j01e3ttvf7t801v63158</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>আহোম সেনা</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140546</id>
    <redirect title="আহোম সৈন্যবাহিনী" />
    <revision>
      <id>648567</id>
      <timestamp>2026-10-30T14:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KhiLanTzi</username>
        <id>23530</id>
      </contributor>
      <comment>[[আহোম সৈন্যবাহিনী]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল</comment>
      <origin>648567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="7dfwf61x49ipauj5pu1pchk91gurxah" xml:space="preserve">#REDIRECT [[আহোম সৈন্যবাহিনী]]</text>
      <sha1>7dfwf61x49ipauj5pu1pchk91gurxah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত উদ্ধৃতি</title>
    <ns>4</ns>
    <id>140547</id>
    <revision>
      <id>648568</id>
      <timestamp>2026-10-30T14:48:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Nana Patekar snapped at the press meet for movie on Baba Amte 09.jpg|thumb|নানা পাটেকাৰ]] {{Cquote|'''আমি সকলো ভাৰতীয়। সেইটোৱেই আমাৰ একমাত্ৰ ধৰ্ম হোৱা উচিত। আমি হিন্দু, মুছলিম কিংবা খৃষ্টান হিসেবে পৰিচিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন কী? জন...</comment>
      <origin>648568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630" sha1="hux27rx82m6jay5dw9zwtmn484depas" xml:space="preserve">[[File:Nana Patekar snapped at the press meet for movie on Baba Amte 09.jpg|thumb|নানা পাটেকাৰ]]
{{Cquote|'''আমি সকলো ভাৰতীয়। সেইটোৱেই আমাৰ একমাত্ৰ ধৰ্ম হোৱা উচিত। আমি হিন্দু, মুছলিম কিংবা খৃষ্টান হিসেবে পৰিচিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন কী? জন্মৰ সময়ত কি কাৰোবাৰ কোনো ধৰ্ম বা জাত থাকে?'''।|author=[[নানা পাটেকৰ]]}}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>hux27rx82m6jay5dw9zwtmn484depas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648569</id>
      <parentid>648568</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>648569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="bnf7271dfc83js8g5pyty0f42bzivk8" xml:space="preserve">[[File:Nana Patekar snapped at the press meet for movie on Baba Amte 09.jpg|thumb|center]]
{{Cquote|'''আমি সকলো ভাৰতীয়। সেইটোৱেই আমাৰ একমাত্ৰ ধৰ্ম হোৱা উচিত। আমি হিন্দু, মুছলিম কিংবা খৃষ্টান হিসেবে পৰিচিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন কী? জন্মৰ সময়ত কি কাৰোবাৰ কোনো ধৰ্ম বা জাত থাকে?'''।|author=[[নানা পাটেকৰ]]}}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>bnf7271dfc83js8g5pyty0f42bzivk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648570</id>
      <parentid>648569</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T14:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranamikaadhikary</username>
        <id>27435</id>
      </contributor>
      <origin>648570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="608" sha1="8yajz1ay5yh5ksvrl34xw4ty0rcs1tz" xml:space="preserve">[[File:Nana Patekar snapped at the press meet for movie on Baba Amte 09.jpg|thumb|center]]
{{Cquote|'''আমি সকলো ভাৰতীয়। সেইটোৱেই আমাৰ একমাত্ৰ ধৰ্ম হোৱা উচিত। আমি হিন্দু, মুছলিম কিংবা খৃষ্টান হিচাপে পৰিচিত হোৱাৰ কি প্ৰয়োজন? জন্মৰ সময়ত কাৰোবাৰ কোনো ধৰ্ম বা জাত থাকে নেকি?'''।|author=[[নানা পাটেকৰ]]}}&lt;/span&gt;</text>
      <sha1>8yajz1ay5yh5ksvrl34xw4ty0rcs1tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়, শুৱালকুছি</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140548</id>
    <revision>
      <id>648607</id>
      <timestamp>2026-10-30T18:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nihali Barman</username>
        <id>51478</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: ...শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়...   ==শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==  অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে স...</comment>
      <origin>648607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8286" sha1="23smvpdxjqrf7wpbg7cm6m1fehgodpm" xml:space="preserve">...শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়...


==শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==

অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ অঞ্চল। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |</text>
      <sha1>23smvpdxjqrf7wpbg7cm6m1fehgodpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648608</id>
      <parentid>648607</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nihali Barman</username>
        <id>51478</id>
      </contributor>
      <origin>648608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="f9w6zskqkhzi80ybye9r0atar9vt9oq" xml:space="preserve">==শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==

অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ অঞ্চল। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |</text>
      <sha1>f9w6zskqkhzi80ybye9r0atar9vt9oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648611</id>
      <parentid>648608</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T18:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nihali Barman</username>
        <id>51478</id>
      </contributor>
      <origin>648611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8397" sha1="lwrpbsq5wr6nzk63f82z75rh7c4s7rz" xml:space="preserve">==শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==

অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ অঞ্চল। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |


==লগতে চাওক==[[শুৱালকুছি]]
           [[অসমৰ দেৱালয়]]
&lt;references/&gt;
[[কামৰূপ জিলাৰ হিন্দুমন্দিৰ]]
[[অসমৰ দেৱালয়সমূহ]]</text>
      <sha1>lwrpbsq5wr6nzk63f82z75rh7c4s7rz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648613</id>
      <parentid>648611</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nihali Barman</username>
        <id>51478</id>
      </contributor>
      <origin>648613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8391" sha1="1shp29cjalltly1ea3oi9743qdymhnu" xml:space="preserve">==শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==

অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ অঞ্চল। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |


==লগতে চাওক==
* [[শুৱালকুছি]]
* [[অসমৰ দেৱালয়]]
&lt;references/&gt;
[[কামৰূপ জিলাৰ হিন্দুমন্দিৰ]]
[[অসমৰ দেৱালয়সমূহ]]</text>
      <sha1>1shp29cjalltly1ea3oi9743qdymhnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648616</id>
      <parentid>648613</parentid>
      <timestamp>2026-10-30T19:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nihali Barman</username>
        <id>51478</id>
      </contributor>
      <origin>648616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="f9w6zskqkhzi80ybye9r0atar9vt9oq" xml:space="preserve">==শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==

অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ অঞ্চল। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |</text>
      <sha1>f9w6zskqkhzi80ybye9r0atar9vt9oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648650</id>
      <parentid>648616</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>পৃষ্ঠা [[শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়]]ৰ পৰা [[শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়, শুৱালকুছি]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="f9w6zskqkhzi80ybye9r0atar9vt9oq" xml:space="preserve">==শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়==

অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ অন্তৰ্গত শুৱালকুছি এখন ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ অঞ্চল। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |</text>
      <sha1>f9w6zskqkhzi80ybye9r0atar9vt9oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648652</id>
      <parentid>648650</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T02:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>648652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8068" sha1="ndwxb8rx9up78mws7n6dochfsdrh3m8" xml:space="preserve">{{OriginalResearch}}
'''শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়''' অসমৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[শুৱালকুছি]]ৰ এখন ঐতিহাসিক দেৱালয়। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন।

==অৱস্থান==

শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে।

==ঐতিহাসিক পটভূমি==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। 

==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। 

==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। 

==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ==

সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন।
বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব।

==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব==

সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত |</text>
      <sha1>ndwxb8rx9up78mws7n6dochfsdrh3m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140549</id>
    <redirect title="শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়, শুৱালকুছি" />
    <revision>
      <id>648651</id>
      <timestamp>2026-10-31T02:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <comment>পৃষ্ঠা [[শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়]]ৰ পৰা [[শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়, শুৱালকুছি]]লৈ AjayDasয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে</comment>
      <origin>648651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="hp9c70jmneu5id5fvb5nwmx5vx239i9" xml:space="preserve">#REDIRECT [[শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়, শুৱালকুছি]]</text>
      <sha1>hp9c70jmneu5id5fvb5nwmx5vx239i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140552</id>
    <redirect title="চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।" />
    <revision>
      <id>648672</id>
      <timestamp>2026-10-31T05:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <comment>পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰ]]ৰ পৰা [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।]] Nayan j Nathলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল: Revert</comment>
      <origin>648672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="qng63s45tw6d3amzebjhp6uxyh85yg3" xml:space="preserve">#REDIRECT [[চান্দ সদাগৰৰ মেৰঘৰৰ পুৰতাত্ত্বিক সমল আৰু বৰ্তমান সময়ত ইয়াৰ অৱস্থা।]]</text>
      <sha1>qng63s45tw6d3amzebjhp6uxyh85yg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>উজ্জ্বল নিকম</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140553</id>
    <revision>
      <id>648674</id>
      <timestamp>2026-10-31T06:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox officeholder | name         = Ujjwal Deorao Nikam | image        = Ujjwal Nikam 2014.JPG | caption      = Ujjwal Nikam in 2014 | office       = [[List of nominated members of the Rajya Sabha|Member of Parliament]], [[Rajya Sabha]] | term_start   = 24 July 2025 | nominator    = [[Droupadi Murmu]] | constituency = [[List of nominated members of the Rajya Sabha|Nominated]] (Law) | birth_date   = {{Birth date and age|1953|03|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{...</comment>
      <origin>648674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="jy54fp9nshy7uekh3iubg6uiwsbujq4" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name         = Ujjwal Deorao Nikam
| image        = Ujjwal Nikam 2014.JPG
| caption      = Ujjwal Nikam in 2014
| office       = [[List of nominated members of the Rajya Sabha|Member of Parliament]], [[Rajya Sabha]]
| term_start   = 24 July 2025
| nominator    = [[Droupadi Murmu]]
| constituency = [[List of nominated members of the Rajya Sabha|Nominated]] (Law)
| birth_date   = {{Birth date and age|1953|03|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|date=2024-04-27|title=Who is Ujjwal Nikam, BJP's LS candidate and 26/11 prosecutor who used the controversial 'biryani' story to convict Ajmal Kasab?|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/who-is-ujjwal-nikam-bjps-ls-candidate-and-26/11-prosecutor-who-used-the-controversial-biryani-story-to-convict-ajmal-kasab/articleshow/109652098.cms?from=mdr|access-date=2024-04-28|work=The Economic Times|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;
| birth_place  = [[Jalgaon]], [[Bombay State]], India
| party        = [[Bharatiya Janata Party]]
| occupation   = Special public prosecutor
| known_for    = Leading prosecutions in high-profile murder and terrorism cases
| spouse       = Jyoti Nikam
| children     = Aniket Nikam, Sharwari Nikam
| awards       = [[Padma Shri]] (2016)
| predecessor  = [[Mahesh Jethmalani]]
}}</text>
      <sha1>jy54fp9nshy7uekh3iubg6uiwsbujq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648676</id>
      <parentid>648674</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <origin>648676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7925" sha1="o5vuxq78ncuybzooao553fyyccthvc3" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name         = উজ্জ্বল দেওৰাও নিকম &lt;/br&gt; Ujjwal Deorao Nikam
| image        = Ujjwal Nikam 2014.JPG
| caption      = ২০১৪ চনত উজ্জ্বল নিকম
| office       = ৰাজ্য সভা
| term_start   = ২৪ জুলাই, ২০২৫
| nominator    = [[দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]
| constituency = [[ৰাজ্যসভা]] (আইন)
| birth_date   = {{Birth date and age|1953|03|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|date=2024-04-27|title=Who is Ujjwal Nikam, BJP's LS candidate and 26/11 prosecutor who used the controversial 'biryani' story to convict Ajmal Kasab?|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/who-is-ujjwal-nikam-bjps-ls-candidate-and-26/11-prosecutor-who-used-the-controversial-biryani-story-to-convict-ajmal-kasab/articleshow/109652098.cms?from=mdr|access-date=2024-04-28|work=The Economic Times|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;
| birth_place  = জলগাঁও, বোম্বাই ৰাজ্য(বৰ্তমানৰ মুম্বাই), ভাৰত
| party        = [[ভাৰতীয় জনতা দল]]
| occupation   = বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক
| known_for    = উচ্চ প্ৰফাইলৰ হত্যা আৰু সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ গোচৰসমূহত চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া পৰিচালনা কৰা
| spouse       = জ্যোতি নিকম
| children     = অনিকেট নিকম, শ্বাৰৱৰী নিকম
| awards       = [[পদ্মশ্ৰী]] (২০১৬)
| predecessor  = মহেশ জেঠমালানী
}}'''উজ্জ্বল দেৱৰাও নিকম''' (জন্ম: ৩০ মাৰ্চ, ১৯৫৩) ভাৰতৰ এগৰাকী বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক (Special Public Prosecutor)। তেওঁ কেইবাটাও বহুচৰ্চিত হত্যা আৰু [[সন্ত্ৰাসবাদ|সন্ত্ৰাসবাদী]] আক্ৰমণৰ গোচৰত চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া পৰিচালনা কৰিছে। তেওঁ [[১৯৯৩ চনৰ বোম্বে ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণ]], গুলশন কুমাৰ হত্যাকাণ্ড, প্ৰমোদ মহাজন হত্যাকাণ্ড আৰু [[২০০৮ চনৰ মুম্বাই সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]ৰ গোচৰত অভিযুক্তসকলৰ বিৰুদ্ধে চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ আইনী যুঁজত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, ২০১৩ চনৰ মুম্বাই দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ গোচৰ আৰু ২০১৬ চনৰ কপাৰ্দি ধৰ্ষণ আৰু হত্যাকাণ্ডৰ গোচৰতো তেওঁ বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/1893136/report-finish-photojournalist-rape-trial-in-60-days-ujjwal-nikam-told|title=Finish photojournalist rape trial in 60 days, Ujjwal Nikam told &amp;#124; Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|website=Dnaindia.com|date=2013-09-24|access-date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/crime/How-Ujjwal-Nikam-sparked-missing-rape-suspect-rumours/articleshow/23117326.cms|title=How Ujjwal Nikam sparked missing rape suspect rumours|newspaper=Mumbai Mirror|date=2013-09-27|access-date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে সন্মানিত কৰে।&lt;ref name=&quot;dna&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-padma-awards-2016-declared-anupam-kher-rajinikanth-vinod-rai-sania-mirza-amongst-winners-2170091|title=Padma awards 2016 declared: Anupam Kher, Rajinikanth, Vinod Rai, Sania Mirza honoured among others|work=[[Daily News and Analysis|DNA]]|date=25 January 2016|access-date=29 July 2016}}&lt;/ref&gt;

তেওঁক ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা হিচাপে পৰিচিত Z+ নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Vijapurkar|first1=Mahesh|title=Ujjwal Nikam's phones stolen while his guards slept: Z-Plus security isn't all it's cracked up to be|url=https://www.firstpost.com/india/ujjwal-nikams-phones-stolen-while-his-guards-slept-z-plus-security-isnt-all-its-cracked-up-to-be-3524503.html|magazine=[[First Post]]|date=6 June 2017}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]য়ে তেওঁক মুম্বাই উত্তৰ-মধ্য [[লোকসভা]] সমষ্টিৰ পৰা প্ৰাৰ্থিত্ব প্ৰদান কৰিছিল। অৱশ্যে, তেওঁ ১৬,৫১৪টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাজিত হয়।&lt;ref name=&quot;2024 Loksabha Elections Results - Mumbai North Central&quot;&gt;{{cite news|date=4 June 2024|title=2024 Loksabha Elections Results -  Mumbai North Central|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1329.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714042806/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1329.htm|archive-date=14 July 2025|access-date=14 July 2025|work=|publisher=Election Commission of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mumbai North Central Constituency Lok Sabha Election Results 2014 - 2024&quot;&gt;{{cite news|date=4 June 2024|title=Mumbai North Central Constituency Lok Sabha Election Results 2014 - 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/maharashtra/mumbai-north-central|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714042757/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/maharashtra/mumbai-north-central|archive-date=14 July 2025|access-date=14 July 2025|publisher=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনত অধিবক্তা হিচাপে আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ৰাষ্ট্ৰপতি [[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু|দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]ৱে তেওঁক [[ৰাজ্যসভা|ৰাজ্যসভাৰ সদস্য]] হিচাপে মনোনীত কৰে।&lt;ref name=&quot;President Murmu nominates four to Rajya Sabha, including former Foreign Secretary Shringla, 26/11 prosecutor Nikam&quot;&gt;{{cite news|last1=|first1=|date=13 July 2025|title=President Murmu nominates four to Rajya Sabha, including former Foreign Secretary Shringla, 26/11 prosecutor Nikam|url=https://www.thehindu.com/news/national/former-foreign-secretary-shringla-ujjwal-nikam-c-sadanandan-master-and-meenakshi-jain-nominated-to-rajya-sabha/article69806580.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713180529/https://www.thehindu.com/news/national/former-foreign-secretary-shringla-ujjwal-nikam-c-sadanandan-master-and-meenakshi-jain-nominated-to-rajya-sabha/article69806580.ece|archive-date=13 July 2025|access-date=13 July 2025|publisher=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}</text>
      <sha1>o5vuxq78ncuybzooao553fyyccthvc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648679</id>
      <parentid>648676</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <comment>+ 8 categories using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>648679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8484" sha1="o1obrdu2ypx15fd4y7lvrx71gnux2az" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name         = উজ্জ্বল দেওৰাও নিকম &lt;/br&gt; Ujjwal Deorao Nikam
| image        = Ujjwal Nikam 2014.JPG
| caption      = ২০১৪ চনত উজ্জ্বল নিকম
| office       = ৰাজ্য সভা
| term_start   = ২৪ জুলাই, ২০২৫
| nominator    = [[দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]
| constituency = [[ৰাজ্যসভা]] (আইন)
| birth_date   = {{Birth date and age|1953|03|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|date=2024-04-27|title=Who is Ujjwal Nikam, BJP's LS candidate and 26/11 prosecutor who used the controversial 'biryani' story to convict Ajmal Kasab?|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/who-is-ujjwal-nikam-bjps-ls-candidate-and-26/11-prosecutor-who-used-the-controversial-biryani-story-to-convict-ajmal-kasab/articleshow/109652098.cms?from=mdr|access-date=2024-04-28|work=The Economic Times|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;
| birth_place  = জলগাঁও, বোম্বাই ৰাজ্য(বৰ্তমানৰ মুম্বাই), ভাৰত
| party        = [[ভাৰতীয় জনতা দল]]
| occupation   = বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক
| known_for    = উচ্চ প্ৰফাইলৰ হত্যা আৰু সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ গোচৰসমূহত চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া পৰিচালনা কৰা
| spouse       = জ্যোতি নিকম
| children     = অনিকেট নিকম, শ্বাৰৱৰী নিকম
| awards       = [[পদ্মশ্ৰী]] (২০১৬)
| predecessor  = মহেশ জেঠমালানী
}}'''উজ্জ্বল দেৱৰাও নিকম''' (জন্ম: ৩০ মাৰ্চ, ১৯৫৩) ভাৰতৰ এগৰাকী বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক (Special Public Prosecutor)। তেওঁ কেইবাটাও বহুচৰ্চিত হত্যা আৰু [[সন্ত্ৰাসবাদ|সন্ত্ৰাসবাদী]] আক্ৰমণৰ গোচৰত চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া পৰিচালনা কৰিছে। তেওঁ [[১৯৯৩ চনৰ বোম্বে ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণ]], গুলশন কুমাৰ হত্যাকাণ্ড, প্ৰমোদ মহাজন হত্যাকাণ্ড আৰু [[২০০৮ চনৰ মুম্বাই সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]ৰ গোচৰত অভিযুক্তসকলৰ বিৰুদ্ধে চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ আইনী যুঁজত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, ২০১৩ চনৰ মুম্বাই দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ গোচৰ আৰু ২০১৬ চনৰ কপাৰ্দি ধৰ্ষণ আৰু হত্যাকাণ্ডৰ গোচৰতো তেওঁ বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/1893136/report-finish-photojournalist-rape-trial-in-60-days-ujjwal-nikam-told|title=Finish photojournalist rape trial in 60 days, Ujjwal Nikam told &amp;#124; Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|website=Dnaindia.com|date=2013-09-24|access-date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/crime/How-Ujjwal-Nikam-sparked-missing-rape-suspect-rumours/articleshow/23117326.cms|title=How Ujjwal Nikam sparked missing rape suspect rumours|newspaper=Mumbai Mirror|date=2013-09-27|access-date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে সন্মানিত কৰে।&lt;ref name=&quot;dna&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-padma-awards-2016-declared-anupam-kher-rajinikanth-vinod-rai-sania-mirza-amongst-winners-2170091|title=Padma awards 2016 declared: Anupam Kher, Rajinikanth, Vinod Rai, Sania Mirza honoured among others|work=[[Daily News and Analysis|DNA]]|date=25 January 2016|access-date=29 July 2016}}&lt;/ref&gt;

তেওঁক ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা হিচাপে পৰিচিত Z+ নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Vijapurkar|first1=Mahesh|title=Ujjwal Nikam's phones stolen while his guards slept: Z-Plus security isn't all it's cracked up to be|url=https://www.firstpost.com/india/ujjwal-nikams-phones-stolen-while-his-guards-slept-z-plus-security-isnt-all-its-cracked-up-to-be-3524503.html|magazine=[[First Post]]|date=6 June 2017}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]য়ে তেওঁক মুম্বাই উত্তৰ-মধ্য [[লোকসভা]] সমষ্টিৰ পৰা প্ৰাৰ্থিত্ব প্ৰদান কৰিছিল। অৱশ্যে, তেওঁ ১৬,৫১৪টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাজিত হয়।&lt;ref name=&quot;2024 Loksabha Elections Results - Mumbai North Central&quot;&gt;{{cite news|date=4 June 2024|title=2024 Loksabha Elections Results -  Mumbai North Central|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1329.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714042806/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1329.htm|archive-date=14 July 2025|access-date=14 July 2025|work=|publisher=Election Commission of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mumbai North Central Constituency Lok Sabha Election Results 2014 - 2024&quot;&gt;{{cite news|date=4 June 2024|title=Mumbai North Central Constituency Lok Sabha Election Results 2014 - 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/maharashtra/mumbai-north-central|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714042757/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/maharashtra/mumbai-north-central|archive-date=14 July 2025|access-date=14 July 2025|publisher=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনত অধিবক্তা হিচাপে আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ৰাষ্ট্ৰপতি [[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু|দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]ৱে তেওঁক [[ৰাজ্যসভা|ৰাজ্যসভাৰ সদস্য]] হিচাপে মনোনীত কৰে।&lt;ref name=&quot;President Murmu nominates four to Rajya Sabha, including former Foreign Secretary Shringla, 26/11 prosecutor Nikam&quot;&gt;{{cite news|last1=|first1=|date=13 July 2025|title=President Murmu nominates four to Rajya Sabha, including former Foreign Secretary Shringla, 26/11 prosecutor Nikam|url=https://www.thehindu.com/news/national/former-foreign-secretary-shringla-ujjwal-nikam-c-sadanandan-master-and-meenakshi-jain-nominated-to-rajya-sabha/article69806580.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713180529/https://www.thehindu.com/news/national/former-foreign-secretary-shringla-ujjwal-nikam-c-sadanandan-master-and-meenakshi-jain-nominated-to-rajya-sabha/article69806580.ece|archive-date=13 July 2025|access-date=13 July 2025|publisher=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}

[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:অধিবক্তা]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অধিবক্তা]]
[[শ্ৰেণী:মহাৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:আইনবিদ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]]</text>
      <sha1>o1obrdu2ypx15fd4y7lvrx71gnux2az</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648682</id>
      <parentid>648679</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <origin>648682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8487" sha1="n18ytbhjh3l8t2xwig0aa0zm7jpr91r" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name         = উজ্জ্বল দেওৰাও নিকম &lt;/br&gt; Ujjwal Deorao Nikam
| image        = Ujjwal Nikam 2014.JPG
| caption      = ২০১৪ চনত উজ্জ্বল নিকম
| office       = ৰাজ্য সভা
| term_start   = ২৪ জুলাই, ২০২৫
| nominator    = [[দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]
| constituency = [[ৰাজ্যসভা]] (আইন)
| birth_date   = {{Birth date and age|1953|03|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|date=2024-04-27|title=Who is Ujjwal Nikam, BJP's LS candidate and 26/11 prosecutor who used the controversial 'biryani' story to convict Ajmal Kasab?|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/who-is-ujjwal-nikam-bjps-ls-candidate-and-26/11-prosecutor-who-used-the-controversial-biryani-story-to-convict-ajmal-kasab/articleshow/109652098.cms?from=mdr|access-date=2024-04-28|work=The Economic Times|issn=0013-0389}}&lt;/ref&gt;
| birth_place  = জলগাঁও, বোম্বাই ৰাজ্য(বৰ্তমানৰ মুম্বাই), ভাৰত
| party        = [[ভাৰতীয় জনতা দল]]
| occupation   = বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক
| known_for    = উচ্চ প্ৰফাইলৰ হত্যা আৰু সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ গোচৰসমূহত চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া পৰিচালনা কৰা
| spouse       = জ্যোতি নিকম
| children     = অনিকেট নিকম, শ্বাৰৱৰী নিকম
| awards       = [[পদ্মশ্ৰী]] (২০১৬)
| predecessor  = মহেশ জেঠমালানী
}}'''উজ্জ্বল দেৱৰাও নিকম''' (জন্ম: ৩০ মাৰ্চ, ১৯৫৩) ভাৰতৰ এগৰাকী বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক (Special Public Prosecutor)। তেওঁ কেইবাটাও বহুচৰ্চিত হত্যা আৰু [[সন্ত্ৰাসবাদ|সন্ত্ৰাসবাদী]] আক্ৰমণৰ গোচৰত চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ বিচাৰ প্ৰক্ৰিয়া পৰিচালনা কৰিছে। তেওঁ [[১৯৯৩ চনৰ বোম্বে ধাৰাবাহিক বোমা বিস্ফোৰণ]], গুলশন কুমাৰ হত্যাকাণ্ড, প্ৰমোদ মহাজন হত্যাকাণ্ড আৰু [[২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]ৰ গোচৰত অভিযুক্তসকলৰ বিৰুদ্ধে চৰকাৰী পক্ষৰ হৈ আইনী যুঁজত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি, ২০১৩ চনৰ মুম্বাই দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ গোচৰ আৰু ২০১৬ চনৰ কপাৰ্দি ধৰ্ষণ আৰু হত্যাকাণ্ডৰ গোচৰতো তেওঁ বিশেষ ৰাজহুৱা অভিযোজক হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/1893136/report-finish-photojournalist-rape-trial-in-60-days-ujjwal-nikam-told|title=Finish photojournalist rape trial in 60 days, Ujjwal Nikam told &amp;#124; Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|website=Dnaindia.com|date=2013-09-24|access-date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/crime/How-Ujjwal-Nikam-sparked-missing-rape-suspect-rumours/articleshow/23117326.cms|title=How Ujjwal Nikam sparked missing rape suspect rumours|newspaper=Mumbai Mirror|date=2013-09-27|access-date=2016-01-18}}&lt;/ref&gt;

২০১৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে সন্মানিত কৰে।&lt;ref name=&quot;dna&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-padma-awards-2016-declared-anupam-kher-rajinikanth-vinod-rai-sania-mirza-amongst-winners-2170091|title=Padma awards 2016 declared: Anupam Kher, Rajinikanth, Vinod Rai, Sania Mirza honoured among others|work=[[Daily News and Analysis|DNA]]|date=25 January 2016|access-date=29 July 2016}}&lt;/ref&gt;

তেওঁক ভাৰতৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা হিচাপে পৰিচিত Z+ নিৰাপত্তা প্ৰদান কৰা হৈছে।&lt;ref&gt;{{cite magazine|last1=Vijapurkar|first1=Mahesh|title=Ujjwal Nikam's phones stolen while his guards slept: Z-Plus security isn't all it's cracked up to be|url=https://www.firstpost.com/india/ujjwal-nikams-phones-stolen-while-his-guards-slept-z-plus-security-isnt-all-its-cracked-up-to-be-3524503.html|magazine=[[First Post]]|date=6 June 2017}}&lt;/ref&gt;

২০২৪ চনৰ ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]য়ে তেওঁক মুম্বাই উত্তৰ-মধ্য [[লোকসভা]] সমষ্টিৰ পৰা প্ৰাৰ্থিত্ব প্ৰদান কৰিছিল। অৱশ্যে, তেওঁ ১৬,৫১৪টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাজিত হয়।&lt;ref name=&quot;2024 Loksabha Elections Results - Mumbai North Central&quot;&gt;{{cite news|date=4 June 2024|title=2024 Loksabha Elections Results -  Mumbai North Central|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1329.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714042806/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1329.htm|archive-date=14 July 2025|access-date=14 July 2025|work=|publisher=Election Commission of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mumbai North Central Constituency Lok Sabha Election Results 2014 - 2024&quot;&gt;{{cite news|date=4 June 2024|title=Mumbai North Central Constituency Lok Sabha Election Results 2014 - 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/maharashtra/mumbai-north-central|archive-url=https://web.archive.org/web/20250714042757/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-constituencies/maharashtra/mumbai-north-central|archive-date=14 July 2025|access-date=14 July 2025|publisher=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

২০২৫ চনত অধিবক্তা হিচাপে আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ৰাষ্ট্ৰপতি [[দ্ৰৌপদী মূৰ্মু|দ্ৰৌপদী মুৰ্মু]]ৱে তেওঁক [[ৰাজ্যসভা|ৰাজ্যসভাৰ সদস্য]] হিচাপে মনোনীত কৰে।&lt;ref name=&quot;President Murmu nominates four to Rajya Sabha, including former Foreign Secretary Shringla, 26/11 prosecutor Nikam&quot;&gt;{{cite news|last1=|first1=|date=13 July 2025|title=President Murmu nominates four to Rajya Sabha, including former Foreign Secretary Shringla, 26/11 prosecutor Nikam|url=https://www.thehindu.com/news/national/former-foreign-secretary-shringla-ujjwal-nikam-c-sadanandan-master-and-meenakshi-jain-nominated-to-rajya-sabha/article69806580.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20250713180529/https://www.thehindu.com/news/national/former-foreign-secretary-shringla-ujjwal-nikam-c-sadanandan-master-and-meenakshi-jain-nominated-to-rajya-sabha/article69806580.ece|archive-date=13 July 2025|access-date=13 July 2025|publisher=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}

[[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:ৰাজ্যসভাৰ সাংসদ]]
[[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]]
[[শ্ৰেণী:অধিবক্তা]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অধিবক্তা]]
[[শ্ৰেণী:মহাৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]]
[[শ্ৰেণী:আইনবিদ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ৰাজনীতিবিদ]]</text>
      <sha1>n18ytbhjh3l8t2xwig0aa0zm7jpr91r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত চিত্ৰ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>140554</id>
    <revision>
      <id>648678</id>
      <timestamp>2026-10-31T06:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: [[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]] &lt;center&gt;[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ এবিধ পুৰণিকলীয়া নৃত্য। নামনি অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপৰ ভূমিপুত্ৰ 'কৈৱৰ্ত-জালকেওট' জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ মাজত এইয়া গভীৰভাৱে...</comment>
      <origin>648678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="s9ebzrmm5mlpqdl5dk61jk6d1ftxdrz" xml:space="preserve">[[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]]
&lt;center&gt;[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ এবিধ পুৰণিকলীয়া নৃত্য। নামনি অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপৰ ভূমিপুত্ৰ 'কৈৱৰ্ত-জালকেওট' জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ মাজত এইয়া গভীৰভাৱে জড়িত হৈ আছে। - ফটোখন তুলিছে সদস্য [[User:Joydeep|জয়দ্বীপচক্ৰৱৰ্তীয়ে]]&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>s9ebzrmm5mlpqdl5dk61jk6d1ftxdrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648680</id>
      <parentid>648678</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nayan j Nath</username>
        <id>15159</id>
      </contributor>
      <origin>648680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="esqd3joqv84aeft36g51aqkswg269w4" xml:space="preserve">[[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]]
&lt;center&gt;[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ এবিধ পুৰণিকলীয়া নৃত্য। নামনি অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপৰ ভূমিপুত্ৰ 'কৈৱৰ্ত-জালকেওট' জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ মাজত এইয়া গভীৰভাৱে জড়িত হৈ আছে।&lt;br/&gt;চিত্ৰ শিল্পী:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপচক্ৰৱৰ্তী]]&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>esqd3joqv84aeft36g51aqkswg269w4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648694</id>
      <parentid>648680</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T07:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57945-14</username>
        <id>52589</id>
      </contributor>
      <origin>648694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="614" sha1="jmm7n1526wvhz4azbntog9flld1vvj6" xml:space="preserve">[[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]]
&lt;center&gt;[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ এবিধ পুৰণিকলীয়া নৃত্য। নামনি অসমৰ অবিভক্ত কামৰূপৰ ভূমিপুত্ৰ 'কৈৱৰ্ত-জালকেওট' জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ মাজত এইয়া গভীৰভাৱে জড়িত হৈ আছে।&lt;br/&gt;চিত্ৰ শিল্পী:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপ চক্ৰৱৰ্তী]]&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>jmm7n1526wvhz4azbntog9flld1vvj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648708</id>
      <parentid>648694</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T11:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AjayDas</username>
        <id>12623</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>648708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="56hgacfunt41q308gfpru4d2r0f3gkk" xml:space="preserve">[[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]]
&lt;center&gt;[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ মনসা পূজাৰ সৈতে জড়িত এক প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ইয়াত নৰ্তকসকলে ঢোল-তালৰ শব্দত চুলি মেলি এক বিশেষ আধ্যাত্মিক ভাবাবেশ বা দেৱতাৰ আৱিষ্ট অৱস্থাত নৃত্য কৰে।&lt;br/&gt;চিত্ৰ শিল্পী:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপ চক্ৰৱৰ্তী]]&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>56hgacfunt41q308gfpru4d2r0f3gkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140555</id>
    <revision>
      <id>648681</id>
      <timestamp>2026-10-31T06:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <comment>নতুন পৃষ্ঠা: The '''2008 Mumbai attacks''', colloquially known as '''26/11''', were a coordinated series of twelve [[Islamic terrorist]] attacks carried out in [[Mumbai]], Maharashtra, India, from 26 to 29 November 2008, by ten members of the [[Lashkar-e-Taiba]]. A total of 175 people died, including 166 civilians and nine of the attackers, and more than 300 people were injured.&lt;ref name=Journal.Mortality /&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.thegua...</comment>
      <origin>648681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19346" sha1="pbym3nrgc9esjefhzgsvyzr1r7a0yec" xml:space="preserve">The '''2008 Mumbai attacks''', colloquially known as '''26/11''', were a coordinated series of twelve [[Islamic terrorist]] attacks carried out in [[Mumbai]], Maharashtra, India, from 26 to 29 November 2008, by ten members of the [[Lashkar-e-Taiba]]. A total of 175 people died, including 166 civilians and nine of the attackers, and more than 300 people were injured.&lt;ref name=Journal.Mortality /&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

The attackers arrived in Mumbai via the [[Arabian Sea]]. They had departed from [[Karachi]] on a Pakistani cargo vessel, hijacked an Indian [[fishing trawler]] on the way, and ended their journey to [[South Mumbai]]'s coastline on inflatable boats.&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt; Eight of the attacks were mass shootings in South Mumbai at [[Chhatrapati Shivaji Terminus]], [[Trident Hotel, Nariman Point|Trident Hotel]], [[Taj Mahal Palace Hotel]], [[Leopold Cafe]], [[Cama Hospital]], [[Nariman House]],&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; [[Metro Big Cinemas]], and in a lane behind [[St. Xavier's College, Mumbai|St. Xavier's College]] and the headquarters of ''[[The Times of India]]''.&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; In addition to the mass shootings, an explosion occurred at [[Mazagaon]], in Mumbai's port area, and in a taxi at [[Vile Parle]].&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; By the early morning of 28 November, all sites except for the Taj Hotel had been secured by the [[Mumbai Police]] and security forces. On 29 November, India's [[National Security Guards]] conducted Operation Black Tornado to flush out the remaining terrorists; it culminated in the death of the last remaining terrorists at the Taj Hotel and ended the attacks.&lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Before his execution in 2012, [[Ajmal Kasab]],&lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; the sole surviving attacker captured by the [[Mumbai Police]], stated and confessed that the terrorists were members of the [[Lashkar-e-Taiba]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; and were [[Agent handling|controlled]] from [[Pakistan]], corroborating initial claims from the Indian government.&lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; Although initially denying the claims, Pakistan later confirmed that the sole surviving perpetrator of the attacks was a Pakistani citizen.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; The subsequent capture and interrogation of [[David Headley]], a Pakistani-American DEA informer, and [[Tahawwur Rana]], a Canadian citizen of Pakistani origin and a former [[Pakistan Army]] captain, who was Headley's partner, pointed to the involvement of rogue officials from Pakistan's army and its [[Inter-Services Intelligence]] agency, who provided support to Lashkar-e-Taiba for the attacks.&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; The capture of [[Zabiuddin Ansari]] aka Abu Hamza in July 2012, an Indian national radicalised by [[Lashkar-e-Taiba]], provided further clarity to the plot.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

On 9{{nbsp}}April 2015, the foremost suspected ringleader of the attacks, [[Zakiur Rehman Lakhvi]], was released on [[bail]] in Pakistan and disappeared.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; He evaded capture for years, until being arrested again in [[Lahore]] on 2{{nbsp}}January 2021.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In 2018, former Pakistani prime minister [[Nawaz Sharif]] questioned the Pakistani government's allowing men who had committed the attacks to cross into India.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; In 2022, one of the masterminds of the attack, [[Sajid Mir]] — who the Pakistani government had earlier said was dead — was convicted for funding terrorist activities by an anti-terrorism court in Pakistan and sentenced to 15 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; Consequently, several masterminds such as Lashkar-e-Taiba founder [[Hafiz Saeed]] and [[Zakiur Rehman Lakhvi]] were convicted for terror financing in 2021–22, as Pakistan went into an economic crisis after the [[Financial Action Task Force]] (FATF) threatened the government of Pakistan to be put in the [[Financial Action Task Force#Current FATF blacklist|FATF Blacklist]] for failure to comply on money laundering and financing of terrorism.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

Known as one of the deadliest terrorist attacks in Mumbai and across India, the 2008 attacks caused property damage worth {{USD|18.5 million}}&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  through fire, grenade attacks, and gunfire; although the human casualties were lower than in the [[2006 Mumbai train bombings]], the attacks had a significant impact on the city's infrastructure and security measures.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; Economic losses arose from insurance claims and business disruption.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; The attacks strained [[India–Pakistan relations|diplomatic relations between India and Pakistan]],&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; and made a huge impact on law enforcement and security officials to deal with such scenarios in the future.&lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; The attacks also caused a major political impact on the then ruling government led by the [[United Progressive Alliance]], as the same year, several other cities suffered from Islamic terrorism, which were also perpetrated by Pakistani terror groups.&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pbym3nrgc9esjefhzgsvyzr1r7a0yec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648684</id>
      <parentid>648681</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <origin>648684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27173" sha1="7jlzl5svwl50m1yiixwsxjfcs9jfq2t" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=Journal.Mortality /&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==</text>
      <sha1>7jlzl5svwl50m1yiixwsxjfcs9jfq2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648685</id>
      <parentid>648684</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <origin>648685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27698" sha1="b7knu272scn14umy4y5mhs023a91zhc" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Journal.Mortality&quot;&gt;{{Cite journal 
 | pmid=22673262 
 | year=2012 
 | last1=Bhandarwar 
 | first1=A. H. 
 | last2=Bakhshi 
 | first2=G. D. 
 | last3=Tayade 
 | first3=M. B. 
 | last4=Chavan 
 | first4=G. S. 
 | last5=Shenoy 
 | first5=S. S. 
 | last6=Nair 
 | first6=A. S. 
 | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks 
 | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]]
 | volume=72 
 | issue=5 
 | pages=1329–1334; discussion 1334 
 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f 
 | s2cid=23968266 
 | issn=0022-5282 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==</text>
      <sha1>b7knu272scn14umy4y5mhs023a91zhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648686</id>
      <parentid>648685</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <comment>+[[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>648686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27846" sha1="3ia9z8xn9uut655rcglrjz05q3ckd3w" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Journal.Mortality&quot;&gt;{{Cite journal 
 | pmid=22673262 
 | year=2012 
 | last1=Bhandarwar 
 | first1=A. H. 
 | last2=Bakhshi 
 | first2=G. D. 
 | last3=Tayade 
 | first3=M. B. 
 | last4=Chavan 
 | first4=G. S. 
 | last5=Shenoy 
 | first5=S. S. 
 | last6=Nair 
 | first6=A. S. 
 | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks 
 | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]]
 | volume=72 
 | issue=5 
 | pages=1329–1334; discussion 1334 
 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f 
 | s2cid=23968266 
 | issn=0022-5282 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==

[[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]]</text>
      <sha1>3ia9z8xn9uut655rcglrjz05q3ckd3w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648687</id>
      <parentid>648686</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:29:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <comment>/* তথ্যসূত্ৰ */</comment>
      <origin>648687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27862" sha1="opynpx173r3qbjtdich6d1fy1i7tgx4" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Journal.Mortality&quot;&gt;{{Cite journal 
 | pmid=22673262 
 | year=2012 
 | last1=Bhandarwar 
 | first1=A. H. 
 | last2=Bakhshi 
 | first2=G. D. 
 | last3=Tayade 
 | first3=M. B. 
 | last4=Chavan 
 | first4=G. S. 
 | last5=Shenoy 
 | first5=S. S. 
 | last6=Nair 
 | first6=A. S. 
 | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks 
 | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]]
 | volume=72 
 | issue=5 
 | pages=1329–1334; discussion 1334 
 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f 
 | s2cid=23968266 
 | issn=0022-5282 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}
[[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]]</text>
      <sha1>opynpx173r3qbjtdich6d1fy1i7tgx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648688</id>
      <parentid>648687</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <origin>648688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27859" sha1="efwp8vx4dat7kj06zzce60veugk597j" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Journal.Mortality&quot;&gt;{{Cite journal 
 | pmid=22673262 
 | year=2012 
 | last1=Bhandarwar 
 | first1=A. H. 
 | last2=Bakhshi 
 | first2=G. D. 
 | last3=Tayade 
 | first3=M. B. 
 | last4=Chavan 
 | first4=G. S. 
 | last5=Shenoy 
 | first5=S. S. 
 | last6=Nair 
 | first6=A. S. 
 | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks 
 | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]]
 | volume=72 
 | issue=5 
 | pages=1329–1334; discussion 1334 
 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f 
 | s2cid=23968266 
 | issn=0022-5282 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}
[[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]]</text>
      <sha1>efwp8vx4dat7kj06zzce60veugk597j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648689</id>
      <parentid>648688</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <origin>648689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28733" sha1="t5o3gt2pkhrdtmi8ntxpn06z4ykmxz2" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Journal.Mortality&quot;&gt;{{Cite journal 
 | pmid=22673262 
 | year=2012 
 | last1=Bhandarwar 
 | first1=A. H. 
 | last2=Bakhshi 
 | first2=G. D. 
 | last3=Tayade 
 | first3=M. B. 
 | last4=Chavan 
 | first4=G. S. 
 | last5=Shenoy 
 | first5=S. S. 
 | last6=Nair 
 | first6=A. S. 
 | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks 
 | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]]
 | volume=72 
 | issue=5 
 | pages=1329–1334; discussion 1334 
 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f 
 | s2cid=23968266 
 | issn=0022-5282 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/mumbai-attacks-may-cost-insurers-rs-500-cr-110010700207_1.html|title= Mumbai attacks may cost insurers Rs 500 cr|agency=[[Press Trust of India]]|website=[[Business Standard]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{cite web|url= https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/over-rs-4000cr-loss-incurred-during-mumbai-terror-attacks/articleshow/3773396.cms|title= Over Rs 4,000 cr loss during the Mumbai terror attacks|work= [[The Times of India]]|date= 29 November 2008|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{cite web|url= https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/over-rs-4000cr-loss-incurred-during-mumbai-terror-attacks/articleshow/3773396.cms|title= Over Rs 4,000 cr loss during the Mumbai terror attacks|work= [[The Times of India]]|date= 29 November 2008|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}
[[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]]</text>
      <sha1>t5o3gt2pkhrdtmi8ntxpn06z4ykmxz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648690</id>
      <parentid>648689</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T06:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ishanjyotibora</username>
        <id>14131</id>
      </contributor>
      <comment>/* তথ্যসূত্ৰ */</comment>
      <origin>648690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30392" sha1="j9bksmhi9ebog04z4ux7ib8p1yng7yj" xml:space="preserve">'''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Journal.Mortality&quot;&gt;{{Cite journal 
 | pmid=22673262 
 | year=2012 
 | last1=Bhandarwar 
 | first1=A. H. 
 | last2=Bakhshi 
 | first2=G. D. 
 | last3=Tayade 
 | first3=M. B. 
 | last4=Chavan 
 | first4=G. S. 
 | last5=Shenoy 
 | first5=S. S. 
 | last6=Nair 
 | first6=A. S. 
 | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks 
 | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]]
 | volume=72 
 | issue=5 
 | pages=1329–1334; discussion 1334 
 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f 
 | s2cid=23968266 
 | issn=0022-5282 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-condemn&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}&lt;/ref&gt;

আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;Modern War Institute&quot;&gt;{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIMSEC&quot;&gt;{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}&lt;/ref&gt;দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;  মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।&lt;ref name=&quot;FOXNews-Sites-List&quot;&gt;{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}&lt;/ref&gt; ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।&lt;ref name=&quot;Tracing the terror route&quot;&gt;{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;BBC-2008-11-29&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল &lt;ref name=&quot;Terrorist's name lost in transliteration&quot;&gt;{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। &lt;ref name=&quot;NPR-2008-12-03&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}&lt;/ref&gt;প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।&lt;ref name=&quot;TIME08JAN2009&quot;&gt;{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।&lt;ref name=&quot;nyt20091118&quot;&gt;{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.&lt;ref&gt;{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}&lt;/ref&gt; ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt; ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gabol&quot;&gt;{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;

এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}&lt;/ref&gt;  ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল।

২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/mumbai-attacks-may-cost-insurers-rs-500-cr-110010700207_1.html|title= Mumbai attacks may cost insurers Rs 500 cr|agency=[[Press Trust of India]]|website=[[Business Standard]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{cite web|url= https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/over-rs-4000cr-loss-incurred-during-mumbai-terror-attacks/articleshow/3773396.cms|title= Over Rs 4,000 cr loss during the Mumbai terror attacks|work= [[The Times of India]]|date= 29 November 2008|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{cite web|url= https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/over-rs-4000cr-loss-incurred-during-mumbai-terror-attacks/articleshow/3773396.cms|title= Over Rs 4,000 cr loss during the Mumbai terror attacks|work= [[The Times of India]]|date= 29 November 2008|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;HTMN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}&lt;/ref&gt; আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।&lt;ref name=&quot;Demarche_to_Pakistan&quot;&gt;{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms
|access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]]}}&lt;/ref&gt;

== বাহ্যিক সংযোগ ==
{{Commons category|November 2008 Mumbai attacks}}&lt;!-- ATTENTION! DO ''NOT'' ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --&gt;
{{Wikiquote}}
* [https://www.start.umd.edu/gtd/search/IncidentSummary.aspx?gtdid=200811260001 Incident Summary] at the [[Global Terrorism Database]]
* {{cite web |url=http://ndtv.com/convergence/ndtv/MumbaiDossier/Mumbai-1-20-1st.htm |title=Mumbai Dossier |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |publisher=[[NDTV]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117212606/http://ndtv.com/convergence/ndtv/MumbaiDossier/Mumbai-1-20-1st.htm |archive-date=17 January 2009}}
* {{cite news |url=http://www.mumbaimirror.com/article/2/20090314200903140230449709332dbe7/They-said-kill-till-you-die-par-hum-bhi-insan-hain-yaar.html |title=They said, kill till you die... par hum bhi insan hain yaar |date=14 March 2009 |newspaper=Mumbai Mirror |access-date=22 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020141849/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20090314200903140230449709332dbe7/They-said-kill-till-you-die-par-hum-bhi-insan-hain-yaar.html |archive-date=20 October 2012}} [Interview of captured terrorist Mohammed Ajmal Amir Qasab]
* {{cite episode |url=https://www.pbs.org/wnet/secrets/mumbai-massacre-watch-a-preview/494/ |title=Mumbai Massacre |date=25 November 2009 |series=[[Secrets of the Dead]] |network=[[PBS]]}}
* [https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interactive/web-of-terror/ Web of Terror]. ''[[PBS Frontline]]''. [[WGBH Educational Foundation|WGBH]] ([[interactive journalism]]).
== তথ্যসূত্ৰ ==
{{reflist|30em}}
[[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]]
[[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]]</text>
      <sha1>j9bksmhi9ebog04z4ux7ib8p1yng7yj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>