অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk ৰম্বাছ 0 7099 648821 253924 2026-10-31T19:06:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648821 wikitext text/x-wiki {{Geometry stub}} {{Infobox polygon | name = ৰম্বাছ | image = Rhombus.svg | caption = Two rhombi | type = [[quadrilateral]], [[bipyramid]] | euler = | edges = 4 | schläfli = | wythoff = | coxeter = | symmetry = [[dihedral symmetry|D<sub>2</sub>]], [2], (*22) | area = <math>\tfrac{pq}{2}</math> | angle = | dual = [[rectangle]] | properties = [[convex polygon|convex]], [[isotoxal figure|isotoxal]] }} যি [[চতুৰ্ভূজ|চতুৰ্ভূজৰ]] চাৰিডাল বাহু সমান আৰু দুই বিপৰীতযোৰ কোণ সমান তাকেই ৰম্বাছ (Rhombus) বোলা হয়। ==বৈশিষ্ট্য== *ৰম্বাছৰ চাৰিটা বাহুৰ দৈঘ্য সমান, *ৰম্বাছৰ বিপৰীত কোন সমান, *ৰম্বাছৰ কৰ্ণ দুডালৰ দৈঘ্য অসমান আৰু ইহঁতে পৰস্পৰক লম্বভাৱে সমদ্বিখণ্ডিত কৰে, *প্ৰতিটো বৰ্গক্ষেত্ৰ একোটা বিশেষ ৰম্বাছ, কিন্তু প্ৰতিটো ৰম্বাছ বৰ্গক্ষেত্ৰ নহয়। ৰম্বাছৰ পৰিসীমা নিৰ্ণয়ৰ সূত্ৰ হৈছে <math>P=4.side</math> সেই অনুসৰি 5 cm বাহু দৈঘ্যৰ এটা ৰম্বাছৰ পৰিসীমা হ'ব <math>4 . 5 cm = 20 cm</math> ইয়াৰ ক্ষেত্ৰফল হৈছে <math>A = b.h</math> য'ত b = ভূমি আৰু h = উন্নতি <!-- In [[Euclidean geometry]], a '''rhombus''' or '''rhomb''' is a convex [[quadrilateral]] whose four sides all have the same length. The rhombus is often called a diamond, after the [[Diamonds (suit)|diamonds]] suit in playing cards, or a [[lozenge]], though the latter sometimes refers specifically to a rhombus with a 45&deg; angle. Every rhombus is a [[parallelogram]], and a rhombus with right angles is a [[Square (geometry)|square]]. ([[Euclid]]'s original definition and some English dictionaries' definition of rhombus excludes squares, but modern mathematicians prefer the inclusive definition.)<ref>{{MathWorld | urlname=Square | title=Square}} inclusive usage</ref> The English word &ldquo; rhombus&rdquo; derives from the [[Ancient Greek]] '''''ῥόμβος''''' (rhombos), meaning ''spinning top''. The plural of rhombus can be either '''rhombi''' or '''rhombuses'''. ==Characterizations== A [[convex]] [[quadrilateral]] is a rhombus [[if and only if]] it is any one of the following:<ref>Zalman Usiskin and Jennifer Griffin, "The Classification of Quadrilaterals. A Study of Definition", Information Age Publishing, 2008, pp. 55-56.</ref><ref>Owen Byer, Felix Lazebnik and Deirdre Smeltzer, ''Methods for Euclidean Geometry'', Mathematical Association of America, 2010, p. 53.</ref> * a parallelogram with four equal sides * a parallelogram in which at least two consecutive sides are congruent * a quadrilateral with four congruent sides * a parallelogram in which a diagonal bisects an interior angle * a quadrilateral in which each diagonal bisects two interior angles * a parallelogram in which the diagonals are perpendicular * a quadrilateral in which the diagonals are perpendicular and bisect each other == Properties == Every rhombus has two [[diagonal]]s connecting pairs of opposite vertices, and two pairs of parallel sides. Using [[congruence (geometry)|congruent]] [[triangle]]s, one can [[mathematical proof|prove]] that the rhombus is [[symmetry|symmetric]] across each of these diagonals. It follows that any rhombus has the following properties: # Opposite [[angle]]s of a rhombus have equal measure. # The two diagonals of a rhombus are [[perpendicular]]; that is, a rhombus is an [[orthodiagonal quadrilateral]]. # Its diagonals bisect opposite angles. The first property implies that every rhombus is a [[parallelogram]]. A rhombus therefore has all of the [[Parallelogram#Properties|properties of a parallelogram]]: for example, opposite sides are parallel; adjacent angles are [[supplementary angles|supplementary]]; the two diagonals [[bisection|bisect]] one another; any line through the midpoint bisects the area; and the sum of the squares of the sides equals the sum of the squares of the diagonals (the [[parallelogram law]]). Thus denoting the common side as ''a'' and the diagonals as ''p'' and ''q'', every rhombus has :<math>\displaystyle 4a^2=p^2+q^2.</math> Not every parallelogram is a rhombus, though any parallelogram with perpendicular diagonals (the second property) is a rhombus. In general, any quadrilateral with perpendicular diagonals, one of which is a line of symmetry, is a [[kite (geometry)|kite]]. Every rhombus is a kite, and any quadrilateral that is both a kite and parallelogram is a rhombus. A rhombus is a [[tangential quadrilateral]].<ref name=Mathworld>{{mathworld | urlname = Rhombus | title = Rhombus}}</ref> That is, it has an [[inscribed figure|inscribed circle]] that is tangent to all four of its sides. == Origin == The word ''rhombus'' is from the [[Greek language|Greek]] word for something that spins. [[Euclid]] used ''ρόμβος'' (''rhombos''), from the verb ''ρέμβω'' (''rhembo''), meaning "to turn round and round".<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2392686 '''Rhombos''', "A Greek-English Lexicon", Liddel and Scott, at Perseus]</ref><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2392296 '''Rhembo''', "A Greek-English Lexicon", Liddel and Scott, at Perseus]</ref> [[Archimedes]] used the term "solid rhombus" for two right circular [[cone (geometry)|cone]]s sharing a common base.<ref>http://www.pballew.net/rhomb.</ref> == In mathematics == * The [[dual polygon]] of a ''rhombus'' is a [[rectangle]]. * One of the five 2D [[lattice (group)|lattice]] types is the rhombic lattice, also called centered rectangular lattice. * Identical rhombi can tile the 2D plane in three different ways, including, for the 60&deg; rhombus, the [[Rhombille tiling]]. * Three-dimensional analogues of a rhombus include the [[bipyramid]] and the [[bicone]]. == Area formulas == [[File:Rhombus1.svg|right|280px]] As for all parallelograms, the area ''K'' of a rhombus is the product of its base and its height. The base is simply any side length ''a'', and the height ''h'' is the perpendicular distance between any two non-adjacent sides: : <math> K = a \cdot h .</math> The area can also be expressed as the base squared times the sine of any angle: : <math> K = a^2 \cdot \sin \alpha = a^2 \cdot \sin \beta,</math> or as half the product of the diagonals ''p, q'': : <math> K = \frac{p \cdot q}{2},</math> or as the [[semiperimeter]] times the radius of the circle [[Inscribed figure|inscribed]] in the rhombus (inradius): : <math> K = 2a \cdot r .</math> ==Inradius== The inradius can be expressed in terms of the diagonals ''p'' and ''q'' as<ref name=Mathworld/> : <math> r = \frac{p \cdot q}{2\sqrt{p^2+q^2}}. </math> --> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://web.archive.org/web/20081219144904/http://www.elsy.at/kurse/index.php?kurs=Parallelogram+and+Rhombus&status=public Parallelogram and Rhombus - Animated course (Construction, Circumference, Area)] *[http://www.mathopenref.com/rhombus.html Rhombus definition. Math Open Reference] With interactive applet. *[http://www.mathopenref.com/rhombusarea.html Rhombus area. Math Open Reference] Shows three different ways to compute the area of a rhombus, with interactive applet. [[শ্ৰেণী:বহুভুজ]] {{বহুভুজৰ প্ৰকাৰ}} 2yca0jjeehcn9crvljelje9g6l36j1v শ্ৰীমদ্ভগৱতগীতা 0 7405 648759 599785 2026-10-31T16:05:46Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648759 wikitext text/x-wiki {{for|ভাগৱত গীতাৰ আধাৰত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখন|ভাগৱত গীতা (চলচ্চিত্ৰ)}} {{Infobox book | name = শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা | image = | author = মহৰ্ষি [[বেদব্যাস]] | language = [[সংস্কৃত]] | series = [[মহাভাৰত]] (ভীষ্মপৰ্ব) | chapters = ১৮ | verses = ৭০০ }} [[Image:Krishna and Arjun on the chariot, Mahabharata, 18th-19th century, India.jpg|thumb|কুৰুক্ষেত্ৰত [[শ্ৰীকৃষ্ণ]] আৰু [[অৰ্জুন|অৰ্জুনৰ]] ৰথ, ওঠৰ-উন্নৈশ শতিকাৰ এখন চিত্ৰকলা]] '''শ্ৰীমদ্ভাগৱতগীতা''' ({{lang-sa|भगवद्गीता}}, ''[[ভগৱান|ভগৱানৰ]] গান'') বা '''গীতা''' এখন ৭০০-শ্লোকৰ [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] ধৰ্মগ্ৰন্থ। এখন প্ৰাচীন [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] [[মহাকাব্য]] [[মহাভাৰত]]ৰ এক অংশ। যদিওবা গীতা এখন স্বতন্ত্ৰ ধৰ্মগ্ৰন্থ তথাপিটো ই এখন পৃথক [[উপনিষদ|উপনিষদৰ]] মৰ্য্যাদা পাইছে। গীতাক সেইবাবে '''গীতোপনিষদ''' বোলা হয়। অৰ্থাৎ গীতাখন হৈছে [[উপনিষদ]] বা [[বেদান্ত|বৈদান্তিক]] সাহিত্যৰ অন্তৰ্গত।<ref>The phrase marking the end of each chapter identifies the book as ''{{IAST|Gītopanishad}}.'' The book is identified as "the essence of the ''Upanishads''" in the ''Gītā-māhātmya'' 6, quoted in the [http://vedabase.net/bg/introduction/en introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101062531/http://www.vedabase.net/bg/introduction/en |date=2007-01-01 }} to the book by the founder of ISKCON {{Citation | last = Bhaktivedanta Swami Prabhupada | first = A.C. | title = Bhagavad-gītā As It Is | publisher = The Bhaktivedanta Book Trust | year = 1983 | location = Los Angeles | url = http://vedabase.net/bg | id = | access-date = 2011-12-22 | archivedate = 2014-08-03 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140803053506/http://vedabase.net/bg/ }}.</ref> ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মহাকাব্য [[মহাভাৰত]]ৰ 'ভীষ্মপৰ্ব'ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধক্ষেত্ৰত ভগৱান [[শ্ৰীকৃষ্ণ]]ই অৰ্জুনক যি দিব্য উপদেশ দিছিল, সেয়াই হ’ল গীতৰূপী অমৃতবাণী। শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতা ভগৱানৰ সাক্ষাৎ দিব্য বাণী হোৱাৰ বাবে ইয়াৰ শ্লোকসমূহক মন্ত্ৰৰ মৰ্যাদা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=Bajali Gita Satra |url=https://bajaligitasatra.blogspot.com/ |access-date=2026-01-08 |website=Bajali Gita Satra Blog |publisher= |language=en }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == পৰিচয় == শ্ৰীকৃষ্ণ স্বয়ং এই গ্ৰন্থৰ বক্তা। তেওঁৰ মতে, "গীতা মোৰ হৃদয়।" গীতাক 'সৰ্বশাস্ত্ৰময়ী' বুলি কোৱা হয়, কাৰণ সকলো শাস্ত্ৰ মন্থন কৰি এই অমৃতময়ী গীতাৰ উদয় হৈছে। ইয়াৰ দিব্য জ্ঞান কোনো বিশেষ জাতি বা সম্প্ৰদায়ৰ বাবে নহৈ সমগ্ৰ মানৱজাতিৰ বাবে উদ্দেশ্য কৰি কোৱা হৈছে। প্ৰস্থানত্ৰয়ীৰ (তিনখন মুখ্য গ্ৰন্থ) অন্তৰ্গত ভগৱদ্গীতা, ব্ৰহ্মসূত্ৰ আৰু উপনিষদ পৰে। গীতাত ব্ৰহ্মসূত্ৰ আৰু উপনিষদ— এই দুয়োৰে তাৎপৰ্য নিহিত হৈ আছে। স্বয়ং বেদব্যাস ঋষিয়ে কৈছে: {{Blockquote|গীতা সুগীতা কৰ্তব্যা কিমন্যৈঃ শাস্ত্ৰ বিস্তৰৈঃ।<br />যা স্বয়ং পদ্মনাভস্য মুখপদ্মাদ্বিনিঃসৃতা॥|sign=মহাভাৰত (ভীষ্মপৰ্ব ৪৩/১)}}<ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=Bajali Gita Satra |url=https://bajaligitasatra.blogspot.com/ |access-date=2026-01-08 |website=Bajali Gita Satra Blog |publisher= |language=en }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == গীতাৰ মহিমা == শাস্ত্ৰত গঙ্গা স্নানক মুক্তিৰ পথ বুলি কোৱা হৈছে, কিন্তু গঙ্গাত স্নান কৰাজনে কেৱল নিজকহে মুক্ত কৰিব পাৰে। আনহাতে, গীতৰূপী গঙ্গাত অৱগাহন কৰাজনে নিজেও মুক্ত হয় আৰু আনকো মুক্ত কৰিবলৈ সমৰ্থ হয়। বৰাহ পুৰাণৰ মতে, যি ব্যক্তিয়ে গীতাৰ পুথি হাতত লৈ প্ৰাণত্যাগ কৰে, তেওঁ বৈকুণ্ঠ ধাম লাভ কৰে।<ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=Bajali Gita Satra |url=https://bajaligitasatra.blogspot.com/ |access-date=2026-01-08 |website=Bajali Gita Satra Blog |publisher= |language=en }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == গঠন আৰু সাৰাংশ == গীতাত মুঠ ১৮টা অধ্যায় আৰু ৭০০টা শ্লোক আছে। এই শ্লোকসমূহৰ জৰিয়তে জ্ঞানযোগ, কৰ্মযোগ আৰু ভক্তিযোগৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last= |first= |date= |title=Bajali Gita Satra |url=https://bajaligitasatra.blogspot.com/ |access-date=2026-01-08 |website=Bajali Gita Satra Blog |publisher= |language=en }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === শ্লোক বিভাজন === গীতাত থকা ৭০০ শ্লোকৰ বক্তাসকল হ'ল: {| class="wikitable" ! বক্তা!! শ্লোকৰ সংখ্যা |- | ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ || ৫৭৪ |- | অৰ্জুন || ৮৪ |- | সঞ্জয় || ৪১ |- | ধৃতৰাষ্ট্ৰ || ১ |- ! মুঠ!! ৭০০ |} == দৰ্শন == গীতাৰ মতে প্ৰতিটো প্ৰাণী প্ৰকৃতিৰ কঠোৰ নিয়মৰদ্বাৰা আবদ্ধ। যিহেতু জীৱ হৈছে ভগৱানৰ অংশ-স্বৰূপ, সেয়েহে জীৱৰ স্বাভাৱিক ধৰ্ম হ’ল ভগৱানৰ সেৱা কৰা। মানুহে নিজৰ ভৌতিক ইন্দ্ৰিয়ক তুষ্ট কৰাৰ পৰিৱৰ্তে ভগৱানক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ যত্ন কৰাই জীৱনৰ সৰ্বোচ্চ সিদ্ধি। হিন্দুসকলৰ গীতাত ভগৱানৰ মুখেৰে নিসৃত বাণীসমূহ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। হিন্দু ধৰ্ম, দৰ্শন আৰু সাহিত্যৰ ইতিহাসত গীতা এক বিশেষ স্থানত অধিষ্ঠিত।<ref name="sn-p1">{{Citation|last=Nikhilananda|first=Swami|title=The Bhagavad Gita|chapter=Introduction|page=1}}</ref> গীতাৰ বক্তা [[কৃষ্ণ|শ্ৰীকৃষ্ণ]] হিন্দুসকলৰ দৃষ্টিত ভগৱান [[বিষ্ণু|শ্ৰীবিষ্ণুৰ]] এক [[দশাৱতাৰ|অৱতাৰ]] বুলি কোৱা হয়।<ref name="sn-p1"/> সেয়েহে গীতাক ‘[[ভগৱান|শ্ৰীভগৱান]]’ বুলিও নামকৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Bhagavan | work = | publisher = Bhaktivedanta VedaBase Network (ISKCON) | date = | url = http://www.vedabase.net/b/bhagavan | format = | doi = | accessdate = 2008-01-14 | archivedate = 2009-01-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090129231554/http://www.vedabase.net/b/bhagavan | deadurl = yes }}</ref> গীতাৰ বিষয়-বস্তু হৈছে শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু [[পাণ্ডৱ]] ৰাজকুমাৰ [[অৰ্জুন|অৰ্জুনৰ]] কথোপকথন। কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হোৱাৰ ঠিক আগে আগে শত্ৰুপক্ষত আত্মীয়, বন্ধু আৰু গুৰুক দেখি অৰ্জুন কিংকৰ্তব্যবিমূঢ় হয় পৰিছিল। সেই সময়তে ভগৱান কৃষ্ণই অৰ্জুনক ক্ষত্ৰিয় যোদ্ধাৰ ধৰ্ম স্মৰণ কৰি দিছিল আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰ যোগশাস্ত্ৰ<ref>{{Cite web |title=Introduction to the Bhagavad Gita |url=http://yoga.about.com/od/bhagavadgita/a/thegita.htm |access-date=2011-12-22 |archivedate=2010-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203185714/http://yoga.about.com/od/bhagavadgita/a/thegita.htm |deadurl=yes }}</ref> আৰু [[বেদান্ত|বৈদান্তিক]] দৰ্শন ব্যাখ্যা কৰি অৰ্জুনক যুদ্ধ কৰিবৰ বাবে উৎসাহিত কৰিছিল। সেইকাৰণে গীতাক হিন্দু ধৰ্মতত্ত্বৰ এটা সংক্ষিপ্ত পাঠ আৰু হিন্দুসকলৰ জীৱনচৰ্যাৰ এখন ব্যাৱহাৰিক পথ নিৰ্দেশিকা বুলি কোৱা হয়। যোগশাস্ত্ৰ ব্যাখ্যাৰ সময়ত কৃষ্ণই নিজৰ ‘স্বয়ং ভগৱান’ ৰূপটি উন্মোচিত কৰিছিল আৰু বিশ্বৰূপে অৰ্জুনক দৰ্শন দি আশীৰ্বাদ কৰিছিল। গীতাৰ ১১ অধ্যায়ত গীতা জ্ঞানদাতাই নিজৰ বিৰাট ৰূপ দেখুৱাইছিল। তেতিয়া অৰ্জুন ভয়তে কঁপিবলৈ ধৰিলে। শ্ৰী কৃষ্ণ অৰ্জুনৰ জেঠেৰী, কিয়নো শ্ৰীকৃষ্ণই অৰ্জুনৰ ভগ্নী সুভাদ্ৰক বিয়া কৰাইছিল। গীতা জ্ঞানদাতাই নিজৰ বিৰাট ৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰোঁতে সহস্ৰ বাহু দেখা গৈছিল। তেতিয়া অৰ্জুনে শ্ৰী কৃষ্ণক কোন বুলি সুধিছিল। (গীতা ১১ অধ্যায়, শ্লোক ৩১) {{cquote|“শ্ৰীমদ্ভগৱদগীতা মানৱীয় জ্ঞান আৰু উপলব্ধিৰ সৰ্বোত্তম ফল। ইয়াৰ দৰ্শন আৰু [[সাহিত্য]] দুয়োটাৰে অবিভাজ্য সংশ্লেষণ ঘটিছে। তত্ত্ব-জিজ্ঞাসুসকলক গীতাই তত্ত্বৰ সন্ধান দিছে আৰু ৰসান্বেসীসকলক দান কৰিছে ৰসৰ সন্ধান। গীতাই কাকো বিমুখ কৰা নাই, কাকো বিমুখ নকৰে। মুখ্যত গীতা দৰ্শন শাস্ত্ৰ। এই গ্ৰন্থ হ’ল উপনিষদ তথা বেদান্তৰ সাৰ। আত্মাৰ অমৰত্ব, নিষ্কাম কৰ্মযোগ আৰু ঈশ্বৰৰ ওচৰত পৰিপূৰ্ণভাৱে আত্মসমৰ্পণ - গীতাই এই মৰ্মবাণী ঘোষণা কৰি আহিছে। গীতা উপনিষদেই; গীত কৰি গাব পৰাকৈ ৰচনা কৰা বাবে ‘গীতা’।” — [[নগেন শ‍ইকীয়া|ড॰ নগেন শ‍ইকীয়া]]<ref name="সহজ অসমীয়াত গীতা">{{cite web | title=সহজ অসমীয়াত গীতাৰ শেষপৃষ্ঠা | publisher=পূৰ্বাঞ্চল প্ৰকাশ, গুৱাহাটী | date=২০০৬ | author=প্ৰশান্ত কুমাৰ বৰদলৈ}}</ref>}} গীতা অধ্যায়৪ ৪ শ্লোক ৭ ত শ্ৰী ভগৱানে অৰ্জুনক কৈছে যে:- য়দা,য়দা, হি ধৰ্মস্য, গ্লানি:, ভৱতি, ভাৰত, অভ্যুত্থানম, অধৰ্মস্য, তদা, আত্মানম, সৃজামি, অহম॥৭॥ অৰ্থ:- হে ভাৰত, য'তে, যেতিয়াই ধৰ্মৰ হানি, পতন আৰু অধৰ্মৰ বৃদ্ধি হয় সেই সময়তে মই নিজৰ ৰূপক সৃজন কৰোঁ, অৰ্থাৎ সাকাৰ ৰূপেৰে মানুহৰ আগত প্ৰকট হওঁ। গীতা অধ্যায়৪ ৪ শ্লোক ৮ - পৰিত্ৰাণায়, সাধুনাম, বিনাশায়, চ দুষ্কৃতাম, ধৰ্মসংস্থাপনাৰ্থায়, সম্ভৱামি, য়ুগে, য়ুগে॥৮॥ অৰ্থ:- সাধু পুৰুষক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ দুষ্টক বিনাশ কৰিবলৈ আৰু ধৰ্মক সংস্থাপন কৰিবলৈ মই যুগে-যুগে প্ৰকট হওঁ। == লগতে চাওক == * [[মহাভাৰত]] * [[কৃষ্ণ]] * [[অৰ্জুন]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{wikisource|শ্ৰীমদ্ভগৱদগীতা}} * [http://www.gita-society.com/ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গীতা সমাজ] * [http://www.bhagavad-gita.org/ bhagavad-gita.org] * [http://www.yogausa.com/bhagavad_gita_mp3.php Bhagavad Gita in mp3 all Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080320002001/http://www.yogausa.com/bhagavad_gita_mp3.php |date=2008-03-20 }} * [https://web.archive.org/web/20090117014035/http://www.vaisnava.cz/clanek_en.php3?no=24 Recitation] of verses in [[Sanskrit]] ([[MP3]] format) * [http://www.krishna.com/node/915 Bhagavad Gita (As It Is) Complete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213050825/http://www.krishna.com/node/915 |date=2011-12-13 }} produced by [[The International Society for Krishna Consciousness]] * [http://www.shreemaa.org/drupal/taxonomy_menu/3/9 Bhagavad Gita online classes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101205438/http://www.shreemaa.org/drupal/taxonomy_menu/3/9 |date=2007-01-01 }} by [[Swami Satyananda Saraswati]] * [http://www.gitamrta.org/bg.htm Bhagavad Gita in 6 Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509134404/http://www.gitamrta.org/bg.htm |date=2008-05-09 }} * [http://www.arshabodha.org/ab/wcms/en/home/teachings Bhagavad Gita lectures by Swami Tadatmananda]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} in English ([[MP3]] format) [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰন্থ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সাহিত্য]] b1gdybw6de71lnvm2mneoftd8bq5k8e শূন্য 0 7737 648750 631874 2026-10-31T15:36:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648750 wikitext text/x-wiki {{Infobox number |number=0 |cardinal=0, zero, {{nowrap|"oh" ({{IPAc-en|oʊ}})}}, nought, naught, nil |ordinal=Zeroth, noughth, 0th |latin prefix=nulli- |lang1=[[Eastern Arabic numerals|আৰবী]], [[Central Kurdish|কুৰ্দিচ]], [[Persian language|ফাৰ্ছি]], [[Sindhi language|সিন্ধি ]], [[Urdu numerals|উৰ্দু]] |lang1 symbol={{resize|150%|٠}} |lang2=[[Indian numerals|হিন্দু সংখ্যা]] |lang2 symbol={{resize|150%|०}} |lang3=[[Chinese numerals|চীনা]] |lang3 symbol=零, 〇 |lang4=[[Burmese numerals|বাৰ্মিজ]] |lang4 symbol=၀ |lang5=[[Khmer numerals|খেমাৰ]] |lang5 symbol=០ |lang6=[[Thai numerals|থাই]] |lang6 symbol=๐ |lang7=[[Bengali-Assamese numerals|অসমীয়া, বঙালী]] |lang7 symbol=০ |lang8=[[মায়া সংখ্যা]] |lang8 symbol=𝋠 |lang9=[[মোৰ্চ কোড]] |lang9 symbol=_ _ _ _ _|lang10=[[টাই-আহোম ভাষা]]|lang10 symbol=𑜰}} '''শূন্য''' বা '''০''' ('''zero'''; {{IPAc-en||ˈ|z|iː|r|oʊ}} {{respell|ZEER|oh}} এটা [[অংক]] যিটো হিচাপ নিকাচৰ ক্ষেত্ৰত সকলো [[স্থানীয় মান পদ্ধতি|স্থানীয় মান পদ্ধতিৰ]] এক অপৰিহাৰ্য প্ৰতীক।<ref>{{cite book |title=Principles of mathematics |edition=2 |first1=Bertrand |last1=Russel |publisher=Forgotten Books |year=1942 |isbn=1-440-05416-9 |page=125 |url=http://books.google.com/books?id=63ooitcP2osC}}, [http://books.google.com/books?id=63ooitcP2osC&pg=PA125 Chapter 14, page 125]</ref> ইয়াৰ বাহিৰে ই এটা [[সংখ্যা|সংখ্যাও]]। দুয়োটা ৰূপতে [[গণিত|গণিতত]] ইয়াৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। শূন্য এটা সংস্কৃত শব্দ। ই গণিতত এক কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰি গোটা সংখ্যা, বাস্তৱ সংখ্যা আৰু বিভিন্ন বীজগণিতীয় গঠনৰ যোগাত্মক অভেদ হিচাপে কাম কৰে। এককভাৱে শূন্যই অস্তিত্বহীনতা বুজাই আৰু অংক হিচাপে ই সংখ্যাৰ মান নিৰূপণ কৰে। ভাৰতীয় গণিতজ্ঞসকলে পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে শূন্যক সংখ্যা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। নৱম শতিকাত পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰিক গণনাত শূন্যৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতীয় গণিতজ্ঞ তথা জ্যোতিৰ্বিদ আৰ্যভট্টই উল্লেখ কৰিছিল-"স্থানাৎ স্থানম্ দসগুণম্ স্যাত।" অৰ্থাৎ কোনো সংখ্যাৰ প্ৰত্যেক অংকৰে মান তাৰ পিছৰ অংকটোৰ দহগুণ। ইয়াকে দশমিক ভিত্তিত স্থানমান নিৰ্ণয়ৰ পদ্ধতি অৰ্থাৎ দশমিক পদ্ধতিৰ আৰম্ভণি আখ্যা দিয়া হয়। শূন্যৰে সৈতে দশমিক পদ্ধতিৰ প্ৰাচীনতম লিখিত প্ৰয়োগ হিচাপে ৪৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰচিত জৈন পুথি '''লোকবিভাগ''' উল্লেখনীয়। শূন্যৰ চিহ্ন হিচাপে এটি সৰু বৃত্তৰ প্ৰথম ব্যৱহাৰ দেখা যায় গোৱালিয়ৰৰ চতুৰ্ভুজ মন্দিৰত প্ৰাপ্ত ৮৭৬ খ্ৰীষ্টাব্দত লিপিবদ্ধ এখন শিলালিপিত। ব্ৰহ্মগুপ্তৰ "ব্ৰহ্মস্পুত সিদ্ধান্ত" নামৰ গ্ৰন্থখনত শূন্যৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে তেওঁ কিছুমান নিয়ম আগবঢ়াইছে- *শূন্য আৰু এটা ঋণাত্মক সংখ্যাৰ যোগফল সদায় ঋণাত্মক। *শূন্য আৰু এটা ধনাত্মক সংখ্যাৰ যোগফল সদায় ধনাত্মক। *শূন্য আৰু শূন্যৰ যোগফল সদায় শূন্য। *এটা ধনাত্মক আৰু এটা ঋণাত্মক সংখ্যাৰ যোগফল সিহঁতৰ পাৰ্থক্যৰ সমান বা শূন্য যদিহে সিহঁত সমান। *শূন্যক যিকোনো সংখ্যাৰে হৰণ কৰিলে শূন্য পোৱা যায়। ইয়াৰে শেষৰটো সিদ্ধান্ত আধুনিক সিদ্ধান্তৰ লগত নিমিলে। কাৰণ আধুনিক পদ্ধতিত শূন্য আৰু শূন্যৰ হৰণফল অনিৰ্ণেয় আৰু যিকোনো অশূন্য সংখ্যাক শূন্যৰে হৰণফল ঋণাত্মক বা ধনাত্মক অসীম বুলি ধৰা হয়। ==ব্যুৎপত্তি== শূন্যৰ ইংৰাজী zero শব্দটো ফৰাচী শব্দ zéroৰ জৰিয়তে ইটালীয় zero শব্দৰ পৰা আহিছিল। ইটালীয় শব্দটো আকৌ ইটালীয় ṣafira বা ṣifr শব্দৰ জৰিয়তে zefiro শব্দৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা ভেনিচৰ zevero শব্দৰ সংকোচিত ৰূপ।<ref>{{multiref2|{{cite dictionary| first= Douglas| last= Harper |date=2011| url=https://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=zero&searchmode=none | entry= Zero |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703014638/http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=zero&searchmode=none |archive-date=3 July 2017 | title= Etymonline | quote=""figure which stands for naught in the Arabic notation," also "the absence of all quantity considered as quantity," c. 1600, from French ''zéro'' or directly from Italian ''zero'', from Medieval Latin ''zephirum'', from Arabic ''sifr'' "cipher," translation of Sanskrit ''sunya-m'' "empty place, desert, naught"}}.|{{Cite book |last=Menninger |first=Karl |url=https://books.google.com/books?id=BFJHzSIj2u0C |title=Number Words and Number Symbols: A cultural history of numbers |publisher=Courier Dover Publications |year=1992 |isbn=978-0-486-27096-8 |pages=399–404 |access-date=5 January 2016 }}|{{Cite web |date=December 2011 |title=zero, n. |url=http://www.oed.com/view/Entry/232803?rskey=zGcSoq&result=1&isAdvanced=false |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/65yd7ur9u?url=http://www.oed.com/view/Entry/232803?rskey=zGcSoq&result=1&isAdvanced=false |archive-date=7 March 2012 |access-date=4 March 2012 |website=[[Oxford English Dictionary|OED]] Online |publisher=[[Oxford University Press]] |quote="French zéro (1515 in Hatzfeld & Darmesteter) or its source Italian zero, for *zefiro, < Arabic çifr" }}.}}</ref> প্ৰাক-ইছলাম যুগত ṣifr (আৰবী: صفر) শব্দৰ অৰ্থ আছিল "খালী।"<ref name=smithsonian/> {{transliteration|ar|Sifr}} অনুবাদৰ সময়ত ভাৰতৰ শূন্য (সংস্কৃত: शून्य) শব্দৰ বাবে Sifr শব্দটো zeroলৈ বিকশিত হয়।<ref name="smithsonian">{{multiref2 | Smithsonian Institution. {{Google books|0_UyAQAAMAAJ|Oriental Elements of Culture in the Occident|page=518}}. Annual Report of the Board of Regents of the Smithsonian Institution; Harvard University Archives. "Sifr occurs in the meaning of "empty" even in the pre-Islamic time. ... Arabic sifr in the meaning of zero is a translation of the corresponding India sunya." | {{cite book | first=Jan |last=Gullberg |date=1997|title=Mathematics: From the Birth of Numbers| url=https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull |publisher= [[W.W. Norton & Co.]]|isbn= 978-0-393-04002-9 | quote-page= 26|quote = ''Zero derives from Hindu sunya – meaning void, emptiness – via Arabic sifr, Latin cephirum, Italian zevero.''}}|{{cite book | first=Robert|last= Logan |date=2010|title=The Poetry of Physics and the Physics of Poetry|publisher=World Scientific | isbn =978-981-4295-92-5|quote-page= 38|quote = The idea of sunya and place numbers was transmitted to the Arabs who translated sunya or "leave a space" into their language as sifr.}} }}</ref> শূন্যৰ প্ৰথম ইংৰাজী ব্যৱহাৰ ১৫৯৮ চনত হৈছিল।<ref>{{cite dictionary |title=Merriam Webster online Dictionary |entry=Zero |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206230446/https://www.merriam-webster.com/dictionary/zero |archive-date=6 December 2017 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/zero}}</ref> উত্তৰ আফ্ৰিকাত ডাঙৰ দীঘল হোৱা আৰু ইউৰোপলৈ দশমিক প্ৰণালী প্ৰৱৰ্তন কৰাৰ কৃতিত্ব লাভ কৰা ইটালীৰ গণিতজ্ঞ ফিবোনাচিয়ে (গ. ১১৭০ – গ. ১২৫০) জেফিৰাম (zephyrum) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ই ইটালিয়ান ভাষাত জেফিৰো (zefiro) হৈ পৰে, আৰু তাৰ পিছত ভেনিছিয়ানত জিৰোলৈ (zero) ৰূপান্তৰ হয়। ইটালীৰ জেফিৰো (zefiro) শব্দটো ইতিমধ্যে প্ৰচলিত আছিল (অৰ্থাৎ লেটিন আৰু গ্ৰীক জেফিৰাছৰ (Zephyrus) পৰা "পশ্চিম বতাহ") আৰু আৰবী ṣifr লিপিবদ্ধ কৰোঁতে বানানটো প্ৰভাৱিত হʼব পাৰে বুলি কিছুমান অধ্যয়নে প্ৰতিবেদন দিছে৷<ref name="ifrah">{{harvnb|Ifrah|2000|p=589}}.</ref> [[File:P. Lund, Inv. 35a.jpg|thumb|right|300px|২য় শতিকাত শূন্য বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰাচীন [[গ্ৰীক]] চিহ্ন (সোঁফালে তলৰ চুকত)]] ==ইতিহাস== প্ৰাচীন মিচৰীয় সংখ্যাবোৰৰ ভিত্তি ১০ আছিল।<ref>{{Cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=2000 |title=Egyptian numerals |url=http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Egyptian_numerals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115221313/http://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Egyptian_numerals.html |archive-date=15 November 2019 |access-date=21 December 2019 |website=[[mathshistory.st-andrews.ac.uk]] |publisher=University of St Andrews}}</ref> ইজিপ্টোলজিষ্ট (এজন পণ্ডিত বা গৱেষক যি প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ অধ্যয়নত বিশেষজ্ঞ) এলান গাৰ্ডিনাৰে পৰামৰ্শ দিছিল যে এনএফআৰ হাইৰোগ্লিফ শূন্যৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সমাধি আৰু পিৰামিডৰ অংকনৰ আধাৰ স্তৰ সূচিত কৰিবলৈও একেটা চিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal|first=Beatrice |last=Lumpkin |doi=10.1007/BF03024613 |title=Mathematics Used in Egyptian Construction and Bookkeeping |url=https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_spring-2002_24_2/page/20 |journal=The Mathematical Intelligencer |year=2002 |volume=24 |number=2 |pages=20–25|s2cid=120648746 }}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২য় সহস্ৰাব্দৰ মাজভাগলৈকে বেবিলনৰ গণিতত সংখ্যা ব্যৱস্থাৰ ভিত্তি ৬০ আছিল। অৱস্থানগত মান (বা শূন্য)ৰ অভাৱত সংখ্যাৰ মাজত এটা খালি স্থানৰ দ্বাৰা শূন্যৰ সূচনা কৰা হৈছিল। বাগদাদৰ পৰা ৮০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণে আৰু প্ৰাচীন বেবিলন চহৰৰ পৰা ১২ কিলোমিটাৰ (৭.৫ মাইল) পূবে অৱস্থিত কিছ নামৰ (ইৰাক)ৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত এক ফলি উদ্ধাৰ হৈছিল। কিছত উদ্ধাৰ হোৱা এই ফলিত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৭০০ চনৰ পৰাই) লিখক বেল-বান-আপ্লুৱে একেটা বেবিলনীয় গণিতত সংখ্যা ব্যৱস্থাতে তিনিটা হুক শূন্যৰ সূচনা কৰা স্থানধাৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ত এটা বিৰাম চিহ্ন (দুটা হেলনীয়া কুণ্ডলী)ক স্থানধাৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=2000 |title=Zero |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921191118/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Zero/ |archive-date=21 September 2021 |access-date=2021-09-07 |website=Maths History |publisher=University of St Andrews |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Babylonian mathematics | date= 2016 |url=https://www.open.edu/openlearn/ocw/mod/oucontent/view.php?printable=1&id=1976 |access-date=2021-09-07 |website= The Open University |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907135356/https://www.open.edu/openlearn/ocw/mod/oucontent/view.php?printable=1&id=1976 |url-status=live }}</ref> প্ৰাচীন গ্ৰীকসকলৰ শূন্যৰ বাবে কোনো চিহ্ন নাছিল (μηδέν, উচ্চাৰণ 'midén'), আৰু ইয়াৰ বাবে সংখ্যাৰ স্থানধাৰী ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল।<ref>{{Cite web |last=Wallin |first=Nils-Bertil |date=19 November 2002 |title=The History of Zero |url=http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160825124525/http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp |archive-date=25 August 2016 |access-date=1 September 2016 |website=YaleGlobal online |publisher=The Whitney and Betty Macmillan Center for International and Area Studies at Yale. |archivedate=25 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160825124525/http://yaleglobal.yale.edu/about/zero.jsp |deadurl=yes }}</ref> গণিতজ্ঞ চাৰ্লছ চেইফৰ মতে, প্ৰাচীন গ্ৰীকসকলে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ চনৰ পিছত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ কামৰ বাবে স্থানধাৰী হিচাপে শূন্য গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, ইয়াক ক্ষুদ্ৰ গ্ৰীক আখৰ ό (όμικρον: omicron) দ্বাৰা শূন্যক সূচিত কৰিছিল। কিন্তু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ গণনাৰ বাবে স্থানধাৰী শূন্য ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকে সাধাৰণতে সংখ্যাবোৰক পুনৰ গ্ৰীক সংখ্যালৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। গ্ৰীকসকলে শূন্যক সংখ্যা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ দাৰ্শনিক বিৰোধিতা কৰা যেন লাগিছিল বুলি কিছুমান অধ্যয়নে প্ৰতিবেদন দিয়ে।<ref name="Seife2000">{{cite book | first = Charles | last = Seife | date = 1 September 2000 | title = Zero: The Biography of a Dangerous Idea | publisher = Penguin | page = 39 | isbn = 978-0-14-029647-1 | oclc = 1005913932 | url = https://books.google.com/books?id=obJ70nxVYFUC | access-date = 30 April 2022 | author-link= Charles Seife }}</ref> গ্ৰীকসকলে শূন্যক সংখ্যা হিচাপে মৰ্যাদাৰ বিষয়ে নিশ্চিত নাছিল। যাৰ ফলত শূন্য আৰু শূন্যতাৰ প্ৰকৃতি আৰু অস্তিত্বৰ বিষয়ে দাৰ্শনিকসকলৰ মাজত মধ্যযুগলৈকে ধৰ্মীয় যুক্তিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছিল। <ref>{{cite encyclopedia |last=Huggett |first=Nick |title=Zeno's Paradoxes |date=2019 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/paradox-zeno/ |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Winter 2019 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=2020-08-09 |archive-date=10 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110135804/https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/paradox-zeno/}}</ref> [[File:Zero in Rod Calculus.png|thumb|right|alt=Five illustrated boxes from left to right contain a T-shape, an empty box, three vertical bars, three lower horizontal bars with an inverted wide T-shape above, and another empty box. Numerals underneath left to right are six, zero, three, nine, and zero|এয়া হৈছে চীনা ভাষাত প্ৰকাশিত শূন্যৰ চিত্ৰণ গণনা ৰড। শূন্য প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ এটা খালী স্থান ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Hodgkin" />]] চীন দেশত, জিয়াহৌ য়াং চুয়ানজিং (৪২৫-৪৬৮ খৃষ্টাব্দ)ত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, এটা সংখ্যাক ১০, ১০০, ১০০০ বা ১০০০০ ৰে পূৰণ বা হৰণ কৰিবলৈ, গণনা বোৰ্ড এখনত থকা ৰড কেইডালমানেৰে ১, ২, ৩ বা ৪ স্থানলৈ আগলৈ বা পিছলৈ স্থানান্তৰ কৰি গণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{MacTutor|class=HistTopics|id=Chinese_numerals |title=Chinese numerals |date=January 2004}}</ref> ৰডবোৰে এটা সংখ্যাৰ দশমিক উপস্থাপন দিছিল, য'ত এটা খালী ঠায়ে শূন্যক বুজাইছিল। <ref name="Hodgkin">{{Cite book |last=Hodgkin |first=Luke |url=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-152383-0 |page=[https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg/page/85 85] |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chinese numerals |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Chinese_numerals/ |access-date=2024-04-28 |website=Maths History |language=en}}</ref> গণনা ৰড প্ৰণালী হৈছে এক স্থিতিগত স্বৰলিপি প্ৰণালী। <ref>{{harvnb|Shen|Crossley|Lun|1999|p= 12}}: "the ancient Chinese system is a place notation system"</ref><ref>{{Citation |last=Eberhard-Bréard |first=Andrea |title=Mathematics in China |date=2008 |pages=1371–1378 |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-1-4020-4425-0_9453 |isbn=978-1-4020-4425-0 |encyclopedia=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures}}.</ref> সেই সময়ত শূন্যক সংখ্যা হিচাপে গণ্য কৰা হোৱা নাছিল, বৰঞ্চ "খালী পদ" হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Crossley">{{Cite book |last1=Shen | first1=Kangshen |url=https://books.google.com/books?id=eiTJHRGTG6YC |title=The Nine Chapters on the Mathematical Art: Companion and Commentary |first2=John N.|last2= Crossley |first3=Anthony W.-C. | last3=Lun | author1-mask= Shen Kanshen |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-853936-0 |page=35 |quote=zero was regarded as a number in India ... whereas the Chinese employed a vacant position}}</ref> ভাৰতত পিংগলা নামৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব প্ৰায় ৩ বা ২ শতিকা),<ref name="plofker">{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |author-link=Kim Plofker |title=Mathematics in India |title-link=Mathematics in India (book) |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=[https://books.google.com/books?id=DHvThPNp9yMC&pg=PA54 54–56] |quote=In the Chandah-sutra of Pingala, dating perhaps the third or second century BC, [ ...] Pingala's use of a zero symbol [śūnya] as a marker seems to be the first known explicit reference to zero. ... In the Chandah-sutra of Pingala, dating perhaps the third or second century BC, there are five questions concerning the possible meters for any value "n". [ ...] The answer is (2)<sup>7</sup> = 128, as expected, but instead of seven doublings, the process (explained by the sutra) required only three doublings and two squarings – a handy time saver where "n" is large. Pingala's use of a zero symbol as a marker seems to be the first known explicit reference to zero.}}</ref> এজন সংস্কৃত গদ্য পণ্ডিতে, চুটি আৰু দীঘল শব্দাংশৰ বাইনাৰী ক্ৰম ব্যৱহাৰ কৰিছিল- য'ত এটা দীঘল শব্দাংশ দুটা চুটি শব্দাংশৰ সমান আছিল। স্বৰলিপিৰ এই প্ৰণালীটো মোৰ্চ কোডৰ দৰে আছিল। লক্ষণীয়ভাৱে, পিঙ্গলাই শূন্যৰ ধাৰণাটো প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ সংস্কৃত শব্দ [[:en:Śūnyatā|śūnya]] স্পষ্টভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name=plofker/> [[File:Bakhshali manuscript zero detail.jpg|thumb|বাখশালি পাণ্ডুলিপি, য'ত "শূন্য" সংখ্যাটো ক'লা বিন্দুৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ তাৰিখ অনিশ্চিত।<ref>Devlin, Hannah (13 September 2017). "Much ado about nothing: ancient Indian text contains earliest zero symbol". The Guardian. ISSN 0261-3077. Archived from the original on 20 November 2017. Retrieved 14 September 2017.</ref>]] বাখশালি পাণ্ডুলিপি, য'ত "শূন্য" সংখ্যাটো ক'লা বিন্দুৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ তাৰিখ অনিশ্চিত।<ref>Devlin, Hannah (13 September 2017). "Much ado about nothing: ancient Indian text contains earliest zero symbol". The Guardian. ISSN 0261-3077. Archived from the original on 20 November 2017. Retrieved 14 September 2017.</ref> শূন্যৰ বাবে এটা ডাঙৰ বিন্দু চিহ্ন, সমগ্ৰ বাখশালি পাণ্ডুলিপিখনতে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই পাণ্ডুলিপিখন আছিল ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে অংকৰ ব্যৱহাৰিক হাতপুথি।<ref name="Weiss">{{Cite news |last=Weiss |first=Ittay |date=20 September 2017 |title=Nothing matters: How India's invention of zero helped create modern mathematics |work=The Conversation |url=https://theconversation.com/nothing-matters-how-the-invention-of-zero-helped-create-modern-mathematics-84232 |access-date=12 July 2018 |archive-date=12 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712124031/https://theconversation.com/nothing-matters-how-the-invention-of-zero-helped-create-modern-mathematics-84232 |url-status=live }}</ref> ==গণিত== গণিতত শূন্যৰ ধাৰণাটোৱে একাধিক ভূমিকা পালন কৰে: অংক হিচাপে ই সংখ্যাসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ বাবে অৱস্থান সংকেতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ, আনহাতে ই বহুতো বীজগণিতীয় পৰিৱেশত নিজস্বভাৱে সংখ্যা হিচাপেও গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ===অংক হিচাপে=== অৱস্থানগত সংখ্যা প্ৰণালীত (যেনে সংখ্যাসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰাৰ বাবে সাধাৰণ দশমিক পদ্ধতি), ০ অংকটোৱে এটা স্থানধাৰীৰ ভূমিকা পালন কৰে, যি সূচায় যে সংখ্যাটোৰ সেই স্থানত কোনো মানে অৰিহণা যোগাৱা নাই। উদাহৰণস্বৰূপে, দশমিক সংখ্যা ২০৫ হৈছে দুই শতক আৰু পাঁচ এককৰ যোগফল, য’ত ০ অংকটোৱে বুজায় যে সংখ্যাটোত কোনো দহক যোগ কৰা হোৱা নাই। ===প্ৰাথমিক বীজগণিত=== [[File:Number line with numbers -3 to 3.svg|thumb|upright=1.4|এডাল সংখ্যাৰেখাত −৩ ৰ পৰা ৩ লৈ দেখুওৱা হৈছে, সংখ্যাৰেখাডালৰ মাজত ০ অৱস্থান কৰা দেখা গৈছে৷]] ০ সংখ্যাটো হৈছে আটাইতকৈ সৰু [[স্বাভাৱিক সংখ্যা|অঋণাত্মক অখণ্ড সংখ্যা]], আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ অধনাত্মক অখণ্ড সংখ্যা। ০ ৰ পিছৰ [[স্বাভাৱিক সংখ্যা|স্বাভাৱিক সংখ্যাটো]] ১ আৰু ০ ৰ আগত কোনো স্বাভাৱিক সংখ্যা নাথাকে। ০ সংখ্যাটোক স্বাভাৱিক সংখ্যা বুলি গণ্য কৰা হ'ব পাৰে বা নহ'বও পাৰে,<ref>{{Cite book |last1=Bunt |first1=Lucas Nicolaas Hendrik |url=https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC |title=The historical roots of elementary mathematics |last2=Jones |first2=Phillip S. |last3=Bedient |first3=Jack D. |publisher=Courier Dover Publications |year=1976 |isbn=978-0-486-13968-5 |pages=254–255 |access-date=5 January 2016 |archive-date=23 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623174716/https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC |url-status=live }}, [https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC&pg=PA255 Extract of pp. 254–255] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160510195505/https://books.google.com/books?id=7xArILpcndYC&pg=PA255 |date=10 May 2016 }}</ref>{{sfn|Cheng|2017|p=32}} কিন্তু ই এটা [[অখণ্ড সংখ্যা]], আৰু সেয়েহে এটা [[পৰিমেয় সংখ্যা]] আৰু এটা বাস্তৱ সংখ্যা।{{sfn|Cheng|2017|pp=41, 48–53}} শূন্যকে ধৰি সকলো পৰিমেয় সংখ্যাই বীজগণিতীয় সংখ্যা। যেতিয়া বাস্তৱ সংখ্যাবোৰক সম্প্ৰসাৰিত কৰি [[জটিল সংখ্যা]]বোৰ গঠন কৰা হয়, তেতিয়া ০ জটিল সমতলটোৰ উৎপত্তি হিচাপে গণ্য হয়। ০ নম্বৰটো ধনাত্মক বা ঋণাত্মক নহয় বুলি গণ্য কৰিব পাৰি<ref>{{Cite web |author=Weisstein, Eric W. |title=Zero |url=http://mathworld.wolfram.com/Zero.html |access-date=4 April 2018 |website=Wolfram |language=en |archive-date=1 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130601190920/http://mathworld.wolfram.com/Zero.html |url-status=live }}</ref> বা, বৈকল্পিকভাৱে, ধনাত্মক আৰু ঋণাত্মক দুয়োটা<ref>{{Cite book |last=Weil |first=André |author-link=André Weil |url=https://books.google.com/books?id=NEHaBwAAQBAJ&pg=PA3 |title=Number Theory for Beginners |date=2012-12-06 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4612-9957-8 |language=en |access-date=6 April 2021 |archive-date=14 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614182810/https://books.google.com/books?id=NEHaBwAAQBAJ&pg=PA3 |url-status=live }}</ref> আৰু সাধাৰণতে সংখ্যা ৰেখাত কেন্দ্ৰীয় সংখ্যা হিচাপে প্ৰদৰ্শিত হয়। শূন্য হৈছে [[যুগ্ম সংখ্যা]]<ref>[[Lemma (mathematics)|Lemma]] B.2.2, ''The integer 0 is even and is not odd'', in {{Cite book |last=Penner |first=Robert C. |url=https://archive.org/details/discretemathemat0000penn |title=Discrete Mathematics: Proof Techniques and Mathematical Structures |publisher=World Scientific |year=1999 |isbn=978-981-02-4088-2 |page=[https://archive.org/details/discretemathemat0000penn/page/34 34]}}</ref> (অৰ্থাৎ, ২ ৰ গুণিতক), আৰু ই অন্য যিকোনো অখণ্ড সংখ্যা, পৰিমেয় বা বাস্তৱ সংখ্যাৰ এটা অখণ্ড গুণিতক। ই এটা [[মৌলিক সংখ্যা]] বা [[যৌগিক সংখ্যা]] নহয়: ই মৌলিক নহয় কিয়নো সংজ্ঞা অনুসৰি মৌলিক সংখ্যাবোৰ একতকৈ ডাঙৰ, আৰু ই যৌগিক নহয় কিয়নো ইয়াক দুটা সৰু স্বাভাৱিক সংখ্যাৰ গুণিতক হিচাপে প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰি।<ref>Reid, Constance (1992). From zero to infinity: what makes numbers interesting (4th ed.). Mathematical Association of America. p. 23. ISBN 978-0-88385-505-8. zero neither prime nor composite </ref> ===গণিতত শূন্যৰ অন্যান্য ব্যৱহাৰ=== আটাইতকৈ সৰু গণনা সংখ্যা হিচাপে ০ৰ ভূমিকাক বিভিন্ন ধৰণে সাধাৰণীকৰণ বা সম্প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰি। [[সংহতি তত্ত্ব|সংহতি তত্ত্বত]] ০ হৈছে ৰিক্ত সংহতি যাক "{ }", "∅" বা "∅" হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়। ৰিক্ত সংহতি হৈছে কোনো উপাদান নথকা এটা সংহতি যাৰ ফল ০ হয়। == লগতে চাওক== *[[সংখ্যা]] *[[সংখ্যা পদ্ধতি]] {{পূৰ্ণ সংখ্যা}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|0 (number)}} {{Wiktionary|zero}} {{Wikiquote|Zero}} * [http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Zero.html A History of Zero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204042054/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Zero.html |date=2008-12-04 }} * [http://home.ubalt.edu/ntsbarsh/zero/ZERO.HTM Zero Saga] * [http://www.ucs.louisiana.edu/~sxw8045/history.htm The History of Algebra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009100628/http://www.ucs.louisiana.edu/~sxw8045/history.htm |date=2014-10-09 }} * [[Edsger W. Dijkstra]]: [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/ewd08xx/EWD831.PDF Why numbering should start at zero], EWD831 (PDF of a handwritten manuscript) * [https://web.archive.org/web/20090205194738/http://www.schoolhouserock.tv/My.html "My Hero Zero"] Educational children's song in Schoolhouse Rock! ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * Barrow, John D. (2001) ''The Book of Nothing'', Vintage. ISBN 0-09-928845-1. *Diehl, Richard A. (2004) ''The Olmecs: America's First Civilization'', Thames & Hudson, London. *Ifrah, Georges (2000) ''The Universal History of Numbers: From Prehistory to the Invention of the Computer'', Wiley. ISBN 0-471-39340-1. *Kaplan, Robert (2000) ''The Nothing That Is: A Natural History of Zero'', Oxford: Oxford University Press. * Seife, Charles (2000) ''Zero: The Biography of a Dangerous Idea'', Penguin USA (Paper). ISBN 0-14-029647-6. * Bourbaki, Nicolas (1998). ''Elements of the History of Mathematics''. Berlin, Heidelberg, and New York: Springer-Verlag. ISBN 3-540-64767-8. * Isaac Asimov (1978). Article "Nothing Counts" in ''Asimov on Numbers''. Pocket Books. == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী: গণিত]] [[শ্ৰেণী: সংখ্যা]] [[শ্ৰেণী: বীজগণিত]] m52c91zfcfgjtw26cv4b34s4fy26krv আৰ. এম. এছ. টাইটানিক 0 25481 648813 636828 2026-10-31T18:26:11Z Dipankar Das 36094 648813 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} <!-- {{পৰিভাষা}} --> {| {{Infobox ship begin}} {{Infobox ship image | Ship image = [[চিত্ৰ:RMS Titanic 3.jpg|250px]] | Ship caption = ১৯১২ চনৰ ১০ এপ্ৰিল তাৰিখে 'চাউথএম্পটন' (Southampton)ৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত }} {{Infobox ship career | Ship flag = [[চিত্ৰ:White Star flaga.svg|100x35px]] | Ship name = আৰ. এম. এছ. টাইটানিক | Ship owner = [[চিত্ৰ:White Star flaga.svg|20px]] হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন | Ship operator = | Ship route = চাউথএম্পটনৰ পৰা নিউইয়ৰ্ক মহানগৰী | Ship ordered = ১৯০৮ চনৰ ১৭ চেপ্টেম্বৰ | Ship builder = বেলফেষ্টৰ ''হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ'' | Ship original cost = | Ship yard number = ৪০১ | Ship way number = | Ship launched = ১৯১১ চনৰ ১১ মে' | Ship completed = ১৯১২ চনৰ ২ এপ্ৰিল | Ship acquired = | Ship maiden voyage = ১৯১২ চনৰ ১০ এপ্ৰিল | Ship registry = {{flagicon|UKGBI|government|25px}} লিভাৰপুল, যুক্তৰাজ্য | Ship out of service = | Ship identification = ৰেডিঅ' শ্ৰেণীচিহ্ন "MGY" | Ship fate = প্ৰথম যাত্ৰাৰ সময়তেই ১৫ এপ্ৰিল, ১৯১২ তাৰিখে ডুব যায় | Ship notes = }} {{Infobox ship characteristics | Hide header = | Ship class = অলিম্পিক ক্লাছ, অ'ছেন লিনিয়েৰ | Ship tonnage = ৪৬,৩২৮ গ্ৰ'ছ ৰেজিষ্টাৰ টন(Gross Register Ton) | Ship displacement = ৫২,৩১০ টন | Ship length = ২৬৯.০ মিটাৰ | Ship beam = ২৮.০ মিটাৰ | Ship height = ৫৩.৩ মিটাৰ (নিম্নভাগৰপৰা ওপৰৰ চিমনিলৈকে) | Ship draught = ১০.৫ মিটাৰ | Ship decks = ৯টা (A–G) | Ship deck clearance = | Ship ramps = | Ship ice class = | Trial length = ৬২ ছেকেণ্ড | Ship power = ৪৬,০০০ অশ্বক্ষমতা (মুঠ ২৯টা ব্ৰইলাৰ) | Ship propulsion = দুখন ৩-পাংখাযুক্ত প্ৰপেলাৰ আৰু ৪-খন পাংখাযুক্ত এখন মুখ্য প্ৰপেলাৰ | Ship speed = সাধাৰণ: ২১নট (৩৯কি.মি. প্ৰতি ঘণ্টা) সৰ্বাধিক: ২৪নট (৪৪কি.মি. প্ৰতি ঘণ্টা) | Ship capacity = যাত্ৰী:২,৪৩৫, নাবিক:৮৯২ | Ship Crew = | Ship notes = লাইফব'ট: ২০খন (১,১৭৮জন মানুহৰ বাবে) }} |} '''আৰ এম এছ টাইটানিক''' এখন ব্ৰিটিছ [[:en:superliner (passenger ship)|মানৱ পৰিবাহী জাহাজ]] আছিল। ইংলেণ্ডৰ চাউথএম্পটন {{enwiki|Southampton}} ৰপৰা আমেৰিকাৰ [[নিউয়ৰ্ক মহানগৰ|নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ]] ইয়াৰ প্ৰথম যাত্ৰা কৰাৰ সময়তেই এটুকুৰা [[:en:iceberg|আইচবাৰ্গ]]ত খুন্দা মৰাৰ ফলত জাহাজখন [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ|উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ত ডুব গৈছিল। ১৯১২ চনৰ ১৫ এপ্ৰিল তাৰিখে এই শোকাৱহ দুৰ্ঘটনাটো ঘটিছিল। [[:en:sinking of the RMS Titanic|টাইটানিক ডুব যোৱা]]ৰ ফলত ১,৫০২ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। এইয়া ইতিহাসৰ [[:en:List of maritime disasters#Peacetime disasters|এক শোকাবহ সাগৰীয় দুৰ্ঘটনা]]। ই প্ৰথম যাত্ৰাৰ সময়ত টাইটানিক বিশ্বৰ সবাতোকৈ ডাঙৰ জাহাজ আছিল। হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনে {{enwiki|White Star Line}} পৰিচালনা কৰা [[:en:Olympic class ocean liner|অলিম্পিক ক্লাছ অ'চেন লাইনাৰ]] সমূহৰ ভিতৰত ই দ্বিতীয়খন জাহাজ আছিল। [[:en:Belfast|বেলফেষ্ট]]ৰ [[:en:Harland and Wolff|হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ]] শ্বিপয়াৰ্ডত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ প্ৰথম যাত্ৰাৰ সময়ত ই সৰ্বমুঠ ২,২২৪ জন যাত্ৰী আৰু কৰ্মচাৰী কঢ়িয়াই নিছিল। ''[[:en:Edward Smith (sea captain)|এডৱাৰ্ড স্মিথ]]''ৰ তত্ত্বাৱধনাত টাইটানিকে ইয়াৰ প্ৰথম যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল। ইয়াৰ যাত্ৰীসকলৰ মাজত বহুতো বিশ্বৰ কেইগৰাকীমান প্ৰতিপত্তীশীল লোকো আছিল। ইয়াৰ উপৰিও [[:en:United Kingdom of Great Britain and Ireland|গ্ৰেট ব্ৰিটেইন আৰু আয়াৰলেণ্ড]], [[:en:Scandinavia|স্কেনদিনেভিয়]]ৰ প্ৰৱাসী লোক আৰু [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ত নতুন জীৱন বিচাৰি যোৱা ইউৰোপৰ লোকসকলো এই যাত্ৰাৰ সংগী আছিল। টাইটানিক এখন আৰাম আৰু বিলাসৰে পৰিপূৰ্ণ জাহাজ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰতেই ব্যায়ামাগাৰ, বিলাসী ৰেষ্টুৰেণ্ট, গ্ৰন্থাগাৰ আৰু ছুইমিঙ পুলৰউপলব্ধ আছিল। জাহাজ পৰিচালনা তথা যাত্ৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰিবৰ বাবে ইয়াত শক্তিশালী অনাতাঁৰ টেলিগ্ৰাফৰ সুবিধা আছিল। যদিও টাইটানিকত বহুতো আগশাৰীৰ সুবিধা যেনে 'পানী প্ৰতিৰোধ কৰিব কোঠা' (watertight compartment) আৰু 'দূৰৰ পৰা নিয়ন্ত্ৰত কৰিব পৰা পানী প্ৰতিৰোধী দুৱাৰ' (remotely activated watertight door) আছিল, তথাপি ইয়াত যাত্ৰীৰ উপযোগীকৈ লাইফব'টৰ ([[:en:Lifeboat (shipboard)|lifeboat]]) সংখ্যা যথেষ্ট নাছিল। সমুদ্ৰ যাত্ৰাৰ পুৰণি নিৰাপত্তাৰ নিয়মাৱলীৰ বাবে, ই লগত ১,১৭৮ জন যাত্ৰীৰ বাবেহে লাইফব'ট কঢ়িয়াই নিছিল। লাইফব'টৰ সংখ্যা সেই যাত্ৰাৰ মুঠ যাত্ৰীৰ সংখ্যাৰ আধা তথা মুঠ যাত্ৰী আৰু জাহাজৰ কৰ্মচাৰী কঢ়িয়াব পৰা ক্ষমতাৰ মাথোঁ এক-তৃতীয়াংশহে আছিল। ১৯১২ চনৰ ১০ এপ্ৰিল তাৰিখে, টাইটানিকে চাউথএম্পটন চহৰ এৰিছিল। ই নিউয়ৰ্কৰ ফালে পশ্চিমলৈ গতি কৰাৰ আগতে ফ্ৰান্সৰ [[:en:Cherbourg|চেৰবাৰ্গ]] আৰু [[আয়াৰলেণ্ড]]ৰ কুইনছটাউন (Queenstown) এতিয়াৰ [[:en:Cobh|চ'ভ]])ৰ লগত যোগাযোগ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Titanic Ship Listing|url=http://www.chriscunard.com/titanic.php|publisher=Chris' Cunard Page|accessdate=12 April 2012|archivedate=15 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415195436/http://www.chriscunard.com/titanic.php|deadurl=yes}}</ref> ১৯১২ চনৰ ১৪ এপ্ৰিল তাৰিখে, যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ ৪ দিন পাছত প্ৰায় ৩৭৫&nbsp;মাইল (600&nbsp; কিঃমিঃ) অতিক্ৰম কৰাৰ পাছত, [[:en:Newfoundland (island)|নিউফাউণ্ডলেণ্ড]])ৰ দক্ষিণ ফালে, ই এটুকুৰা আইচবাৰ্গত ৰাতি প্ৰায় ১১-৪০ বজাত (জাহাজখনৰ সময়মতে; জি.এম.টি -৩)। আংশিক ভাৱে হোৱা সংঘৰ্ষত টাইটানিকৰ হালপ্লেট (Hull Plate)সমূহ বহুতো ঠাইত ভিতৰৰ দিশে বেঁকা হৈ হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ষোল্লটা পানী প্ৰতিৰোধিত কোঠাৰ ভিতৰত পাঁচটা কোঠাত সাগৰৰ পানীৰে ভৰি পৰিছিল। লাহে লাহে গোটেই জাহাজখন পানীৰে ভৰি পৰছিল আৰু প্ৰায় ২ বাজি ২০ মিনিটত জাহাজখন [[আটলাণ্টিক মহাসাগৰ]]ৰ বুকুত ডুব যায়। ইয়াৰে কিছু সংখ্যক যাত্ৰী আৰু কৰ্মচাৰীক লাইফ-ব'টৰ দ্বাৰা জীৱন ৰক্ষা কৰা হৈছিল। জাহাজৰ বিষয়াসকলে প্ৰথমতে মহিলা আৰু শিশুসকলক বচোৱাৰ চেষ্টা কৰাৰ ফলত দ্বিতীয় শ্ৰেণীত ৯০%ৰো অধিক পুৰুষ জাহাজখনত আছিল। প্ৰায় ২ বাজি ১০ মিনিটত টাইটানিকৰ ওপৰৰ খলপাসমূহ পানীত ডুব যায়। ইয়াৰ ১০ মিনিটমানৰ ভিতৰতে জাহাজখন ভাগি দুটুকুৰা হৈ পৰে আৰু লগত এক হাজাৰৰো অধিক লোকৰ সৈতে পানীত ডুব যায়। বহুতো যাত্ৰী কেইমিনিট মানৰ ভিতৰতে মহাসাগৰৰ ঠাণ্ডা পানীৰ কাৰণে হাইপ'থাৰমিয়া {{enwiki|hypothermia}}ত ভুগি মৃত্যুমুখত পৰিছিল। জাহাজখন ডুব যোৱাৰ পাছত কিছুমান লোকক পানীৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰি হৈছিল। দুৰ্ঘটনাৰ দুঘণ্টা মানৰ পাছত আৰ.এম.এছ. কাৰপেথিয়া {{enwiki|RMS Carpathia}} আহি দুৰ্ঘটনাস্থলীত উপস্থিত হৈছিল। এই জাহাজখনে অনুমাণিক ৭০৫ জন লোকক জীৱন্তে উদ্ধাৰ কৰিছিল। [[:en:Wreck of the RMS Titanic|টাইটানিকৰ ধ্বংসাৱশেষ]] সমূহ ১৯৮৫ চনত প্ৰায় ১২,৪১৫ ফুট (৩,৭৮৪ মিটাৰ) গভীৰতাত পোৱা গৈছে। ইয়াক আৱিষ্কৃত হোৱাৰ পিছত সহস্ৰাবিধ প্ৰাচীন মানৱ নিৰ্মিত সামগ্ৰী সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। এই সামগ্ৰীসমূহ বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইৰ সংগ্ৰাহলয়ত প্ৰদৰ্শনীৰ কাৰণে মুকলি কৰি দিয়া হৈছে। “টাইটানিক”ক ইতিহাসৰ এখন বিশ্ব বিখ্যাত জাহাজ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। [[:en:RMS Titanic in popular culture|বিভিন্ন গ্ৰন্থ, লোক গীত, চলচ্চিত্ৰ]] আদিৰ দ্বাৰা ইয়াৰ স্মৃতি এতিয়াও সজীৱ কৰি ৰখা হৈছে। == পটভূমি == [[:en:United Kingdom of Great Britain and Ireland|যুক্তৰাজ্য]]ৰ [[আয়াৰলেণ্ড]]ৰ [[:en:Belfast|বেলফেষ্ট]], আৰ.এম.এছ. টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[:en:Olympic class ocean liner|'অলিম্পিক'-ক্লাছ অ'চেন লাইনাৰ]]—ৰ ভিতৰত দ্বিতীয়খন জাহাজ 'টাইটানিক' আছিল। প্ৰথমখনৰ নাম আছিল [[:en:RMS Olympic|আৰ.এম.এছ. 'অলিম্পিক']] আৰু তৃতীয়খনৰ নাম আছিল [[:en:HMHS Britannic|এইচ.এম.এইচ.এছ. 'ব্ৰিটানিক']] (পূৰ্বতে ইয়াৰ নাম 'জাইগেণ্টিক' ৰখা হৈছিল)। {{sfn|Chirnside|2004|p=319}} তেতিয়ালৈকে এই জাহাজ কেইখনেই ব্ৰিটিছ শ্বিপিং কম্পেনী [[:en:White Star Line|হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন]]ৰ নৌ-বহৰ (fleet)ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জাহাজ আছিল। ইয়াক ২৯টা ভাপ ইঞ্জিনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কৰা হৈছিল। .{{sfn|Beveridge|Hall|2011|p=27}} ১৯০৭ চনৰ মাজভাগত 'হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন'ৰ অধ্যক্ষ [[:en:J. Bruce Ismay|জে. ব্ৰুচ ইচমে]] আৰু আমেৰিকান পুঁজি যোগান ধৰোঁতা (financier) [[:en:J. Pierpont Morgan|জে. পিয়েৰপণ্ট মৰগান]]ৰ মাজত এই আটাইকেইখন জাহাজ নিৰ্মাণৰ বিষয়ে আলোচনা হৈছিল। [[:en:J. Pierpont Morgan|জে. পিয়েৰপণ্ট মৰগান]] [[:en:International Mercantile Marine Co.|ইণ্টাৰনেচনেল মাৰ্চেণ্টাইল মেৰাইন কম্পেনী]] (ইয়াৰ পৰাই 'হোৱাইট ষ্টাৰ লাইন' কম্পেনীৰ সৃষ্টি হৈছিল)ৰ দায়িত্বত আছিল। কেইবছৰ মান পূৰ্বে, ১৮৮৮ চনত [[:en:William Pirrie|লৰ্ড পিৰী]]য়ে চাৰিটা-ফানেলযুক্ত বৃহৎ আকৃতিৰ জাহাজ নিৰ্মাণৰ কথা জে. ব্ৰুচ ইচমেৰ পিতৃ [[:en:Thomas Henry Ismay|থমাছ হেনৰী ইচমে]]ৰ লগত আলোচনা কৰিছিল। কিন্তু ইমান ডাঙৰ জাহাজখনক চলাবলৈ সেই সময়ত কোনো ইঞ্জিন নাছিল। [[:en:Cunard Line|কুনৰাড লাইনে]] সেই সময়ত দুখন জাহাজ নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছিল: লুছিটানিয়া আৰু মৰেটানিয়া। তেতিয়া এই দুখনেই দ্ৰুতবেগী মানৱ পৰিবাহী জাহাজ আছিল। সেই সময়ৰ আন দুখন উল্লেখযোগ্য জাহাজ হৈছে [[জাৰ্মানী]]ৰ [[:en:Hamburg America Line|হামবাৰ্গ আমেৰিকা]] আৰু [[:en:Norddeutscher Lloyd|নৰডেউষ্টাৰ লয়ড]]। এই সমূহে হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনৰ লগত প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বিতা আগবঢ়াইছিল। ইচমেই জাহাজখন দ্ৰুতবেগী হোৱাৰ সলনি আকাৰত ডাঙৰ হোৱাটো বিছাৰিছিল। তেওঁ প্ৰস্তাৱ দিয়ে যে, এই জাহাজখন আটাইতকৈ ডাঙৰ হোৱাৰ উপৰিও ইয়াত যাত্ৰীসকলৰ বাবে উন্নতমানৰ সা-সুবিধা আৰু বিলাসিতা প্ৰদান কৰা ‌উচিত। {{sfn|Bartlett|2011|p=26}} সেই সময়ত সেৱা আগবঢ়াই থকা পুৰণি মানৱ পৰিবাহী জাহাজ: [[:en:SS Teutonic|এচ. এচ. 'টিউটনিক']] (১৮৮৯) আৰু [[:en:SS Majestic (1890)|এচ. এচ. 'মেজেষ্টিক']] (১৮৯০)- এই দুখনক সলনি কৰি কম্পেনীটোৱে নিজৰ নৌ-বহৰত উন্নতি সাধন কৰে। 'টিউটনিক'ৰ সলনি 'অ'লিম্পিক' আৰু 'মেজেষ্টিক'ৰ সলনি 'টাইটানিক'ক কম্পেনীটোৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। টাইটানিক ডুব যোৱাৰ পাছত 'হোৱাইট ষ্টাৰ'ৰ নিউয়ৰ্ক সেৱাই 'মেজেষ্টিক' জাহাজখনক পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই জাহাজ কেইখন [[:en:Belfast|বেলফেষ্ট]]ৰ জাহাজ নিৰ্মাতা '[[:en:Harland and Wolff|হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফে]]' নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৮৬৭ চনৰ পৰা তেওঁলোকৰ 'হোৱাইট লাইন ষ্টাৰ' কম্পেনীৰ লগত সু-সম্পৰ্ক আছিল। {{sfn|Bartlett|2011|p=25}} 'হোৱাইট লাইন ষ্টাৰ'ৰ বাবে জাহাজ কেইখন নিৰ্মাণ কৰোঁতে 'হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ'ক বহুতো স্বাধীনতা দিয়া হৈছিল। হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফক নিৰ্মাণ কাৰ্য্যত খৰচৰ ক্ষেত্ৰত কোনো সীমা বান্ধি দিয়া হোৱা নাছিল আৰু পাঁচ শতাংশ লাভ দিয়া হৈছিল। {{sfn|Bartlett|2011|p=25}} 'অলিম্পিক' শ্ৰেণীৰ প্ৰথম দুখন জাহাজৰ বাবে ৩ মিলিয়ন পাউণ্ডৰ লগতে পাঁচ শতাংশ দিয়া পাৰিশ্ৰামিক দিয়া হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=12}} হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফে নিজৰ কেইবাগৰাকী উল্লেখযোগ্য নক্সা বনাওতাক 'অলিম্পিক' শ্ৰেণীৰ জাহাজ কেইখনৰ নক্সা বনাবলৈ দিয়া হ'ল। হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ আৰু হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনৰ সঞ্চালক, [[:en:William Pirrie|লৰ্ড পিৰী]]; হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফৰ ডিজাইন বিভাগৰ সঞ্চালক আৰু [[:en:Naval architecture|নৌ স্থপতিবিদ]] [[:en:Thomas Andrews (shipbuilder)|থমাছ এণ্ড্ৰিউছ]]; জাহাজৰ নক্সা, স্থিৰতা আৰু পৰিপাটি কৰাৰ দায়িত্বত এডৱাৰ্ড ৱিল্ডিঙ (Edward Wilding) আৰু এণ্ড্ৰিউছৰ প্ৰতিনিধি; শ্বিপয়াৰ্ডৰ মুখ্য draughtsman আৰু সাধাৰণ ব্যৱস্থাপক [[:en:Alexander Carlisle|আলেকজেণ্ডাৰ কাৰলিছলি]]ৰ তত্ত্বাৱধানত নক্সাসমূহ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=14}} জাহাজখনৰ সাজ-সজ্জা, সা-সৰঞ্জাম আৰু অন্যান্য সাধাৰণ ব্যৱস্থাসমূহ, যেনে যোগ্য [[:en:lifeboat (shipboard)|লাইফব'ট]] [[:en:davit|ডেভিট]] ডিজাইনৰ কাৰ্য্যকৰীকৰণ {{efn|Carlisle would leave the project in 1910, before the ships were launched, when he became a shareholder in [[Axel Welin|Welin Davit & Engineering Company Ltd]], the firm making the ship's davits.<ref name="TIPCarlisle" /> Wilding was sacked following the 'Titanic' disaster, having apparently been blamed by Pirrie, unfairly, for the ship's loss.{{sfn|McCluskie|1998|p=20}}}}ৰ দায়িত্বত কাৰলিছলি আছিল। ১৯০৮ চনৰ ২৯ জুলাইত, হাৰলেণ্ড এণ্ড ৱ'ল্ফ-এ জাহাজৰ নক্সাসমূহ জে. ব্ৰুচ ইচমে আৰু হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনৰ কাৰ্য্যনিবাহকক দিয়ে। ইচমেই নক্সাসমূহত সন্মতি প্ৰদান কৰে আৰু দুদিন পাছৰ পৰাই জাহাজ কেইখন নিৰ্মাণৰ বাবে সন্মতি দিয়ে। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=55}} প্ৰথম অৱস্থাত, প্ৰথমখন জাহাজক "Number 400" নামেৰে সূচোৱা হৈছিল। পাছত ইয়াৰ নাম 'অলিম্পিক' ৰখা হয়। 'টাইটানিক' এই নক্সাৰ এটা সংশোধিত ৰূপ আছিল আৰু ইয়াক "Number 401" নামেৰে সূচোৱা হৈছিল। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=56}} == আকাৰ == [[চিত্ৰ:Olympic and Titanic Side Plan 1911.png|center|600px|thumb|'আৰ. এম. এছ. টাইটানিক'ৰ নক্সা]] টাইটানিকৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য ৮৮২ ফুট (২৬৯.০৬ মিটাৰ) আৰু সৰ্বাধিক প্ৰষ্ঠ ৯২ ফুট ৬ ইঞ্চি (২৪.১৯ মিটাৰ) আছিল। ইয়াৰ তলৰ ভেটিৰ পৰা ওপৰৰ সাঁকোলৈকে উচ্চতা আছিল ১০৪ ফুট (৩২ মিটাৰ)। {{sfn|McCluskie|1998|p=22}} ইয়াৰ মুঠ ওজন আছিল ৪৬,৩২৮ [[:en:gross register ton|গ্ৰ'ছ ৰেজিষ্টাৰ টন]]<!-- and with a draught of {{convert|34|ft|7|in|m}}, she displaced 52,310 tons -->। {{sfn|Chirnside|2004|p=319}} অলিম্পিক-শ্ৰেণীৰ তিনিওখন জাহাজতে দহটাকৈ খলপা (ওপৰত থকা বিষয়াসকলৰ quarterসমূহ বাদ দি) আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আঠোটা খলপা যাত্ৰীসকলৰ বাবে আছিল। ওপৰৰ পৰা তললৈ খলপা সমূহ হৈছে: [[চিত্ৰ:Titanic cutaway diagram.png|thumb|200px|'আৰ. এম. এছ. টাইটানিক'ৰ মধ্য অংশ কাটি দেখুওৱা হৈছে]] ;ব'ট খলপা (The Boat Deck): এই খলপাত লাইফ-ব'ট সমূহ ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ পৰাই ১৯১২ চনৰ ১৫ এপ্ৰিলৰ প্ৰথম ক্ষণত উত্তৰ আটলাণ্টিকত মেলি দিয়া হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47}}{{sfn|Gill|2010|p=229}} সাঁকো আৰু wheelhouseটো খলপাটোৰ একেবাৰে সন্মুখৰ প্ৰান্তত, কেপ্তেইন আৰু বিষয়াসকলৰ quarterৰ সন্মুখত আছিল। {{convert|8|ft|m}} দৈৰ্ঘ্যৰ সাঁকোখন খলপাটোৰ ওপৰত আছিল। দুয়োফালে এই সাঁকোখন মেলিব পৰা গৈছিল, যাতে বন্দৰত ৰখাই থোৱাৰ সময়তো যাতে জাহাজখন নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা যায়। wheelhouseটো সাঁকোখনৰ ঠিক পাছতে আৰু ওপৰত আছিল। প্ৰথম শ্ৰেণীত প্ৰৱেশ কৰা [[Grand Staircase of the RMS Titanic|গ্ৰেণ্ড ষ্টেয়াৰকেছ]] আৰু ব্যায়ামাগাৰৰ লগতে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বৈঠকখানাটো জাহাজখনৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত আছিল। খলপাটোৰ পিছ অংশটোত প্ৰধম শ্ৰেণীৰ ধুমপান কোঠা আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। এই খলপাটোত চাৰিটাকৈ সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ ঠাই আছিল: বিষয়াসকল, প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী, অভিযন্তা আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণী যাত্ৰীসকলৰ বাবে। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47}}{{sfn|Gill|2010|p=229}} ;এ খলপা (A Deck): এই খলপাটো 'প্ৰমোদ ভ্ৰমণ খলপা' (Promenade Deck) নামেৰেও জনা গৈছিল। এই খলপাটো বিশাল জাহাজখনৰ ৫৪৬ফুট (১৬৬মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্য বিস্তাৰিত আছিল। এই খলপাটো সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ইয়াত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠা, প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বৈঠকখানা (Lounge), ধুমপানৰ বাবে কোঠা আৰু পঢ়া-শুনা কৰিবৰ বাবে কোঠা। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47}} ;বি খলপা বা সাঁকো খলপা (B Deck, the Bridge Deck) ই ওপৰৰ ওজন-বহন কৰিব পৰা খলপা আৰু জাহাজৰ সজাঁটোৰ আটাইতকৈ ওপৰৰ অংশ। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীসকলক ইয়াত থকাৰ সুবিধা কৰি দিয়া আছিল। ইয়াত ছটাকৈ 'প্ৰসাদীয় কোঠৰী' আছিল, য'ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী সকলৰ সুবিধাৰ্থে সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ কাৰণে ঠাই আছিল। 'এ লা কাৰ্টে ৰেষ্টুৰেণ্ট' (A La Carte Restaurant) আৰু 'কেফে পেৰিছিয়ানে' (Café Parisien)য়ে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীসকলৰ বাবে বিলাসী ভোজনৰ ব্যৱস্থা কৰি দিছিল। এই দুয়োখন চুক্তিবদ্ধ কৰ্মচাৰীয়ে পৰিচালনা কৰিছিল। এই সকলোবোৰ দুৰ্ঘটনাটোত সম্পূৰ্ণৰূপে জাহ যায়। এই খলপাটোতে দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ ধুমপান কোঠা আৰু প্ৰৱেশগৃহটো অৱস্থিত আছিল। {{convert|106|ft|m}} দৈৰ্ঘ্যৰ এই খলপাটোৰ Aft অংশটো তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীসকলে প্ৰমোদ ভ্ৰমণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। টাইটানিক ডুব যোৱাৰ সময়ত এই অংশটোতে বহুতো যাত্ৰী আৰু জাহাজৰ কৰ্মীসকল আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=232}} ;চি খলপা বা আশ্ৰয় খলপা (C Deck, the Shelter Deck): ই আটাইতকৈ সৰ্ব্বোচ্চ খলপা - যি জাহাজখনৰ সন্মুখভাগৰ পৰা পিছ অংশলৈকে মুক্ত আছিল। ইয়াত দুটাকৈ আৱদ্ধ খলপা আছিল। ইয়াৰে এটা তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী সকলৰ সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ সুবিধাৰ্থে আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=233}} জাহাজৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ কোঠালিসমূহ forecastleৰ তলত আৰু তৃতীয় শ্ৰেণীৰ ৰাজহুৱা কোঠাসমূহ খলপাটোৰ তলত আছিল। ইয়াৰ মাজতে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠাসমূহ আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ পুথিভঁৰালটো আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=233}} ;ডি খলপা বা অভ্যৰ্থনা কক্ষ খলপা (D Deck, the Saloon Deck): এই খলপাত মূলতঃ তিনিটাকৈ বিশাল ৰাজহুৱা কোঠা আছিল - 'প্ৰথম শ্ৰেণীৰ অভ্যৰ্থনা কক্ষ' ( First Class Reception Room), 'প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ভোজন অভ্যৰ্থনা কক্ষ' ( First Class Dining Saloon) আৰু 'দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ ভোজন অভ্যৰ্থনা কক্ষ' ( Second Class Dining Saloon)। তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ বাবে অলপ মুকলি স্থানৰ সুবিধা কৰা আছিল। প্ৰথম, দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ কক্ষ ইয়াতেই আছিল। এই খলপাৰ সন্মুখভাগত firemen থকাৰ ব্যৱস্থা আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=235}} ;ই খলপা বা ওপৰৰ খলপা (E Deck, the Upper Deck): এই খলপাটো মূলতঃ সকলো শ্ৰেণী যাত্ৰীৰ বাবে থকাৰ বাবে বন্দবস্ত কৰা হৈছিল। ৰান্ধনী, ট্ৰিমাৰ (trimmer) আৰু অন্যান্য কৰ্মচাৰীসকলৰ বাবে থকাৰ ব্যৱস্থা আছিল। ইয়াৰ খলপাৰ মাজত এটা দীঘল সংযোগী পথ আছিল। লিভাৰপুলৰ প্ৰখ্যাত [[:en:Scotland Road|স্কটলেণ্ড ৰ'ড]]ৰ অনুসৰি এই পথটোৰ নাম দিয়া হৈছিল। এই সংযোগী পথটো তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আৰু জাহাজৰ কৰ্মচাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=236}} ;এফ খলপা বা মধ্য খলপা (F Deck, the Middle Deck): এই খলপাটো জাহাজখনৰ শেষৰ সম্পূৰ্ণ খলপা। ইয়াত দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় শ্ৰেণী যাত্ৰীৰ থকাৰ বাবে বন্দবস্ত আৰু জাহাজৰ কৰ্মচাৰী সকলৰ কেইবাটাও বিভাগ আছিল। ইয়াত 'তৃতীয় শ্ৰেণীৰ ভোজনালয়', 'অভ্যৰ্থনা কক্ষ' (Saloon)' ছুইমিঙ পুল আৰু Turkish bath অৱস্থিত আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=236}} ;জি খলপা বা তলৰ খলপা (G Deck, the Lower Deck): আটাইতকৈ তলত অৱস্থিত এটা সম্পূৰ্ণ খলপা, য'ত যাত্ৰী কঢ়িওৱা হৈছিল। ইয়াত 'স্কোৱাছ ক'ৰ্ট' আৰু 'ভ্ৰাম্যমাণ ডাকঘৰ'টো অৱস্থিত আছিল। ইয়াত পিয়নসকলে চিঠি আৰু 'পাৰ্চেল' সমূহ ভাগ কৰিছিল যাতে জাহাজখন বন্দৰত উপস্থিত হোৱাৰ লগে-লগে বিতৰণ কৰিব পাৰি। খাদ্য সমূহ ইয়াতেই সংৰক্ষিত কৰা হৈছিল। এই খলপাটোৰ কোনো কোনো অংশত অ'ৰলপ খলপাৰ বইলাৰ, ইঞ্জিন আৰু টাৰবাইন কোঠাসমূহৰ কিছু অংশও অৱস্থিত আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=237}} ;অ'ৰলপ খলপা আৰু টেংক টপ (The Orlop Deck and the Tank Top): জাহাজখনৰ আটাইতকৈ নিম্ন ভাগৰ অংশ আৰু সমুদ্ৰৰ জলৰেখাৰ তলত আছিল। অ'ৰলপ খলপাটো বয়-বস্তুৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। টেংক টপ অংশত সকলো 'বইলাৰ',' ইঞ্জিন', 'টাৰবাইন' আৰু' ইলেকট্ৰিকেল জেনেৰেটৰ' সমূহ ৰখা হৈছিল। এই অংশত অৱস্থিত বইলাৰ আৰু ইঞ্জিনৰ কোঠাসমূহ সাধাৰণ যাত্ৰীসকলৰ বাবে দৃশ্যমান নাছিল। <!-- They were connected with higher levels of the ship by flights of stairs; twin spiral stairways near the bow gave access up to D Deck -->{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=48}}{{sfn|Gill|2010|p=237}} == বৈশিষ্ট্য == === ইঞ্জিন, বইলাৰ আৰু জেনেৰেটৰ === [[File:Olympic stern and rudder.jpg|thumb|'অলিম্পিক' জাহাজখনৰ পাছ অংশত থকা ৰাডাৰ, মধ্য আৰু প'ৰ্ট ৱিঙ প্ৰ'পেলাৰখন চিত্ৰত দেখা গৈছে। {{sfn|Beveridge|2008|p=100}} লগতে চিত্ৰখনৰ তলত এজন মানুহ দেখা গৈছে]] টাইটানিক তিনিটা ইঞ্জিনৰ সৈতে সু-সজ্জিত আছিল। ইয়াৰে দুটা 'পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন' ([[:en:reciprocating engine|Reciprocating Engine]]) চাৰিটা চিলিণ্ডাৰ যুক্ত, 'ত্ৰি-প্ৰসাৰণ' ([[:en:triple-expansion|Tri-expansion]]) ভাপ ইঞ্জিন আৰু আনটো মধ্যভাগত নিম্ন চাপৰ 'পাৰ্চন টাৰবাইন' (Parsons Turbine) আছিল। প্ৰতিটোৰে লগত এখনকৈ প্ৰ'পেলাৰ {{enwiki|Propeller}} সংযুক্ত আছিল। দুয়োটা পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিনে সন্মিলিত ভাৱে ৩০,০০০&nbsp;অশ্বশক্তি আৰু টাৰবাইনটোৱে ১৬,০০০&nbsp;অশ্বশক্তি উৎপাদন কৰাৰ ক্ষমতা ৰাখিছিল। {{sfn|McCluskie|1998|p=22}} ইয়াৰ পূৰ্বেও হোৱাইট ষ্টাৰ লাইনে ইঞ্জিনসমূহ একেলগে 'এচ. এচ. লউৰেণ্টিক' ([[SS Laurentic (1908)|SS 'Laurentic']])ত ব্যৱহাৰ কৰি সফলতা লাভ কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=120}} এইসমূহে জাহাজখনক ভাল গতি আৰু performance প্ৰদান কৰিছিল। কেৱল 'পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন' সমূহ ৰ দ্বাৰা অ'লিম্পিক শ্ৰেণীৰ লাইনাৰ সমূহত desired গতি দিব পৰাকৈ ইঞ্জিন সমূহ শক্তিশালী নাছিল। আনহাতে টাৰবাইনসমূহ যথেষ্ট শক্তিশালী আছিল, যদিও এই সমূহে কম্পনৰ সৃষ্টি কৰি অসুবিধা কৰিছিল। 'আৰ এম এচ লুচিটানিয়া' '{{enwiki|RMS Lusitania}}' আৰু 'আৰ এম এচ ম'ৰেটানিয়া' ('[[:en:RMS Mauretania (1906)| RMS Mauretania]])'ত ব্যৱহৃত টাৰবাইনসমূহে জাহাজত কম্পনৰ সৃষ্টি কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=121}} পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন আৰু টাৰবাইনসমূহ একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিলে ইন্ধনৰ খৰচ হ্ৰাস পায়। ইয়াৰ উপৰিও সম পৰিমাণৰ ভাপ ব্যৱহাৰ কৰি বেছি পৰিমাণৰ শক্তি লাভ কৰিব পৰা যায়। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=79}} দুয়োটা পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিন বিশাল আকৃতিৰ আছিল। প্ৰতিটো ইঞ্জিনৰ দৈৰ্ঘ্য ৬৩ ফুট (১৯ মিটাৰ) আৰু ওজন ৭২০ টন আছিল। ইয়াৰ প্ৰতিখন 'বেডপ্লেট' (Bedplate)ৰ ওজনো আছিল ১৯৫ টন। {{sfn|Gill|2010|p=121}} এই বিলাকক ২৯টা বইলাৰৰ পৰা আহৰণ কৰা ভাপেৰে শক্তি প্ৰদান কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ২৪&nbsp;টা double-ended আৰু ৫&nbsp;টা single-ended আছিল। ইয়াত মুঠ ১৫৯টা অগ্নিকুণ্ড (Furnace) আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=80}} বইলাৰ বিলাকৰ ব্যাস ১৫ ফুট ৯ ইঞ্চি (৪.৮০ মিটাৰ) আৰু দৈৰ্ঘ্য ২০ ফুট (৬.১ মিটাৰ) আছিল। প্ৰতিটোৰে ওজন ৯১.৫ টন আৰু ইয়াৰ ৪৮.৫ টন পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা আছিল। {{sfn|Gill|2010|p=126}} বইলাৰ সমূহৰ পানী কয়লা দাহন কৰি বাষ্প কৰা হৈছিল। টাইটানিকৰ 'বাংকাৰ' (Bunker) ত ৬,৬১১ টন কয়লা কঢ়িয়াই নিব পৰাৰ ক্ষমতা আছিল। ইয়াৰ উপৰিও প্ৰয়োজন সাপেক্ষে ১,০৯২ টন কয়লা কঢ়িয়াব পৰাৰ সুবিধা আছিল। অগ্নিকুণ্ডত প্ৰতিদিনে ৬০০ টনৰো অধিক কয়লাৰ দৰকাৰ হৈছিল। কয়লাবোৰ 'বেলচা' (Shovel) ৰ সহায়ত অগ্নিকুণ্ডত দিয়া হৈছিল। এই কাৰ্য্যত সকলো সময়তে ১৭৬ জন কৰ্মচাৰীৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=148}} প্ৰতিদিনে প্ৰায় ১০০ টন ওজনৰ অৱশেষ সমুদ্ৰত আৱৰ্জনা হিচাবে পেলোৱা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=86}} এই কামসমূহ relentless, লেতেৰা আৰু বিপদজনক আছিল। ইয়াত কাম কৰা কৰ্মীসকলক ভাল পৰিমাণৰ বেতন দিয়া হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=148}} তথাপি তেওঁলোকৰ মাজত আত্মহত্যা কৰা লোকৰ সংখ্যা অধিক আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=85}} পাৰস্পাৰিক ইঞ্জিনৰ পৰা বাহিৰ হোৱা বাষ্পখিনি জাহাজৰ পিছফালে থকা টাৰবাইন চলাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। তাৰপৰা বাষ্পখিনি condenserলৈ পঠোৱা হৈছিল। condenserত বাষ্পসমূহ ঘঁনীভূত কৰি পানীলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল আৰু পানীখিনি পুনৰাই ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=96}} এই ইঞ্জিনসমূহ দীঘল shaftৰ লগত সংযোগ কৰা আছিল। এই shaft সমূহে প্ৰ'পেলাৰ সমূহ চলাইছিল। প্ৰতিটো ইঞ্জিনত এখনকৈ, মুঠ তিনিখন প্ৰ'পেলাৰ আছিল। বাহিৰৰ ফালে থকা প্ৰ'পেলাৰখন আটাইতকৈ ডাঙৰ আছিল। {{convert|23.5|ft|m}} ব্যাসৰ প্ৰ'পেলাৰখন তিনিখন ব্লেডৰ দ্বাৰা গঠিত আছিল। এই ব্লেডসমূহ মেংগানিজ-ব্ৰঞ্জৰ মিশ্ৰ ধাতুৰ দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=126}} মাজত থকা প্ৰ'পেলাৰখনৰ ব্যাস আছিল {{convert|17|ft|m}} আৰু ই বাকীসমূহতকৈ অলপ সৰু আছিল। {{sfn|Gill|2010|p=127}} ইয়াক বন্ধ কৰি থ'ব পৰা গৈছিল যদিও reverse কৰিব পৰা নগৈছিল। সেই সময়ত টাইটানিকৰ বৈদ্যুতিক প্ৰকল্পটোয়ে এখন চহৰৰ এটা শক্তি প্ৰকল্পতকৈ বেছি শক্তি উৎপাদন কৰিব পৰা ক্ষমতা আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=74}} জাহাজ খনৰ পিছ অংশত চাৰিটাকৈ ৪০০&nbsp;কিল'ৱাটৰ 'বাষ্প-চালিত বৈদ্যুতিক জেনেৰেটৰ' আছিল। ইয়াৰ পৰাই জাহাজ খনত শক্তি যোগান ধৰা হৈছিল। ৩০&nbsp;কিল'ৱাটৰ আন দুটা সহায়ক জেনেৰেটৰ জৰুৰীকালিন সময়ত ব্যৱহাৰৰ বাবে ৰখা আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=106}} বৈদ্যুতিক যন্ত্ৰ সমূহৰ অৱস্থান জাহাজ খনৰ পিছ অংশত হোৱা হেতু ই ডুব যোৱাৰ কেই মিনিটমান আগলৈকে কাৰ্য্যক্ষম হৈ আছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=107}} === কাৰিকৰী সুবিধাসমূহ === * জাহাজখনত দুটা 'বাষ্প-চালিত ইঞ্জিন' প্ৰতিষ্ঠা কৰা আছিল। ইয়াৰ যিকোনো এটা ইঞ্জিনহে জাহাজখনৰ পৰিচালনাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অন্যটো ইঞ্জিন বিকল্প হিচাপে ৰখা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=68}} <!--'Titanic'{{'}}s rudder was large enough—at {{convert|78|ft|8|in|m}} high and {{convert|15|ft|3|in|m}} long, weighing over 100 tons—that it required [[steering engine]]s to move it. Two steam-powered steering engines were installed though only one was used at any one time, with the other one kept in reserve. They were connected to the short [[tiller]] through stiff springs, to isolate the steering engines from any shocks in heavy seas or during fast changes of direction.{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=68}} As a last resort, the tiller could be moved by ropes connected to two steam [[Capstan (nautical)|capstans]].{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=70}} The capstans were also used to raise and lower the ship's five anchors (one port, one starboard, one in the centreline and two [[Warping (sailing)|kedging]] anchors).{{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=70}}--> টাইটানিক নিজৰ পানী-যোগান যন্ত্ৰৰ সৈতে সু-সজ্জিত আছিল। পানী গৰম কৰিব পৰা তথা সকলো স্থানতে এক জটিল নেটৱৰ্কৰ দ্বাৰা পানী যোগানৰ সুবিধা কৰা হৈছিল। ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া সকলো পানী বন্দৰতে জাহাজখনত ভৰোৱা হৈছিল। তথাপি জৰুৰী অৱস্থাত সাগৰৰ লুণীয়া পানী শোধন কৰি ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষমতা আছিল। এই শোধন প্ৰক্ৰিয়াটো ফলপ্ৰসূ নাছিল – কাৰণ ইয়াৰ ফলত ক্ষিপ্ৰতাৰে লৱণ জমা হৈছিল। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠাসমূহত 'ইলেকট্ৰিক হিটাৰ' (electric heater) স্থাপন কৰি কোঠাসমূহৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=74}} টাইটানিকৰ সাঁকো খলপাৰ অনাতাঁৰ কক্ষ (Radio Room)ত ১.৫&nbsp;কিল'ৱাট ক্ষমতাৰ দুটা অনাতাঁৰ টেলিগ্ৰাফ আছিল। ইয়াৰে এটা যন্ত্ৰ বাৰ্তা পঠিয়াবলৈ আৰু আনটো এটা '[[শব্দ]] প্ৰতিৰোধী কক্ষ' (Soundproofed Booth)ত বাৰ্তা গ্ৰহণ কৰিবৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল। জাহাজখনৰ 'মাস্তুল ' (masts)ৰ মাজত দুডাল সমান্তৰাল তাঁৰৰ সহায়ত সংকেতসমূহ পঠোৱা হৈছিল। ধোঁৱাৰপৰা কোনো অসুবিধা নহ'বলৈ 'ফানেল' (funnel)ৰ {{convert|50|ft|m}} ওপৰত এই তাঁৰ দুডাল স্থাপন কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=74}} সেই সময়ত এই প্ৰণালীটো বিশ্বৰ শক্তিশালী 'প্ৰণালী' (system) সমূহৰ মাজত অন্যতম আছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা ১,০০০মাইল দূৰলৈকে বাৰ্তা পঠিয়াব পৰা গৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=165}} ইয়াৰ স্বতাধিকাৰী আৰু পৰিচালনা কৰিছিল 'মাৰ্কনি কোম্পানী'য়ে {{enwiki|Marconi Company}}। জাহাজখন কাম-কাজত ব্যৱহাৰ কৰাৰ সলনি বিশেষকৈ যাত্ৰীসকলৰ ব্যৱহাৰৰ বাবেহে এই প্ৰণালীটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যাত্ৰীসকলৰ ৱায়াৰলেছ টেলিগ্ৰাম পঠিয়াব বা গ্ৰহণ কৰিবৰ বাবে মাৰ্কনি কোম্পানিৰ দুজন অনাতাঁৰ যন্ত্ৰচালক (wireless operator) দিনটোৰ ২৪ ঘণ্টাই ব্যস্ত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে বতৰৰ প্ৰতিবেদন আৰু আইচবাৰ্গৰ সতৰ্কবাণী পঠিয়াইছিল। {{sfn|Gill|2010|p=162}} === যাত্ৰীৰ সুবিধাসমূহ === টাইটানিক যাত্ৰীসকলক সৰ্ব্বোচ্চতম মান-দণ্ডৰ বিলাসীতা প্ৰদান কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল। জাহাজখনত মুঠ ৩,৫৪৭ জন যাত্ৰী কঢ়িয়াই নিয়াৰ সুবিধা আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ৮৩৩ জন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী, ৬১৪ জন দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰী আৰু ১,০০৬জন তৃতীয় শ্ৰেণীৰ যাত্ৰীৰ বাবে থকাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ইয়াৰোপৰি কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা প্ৰায় ন শতাধিক আছিল। টাইটানিকৰ জাহাজখনৰ মূল সজ্জাত সৰ্বমুঠ ৩,৩৩৯জন যাত্ৰী কঢ়িয়াব পৰা ক্ষমতা আছিল। ইয়াৰ সুবিধা সমূহ সমকালীন উচ্চ শ্ৰেণীৰ হোটেলৰ দৰে প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল। প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কুঠৰীবিলাক সাম্ৰাজ্য শৈলী {{enwiki|Empire style}}ৰ দৰে নিখুঁতকৈ সমাপ্ত কৰি আটক ধুনীয়াকৈ সজ্জিত কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=57}} জাহাজৰ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ কুঠৰী আৰু ৰাজহুৱা কক্ষসমূহ 'পুনৰুত্থান সময়' {{enwiki|Renaissance}} ৰপৰা 'ভিক্ট'ৰিয়ান শৈলী' ([[:en: Victorian decorative arts|Victorian style]])ৰ সহায়ত আটকধুনীয়াকৈ সজ্জিত কৰি তোলা হৈছিল। টাইটানিকৰ সুবিধাসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল যাত্ৰীসকলক সৰ্ব্বোচ্চতম মান-দণ্ডৰ বিলাসীতা প্ৰদান কৰা। যাত্ৰীসকলৰ মাজত এনে ভাৱ উদয় হয় যেন তেওঁলোক জাহাজত নহয় এখন ওপঙা হোটেলতহে আছে। {{sfn|Gill|2010|p=182}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | header = 'টাইটানিক' প্ৰথম শ্ৰেণীৰ সুবিধা সমূহ{{sfn|White Line Triple Screw Steamers|1912}} | image1 = Titanic gymnasium.jpg | width1 = 243 | alt1 = View of the interior of a brightly lit gymnasium. A man is using a rowing machine in the foreground, while a man and a woman ride exercise horse machines. Two more men are visible standing in the background. | caption1 = ব'ট খলপাত অৱস্থিত'ব্যায়ামাগাৰ', য'ত নতুন প্ৰযুক্তিৰ ব্যায়াম কৰাৰ যন্ত্ৰ ৰখা আছিল। | image2 = Drawing of the Grand Staircase onboard the RMS Titanic from the 1912 promotional booklet.jpg | width2 = 249 | alt2 = View of a wide branching staircase, leading off to the left and right top of the scene. Elaborate balustrades line the steps, down which a woman is walking. At the head of the stairs a wall clock is visible, and above that a segmented dome. A man and a woman sit in chairs in the foreground. | caption2 = টাইটানিকৰ প্ৰসিদ্ধ 'গ্ৰেণ্ড ষ্টেয়াৰকেচ্'। ই ব'ট খলপা আৰু ই-খলপাৰ মাজত অহা-যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিছিল। | image3 = Titanic A La Carte restaurant.jpg | width3 = 239 | alt3 = View of an ornate wood-panelled restaurant. Tables with four or five cushioned chairs are visible around the scene, with rolled napkins and table lamps set out on the table tops. | caption3 = বি-খলপাৰ ওপৰত থকা 'এ লা কাৰ্টে ৰেষ্টুৰেণ্ট' (A La Carte Restaurant)। }} === ডাক আৰু বয়-বস্তু কঢ়িওৱা সুবিধা === যদিও টাইটানিক সাধাৰণতে এখন যাত্ৰী-পৰিবাহী জাহাজ আছিল, ই লগত বুজন পৰিমাণৰ বয়-বস্তু কঢ়িয়াই নিছিল। ইয়াক 'ৰাজকীয় ডাক জাহাজ' (Royal Mail Ship) ৰূপে নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ই ইয়াকে সূচায় যে 'ৰাজকীয় ডাক' (Royal Mail) আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ডাক বিভাগৰ লগত চুক্তিবদ্ধ হৈ চিঠি সমূহ কঢ়িয়াইছিল। ২৬,৮০০ বৰ্গফুট (৭৬০ বৰ্গমিটাৰ)ৰ এক বিশাল এলেকা চিঠি আৰু পাৰ্চেল সঞ্চয়ৰ বাবে সুকীয়াকৈ আৱণ্টন কৰা আছিল। 'জি খলপা' (G Deck) ত থকা এই সামুদ্ৰিক ডাকঘৰটো পাঁচজন 'পোষ্টেল ক্লাৰ্ক' (Postal clerk), তিনি জন আমেৰিকান আৰু দুজন ব্ৰিটেইনৰ অধিবাসীয়ে সঞ্চালন কৰিছিল। তেওঁলোকে দৈনিক তেৰ ঘণ্টাকৈ কাম কৰিছিল। তেওঁলোকে দৈনিক ৬০,০০০ বিধ বস্তুলৈকে ভাগ কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=146}} জাহাজখনৰ যাত্ৰীসকলে বুজন পৰিমাণৰ বয়-বস্তু লগত লৈ আহিছিল। প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ বয়-বস্তুৱেই {{convert|19455|cuft|m3}}ৰ ঠাই আগুৰি আছিল। ইয়াৰ উপৰিও আচবাব, খাদ্য-সামগ্ৰী আৰু মটৰ-গাড়ীৰ দৰে সামগ্ৰীও জাহাজখনত কঢ়িওৱা হৈছিল। {{sfn|Gill|2010|p=146}} ইয়াত সোণ, হীৰা বা আন কোনোধৰণৰ দামী সামগ্ৰী লগত নিয়া হোৰা নাছিল। বয়-বস্তু উঠা-নমা কৰিবৰ বাবে টাইটানিকত আঠটা ইলেকট্ৰিক ক্ৰেন, চাৰিটা ইলেকট্ৰক winches আৰু তিনিটা steam winches আছিল। অনুমান কৰা হৈছে যে, বয়-বস্তু উঠা-নমা কৰিবলৈ, জাহাজখনত উত্তাপ আৰু বিদ্যুৎ যোগান ধৰিবৰ বাবে প্ৰায় ৪১৫ টন কয়লা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>'The Titanic—The Memorabilia Collection', by Michael Swift, Igloo Publishing 2011, ISBN 978-0-85780-251-4</ref> === লাইফব'ট === [[চিত্ৰ:Titanic lifeboat.jpg|thumb|কেনভাচ(Canvas)ত অংকিত এখন জপাব আৰু মেলিব পৰা লাইফব'ট]] টাইটানিকে সৰ্বমুঠ ২০খন লাইফব'ট কঢ়িয়াই নিছিল। * ১৪খন 'হাৰলেণ্ড আৰ ৱ'ল্ফ(Harland and Wolff)': প্ৰতিখনত ৬৫জন যাত্ৰী বহন কিব পৰা ক্ষমতা আছিল। * চাৰিখন 'ইংগ'লহাৰ্ড( Englehard)'ৰ জপাব আৰু মেলিব পৰা লাইফব'ট (Aৰপৰা Dলৈ চিহ্নিত): প্ৰতিখনত ৪৭জন যাত্ৰী বহন কৰিব পৰা ক্ষমতা আছিল। ইয়াৰ উপৰিও দুটাকৈ 'জৰুৰীকালীন কাটাৰ(Emergency Cutter)' আছিল। প্ৰতিখনৰে বহন ক্ষমতা আছিল ৪০জন। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=112}} টাইটানিকে ১৯১১-১২ বৰ্ষত লগত কোনো জপাব আৰু মেলিব পৰা লাইফব'ট (Aৰপৰা Dলৈ চিহ্নিত) নিয়া নাছিল। এই সকলোবোৰ লাইফব'ট 'ব'ট খলপা(Boat Deck)'ত নিৰাপদে ঠাঁহ কৰি ৰখা হৈছিল। == নিৰ্মাণ আৰু সজোৱা == === নিৰ্মাণ কাৰ্য্য আৰু ইয়াৰ মুকলি === [[চিত্ৰ:RMS_Titanic_ready_for_launch,_1911.jpg|thumb|মুকলি কৰাৰ পূৰ্বৱতী সময়ত 'টাইটানিক'|alt=Photograph of a huge gantry with the bow of a large ship that has been painted in dark colours.]] টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য '১৯০৯ চনৰ ৩১ মাৰ্চ' তাৰিখে আৰম্ভ কৰা হৈছিল। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=56}} ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিবলৈ সুদীৰ্ঘ ২৬ মাহ সময় লাগিছিল। প্ৰয়োজন সাপেক্ষে প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ বাকচ পানীত উপঙি থকাকৈ ঘূৰণীয়াকৈ বন্ধা হৈছিল। জাহাজ খনৰ 'নিম্নাংশ(Keel)' ইয়াৰ মেৰুদণ্ড আৰু 'হাল(Hull)'ৰ গাঁথনি সমূহে কামিহাড়(Rib)ৰ নিছিনা কাম কৰিছিল। জাহাজখনৰৰ ভেটিটো ৫ ফুট ৬ ইঞ্চি(১.৬০ মিটাৰ) দৈৰ্ঘ্যৰ 'দ্বৈত-গভীৰে' ৩০০টা গাঁথনি ধৰি ৰাখিছিল। প্ৰতিটোৰ মাজত ২৪ ইঞ্চি(৬১ ছেঃমিঃ) আৰু ৩৬ ইঞ্চি(৯১ ছেঃমিঃ) খালী অংশ আছিল আৰু দৈৰ্ঘতা প্ৰায় ৬৬ ফুট(২০মিটাৰ) লৈকে আছিল। এইবিলাক সাঁকো খলপা(Bridge Deck)লৈকে আছিল আৰু 'ষ্টিল প্লেট'ৰ সৈতে আৱৰিত আছিল। এই আৱৰণে জাহাজ খনৰ বাহিৰৰ ছাল(Skin)খন গঠিত কৰিছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=42}} টাইটানিক জাহাজ খনৰ অভ্যন্তৰীণ অংশক মূলতঃ ১৬টা 'কোঠালি(Compartment)'ত ভাগ কৰা হৈছিল। ১১খন পানী প্ৰতিৰোধী দুৱাৰ জৰুৰীকালিন সময়ত উলম্ব দিশত বন্ধ কৰি থ'ব পৰা গৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=44}} জাহাজখনৰ উন্মুক্ত খলপা সমূহ 'পাইন(Pine)' আৰু [[চেগুন]](Teak)ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আছিল। অভ্যন্তৰীণ 'চিলিং(Ceiling)'সমূহ ঘনীভৱন বিৰোধিতা কৰিব পৰাকৈ আৱৰিত আছিল। {{sfn|Gill|2010|p=104}} এই বিশাল জাহাজখন দুটা খলপাৰে গঠিত – 'সমুদ্ৰৰ প্ৰমোদৰ খলপা(Promenade Deck)' আৰু 'ব'ট খলপা(Boat Deck)'। দুয়োটা খলপাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫০০ ফুট(১৫০ মিটাৰ) আছিল। ইয়াত 'বিষয়াসকলৰ 'আৱাসগৃহ', [[ব্যায়ামাগাৰ]], 'ৰাজহুৱা কক্ষ', 'প্ৰথম শ্ৰেণীৰ কোঠা', 'সাঁকো' আৰু' হুইলহাউচ(Wheelhouse)' আছিল। লাইফ-ব'ট সমূহ 'ব'ট খলপা(Boat Deck)'ত কঢ়িয়াই নিয়া হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=47} খলপা সমূহৰ ওপৰত চাৰিটা 'চিমনি(Funnel)' আছিল। ইয়াৰে তিনিটাহে কাৰ্যক্ষম আছিল আৰু আনটো প্ৰতিমূৰ্তিহে আছিল। এইটো সৌন্দৰ্য্যবোধৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠাপিত কৰা হৈছিল। দুটা 'মাস্তুল(Mast)'ৰ উচ্চতা ১৫৫ ফুট (৪৭ মিটাৰ) আছিল। দুয়োটা মাস্তুলে বয়-বস্তু তুলিবলৈ [[কপিকল]](Derrick) সমূহক সহযোগিতা কৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=107}} টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য দুঃসাধ্য আৰু বিপজ্জনক আছিল। সেই সময়ত 'হাৰলেণ্ড আৰু ৱ'ল্ফ(Harland and Wolff)'ত কাম কৰা প্ৰায় ১৫,০০০ লোকৰ সুৰক্ষা বাবে সতৰ্কতা তেনেই প্ৰাৰম্ভিক পৰ্য্যায়ৰ আছিল। বহুতো কাম বিপজ্জনক আছিল তাত আৰু কোনো আহিলা সুৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। টাইটানিকৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্যত, ২৪৬ জন লোক আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল। ইয়াৰে ২৮ জনৰ আঘাত গুৰুতৰ আছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্য্য চলি থাকোঁতে ৬জন লোক আৰু আন দুজন লোক মৃত্যুমুখত পৰিছিল। {{sfn|Gill|2010|p=109}} জাহাজখন মুকলি কৰাৰ আগ মুহূৰ্তত অন্য এজন কৰ্মীৰ ওপৰত এটুকুৰা কাঠ পৰাত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল। {{sfn|Bartlett|2011|p=33}} টাইটানিকক ১৯১১ চনৰ ৩১ মে' তাৰিখে মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল প্ৰায় ১,০০,০০০ লোকৰ প্ৰত্যক্ষদৰ্শী আগত। ইয়াৰ পিছত পৰৱৰ্তী বৰ্ষত ইয়াৰ ইঞ্জিন, চিমনি আৰু আভ্যন্তৰিণ ভাগটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। {{sfn|Hutchings|de Kerbrech|2011|p=15}} === পৰীক্ষণ === [[চিত্ৰ:RMS Titanic 2.jpg|thumb|200px| ১৯১২ চনৰ ২ এপ্ৰিল তাৰিখে 'টাইটানিক'-এ সামুদ্ৰিক পৰীক্ষণৰ বাবে বেলফেষ্ট এৰাৰ মুহূৰ্তত]] টাইটানিকৰ পৰীক্ষণ ১৯১২ চনৰ ২ এপ্ৰিল সোমবাৰে পুৱা ৬ বজাত শুভাৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই পৰীক্ষণ ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য্য সমাপ্তিৰ দুদিন পাছত আৰু চাউথএম্পটনৰ পৰা প্ৰথম যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ আঠ দিন পূৰ্বে কৰা হৈছিল। {{sfn|Spignesi|1998|p=22}} বেয়া বতৰৰ বাবে ইয়াৰ পৰীক্ষণ এদিন পলমকৈ কৰা হৈছিল। কিন্তু সোমবাৰৰ পুৱাৰ ভাগত বতৰ ফৰকাল আছিল। {{sfn|Eaton|Haas|1995|p=44}} <!-- ==প্ৰথম যাত্ৰা== ===নাবিকৰ দল=== ===যাত্ৰীসকল=== ===প্ৰস্থান আৰু westboundলৈ যাত্ৰা=== ===ডুব যোৱা=== --> ==ডুব যোৱাৰ পৰিণাম== <!-- === নিউয়ৰ্কত Carpathia উপস্থিত=== === দুৰ্ঘটনাটোৰ তদন্ত=== ==== SS Californianৰ role==== --> ===জীৱিত আৰু পীড়িত লোকসকল=== {{main|:en:List of Titanic passengers}} বিভিন্ন কাৰণত এই দুৰ্ঘটনাটোত হতাহত হোৱা লোকৰ সাংখ্যা সঠিককৈ জনা নাযায়। টাইটানিকে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰাৰ আগমুহূৰ্তত যিসকল যাত্ৰীয়ে নিজৰ যাত্ৰা বাতিল কৰিছিল, তেওঁলোকৰ নামো যাত্ৰীসকলৰ তালিকাত সন্নিৱিষ্ট হৈ আছিল। আনটো কাৰণ হৈছে কিছু সংখ্যক যাত্ৰীয়ে বিভিন্ন কাৰণত ছদ্মনামত যাত্ৰা কৰিছিল। {{sfn|Butler|1998|p=239}} মৃতকৰ লোকৰ সংখ্যা ১,৪৯০ আৰু ১,৬৩৫&nbsp;ৰ ভিতৰত ধৰা যায়। {{sfn|Lord|1976|p=197}} তলৰ তালিকাখন ব্ৰিটিছ [[:en:Board of Trade|ব'ৰ্ড অফ ট্ৰেড]]-এ দুৰ্ঘটনাৰ তদন্তৰ প্ৰতিবেদন হিচাবে দাখিল কৰিছিল। {{sfn|Mersey|1912|pp=110–111}} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin: 1em auto; text-align: right;" |- ! scope="col" | যাত্ৰীৰ শ্ৰেণী ! scope="col" | যাত্ৰীৰ সংখ্যা ! scope="col" | প্ৰাণৰক্ষা ! scope="col" | হতাহত ! scope="col" | প্ৰাণৰক্ষা (শতাংশ) ! scope="col" | হতাহত (শতাংশ) |- ! scope="row" | শিশু, প্ৰথম শ্ৰেণী | ৬ | ৫ | ১ | ৮৩.৪% | ১৬.৬% |- ! scope="row" | শিশু, দ্বিতীয় শ্ৰেণী | ২৪ | ২৪ | ০ | ১০০% | ০% |- ! scope="row" | শিশু, তৃতীয় শ্ৰেণী | ৭৯ | ২৭ | ৫২ | ৩৪% | ৬৬% |- ! scope="row" | মহিলা, প্ৰথম শ্ৰেণী | ১৪৪ | ১৪০ | ৪ | ৯৭% | ৩% |- ! scope="row" | মহিলা, দ্বিতীয় শ্ৰেণী | ৯৩ | ৮০ | ১৩ | ৮৬% | ১৪% |- ! scope="row" | মহিলা, তৃতীয় শ্ৰেণী | ১৬৫ | ৭৬ | ৮৯ | ৪৬% | ৫৪% |- ! scope="row" | মহিলা, কৰ্মচাৰী | ২৩ | ২০ | ৩ | ৮৭% | ১৩% |- ! scope="row" | পুৰষ, প্ৰথম শ্ৰেণী | ১৭৫ | ৫৭ | ১১৮ | ৩৩% | ৬৭% |- ! scope="row" | পুৰষ, দ্বিতীয় শ্ৰেণী | ১৬৮ | ১৪ | ১৫৪ | ৮% | ৯২% |- ! scope="row" | পুৰষ, তৃতীয় শ্ৰেণী | ৪৬২ | ৭৫ | ৩৮৭ | ১৬% | ৮৪% |- ! scope="row" | পুৰষ, কৰ্মচাৰী | ৮৮৫ | ১৯২ | ৬৯৩ | ২২% | ৭৮% |- শ্ৰেণী="sortbottom" style="font-weight: bold; border-top: medium solid silver;" ! scope="row" | মুঠ | ২২২৪ | ৭১০ | ১৫১৪ | ৩২% | ৬৮% |} <!-- Less than a third of those aboard 'Titanic' survived the disaster. Some survivors died shortly afterwards; injuries and the effects of exposure caused the deaths of several of those brought aboard 'Carpathia'.{{sfn|Eaton|Haas|1994|p=179}} The figures show stark differences in the survival rates of the different classes aboard 'Titanic'. Although only 3&nbsp;percent of first-class women were lost, 54&nbsp;percent of those in third class died. Similarly, five of six first-class and all second-class children survived, but 52 of the 79 in third class perished.{{sfn|Howells|1999|p=94}} The last living survivor, [[Millvina Dean]] from England, who at only nine weeks old was the youngest passenger on board, died aged 97 on 31 May 2009.<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2009/jun/01/last-titanic-survivor-dies Last Titanic survivor, a baby put in a lifeboat, dies at 97] 'The Guardian'. Retrieved 31 March 2012</ref> --> <!-- ===Retrieval and burial of the dead=== ==ধ্বংসাৱশেষ== ==Legacy== ===জনপ্ৰিয় সংস্কৃতি=== ==Legends and myths== ==Memorials and monuments== ===সংগ্ৰাহলয়=== ===শত বাৰ্ষিকী উপলক্ষে স্মৃতি উৎসৱ=== ===প্ৰতিৰূপ=== --> ==গেলেৰী== [[চিত্ৰ:Titanic-sinking-animation.gif|center|thumb|500px|Titanikin batmasının təsviri.]] {{-}} <center> <gallery caption="Titanik" perrow="4" widths="150px" heights="115px"> চিত্ৰ:Titanic launched at Belfast.jpg চিত্ৰ:RMS Titanic unpainted.png চিত্ৰ:RMS Olympic's propellers.jpg চিত্ৰ:Britannic Funnel in transport.jpg চিত্ৰ:Titanics skrov.jpg চিত্ৰ:Titanic under construction.jpg চিত্ৰ:B-58.jpg চিত্ৰ:R&W Room.jpg </gallery> </center> {{-}} == টোকা == {{notes|30em}} == তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist |colwidth = 30em | refs = <ref name="TIPCarlisle"> {{cite web | title = Testimony of Alexander Carlisle | date = 30 July 1912 | work = British Wreck Commissioner's Inquiry | url = http://www.titanicinquiry.org/BOTInq/BOTInq20Carlisle01.php | accessdate =8 November 2008 }} </ref> }} == গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin|30em}} * {{cite book | ref = harv | last = Adams | first = Simon | title = Eyewitness, 'Titanic' | url = https://archive.org/details/titanic0000adam_p3t5 | publisher = DK Publishing | year = 2009 | origyear = 1999 | location = New York | isbn = 978-0-7566-5036-0 }} * {{cite book | last = Aldridge | first = Rebecca | year = 2008 | title = The Sinking of the 'Titanic' | url = https://archive.org/details/sinkingoftitanic0000aldr | publisher = Infobase Publishing | location = New York | isbn = 978-0-7910-9643-7 | ref = harv }} * {{cite book | last = Anderson | first = D. Brian | year = 2005 | title = The 'Titanic' in Print and on Screen | publisher = McFarland & Company | location = Jefferson, NC | isbn = 0-7864-1786-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Ballard | first = Robert D. | year = 1987 | title = The Discovery of the 'Titanic' | url = https://archive.org/details/discoveryoftitan0000unse | publisher = Warner Books | location = New York | isbn = 978-0-446-51385-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Barczewski | first = Stephanie | year = 2006 | title = 'Titanic': A Night Remembered | url = https://archive.org/details/titanicnightreme0000barc | publisher = Hambledon Continuum | location = London | isbn = 978-1-85285-500-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Barczewski | first = Stephanie | year = 2011 | title = 'Titanic': A Night Remembered: Centenary Edition | url = https://archive.org/details/titanicnightreme0000barc_k4a8 | publisher = Continuum International Publishing Group | location = London | isbn = 978-1-4411-6169-7 | ref = harv }} * {{cite book | last = Barratt | first = Nick |authorlink=Nick Barratt | title = Lost Voices From the Titanic: The Definitive Oral History | url = https://archive.org/details/lostvoicesfromti0000barr_o3c5 | year = 2009 | publisher = Random House | location = London | isbn = 978-1-84809-151-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Bartlett | first = W. B. | year = 2011 | title = 'Titanic': 9 Hours to Hell, the Survivors' Story | url = https://archive.org/details/titanic9hourstoh0000bart | publisher = Amberley Publishing | location = Stroud, Gloucestershire | isbn = 978-1-4456-0482-4 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Beveridge | first1 = Bruce | last2 = Hall | first2 = Steve | year = 2004 | title = 'Olympic' & 'Titanic': The Truth Behind the Conspiracy | publisher = Infinity Publishing | location = Haverford, Pennsylvania | isbn = 978-0-7414-1949-1 | url = http://books.google.com/?id=6r0_PKEE3dwC&printsec=frontcover&dq=Olympic+and+Titanic#v=onepage&q=skid%20lights&f=false | ref = harv }} * {{cite book | last = Beveridge | first = Bruce | year = 2008 | title = 'Titanic'—The Ship Magnificient Volume One: Design & Construction | publisher = The History Press | location = Stroud | isbn = 978-0-7524-4606-6 | ref= harv }} * {{cite book | last1 = Beveridge | first1 = Bruce | last2 = Hall | first2 = Steve | year = 2011 | chapter = Description of the ship | title = Report into the Loss of the SS 'Titanic': A Centennial Reappraisal | url = https://archive.org/details/lossofsstitanicc0000unse | editor-last = Halpern | editor-first = Samuel | publisher = The History Press | location = Stroud, UK | isbn = 978-0-7524-6210-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Biel | first = Steven | title = Down with the Old Canoe | url = https://archive.org/details/downwitholdcanoe0000biel_g1r7 | year = 1996 | publisher = W.W. Norton & Company | location = London | isbn = 0-393-03965-X | ref = harv }} * {{cite book | last = Bottomore | first = Stephen | year = 2000 | title = The 'Titanic' and Silent Cinema | publisher = The Projection Box | location = Hastings, UK | isbn = 978-1-903000-00-7 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Brewster | first1 = Hugh | last2 = Coulter | first2 = Laurie | year = 1998 | title = 882½ Amazing Answers to your Questions about the Titanic | publisher = Madison Press Book | isbn = 978-0-590-18730-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Butler | first = Daniel Allen | year = 1998 | title = Unsinkable: the full story of the RMS Titanic | publisher = Stackpole Books | location = Mechanicsburg, PA | isbn = 978-0-8117-1814-1 | url = http://books.google.com/?id=JIj1Hu4BGLIC&printsec=frontcover&dq=Butler,+Daniel+%281998%29.+Unsinkable:+the+full+story+of+the+RMS+Titanic.#v=onepage&q&f=false | ref = harv }} * {{cite book | last = Butler | first = Daniel Allen | year = 2002 | origyear=1998 | title = Unsinkable: the full story of the RMS Titanic | url = https://archive.org/details/unsinkablefullst0000butl_a6i8 | publisher = Da Capo Press | location = USA | isbn = 978-0-306-81110-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Campbell | first = Ballard C. | year = 2008 | title = Disaster, Accidents and Crises in American History: A Reference Guide to the Nation's Most Catastrophic Events | publisher = Infobase Publishing | series = Facts on File Library of American History | location = New York | isbn = 978-0-8160-6603-2 | url = http://books.google.com/?id=VitlO1mWxzAC&printsec=frontcover&dq=Disaster,+Accidents+and+Crises+in+American+History:+A+Reference+Guide+to+the+Nation%27s+Most+Catastrophic+Event#v=onepage&q&f=false | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Cartwright | first1 = Roger | last2 = Cartwright | first2 = June | year = 2011 | title = 'Titanic': The Myths and Legacy of a Disaster | url = https://archive.org/details/titanicmythslega0000cart | publisher = The History Press | location = Stroud, Glos. | isbn = 978-0-7524-5176-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Chernow | first = Ron | year = 2010 | title = The House of Morgan: An American Banking Dynasty and the Rise of Modern Finance | publisher = Grove Press | location = New York | isbn = 978-0-8021-4465-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Chirnside | first = Mark | year = 2004 | title = The Olympic-Class Ships | publisher = [[Tempus Publishing|Tempus]] | location = Stroud, England | isbn = 978-0-7524-2868-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Cooper | first = Gary | year = 1992 | title = The Man Who Sank The Titanic?: The Life And Times Of Captain Edward J. Smith | publisher = Witan Books | location = Cotes Heath, Staffordshire, England | isbn = 0-9508981-7-1 | edition = first | ref = harv }} * {{cite book | last = Cooper | first = Gary | year = 1998 | title = The Man Who Sank The Titanic?: The Life And Times Of Captain Edward J. Smith | publisher = Witan Books | location = Cotes Heath, Staffordshire, England | isbn = 0-9529152-2-7 | edition = second | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Crosbie | first1 = Duncan | last2 = Mortimer | first2 = Sheila | year = 2006 | title = Titanic: The Ship of Dreams | publisher = Orchard Books | location = New York, NY | isbn = 978-0-439-89995-6 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Davenport-Hines | first1 = Richard | year = 2012 | title = Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew | url = https://archive.org/details/titaniclivesmigr0000dave | publisher = HarperCollins | location = New York, NY | isbn = 978-0-00-732164-3 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1987 | title = 'Titanic': Destination Disaster: The Legends and the Reality | publisher = Patrick Stephens | location = Wellingborough, UK | isbn = 978-0-00-732164-3 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1994 | title = 'Titanic': Triumph and Tragedy | publisher = Patrick Stephens | location = Wellingborough, UK | isbn = 978-1-85260-493-6 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1995 | title = 'Titanic': Triumph and Tragedy | url = https://archive.org/details/titanictriumphtr0000eato | publisher = W.W. Norton & Company | location = New York | isbn = 978-0-393-03697-8 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Eaton | first1 = John P. | last2 = Haas | first2 = Charles A. | year = 1999 | title = 'Titanic': A Journey Through Time | url = https://archive.org/details/titanic0000john_r3n3 | publisher = Patrick Stephens | location = Sparkford, Somerset | isbn = 978-1-85260-575-9 | ref = harv }} * {{cite book | title = The 'Titanic' Complex | last = Foster | first = John Wilson | publisher = Belcouver Press | location = Vancouver | year = 1997 | isbn = 0-9699464-1-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Gill | first = Anton | year = 2010 | title = Titanic : the real story of the construction of the world's most famous ship | url = https://archive.org/details/titanicrealstory0000gill | publisher = Channel 4 Books | isbn = 978-1-905026-71-5 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Halpern | first1 = Samuel | year = 2011 | chapter = Account of the Ship's Journey Across the Atlantic | title = Report into the Loss of the SS 'Titanic': A Centennial Reappraisal | url = https://archive.org/details/lossofsstitanicc0000unse | editor-last = Halpern | editor-first = Samuel | publisher = The History Press | location = Stroud, UK | isbn = 978-0-7524-6210-3 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Halpern | first1 = Samuel | last2 = Weeks | first2 = Charles | year = 2011 | chapter = Description of the Damage to the Ship | title = Report into the Loss of the SS 'Titanic': A Centennial Reappraisal | url = https://archive.org/details/lossofsstitanicc0000unse | editor-last = Halpern | editor-first = Samuel | publisher = The History Press | location = Stroud, UK | isbn = 978-0-7524-6210-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Heyer | first = Paul | title = 'Titanic' Century: Media, Myth, and the Making of a Cultural Icon | url = https://archive.org/details/titaniccenturyme0000heye | year = 2012 | publisher = ABC-CLIO | location = Santa Barbara, CA | isbn = 978-0-313-39815-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Howells | first = Richard | year = 1999 | title = The Myth of the Titanic | url = https://archive.org/details/mythoftitanic0000howe | publisher = MacMillan Press | location = United Kingdom | isbn = 978-0-333-72597-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Hutchings | first = David F. | last2 = de Kerbrech | first2 = Richard P. | year = 2011 | title = RMS Titanic 1909–12 (Olympic Class): Owners' Workshop Manual | url = https://archive.org/details/rmstitanic1909120000hutc | publisher = Haynes | location = Sparkford, Yeovil | isbn = 978-1-84425-662-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Landau | first = Elaine | year = 2001 | title = Heroine of the Titanic: The Real Unsinkable Molly Brown | location = New York | pages = 22–23 | url = http://books.google.com/?id=mbCF5L1sm94C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false | isbn = 978-0-395-93912-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lord | first = Walter | title = A Night to Remember | url = https://archive.org/details/nighttoremember0000lord_j9r9 | year = 1976 | publisher = Penguin Books | location = London | isbn = 978-0-14-004757-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lord | first = Walter | year = 1997 | origyear = 1955 | title = A Night to Remember | publisher = Henry Holt and Company | location = New York | edition = 3rd | isbn = 978-0-553-27827-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lord | first = Walter | year = 2005 | origyear = 1955 | title = A Night to Remember | url = https://archive.org/details/nighttoremember0000lord_s3c4 | publisher = St. Martin's Griffin | location = New York | isbn = 978-0-8050-7764-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Lynch | first = Don | year = 1992 | title = 'Titanic': An Illustrated History | publisher = Hyperion | location = New York | isbn = 978-1-56282-918-6 | ref = harv }} * {{cite book | last = Maniera | first = Leyla | title = Christie's Century of Teddy Bears | url = https://archive.org/details/christiescentury0000mani_k8u4 | year = 2003 | publisher = Pavilion | location = London | isbn = 978-1-86205-595-7 | ref = harv }} * {{cite book | title = Titanic Tragedy: A New Look at the Lost Liner | last = Maxtone-Graham | first = John | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2012 | isbn = 978-0-393-08339-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = McCluskie | first = Tom | year = 1998 | title = Anatomy of the 'Titanic' | url = https://archive.org/details/anatomyoftitanic0000mccl | publisher = PRC Publishing | location = London | isbn = 978-1-85648-482-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Merideth | first = Lee W. | year = 2003 | title = 1912 Facts About 'Titanic' | url = https://archive.org/details/1912factsaboutti00meri | publisher = Rocklin Press | location = Sunnyvale, CA | isbn = 978-0-9626237-9-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Mowbray | first = Jay Henry | year = 1912 | title = Sinking of the 'Titanic' | publisher = The Minter Company | location = Harrisburg, PA | oclc = 9176732 | ref = harv }} * {{cite book | last = Parisi | first = Paula | year = 1998 | title = 'Titanic' and the Making of James Cameron | publisher = Newmarket Press | location = New York | isbn = 978-1-55704-364-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Rasor | first = Eugene L. | title = The 'Titanic': historiography and annotated bibliography | url = https://archive.org/details/titanichistoriog0000raso | year= 2001 | publisher = Greenwood Publishing Group | location = Westport, CT | isbn = 978-0-313-31215-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Spignesi | first = Stephen J. | year = 1998 | title = The Complete 'Titanic': From the Ship's Earliest Blueprints to the Epic Film | url = https://archive.org/details/completetitanicf0000spig | publisher = Birch Lane Press | location = Secaucus, New Jersey | isbn = 978-1-55972-483-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Spignesi | first = Stephen J. | title = The 'Titanic' For Dummies | url = https://archive.org/details/titanicfordummie0000spig | year = 2012 | publisher = John Wiley & Sons | location = Hoboken, NJ | isbn = 978-1-118-20651-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Ward | first = Greg | title = The Rough Guide to the 'Titanic' | url = https://archive.org/details/roughguidetotita0000ward | year = 2012 | publisher = Rough Guides Ltd | location = London | isbn = 978-1-4053-8699-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Wels | first = Susan | year = 1997 | title = 'Titanic': Legacy of the World's Greatest Ocean Liner | url = https://archive.org/details/titaniclegacyofw00wels | publisher = Tehabi Books | location = Del Mar, California | isbn = 978-0-7835-5261-3 | ref = harv }} ''Journals and news articles:'' * {{cite news | last = Canfield | first = Clarke | title = Full Titanic site mapped for 1st time | url = http://www.fox10tv.com/dpps/news/national/northeast/full-titanic-site-mapped-for-1st-time-nt12-jgr_4098372 | agency = The Associated Press | date = 8 March 2012 | accessdate = 9 March 2012 | ref = {{sfnRef|Canfield|8 March 2012}} | archivedate = 2 January 2013 | archiveurl = https://archive.is/20130102151112/http://www.fox10tv.com/dpps/news/national/northeast/full-titanic-site-mapped-for-1st-time-nt12-jgr_4098372 | deadurl = yes }} * {{cite journal | last = Ryan | first = Paul R. | year = Winter 1985/86 | title = The 'Titanic' Tale | journal = Oceanus | volume = 4 | issue = 28 | publisher = Woods Hole Oceanographic Institution | location = Woods Hole, MA | url = http://www.archive.org/stream/oceanusv2804wood#page/n3/mode/2up | ref = {{sfnRef|Ryan|1985}} }} *{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-17571457 | title = New Titanic Belfast complex opens | newspaper = BBC News | date = 31 March 2012 | accessdate = 9 April 2012 | ref = {{sfnRef|BBC News|31 March 2012}} }} ''Web sites:'' * {{cite web | title = National Maritime Museum receives historic Titanic archive: the Lord-Macquitty Collection | url = http://www.rmg.co.uk/user-type/press-and-media/national-maritime-museum-receives-historic-titanic-archive-the-lord-macquitty-collection | date = 7 April 2003 | accessdate = 6 April 2012 | publisher = National Maritime Museum | ref = {{sfnRef|National Maritime Museum|7 April 2003}} | archivedate = 14 April 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120414181901/http://www.rmg.co.uk/user-type/press-and-media/national-maritime-museum-receives-historic-titanic-archive-the-lord-macquitty-collection | deadurl = yes }} ''Investigations:'' * {{cite book | last = Mersey | first = Lord | authorlink = John Bigham, 1st Viscount Mersey | year = 1999 | origyear = 1912 | title = The Loss of the Titanic, 1912 | url = https://archive.org/details/lossoftitanic1910000unse | publisher = The Stationary Office | isbn = 978-0-11-702403-8 | ref = {{sfnRef|Mersey|1912}} }} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== <!-- ======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | === {{No more links}} ========= --> {{Commons category|Titanic (ship, 1912)|আৰ. এম. এছ. টাইটানিক}} * [http://www.pbs.org/lostliners/titanic.html Ballard, Robert B. 'Lost Liners'] * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml BBC Archive: Titanic] * [http://www.britishpathe.com/record.php?id=74776 Footage of RMS Titanic leaving Belfast for Southampton, 1912] * [http://www.uscg.mil/history/articles/IIP_History.asp International Ice Patrol History] Historian's Office, US Coast Guard 24 May 2011 * {{dmoz|Society/History/By_Topic/Maritime/Ships/Ocean_Liners/Titanic/|RMS Titanic}} * [http://www.titanic-online.com/ RMS Titanic, Inc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717062640/http://www.titanic-online.com/ |date=2011-07-17 }} Corporate information and the official 'Titanic' archive * [http://obrienmedia.com/2009/04/last-living-survivor-of-titanic/ Radio Interview with last living survivor, Millvina Dean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202083358/http://obrienmedia.com/2009/04/last-living-survivor-of-titanic/ |date=2011-02-02 }} 'Courtesy of KYKY-FM, St. Louis, Missouri, 1997. * {{Facebook User|id=rmstitanic/19513402036|name=RMS Titanic official page}} * [http://gaslight.mtroyal.ca/contit01.htm Some Reflections on the Loss of the Titanic by Joseph Conrad, 1912] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501061635/http://gaslight.mtroyal.ca/contit01.htm |date=2011-05-01 }} * [http://fortnightlyreview.co.uk/2012/04/thomas-hardy-convergence-twain/ Lines on the loss of the Titanic by Thomas Hardy, 1912] * [http://life.time.com/history/titanic-one-hundred-years-later Titanic: One Hundred Years Later] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111132153/http://life.time.com/history/titanic-one-hundred-years-later/ |date=2012-11-11 }}—slideshow by '[[Life (magazine)|Life]]' * [http://www.titanichistoricalsociety.org/ Titanic Historical Society] * [http://www.chriscunard.com/titanic.php Titanic & Carpathia Listing on Chris' Cunard Page—Featuring Carpathia Rescue Details] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415195436/http://www.chriscunard.com/titanic.php |date=2012-04-15 }} * [http://www.MarconiCalling.com/ MarconiCalling—extensive archive material relating to Titanic] * [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-13593391 Titanic: How can a disastrous ship be celebrated?] BBC News Magazine * [http://www.history.navy.mil/faqs/faq94-1.htm The Titanic Disaster, Steamship Lanes, and the Establishment of the Ice Patrol: The 1912 Report of the Hydrographer, U.S. Navy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423230059/http://www.history.navy.mil/faqs/faq94-1.htm |date=2011-04-23 }} * [http://www.titanic1.org/museum/ Titanic Historical Society, Indian Orchard, MA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402131554/http://www.titanic1.org/museum/ |date=2012-04-02 }} *[http://www.lva.virginia.gov/exhibits/titanic/ RMS Titanic: 100 Years Later—An Online Newspaper Exhibition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912145844/http://www.lva.virginia.gov/exhibits/titanic/ |date=2018-09-12 }} at [[The Library of Virginia]] * {{Guardian topic|/uk/the-titanic|Titanic}} * {{NYTtopic|subjects/t/titanic/|Titanic}} * {{WSJtopic|subject/T/Titanic/4096|Titanic}} * [http://www.boston.com/bigpicture/2012/04/the_titanic_at_100_years.html "Titanic at 100 years"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018143153/http://www.boston.com/bigpicture/2012/04/the_titanic_at_100_years.html |date=2012-10-18 }}. The Big Picture. '[[The Boston Globe]]' {{coord|41|43|57|N|49|56|49|W|display=title}} {{DEFAULTSORT:টাইটানিক}} {{আৰ. এম. এছ. টাইটানিক/ইংৰাজী শব্দ}} [[শ্ৰেণী:নৌযান]] 83uvsjep000vy79m1dattuh19lb20l4 মান্না দে 0 29195 648711 509391 2026-10-31T12:16:31Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648711 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | Name = মান্না দে | Img = Manna-dey.jpg | Img_capt = ২০০৭ চনৰ দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা প্ৰদান অনুষ্ঠানত মান্না দে | Img_size = | Landscape = | Background = | Birth_name = প্ৰবোধ চন্দ্ৰ দে | Alias = | Born = {{Birth date and age|1919|5|1}}<ref name=academy>{{cite web|url=http://www.mannadey.in/ |title=Padmabhusan Manna Dey|publisher=Mannadey.in |date= |accessdate=22 October 2012}}</ref> | birth_place = [[কলকাতা|কলিকতা]], [[ব্ৰিটিছ শাসিত ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|2013|10|24|1919|5|1|df=yes}} | death_place = [[বেংগালুৰু]], [[ভাৰত]] | Instrument = ভকেলিষ্ট | Genre = নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী | Occupation = গায়ক | Years_active = ১৯৪২-২০১৩ | website = {{url|http://www.mannadey.in}} }} '''প্ৰবোধ চন্দ্ৰ দে''' বা '''মান্না দে''' (১ মে' ১৯১৯ - ২৪ অক্টোবৰ ২০১৩) এজন ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী। ১৯৪২ চনৰ হিন্দী বোলছবি 'তমন্না'ত প্ৰথম গীত গোৱাৰ পিছত ২০১৩ চনলৈকে তেখেতে ৪০০০তকৈও অধিক গীত বাণীবদ্ধ কৰিছিল। হিন্দী বোলছবিৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰূপে তেখেত ১৯৫৩-১৯৭৬ চনৰ সময়ছোৱাত অধিক সক্ৰিয় আছিল। মূলতঃ [[হিন্দী]] আৰু [[বাংলা ভাষা]]ৰ লগতে তেখেতে মাৰাঠী, গুজৰাটী, [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] আদি ভাষাতো গীত গাইছিল। সংগীত জগতলৈ তেখেতৰ অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেখেতক ১৯৭১ চনত [[পদ্মশ্ৰী]], ২০০৫ চনত [[পদ্মবিভূষণ]] আৰু ২০০৯ চনত [[দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা|দাদাচাহেব ফাল্কে]] সন্মানেৰে অভিষিক্ত কৰে। ==জীৱনী== দেউতাক - পূৰ্ণ চন্দ্ৰ আৰু মাক - মহামায়া দে’ৰ সন্তান মান্না দেই ১ মে ১৯১৯ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰে। দেউতাক-মাকৰ সংস্পৰ্শ অবিহনে পিতৃসম্বন্ধীয় সৰ্বকনিষ্ঠ খুৰাক [[সঙ্গীতাচাৰ্য]] (সঙ্গীতত বিশেষভাবে দক্ষ শিক্ষক) কে.চি. দে (পূৰ্ণনাম: কৃষ্ণ চন্দ্ৰ দে)ই তেওঁক খুব বেছি অনুপ্ৰাণিত আৰু উৎসাহিত কৰিছিল। দেই তেওঁৰ শৈশৱৰ পাঠ গ্ৰহণ কৰিছিল ‘ইন্দু বাবুৰ পাঠশালা’ নামৰ এক সৰু প্ৰাক-প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত। তাৰপাছাত তেখেতে [[স্কটিছ গিৰ্জা কলেজিয়েট স্কুল]] আৰু [[স্কটিছ গিৰ্জা কলেজ|স্কটিছ গিৰ্জা কলেজত]]<ref>"Music Singer Colossus". Screen. 28 July 2009. http://www.screenindia.com/old/print.php?content_id=10431&secnam=music{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 28 July 2009.</ref> স্নাতক শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিছিল। স্কটি চাৰ্চ কলেজত অধ্যয়ন কৰা কালত তেওঁ তেওঁৰ সহপাঠীসকলক গান শুনাই অনুষ্ঠান পৰিবেশন কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ খুৰাক [[কৃষ্ণ চন্দ্ৰ দে]] আৰু উস্তাদ [[দাবিৰ খান|দাবিৰ খানৰ]] পৰা গানৰ [[শিক্ষা]] লাভ কৰে। সেই সময়ত মান্না দে আন্তঃকলেজ গানৰ প্ৰতিযোগিতাত ধাৰাবাহিকভাবে তিনি বছৰত তিনিটা পৃথক শ্ৰেণীবিভাগত প্ৰথম হৈছিল। ===প্ৰথম জীৱন=== মান্না দে ১৯৪২ চনত কৃষ্ণ চন্দ্ৰ দে’ৰ সৈতে [[বোম্বে]] (বৰ্তমান [[মুম্বাই]]) চাবলৈ আহে। তাত আৰম্ভণিতে তেওঁ কৃষ্ণ চন্দ্ৰ দে’ৰ অধীনত সহকাৰী হিচাপে আৰু তাৰপাছত [[শচীন দেৱ বৰ্মণ]] (এচ.ডি. বৰ্মণ) ৰ অধীনত কাম কৰে। পৰৱৰ্তীকালত তেওঁ অন্যান্য স্বনামধন্য গীতিকাৰৰ সান্নিধ্যলৈ আহে আৰু তাৰপাছত স্বাধীনভাবে নিজেই কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। সেই সময়ত তেওঁ বিভিন্ন হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সঙ্গীত পৰিচালনাৰ সমসাময়িক উস্তাদ [[আমান আলি খান]] আৰু উস্তাদ [[আব্দুল ৰহমান খান|আব্দুল ৰহমান খানেৰ]] পৰা [[হিন্দুস্তানী]] [[শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীত|শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতত]] তামিল লয়। ===প্ৰাথমিক পেছাগত জীৱন=== ‘তামান্না’ (১৯৪৩) চলচ্চিত্ৰত [[গায়ক]] হিচাপে মান্না দে‘ৰ অভিষেক ঘটে। [[সুৰাইয়া]]’ৰ সৈতে দ্বৈত সঙ্গীতত গান গায় আৰু [[সুৰকাৰ]] আছিল কৃষ্ণ চন্দ্ৰ দে। সেই সময়ত গানটোৱে ভীষণ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। 'মশাল' (১৯৫০) ছবিত শচীন দেৱ বৰ্মণৰ গীত ৰচনাত ‘ওপৰ গগন বিশাল’ নামে [[একক গান]] গাইছিল। এই গানৰ কথা লিখিছিল [[কবি প্ৰদীপ|কবি প্ৰদীপে]]। ১৯৫২ চনত মান্না দেই বাংলা আৰু মাৰাঠী ছবিত একেই নামেৰে আৰু গল্পত ‘আমাৰ ভূপালী’ গান গায়। ইয়াৰফলতেই তেওঁ প্ৰতিষ্ঠিত হয় আৰু পৰিপক্কতা লাভ কৰে আৰু জনপ্ৰিয় গায়ক হিচাপে সঙ্গীতপ্ৰেমীৰ পৰা স্বীকৃতি পায়। মান্না দে [[ভীমসেন জোশী]]’ৰ সৈতে এটা জনপ্ৰিয় [[দ্বৈত গান]] ‘কেতকী গুলাব জুহি’ গায়। ইয়াৰ বাদেও, তেওঁ [[কিশোৰ কুমাৰ|কিশোৰ কুমাৰৰ]] সৈতে পৃথক গোত্ৰৰ দ্বৈত গান হিচাপে ‘ইয়ে দোস্তী হাম নেহী তোৰেঙ্গে ([[শ্ব’লে]])’ আৰু ‘এক চতুৰ নৰ' (পড়োচন) গায়। ইয়াৰ বাদেও, মান্না দে [[শিল্পী]] আৰু [[গীতিকাৰ]] [[হেমন্ত মুখোপাধ্যায়]] (হেমন্ত কুমাৰ)সহ আৰু বেছ কিছু গীতিকাৰৰ সৈতে বাংলা ছবিত গান গাইছিল। দ্বৈত সঙ্গীতত [[লতা মুঙ্গেশকাৰ|লতা মুঙ্গেশকাৰৰ]] সৈতে ‘কে প্ৰথম কাষত এসেছি' (শঙ্খবেলা) গান গাইছিল। [[ৰবীন্দ্ৰ সঙ্গীত]]সহ প্ৰায় ৩৫০০ গান গাইছে মান্না দেই। ===পাৰিবাৰিক প্ৰেক্ষাপট=== [[কেৰালা|কেৰালাৰ]] ছোৱালী [[সুলোচনা কুমাৰন|সুলোচনা কুমাৰনক]] ১৮ ডিচেম্বৰত ১৯৫৩ চনত বিয়া পাতে। তেওঁলোকৰ দুই কন্যা: [[শুৰোমা]] (জন্মঃ ১৯ অক্টোবৰ ১৯৫৬ চনত) আৰু [[সুমিতা]] (জন্মঃ ২০ জুন ১৯৫৮ চনত)ই জন্মগ্ৰহণ কৰে। মান্না দেই পঞ্চাশ বছৰৰো বেছি সময় মুম্বাইত কটোৱাৰ পাছাত বৰ্তমান [[বাঙ্গালোৰ|বাঙ্গালোৰৰ]] কালিয়ানগৰ চহৰত বাস কৰিছে। ইয়াৰ বাদেও, তেওঁ [[কলকাতা|কলকাতাত]] বাস কৰে। এতিয়াও তেওঁ বিভিন্ন সঙ্গীতবিষয়ক অনুষ্ঠানত যোগ দিবলৈ বিশ্বৰ বিভিন্ন স্থানলৈ [[ভ্ৰমণ]] কৰি থাকে। ==আত্মজীৱনী আৰু ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী’ৰ পদক্ষেপ== ২০০৫ চনত বাংলাভাষাত তেওঁৰ [[আত্মজীৱনী]] ‘জীৱনেৰ জলসাঘৰে’ খ্যাতিমান আনন্দ প্ৰকাশনৰ মাধ্যমত প্ৰকাশিত হয়। পাছাত এইখন ইংৰাজীত '[[মেমৰীজ কাম এলাইভ]]', হিন্দীত '[[ইয়াদেঁ জী উঠি]]' আৰু মাৰাঠী ভাষাত '[[জীৱনেৰ জলসাঘৰে]]' নামেৰে অনুদিত হৈছে। মান্নাদেৰ জীৱনক লৈ ‘জীৱনেৰ জলসাঘৰে’ নামৰ এখন তথ্যচিত্ৰ ২০০৮ চনত মুক্তি পায়। মান্না দে সঙ্গীত একাডেমীত মান্না দে’ৰ সম্পূৰ্ণ আৰ্কাইভ বিকশিত আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হৈছে। ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়, কলকাতা সঙ্গীত ভৱনত মান্নাদে’ৰ সঙ্গীত সংৰক্ষণৰ উদ্যোগ লৈছে। == মৃত্যু == বুকুত সংক্ৰমণৰ পৰা জটিলতাৰ সৃষ্টি হোৱা বাবে ২০১৩ চনৰ ৮ জুনত মান্না দেক বেংগালুৰুৰ এখন চিকিৎসালয়ৰ আই চি য়ুত ভৰ্তি কৰোৱা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/veteran-singer-manna-dey-critical-in-bangalore-hospital--8090.html |title=Veteran singer Manna Dey critical in Bangalore hospital |publisher=Indiatvnews.com |date= |access-date=2013-10-24 |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029192545/http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/veteran-singer-manna-dey-critical-in-bangalore-hospital--8090.html |deadurl=yes }}</ref> ৯ জুনত তেখেতৰ মৃত্যুৰ উৰাবাতৰি ওলাইছিল যদিও চিকিৎসকসকলে এই কথা নস্যাৎ কৰি কয় যে তেখেত জীয়াই আছে, কিন্তু জটিলতাৰ পৰা মুক্ত হোৱা নাই।<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/legendary-singer-manna-dey-stable-but-critical/397431-8-66.html |title=Legendary singer Manna Dey stable but critically ill |publisher=Ibnlive.in.com |date= |access-date=2013-10-24 |archivedate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203101446/http://ibnlive.in.com/news/legendary-singer-manna-dey-stable-but-critical/397431-8-66.html |deadurl=yes }}</ref> ৯ জুলাইত প্ৰকাশ কৰা হয় যে তেখেতৰ স্বাস্থ্য ভাললৈ আহিছে আৰু চিকিৎসকসকলে ৫ জুলাইত তেখেতৰ ভেণ্টিলেটৰ চাপৰ্ট আঁতৰাই দিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/news/view/id/1888116 |title=Manna Dey's health improves &#124; Bollywood News &#124; Hindi Movies News &#124; News |publisher=BollywoodHungama.com |date=8 July 2013}}</ref> হৃদপিণ্ডৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ ২০১৩ চনৰ ২৪ অক্টোবৰৰ পুৱা ৩:৫০ বজাত নাৰায়ণা হৃদয়ালয়ত তেখেতে মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Legendary singer Manna Dey dies at 94 in Bangalore |url=http://ibnlive.in.com/news/legendary-singer-manna-dey-dies-at-94-in-bangalore/430144-45-75.html |access-date=2013-10-24 |archivedate=2013-10-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131025210943/http://ibnlive.in.com/news/legendary-singer-manna-dey-dies-at-94-in-bangalore/430144-45-75.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.futurecreater.in/2013/10/tribute-to-legendary-singer-manna-dey.html |title=Tribute to the Legendary singer Manna Dey |date=24 October 2013 |access-date=24 October 2013 |archivedate=29 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029200841/http://www.futurecreater.in/2013/10/tribute-to-legendary-singer-manna-dey.html |deadurl=yes }}</ref> ==সাফল্য আৰু খ্যাতি== মান্না দেই পদ্মশ্ৰী আৰু পদ্মবিভূষণ খিতাপসহ অসংখ্য খিতাপ অৰ্জন কৰিছে। অন্যান্য পুৰস্কাৰৰ তালিকা: {| class="wikitable" style="text-align:left" |- ! চন ! বিৱৰণ |- |১৯৬৯ |হিন্দী চলচ্চিত্ৰ মেৰে হুজুৰ ছবিৰ গানৰ বাবে জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ: শ্ৰেষ্ঠ সঙ্গীতশিল্পী (পুৰুষ) |- |১৯৬৯ |জাতীয় বোলছবি পূৰস্কাৰ Renaissance Sanskritik Parishadৰ মাজত মধ্যপ্ৰদেশ |- |১৯৭১ |বাংলা চলচ্চিত্ৰ নিশি পদ্মে ছবিৰ গানৰ বাবে জাতীয় চলচ্চিত্ৰ পুৰস্কাৰ: শ্ৰেষ্ঠ সঙ্গীতশিল্পী (পুৰুষ) |- |১৯৭১ |ভাৰত চৰকাৰে পদ্মশ্ৰী পুৰস্কাৰ দিয়ে। |- |১৯৮৫ |মধ্য প্ৰদেশ চৰকাৰে লতা মঙ্গেশকাৰ পদক প্ৰদান কৰে। |- |১৯৮৮ |ৰেনেঁসা সাংস্কৃতিক পৰিষদ, ঢাকাৰ দ্বাৰা মাইকেল সাহিত্য পুৰস্কাৰ প্ৰদান। |- |১৯৯০ |মিঠুন ফেনচ এচ’চিয়েছনৰ ফালৰ পৰা শ্যামল মিত্ৰ পুৰস্কাৰ। |- |১৯৯১ |শ্ৰী ক্ষেত্ৰ কলা প্ৰকাশিকা, পুৰীৰ পৰা সঙ্গীত স্বৰ্ণচূড় পুৰস্কাৰ প্ৰদান। |- |১৯৯৩ |পি.চি চন্দ্ৰ গ্ৰুপ আৰু অন্যান্যসকলৰ ফালৰ পৰা পি.চি. চন্দ্ৰ পুৰস্কাৰ। |- |১৯৯৯ |কমলা দেৱী গ্ৰুপে কমলা দেৱী ৰায় পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰে। |- |২০০১ |‍আনন্দবাজাৰ গ্ৰুপে আনন্দলোক জীৱনজোৰা সন্মান প্ৰদান কৰে। |- |২০০২ |বিশেষ জুৰী ব’ৰ্ডৰ দ্বাৰা সঙ্গীতত অৱদানৰ বাবে সাৰল্য যশোদাস পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰে। |- |২০০৩ |পশ্চিমবঙ্গ চৰকাৰৰ দ্বাৰা আলাউদ্দিন খান পুৰস্কাৰেৰে বিভূষিত। |- |২০০৪ |ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা ডি.লিট সন্মান প্ৰদান। |- |২০০৪ |কেৰালা চৰকাৰে গায়ক হিচাপে জাতীয় পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰে। |- |২০০৫ |ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা পদ্মবিভূষণ খিতাপ প্ৰদান। |- |২০০৫ |মহাৰাষ্ট্ৰৰ চৰকাৰৰ দ্বাৰা আজীৱনকালৰ সন্মান প্ৰদান। |- |২০০৭ |ভাৰত চৰকাৰৰ দ্বাৰা দাদাচাহেব ফালকে পুৰস্কাৰ। |- |২০০৭ |ওড়িষ্যা চৰকাৰৰ দ্বাৰা “প্ৰথম অক্ষয়” পুৰস্কাৰ প্ৰদান। |- |২০০৮ |যাদবপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা ডি.লিট সন্মান প্ৰদান। |} ==আৰু চাওক== * [[শচীন দেববৰ্মণ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.mannadey.in Manna Dey official website] *[http://www.anandabazar.com/archive/1090425/25mukhomukhi1.htm Manna Dey interview at 90 in Anandabazar Patrika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120823151546/http://www.anandabazar.com/archive/1090425/25mukhomukhi1.htm |date=2012-08-23 }} *[https://web.archive.org/web/20071027125158/http://www.dailypioneer.com/columnist1.asp?main_variable=Columnist&file_name=mitra55%2Etxt&writer=MITRA&validit=yes Manna Dey's interview by Chandan Mitra] *[http://www.suraurtaal.com/forums/aye-mere-pyare-watan-manna-dey-the-living-legend-vt367.html Manna Dey's interview by [[Shekhar Gupta]]] *[http://www.littleindia.com/news/123/ARTICLE/1515/2004-09-05.html "Ai Mere Pyare Watan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203063516/http://www.suraurtaal.com/forums/aye-mere-pyare-watan-manna-dey-the-living-legend-vt367.html |date=2013-12-03 }} ''Little India'' article *[http://www.ibnlive.com/news/being-manna-dey-the-modest-musical-maestro/66376-19.html "Being Manna Dey: The modest musical maestro" - IBNLive interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201075455/http://www.ibnlive.com/news/being-manna-dey-the-modest-musical-maestro/66376-19.html |date=2008-12-01 }} {{Dadasaheb Phalke Award}} {{National Film Award Best Male Playback Singer}} {{FilmfareAwardBestMaleSinger}} {{FilmfareLifetimeAchievementAward}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মাৰাঠী চলচ্চিত্ৰৰ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:দাদাচাহেব ফাল্কে বঁটা বিজয়ী]] 9bnplg0jgxz8s5rhvm4arvjduhuhoza সতী সাধনী 0 31951 648764 648327 2026-10-31T16:25:37Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648764 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|চুতীয়া ৰাজবংশৰ শেষ ৰাণী}} {{Infobox royalty | name = (সতী) সাধনী নাৰায়ণ | title = চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাণী | image = Sadhani statue.jpg | caption = [[ডিগবৈ]]ত স্থাপিত ৰাণী সাধনীৰ প্ৰতিমূৰ্তি | reign = ১৫২২–১৫২৪ | coronation = ১৫২২ | house = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]] | father = ধীৰনাৰায়ণ | spouse = নীতিপাল | place of birth = [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]], অসম | date of death = ২১ এপ্ৰিল ১৫২৪ | place of death = [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] }} '''সতী সাধনী''' বা '''সাধনী নাৰায়ণ''' আছিল ষোড়শ শতিকাৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজবংশ]]ৰ এগৰাকী ৰাণী আৰু চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কন্যা। ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি তেওঁ চুতীয়া ৰাজ্যৰ শেষ ৰজা [[নীতিপাল]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ সময়ত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' (''Nang Lung'') বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। সাধাৰণতে এই বৰকুঁৱৰীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ==ঐতিহাসিক উৎস== চুতীয়া ৰাজ্যৰ উত্থান আৰু পতনৰ লগতে সাধনীৰ কাহিনী ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' আদি কেইবাখনো বুৰঞ্জীত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণৰ মাজত বহুখিনি সাদৃশ্য পোৱা যায়। ব্ৰিটিছ প্ৰশাসক আৰু নৃতত্ত্ববিদ ই. টি. ডাল্টন আৰু ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে যে চুতীয়া ৰাজ্য আৰু সাধনীৰ সৈতে জড়িত একেধৰণৰ পৰম্পৰা [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।ব্ৰাউনৰ মতে, বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত বহু ঘটনা তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা মৌখিক পৰম্পৰাৰ সৈতে মিল খায়। দেউৰীসকল চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিত আছিল। তেওঁ দেউৰীসকলৰ লগতে হিন্দু চুতীয়াসকলৰ মাজতো এই পৰম্পৰাসমূহ প্ৰচলিত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। বিশেষকৈ যুৱ ধনুৰ্ধৰ নীতিপালে কেনেকৈ চুতীয়া ৰাজকুমাৰী সাধনীক বিবাহ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছিল, সেই কাহিনী তেওঁ দেউৰীসকলৰ পৰা শুনিছিল। ব্ৰাউনে অনুমান কৰিছিল যে বুৰঞ্জীত উল্লেখিত আন ঘটনাসমূহো দেউৰীসকলৰ মাজত কিছু পৰিৱৰ্তিত ৰূপত মৌখিক পৰম্পৰা হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=..as it agrees in all particulars with the traditions, I have elsewhere met with, it may merely be a compilation from them..These traditions are preserved among the Miris, the Deoris, who were the Chutiya priests (and amongst whom alone remnants of the ancient language and customs of the race are still preserved), and by some few of the Chutiyas who now call themselves Hindu Chutiyas... I have heard from them (Deoris) the story of how the Chutiya princess Sadhuni was won by the young archer (Niti Pal)... Probably enquiry would show that the other incidents of the chronicle are preserved as traditions among the Deoris in a similar modified form. }}</ref> ১৮৫০ চনত ''[[অৰুণোদই]]'' আলোচনীত প্ৰথম প্ৰকাশিত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত পুনৰ মুদ্ৰিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'' অনুসৰি, সাধনী আছিল ধৰ্মধ্বজপালৰ কন্যা। ধৰ্মধ্বজপাল ''ধীৰনাৰায়ণ'' নামেও পৰিচিত আছিল। সাধনীৰ জন্ম [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]]ত হৈছিল। তেওঁ ধীৰনাৰায়ণৰ উত্তৰাধিকাৰী নীতিপাল বা নিতাইৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলীত ও নীতিপালক চন্দ্ৰনাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে ==বুৰঞ্জীসমূহত সাধনীৰ বিৱৰণ== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ===সধয়াপুৰ আক্ৰমণ আৰু চন্দনগিৰি অৱৰোধ=== [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|400px|ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চলসমূহ দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত, [[ব'হাগ বিহু]]ৰ সময়ত, আহোম স্বৰ্গদেউ [[চুহুংমুং]]য়ে ব্ৰহ্মপুত্ৰ পাৰ হৈ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[শদিয়া]] বা ''সধয়াপুৰ'' আক্ৰমণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ৰাজধানী [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] হোৱা আক্ৰমণ প্ৰতিৰোধ কৰিব নোৱাৰি চুতীয়া ৰজা নীতিপালে চন্দনগিৰিৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পিছুৱাই যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref><ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 108.</ref> আনহাতে, তেওঁৰ মন্ত্ৰী কাশীতৰাই [[ভীষ্মকনগৰ|দৈথাং]] অভিমুখে আঁতৰি যায়।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> শদিয়াৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুংয়ে ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰি আক্ৰমণ কৰিবলৈ পঠায়। আনহাতে, কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে দৈথাংলৈ কনচেং ধনুধাৰী গোহাঁইক প্ৰেৰণ কৰে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ বিষয়া তামুলী গজৰাই বৰুৱাক বন্দী কৰি ৰাজপৰিয়ালৰ অৱস্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, চন্দনগিৰি পাহাৰৰ এটা জুৰিৰ ওচৰত ৰন্ধনকাৰ্যৰ জুইৰ ধোঁৱা দেখা পোৱাৰ পিছত অৱশেষত ৰজা আৰু ৰাণীৰ আত্মগোপনস্থল আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===চুতীয়া বাহিনীৰ প্ৰতিৰোধ=== বুৰঞ্জীসমূহত চন্দনগিৰি দুৰ্গত চুতীয়া বাহিনীয়ে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলাৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম অৱস্থাত আহোম বাহিনীয়ে পাহাৰীয়া দুৰ্গটো অধিকাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল। চুতীয়া ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই আক্ৰমণকাৰী আহোম সৈন্যৰ ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই ৰাণীগৰাকীক সাধনীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, দুৰ্গটো অৱৰোধ কৰাৰ সময়ত তেওঁ গৰ্ভৱতী আছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণ অনুসৰি, নীতিপাল আৰু তেওঁৰ সৈন্যসকলে বৰছা, ধনু আৰু কাঁড় ব্যৱহাৰ কৰি পাহাৰীয়া দুৰ্গটো ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী আৰু মহিলাসকলে ১২০ গৰাকীকৈ একোটা দলত ভাগ হৈ পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা আহোম সৈন্যৰ ওপৰত শিল নিক্ষেপ কৰি প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 169.</ref> এই ঘটনাৰ উল্লেখ গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 56.</ref> আৰু ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো পোৱা যায়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 59.</ref> দুৰ্গটো পোনপটীয়াকৈ অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰি আহোম বাহিনীয়ে অৱশেষত পাহাৰটোৰ কেইবাটাও দিশৰ পৰা ঘেৰাও কৰে। চুতীয়া পৰম্পৰা অনুসৰি, ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ কেইজনমান সৈন্যই বগোৱা লতাৰ সহায়ত পাহাৰ বগাই ওপৰলৈ উঠিছিল। তাৰ পিছত ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁয়ে পাহাৰৰ ওপৰত ঢোল বজাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। পৰম্পৰাগতভাৱে বিজয়ৰ সংকেত হিচাপে ব্যৱহৃত ঢোলৰ শব্দ শুনি আত্মগোপন কৰি থকা চুতীয়া ৰক্ষকসকলে নিজৰ অৱস্থানৰ পৰা ওলাই আহে। সেই সুযোগতে আহোম বাহিনীয়ে বিভিন্ন দিশৰ পৰা তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে। ===সাধনীৰ মৃত্যু সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন বিৱৰণ=== [[File:Dhirnarayan copperplate inscription of 1522.png|thumb|ঢকুৱাখনা অঞ্চলত চুতীয়া ৰজা ধীৰনাৰায়ণৰ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভূমিদানৰ তাম্ৰশাসন। ১৫২২–২৩ চনৰ আহোম আক্ৰমণৰ পূৰ্বৰ শেষৰ ফালৰ চুতীয়া ৰাজকীয় তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিতৰত ই অন্যতম হ'ব পাৰে।]] চন্দনগিৰিৰ অন্তিম যুদ্ধত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হয়। আহোম বিষয়া জানমুংখাম হাতীবৰুৱাই নিক্ষেপ কৰা এটা অস্ত্ৰৰ আঘাতত নীতিপালৰ মৃত্যু হয়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহত ''নাং লুং'' বা সাধনীয়ে শেষলৈকে চুতীয়া ৰক্ষকসকলৰ সৈতে যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী''ৰ অনুসৰি, সাধনীয়ে বন্দী হোৱাতকৈ মৃত্যুক বাছি লৈ চন্দনগিৰি পাহাৰৰ পৰা জঁপিয়াই প্ৰাণ বিসৰ্জন দিয়ে। অৱশ্যে কিছুমান আহোম বুৰঞ্জীত তেওঁৰ মৃত্যুৰ ভিন্ন বিৱৰণ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰা বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণ অনুসৰি, যুদ্ধৰ সময়ত ৰাণীগৰাকী বৰছাৰ আঘাতত নিহত হৈছিল।<ref>Gait, Edward, ''A History of Assam'', p. 85.</ref> আনহাতে, ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত ৰজাৰ আন কুঁৱৰীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Goswami, Hemchandra, ''Purani Assam Buranji'', p. 42.</ref> ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণৰ ক্ষেত্ৰত বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও এই বিৱৰণসমূহত তেওঁ আত্মসমৰ্পণ নকৰি শেষলৈকে প্ৰতিৰোধত অংশগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী ৰাণী হিচাপে প্ৰতিফলিত হৈছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>''Deodhai Assam Buranji'', p. 19.</ref> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা বিৱৰণত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |page=188 |quote=Jangmung beheaded the chief Chutia princess(Barkonwari) and brought her head to the assembly. }}</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 14.</ref> একেখন বুৰঞ্জীৰ আন এটা বিৱৰণত কিন্তু বৰকুঁৱৰীক হত্যা কৰাৰ কথা উল্লেখ নকৰি কেৱল ''বৰকুঁৱৰীক ধৰি আনিলে'' বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K., ''Satsari Assam Buranji'', p. 60.</ref> ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'' অনুসৰি, ৰাণীগৰাকীৰ কঁকালত আঘাত কৰি তেওঁৰ সোণৰ কঁকালবন্ধ বা ''ককালি'' কাঢ়ি লোৱা হৈছিল। সেই ককালি শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দেৱঘৰ]]ত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462 }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁৰ কটা মূৰ আহোম ৰজাৰ ওচৰত উপস্থিত কৰা হয়।<ref>Bhuyan, S. K., ''Asam Buranji (SM)'', p. 11.</ref> ===ঐতিহাসিক ব্যাখ্যা=== আধুনিক অসমীয়া সামাজিক স্মৃতিত সাধনীক পতিব্ৰতা, সাহস আৰু আত্মত্যাগৰ আদৰ্শ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে সাধনী সম্পৰ্কীয় পৰম্পৰাসমূহ আধুনিক জনগোষ্ঠীয় আন্দোলনৰ বহু আগৰ পৰাই প্ৰচলিত আছিল। চুতীয়া বংশাৱলী আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত সাধনীৰ কাহিনী পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰি ঊনবিংশ শতিকাত দেউৰী আৰু মিচিং জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত মৌখিক পৰম্পৰাতো তেওঁৰ উল্লেখ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 }}</ref> ইতিহাসবিদ জয়ীতা শৰ্মাই (২০১১) যুক্তি আগবঢ়াইছে যে আধুনিক জাতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰিচয় গঠনৰ প্ৰেক্ষাপটত সতী সাধনীৰ চৰিত্ৰক পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় বা হিন্দু সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে অধিক সংযুক্ত কৰি এগৰাকী আদৰ্শ গুণৱতী হিন্দু নাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। শৰ্মাই ঔপনিৱেশিক যুগত অসমৰ বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজ নিজ ইতিহাসৰ পৰা নাৰী-আদৰ্শৰ প্ৰতীক বিচাৰি উলিওৱাৰ প্ৰৱণতাৰ আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কৈৱৰ্ত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী ৰাধিকা, চুতীয়া সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সতী সাধনী আৰু অসমীয়া মুছলমানসকলৰ মাজত সতী ৰহিমাৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব এই সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |page=228 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }}</ref> ==স্মৃতি আৰু স্মৰণোৎসৱ== ===সতী সাধনী দিৱস=== সাধনীৰ স্মৃতিত অসমত প্ৰতি বছৰে ব'হাগ মাহৰ সাত তাৰিখে, সাধাৰণতে ২০ বা ২১ এপ্ৰিলত, ''[[সতী সাধনী দিৱস]]'' পালন কৰা হয়। ২০২০ চনত [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্য চৰকাৰৰ কাৰ্যালয়সমূহৰ বাবে ঘোষিত ৰাজহুৱা বন্ধৰ তালিকাত এই দিৱসটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহতো সতী সাধনী দিৱস ৰাজ্যিক বন্ধ হিচাপে পালন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Notifications – Holiday List |url=https://gad.assam.gov.in/document-details/notifications-holiday-list |website=General Administration Department, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৪ চনত সমগ্ৰ অসমত সাধনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=ৰাজ্যজুৰি সতি সাধিনীৰ ৫০০ সংখ্যক স্মৃতি দিৱস পালন |url=https://newsonair.gov.in/as/%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A7%B0%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A7%B0-%E0%A7%AB%E0%A7%A6/ |work=আকাশবাণী বাতৰি |date=20 April 2024 |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===বঁটা আৰু সন্মান=== সতী সাধনীৰ নামেৰে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় সংগঠন আৰু অসম চৰকাৰে কেইবাটাও বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰিছে। ২০১২ চনত সদৌ চুতীয়া জাতি সন্মিলনৰ সহযোগত চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে ''বীৰাঙ্গনা সাধনী বঁটা'' প্ৰৱৰ্তন কৰে। কবি, শিক্ষাবিদ আৰু প্ৰাক্তন বিধায়ক কুশেশ্বৰ বৰুৱা এই বঁটাৰ প্ৰথমগৰাকী প্ৰাপক আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত অসম চৰকাৰে বঁটাটোৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |title=Assam govt to sponsor Sadhani award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-govt-to-sponsor-sadhani-award/articleshow/17014051.cms |work=The Times of India |date=30 October 2012 |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[অসম চৰকাৰ]]ে ৰাজ্যিক পৰ্যায়তো ''সতী সাধনী বঁটা'' প্ৰদান কৰে। অসম চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, এই বঁটাটো ২০১৫ চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু প্ৰতি তিনিবছৰৰ অন্তৰে প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190729175544/https://culturalaffairs.assam.gov.in/information-services/awards-0 |archivedate=29 July 2019 |deadurl=yes }}</ref> এই বঁটা লাভ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত আছে— * ২০১৫ চনত স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু সমাজসেৱী [[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]।<ref>{{cite web |title=Awards |url=https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |website=Directorate of Cultural Affairs, Government of Assam |access-date=22 August 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508140133/https://directorculture.assam.gov.in/portlets/awards-0 |archivedate=8 May 2025 |deadurl=yes }}</ref> * ২০২০ চনত শিক্ষাবিদ আৰু সমাজকৰ্মী মিনতী বৰঠাকুৰ।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৩ চনত বিজ্ঞানী [[জয়ন্তী চুতীয়া]]।<ref>{{cite news |title=CM Himanta Biswa Sarma attends grand celebration of Bishnu Rabha Diwas in Dhubri, honors eminent personalities |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/cm-himanta-biswa-sarma-attends-grand-celebration-of-bishnu-rabha-diwas-in-dhubri-honors-eminent-personalities-601586-2023-06-20 |work=India Today NE |date=20 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> * ২০২৬ চনত সাহিত্যিক [[গীতা উপাধ্যায়]]।<ref>{{cite news |title=Assam marks Rabha Diwas, CM pays tribute |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/assam-marks-rabha-divas-cm-pays-tribute/articleshow/131879928.cms |work=The Times of India |date=20 June 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৭ চনত গোলাঘাটত অনুষ্ঠিত ৰাজ্যিক সতী সাধনী দিৱসৰ অনুষ্ঠানত সমাজকৰ্মী [[বীৰুবালা ৰাভা]]ক ''সতী সাধনী স্মাৰক বঁটা'' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Sati Sadhani Award conferred on Birubala Rabha in Golaghat |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/sati-sadhani-award-conferred-on-birubala-rabha-in-golaghat |work=The Sentinel |date=21 April 2017 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===স্মাৰক আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== ২০০৯ চনত অসম চৰকাৰে [[গোলাঘাট]]ৰ ওচৰৰ চেলেঙীত ''বীৰাঙ্গনা সাধনী কলাক্ষেত্ৰ'' নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত এই সাংস্কৃতিক প্ৰকল্পটো উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াত এটা প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, শিশুউদ্যান আৰু আন বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে।<ref>{{cite web |title=Birangana Sadhoni Kalakshetra |url=https://golaghat.assam.gov.in/tourist-place-detail/251 |website=Golaghat District, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last=Saikia |first=Ritupallab |title=Queen's complex |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/queen-39-s-complex/cid/1441525 |work=The Telegraph |date=10 February 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২১ চনত কলাক্ষেত্ৰখনত ভাস্কৰ ৰঞ্জিত কুমাৰ বৰুৱাই নিৰ্মাণ কৰা সাধনীৰ এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Photo Release |url=https://dipr.assam.gov.in/portlets/photo-release |website=Directorate of Information and Public Relations, Government of Assam |access-date=22 August 2026 }}</ref> উজনি অসমৰ কেইবাখনো নগৰত সাধনীৰ স্মৃতিত ৰাজহুৱা প্ৰতিমূৰ্তিও স্থাপন কৰা হৈছে। ২০২১ চনৰ জানুৱাৰীত [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই [[উত্তৰ লখিমপুৰ]]ত সাধনীৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে। প্ৰতিমূৰ্তিটো সদৌ অসম চুতীয়া ছাত্ৰ সন্থাৰ লখিমপুৰ জিলা সমিতিয়ে স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{cite news |last=Ahmed |first=Farhana |title=Assam government to appoint VC of Birangana Sati Sadhani University |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-government-to-appoint-vc-of-birangana-sati-sadhani-university.html |work=NorthEast Now |date=20 January 2021 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২২ চনত [[ঢকুৱাখনা]]ৰ সাধনী ভৱনত আঠ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=498th Sati Sadhani Smriti Divas observed in Lakhimpur district |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/498th-sati-sadhani-smriti-divas-observed-in-lakhimpur-district-588564 |work=The Sentinel |date=21 April 2022 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত সতী সাধনী দিৱস উপলক্ষে গোলাঘাট জিলাৰ [[সৰুপথাৰ]]ত সাধনীৰ এটা বৃহৎ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam: CM Himanta Biswa Sarma unveils grand statue of Birangana Sati Sadhani at Sarupathar |url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-unveils-grand-statue-of-birangana-sati-sadhani-at-sarupathar-546547-2023-04-21 |work=India Today NE |date=21 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৫ চনৰ এপ্ৰিলত [[তিনিচুকীয়া]]ৰ অসম ৰাজ্যিক পৰিবহণ নিগমৰ চৌহদৰ ওচৰত [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]]ে সাধনীৰ আন এটা পূৰ্ণাৱয়ৱ প্ৰতিমূৰ্তি উন্মোচন কৰে।<ref>{{cite news |last=Dutta |first=Rajib |title=Sonowal unveils statue of Sati Sadhani |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/sonowal-unveils-statue-of-sati-sadhani/articleshow/120439421.cms |work=The Times of India |date=19 April 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়==== সাধনীৰ স্মৃতিত গোলাঘাট জিলাত [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] স্থাপন কৰা হৈছে। ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয় আইন, ২০২০''ৰ অধীনত প্ৰতিষ্ঠিত এই বিশ্ববিদ্যালয়খনে ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ তাৰিখৰ পৰা কাৰ্যকলাপ আৰম্ভ কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়খনে বৰ্তমান [[গোলাঘাট অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]]ত অৱস্থিত অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাম-কাজ চলাই আছে আৰু ৰঙাজানত স্থায়ী চৌহদ নিৰ্মাণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Registrar |url=https://bssrv.ac.in/registrar/ |website=Birangana Sati Sadhani Rajyik Vishwavidyalaya |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ==== ২০২৬ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ই গোলাঘাট জিলাৰ [[বোকাখাত]]–নুমলীগড় অঞ্চলৰ কমাৰগাঁৱত ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সমন্বয় ক্ষেত্ৰ''ৰ আধাৰশিলা স্থাপন কৰে। এই প্ৰকল্পটো সাধনী আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ইতিহাস স্মৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিকল্পনা কৰা এক বৃহৎ সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ প্ৰকল্প। ইয়াৰ কেন্দ্ৰত সাধনীৰ ১০০ ফুট উচ্চতাৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰকল্পটোত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও ঐতিহাসিক স্থানৰ আৰ্হি নিৰ্মাণৰো পৰিকল্পনা আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ, [[ইটা দুৰ্গ]], পদুম পুখুৰী আৰু প্ৰতিমাগড় উল্লেখযোগ্য।<ref name="SadhaniSamannay">{{cite news |title=Assam: Foundation Laid for Sati Sadhani Kshetra in Golaghat |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/himanta-sati-sadhani-kshetra-golaghat-11173974 |work=Pratidin Time |date=4 March 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ইয়াৰ উপৰি প্ৰস্তাৱিত প্ৰকল্পটোত চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ গৱেষণাৰ বাবে এটা সংগ্ৰহালয় আৰু পুথিভঁৰাল, শদিয়াৰ কেঁচাইখাতী গোসাঁনী আৰু চাৰিশাল গোসাঁনীৰ মন্দিৰৰ আৰ্হি, চুতীয়া ৰজাসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি, ২,০০০ আসনযুক্ত প্ৰেক্ষাগৃহ, মুক্তমঞ্চ, অতিথিশালা আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা সুবিধা নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে।<ref name="SadhaniSamannay"/> ====বগীবিল দলঙৰ নামকৰণৰ প্ৰস্তাৱ==== ২০১৮ চনত চুতীয়া সংগঠনসমূহে [[বগীবিল দলং]]খন সাধনীৰ নামেৰে নামকৰণ কৰাৰ দাবী জনোৱাৰ পিছত অসম চৰকাৰে দলংখনৰ নাম ''বীৰাঙ্গনা সতী সাধনী সেতু'' ৰখাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Row over naming of country's longest rail-cum-road bridge in Assam |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/dec/18/tai-ahom-outfits-call-for-road-blockade-over-naming-of-bogibeel-bridge-in-assam-1913223.html |work=The New Indian Express |date=18 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> অৱশ্যে ২৫ ডিচেম্বৰ ২০১৮ তাৰিখে দলংখন ''বগীবিল দলং'' নামেৰেই উদ্বোধন কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=PM dedicates Bogibeel bridge to the nation; flags off first passenger train |url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-dedicates-bogibeel-bridge-to-the-nation-flags-off-first-passenger-train/ |website=Prime Minister of India |date=25 December 2018 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ===সাহিত্য, নাটক আৰু চলচ্চিত্ৰ=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই অসমীয়া সাহিত্যত সাধনীৰ জীৱন আৰু কাহিনী বিভিন্ন ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে। মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থকা সময়ত চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই ''উষা'' নামৰ অসমীয়া আলোচনীত ''সাধনী'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। এই প্ৰবন্ধটো [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]ই সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত ৰচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা এখন নাটকৰ হাতে লিখা খচৰাৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত গোহাঞি বৰুৱাই নাটকখন সম্পূৰ্ণ কৰা নাছিল। চন্দ্ৰনাথ শৰ্মাই নিজৰ প্ৰবন্ধৰ শেষত সংযোজন কৰা এটা টোকাত গোহাঞি বৰুৱাৰ পাণ্ডুলিপি ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Kalita |first=Dandinath |title=Karmabir Chandranath |language=as |url=https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AA%E0%A7%83%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0%E0%A6%BE:%E0%A6%95%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A7%B0_%E0%A6%9A%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A7%B0%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%A5.pdf/%E0%A7%A9%E0%A7%AA |at=scan p. 34 }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱাই সাধনীৰ চৰিত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰি ''সাধনী'' নামৰ এখন ঐতিহাসিক নাটক ৰচনা কৰে। নাটকখন ১৯১১ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |title=Padmanath Gohain Borooah: A Multifaceted Literary Genius of Assam |journal=International Journal of Research and Innovation in Social Science |year=2026 |url=https://rsisinternational.org/journals/ijriss/uploads/vol10-iss7-pg3156-3168-202607_pdf.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> [[File:Portrait of Queen Sadhani.jpg|thumb|ৰাণী সাধনীৰ চিত্ৰ।]] ====উপন্যাস==== তুলিকা শইকীয়াৰ ঐতিহাসিক উপন্যাস ''চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ'' প্ৰথমবাৰৰ বাবে ২০১৩ চনত প্ৰকাশিত হয়। উপন্যাসখনত সাধনী আৰু নীতিপালক কেন্দ্ৰ কৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ তৎকালীন সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |last=Barua |first=Dharmendra |title=তুলিকা শইকীয়াৰ উপন্যাসঃ চাৰিশাল গোসাঁনীৰ তেজ |url=https://xahitya.org/xahitya-org-202304-07/ |website=Xahitya.org |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> এই উপন্যাসখনৰ বাবে তুলিকা শইকীয়াই ২০১৪ চনৰ মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |title=মুনীন বৰকটকী সাহিত্য বঁটা বিজয়ীসকল |url=https://www.muninbarkotoki.org/assamese/trust/awrdlist.html |publisher=Munin Barkotoki Memorial Trust |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> ২০২৩ চনত উপন্যাসখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ''Wrath of Goddess'' নামেৰে প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite web |last=Saikia |first=Binoy Mohan |title=শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰন্থৰ তালিকা আৰু অনুবাদ প্ৰসংগ |url=https://www.anyayug.com/p/article-june-2023_27.html |website=Anyayug |language=as |access-date=22 August 2026 }}</ref> সাধনীক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত আন এখন ঐতিহাসিক উপন্যাস হৈছে জুৰী শইকীয়াৰ ''সৌমাৰ নন্দিনী''। ২০১৫ চনত বনলতা প্ৰকাশনে প্ৰথম প্ৰকাশ কৰা এই উপন্যাসখনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ইতিহাস, সাধনীৰ জীৱন আৰু আত্মত্যাগৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Nath |first=Lakhyajit |title=Postcolonial Resistance in Regional Language: With Special Reference to Assamese Language |journal=MZU Journal of Literature and Cultural Studies |volume=4 |issue=2 |year=2017 |pages=215–225 |url=https://mzu.edu.in/wp-content/uploads/MZU%20Journals/Literature_CulturalStudies/Volume_IV_Issue_II_Dec2017.pdf |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====নাটক==== মুনমী বৰদলৈৰ ৰচনা আৰু কৃষ্ণ ভূঞাৰ পৰিচালনাত প্ৰস্তুত অসমীয়া নাটক ''কামৰূপ''ৰ কেন্দ্ৰীয় চৰিত্ৰ হৈছে সাধনী। নাটকখনত তেওঁৰ জীৱন আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ ঘটনা উপস্থাপন কৰা হৈছে। নাটকখন [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়]]ৰ ২৫ সংখ্যক "ভাৰত ৰং মহোৎসৱ"ৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু ২ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ তাৰিখে [[ইটানগৰ]]ত মঞ্চস্থ কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=KAMRUPA |url=https://www.brm.nsd.gov.in/event/kamrupa/ |website=Bharat Rang Mahotsav |publisher=National School of Drama |date=2 February 2026 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ====চলচ্চিত্ৰ==== সাধনীৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত ঐতিহাসিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ ''বীৰাঙ্গনা সাধনী'' (''Birangana Xaadhani'')ৰ কাহিনী আৰু পৰিচালনা [[বিশ্বজিৎ বৰা]]ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰযোজনা কৰিছে চুতীয়া উন্নয়ন পৰিষদে। ২০২৩ চনত [[গুৱাহাটী]]ৰ [[জ্যোতি চিত্ৰবন]] চলচ্চিত্ৰ ষ্টুডিঅ'ত আনুষ্ঠানিকভাৱে চলচ্চিত্ৰখনৰ শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Assam CM Himanta Biswa Sarma inaugurates Sati Sadhani's Biopic 'Birangana Sadhani' |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assam-cm-himanta-biswa-sarma-inaugurates-sati-sadhanis-biopic-birangana-sadhani-570383-2023-06-04 |work=India Today NE |date=4 June 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> সংগীতশিল্পী [[অংগৰাগ মহন্ত|পাপন]]ে চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছে। সম্পূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সংগীত ৰচনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত এইখন তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰকল্প।<ref>{{cite news |title=Papon to score music for upcoming Assamese Film "Sati Sadhani" |url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/papon-to-score-music-for-upcoming-assamese-film-sati-sadhani-500720/ |work=The Tribune |date=25 April 2023 |access-date=22 August 2026 }}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত লুকানন্দ ক্ষেত্ৰীমায়ুমে মহাৰাজ নীতিপালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। অসমীয়া, হিন্দী আৰু তেলুগুকে ধৰি কেইবাটাও ভাষাত চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি চলচ্চিত্ৰখনৰ প্ৰায় ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |last=K S |first=Vangamla Salle |title=Lukanand Kshetrimayum to debut in historical film Birangana Xaadhani |url=https://eastmojo.com/news/2025/08/18/lukanand-kshetrimayum-to-debut-in-historical-film-birangana-xaadhani/ |work=EastMojo |date=18 August 2025 |access-date=22 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[বীৰাংগনা সতী সাধনী ৰাজ্যিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Bhuyan |first=Surya Kumar |title=Asam Buranji (SM) |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1968 }} * {{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 }} * {{cite book |title=Deodhai Asam Buranji |editor-last=Baruah |editor-first=Gopal Chandra |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |year=1932 }} * {{cite book |last=Dalton |first=E. T. |title=Descriptive Ethnology of Bengal |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1872 }} * {{cite book |last=Prakash |first=Col. Ved |title=Encyclopedia of North East India |volume=2 |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2007 }} * {{cite book |last=Sharma |first=Jayeeta |title=Empire's Garden: Assam and the Making of India |publisher=Duke University Press |location=Durham |year=2011 |url=https://library.oapen.org/bitstream/id/b11ba477-73c0-4a92-b158-043a50ef88e5/648153.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |publisher=Sibsagar District Buranji Committee |location=Jorhat |year=1930 }} {{চুতীয়া ৰাজবংশ}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 7lqifgj1t8f4t9ljjsak3efh562k4sb সাঁচ:London Gazette/doc 10 32953 648902 338400 2026-11-01T10:39:06Z Dipankar Das 36094 648902 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{documentation subpage}}</noinclude> <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE -->__NOTOC__ This template is used to provide references to pages in the ''[[London Gazette]]'' [http://www.london-gazette.co.uk/ online archive website]. The ''London Gazette'' is the official newspaper of the British government for England and Wales in which all official notices are published. The template is provided to simplify the entering of addresses. An index by number/date (i.e. if you know the number or date you can find the document) is at [[WP:London Gazette Index]]. The template may also be used to provide references to pages in the of the ''[[Edinburgh Gazette]]'' [http://www.edinburgh-gazette.co.uk/ online archives] and to ''[[Belfast Gazette]]'' [http://www.belfast-gazette.co.uk/ online archives]. ==Usage== ;Basic form using minimum parameters to link to the reference: <tt><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |startpage= }}</nowiki></tt> ;Using endpage to refer to a range of pages in the link: <tt><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |startpage= |endpage= }}</nowiki></tt> ;Using city to refer to a page in the ''Edinburgh'' or ''Belfast Gazette'' in the link: <tt><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |startpage= |city= }}</nowiki></tt> ;Using supp to link to a page in a supplement to a ''Gazette'': <tt><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |startpage= |endpage= |supp= }}</nowiki></tt> ;Using accessdate to provide a date information was retrieved: <tt><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |startpage= |endpage= |supp= |accessdate= }}</nowiki></tt> ;All parameters, delete those you don't need <tt><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |startpage= |endpage= |supp= |city= |nolink= |accessdate= |ps=}}</nowiki></tt> ;All parameters, vertical format: {{London Gazette/doc/parameterlist}} ===Required parameters=== *'''issue''': The issue number of the referenced ''Gazette'' *'''startpage''': The page of the referenced ''Gazette'' on which the citation is found (or the first page of a range) *'''date''': The publication date of the referenced ''Gazette''. This should be in the format day month year. ''For a link in a supplement to a ''London Gazette'':'' :*'''supp''': To correctly format the URL to link to a page in a ''Gazette'' supplement, set this parameter to any value (typically, <tt>supp=yes</tt>); otherwise omit it or leave it blank. ===Optional parameters=== ''For producing a date of retrieval:'' ::'''accessdate''': Full date when item was accessed. ''Should not be wikilinked''. ''For a link to the ''Edinburgh'', ''Oxford Gazette'' or ''Belfast Gazette'':'' ::'''city''': Either {{para|city|e}} for ''Edinburgh Gazette'', {{para|city|b}} for ''Belfast Gazette'' or {{para|city|o}} for the ''Oxford Gazette'' as the first 23 issues of the ''London Gazette'' were titled. ''For use where a range of pages is to be referenced:'' ::'''endpage''': The last page in the range of pages. ''To display the name of the ''Gazette'' without a wikilink (e.g. if there are multiple uses of the template, allow the link on the first but disable the rest):'' ::'''nolink''': Specify this parameter with any value. ''The punctuation used to separate page numbers, dates and so on:'' ::'''separator''': Defaults to a period (.); if the parameter is present, but blank, no separator punctuation will be used; do not use an asterisk (*), colon (:) or hash (#) as they will be interpreted as wikimarkup. Used in conjunction with the '''ps''' parameter it can provide consistency with [[Help:Citation Style 2|Citation style 2]], as produced by {{tlx|Citation}}. ''To remove the final period, or change it to any other character:'' ::'''ps''': Using {{para|ps}} removes the final period; suppressing the default final period (full stop) ensures consistency with [[Help:Citation Style 2|Citation style 2]], as produced by {{tlx|Citation}}. ===Obsolete parameters=== *'''notarchive''': was formerly required to correctly format the URL to link to a page in a recent ''Gazette'' (in approximately the last ten years). Since a change to the url scheme in January 2009, this parameter is redundant but may be found in links created prior to the change. *'''linkeddate''': was formerly used to produce a wikilinked date. Wikilinking dates is now deprecated and the function of this parameter has been disabled. Use {{para|date}} instead. ===Source of information for parameters=== To find the information to put into the parameters: # Visit the appropriate ''Gazette'' website search page: #:[http://www.london-gazette.co.uk/search ''London Gazette'' Search] #:[http://www.edinburgh-gazette.co.uk/search ''Edinburgh Gazette'' Search] #:[http://www.belfast-gazette.co.uk/search ''Belfast Gazette'' Search] # Enter search terms into the search fields including a date range # When the list of matching ''Gazette'' issues is displayed, click on a link and the site will open a window with a [[PDF]] image of a page of the gazette: ##From the dark band above the page image note the issue number. This may be up to five digits and also appear in the URL after ".../issues/". ##From the top of the page image note the page number. This may be up to five digits and also appears as the last group of characters in the URL. ##Note the publication date from the top of the page image #If the reference needs to refer to a range of pages, find the last relevant page and note that from the page image or URL as before. #Check if the page is part of an issue or a supplement ##If from a standard gazette issue, the following will be included in the URL, ".../pages/..." and no action is required. ##If the page is part of a supplement to an issue, the following will be included in the URL, ".../supplements/..." , the parameter {{para|supp}} must be added to the template. Any character may follow, as long as it is not left blank. #When referencing the ''Belfast'' or ''Edinburgh Gazettes'', use {{para|city|b}} or {{para|city|e}}. When referencing the first 23 issues of the ''London Gazette'' (published as the ''Oxford Gazette'') use {{para|city|o}}. Setting {{para|city|l}} explicitly refers to the ''London Gazette''. Omitting, leaving the parameter blank, or specifying any other value but ''b'', ''e'', ''l'', or ''o'', will cause the template to default to the ''London Gazette''. #Add each of these to the template #Add the Retrieval date ==Examples== ;Some standard use cases *<nowiki>{{London Gazette |issue=33000 |date=9 December 1924 |startpage=8957 }}</nowiki><br/>→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=33000 |date=9 December 1924 |startpage=8957 }}</span> *<nowiki>{{London Gazette |issue=34000 |date=1 December 1933 |startpage=7765 |endpage=7766 }}</nowiki><br>→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=34000 |date=1 December 1933 |startpage=7765 |endpage=7766 }}</span> *<nowiki>{{London Gazette |issue=31712 |date=30 December 1919 |startpage=1 |supp=x }}</nowiki><br>→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=31712 |date=30 December 1919 |startpage=1 |supp=x }}</span> *<nowiki>{{London Gazette |issue=34000 |date=1 December 1933 |startpage=7765 |endpage=7766 |accessdate=</nowiki>{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}<nowiki> }}</nowiki><br>→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=34000 |date=1 December 1933 |startpage=7765 |endpage=7766 |accessdate={{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} }}</span> ;A link to a page in the Edinburgh gazette *<nowiki>{{London Gazette |issue=11370 |date=3 January 1902 |startpage=1 |city=e |accessdate=</nowiki>{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}<nowiki> }}</nowiki><br>→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=11370 |date=3 January 1902 |startpage=1 |city=e |accessdate={{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} }}</span> ;A link to a page in the Oxford gazette *<nowiki>{{London Gazette <noinclude>{{Documentation subpage}}{{High-use}}</noinclude> <!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE -->__NOTOC__ {{Lua|Module:London Gazette util}} {{Underused external link template}} This template is used to provide references to pages in the ''[[London Gazette]]'' [https://www.thegazette.co.uk/ online archive website]. The ''London Gazette'' is the official newspaper of the British government for England and Wales in which all official notices are published. The template is provided to simplify the entering of addresses. An index by number/date (i.e. if you know the number or date you can find the document) is at [[WP:London Gazette Index]]. The template may also be used to provide references to pages in the ''[[Edinburgh Gazette]]'' and to the ''[[Belfast Gazette]]''. Wrappers ({{Tl|Edinburgh Gazette}}; {{Tl|Belfast Gazette}}) exist to facilitate this; as does the short {{Tl|Gazette}} ==Usage== '''Basic form using minimum parameters to link to the reference''' <small>(when used as an inline reference, the {{tag|ref}} tags must be added separately)</small>: * <code><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= }}</nowiki></code> (For an entire issue) * <code><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |page= }}</nowiki></code> (For a single page) '''Using pages to refer to a range of pages in the link:''' <code><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |pages= }}</nowiki></code> '''Using city to refer to a page in the ''Edinburgh'' or ''Belfast Gazette'' in the link:''' <code><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |page= |city= }}</nowiki></code> '''Using supp to link to a page in a supplement to a ''Gazette''''' <code><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |page= |supp=y }}</nowiki></code> '''All parameters, delete those you don't need''' <code><nowiki>{{London Gazette |issue= |date= |page= |pages= |supp= |display-supp= |city= |nolink= |postscript= |mode= |title= |ref= |quote=}}</nowiki></code> '''All parameters, vertical format:''' {{London Gazette/doc/parameterlist}} ===Required parameters=== *'''issue''': The issue number of the referenced ''Gazette'' (to find this from the date, consult [[WP:London Gazette Index]]). More at [[Template:Cite magazine#csdoc_issue|Cite magazine – issue]]. *'''date''': The publication date of the referenced issue of the ''Gazette'' (typically found under the title block on the first page and at the top of each succeeding page). More at [[Template:Cite magazine#csdoc_date|Cite magazine – date]]. Transclusions which lack any of the required parameters are added to [[:Category:Articles missing Template:London Gazette required parameter]]. ===Optional parameters=== ''For use where a single page is to be referenced:'' ::'''page''': The page of the referenced ''Gazette'' on which the citation is found (if a page range is required see '''pages''' [[#below|below]])—also use this option when citing a whole issue, for example for the Birthday Honours List. More at [[Template:Cite magazine#csdoc_page|Cite magazine – page]]. ''For use where a range of pages is to be referenced:'' ::{{anchor|pages}}'''pages''': first and last pages of a page range separated with an en dash: 1–12; or, comma separated list of page numbers: 1, 12; or a mix of both: 1–3, 6, 8. More at [[Template:Cite magazine#csdoc_pages|Cite magazine – pages]]. ''For a link to the ''Edinburgh'', ''Belfast Gazette'' or ''Oxford Gazette'':'' ::'''city''': Either {{para|city|e}} for ''Edinburgh Gazette'', {{para|city|b}} for ''Belfast Gazette'' or {{para|city|o}} for the ''Oxford Gazette'' as the first 23 issues of the ''London Gazette'' were titled. The city names may also be spelt out in full if you prefer, e.g. {{para|city|Edinburgh}} ''To display the name of the ''Gazette'' without a wikilink (e.g. if there are multiple uses of the template, allow the link on the first but disable the rest):'' ::'''nolink''': Set {{para|nolink|y}} to display the name of the Gazette without a wikilink (e.g. if there are multiple uses of the template on the same page) ''The punctuation used to separate elements in the rendered citation:'' ::'''mode''': see [[Template:Cite magazine#csdoc_mode|Cite magazine – mode]]. Setting {{para|mode|cs2}} changes the style to ensure consistency with [[Help:Citation Style 2|Citation style 2]], as produced by {{tlx|Citation}}. ''To remove the final period, or change it to any other character:'' ::'''postscript''': Using {{para|postscript}} see [[Template:Cite magazine#csdoc_postscript|Cite magazine – postscript]] — now semi-redundant, consider using {{para|mode}}. ''Others'' ::'''ref''': set by default to <code>CITEREFGazette''issue''</code> can be altered as described in [[Template:Cite magazine#csdoc_ref|Cite magazine – ref]]. ::'''quote''': see [[Template:Cite magazine#csdoc_quote|Cite magazine – quote]] ::'''title''': defaults to "No. ''issue''", but can be overwritten with any title (in which case "No. ''issue''" displays elsewhere in the template). See also [[Template:Cite magazine#csdoc_title|Cite magazine – title]]. ''Specifying a supplement to a ''Gazette'':'' :*'''supp''': To correctly format the [[URL]] to link to a ''Gazette'' supplement, set this parameter to <code>y</code>, or the one or two digit number of the supplement—numbers 1 to 99 are supported. Usually this will be to an unnumbered or first supplement ({{para|supp|1}}). There are exceptions. See '''display-supp''' and the table. :*'''display-supp''': Sometimes issues and supplements at the ''London Gazette'' website aren't where they would be expected. Sometimes issues are located at a supplement URL and sometimes supplements are located at an issue URL. When this is the case, use {{para|display-supp}} with {{para|supp}} to direct the template to select the correct URL and render the correct display. See the table. <section begin=supp_disp-supp_interaction_table /> {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |+ interaction between <nowiki>|supp=</nowiki> and <nowiki>|display-supp=</nowiki> !row||<nowiki>|display-supp=</nowiki> !! <nowiki>|supp=</nowiki> !! condition !! displayed result !! url !! comment |- |1|| – || – || – || &lt;''no supplement display''> || <code>/page/</code> || most common non-supplement form |- |2|| – || y || – || Supplement || <code>/supplement/</code> || unnumbered supplement |- |3|| – || ## || – || <code>{{{supp}}}</code>&lt;''suffix''> supplement || <code>/supplement/</code> || specific numbered supplement |- |4|| – || &lt;''text''> || – || <span style="font-size:100%; font-weight:normal" class="error"><code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">invalid</code> <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#124;supp=</code></span> || <code>/page/</code> || invalid or out of range |- |5|| <code>none</code> || y || – || &lt;''no supplement display''> || <code>/supplement/</code> || when page not at <code>/page/</code> url |- |6|| y || – || – || Supplement || <code>/supplement/</code> || when unnumbered supplement not at <code>/supplement/</code> url |- |7|| ## || – || – || <code>{{{display-supp}}}</code>&lt;''suffix''> supplement || <code>/page/</code> || when supplement not at <code>/supplement/</code> url |- |8|| ## || y || – || <code>{{{display-supp}}}</code>&lt;''suffix''> supplement || <code>/supplement/</code> || specific numbered supplement (similar to 3) |- |9|| ## || ## || <code>{{{supp}}} == {{{display-supp}}}</code> || <code>{{{display-supp}}}</code>&lt;''suffix''> supplement || <code>/supplement/</code> || <nowiki>|supp=</nowiki> and <nowiki>|display-supp=</nowiki> must agree |- |10|| ## || ## || <code>{{{supp}}} != {{{display-supp}}}</code> || <span style="font-size:100%; font-weight:normal" class="error"><code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">invalid</code> <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#124;supp=</code></span> || <code>/supplement/</code> || ambiguous; which supplement number is correct? |- |11|| &lt;''text''> || – || – || <code>{{{display-supp}}}</code> || <code>/page/</code> || user specified text; not at <code>/supplement/</code> url |- |12|| &lt;''text''> || y || – || <code>{{{display-supp}}}</code> || <code>/supplement/</code> || user specified text |- |13|| &lt;''text''> || ## || – || <code>{{{display-supp}}}</code> || <code>/supplement/</code> || user specified text |- |14|| &lt;''text''> || &lt;''text''> || – || <span style="font-size:100%; font-weight:normal" class="error"><code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">invalid</code> <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#124;supp=</code></span> || <code>/supplement/</code> || <code>&#124;supp=</code> invalid or out of range |- ! colspan="7" | key |- | colspan="2" | – || colspan="5" | parameter is empty or missing; a condition does not apply |- | colspan="2" | ## || colspan="5" | a number greater than zero and less than 100 |- | colspan="2" | &lt;''suffix''> || colspan="5" | the appropriate ordinal suffix: 1{{blue|st}}, 2{{blue|nd}}, 3{{blue|rd}}, 4{{blue|th}}, ... |- | colspan="2" | &lt;''text''> || colspan="5" | any characters that are not ## or the letter y (or, for {{para|disp-supp}}, not the keyword <code>none</code>) |- | colspan="2" | <code>==</code> || colspan="5" | logical equality; the statement A == B is true when A and B hold the same value |- | colspan="2" | <code>!=</code> || colspan="5" | logical inequality; the statement A != B is true when A and B hold different values |} <section end=supp_disp-supp_interaction_table /> ===Source of information for parameters=== To find the information to put into the parameters: # Visit the ''Gazette'' website search page: [http://www.thegazette.co.uk/all-notices The Gazette] # Enter search terms into the search fields including a date range and a choice of ''Gazette'' edition(s) # When the list of matching ''Gazette'' issues is displayed, click on a link and the site will open a window with a [[PDF]] image of a page of the gazette. From the heading above the page image note: ##The issue number. This may be up to five digits and also appear in the URL after ".../issue/". ##The page number. This may be up to five digits and also appears as the last group of characters in the URL. ##The publication date #If the reference needs to refer to a range of pages, find the last relevant page and note the page number as before. #Check if the page is part of an issue or a supplement ##If from a standard gazette issue, the following will be included in the URL, ".../page/..." and no action is required. ##If the page is part of a supplement to an issue, the following will be included in the URL, ".../supplement/..." , the parameter {{para|supp}} must be added to the template. Any character may follow, as long as it is not left blank. #When referencing the ''Belfast'' or ''Edinburgh Gazettes'', use {{para|city|b}} or {{para|city|e}}. When referencing the first 23 issues of the ''London Gazette'' (published as the ''Oxford Gazette'') use {{para|city|o}}. Setting {{para|city|l}} explicitly refers to the ''London Gazette''. Omitting, leaving the parameter blank, or specifying any other value but ''b'', ''e'', ''l'', or ''o'', will cause the template to default to the ''London Gazette''. #Add each of these to the template #Add the Retrieval date ==Examples== '''Some standard use cases''' *<nowiki>{{London Gazette |issue=33000 |date=9 December 1924 |page=8957 }}</nowiki><br />→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=33000 |date=9 December 1924 |page=8957 }}</span> *<nowiki>{{London Gazette |issue=34000 |date=1 December 1933 |pages=7765–7766 }}</nowiki><br />→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=34000 |date=1 December 1933 |pages=7765–7766 }}</span> *<nowiki>{{London Gazette |issue=31712 |date=30 December 1919 |page=1 |supp=4 }}</nowiki><br />→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=31712 |date=30 December 1919 |page=1 |supp=4 }}</span> *<nowiki>{{London Gazette |issue=17039 |date=11 July 1815 |page=1409 |display-supp=1 }}</nowiki><br />→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=17039 |date=11 July 1815 |page=1409 |display-supp=1 }}</span> '''A link to a page in the Edinburgh gazette''' *<nowiki>{{London Gazette |issue=11370 |date=3 January 1902 |page=1 |city=e }}</nowiki><br />→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=11370 |date=3 January 1902 |page=1 |city=e }}</span> '''A link to a page in the Oxford gazette''' *<nowiki>{{London Gazette |issue=1 |date=7 November 1665 |page=1 |city=o }}</nowiki><br />→ <span style="background:white">{{London Gazette |issue=1 |date=7 November 1665 |page=1 |city=o }}</span> '''No parameters (error)''' *<nowiki>{{London Gazette}}</nowiki><br/>→ {{London Gazette}} ==Error messages== Certain combinations of parameters are invalid or inappropriate. The template attempts to make sense of all parameter values. When that is not possible, it emits error messages. These messages are: *<span style="font-size:100%; font-weight:normal" class="error">invalid <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">|supp=</code></span> – {{para|supp}} accepts a limited range of parameter values. The values are: *:the single letter <code>y</code> *:one or two digit numbers in the range of 1 to 99 inclusive *<span style="font-size:100%; font-weight:normal" class="error">more than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">|page=</code> and <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">|pages=</code></span> – simultaneous use of these is not permitted; choose the appropriate parameter *<span style="font-size:100%; font-weight:normal" class="error">London Gazette uses unsupported parameters</span> – these parameters no longer supported: *:{{para|ps}} – use {{para|postscript}} *:{{para|separator}} – use {{para|mode}} *:{{para|startpage}} – use {{para|page}} or {{para|pages}} *:{{para|endpage}} – use {{para|page}} or {{para|pages}} *:{{para|accessdate}} – remove *:{{para|access-date}} – remove ==Template Data== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "issue": { "label": "Issue", "description": "The issue number of the referenced Gazette (to find this from the date, consult WP:London Gazette Index)", "example": "33000", "type": "number", "required": true }, "date": { "label": "Date", "description": "The publication date of the referenced Gazette. This should be in the format day month year.", "example": "9 December 1924", "type": "date", "required": true }, "page": { "label": "Page", "description": "The page of the referenced Gazette on which the citation is found - Except when citing a whole issue, for example for the Birthday Honours List.", "example": "123", "type": "line" }, "pages": { "label": "Pages", "description": "The page range of the reference Gazette in the form number–number where the two page numbers are separated by a ndash", "example": "123–124", "type": "line" }, "supp": { "label": "Supplement", "description": "For a link in a supplement to a Gazette - To correctly format the URL to link to a page in a Gazette supplement, set this parameter to the number of the supplement (typically, supp=1); otherwise omit it.", "example": "1", "type": "number" }, "display-supp": { "label": "Display-supplement", "description": "Some supplements are accessed without an alteration to the standard URL in which case use this parameter and not the supp parameter.", "example": "1", "type": "number" }, "nolink": { "description": "To display the name of the Gazette without a wikilink (e.g. if there are multiple uses of the template on the same page, allow the link on the first but disable the rest)", "example": "y", "type": "string" }, "city": { "label": "City", "description": "Either |city=e for Edinburgh Gazette, |city=b for Belfast Gazette or |city=o for the Oxford Gazette as the first 23 issues of the London Gazette were titled. The city names may also be spelt out in full if you prefer, e.g. |city=Edinburgh", "example": "e", "type": "string", "default": "London", "autovalue": "" }, "title": { "label": "Title", "description": "Sets a title", "type": "string", "default": "No. <code>issue</code>" }, "quote": { "label": "Quote", "description": "Appends a quote to the end of the template.", "type": "string" }, "ref": { "label": "Ref", "description": "Used in conjunction with the harv template. It can be altered to any value", "default": "Gazette <code>issue</code>" }, "mode": { "label": "Mode", "description": "Setting ''mode=cs2'' changes the style to ensure consistency with Citation style 2, as produced by the Citation template", "type": "string", "default": "cs1" }, "postscript": { "label": "Postscript", "description": "To remove the final period, or change it to any other character — now semi-redundant use the <code>mode</code> parameter instead.", "type": "string", "default": "." } }, "description": "This template is used to provide references to pages in the London Gazette online archive website. The London Gazette is the official newspaper of the British government for England and Wales in which all official notices are published. The template is provided to simplify the entering of addresses. An index by number/date (i.e. if you know the number or date you can find the document) is at WP:London Gazette Index.\n\nThe template may also be used to provide references to pages in the Edinburgh Gazette online archives and to the Belfast Gazette online archives.", "paramOrder": [ "issue", "date", "page", "pages", "supp", "display-supp", "nolink", "city", "title", "quote", "ref", "mode", "postscript" ], "format": "{{_ |_=_}}" } </templatedata> ==Maintenance categories== * {{clc|Pages containing London Gazette template with parameter supp set to y}} <includeonly>{{Sandbox other| | <!-- ADD CATEGORIES BELOW THIS LINE, PLEASE: --> [[Category:Newspaper external link templates]] [[Category:নিৰ্দিষ্ট উৎস সাঁচ]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> s5uyyy821nk9ovaxmbc24ppx01gpmjj শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলসমূহৰ তালিকা 0 34641 648751 533596 2026-10-31T15:43:18Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648751 wikitext text/x-wiki '''[[শোণিতপুৰ জিলা]]''' [[অসম]] ৰাজ্যৰ এখন প্ৰশাসনিক জিলা। জিলাখনৰ সদৰ ঠাই [[তেজপুৰ]]। শোণিতপুৰ জিলা প্ৰাকৃতিকভাৱে অতি সুন্দৰ এখন জিলা আৰু বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মিলনভূমি। শোণিতপুৰ জিলা বিভিন্ন ঐতিহাসিক সমলেৰে চহকী। ==ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থল== ;[[অগ্নিগড়]] [[File:Agnigarh Hill, Tezpur.JPG|thumb|200px|অগ্নিগড়ৰ মূল প্ৰৱেশ দ্বাৰ]] [[তেজপুৰ]] চহৰৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত অৱস্থিত ঐতিহাসিক গড়। এই গড়টো তেজপুৰৰ [[বাণৰজা]]ই নিৰ্মাণ কৰিছিল। শত্ৰুৰ পৰা নগৰখন সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ বাণাসুৰে সমগ্ৰ নগৰখনকে অগ্নিৰে বেৰি থৈছিল বুলি কালিকা পুৰাণত উল্লেখ আছে। [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লেখ আছে যে শত্ৰুৰ পৰা নগৰখন সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিবলৈ বাণাসুৰে সমগ্ৰ নগৰখনকে অগ্নিৰে বেৰি থৈছিল। সেয়ে এই গড়টোৰ নাম অগ্নিগড় হ'ল। অগ্নিগড়ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে ১৯২৮ চনত [[তেজপুৰ]] পৌৰসভাৰ পৌৰপতি [[পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা]]য়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ পাৰত থকা টিলাটোত এখনি উদ্যান প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰ্তমান তেজপুৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক সমিতিৰ তত্ত্বাৱধানত এখন উদ্যান পৰিচালনা কৰি থকা হৈছে। ;[[দ-পৰ্বতীয়াৰ শিলৰ দুৱাৰ]] [[File:Da parbatiya gate.jpg|thumb|200px|দ-পৰ্বতীয়াৰ শিলৰ দুৱাৰ]] [[তেজপুৰ]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে [[দ-পৰ্বতীয়া]] নামৰ গাঁৱত অৱস্থিত। ১৯২১-১৯২২ চনত ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগৰ খনন কাৰ্যৰ পৰা দ-পৰ্বতীয়াত শিলৰ মন্দিৰৰ ওপৰত আহোম যুগত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত দেৱালয়ৰ গাঁথনি উদ্ধাৰ হয়। ঠাৱৰ কৰা হৈছে যে এই ঠাইত [[বাণ ৰজা]]ই [[হৰি-হৰ]]ৰ মিলন ভূমিৰ স্মৃতি চিৰযুগমীয়া কৰি ৰাখিবৰ বাবে ’হৰি হৰাত্মক’ শিৱ প্ৰতিষ্ঠা কৰি মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল। বৰ্তমানৰ শিলৰ দ্বাৰ এই মন্দিৰৰে ভগ্নাৱশেষ। কোনো কোনো প্ৰত্নতত্ত্ববিদে এয়া [[গুপ্ত যুগ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি স্মৃতি চিহ্ন বুলি ক’ব খোজে। এই স্থান ভাৰতীয় পুৰাতত্ত্ব জৰীপ বিভাগৰ দ্বাৰা সংৰক্ষিত কৰা হৈছে।<ref name="Mitra2011">{{cite book|author=Swati Mitra|title=Assam Travel Guide|url=http://books.google.com/books?id=lNggfFifHL8C&pg=PA75|accessdate=18 February 2013|year=2011|publisher=Goodearth Publications|isbn=978-93-80262-04-8|pages=83–}}</ref> ==ঐতিহাসিক মঠ-মন্দিৰ== ;[[মহাভৈৰৱ মন্দিৰ]] [[Image:Mahabhairab temple, Tezpur.jpg|thumb|right|200px|মহাভৈৰৱ মন্দিৰ, [[তেজপুৰ]]]] [[তেজপুৰ]] চহৰৰ উত্তৰ দিশত এটা সৰু টিলাৰ ওপৰত মহাভৈৰৱ মন্দিৰ অৱস্থিত। এই মন্দিৰত হিন্দুসকলৰ আৰাধ্য দেৱতা শিৱক নিতৌ পূজা অৰ্চনা কৰা হয়। কথিত আছে যে দ্বাপৰ যুগত শিৱভক্ত বাণাসুৰে এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। মন্দিৰৰ ভূমিৰ পৰিমাণ ১৫৯ কঠা ৩ লেচা। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে সিঁচৰিত ভগ্ন শিলাখণ্ডসমূহৰ পৰা এইটো অনুধাৱন কৰিব পাৰি যে মূল মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি আন সৰু সৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কথিত আছে যে বাণৰজাৰ জীয়ৰী ঊষাই ইয়াতেই সদায় পূজা অৰ্চনা কৰিছিল। মূল মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ [[শিৱলিংগ]] আছে। এই লিংগটো ৰ উচচতা প্ৰায় ৩.২ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৩ মিটাৰ। মহাভৈৰৱ মন্দিৰৰ এই শিৱলিংগ [[এছিয়া মহাদেশ]]ৰ বৃহত শিৱলিংগ সমূহৰ ভিতৰত লেখত ল’বলগীয়া। ;[[ভৈৰৱী মন্দিৰ]] [[চিত্ৰ:Bhairabi Temple.jpg|200px|thumb|ভৈৰৱী মন্দিৰ]] [[তেজপুৰ]] নগৰৰ নতুন [[কলিবাৰী]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ কাষৰ এটা টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। [[বামুণী পাহাৰ]]ৰ কিছু পূবে থকা এই মন্দিৰ স্থানীয়ভাৱে ''মাইথান'' বুলি জনাজাত। মন্দিৰৰ সৰ্বমুঠ মাটিৰ পৰিমাণ প্ৰায় ৬ বিঘা। এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণ সম্পৰ্কে একো প্ৰামাণিক তথ্য নথকা হেতুকে কেতিয়া আৰু কোনে এই মন্দিৰ সাজি উলিয়াইছিল এয়া এতিয়াও অজ্ঞাত। এই মন্দিৰত বলিবিধান প্ৰথা আজিও চলি আছে। <ref name="পৱিত্ৰ">{{cite book | title=পৱিত্ৰ অসম | publisher=অসম সাহিত্য সভা | author=সম্পাদক-ড: মহেশ্বৰ নেওগ | authorlink=মহেশ্বৰ নেওগ | year=২০০৪ | location=গুৱাহাটী | pages=১৭৬}}</ref> এই মন্দিৰত [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]সকলৰ আৰাধ্য ভৈৰৱী দেৱীক নিতৌ পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। লোকশ্ৰুতি অনুসৰি দ্বাপৰ যুগত [[বাণ ৰজা]]ৰ জীয়ৰী ঊষাই ইয়াতেই দেৱী আৰাধনা কৰিছিল।<ref name="Mitra2011"/> ;[[কেতেকেশ্বৰ দেৱালয়]] [[File:কেতেকেশ্বৰ দেৱালয়ৰ শিৱলিংগ.jpg|thumb|200px|কেতেকেশ্বৰ দেৱালয়ৰ শিৱলিংগ]] [[তেজপুৰ]] নগৰৰ আন এক পবিত্ৰ স্থান হৈছে "কেতেকেশ্বৰ" বা স্থানীয় ৰাইজৰ পৰিচিত "থিয় শিলা"। তেজপুৰৰ পৰা প্ৰায় ২ কি:মি: উত্তৰে [[কেতেকীবাৰী]]ৰ বাঁহবাৰী এখনত পোত গৈ আছে বিশ্বৰ বৃহত্তম শিৱ লিংগ বুলি ঠাৱৰ কৰা কেতেকেশ্বৰ। এয়া [[গুপ্ত যুগ]]ৰে নিদৰ্শন বুলি অনুমান কৰা হয়।<ref>{{cite book | title=তেজপুৰ, এখন চহৰ অনেক কাহিনী | publisher=তেজপুৰ মহোৎসৱ উদ্‌যাপন কমিটি ২০০৪ | author=শান্তনু বৰুৱা | year=২০০৪ | pages=১১}}</ref> ;[[ৰুদ্ৰপদ দেৱালয়]] তেজপুৰ চহৰৰ উত্তৰ দিশত, [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ গাতে লাগি থকা পাহাৰৰ ওপৰত ৰুদ্ৰপদ দেৱালয় অৱস্থিত। এই মন্দিৰত হিন্দুসকলৰ আৰাধ্য দেৱতা [[শিৱ]]ক নিতৌ পূজা অৰ্চনা কৰা হয়। লোকবিশ্বাস অনুসৰি ভগৱান শিৱ‍ই তেওঁৰ বাওঁভৰিৰ এটা চাপ মন্দিৰৰ শিলাখণ্ড এটুকুৰাত এৰি থৈ গৈছে। পিছত আহোম স্বৰ্গদেউ [[শিৱসিংহ]]‍ই ১৭৩০ খ্ৰীষ্টাব্দত মন্দিৰৰ এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে। [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীৰ খহনীয়াৰ গৰাহত পৰি মুখ্য মন্দিৰটো পানীত জাহ যায়। ;[[গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়]] বা গুপ্তেশ্বৰ মন্দিৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তত [[ঢেকীয়াজুলি]] চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ আঁতৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত শিঙৰী পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ এক দেৱালয়। এই দেৱালয় শিঙৰী মন্দিৰ হিচাপেও জনা যায়, [[কালিকা পুৰাণ]]টো শৃংগটক নামেৰে ইয়াৰ উল্লেখ আছে।<ref>http://www.india9.com/i9show/Singri-Temple-20079.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307020100/http://www.india9.com/i9show/singri-temple-20079.htm |date=2016-03-07 }} india9.com, Singri Temple, আহৰণ কৰা তাৰিখ : ২৮-১০-২০১২</ref> [[তেজপুৰ]] চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ আৰু ঢেকীয়াজুলি চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ আতৰত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নদীৰ পাৰত শিঙৰী পাহাৰৰ পাদদেশত এই দেৱালয় অৱস্থিত। লোকপ্ৰবাদ অনুসৰি এই মন্দিৰটো স্বয়ং [[বিশ্বকৰ্মা]] দেৱতাই নিৰ্মাণ কৰিছিল, আৰু পাছত [[আহোম]] [[স্বৰ্গদেউ]]সকলে ইয়াত হাত বুলাইছিল।<ref name="প্ৰতিদিন">ঐতিহাসিক গুপ্তেশ্বৰ দেৱালয়ৰ কথা, লিখক: ললিত কুমাৰ গগৈ, পৃষ্ঠা নং : ৬ (সম্পাদকীয় পৃষ্ঠা), [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], প্ৰকাশ: ২৭ অক্টোবৰ, ২০১২, শনিবাৰ </ref> ;[[উমাটুমনি]] বা উমাবন [[বিশ্বনাথ ঘাট]]ৰ [[বুঢ়ীগাং নদী]] আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰই ব-ছেৰা সোঁতাৰ সংগম স্থলত অৱস্থিত এটা প্ৰাকৃতিক নদী [[দ্বীপ]]। [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] নগৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ ৬ কিঃমিঃ দূৰত এই উমাটুমনি বা উমাবন অৱস্থিত। পুৰণি পুথি '[[পীঠমালা তন্ত্ৰ]]'ৰ মতে উমাতুমনিত ২২খন পৱিত্ৰ থান থাকিলেও বৰ্তমান উক্ত সংখ্যক থান দেখা নাযায়। ইয়াত ১৭৪১ চনত আহোম স্বৰ্গদেউ [[শিৱ সিংহ]]ই স্থাপন কৰা [[উমা মন্দিৰ]] আছে। ;[[বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰ]] [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি]] নগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ দক্ষিণৰ এখন প্ৰাচীনতম পবিত্ৰ স্থান। দশম শতিকামানত ৰচিত [[কালিকাপুৰাণ]]ত বিশ্বনাথ [[হিন্দুধৰ্ম]]ৰ এখন প্ৰধান তীৰ্থক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ হোৱা দেখা যায়। আহোম ৰাজত্বত বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰত কেবাটাও দৌল-দেৱালয় নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>ড: নিত্যানন্দ গগৈ, তুলসী ফুকন আৰু শিৱনাথ বৰঠাকুৰ; বিশ্বনাথ-লহৰি (স্মৃতিগ্ৰন্থ:বিশ্বনাথ উৎসৱ), প্ৰকাশ:২০০৬</ref> বিশ্বনাথ ক্ষেত্ৰত থকা বিভিন্ন শিলৰ গাঁত বিলাকে প্ৰমাণ কৰে যে আদিম কালত ই আছিল [[অষ্ট্ৰিক]] সকলৰ বাসস্থান। খাছী-চিণ্টেংসকলেই বিশ্বনাথৰ শিলৰ গাঁতবোৰ খান্দি তেওঁলোকৰ মৃতসকলৰ পবিত্ৰ অৱশেষ এইবোৰত সংৰক্ষণ কৰিছিল আৰু যথানিয়মে পূজা কৰিছিল। পৰবৰ্তী সময়ত মংগোলীয় সকল আহিল। তেওঁলোকেও এই স্থান সেৱা সৎকাৰৰ স্থান হিচাপে বাচি লৈছিল। ;[[বিশ্বনাথ মন্দিৰ]] সম্ভৱত ৬৫০-৯৯০ খ্ৰীষ্টাব্দত শালস্তম্ভ বংশৰ ৰজা সকলে পোনপ্ৰথমে বিশ্বনাথৰ নামত শৈলমন্দিৰ স্থাপন কৰিছিল। ১৬১৫ চনৰ পৰা ১৬২০ চনৰ ভিতৰত পুৰণি শিলৰ মন্দিৰটো ভাগি পৰাত ১৬২১ চনত স্বগদেউ প্ৰতাপ সিংহই মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ হতুৱাই বিশ্বনাথ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱায়। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত হোৱা প্ৰবল বানত পুৰণি বিশ্বনাথ মন্দিৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত হয়। ইয়াৰ ফলত প্ৰচীন পীঠস্থান ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ গৰ্ভত সোমাই যায় আৰু সেই স্থানত নতুন মন্দিৰ নিৰ্মাণ অসম্ভৱ আছিল। সেয়ে সেই স্থানৰ পৰা ২০০মিটাৰমান পশ্চিমত বৰ্ত্তমানৰ ঠাইত লক্ষ্মী সিংহ স্বৰ্গদেৱে ১৭৭৪চনত ধ্বসপ্ৰাপ্ত মন্দিৰৰ পৰা বহুতো শিল-ইটা অনাই নতুনকৈ সামান্য ৰূপত বিশ্বনাথ মন্দিৰ সজাই দিয়ে।<ref>ড: নিত্যানন্দ গগৈ, তুলসী ফুকন আৰু শিৱনাথ বৰঠাকুৰ; বিশ্বনাথ-লহৰি (স্মৃতিগ্ৰন্থ:বিশ্বনাথ উৎসৱ), প্ৰকাশ:২০০৬</ref> ===অন্যান্য মঠ-মন্দিৰ=== [[Image:Ganesh Mandir (Tezpur).jpg|200px|thumb|গণেশ মন্দিৰ]] [[চিত্ৰ:Church at Tezpur.JPG|200px|thumb|গিৰ্জা ঘৰ]] [[চিত্ৰ:Bhairabi Temple.jpg|200px|thumb|ভৈৰৱী মন্দিৰ]] [[Image:Halleswarmandir.JPG|200px|thumb|হলেশ্বৰ মন্দিৰ]] # গণেশ মন্দিৰ: অৱস্থিতি: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈৰ পাৰত [[গণেশ ঘাট]]ত। # হনুমান মন্দিৰ:-অৱস্থিতি: [[ভৈৰৱী মন্দিৰৰ]] পূবে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] নৈৰ পাৰত, গেৰেকী বান্দৰদেৱা পাহাৰৰ এটি সৰু টিলাৰ ওপৰত। # [[শুক্লেশ্বৰ দেৱালয়]]:-অৱস্থিতি: [[গটঙা]] গাঁৱত, তেজপুৰৰ পৰা প্ৰায় ৬ কি:মি আতৰত। # [[সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়]]:-অৱস্থিতি: [[তেজপুৰ]] চহৰৰ সমীপত, বামুণ চুবুৰীৰপৰ্বতীয়া সাউদৰ পাৰ গাঁৱত। # [[দক্ষিণা কালী মন্দিৰ]]:-অৱস্থিতি: [[তেজপুৰ]] চহৰৰ উত্তৰদিশত, [[দৰং মহাবিদ্যালয়]]ৰ সন্মুখত। # [[নিকামূল সত্ৰ]]:-অৱস্থিতি: [[তেজপুৰ]] চহৰৰ সমীপত, মাজগাঁও। # [[চিপহা সত্ৰ]]:-অৱস্থিতি:[[কেতেকীবাৰী]] গাঁও, তেজপুৰ। # [[বৰালিমৰা সত্ৰ]]:-অৱস্থিতি: :দআটি গাঁও, তেজপুৰ। # [[শ্ৰী শ্ৰীসত্যনাৰায়ণ মন্দিৰ]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰ চহৰৰ সোঁমাজত, জে.বি ৰোডত। # [[টিঙ্গেশ্বৰ দেৱালয়]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰৰ পৰা প্ৰায় ৪ কি:মি নিলগত পশ্চিম দক্ষিণ দিশত। # [[লক্ষ্মীনাৰায়ণ মন্দিৰ]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰ চহৰৰ সোঁমাজ, কনকলতা অসামৰিক চিকিত্সালয়ৰ সমীপত। # [[হলেশ্বৰ দেৱালয়]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰৰ পৰা প্ৰায় ৯ কি:মি নিলগত। # [[হুদুপৰা থান]]:-অৱস্থিতি: দেউৰী গাঁও, তেজপুৰ। # [[হেংগুলেশ্বৰ দেৱালয়]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰ চহৰৰ পশ্চিমে, ভৈৰৱপুৰ মৌজাত। # [[কামৰূপীয়া নামঘৰ]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰ চহৰৰ সোঁমাজত। # [[নাগশংকৰ মন্দিৰ]]:-অৱস্থিতি: তেজপুৰৰ পৰা প্ৰায় ৫৮ কি:মি নিলগত, নাগশংকৰ মৌজাত। # [[কলিয়া গোসাঁইৰ থান]]:-অৱস্থিতি:বালিপাৰা, মানশিৰি নৈৰ পাৰত। # [[বুঢ়াগোসাঁই থান]]:-অৱস্থিতি:প্ৰতাপগড় চাহ বাগিচাৰ সমীপত। # [[চাৰিদুৱাৰৰ বুঢ়াগোঁসাই দেৱালয়]]:- অৱস্থিতি:নন্দীকেশ্বৰ,[[জামুগুৰি হাট]] চাৰিদুৱাৰ। # [[ধ্বান্দি বা ধেন্দাই দ’ল]]:-অৱস্থিতি:বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ সমীপৰ কলাবাৰী মৌজাত। # [[নন্দিকেশ্বৰ দেৱালয়]]:-অৱস্থিতি: জামুগুৰিহাটৰ পৰা প্ৰায় ডেৰ কিলমিটাৰ নিলগত। # [[নিজ বৰচলা মন্দিৰ]]:-অৱস্থিতি: বৰচলা গাঁও, নিজ বৰচলা। # [[ফুলবাৰী দেৱালয়]] :- অৱস্থিতি: বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ সমীপৰ কলাবাৰীত। # [[শ্ৰী চৈতন্য গৌড়ীয় মঠ]] :- অৱস্থিতি: তেজপুৰ চহৰৰ সোঁমাজত। # [[ৰামকৃষ্ণ সেৱাশ্ৰম]] :- অৱস্থিতি: পাৱাৰ হাউচৰ পশ্চিমে, পদুম পুখুৰীৰ সমীপত এটি টিলাৰ ওপৰত। # [[শলগুৰি সত্ৰ]] :- অৱস্থিতি: জামুগুৰিৰ শলগুৰি গাঁও। # [[কৰতিপাৰ সত্ৰ]]:- অৱস্থিতি: জামুগুৰিহাট। # [[বৰালিমৰা সত্ৰ]] :- অৱস্থিতি: তেজপুৰৰ দআটি গাঁও। # [[আঁহতগুৰি সত্ৰ]] :- অৱস্থিতি: জামুগুৰিহাটৰ কাষৰ হাতিঙা গাঁও। ==অন্যান্য== ;[[জ্যোতি ভাৰতী]] বা পকী [[চিত্ৰ:Entrance of Poki or Jyoti Bharati.jpg|thumb|150px|right|জ্যোতি ভাৰতীৰ সন্মুখৰ দৃশ্য]] ৰূপকোঁৱৰ [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]]ৰ পিতৃগৃহ। এই 'পকী' বা জ্যোতি ভাৰতীৰ স্থাপত্য আৰু নিৰ্মাণশৈলী ৰাজস্থানী আৰু [[আহোম]] যুগৰ শৈলীৰ সংমিশ্ৰণত গঢ়ি উঠিছে। ইয়াতেই প্ৰথম [[অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] '[[জয়মতী (১৯৩৫ চলচ্চিত্ৰ)|জয়মতী]]'ৰ আখৰা হৈছিল। ১৮৭৮ চনত তেওঁৰ ককাদেউতাক [[হৰবিলাস আগৰৱালা]]ই নিৰ্মাণ কৰা ঘৰটোৰ নাম পূৰ্বতে আছিল '[[পকী]]'। সেই সময়ত [[তেজপুৰ]]ত একমাত্ৰ পকী ব্যক্তিগত বাসভৱন আছিল বাবেই এই ঘৰটোক 'পকী' নামেৰে জনা গৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত 'পকী'ক ব্যক্তিগত বাসভৱনৰ সলনি জ্যোতিভাৰতী নামেৰে এক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। ইয়াত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ গীতৰ গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ড, তেওঁৰ হাতৰ আখৰ থকা কাগজ, বিভিন্ন তথ্য-পাতি, শোৱা পালেং আদি সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে।<ref>বিশ্ব ঐতিহ্য, শান্তনু কৌশিক বৰুৱা</ref> ;[[চিত্ৰলেখা উদ্যান]] [[File:cole park1.jpg|thumb|150px|উদ্যানৰ ভিতৰৰ দৃশ্য]] [[তেজপুৰ]] নগৰৰ এখন ঐতিহাসিক উদ্যান। পূৰ্বতে এই উদ্যানৰ নাম ক'ল পাৰ্ক আছিল। চিত্ৰলেখা উদ্যানক তেজপুৰৰ এক যাদুঘৰ বুলিব পাৰি। ১৯০৬ চনত সেই সময়ৰ উপায়ুক্ত এইচ ডব্লিউ জি ক'লে (H W G Cole) তেজপুৰৰ বিভিন্ন ঠাইত আলাই-আথানি হৈ পৰি থকা মনোমহা শিলত খোদিত মূৰ্তি গোটাই এক উদ্যান গঢ়াৰ চেষ্টা কৰিছিল। ক'লৰ মৃত্যুৰ পাছত পিছৰজন উপায়ুক্ত এফ ডব্লিউ ষ্টঙে ক'লৰ স্মৃতিত এই উদ্যান সম্পূৰ্ণ কৰি তোলে। সেয়ে ইয়াৰ নাম "ক'ল পাৰ্ক" হয়। কিন্তু পিছলৈ ইয়াৰ নাম "চিত্ৰলেখা উদ্যান" ৰখা হয়। উদ্যানখনত থকা শৈল ভাস্কৰ্যসমূহ কোনো কোনোৱে বাণ ৰজাৰ দিনৰ বুলি অনুমান কৰে। আন কিছুমানৰ মতে অষ্টম-নৱম শতিকাৰ শালস্তম্ভ বংশৰ। ;[[পদুম পুখুৰী]] [[তেজপুৰ]] চহৰৰ পশ্চিম দিশত, [[চিত্ৰলেখা উদ্যান]]ৰ কাষতে এক বিস্তৃত অঞ্চল এই পুখুৰীয়ে আৱৰি আছে। পুখুৰীৰ মাজত এটা গোলাকাৰ সৰু দ্বীপ আছে। বৃটিছসকলৰ দিনত এই পুখুৰীটো তৃতীয় জৰ্জৰ নামেৰে ’জৰ্জ লেক’ নামে পৰিচিত আছিল। এসময়ত ইয়াত প্ৰচুৰ পৰিমাণে পদুম ফুল ফুলিছিল বাবে ই পদুম পুখুৰী নামে জনাজাত হৈ পৰে। ;[[নামেৰি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] [[File:Ibisbill3.jpg|thumb|150px|right|নামেৰি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] [[শোণিতপুৰ জিলা]]ত হিমালয়ৰ পাদদেশত অৱস্থিত এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাকে ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ সীমান্তৱৰ্ত্তী এক উদ্যান আৰু এই দুয়োখনে মিলি প্ৰায় ১০০০ বৰ্গ কিমি অঞ্চল আগুৰি আছে।<ref>[http://tourism.webindia123.com/tourism/wildlife/nationalpark/nameri_national_park/index.htm Tourism.webindia123.com]</ref> ১৯৯৮ চনৰ ৯ ছেপ্তম্বৰত নামেৰি(২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ)ক ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ঘোষণাৰ চূড়ান্ত অনুজ্ঞা প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name="orsurvey">http://projecttiger.nic.in/nameri.htm</ref> [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|কাজিৰঙা]] তথা [[মানাহ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|মানাহ]]ৰ পিছতে ঘোষিত ই এইখন অসমৰ তৃতীয়খন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। নামেৰি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ প্ৰাণীকুল বৈচিত্ৰ্যময়। ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানখনত তিনিশৰো অধিক বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই চিৰিকিটি আৰু ছশৰো অধিক বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আছে বুলি জনা যায়। ;[[বাণ ৰঙ্গমঞ্চ]] [[চিত্ৰ:Baan Theatre Backside View.jpg|thumb|150px|বাণ ৰঙ্গমঞ্চৰ পিছফাল]] [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ [[তেজপুৰ]] নগৰৰ সাংস্কৃতিক সাধনাৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত কেন্দ্ৰ। এই মঞ্চক '''বাণ ষ্টেজ''' আৰু '''বাণ থিয়েটাৰ''' বুলিও জনা যায়। বাণ থিয়েটাৰ প্ৰথমে তেজপুৰৰ কলিবাৰীৰ এডোখৰ ত্ৰিকোণীয়া ভূমিত ১৯০৬ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>গণ অধিকাৰ, দেওবৰীয়া বিশেষ, গুৱাহাটী প্ৰকাশন, দেওবাৰ, ১৯ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১২, লেখক: হেমন্ত কুমাৰ নাথ, তেজপুৰৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত বাণ থিয়েটাৰ, এক অৱলোকন। </ref> কেইজনমান উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি হ’ল সাহিত্যাচাৰ্য [[লক্ষ্মীৰাম বৰুৱা]], [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], কলাগুৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]], নটসূৰ্য্য [[ফণী শৰ্মা]], ড॰ [[ভূপেন হাজৰিকা]], [[পদ্মনাথ গোহাঞিবৰুৱা]], [[নকুল চন্দ্ৰ ভূঞা]] প্ৰমুখ্যে অনেক মহান শিল্পীয়ে এই মঞ্চতেই সাংস্কৃতিক সাধনা কৰিছিল। ;গীৰ্জা / ছাৰ্চ এফিটেনী তেজপুৰৰ নেহৰু ময়দানৰ দক্ষিণ দিশত অৱস্থিত। ;গুৰুদ্বাৰ তেজপুৰৰ কুমাৰগাঁৱত অৱস্থিত। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://sonitpur.gov.in/tezpur_town.htm Tourist Spots in Tezpur Town] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928045433/http://sonitpur.gov.in/tezpur_town.htm |date=2007-09-28 }} [[শ্ৰেণী:অসমৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:অসম সম্পৰ্কীয় তালিকা]] d46ud4ngc1ozp0zasyevhh9uxwypyiw ফুলটোকা চৰাই 0 35000 648754 540693 2026-10-31T15:54:14Z JyotiPN 22102 648754 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ফুলটোকা চৰাই (Scarlet-backed Flowerpecker) | image = Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) in Jorhat DSC 5728.jpg | image_caption = Male | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008227 |title=''Dicaeum cruentatum'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Dicaeidae]] | genus = ''[[Dicaeum]]'' | species = '''''D. cruentatum''''' | binomial = ''Dicaeum cruentatum'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | synonyms = }} ফুলটোকা চৰাই ({{Lang-en|'''Scarlet-backed Flowerpecker'''}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Dicaeum cruentatum'') হৈছে পেচ্চেৰিফৰমিছ বৰ্গৰ আৰু 'Dicaeidae' পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ চৰাইৰ প্ৰজাতি। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাই দুটা দেখাত বেলেগ হয়। এই চৰাইবিধ দক্ষিণ আৰু পূব এছিয়াৰ বনাঞ্চল তথা উদ্যান সমূহত দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==বিৱৰণ== ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮.৫ ছে:মিটাৰৰপৰা ৯ ছে:মি: হোৱা দেখা যায়। ছুটি নেজেৰে সৈতে ই এবিধ সৰু আকাৰৰ চৰাই। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাইটো দেখাত বেলেগ বেলগ হয়। মতা ফুলটোকা চৰাইৰ পিঠি অংশ নীলা আৰু ইয়াৰ মাজেৰে এডাল উজ্জ্বল ৰঙা আঁচ মূৰৰ পৰা নেজলৈকে বৈ গৈছে। মাইকী আৰু পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বৰণ সাধাৰণতে জলফাই বৰণীয়া সেউজীয়া হয়। ইয়াৰ নেজ ক’লা আৰু নেজ অংশ ৰঙা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। মতা-মাইকী উভয়ৰে পেট অংশ বগা বৰণীয়া, চকু ক’লা আৰু ঠোঁট গাঢ় মুগা হয়। ঠোঁটৰ আকাৰ সৰু। পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বাহ্যিক গঠন মাইকীজনীৰদৰেই হয়, কেৱল ইয়াৰ ঠোঁট কমলা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। <ref name=brazil09>{{cite book|last=Brazil|first=Mark|title=Birds of East Asia |publisher=A&C Black|year=2009|pages=444|isbn=0-7136-7040-1|url=http://books.google.com.au/books?id=SS4_WkC2Pc8C&pg=PA444&dq=Scarlet-backed+Flowerpecker&hl=en&ei=y9lVTpWSO5PUiAKCvM3KCQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=7&ved=0CEkQuwUwBg#v=onepage&q=Scarlet-backed%20Flowerpecker&f=false}}</ref> ==বিস্তৃতি== এই চৰাইবিধ [[বাংলাদেশ]], [[ভূটান]], ব্ৰণেই, কম্বোডিয়া, [[চীন]], [[ভাৰত]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], লাওছ, [[মালয়েছিয়া]], [[ম্যানমাৰ]], [[নেপাল]], [[ছিংগাপুৰ]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। <ref name=IUCN2012/> ==বাসস্থান== ফুলটোকা চৰাইক সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১০০০ মিটাৰ উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় সেমেকা বনাঞ্চল (tropical moist lowland forests) আৰু উদ্যানসমূহত দেখা পোৱা যায়। I<ref>{{cite journal|last= S. SIVAKUMAR, JEEJO VARGHESE and VIBHU PRAKASH|year=2006|title= Abundance of birds in different habitats in Buxa Tiger Reserve, West Bengal, Indi|journal=Forktail|volume=22|pages=128–33|url=http://orientalbirdclub.org/publications/forktail/22pdfs/Sivakumar-Buxa.pdf}}</ref> ==আচৰণ== ===খাদ্য=== এই চৰাইবিধে প্ৰধানকৈ ''[[Ficus fistulosa]]'' , ''[[Ficus grossularoides|F. grossularoides]]''<ref>{{cite journal|last=Peh, Kelvin S.-H.|coauthors=Chong, Fong Lin|year=2003|title=Seed dispersal agents of two ''Ficus'' species in a disturbed tropical forest|journal=Ornithological Science|volume=2|pages=119–25|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/osj/2/2/119/_pdf}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ,''[[Syzygium jambos]] ''আদি গছৰ গুটি খোৱা দেখা যায়। <ref>{{cite doi|10.1007/s11252-005-3260-x}}</ref> ই ফুলৰ মৌও খায়। ===প্ৰজনন=== ফুলটোকা চৰায়ে গছৰ ডালৰ পৰা ওলমি থকা মোনাৰ দৰে বাহ সাজে। বাহটোৰ একাষে সোমোৱা বাট থাকে। <ref name=SEAsia00>{{cite book |title=Photographic Guide to the Birds of Southeast Asia |last=Strange |first=Morten|authorlink=Morten Strange|year=2000 |publisher=Periplus |location=Singapore |isbn=962-593-403-0 |page=365}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery> File:Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) male Double Haven.jpg|[[হংকং|হংকঙত]] দেখা পোৱা মতা ফুলটোকা File:Scarlet-backed Flowerpecker in Sundarbans National Park March 2026 by Tisha Mukherjee 01.jpg|[[সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত]] দেখা পোৱা দেখা এটা মাইকী ফুলটোকা চৰাই। File:Scarlet-backed Flowerpecker by Tisha Mukherjee 03.jpg|[[কলিকতা|কলিকতাত]] দেখা পোৱা এটা মতা ফুলটোকা চৰাই। </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:শালিকা]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] tunohj1jj89gpjxmcsla7kr9b8emaq7 648755 648754 2026-10-31T15:56:01Z JyotiPN 22102 648755 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ফুলটোকা চৰাই (Scarlet-backed Flowerpecker) | image = Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) in Jorhat DSC 5728.jpg | image_caption = Male | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008227 |title=''Dicaeum cruentatum'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Dicaeidae]] | genus = ''[[Dicaeum]]'' | species = '''''D. cruentatum''''' | binomial = ''Dicaeum cruentatum'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | synonyms = }} ফুলটোকা চৰাই ({{Lang-en|'''Scarlet-backed Flowerpecker'''}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Dicaeum cruentatum'') হৈছে পেচ্চেৰিফৰমিছ বৰ্গৰ আৰু 'Dicaeidae' পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এটি অতি সৰু আৰু ধুনীয়া চৰাইৰ প্ৰজাতি। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাই দুটা দেখাত বেলেগ হয়। এই চৰাইবিধ দক্ষিণ আৰু পূব এছিয়াৰ বনাঞ্চল তথা উদ্যান সমূহত দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==বিৱৰণ== ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮.৫ ছে:মিটাৰৰপৰা ৯ ছে:মি: হোৱা দেখা যায়। ছুটি নেজেৰে সৈতে ই এবিধ সৰু আকাৰৰ চৰাই। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাইটো দেখাত বেলেগ বেলগ হয়। মতা ফুলটোকা চৰাইৰ পিঠি অংশ নীলা আৰু ইয়াৰ মাজেৰে এডাল উজ্জ্বল ৰঙা আঁচ মূৰৰ পৰা নেজলৈকে বৈ গৈছে। মাইকী আৰু পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বৰণ সাধাৰণতে জলফাই বৰণীয়া সেউজীয়া হয়। ইয়াৰ নেজ ক’লা আৰু নেজ অংশ ৰঙা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। মতা-মাইকী উভয়ৰে পেট অংশ বগা বৰণীয়া, চকু ক’লা আৰু ঠোঁট গাঢ় মুগা হয়। ঠোঁটৰ আকাৰ সৰু। পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বাহ্যিক গঠন মাইকীজনীৰদৰেই হয়, কেৱল ইয়াৰ ঠোঁট কমলা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। <ref name=brazil09>{{cite book|last=Brazil|first=Mark|title=Birds of East Asia |publisher=A&C Black|year=2009|pages=444|isbn=0-7136-7040-1|url=http://books.google.com.au/books?id=SS4_WkC2Pc8C&pg=PA444&dq=Scarlet-backed+Flowerpecker&hl=en&ei=y9lVTpWSO5PUiAKCvM3KCQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=7&ved=0CEkQuwUwBg#v=onepage&q=Scarlet-backed%20Flowerpecker&f=false}}</ref> ==বিস্তৃতি== এই চৰাইবিধ [[বাংলাদেশ]], [[ভূটান]], ব্ৰণেই, কম্বোডিয়া, [[চীন]], [[ভাৰত]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], লাওছ, [[মালয়েছিয়া]], [[ম্যানমাৰ]], [[নেপাল]], [[ছিংগাপুৰ]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। <ref name=IUCN2012/> ==বাসস্থান== ফুলটোকা চৰাইক সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১০০০ মিটাৰ উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় সেমেকা বনাঞ্চল (tropical moist lowland forests) আৰু উদ্যানসমূহত দেখা পোৱা যায়। I<ref>{{cite journal|last= S. SIVAKUMAR, JEEJO VARGHESE and VIBHU PRAKASH|year=2006|title= Abundance of birds in different habitats in Buxa Tiger Reserve, West Bengal, Indi|journal=Forktail|volume=22|pages=128–33|url=http://orientalbirdclub.org/publications/forktail/22pdfs/Sivakumar-Buxa.pdf}}</ref> ==আচৰণ== ===খাদ্য=== এই চৰাইবিধে প্ৰধানকৈ ''[[Ficus fistulosa]]'' , ''[[Ficus grossularoides|F. grossularoides]]''<ref>{{cite journal|last=Peh, Kelvin S.-H.|coauthors=Chong, Fong Lin|year=2003|title=Seed dispersal agents of two ''Ficus'' species in a disturbed tropical forest|journal=Ornithological Science|volume=2|pages=119–25|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/osj/2/2/119/_pdf}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ,''[[Syzygium jambos]] ''আদি গছৰ গুটি খোৱা দেখা যায়। <ref>{{cite doi|10.1007/s11252-005-3260-x}}</ref> ই ফুলৰ মৌও খায়। ===প্ৰজনন=== ফুলটোকা চৰায়ে গছৰ ডালৰ পৰা ওলমি থকা মোনাৰ দৰে বাহ সাজে। বাহটোৰ একাষে সোমোৱা বাট থাকে। <ref name=SEAsia00>{{cite book |title=Photographic Guide to the Birds of Southeast Asia |last=Strange |first=Morten|authorlink=Morten Strange|year=2000 |publisher=Periplus |location=Singapore |isbn=962-593-403-0 |page=365}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery> File:Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) male Double Haven.jpg|[[হংকং|হংকঙত]] দেখা পোৱা মতা ফুলটোকা File:Scarlet-backed Flowerpecker in Sundarbans National Park March 2026 by Tisha Mukherjee 01.jpg|[[সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত]] দেখা পোৱা দেখা এটা মাইকী ফুলটোকা চৰাই। File:Scarlet-backed Flowerpecker by Tisha Mukherjee 03.jpg|[[কলিকতা|কলিকতাত]] দেখা পোৱা এটা মতা ফুলটোকা চৰাই। </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:শালিকা]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 0ds17gvwc7bg2ulfqhol2d27jacfzus 648756 648755 2026-10-31T15:59:56Z JyotiPN 22102 648756 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ফুলটোকা চৰাই (Scarlet-backed Flowerpecker) | image = Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) in Jorhat DSC 5728.jpg | image_caption = অসমত দেখা পোৱা এটা মতা ফুলটোকা চৰাই | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008227 |title=''Dicaeum cruentatum'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Dicaeidae]] | genus = ''[[Dicaeum]]'' | species = '''''D. cruentatum''''' | binomial = ''Dicaeum cruentatum'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | synonyms = }} ফুলটোকা চৰাই ({{Lang-en|'''Scarlet-backed Flowerpecker'''}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Dicaeum cruentatum'') হৈছে পেচ্চেৰিফৰমিছ বৰ্গৰ আৰু 'Dicaeidae' পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এটি অতি সৰু আৰু ধুনীয়া চৰাইৰ প্ৰজাতি। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাই দুটা দেখাত বেলেগ হয়। এই চৰাইবিধ দক্ষিণ আৰু পূব এছিয়াৰ বনাঞ্চল তথা উদ্যান সমূহত দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==বিৱৰণ== ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮.৫ ছে:মিটাৰৰপৰা ৯ ছে:মি: হোৱা দেখা যায়। ছুটি নেজেৰে সৈতে ই এবিধ সৰু আকাৰৰ চৰাই। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাইটো দেখাত বেলেগ বেলগ হয়। মতা ফুলটোকা চৰাইৰ পিঠি অংশ নীলা আৰু ইয়াৰ মাজেৰে এডাল উজ্জ্বল ৰঙা আঁচ মূৰৰ পৰা নেজলৈকে বৈ গৈছে। মাইকী আৰু পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বৰণ সাধাৰণতে জলফাই বৰণীয়া সেউজীয়া হয়। ইয়াৰ নেজ ক’লা আৰু নেজ অংশ ৰঙা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। মতা-মাইকী উভয়ৰে পেট অংশ বগা বৰণীয়া, চকু ক’লা আৰু ঠোঁট গাঢ় মুগা হয়। ঠোঁটৰ আকাৰ সৰু। পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বাহ্যিক গঠন মাইকীজনীৰদৰেই হয়, কেৱল ইয়াৰ ঠোঁট কমলা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। <ref name=brazil09>{{cite book|last=Brazil|first=Mark|title=Birds of East Asia |publisher=A&C Black|year=2009|pages=444|isbn=0-7136-7040-1|url=http://books.google.com.au/books?id=SS4_WkC2Pc8C&pg=PA444&dq=Scarlet-backed+Flowerpecker&hl=en&ei=y9lVTpWSO5PUiAKCvM3KCQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=7&ved=0CEkQuwUwBg#v=onepage&q=Scarlet-backed%20Flowerpecker&f=false}}</ref> ==বিস্তৃতি== এই চৰাইবিধ [[বাংলাদেশ]], [[ভূটান]], ব্ৰণেই, কম্বোডিয়া, [[চীন]], [[ভাৰত]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], লাওছ, [[মালয়েছিয়া]], [[ম্যানমাৰ]], [[নেপাল]], [[ছিংগাপুৰ]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। <ref name=IUCN2012/> ==বাসস্থান== ফুলটোকা চৰাইক সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১০০০ মিটাৰ উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় সেমেকা বনাঞ্চল (tropical moist lowland forests) আৰু উদ্যানসমূহত দেখা পোৱা যায়। I<ref>{{cite journal|last= S. SIVAKUMAR, JEEJO VARGHESE and VIBHU PRAKASH|year=2006|title= Abundance of birds in different habitats in Buxa Tiger Reserve, West Bengal, Indi|journal=Forktail|volume=22|pages=128–33|url=http://orientalbirdclub.org/publications/forktail/22pdfs/Sivakumar-Buxa.pdf}}</ref> ==আচৰণ== ===খাদ্য=== এই চৰাইবিধে প্ৰধানকৈ ''[[Ficus fistulosa]]'' , ''[[Ficus grossularoides|F. grossularoides]]''<ref>{{cite journal|last=Peh, Kelvin S.-H.|coauthors=Chong, Fong Lin|year=2003|title=Seed dispersal agents of two ''Ficus'' species in a disturbed tropical forest|journal=Ornithological Science|volume=2|pages=119–25|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/osj/2/2/119/_pdf}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ,''[[Syzygium jambos]] ''আদি গছৰ গুটি খোৱা দেখা যায়। <ref>{{cite doi|10.1007/s11252-005-3260-x}}</ref> ই ফুলৰ মৌও খায়। ===প্ৰজনন=== ফুলটোকা চৰায়ে গছৰ ডালৰ পৰা ওলমি থকা মোনাৰ দৰে বাহ সাজে। বাহটোৰ একাষে সোমোৱা বাট থাকে। <ref name=SEAsia00>{{cite book |title=Photographic Guide to the Birds of Southeast Asia |last=Strange |first=Morten|authorlink=Morten Strange|year=2000 |publisher=Periplus |location=Singapore |isbn=962-593-403-0 |page=365}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery> File:Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) male Double Haven.jpg|[[হংকং|হংকঙত]] দেখা পোৱা মতা ফুলটোকা File:Scarlet-backed Flowerpecker in Sundarbans National Park March 2026 by Tisha Mukherjee 01.jpg|[[সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত]] দেখা পোৱা দেখা এটা মাইকী ফুলটোকা চৰাই। File:Scarlet-backed Flowerpecker by Tisha Mukherjee 03.jpg|[[কলিকতা|কলিকতাত]] দেখা পোৱা এটা মতা ফুলটোকা চৰাই। </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:শালিকা]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] 0y7kpfqrisnqpigolcufzdq47b4h878 648757 648756 2026-10-31T16:00:46Z JyotiPN 22102 648757 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ফুলটোকা চৰাই (Scarlet-backed Flowerpecker) | image = Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) in Jorhat DSC 5728.jpg | image_caption = অসমত দেখা পোৱা এটা মতা ফুলটোকা চৰাই | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008227 |title=''Dicaeum cruentatum'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Dicaeidae]] | genus = ''[[Dicaeum]]'' | species = '''''D. cruentatum''''' | binomial = ''Dicaeum cruentatum'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | synonyms = }} '''ফুলটোকা''' বা '''ফুলকুঁৱৰী চৰাই''' ({{Lang-en|'''Scarlet-backed Flowerpecker'''}}, বৈজ্ঞানিক নাম-''Dicaeum cruentatum'') হৈছে পেচ্চেৰিফৰমিছ বৰ্গৰ আৰু 'Dicaeidae' পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এটি অতি সৰু আৰু ধুনীয়া চৰাইৰ প্ৰজাতি। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাই দুটা দেখাত বেলেগ হয়। এই চৰাইবিধ দক্ষিণ আৰু পূব এছিয়াৰ বনাঞ্চল তথা উদ্যান সমূহত দেখিবলৈ পোৱা যায়। ==বিৱৰণ== ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৮.৫ ছে:মিটাৰৰপৰা ৯ ছে:মি: হোৱা দেখা যায়। ছুটি নেজেৰে সৈতে ই এবিধ সৰু আকাৰৰ চৰাই। এই চৰাইবিধৰ মতা আৰু মাইকী চৰাইটো দেখাত বেলেগ বেলগ হয়। মতা ফুলটোকা চৰাইৰ পিঠি অংশ নীলা আৰু ইয়াৰ মাজেৰে এডাল উজ্জ্বল ৰঙা আঁচ মূৰৰ পৰা নেজলৈকে বৈ গৈছে। মাইকী আৰু পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বৰণ সাধাৰণতে জলফাই বৰণীয়া সেউজীয়া হয়। ইয়াৰ নেজ ক’লা আৰু নেজ অংশ ৰঙা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। মতা-মাইকী উভয়ৰে পেট অংশ বগা বৰণীয়া, চকু ক’লা আৰু ঠোঁট গাঢ় মুগা হয়। ঠোঁটৰ আকাৰ সৰু। পোৱালি ফুলটোকা চৰাইৰ দেহৰ বাহ্যিক গঠন মাইকীজনীৰদৰেই হয়, কেৱল ইয়াৰ ঠোঁট কমলা বৰণীয়া হোৱা দেখা যায়। <ref name=brazil09>{{cite book|last=Brazil|first=Mark|title=Birds of East Asia |publisher=A&C Black|year=2009|pages=444|isbn=0-7136-7040-1|url=http://books.google.com.au/books?id=SS4_WkC2Pc8C&pg=PA444&dq=Scarlet-backed+Flowerpecker&hl=en&ei=y9lVTpWSO5PUiAKCvM3KCQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=7&ved=0CEkQuwUwBg#v=onepage&q=Scarlet-backed%20Flowerpecker&f=false}}</ref> ==বিস্তৃতি== এই চৰাইবিধ [[বাংলাদেশ]], [[ভূটান]], ব্ৰণেই, কম্বোডিয়া, [[চীন]], [[ভাৰত]], [[ইণ্ডোনেছিয়া]], লাওছ, [[মালয়েছিয়া]], [[ম্যানমাৰ]], [[নেপাল]], [[ছিংগাপুৰ]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ভিয়েটনাম]] আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে। <ref name=IUCN2012/> ==বাসস্থান== ফুলটোকা চৰাইক সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ১০০০ মিটাৰ উচ্চতাত ক্ৰান্তীয় সেমেকা বনাঞ্চল (tropical moist lowland forests) আৰু উদ্যানসমূহত দেখা পোৱা যায়। I<ref>{{cite journal|last= S. SIVAKUMAR, JEEJO VARGHESE and VIBHU PRAKASH|year=2006|title= Abundance of birds in different habitats in Buxa Tiger Reserve, West Bengal, Indi|journal=Forktail|volume=22|pages=128–33|url=http://orientalbirdclub.org/publications/forktail/22pdfs/Sivakumar-Buxa.pdf}}</ref> ==আচৰণ== ===খাদ্য=== এই চৰাইবিধে প্ৰধানকৈ ''[[Ficus fistulosa]]'' , ''[[Ficus grossularoides|F. grossularoides]]''<ref>{{cite journal|last=Peh, Kelvin S.-H.|coauthors=Chong, Fong Lin|year=2003|title=Seed dispersal agents of two ''Ficus'' species in a disturbed tropical forest|journal=Ornithological Science|volume=2|pages=119–25|url=http://www.jstage.jst.go.jp/article/osj/2/2/119/_pdf}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ,''[[Syzygium jambos]] ''আদি গছৰ গুটি খোৱা দেখা যায়। <ref>{{cite doi|10.1007/s11252-005-3260-x}}</ref> ই ফুলৰ মৌও খায়। ===প্ৰজনন=== ফুলটোকা চৰায়ে গছৰ ডালৰ পৰা ওলমি থকা মোনাৰ দৰে বাহ সাজে। বাহটোৰ একাষে সোমোৱা বাট থাকে। <ref name=SEAsia00>{{cite book |title=Photographic Guide to the Birds of Southeast Asia |last=Strange |first=Morten|authorlink=Morten Strange|year=2000 |publisher=Periplus |location=Singapore |isbn=962-593-403-0 |page=365}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery> File:Scarlet-backed flowerpecker (Dicaeum cruentatum) male Double Haven.jpg|[[হংকং|হংকঙত]] দেখা পোৱা মতা ফুলটোকা File:Scarlet-backed Flowerpecker in Sundarbans National Park March 2026 by Tisha Mukherjee 01.jpg|[[সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত]] দেখা পোৱা দেখা এটা মাইকী ফুলটোকা চৰাই। File:Scarlet-backed Flowerpecker by Tisha Mukherjee 03.jpg|[[কলিকতা|কলিকতাত]] দেখা পোৱা এটা মতা ফুলটোকা চৰাই। </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:শালিকা]] [[শ্ৰেণী:জীৱবিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চৰাই]] ar2bsa69cf5nhzb5pk5o0lvux7wb1a3 শচীন তেণ্ডুলকাৰ 0 35135 648747 570142 2026-10-31T15:01:44Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648747 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = শচীন তেণ্ডুলকাৰ | image = Sachin at Castrol Golden Spanner Awards (crop).jpg | caption = ২০১৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অনুষ্ঠিত হোৱা এটা বঁটা বিতৰণী অনুষ্ঠানত তেণ্ডুলকাৰ। | image_size = | country = ভাৰত | fullname = শচীন ৰমেশ তেণ্ডুলকাৰ | nickname = মাষ্টাৰ ব্লাষ্টাৰ, Tendlya, Maestro, God of Cricket, Genius, লিটল মাষ্টাৰ<ref name="CricinfoProfile"/> | birth_date = {{Birth date and age|1973|04|24|df=yes}}<ref>{{cite web|url=http://www.celebsfacts.com/sachin-tendulkar/|title=Sachin Tendulkar: Bio, Facts|publisher=Celebrity Bio, Facts|date= |accessdate=2017-05-30}}</ref> | birth_place = [[মুম্বাই]], মহাৰাষ্ট্ৰ<!----Do not change without discussing on talk page---->, [[ভাৰত]] | height = {{convert|5|ft|5|in|cm|abbr=on}} | role = [[বেটচমেন]] | oneIT20 = true | batting = সোঁহতীয়া | bowling = সোঁহতীয়া [[leg break|leg spin]], [[off break|off spin]], [[medium pace]] | international = true | testdebutdate = ১৫ নৱেম্বৰ | testdebutyear = ১৯৮৯ | testdebutagainst = পাকিস্তান | testcap = ১৮৭ | lasttestdate = ১৪ নৱেম্বৰ | lasttestyear = ২০১৩ | lasttestagainst = ৱেষ্ট ইণ্ডিজ | lastplayeddate = ১৬ নৱেম্বৰ | lastplayedyear = ২০১৩ | odidebutdate = ১৮ ডিচেম্বৰ | odidebutyear = ১৯৮৯ | odidebutagainst = পাকিস্তান | odicap = ৭৪ | odishirt = ১০ | lastodidate = ১৮ মাৰ্চ | lastodiyear = ২০১২ | lastodiagainst = পাকিস্তান | oneT20I = true | T20Idebutdate = ১ ডিচেম্বৰ | T20Idebutyear = ২০০৬ | T20Idebutagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | T20Icap = ১১ | club1 = ক্ৰিকেট ক্লাব অফ ইণ্ডিয়া | year1 = ১৯৮৮ | club2 = [[মুম্বাই]] | year2 = ১৯৮৮-২০১৩ | club3 = Yorkshire | year3 = ১৯৯২ | club4 = মুম্বাই ইণ্ডিয়ানচ | year4 = ২০০৮-২০১৩ | | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|Test]] | matches1 = 200 | runs1 = 15,921 | bat avg1 = 53.79 | 100s/50s1 = 51/68 | top score1 = 248* | deliveries1 = 4,240 | wickets1 = 46 | bowl avg1 = 54.17 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 3/10 | catches/stumpings1 = 115/– | column2 = [[One Day International|ODI]] | matches2 = 463 | runs2 = 18,426 | bat avg2 = 44.83 | 100s/50s2 = 49/96 | top score2 = 200* | deliveries2 = 8,054 | wickets2 = 154 | bowl avg2 = 44.48 | fivefor2 = 2 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 5/32 | catches/stumpings2 = 140/– | column3 = [[First-class cricket|FC]] | matches3 = 310 | runs3 = 25,396 | bat avg3 = 57.92 | 100s/50s3 = 81/116 | top score3 = 248* | deliveries3 = 7,563 | wickets3 = 71 | bowl avg3 = 62.18 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 3/10 | catches/stumpings3 = 186/– | column4 = [[List A cricket|LA]] | matches4 = 551 | runs4 = 21,999 | bat avg4 = 45.54 | 100s/50s4 = 60/114 | top score4 = 200* | deliveries4 = 10,230 | wickets4 = 201 | bowl avg4 = 42.17 | fivefor4 = 2 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 5/32 | catches/stumpings4 = 175/– | date= 15 November | year = 2013 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/35320.html Cricinfo }} '''শচীন ৰমেশ তেণ্ডুলকাৰ''' ({{lang-en|Sachin Ramesh Tendulkar}}; জন্ম: ২৪ এপ্ৰিল ১৯৭৩) স্ব প্ৰজন্মৰ শ্ৰেষ্ঠ বুলি বিগণিত এজন প্ৰাক্তন ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ।<ref>Boria Majumdar (19 October 2013). [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-19/countdown-to-200th-test/43200588_1_sachin-tendulkar-greatest-batsman-michael-clarke "Sachin's the greatest batsman of modern era: Clarke."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021164739/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-19/countdown-to-200th-test/43200588_1_sachin-tendulkar-greatest-batsman-michael-clarke |date=2013-10-21 }} ''[[The Times of India]].''</ref><ref>Alex Brown (11 October 2013). [http://www.news.com.au/sport/cricket/crickets-greatest-batsmen-sachin-tendulkar-v-don-bradman/story-fndpt0dy-1226738004879 "Cricket's greatest batsmen: Sachin Tendulkar v Don Bradman."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116053148/http://www.news.com.au/sport/cricket/crickets-greatest-batsmen-sachin-tendulkar-v-don-bradman/story-fndpt0dy-1226738004879|date=2013-11-16}} [[News.com.au]]</ref> ১১ বছৰ বয়সত ক্ৰিকেট আৰম্ভ কৰা টেণ্ডুলকাৰে প্ৰথম টেষ্ট ক্ৰিকেট খেলে ১৬ বছৰ বয়সত পাকিস্তানৰ জাতীয় দলৰ বিপৰীতে। পৰবৰ্তী প্ৰায় ২৪ বছৰলৈ জাতীয়ভাৱে তেওঁ মুম্বাইক আৰু আন্তৰ্জাতিকভাৱে ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। তেণ্ডুলকাৰ [[:en:List of cricketers by number of international centuries scored|এশ আন্তৰ্জাতীক শতক সম্পূৰ্ণ কৰা]] আৰু এদিনীয়া আন্তৰ্জাতীকত দ্বিশতক অৰ্জন কৰা প্ৰথম আৰু আন্তৰ্জাতীক ক্ৰিকেটত ৩৪,০০০ ৰাণ অৰ্জন কৰা (এতিয়ালৈকে - ২০১৩ নভেম্বৰ) একমাত্ৰ ক্ৰিকেট খেলুৱৈ।<ref>{{cite web|author=Shiva Jayaraman|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/678563.html |title=34,273 runs and counting &#124; Sachin Tendulkar's career in numbers|publisher=[[Cricinfo]] |date=10 October 2013 |accessdate=10 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=NDTV Correspondent|url=http://sports.ndtv.com/india-vs-england-2012/news/item/200258-sachin-tendulkar-completes-34000-runs-in-international-cricket|title=Sachin Tendulkar completes 34000 runs in international cricket &#124; India vs England 2012 - News &#124; NDTVSports.com|publisher=Sports.ndtv.com|date=5 December 2012|accessdate=18 December 2012|archivedate=8 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121208013323/http://sports.ndtv.com/india-vs-england-2012/news/item/200258-sachin-tendulkar-completes-34000-runs-in-international-cricket|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/sachin-tendulkar-retirement-india-vs-england-test-match-series/1/236646.html |title=Sachin's poor run continues. Should the Master Blaster call it a day? : SPORT – India Today |publisher=Indiatoday.intoday.in |date=7 December 2012 |accessdate=18 December 2012}}</ref><ref>{{cite web|author=Firstpost|url=http://www.firstpost.com/topic/person/sachin-tendulkar-sachin-tendulkar-completes-34000-international-career-runs-video-tDvYqJPRYHo-4607-1.html |title=Sachin Tendulkar completes 34000 international career runs! – Sachin Tendulkar Videos : Firstpost Topic – Page 1|publisher=Firstpost.com |date= |accessdate=18 December 2012}}</ref> ২০১৩ চনৰ ৫ অক্টোবৰ তাৰিখত তেওঁ সকলো ধৰণৰ মান্যতাপ্ৰাপ্ত {{enwiki|First-class cricket}}, {{enwiki|List A cricket}} আৰু {{enwiki|Twenty20}} combined) ক্ৰিকেটত ৫০,০০০ ৰাণ অৰ্জন কৰা ষোড়শ (১৬শ) ক্ৰিকেটাৰ আৰু প্ৰথম ভাৰতীয়।<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284266.html |title=Records / Combined First-class, List A and Twenty20 / Batting records; Most runs in career|publisher=Stats.espncricinfo.com |date=27 September 2013 |accessdate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sports.ndtv.com/champions-league-twenty20-2013/news/215167-clt20-sachin-tendulkar-first-indian-to-reach-50000-runs-in-all-formats|title=CLT20: Sachin Tendulkar first Indian to reach 50,000 runs in all formats|date=5 October 2013|accessdate=27 September 2013|archivedate=5 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005181418/http://sports.ndtv.com/champions-league-twenty20-2013/news/215167-clt20-sachin-tendulkar-first-indian-to-reach-50000-runs-in-all-formats|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|author=PTI Oct 5, 2013, 10.44PM IST|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-40-not-out--/top-stories/Sachin-Tendulkar-reaches-50000-run-landmark-across-all-formats/articleshow/23596977.cms |title=Sachin Tendulkar reaches 50,000-run landmark across all formats - Times Of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=2013-10-05|accessdate=2013-11-08}}</ref> ২০০২ চনত ''[[:en:Wisden Cricketers' Almanack|উইজডেন ক্ৰিকেটাৰচ আলমানাকে]]'' শচীনক [[ডন ব্ৰেডমেন]]ৰ পাচতে সৰ্বকালৰ দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ টেষ্ট বেটচমেন আৰু ভিভ ৱিচাৰ্ডচৰ পাচতে সৰ্বকালৰ দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ এদিনীয়া ক্ৰিকেটৰ বেটচমেন আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/cricket/2002/dec/13wisden.htm |title=Tendulkar second-best ever: Wisden |publisher=Rediff.com |accessdate=27 November 2008}}</ref> কেৰীয়াৰৰ পাচৰ দশাত শচীন ২০১১ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপ বিজয়ী ভাৰতীয় দলৰ অংশ আছিল। তেওঁ এই শৃংখলাসমূহত ভাৰতৰ হৈ ৬ বাৰ অংশ লৈছিল।<ref name="thapr2011">{{cite news|title=Reliving a dream|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/nxg/article1604713.ece|accessdate=6 April 2011|newspaper=''[[The Hindu]]''|date=6 April 2011}}</ref> ইয়াৰ আগতে তেওঁ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত হোৱা ২০০৩ ক্ৰিকেট বিশ্বকাপত "প্লেয়াৰ অফ ডা টুৰ্ণামেণ্ট" পদক লাভ কৰে। অক্টোবৰ ২০১৩ত তেওঁ ''[[:en:Wisden Cricketers' Almanack|উইজডেন ক্ৰিকেটাৰচ আলমানাকৰ]]'' ১৫০তম বৰ্ষপূৰ্তী উপলক্ষে নামকৰণ কৰা এক সৰ্বকালৰ শ্ৰেষ্ঠ বিশ্ব টেষ্ট ক্ৰিকেট একাদশ দলৰ একমাত্ৰ ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ হিচাবে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Don Bradman, Shane Warne in Wisden's XI|url=http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/don-bradman-shane-warne-in-wisdens-xi/story-e6frg7rx-1226745875416|accessdate=23 October 2013|newspaper=theaustralian.com|date=23 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131024073854/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/don-bradman-shane-warne-in-wisdens-xi/story-e6frg7rx-1226745875416|archivedate=24 October 2013|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=WG Grace and Shane Warne in Wisden all-time World Test XI|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24640224|accessdate=23 October 2013|newspaper=''BBC.co.uk''|date=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Sachin Tendulkar in Wisden's All-time World Test XI|url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/215990-sachin-tendulkar-in-wisdens-all-time-world-test-xi|accessdate=23 October 2013|newspaper=''[[NDTV]]''|date=23 October 2013|archivedate=23 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023230756/http://sports.ndtv.com/cricket/news/215990-sachin-tendulkar-in-wisdens-all-time-world-test-xi|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Sachin Tendulkar named in Wisden all-time World Test XI|url=http://www.dnaindia.com/sport/report-sachin-tendulkar-named-in-wisden-all-time-world-test-xi-1907777|accessdate=23 October 2013|newspaper=''DNA India''|date=23 October 2013}}</ref> ক্ৰীড়াত উৎকৰ্ষৰ বাবে টেণ্ডুলকাৰক ১৯৯৪ চনত [[অৰ্জুন পুৰস্কাৰ]], ১৯৯৯ চনত ভাৰতৰ ৪ৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম শ্ৰী]], ২০০৮ত ২য় ভাৰতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মবিভূষণ]] আৰু ১৯৯৭ চনত ভাৰতীয় সৰ্বোচ্চ ক্ৰীড়া সন্মান [[ৰাজীৱ গান্ধী খেল ৰত্ন]] পুৰস্কাৰেৰে বিভূষিত কৰা হয়। তেওঁ ২০১০ চনত আই চি চি পুৰস্কাৰ সমাৰোহত বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ ক্ৰিকেটাৰৰ [[:en:Sir Garfield Sobers Trophy|চাৰ গাৰফিল্ড চ'বাৰ্চ পুৰস্কাৰ]] লাভ কৰে।<ref>{{cite web| url=http://www.heraldsun.com.au/sport/sachin-tendulkar-named-cricketer-of-the-year/story-e6frf9if-1225935202839|title=Sachin Tendulkar named cricketer of the year|accessdate=24 November 2010}}</ref> ২০১২ চনত তেণ্ডুলকাৰক ভাৰতীয় সংসদৰ উচ্চ সদন ৰাজ্য সভাৰ সদস্য মনোনীত কৰা হয়। .<ref name="thjun2012">{{cite news|title=Rajya Sabha stint|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Sachin-starts-Rajya-Sabha-stint-seeks-help-to-bring-changes/Article1-865571.aspx|accessdate=4 June 2012|newspaper=''[[Hindustan Times]]''|date=4 June 2012|archivedate=4 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604140724/http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Sachin-starts-Rajya-Sabha-stint-seeks-help-to-bring-changes/Article1-865571.aspx|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ দ্বাৰাও তেখেতক কোনো উৰণ সম্পৰ্কীয় অভিজ্ঞতা নথকাকৈয়ে প্ৰথম ক্ৰীড়াবিদ হিচাবে সন্মানসূচক (honorary) [[গ্ৰুপ কেপ্টেইন]] পদত নিযুক্তি দিয়ে। ১০১২ চনত তেওঁক সন্মানসূচক [[:en:Member of the Order of Australia|মেম্বাৰ অফ অৰ্ডাৰ অফ অষ্ট্ৰেলীয়া]] উপাধি প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite news| url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-receives-order-australia-membership/33816| title=Tendulkar receives Order of Australia membership| publisher = Wisden India | date=6 November 2012}}</ref>. ডিচেম্বৰ ২০১২ চনত টেণ্ডুলকাৰে এদিনীয়া আন্তৰ্জাতীক খেলৰ পৰা অৱসৰ লোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web | url= http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-announces-limited-overs-retirement/41457| title= Tendulkar announces limited-overs retirement| publisher=Wisden India | accessdate=23 December 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-23/top-stories/35982309_1_sachin-tendulkar-odi-format-international-tons |title=Sachin Tendulkar retires from ODIs – Times of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=23 December 2012 |accessdate=2 August 2013 |archivedate=27 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130827233430/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-23/top-stories/35982309_1_sachin-tendulkar-odi-format-international-tons |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web | title= Sachin Tendulkar announces retirment from ODI format | url= http://www.hindustantimes.com/Cricket/CricketNews/Sachin-Tendulkar-announces-retirment-from-ODI-format/Article1-979692.aspx | access-date= 2013-11-17 | archivedate= 2012-12-23 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20121223191830/http://www.hindustantimes.com/Cricket/CricketNews/Sachin-Tendulkar-announces-retirment-from-ODI-format/Article1-979692.aspx | deadurl= yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_breaking-news-sachin-tendulkar-retires-from-odi-cricket_1780865 |title=Sachin Tendulkar retires from ODI cricket – Sport – DNA |publisher=Dnaindia.com |date= |accessdate=2 August 2013}}</ref> মে ২০১৩ত তেওঁ টুৱেণ্টী20 বিধৰ (format) পৰা অৱসৰ লয়। টেষ্ট খেলৰপৰা অৱসৰ লোৱাৰ ইচ্ছা তেওঁ ২০১৩ৰ অক্টোবৰত ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web | url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/678469.html|title=Tendulkar to retire after 200th test - Cricinfo|publisher=espncricinfo.com |date=10th October 2013}}</ref> ১৬ নবেম্বৰ ২০১৩ত তেওঁ ২০১৩-১৪ৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰত ৱেষ্ট ইণ্ডিয়ান ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে ২য় আৰু স্বকীয় ২০০ তম টেষ্ট ক্ৰিকেটখন খেলি মুম্বাইৰ ৱাংখেড়ে ষ্টেডিয়ামত ক্ৰিকেট জীৱনৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="Tendulkar calls time on IPL career">{{cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/tendulkar-calls-time-ipl-career/63929|title=Tendulkar calls time on IPL career|publisher=Wisden India|date= 26 May 2013}}</ref><ref name="Sachin Tendulkar announces retirement from Test cricket">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournament/sachin-tendulkar-40-not-out--/top-stories/Sachin-Tendulkar-announces-retirement-from-Test-cricket/articleshow/23901410.cms|title=Sachin Tendulkar announces retirement from Test cricket |publisher=Times of India|date= 10 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/24476273|title= Sachin Tendulkar: India batting legend to retire from all cricket|date=10 October 2013|work=BBC Sport|accessdate=11 October 2013}}</ref> খেলখন সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰপৰা টেণ্ডুলকাৰক ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[ভাৰত ৰত্ন]]ৰে বিভূষিত কৰা হয়। এই সন্মান লাভ কৰা শচীনেই এতিয়ালৈকে (নভঃ ২০১৩) সৰ্বকনিষ্ঠ ভাৰতীয় আৰু প্ৰথম ক্ৰীড়াবিদ।<ref name=BR1>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx | title=Sachin first sportsperson to win country’s highest civilian honour Bharat Ratna | publisher=''[[Hindustan Times]]'' | place=New Delhi | date=16 November 2013 | accessdate=16 November 2013 | archivedate=17 January 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140117200437/http://www.hindustantimes.com/india-news/sachinretirement/sachin-first-sportsperson-to-win-country-s-highest-civilian-honour-bharat-ratna/article1-1151983.aspx | deadurl=yes }}</ref><ref name=BR2>{{cite web | url=http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=1748 | title=Bharat Ratna for Prof CNR Rao and Sachin Tendulkar | publisher=''[[Prime Minister's Office (India)]]'' | date=16 November 2013 | accessdate=16 November 2013}}</ref> ==জন্ম আৰু শৈশৱ== ১৯৭৩ চনৰ ২৪ এপ্ৰিল তাৰিখে নিৰ্মল নাৰ্চিং হোমত শচীন তেণ্ডুলকাৰে জন্মগ্ৰহণ কৰে। তেখেতৰ পিতৃ ৰমেশ তেণ্ডুলকাৰ মাৰাঠী ভাষাৰ এজন ঔপন্যাসিক আছিল। তেখেতৰ মাতৃ ৰজনী তেণ্ডুলকাৰে বীমা কোম্পানিত কাম কৰিছিল।<ref>{{cite book |last1=Thani |first1=L. |last2=Mishra |first2=R. |title=Sensational Sachin |publisher=Diamond Pocket Books |year=1999 |page=113 |quote=His mother Rajni Tendulkar worked in L.I.C.|isbn=8128825739}}</ref> শচীনৰ পিতৃ ৰমেশ তেণ্ডুলকাৰে বিখ্যাত ভাৰতীয় সুৰকাৰ শচীন দেববৰ্মণৰ নাম অনুসাৰি পুত্ৰৰ নাম শচীন ৰাখে। শচীনৰ দুজন ককাইদেউ নিতিন আৰু অজিত আৰু বাইদেউ সবিতা ৰমেশৰ প্ৰথমা স্ত্ৰীৰ সন্তান।<ref>{{cite web|author=Related Topics: cricket, india, sports, sports players |url=http://www.mahalo.com/sachin-tendulkar/ |title=Sachin Tendulkar |publisher=Mahalo.com |date= |accessdate=18 December 2012}}</ref> শৈশৱত শচীনে বান্দ্ৰা অঞ্চলৰ সাহিত্য সহবাস কো-ওপাৰেটিভ হাউছিং ছʼচাইটিত বসবাস কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://sports.in.msn.com/cricket/sachincorner/article.aspx?cp-documentid=5132762&page=3 |title=38 special facts about Sachin Tendulkar – 3 |publisher=Sports.in.msn.com |date=16 March 2012 |accessdate=18 December 2012 |archivedate=6 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606052152/http://sports.in.msn.com/cricket/sachincorner/article.aspx?cp-documentid=5132762&page=3 |deadurl=yes }}</ref> ==ঘৰুৱা কেৰিয়াৰ== ১৯৮৭ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰ তাৰিখে [https://www.sportsamrath.com/who-is-the-godfather-of-cricket-history/ তেণ্ডুলকাৰে]<ref>https://www.sportsamrath.com/bodoland-lottery-result-today-live-assam-state-lottery-12-pm-3-pm-7-pm/</ref> [[ৰঞ্জি ট্ৰফী]] প্ৰতিযোগিতাত মুম্বই ক্ৰিকেট দলৰ হৈ সুযোগ লাভ কৰিলেও কোনো মেচত প্ৰথম একাদশৰহৈ খেলাৰ সুযোগ তেখেতৰ হোৱা নাছিল। নিউজিলেণ্ড জাতীয় ক্ৰিকেট দলৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ সময়ত ৱাংখেড়ে ষ্টেডিয়ামৰ নেটত প্ৰশিক্ষণৰত ভাৰতীয় দলৰ অধিনায়ক [[কপিল দেৱ|কপিল দেৱৰ]] বলৰ বিৰুদ্ধে বেটিং কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰি শচীন সহজেই সেয়া খেলি থাকিলে। মুম্বাই ক্ৰিকেট দলৰ অধিনায়ক দিলীপ ভেংচৰকাৰে তেখেতক মুম্বই ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰথম একাদশত সুযোগ দিয়ে। ১৯৮৮ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰৰ দিনা মাত্ৰ ১৫ বছৰ ২৩২ দিন বয়সত শচীনে এঘাৰজনীয়া প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেটত মুম্বাই ক্ৰিকেট দলৰ হৈ গুজৰাট ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে খেলিবলৈ সুযোগ লাভ কৰি অপৰাজিত ১০০ ৰাণ কৰি ভাৰতৰ কনিষ্ঠতম ক্ৰিকেটাৰ হিচাবে অভিষেক মেচত প্ৰথম শ্ৰেণী ক্ৰিকেট খেলত শতৰাণৰ ৰেকৰ্ড কৰে। <ref name="CricinfoProfile">{{cite web|url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/35320.html|last=Bal|first=Sambit|title=Sachin Tendulkar—Cricinfo Profile|publisher=[[Cricinfo]]|accessdate=14 December 2007}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেখেতে দেওধৰ ট্ৰফি আৰু দলীপ ট্ৰফিতো শতৰাণ কৰে।<ref name="ESPN">{{cite web|url=http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item136972/Sachin-Tendulkar-factfile/|title=Sachin Tendulkar factfile|publisher=espnstar.com|accessdate=3 August 2009|archivedate=20 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081020024933/http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item136972/Sachin-Tendulkar-factfile/|deadurl=yes}}</ref> ১৯৮৮-৮৯ বৰ্ষত শচীনে মুম্বই ক্ৰিকেট দলৰ সৰ্বোচ্চ ৰাণ সংগ্ৰাহক হয়।<ref group="note">তেখেত ৬৭.৭৭ গড়ে মুঠ ৫৮৩ ৰাণ কৰি ষষ্ঠ সৰ্বোচ্চ ৰাণ সংগ্ৰাহক হয়। </ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/1980S/1988-89/IND_LOCAL/RANJI/STATS/IND_LOCAL_RJI_AVS_BAT_MOST_RUNS.html|title=1988–89 Ranji season – Most Runs|publisher=Cricinfo|accessdate=3 August 2009}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও তেখেতে ১৯৮৯-৯০ বৰ্ষৰ আৰম্ভণিত [[ইৰাণী ট্ৰফী]] প্ৰতিযোগিতাত অৱশিষ্ট ভাৰতৰ হৈ দিল্লী ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে অপৰাজিত শতৰাণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/52/52008.html|title=Rest of India v Delhi in 1989/90|publisher=Cricketarchive|accessdate=3 August 2009}}</ref> ১৯৮৮ আৰু ১৯৮৯ চনত শচীনে দুবাৰ ইংলেণ্ড ভ্ৰমণ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/sports/2013/oct/181013-remembering-sachin-tendulkar-first-england-tours.htm|title=Remembering Sachin Tendulkar's first England tours |publisher=mid-day.com|accessdate=3 August 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/who-will-bat-at-no-4-after-sachin-tendulkar/article5244716.ece|title=Who will bat at No. 4 after Sachin Tendulkar? |publisher=thehindu.com|accessdate=3 August 2013}}</ref> ১৯৯৮ চনত [[ভাৰত]] ভ্ৰমণলৈ আহা অষ্ট্ৰেলিয়া জাতীয় ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে মুম্বাই ক্ৰিকেট দলৰ হৈ প্ৰথম দ্বিশতৰাণ (২০৪*) কৰে।<ref name="CricinfoProfile"/><ref>{{cite web| url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1997-98/AUS_IN_IND/AUS_BOM_24-26FEB1998.html|title=Australia in India, 1997-98-Mumbai v Australians-Brabourne Stadium, Mumbai-24,25,26 February 1998 (3-day match)|publisher=[[Cricinfo]] |accessdate=1 June 2008}}</ref> ২০০০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত [[ৰঞ্জি ট্ৰফী]] প্ৰতিযোগিতাৰ ছেমিফাইনেলত তামিলনাড়ু ক্ৰিকেট দলৰ বিৰুদ্ধে অপৰাজিত ২৩৩ ৰাণ কৰে। {{-}} == টোকা == {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Sachin Tendulkar|শচীন তেণ্ডুলকাৰ}} {{wikiquote}} * {{Cricinfo|ref=ci/content/player/35320.html}} * [http://www.wisdenindia.com/player/India/Sachin-Tendulkar/2529.html Sachin Tendulkar]'s profile page on Wisden * {{Cricketarchive|ref=Archive/Players/1/1933/1933.html}} * {{Yahoo! _Cricket|ref=cricket/profile/player-profile?pid=2962}} * [http://www.facebook.com/SachinTendulkar Sachin Tendulkar]'s official page on Facebook. *{{Twitter|sachin_rt |sachin tendulkar}} {{ভাৰত ৰত্ন|state=expanded}} {{ৰাজীৱ গান্ধী খেল ৰত্ন বঁটা|state=collapsed}} {{Navboxes colour |title= শচীন তেণ্ডুলকাৰৰ ক্ৰিকেট কেৰিয়াৰ |bg = #0077FF |fg = #FFFF40 |bordercolor= |list1={{Indian Test Cricket Captains}} {{India ODI Cricket Captains}} {{Batsmen who have scored 10000 Runs in Test Cricket}} {{Batsmen who have scored 10000 Runs in ODI Cricket}} {{Navboxes colour |title= ভাৰতীয় দল |bg = #0077FF |fg = #FFFF40 |bordercolor= |list1={{India Squad 1992 Cricket World Cup}} {{India Squad 1996 Cricket World Cup}} {{India Squad 1999 Cricket World Cup}} {{India Squad 2003 Cricket World Cup}} {{India Squad 2007 Cricket World Cup}} {{India Squad 2011 Cricket World Cup}} }} }} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মেজৰ ধ্যান চান্দ খেলৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মবিভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত ৰত্ন বঁটা বিজয়ী]] df6as3j5hdpv8b7a4480uymorcj9jp6 মানৱ মস্তিষ্ক 0 39854 648712 631707 2026-10-31T12:18:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648712 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = মানৱ মস্তিষ্ক | Latin = Cerebrum | Greek = ἐγκέφαλος (enképhalos)<br />μυαλό (myaló) <!-- | GraySubject = 184 | GrayPage = 736 --> | Image = Skull and brain normal human.svg | Caption = <small>মানুহৰ মস্তিষ্ক আৰু কৰোটি</small> | Width = 200 | Image2 = Cerebral lobes.png | Caption2 = <small>চেৰিব্ৰামৰ পিণ্ডসমূহ: [[এণ্টেৰিয়’ৰ লোব|অগ্ৰ পিণ্ড]] (গুলপীয়া), [[পাৰ্শ্ব পিণ্ড]] (সেউজীয়া) আৰু [[নিম্ন পৃষ্ঠীয় পিণ্ড]] (নীলা)</small> | ImageMap = | MapCaption = | Precursor = নিউৰেল নলী (Neural tube) | System = [[কেন্দ্ৰীয় স্নায়ু তন্ত্ৰ]] | Artery = [[:en:Internal carotid artery|Internal carotid arteries]], [[:en:Vertebral artery|vertebral arteries]] | Vein = [[:en:Internal jugular vein|Internal jugular vein]], [[:en:cerebral veins|cerebral veins]], [[:en:external veins|external veins]], [[:en:basal vein|basal vein]], [[:en:terminal vein|terminal vein]], [[:en:choroid vein|choroid vein]], [[:en:cerebellar veins|cerebellar veins]] | Nerve = | Lymph = | MeshName = | MeshNumber = | Code = | Dorlands = | DorlandsID = 42256 }} '''মানৱ মস্তিষ্ক''' (human brain) মানুহৰ [[স্নায়ু তন্ত্ৰ]]ৰ প্ৰধান অংগ। ই মূৰৰ ভিতৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াক [[মানৱ কৰোটি|কৰোটি]]য়ে আৱৰি থাকে। ইয়াৰ সাধাৰণ গঠন আন [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]]বোৰৰ মগজুৰ দৰে একে, কিন্তু [[চেৰিব্ৰেল কৰ্টেক্স]] অধিক বিকশিত। ডাঙৰ প্ৰাণী যেনে তিমি আৰু হাতীৰ মগজুৰ আকাৰ ডাঙৰ, কিন্তু দেহৰ আকাৰৰ জোখক সামৰি আপেক্ষিক মস্তিষ্ক আকাৰ চালে মানুহৰ মগজু ডলফিনতকৈ প্ৰায় দুগুণ আৰু চিম্পাঞ্জীতকৈ প্ৰায় তিনিগুণ ডাঙৰ। চেৰিব্ৰেল কৰ্টেক্স, বিশেষকৈ [[অগ্ৰ পিণ্ড]]ই (frontal lobe) মস্তিষ্কৰ অধিক অংশ অধিকাৰ কৰে। এই পিণ্ড আত্ম-নিয়ন্ত্ৰণ, পৰিকল্পনা, যুক্তি, বিমূৰ্ত ভাৱ আদি কাৰ্য সমাধা কৰে। দেখা পোৱা কাৰ্যত জড়িত মগজুৰ অংশ মানুহৰ ক্ষেত্ৰত আন প্ৰাণীতকৈ বহু ডাঙৰ। মস্তিষ্কৰ অধিক অংশ আৱৰি চেৰিব্ৰেল কৰ্টেক্স নামৰ স্নায়ু কলাৰ এটা মোটা স্তৰ থাকে। একে আয়তনতে পৃষ্ঠাভাগৰ কালি বৃদ্ধি কৰিবলৈ এই স্তৰটোত বহু ভাঁজ থাকে। ভাঁজবোৰৰ শৈলী সকলোৰে মহজুতে প্ৰায় একেই, মাত্ৰ সৰু-সুৰা বিভিন্নতা থাকে। কৰ্টেক্সক চাৰিটা পিণ্ডক ভগোৱা হৈছে – [[অগ্ৰ পিণ্ড]] (frontal lobe), [[পাৰ্শ্ব পিণ্ড]] (parietal lobe), [[নিম্ন পাৰ্শ্বীয় পিণ্ড]] (temporal lobe), আৰু [[নিম্ন পৃষ্ঠীয় পিণ্ড]] (occipital lobe)। কিছুমান শ্ৰেণীবিভাজনত [[লিম্বিক পিণ্ড]] আৰু [[ইন্‌চুলাৰ কৰ্টেক্স]]কো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। প্ৰতিটো পিণ্ডতে অসংখ্য কৰ্টিকেল স্থান আছে যিবোৰে দেখা, চলন, ভাষা আদি ভিন্ন কাৰ্য সমাধা কৰে। কৰ্টেক্সৰ বাওঁ আৰু সোঁফালটোৰ অবয়ব প্ৰায় একেই আৰু বেছিভাগ কৰ্টিকেল স্থান দুয়োফালতে থাকে। কিন্তু কিছুমান স্থান যেনে ভাষাৰ লগত জড়িত স্থানসমূহে এটা ফালে অধিক সক্ৰিয়তা দেখুৱায়। প্ৰায়বোৰ মানুহৰে মগজুৰ বাওঁফালটো ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰভাৱী (dominant) আৰু সোঁফালটোৱে ন্যূনতম সক্ৰিয়তা দেখুৱায়। আনহাতে দৃশ্য-স্থান ক্ষমতাৰ (visual-spatial ability) বাবে সাধাৰণতে সোঁফালটো প্ৰভাৱী। মগজুক কৰোটিৰ শকত হাড়ে সুৰক্ষা দিয়ে, [[চেৰিব্ৰ'স্পাইনেল ৰস|চেৰিব্ৰ'স্পাইনেল ৰসে]] ওপঙাই ৰাখে আৰু [[ৰক্ত-মস্তিষ্ক প্ৰতিবন্ধক]]-এ (blood–brain barrier) তেজৰ সাধাৰণ প্ৰৱাহৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখে। তথাপিও মানুহৰ মস্তিষ্কৰ নানা ক্ষতি আৰু ৰোগ হ'ব পাৰে। যেনে শাৰীৰিকভাৱে মূৰৰ আঘাত, [[ষ্ট্ৰ'ক]] বা নিউৰ'টক্সিনৰ দৰে কাম কৰা ৰাসায়নিক পদাৰ্থই মগজুৰ ক্ষতি কৰে। জৈৱিক প্ৰতিবন্ধকে বাধা দিয়া বাবে মগজুৰ সংক্ৰমণ সতকাই নহয়। নিউৰ'ডিজেনেৰেটিভ ৰোগ যেনে [[পাৰ্কিন্‌ছন্‌ছ ৰোগ]] আৰু [[আল্‌ঝেইমাৰ্ছ ৰোগ]]ৰ ফলতো মগজুৰ ক্ষতি হয়। মগজুত টিউমাৰ হোৱাও দেখা যায়। মগজুৰ অধ্যয়নৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কৌশল মানুহ আৰু অন্য প্ৰাণীৰ বাবে একে নহ'ব পাৰে। মানুহৰ মগজুৰ অধ্যয়নৰ বাবে [[চিকিৎসা বিজ্ঞান]]ত "ফাংচনেল নিউৰ'ইমেজিং" আৰু "ইলেক্‌ট্ৰ'এন্‌চেফাল'গ্ৰাফী" আদি ব্যৱহাৰ হয়। মানৱ মস্তিষ্কৰ সম্পূৰ্ণ কাৰ্যপ্ৰণালী বুজি পোৱাটো আধুনিক [[স্নায়ুবিজ্ঞান]]ৰ বাবে এক প্ৰত্যাহ্বান। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{Refbegin}} * {{cite book | last = Andrews | first = DG | title = Neuropsychology | publisher = Psychology Press | year = 2001 | url = https://books.google.com/?id=kiCtU8wBTfwC | isbn = 978-1-84169-103-9 |ref=refAndrews}} * {{cite book | last = Buxton | first = RB | title = An Introduction to Functional Magnetic Resonance Imaging: Principles and Techniques | publisher = Cambridge University Press | year = 2002 | url = https://books.google.com/?id=FordF5AN9vwC | isbn = 978-0-521-58113-4 |ref=refBuxton}} * Campbell, Neil A. and Jane B. Reece. (2005). ''Biology''. Benjamin Cummings. ISBN 0-8053-7171-0 * {{cite journal | last = Cosgrove | first = KP |author2=Mazure CM |author3=Staley JK | url = http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006322307001989 | title = Evolving knowledge of sex differences in brain structure, function, and chemistry | year = 2007 | journal = Biol Psychiat | volume = 62 | pages = 847–55 | pmid = 17544382 | doi = 10.1016/j.biopsych.2007.03.001 | issue = 8 | pmc = 2711771 |ref=refCosgrove}} * {{cite book | last = Fisch | first = BJ | author2 = Spehlmann R | year = 1999 | title = Fisch and Spehlmann's EEG Primer: Basic Principles of Digital and Analog EEG. | publisher = Elsevier Health Sciences | isbn = 978-0-444-82148-5 | url = https://books.google.com/?id=YMHsluy4QygC | ref = refFisch }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book | last = Gray | first = Peter | title = Psychology | url = https://archive.org/details/psychology00gray | publisher = [[Worth Publishers]] | year = 2002 | edition = 4th | isbn = 0-7167-5162-3 |ref=refGray}} * {{cite book | last = Kandel | first = ER |author2=Schwartz JH |author3=Jessel TM | title = Principles of Neural Science | year = 2000 | publisher = McGraw-Hill Professional | isbn = 978-0-8385-7701-1 | url =https://archive.org/details/isbn_9780838577011 |ref=refPrinciples}} * {{cite book | last = McGilchrist | first = Iain | authorlink = | title = [[The Master and His Emissary]]: The Divided Brain and the Making of the Western World | publisher = [[Yale University Press]] | year = 2009 | location = USA | pages = | isbn = 0-300-14878-X }} * {{cite book | title = Carpenter's Human Neuroanatomy | last=Parent | first=A |author2=Carpenter MB | publisher = Williams & Wilkins | year = 1995 | isbn = 978-0-683-06752-1 | url = https://books.google.com/?id=IJ5pAAAAMAAJ |ref=refCarpenter}} * {{cite book | last = Preissl | first = H | year = 2005 | title = Magnetoencephalography | publisher = Academic Press | isbn = 978-0-12-366869-1 | url = https://books.google.com/?id=ElTJAAAACAAJ |ref=refPreissl}} * Ramachanandran, V S (2011), ''The Tell-Tale Brain: A Neuroscientist's Quest for What Makes Us Human''. [[W. W. Norton & Company]]. * Simon, Seymour (1999). ''The Brain''. HarperTrophy. ISBN 0-688-17060-9 * Thompson, Richard F. (2000). ''The Brain: An Introduction to Neuroscience''. Worth Publishers. ISBN 0-7167-3226-2 * {{cite journal | last = Toro | first = R |author2=Perron M |author3=Pike B |author4=Richer L. Veillette S |author5=Pausova Z |author6=Paus T | year = 2008 | title = Brain size and folding of the human cerebral cortex | volume = 18 | pages = 2352–7 | url = http://cercor.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/18/10/2352 | pmid = 18267953 | doi = 10.1093/cercor/bhm261 | issue = 10 | journal = Cerebral cortex (New York, N.Y. : 1991) |ref=refToro}} * {{cite pmid|564358|ref=refVanderwolf1978}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category| Brain}} * [http://www.thehumanbrain.info/ Atlas of the Human Brain] * [https://web.archive.org/web/20160118132843/http://www.med.harvard.edu/aanlib/home.html The Whole Brain Atlas] * [http://primate-brain.org High-Resolution Cytoarchitectural Primate Brain Atlases] * [http://faculty.washington.edu/chudler/facts.html Brain Facts and Figures] * [http://www.healthline.com/human-body-maps/brain Interactive Human Brain 3D Tool] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210124162828/http://www.healthline.com/human-body-maps/brain |date=2021-01-24 }} [[শ্ৰেণী:শৰীৰস্থান]] [[শ্ৰেণী:শৰীৰতত্ত্ব]] m4pzii8s45zfiuv71g84fo25vy9bm74 সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath 3 42512 648743 641786 2026-10-31T14:55:28Z AjayDas 12623 /* মুখ‍্য পৃষ্ঠা পদক */ নতুন অনুচ্ছেদ 648743 wikitext text/x-wiki {{/Archive}} == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:09, 10 October 2023 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য == ব্যবহাৰিক পতংগ খাদ্য অংশটো কিয় আতৰাই দিলে? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 01:53, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :ইমানদিনৰ ৱিকি অভিজ্ঞতাৰ পৰা এইকথা আপুনি নিশ্চয় জানে যে, ইয়াত কোনো মৌলিক চিন্তা, গৱেষণা বা নিজা কোনো পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰা নহয়। আপোনাৰ উক্ত অংশটোৱে এনে ভাৱৰ বাদে প্ৰবন্ধটোত কোনো সমল যোগোৱা নাই, ইয়াৰোপৰি উক্ত অংশত প্ৰয়োজনীয় তথ্যসূত্ৰৰো অভাৱ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:04, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::মৌলিক গৱেষণা নহয় Srivastava, K. P. (1996) ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লিখা হৈছিল। যিটো প্ৰকাশিত উৎস। অপ্ৰকাশিত উৎস দিলে মৌলিক গৱেষণা হ'ল হয়! আৰু তাত থকা প্ৰতিটো শাৰীৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক উৎস আছে। কিন্তু অতিৰিক্ত উৎস মই প্ৰদান কৰালৈকে আপুনি ৰখিল জানো?? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:44, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) :::আপুনি লিখা বাক্য আদিৰ ধৰণ মৌলিক হৈছে। ৱিকিশৈলী বৰ্তাই সঠিক তথ্যসূত্ৰ প্ৰদান কৰি লিখক, তেতিয়া ক'ব লগা বা মচিবলগা একো নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:23, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) ::::পূৰ্বৰ এজন সম্পাদকে এই অংশ লিখিছিল মই লিখা নাই মই মাত্ৰ ঘূৰাই দিছোঁ আৰু ৰচনাশৈলী আৰু নতুন উৎস দিয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিলোঁ কিন্তু আপুনি উভতাই দিলে। তেঁওৰ ৰচনাশৈলী ঠিক নাছিল কিন্তু সেয়া মৌলিক গৱেষণা বা উৎস বিহীন নাছিল আৰু আতৰাই দিয়াৰ যোগ্যও নাছিল কাৰণ তেওঁ Srivastava, K. P. (1996) অনুসৰি লিখিছিল কিন্তু উৎস প্ৰসংগ সঠিক ভাবে বহাব জনা নাছিল। আনকি তেওঁ Heading তে উৎস দিছিল। ৰচনাশৈলী ঠিক নহলে বা সম্পাদনা কৰিব ভালকৈ নাজানিলে wikify সাঁচৰ প্ৰয়োগ কৰিলে বা শুধৰাই দিলে ভাল হ'ব, উভতাই দিলে [[ৱিকিপিডিয়া:অনুগ্ৰহ কৰি নতুন সদস্যক বেয়া ব্যৱহাৰ নকৰিব|WP:BITE]] হবগৈ চাগৈ! [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:02, 27 December 2023 (ইউ.টি.চি.) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2023&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. Consider joining '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|here]]''', there are no associated costs and we look forwards to working together in 2024. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Medical_Editors_2023&oldid=26031072 --> == Invitation to Organize Feminism and Folklore 2024 Writing Competition == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear {{PAGENAME}}, Hope you are doing well, Wishing you a Happy New Year!. We extend a heartfelt invitation to you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition, which is scheduled to take place from February 1, 2024, to March 31, 2024. This year's edition of Feminism and Folklore will concentrate on feminism, women's issues, and gender-focused topics, aligning with a Wiki Loves Folklore gender gap focus and featuring a folk culture theme on Wikipedia. This year we have created two new Tools for the Feminism and Folklore project. The tool is called '''Campwiz'''. This tool is created by the international Tech team of Wiki Loves Folkore especially crafted for Feminism and Folklore project. The tool works as same as fountain or dashboard but has extra abilities required for jury and submission of articles. To create a new campaign on Campwiz, organizers to follow these steps: # Go to the tool link: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> # Select your wiki on which you want to organize the campaign (enter the name or short code, such as "{{CONTENTLANG}}" for {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}}). # Give your campaign a name example "Feminism and Folklore 2024 on {{#language:{{PAGELANGUAGE}}}} {{SITENAME}})". # Select the start and end dates (note: keep your start date as Feb 1 and end date as March 31). # Provide a description for your campaign (you can briefly describe the campaign in this section). # Make sure to keep the checkboxes ticked for "Allow users to submit articles that were not created but expanded." if you want to use the campaign for expanded articles also. # Keep minimum added bytes as 4000 and minimum added words as 400 and click next. # In the jury section, keep the checkboxes ticked for "Allow jury members to participate in the campaign" and "Prevent jury members from seeing each other's votes." As per your preference. # Under the jury search box, type the username of your jury and click on the "+" button to add; you can add multiple jury members. # Click next to review and then click on save. With this we have also created a '''Missing article tool'''. This tool identifies articles in the English Wikipedia that are absent from your native language Wikipedia. You can customize your selection criteria, and our tool will provide you with a table displaying the missing articles along with suggested titles. You also have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Both tools, the Missing Article Tool and the Campwiz Tool, are now available for public use during the Feminism and Folklore campaign. You can find more information about these tools here: <nowiki>https://tools.wikilovesfolklore.org/</nowiki> There are also some changes in the rules and criteria's. Please go through the rules below. # '''Minimum Length:''' The expanded or new article should have a minimum of '''''4000 bytes or 400 words''''', ensuring sufficient depth and coverage of the chosen topic. The local organizers are free to choose the minimum length criteria as per needs of their local Wikipedia and must be clearly mention on local project page. # '''Language Quality:''' Articles should not be poorly machine-translated, ensuring that language quality and readability are maintained at a high standard. # '''Timeline of Creation or Expansion:''' The article should be created or expanded between 1 February and 31 March, aligning with the specified contest timeline. # '''Theme Relevance''': Articles should directly address the theme of feminism and folklore, exploring connections between gender, cultural traditions, and intangible heritage. # '''No Orphaned Articles:''' Articles must not be orphaned, meaning they should be linked from at least one other article to ensure visibility within the Wikipedia ecosystem. # '''No Copyright violations:''' There should be no copyright violations, and articles should adhere to local Wikipedia policies on notability, ensuring that the content meets the standards for notability. # '''Adequate references and Citations:''' Each article should include proper references and citations following local Wikipedia policies, ensuring the reliability and credibility of the information presented. Learn more about the contest details and prizes on our project page [[:m:Feminism and Folklore 2024|here]]. Should you require any assistance, please feel free to contact us on our meta talk page or via email. We eagerly anticipate your enthusiastic coordination and participation in Feminism and Folklore 2024. Thank you and Best wishes, '''Feminism and Folklore 2024 International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 06:51, 18 January 2024 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=26088038 --> ==অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪== প্ৰিয় Nayan j Nath, আশাকৰোঁ কুশলে আছে। এই বছৰৰে জানুৱাৰী মাহত ৪ তাৰিখৰ পৰা ১০ তাৰিখলৈ আয়োজিত “[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা- ২০২৪]]’’ ত সম্পাদনা কৰি ৱিকিপিডিয়াক অধিক সমৃদ্ধ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ উৎসৰ্গীকৃত সেৱাৰ বাবে আপোনাক ধন্যবাদ আৰু কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। এই সম্পাদনা মেলাৰ এগৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে আপোনাৰ প্ৰাপ্য মানপত্ৰৰ বাবে আমি আপোনাৰ বিষয়ে কিছু তথ্য জনাৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি তলত সন্নিৱিষ্ট [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdMIVT9aT_t6OiX2EdJM2aQf0b9YojVczORcvZs_xxsO08R9A/viewform?usp=sf_link ফৰ্মখন] ভৰ্তি কৰি আমাক পৰৱৰ্তী কাৰ্যসূচী পালন কৰিবলৈ সহযোগ কৰক। আপোনাৰ সহযোগিতাই আমাৰ প্ৰেৰণা। (ইতিমধ্যেই যদি ফৰ্মখন পূৰণ কৰা হৈছে, তেন্তে দ্বিতীয়বাৰ পূৰণ কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই) আন্তৰিক শুভকামনা জানিব।<br> ধন্যবাদ। [[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:55, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.)<br> সংগঠক, <br/> অসমীয়া - বাংলা আন্তঃৱিকি সম্পাদনা মেলা ২০২৪ == অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |- |collspan="2"| |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতা পদক''' |- | [[File:Assamese–Bengali interwiki collaboration edit-a-thon Barnstar.png|left|90px]] | হে ৱিকিসতীৰ্থ, [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]]-ত আপুনি দেখুওৱা আন্তৰিক উৎসাহ আৰু নিস্বাৰ্থ অৱদানৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাৰ শলাগ ল'লোঁ। ইয়াৰেই কৃতজ্ঞতা হিচাপে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনালৈ এই সামান্য পদকটি আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে। - <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[সদস্য:Dolon Prova|Dolon Prova]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Dolon Prova|বাৰ্তা]]) 16:49, 13 February 2024 (ইউ.টি.চি.) |} == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}} -[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 13:57, 28 February 2024 (ইউ.টি.চি.) == সমন্বয়ক পদক == {| style="border: 2px solid #660033; background-color: #fff0f5; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #1a0066; " | '''সমন্বয়ক পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | হে ৱিকিসতীৰ্থ, বৰ্তমান অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত চলি থকা [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আৰু শেহতীয়াকৈ সমাপ্ত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪|অসমীয়া-চাঁওতালি আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৪]] সম্পাদনা মেলা দুখ্ন সুচলভাৱে চলাই নিয়াত আপুনি সমন্বয়ক হিচাপে যি ভূমিকা পালন কৰিছে, সেইয়া প্ৰকৃততেই প্ৰশংসাযোগ্য। পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ পৰা অনুৰূপ সহযোগিতা আশা কৰি উক্ত পদকটি আন্তৰিকতাৰে আপোনালৈ আগবঢ়ালোঁ। ধন্যবাদেৰে-<br />'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ''' |} == কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন == {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Fnf as 2023 logo.jpg|100px|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কৃতজ্ঞতা আৰু অভিনন্দন''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | <big>''“এটোপ এটোপ কৰি ডাৱৰৰ পানী পৰি ভৰি গ'ল বহল সাগৰ, কণ কণ বালি চাহী ইটে সিটে লগ লাগি সাজি দিলে ধৰণী ডাঙৰ”''</big> প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, চলিত বৰ্ষৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ভাষাৰ লগতে [[অসমীয়া]] ভাষাইও স্থানীয়ভাৱে [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৪]] আয়োজন কৰিছিল৷ আপোনাক জনাবলৈ পাই আমি সুখী হৈছোঁ যে, সম্পাদনা-মেলাখনত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ ১৩ গৰাকী স্বেচ্ছাসেৱকে অংশগ্ৰহণ কৰি [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-feminism-and-folklore ৫৪৬টা ভিন্ন বৈশিষ্ট্যৰ প্ৰবন্ধ] সংযোজন কৰে৷ এইসমূহ প্ৰবন্ধই ৱিকিপিডিয়াত নাৰীবাদ আৰু লোকগাথাৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ইণ্টাৰনেটত অসমীয়া ভাষাৰ স্থিতিও সন্দেহাতীতভাৱে শক্তিশালী কৰিব৷ ইয়াৰ আঁৰতেই আছে আপোনালোকৰ দৰে নিষ্ঠাৱান স্বেচ্ছাসেৱকৰ নিৰৱচ্ছিন্ন অংশগ্ৰহণ আৰু সক্ৰিয় বৰঙণি৷ প্ৰিয় সুহৃদ, সম্পাদনা-মেলাত অংশ লৈ প্ৰতিযোগিতাখনৰ সৌষ্ঠৱ বঢ়োৱাৰ বাবে অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ আপোনাৰ প্ৰতি সদায়েই কৃতজ্ঞ হৈ ৰ'ব৷ পৰৱৰ্তী সময়তো আপোনাৰ সক্ৰিয়তা আমি আন্তৰিকতাৰে কামনা কৰিলোঁ৷ অভিনন্দন!! -'''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ |} == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 08:26, 7 April 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == কিয় পঞ্জীয়ন ডিলিট কৰা হ’ল? == [[মোঃ সুন্নাত আলী মল্লিক]] লেখাটো কিয় ডিলিট কৰা হ’ল? ওপৰৰ তথ্যৰ উৎসসমূহৰ আধাৰত বাংলাদেশ স্বাধীনতা বঁটা বিজয়ীসকলৰ জীৱনী উপলব্ধ হোৱা পৃষ্ঠাটো তৈয়াৰ কৰা হৈছে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:16, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :[[ব্ৰিগেডিয়াৰ ৰঞ্জিত বৰঠাকুৰ]] এই পঞ্জীসমূহৰ কোনো উল্লেখ নাই কিন্তু কেনেকৈ জীয়াই থাকে। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1|2400:C600:3469:2BF0:1:0:3D5E:CFA1]] 09:19, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) ::গুগল ট্ৰান্সলেট ব্যৱহাৰ কৰি কোনো সংশোধন নকৰাকৈ পৃষ্ঠাটো সৃষ্টি কৰা হৈছিল। সেই প্ৰবন্ধটো অবোধগম্য অৰ্থাৎ অৰ্থহীন আছিল, সেয়ে ডিলিট কৰা হ’ল। সহজ সৰল ভাষাত সকলোৱে বুজি পোৱাকৈ প্ৰবন্ধ লিখক তেতিয়া ডিলিট কৰা নহয়। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:08, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) :::ইয়াৰোপৰি ব্যক্তিজনে স্বাধীনতাৰ বঁ‌টা পোৱা বুলি মিছাকৈয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এনে ভ্ৰান্ত আৰু মিছা বিষয়ক ৱিকিত স্থান দিয়া নহয়। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:43, 5 May 2024 (ইউ.টি.চি.) == Need to contact you regarding a photograph you had clicked == This is Preeti and I have sent you an email regarding a photograph you had clicked. Can you please contact me back. [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/223.185.131.24|223.185.131.24]] 08:10, 19 July 2024 (ইউ.টি.চি.) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:28, 21 July 2024 (ইউ.টি.চি.) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক == {{সব্যসাচী ৱিকিমিডিয়ান পদক}}-[[সদস্য:Joli Rumi|Joli Rumi]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Joli Rumi|বাৰ্তা]]) 12:15, 31 July 2024 (ইউ.টি.চি.) ==১০,০০০+ সম্পাদনা পদক== {{১০,০০০+ সম্পাদনা পদক}} <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:15, 1 September 2024 (ইউ.টি.চি.) == Real name == Do you have any other source that stated any other name of শংকৰদেৱ if not; don't remove that sourced one. Either you have to disprove the source or add a new better citation that claimed other name. You are an admin so keep an eye on your disruptive behaviours. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:47, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :'শংকৰবৰ' শব্দটো 'শংকৰবৰা' বুলি লিখাটো একপ্ৰকাৰৰ মূঢ়তাৰ পৰিচায়ক। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 04:54, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]]so correct it instead of removing, moreover how can you be so assured that it's শংকৰবৰ? Any Assamese Source? [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:58, 25 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]], As an admin, my role is not to research your assumptions but to enforce Wikipedia’s guidelines. The Dev Library is not an acceptable source for Wikipedia. It is your responsibility to verify the accuracy of your edits before submitting them. Wikipedia is not a platform for trial and error. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 19:00, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] It's been removed and you've locked that page since, but as an admin you shouldn't [https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%86%E0%A6%B9%E0%A7%8B%E0%A6%AE_%E0%A7%B0%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A7%8D%E0%A6%AF&diff=prev&oldid=433084 initiate an edit war] (3R) either. As an an admim you should obey the guidelines and use the discussion page too. Using a poor source can be reverted which you did instantly; but your usage of admin strength is highly questionable. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:04, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) :::::Already mentioned that it is not my duty to research on your assumptions. Have you addressed the misinformation you shared earlier? [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 05:05, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] First of all misinformation term isn't appropriate here as it's a wrong transliteraton. The /a/ in Latin alphabet can easily be misunderstood with া of Assamese alphabet, but you've locked the page which you shouldn't as it's not a repetitive vandalism or major disruptive behaviour. I talked here creating a section in your talk page '''Real name''' because that's all I can do to resolve. Reminding you there's a seperate section at the right side of an article known as '''আলোচনা''' , in future use that to resolve the disagreements instead of locking the page for nuances which is against the wikipedia guidelines. [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:03, 2 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Regard a revert == Hey, sorry for my English. Don’t you think [[Special:diff/434420|this revert]] is wrong. I've just reverted a vandalism, or the edit I've reverted wasn’t vandalism. Regards, [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:40, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]], I am fully aware of the edit and the editor involved. The individual is one of my mentees, and this is not an act of vandalism. I appreciate your concern. Thank you. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:45, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :: Thanks for clarifying. But at the end, their edit were wrong by removing infobox template, and your revert were wrong too. You could've placed the correction, instead you reverted it, such an inexperienced behaviour like this I didn’t assumed from an Administrator. Although the language of this wiki is similar to my primary language (Bengali). Any suggestions to learn this (Assamese) language. [[সদস্য:Tanbiruzzaman|Tanbiruzzaman]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Tanbiruzzaman|বাৰ্তা]]) 18:53, 30 September 2024 (ইউ.টি.চি.) :::Actually, he accidentally removed the word 'Indian,' which led to a clash in the infobox and went unnoticed. After reverting the edit, I found the missing word and simply replaced it. In your case It is not appropriate to edit a wiki in a language without having proficiency in that language. I hope this will be taken into consideration in the future. [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 02:15, 1 October 2024 (ইউ.টি.চি.) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == এছিয়ান মাহৰ সহযোগী == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]|[[File:WAM logo without text.svg|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''এছিয়ান মাহৰ সহযোগী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | হে ৱিকিসতীৰ্থ, শেহতীয়াকৈ ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৪|এছিয়ান মাহ ২০২৪]] সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰি বৰঙণি আগবঢ়াই প্ৰতিযোগিতাখনি সাফল্যমণ্ডিত কৰাত আগভাগ লোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতাস্বৰূপে আপোনালৈ এই সামান্য সন্মান আগবঢ়ালোঁ। আশা কৰোঁ এইবেলিৰ দৰে অহাবছৰো এইখিনি সময় আপুনি আমাৰ সৈতে সাহস হৈ থাকিব। ধন্যবাদেৰে, <br />— '''অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজ'''ৰ হৈ,<br />[[সদস্য:Rumi Borah~aswiki|ৰুমি বৰা]]<br />[[সদস্য:JyotiPN|প্ৰাণজ্যোতি নাথ]]<br />[[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য কুমাৰ দাস]] |} [[সদস্য:-chanakyakdas|চাণক্য]] ([[সদস্য বাৰ্তা:-chanakyakdas|বাৰ্তা]]) 13:20, 15 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> ==সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক== {{সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক}} -<span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:25, 27 December 2024 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 January 2025 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28584012 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> ==Feedback regarding Assam Chapter Poster Wikimania 2025== Regarding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg Hello, Please check the email that was forwarded to you 5 days ago regarding the poster you submitted for Wikimania 2025. There are some image attribution and license issues that need to be addressed. Thank you. -Rosie, Lead, Poster Session Wikimania 2025 (this is me: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Rosiestep) --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 18:59, 16 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ===File:Wiki Loves Documentation - Assam Chapter Poster Wikimania 2025.jpg=== Hello, Thank you for your creativity in creating a poster for Wikimania 2025: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wiki_Loves_Documentation_-_Assam_Chapter_Poster_Wikimania_2025.jpg However, it doesn't contain the required attribution and license for each photo (unless it's in a tiny print that I didn't notice). Information and instructions are here: https://wikimania.m.wikimedia.org/wiki/2025:Program/Poster_session Please let me know when you've uploaded a revised poster. DEADLINE: WEDNESDAY, 23 JULY 2025. Thank you. -[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 14:39, 21 July 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] Thank you for your information. The images have been updated with proper attribution and licensing. Kindly check the latest version [https://w.wiki/Eos$ here.] - [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 03:44, 22 July 2025 (ইউ.টি.চি.) ::It is fine now. The Wikimania COT will print it in Nairobi! Thank you. --[[সদস্য:Rosiestep|Rosiestep]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Rosiestep|বাৰ্তা]]) 08:04, 23 July 2025 (ইউ.টি.চি.) == Question from [[User:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] (15:38, 25 August 2025) == hello ৰুবী সিংহ শীৰ্ষক মই লিখা প্ৰবন্ধটো sandbox ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰাৰ সময়ত দেখো যে info box ত মই add কৰা ৰূবী সিংহৰ ফটোখন নাই। wiki commons ত ফটোখন মই আপলোড কৰিছিলো। এতিয়া তাত নাই, ডিলিট কৰা হৈছে। কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহৰ ফটোখন শিল্পীগৰাকীৰ অনুমতি লৈ আপলোড কৰা হৈছিল। এই ক্ষেত্ৰত সহায় বিচাৰিছোঁ। --[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 15:38, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], ৱিকিপিডিয়া কমন্সৰ পৰা কিবা বাৰ্তা দিছে নেকি চাওক, ডিলিট কৰা সম্পৰ্কে। আপুনি অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পোনপটীয়াকৈ আপলোড কৰিব পাৰে। [https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:আপল’ড ইয়াত আপলোড কৰিব পাৰে।] — <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:Kandarpajit Kallol|<font color="#872455">'''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:Kandarpajit Kallol|বাৰ্তা]])</span> 16:10, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ। প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰা হ'ল যদিও চাবচোন। [[বিশেষ:বৰঙনিসমূহ/2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5|2401:4900:38C7:E510:1CC:833F:F961:DBD5]] 14:02, 28 August 2025 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]], কমন্সত যিকোনো ফাইল আপলোড কৰিবলৈ হ'লে ফাইলৰ কপিৰাইট নিজৰ হাতত থাকিব লাগে, নতুবা গৰাকীয়ে দিয়া অনুমতি সম্পৰ্কত টিমলৈ মেইল কৰিব লগা হয়। এই নিয়ম উলংঘা কৰিলে ডিলিট কৰা হয়, বাৰেবাৰে একেটা ভুল কৰিলে গোলকীয় ভাৱে বাৰণ হোৱাৰো সম্ভাৱনা থাকে। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:46, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ::ধন্যবাদ [[সদস্য:প্ৰিয়াংকু বৰা|প্ৰিয়াংকু বৰা]] ([[সদস্য বাৰ্তা:প্ৰিয়াংকু বৰা|বাৰ্তা]]) 16:53, 25 August 2025 (ইউ.টি.চি.) ==অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা== অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলাৰ বিচাৰক তথা সম্পাদনা মেলাত অংশগ্ৰহণ কৰা অৱদানকাৰীসকলক মান পত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে৷ অনুগ্ৰহ কৰি সকলো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfLRsqWU1u8Yfpe9Pp0WnAiog_gV93a8r6JE7MYQrDleJnarw/viewform?usp=header এই প্ৰ-পত্ৰখন] পূৰ কৰি সহযোগিতা আগবঢ়াই যেন৷ ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 10:55, 20 November 2025 (ইউ.টি.চি.) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven. We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year: #Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]]) #Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign. #Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]''' The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before. '''Special Prize for 2026:''' Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign. We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon. If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested. If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email. Looking forward to collaborating again, '''Wiki Loves Folklore International Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 18:18, 12 December 2025 (ইউ.টি.চি.) </div></div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:30, 18 January 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&user_group=all&year=2025&month=All joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider formally joining the organization for 2026]]''', there are no associated costs. |} Look forwards to collaborating further in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:53, 14 February 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> (This message was sent to [[:সদস্য:Nayan j Nath]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2025&oldid=30070105 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 05:17, 16 February 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 11:57, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) on 18:30, 11 April 2026 (ইউ.টি.চি.)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:30, 28 April 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 3 June 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 12:05, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 14:31, 18 June 2026 (ইউ.টি.চি.) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> ==কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬== {| style="border: 2px solid brown; background-color: #D0F0C0; " |rowspan="2" style="vertical-align:middle; " |[[File:Kerala Houseboat Scene.svg|150px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em; " | '''কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ - অৱদানকাৰী''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray; " | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ,<br /> ২০২৬ বৰ্ষৰ ১৫ জুলাইৰপৰা ১৫ আগষ্টলৈ [[:m:WikiConference India 2026|ৱিকিকনফাৰেন্স ইণ্ডিয়া, ২০২৬]]ৰ অংশ ৰূপে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা [[ৱিকিপিডিয়া:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬|কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] শীৰ্ষক সম্পাদনা-মেলাখনত আন্তৰিকতাৰে অংশগ্ৰহণ কৰি আপুনি যি সহযোগ আৰু অৱদান আগবঢ়ালে, তাৰ শলাগ ললোঁ আৰু অসমীয়া তথা মালয়ালম ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ হৈ আপোনাক আমাৰ কৃতজ্ঞতা যাচিলোঁ। আপুনি সৰ্বদা সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী হৈ থাকক আৰু ভৱিষ্যতলৈও অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ালৈ আন্তৰিকতাৰে আপোনাৰ অৱদান আগবঢ়াই থাকক, এই কামনাৰে; কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬ৰ আয়োজক কমিটিৰ হৈ, <br />[[সদস্য:JyotiPN|JyotiPN]] ([[সদস্য বাৰ্তা:JyotiPN|বাৰ্তা]]) 10:01, 20 August 2026 (ইউ.টি.চি.) |} ==মটক জনগোষ্ঠী পৃষ্ঠা== {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:08, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :পৃষ্ঠাখনৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত আপোনাৰ লিখিব লগিয়াখিনি তথ্যসহ উল্লেখ কৰক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 15:57, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::প্ৰথম কথা হ'ল মটক টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি দিয়া বৰ্তমান মতটো একপক্ষীয় হয়। পাৰিলে এবাৰ মোৰ পুৰণি versionটো চাওক। তাত দুয়োটা মত আগবঢ়োৱা হৈছে। এ দুয়োটা মতৰ ওপৰত Sun Gogoi আৰু Ramirez নামৰ দুজন গৱেষকে নিজৰ ব্যক্তিগত মত ও আগবঢ়াইছিল, যিটো মোৰ Edit ত উল্লেখ কৰা আছিল। মই আলোচনা পৃষ্ঠাত কথা খিনি উল্লেখ কৰিম। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:04, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি উৎসসহ এটা সংশোধিত consensus draft প্ৰবন্ধটোৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত যোগ কৰিলোঁ। অনুগ্ৰহ কৰি সময় পালে সেইটো চাই মতামত দিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:01, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::ধন্যবাদ! এই পাঠ্যখিনি ৰিভিউ কৰি নিশ্চয়কৈ প্ৰকাশ কৰা হ'ব। লগতে আপোনাক এটা কথা বিনয়েৰে জনাও যে, ৱিকি সম্পৰ্কত যিকোনো আলোচনা আদিৰ বাবে মোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত বাৰ্তা দিব পাৰিব। ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গৈ এই সম্পৰ্কত কোনো আলোচনাৰ বাবে বাৰ্তা প্ৰেৰণ বা গেং আক্ৰমণৰ দৰে কাম নকৰিবলৈয়ো অনুৰোধ জনালোঁ। অন্যথা গোলকীয়ভাৱে এই আইডি বাৰণৰ বাবে অনুৰোধ কৰিবলৈ বাধ্য হ'ম। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। আশা কৰিছো আপুনি শীঘ্ৰে draft টো ৰিভিউ কৰি যোগ কৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:59, 14 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Nayan j Nath}}তথ্য সমূহ উল্লেখ কৰা কাৰণে ধন্যবাদ। ::::* পিছে মটক ৰাজ্য বেংমৰা বিষয়ে থকা '''প্ৰাচীন ইতিহাস''' অংশটো ইতিহাস সন্মত নহয়।‌ বেংমৰা মটক ৰাজ্য প্ৰথম মটক ৰজা সৰ্বানন্দ সিংহই হে স্থাপন কৰিছিল। চুকাফাৰ দিনৰ বা তাৰ আগৰ পৰা চুহুংমুঙৰ দিনৰ লৈকে তিপাম নামৰূপৰ‌ দৰে পাটকাই দাতিকাষৰীয়া কিছু অঞ্চল বাদ‌‌ দি সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড় তিনিচুকীয়া জিলা চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। বুৰঞ্জীত নিশ্চয় পাইছে চাগে ডিব্ৰুগড়ত‌ চুতীয়া আহোমৰ যুদ্ধ হৈছিল। কোনো এখন অসম বুৰঞ্জী বা ঐতিহাসিক গ্ৰন্থত চুকাফাৰ দিনত প্ৰাচীন মটক ৰাজ্য থকাৰ কথা উল্লেখ নাই। মৰাণ বা বৰাহীৰো সকলৰো ৰাজ্য বুলি নাছিল, অঞ্চল বুলি হে আছিল। বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” বা "ইশানী সেনাপতিৰ মতে" হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক।‌ ::::* লগতে বৰ্তমানৰ '''অসমীয়ালৈ অনুবাদিত বুৰঞ্জীত মটক''' অংশত “শ্ৰীধৰ দত্তই অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ...” বুলি লিখা বাক্যটো আঁতৰাবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। উদ্ধৃত দত্তৰ উৎসত তেওঁ “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে” গৈছে বুলি কোনো কথা নাই আৰু এনে scholarly majority প্ৰতিষ্ঠা কৰা কোনো review বা specialist source-ও দিয়া হোৱা নাই। বৰঞ্চ দত্তৰ ব্যাখ্যাৰ কেইবাটাও অংশ আন গৱেষণাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। ডাম্বৰু ধৰ নাথে মটকক মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে আৰু ঐতিহাসিক প্ৰসংগত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। Yasmin Saikia-ই চুকাফাৰ সময়ৰ লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। ফিলিপ ৰামিৰেজেও মৰাণ-মটকৰ বৰ্তমানৰ পৃথকীকৰণক মায়ামৰা সমাজৰ পিছৰ segmentary development-ৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে। একেটা মত সোন গগৈয়েও আগ বঢ়াইছে। সেয়ে দত্তৰ মতটোক “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীত” বুলি উল্লেখ কৰাটো [[WP:SYNTH]]।‌‌ ইয়াৰ সলনি পৃথক গৱেষকসকলৰ মত attribution-সহ উল্লেখ কৰাই [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:DUE]] অনুসৰি অধিক উপযুক্ত। বৰ্তমানৰ consensus draft-তো নাথ, দত্ত আৰু ৰামিৰেজৰ এই পৃথক কিন্তু পৰস্পৰ-সম্পৰ্কিত ব্যাখ্যাসমূহ ইতিমধ্যে উৎসসহ দিয়া হৈছে। ::::* একেদৰে টাই-মূলৰ দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি বিতৰ্কিত বক্তব্য Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা হৈছে। কিন্তু এই interpretation মূলতঃ কৰবী বৰুৱা গগৈ আৰু সংশ্লিষ্ট লেখকৰ ব্যাখ্যা। সেয়ে AjayDas ডাঙৰীয়াই ওপৰত পৰামৰ্শ দিয়াৰ দৰে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...”, “অমুকৰ মতে...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। একেদৰে বিপৰীত ব্যাখ্যাও “শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে...”, “ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে...”, “ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে...” বুলি উল্লেখ কৰিব পাৰি। কোনো disputed interpretation-ক Wikipedia-ৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত হিচাপে নৰখিলে দুয়োপক্ষৰ মত থাকিব আৰু [[WP:NPOV]]/[[WP:DUE]] দুয়োটাই ৰক্ষা হ'ব। ::::* ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref name="Ramirez2014"/> ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে আমি মটক শব্দটো পুৰণি ঘটনা বোৰত দেখিলেও সেই সময়ত যে মটক বুলি আজিৰ দিনৰ দৰে জনগোষ্ঠী এটা আছিল, তাক কব নোৱাৰো। পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীবিদে আগৰ ঘটনা সমূহত সেই কালত প্ৰচলিত জাতিৰ নামো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। মৰাণ সকলক পাছৰ কালত মটকে কৈছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:24, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনাক সকিয়াই দিয়াৰ পিছতো মোৰ ব্যক্তিগত ফোন নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে সংযোগ কৰিব কিয় বিচৰা হৈছে? :@[[সদস্য:দিব্য দত্ত|দিব্য দত্ত]],@[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]] এই সদস্য গৰাকীৰ ফালৰ পৰা "জনা শুনা এডমিন থকা হ'লে..." দৰে মন্তব্য, ৱিকিৰ এডমিনৰ ব্যক্তিগত সামাজিক মাধ্যমত গেং আক্ৰমণ, আৰু ব্যক্তিগত নম্বৰ সংগ্ৰহ কৰি ফোনকৰা আদি কামবোৰৰ বাবে বাৰণৰ বিচাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 07:08, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::মিছা অভিযোগ কিয় কৰিছে? মই কাকো ফোন কৰা নাই। এই পৃষ্ঠাখন ৰাজহুৱা কৈ সকলোৱে চাব পাৰে। গতিকে আপুনি মোক দোষাৰোপ কৰিব নোৱাৰে।‌Adminৰ দায়িত্বত আছে যেতিয়া শুদ্ধ ইতিহাস চালি জাৰি নিৰপেক্ষ ভাবে প্ৰকাশ কৰক। ওপৰত উল্লেখিত কথা কেইটা গুৰুত্ব দি বিচাৰ কৰক। Wikipediaত প্ৰাথমিক উৎস বিহীন তথ্য ভৰাবলৈ সহযোগ কৰাটো adminৰ দায়িত্বৰ বিপৰীতে যোৱা হৈছে। কিবা অসুবিধা থাকিলে আলোচনা পৃষ্ঠাত মতামত প্ৰকাশ কৰি সহযোগ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 12:34, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপোনালোকৰ উৎস অনুসৰি ইতিমধ্যেই পৃষ্ঠাখন ঠিক কৰা হৈছে। তথ্যউৎস নথকা ভাগবোৰত CN সাঁ‌চ সংযোগ কৰা হৈছে। প্ৰশাসক হ'ল বুলিয়েই প্ৰতি মুহূৰ্তত ৱিকিত সক্ৰিয় হৈ থকা নাযায়। গতিকে সময় লাগে। এই সময়খিনিত মোৰ সামাজিক মাধ্যমৰ একাউণ্টত কৰা মেছেজ, ফোনকল, ইত্যাদিবোৰৰ তথ্য মই ইতিমধ্যেই ৰাখিছোঁ। গতিকে, আপুনি জড়িত হয়নে নহয়, সেয়া নিশ্চিত ভাৱে প্ৰমাণিত হ'ব।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 12:53, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::: {{ping|Nayan j Nath}} নিশ্চয়। বুজি পাইছোঁ। বৰ্তমান সংস্কৰণটো অলপ অধিক balanced কৰা বাবে ধন্যবাদ। তথাপিও কেইটামান disputed বক্তব্য এতিয়াও attribution নোহোৱাকৈ factual voice-ত ৰৈ গৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি তলৰ কেইটা point পুনৰ বিবেচনা কৰিব, যেতিয়া সময় পাই: :::* '''টাই-মূল/ফু-খাও দাবীসমূহ attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান পাতনিত “মটক সকল ফু-খাও পৰিয়ালৰ, যি টাই জাতিৰ অন্তৰ্গত”, “মটক সকল আহোম জনগোষ্ঠীতকৈ বহু আগৰ পৰাই ... টাই লোক” আদি কথা Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখা আছে। এইবোৰ কৰবী বৰুৱা গগৈৰ বিশেষ interpretation। সেয়ে “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...”, “গগৈৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি...” আদি attribution ব্যৱহাৰ কৰিলে দুয়োটা মত নিৰপেক্ষভাৱে ৰখা যায়। বিশেষকৈ তেওঁৰ নিজৰ উৎসত “Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King” বুলি আছে; অৰ্থাৎ এটা বিশেষ Tai family-ক ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা, সমগ্ৰ Matak জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি primary passage-টোৱে নিজে নকয়। এই broader conclusion লেখিকাৰ interpretation হিচাপেই উল্লেখ কৰা উচিত। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:V]] :::* '''“মূল টাই বুৰঞ্জীত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ আছে” দাবীটোৰ কোনো স্পষ্ট উৎস দেখা নাযায়।''' বৰ্তমান ইয়াৰ ওচৰত দিয়া citation দুটাত কেৱল “The king got a Tai family and named it Matak Patar” আৰু “The Matak descended from Phukhao family” বুলি আছে; Moran আৰু Matakক একেলগে দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। ফিলিপ ৰামিৰেজৰ ethnonym table-তো ''Môtok'' Ahom Buranji-ত আৰু ''Moran'' Assamese Buranji/colonial source-ত দেখা যায়; Ahom Buranji column-ত Moran দেখুওৱা হোৱা নাই। সেয়ে কোনো reliable secondary source-এ স্পষ্টকৈ Moran আৰু Môtokক Tai Buranji-ত পৃথক জনগোষ্ঠী বুলি চিনাক্ত নকৰালৈকে এই বাক্যটো আঁতৰোৱা উচিত। [[WP:V]] [[WP:SYNTH]] :::* '''Phukhao-ক স্থিৰ ancient ethnic lineage হিচাপে উপস্থাপন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত Ramirez-ৰ qualification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা হওক:''' Philippe Ramirez-এ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰিছে। অৰ্থাৎ পাছৰ বুৰঞ্জী ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' কেৱল এটা fixed hereditary ethnicity বুজাইছিল বুলি ধৰি লোৱা সুৰক্ষিত নহয়। এই তথ্যটো Phukhao-ৰ Tai-lineage দাবীৰ ওচৰতেই উল্লেখ কৰিলে পাঠকে দুয়োটা interpretation বুজিব পাৰিব। ::::এইবুলি উল্লেখ কৰিব পাৰিব: ফিলিপ ৰামিৰেজৰ মতে, মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ এক generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো মূলতঃ সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2023 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 |url=https://journals.openedition.org/moussons/9908 |quote=a generic term will prevail to refer to the rebels: not mayamara, used for the leaders of the sect, but phū khau an kao. }}</ref> সেয়ে পাছৰ বুৰঞ্জী-ব্যৱহাৰত ''Phukhao'' শব্দটোক সদায় এটা স্থিৰ বংশগত বা পৃথক ethnic lineage হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা উচিত নহয়। :::* '''প্ৰাচীন Buranji ethnonym-ক ১৩শ শতিকাৰ contemporaneous ethnic label বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে ধৰা উচিত নহয়:''' Ramirez-এ Ahom Buranji-ৰ ethnonym-সমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা নাম হ'লেও ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা সময়তেই সেই নাম ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সদায় ধৰি ল'ব নোৱাৰি বুলি সতৰ্ক কৰিছে। সেয়ে Sukapha-ৰ ঘটনাৰ বিৱৰণত ''Môtok'' শব্দ পোৱা মানেই 1228-ৰ আগতেই আজিৰ অৰ্থত পৃথক Matak ethnicity আছিল বুলি established fact হিচাপে লিখা উচিত নহয়। ৰামিৰেজৰ মতে পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণত ''মটক'' বা আন কোনো ethnonym পোৱা মাত্ৰেই সেই ঘটনাৰ সময়তো আজিৰ অৰ্থত একে নামৰ এটা স্থিৰ জনগোষ্ঠী আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; পাছৰ কালৰ বুৰঞ্জীকাৰ বা redactor-এ তেওঁলোকৰ সময়ত প্ৰচলিত নাম পুৰণি ঘটনাৰ বিৱৰণতো ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ ওপৰিও অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত সেই একে "Matak" উল্লেখ থকা ঘটনা বোৰত "মৰাণ" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ::::এইটো যোগ কৰিব পাৰিব: ৰামিৰেজে লগতে বুৰঞ্জীৰ ethnonym-সমূহক কাল-নিৰপেক্ষ স্থিৰ জাতিনাম হিচাপে পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সতৰ্কতা অৱলম্বন কৰিছে। তেওঁৰ মতে, আহোম বুৰঞ্জীৰ পাঠত পোৱা নামসমূহ বুৰঞ্জীকাৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা ethnonym হ'লেও, বৰ্ণিত ঘটনাবোৰ সংঘটিত হোৱা সময়ত সেই একেবোৰ নামেই ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |pages=119–120 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=This gives us an access to the ethnonyms actually used in the chronicles, although in all likelihood not always to those actually used... }}</ref> তেওঁ বুৰঞ্জীসমূহক বিভিন্ন সময়ৰ তথ্য আৰু পুৰণি ঘটনাৰ পুনৰ্ব্যাখ্যা সামৰি লোৱা composite text হিচাপেও বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=119 |url=https://hal.science/hal-01446144 |quote=the buranjis ... are of a composite nature. They associate first-hand testimonies ... with older events passed down from earlier texts and possibly re-interpreted. }}</ref> :::* '''Lanmakhru-ৰ পৰিচয় attribution-সহ লিখা হওক:''' বৰ্তমান কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক “মটকসকলৰ মুখিয়াল” বুলি factual voice-ত লিখা আছে। কিন্তু য়াচমিন শইকীয়া আৰু আন secondary scholarship-ত একেজন লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে যদি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification ৰখা হয়, “কৰবী বৰুৱা গগৈৰ মতে...” বুলি attribution দি parallel Moran identification-টোও একে ঠাইতে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::বৰ্তমানৰ কৰবী‌ বৰুৱা গগৈৰ অনুচ্ছেদৰ পাছত উদাহৰণস্বৰূপে এইদৰে যোগ কৰিব পাৰি:য়াচমিন শইকীয়াই অৱশ্যে লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। তেওঁৰ মতে, চুকাফাৰ সময়ত নগাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলক সহায় কৰা “এই একেজন মৰাণ”ক পাছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ পৰাই লানমাখ্ৰু বংশৰ সূচনা হয়।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 |quote=This same Moran fought against the Nagas to defend the Tai-Ahom settlers. }}</ref> বিৰিঞ্চি মেধীয়েও হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি লানমাখ্ৰুক মৰাণ বুলি উল্লেখ কৰিছে। তেওঁলোকে লিখিছে যে চুকাফাক বেঙেনা যোগান ধৰা লানমাখ্ৰু নামৰ এজন মৰাণে চুকাফাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 |quote=According to Goswami (1977 : 38) “Sukapha impressed by a Moran known as Lanmakhru, who supplied him brinjals.” }}</ref> ::::সেয়ে Lanmakhru-ক একমাত্ৰ “মটক মুখিয়াল” হিচাপে factual voice-ত চিনাক্ত কৰাৰ সলনি, কৰবী বৰুৱা গগৈৰ Matak identification আৰু শইকীয়া/গোস্বামীৰ-ভিত্তিক Moran identification দুয়োটাকে attribution-সহ উল্লেখ কৰাই অধিক নিৰপেক্ষ। :::* '''editor-generated “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা হওক:''' প্ৰাচীন Tai/Ahom বাক্য দুটাৰ পাছত থকা “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” এতিয়াও citation-needed হৈ আছে। এই translation-সমূহ disputed historical conclusion-ৰ ভিত্তি হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছে। কোনো qualified published translation নথকালৈকে Wikipedia editor-ৰ নিজা translation ৰখা [[WP:PRIMARY]]/[[WP:OR]] সমস্যাজনক। :::* '''Ahom state formation-ৰ disputed দাবীসমূহতো একে attribution standard প্ৰয়োগ হওক:''' Sukapha-ই Tipamত “old Tai Mataks” লগ পোৱা, Matak chiefs-এ ৰাজ্য বিস্তাৰত সহায় কৰা, Naga-ৰ বিৰুদ্ধে Matak chief-এ সহায় কৰা—এইবোৰ মূলতঃ Karabi Baruah Gogoi-ৰ reconstruction। সেয়ে factual voice-ৰ সলনি “গগৈৰ মতে...” বুলি লিখা উচিত, বিশেষকৈ Lanmakhru-ৰ Moran identification-ৰ সৈতে মতভেদ থকাৰ বাবে। ::::মোৰ মূল অনুৰোধ হৈছে—কোনো মত আঁতৰোৱা নহয়; disputed claim-সমূহৰ ক্ষেত্ৰত একে standard-এ attribution ব্যৱহাৰ কৰা। Dutta/Nath/Ramirez-ৰ মত যদি “X-ৰ মতে” বুলি দিয়া হয়, Karabi Baruah Gogoi/Senapoti-ৰ interpretation-ও একেদৰে attribution-সহ দিয়াই [[WP:NPOV]] অনুসৰি অধিক নিৰপেক্ষ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 13:30, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::{{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি ওপৰৰ তথ্য সমূহ বিশ্লেষণ কৰি যোগ কৰক। "মটক জনগোষ্ঠী"ৰ আলোচনা পৃষ্ঠাত KhiLanTziয়ে যি "মটক" শব্দটো আহোম বুৰঞ্জীত থকা উল্লেখ দেখোৱাই "আহোমিকৰণ" কৰিব বিচাৰিছে, সেইটো [[WP:NPOV]], [[WP:SYNTH]], [[WP:OR]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব কাৰণ বুৰঞ্জীত কোনো এটা শব্দ আহোম লিপিত উল্লেখ কৰা থাকিলেই সেই শব্দ আহোম ভাষাৰ হৈ নাযায়।‌ আহোম লিপিৰ "আহোম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থখনত বিভিন্ন জাতি, ঠাই, নদী, ব্যক্তিৰ নাম, ইত্যাদি মূল ৰূপতে লিখা হৈছে (যেনে: মিচিমি, মিৰি, কোচ, কলিতা, নৰনাৰায়ণ, ধীৰনাৰায়ণ, মীৰ জুমলা, নাৰায়ণপুৰ, গুৱাহাটী, ইত্যাদি)। আহোম লিপিত উল্লেখ থাকিলেই এই শব্দ সমূহৰ গুৰি আহোম ভাষাত থকাটো নুবুজায়। তেনেকৈ দেখোন এনে ধৰণৰ প্ৰতিটো Wikipediaৰ পৃষ্ঠাত আহোম ভাষাৰ লিপিত শব্দসমূহ লিখিব লাগিব। ইয়াৰ ওপৰিও অন্য ইতিহাসবিদে মটক শব্দৰ অন্য উৎস দিছে। সেইবাবে এই বিকৃতি কৰণ গ্ৰহণ নকৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। :::::{{ping|Gitartha.bordoloi}} ওপৰত উল্লেখিত কথাটোলৈ মন কৰিব। ইয়াত [[WP:SYNTH]], [[WP:NPOV]] আৰু [[WP:OR]]ৰ উলঙ্ঘন কৰি একো উপযুক্ত তথ্য নথকাকৈ KhiLanTziয়ে "মটক জনগোষ্ঠীৰ" পৃষ্ঠাত আহোম ভাষাৰ লিপি ব্যৱহাৰ কৰিব বিচাৰিছে। এই লিংকটো চাব: [https://as.wikipedia.org/wiki/বাৰ্তা:মটক_জনগোষ্ঠী#h-Native_name-20260921132600]। ::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 07:25, 23 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :: WP:Harass, WP:Outing এইবোৰ গুৰুতৰ অভিযোগ আৰু UCC-ৰ পৰিপন্থী। এয়া সঁচা প্ৰমাণিত হ'লে বা দুনাই অভিযোগ উত্থাপন হ'লে ৱিকিমিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হ'ব। মতবিৰোধ সমাধান নোহোৱালৈকে নিৰ্দিষ্ট প্ৰবন্ধকেইটাও সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হ'ব। অন্য প্ৰবন্ধতো WP:NPOV আওকাণ কৰি একপক্ষীয় মত প্ৰকাশ কৰাৰ চেষ্টা নকৰিব। [[সদস্য:Gitartha.bordoloi|— গীতাৰ্থ বৰদলৈ]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Gitartha.bordoloi|বাৰ্তা]]) 17:22, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::{{ping|Gitartha.bordoloi}} আপুনি ভূল পৃষ্ঠা টো lock কৰিছে। মতবিৰোধ [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠাত হোৱা নাই, [[মটক জনগোষ্ঠী]] পৃষ্ঠাত হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পৃষ্ঠা unlock কৰি দিয়ক। তাত কাৰো মাজত একো মতবিৰোধ হোৱা নাই। মই তাত বহুতো তথ্য আৰু উৎস যোগ কৰিবলৈ আছে। সেই বাবে under-construction tag টো‌ লগোৱা আছে। সেই পৃষ্ঠাত কাৰোৰে মাজত একো edit war হোৱা নাই। একো বিৰ্তক নথকা পেজ এটা বিনা কাৰণত lock কৰাটো Wikipediaৰ আইন বিপৰীতে যোৱা নহ'ব নে? ধন্যবাদ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:50, 15 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::{{ping|Gitartha.bordoloi}}{{ping|Nayan j Nath}} মটক শব্দটো যে নিৰ্বিবাদে (indisputably) আহোম ভাষাৰ শব্দ, উদ্ধৃত উৎসসমূহে সেই কথা প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। বৰঞ্চ সৃষ্টিধৰ দত্তই এই আলোচনাৰ আৰম্ভণিতেই লিখিছে যে ''Matak'' শব্দটোৰ উৎপত্তি আৰু ব্যাখ্যাৰ বিষয়ে "great difference of opinion" আছে। একেখন গ্ৰন্থৰ পৃ. ৫–৮ত তেওঁ একাধিক মত উল্লেখ কৰিছে। মায়ামৰা সত্ৰৰ বংশাৱলী অনুসৰি ''Matek'' শব্দটো ''mat'' (মত/নীতি) + ''ek'' (এক), অৰ্থাৎ একে মত বা নীতিত থকা লোকৰ পৰা হোৱা বুলি এটা ব্যাখ্যা আছে; তাৰ পাছতহে ''Ma'' + ''Tak'' আহোম ব্যাখ্যাটো উল্লেখ কৰিছে। পুনৰ ৰাজমোহন নাথে ''Mathak/Matak''-ক দেশৰ "head or upper part" বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু এছ. কে. ভূঞা তথা এছ. ৰাজকুমাৰৰো পৃথক ব্যাখ্যা দত্তই উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Dutta1985MatakName">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |year=1985 |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |pages=5–8 |url=https://archive.org/details/mataks-and-their-kingdom/page/5/mode/1up }}</ref> সেয়েহে দত্তৰ কেৱল পৃ. ৬ৰ এটা ব্যাখ্যা উদ্ধৃত কৰি আহোম উৎপত্তিক প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য হিচাপে দেখুওৱাটো উৎসটোৰ সম্পূৰ্ণ আলোচনাৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ নহয়। ::::চুন গগৈয়েও ''Ma+Tak'' ব্যাখ্যাটোৰ লগতে ''Matek''-ক ''Mat + Ek'' বুলি ব্যাখ্যা কৰা মত আৰু এছ. ৰাজকুমাৰৰ "one man" ব্যাখ্যা উল্লেখ কৰিছে; তেওঁ স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰিছে যে একাংশ পণ্ডিতে প্ৰচলিত ''Matak'' শব্দটোক ''Matek''-ৰ বিকৃত ৰূপ বুলি গণ্য কৰে।<ref name="SunGogoi2018">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=An Introduction to the Colonial Identity of the Greater ‘Matak’ Community of Assam: Religion, Community, Ethnicity and State (1760’s–1900’s) |journal=Indian Journal of Social and Political Studies |volume=5 |issue=1 |year=2018 |pages=31–32 |url=https://ijsp.in/admin/mvc/upload/50108%20AN%20INTRODUCTION%20TO%20THE%20COLONIAL%20IDENTITY%20OF%20THE.pdf |issn=2348-0084 }}</ref> ডি. নাথে আকৌ ''Matak'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে "much controversy" আছে বুলি লিখি, নামটো Moran জনগোষ্ঠীৰ পুৰণি ''Matak'' নামৰ পৰা আহিব পাৰে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁ লগতে Mayamara বংশাৱলীৰ ''Mat-ek'' ব্যাখ্যাটোক পুৰণি জনগোষ্ঠীয় নামটোক নতুনকৈ ব্যাখ্যা কৰাৰ প্ৰয়াস হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Nath2008">{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |title=Political Roles of Religious Communities in India |editor-last=Ray |editor-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |year=2008 |publisher=Institute for Security and Development Policy |place=Stockholm |pages=112–113 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf }}</ref> ২০২৪ চনৰ Arunjana Das-ৰ ''Religions'' প্ৰবন্ধতো ১৯৩১ চনৰ ''Aniruddhadeva'r Carit aru Mayamara Satrar Gosain Sakalar Vamsavali'' অনুসৰি ''Matak''-ৰ ''Mat-ek'', অৰ্থাৎ "same mind and opinion" ব্যাখ্যাটো উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Das2024">{{cite journal |last=Das |first=Arunjana |title=The Mahimā of Ājali Āi and the Persecuted Māyāmārā Śatra: Guru-Mā as Holy Patroness and Divine Mother |journal=Religions |volume=15 |issue=1 |article-number=36 |year=2024 |doi=10.3390/rel15010036 |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/15/1/36 }}</ref> ::::ইয়াৰ উপৰি প্ৰবন্ধটোত দত্তৰ ''Ma+Tak'' ব্যাখ্যাটো উল্লেখ কৰাৰ পাছতেই Robinson-ৰ মতে ''Matak'' নামটো Singpho আৰু Khamtiসকলে দিয়া বুলি আৰু ''Imperial Gazetteer''-এও Singpho-সকলৰ লগত সেই নামটোৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা বুলি লিখিছে।<ref name="Chetia2021">{{cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Formation of Matak: Caste or Community: A Study in Its Historical Perspective |journal=Journal of Research in Humanities and Social Science |volume=9 |issue=12 |year=2021 |pages=66–68 |url=https://www.questjournals.org/jrhss/papers/vol9-issue12/Ser-1/L09126668.pdf |issn=2321-9467 }}</ref> গতিকে সেই উৎসটোৱে এই নিৰ্দিষ্ট আহোম-লিপিৰ ৰূপটো সমৰ্থন নকৰে। ::::আহোম বুৰঞ্জীত কোনো জনগোষ্ঠীৰ নাম আহোম লিপিত লিখা হোৱা আৰু সেই জনগোষ্ঠীৰ নামটো আহোম ভাষাৰ শব্দ হোৱা একে কথা নহয়। আহোম-ভাষাৰ বুৰঞ্জীত ''Miri'', ''Mishmi'', ''Koch'', ''Kalita'', ''Dimasa'' আদি বহু বাহ্যিক জনগোষ্ঠীৰ নামো আহোম লিপিত লিখা হৈছে। তাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ''Miri'', ''Mishmi'', ''Koch'', ''Kalita'' বা ''Dimasa'' শব্দসমূহ আহোম ভাষাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। সেইবোৰ কেৱল আহোম ভাষা/লিপিত সেই জনগোষ্ঠীসমূহৰ নামৰ লিখিত ৰূপ। ঠিক একেদৰে ''Matak'' নামটো আহোম বুৰঞ্জীত আহোম লিপিত লিখা পোৱা গ'ল বুলিয়েই শব্দটোৰ ব্যুৎপত্তি আহোম ভাষাৰ বুলি সিদ্ধান্ত ল'ব নোৱাৰি। অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে, Ramirez-এ ''môtuk''-ক ''miri'', ''tiwra'', ''tumisa'' আদি শব্দৰ সৈতে এনে শব্দৰ শ্ৰেণীত ৰাখিছে যিবোৰৰ Tai ভাষা বা অসমীয়া—দুয়োটাতে "no obvious meaning" আছে।<ref name="Ramirez2014"/> এইটো নিজেই দেখুৱায় যে আহোম বুৰঞ্জীত ''môtuk'' ৰূপটো পোৱা আৰু শব্দটো আহোম ভাষাৰ পৰা ব্যুৎপন্ন হোৱা দুটা পৃথক বিষয়। ::::এই কাৰণেই {{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}-ক lead বা infobox-ত ''alternate name'' হিচাপে স্থাপন কৰাটো নিৰপেক্ষ লিপ্যন্তৰ যোগ কৰাৰ দৰে সৰল বিষয় নহয়। এই সম্পাদনাটো কাৰ্যত ''Matak'' শব্দৰ Tai/Ahom origin-ৰ এটা বিতৰ্কিত ব্যাখ্যাক proxy হিচাপে lead-ত আগবঢ়াই দিয়ে আৰু পাঠকৰ আগত যেন আহোম-ভাষাৰ উৎপত্তিটোৱেই স্বীকৃত বা প্ৰতিষ্ঠিত ব্যাখ্যা, তেনে impression সৃষ্টি কৰে। অথচ published scholarship-ত ''Ma+Tak''-ৰ লগতে ''Mat-ek/Matek'', পুৰণি Moran/Matak জনগোষ্ঠীয় নাম, ''Mathak/Matak'' আদি একাধিক competing interpretation আছে।<ref name="Dutta1985MatakName"/><ref name="SunGogoi2018"/><ref name="Nath2008"/><ref name="Das2024"/> সেয়ে এটা disputed etymological theory-ক alternate/native name-ৰ ৰূপত article-ৰ আটাইতকৈ prominent স্থানত স্থাপন কৰাটো উচিত নহয়। সেয়ে নিৰ্দিষ্ট আহোম-লিপিৰ ৰূপটো কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত প্ৰকাশিত manuscript transcription হিচাপে দেখুওৱাব নোৱাৰিলে তাক lead-ত {{lang-aho}} ৰূপে দিয়াটো উচিত নহয়। যদি তেনে উৎস পোৱা যায়, তেতিয়া ''নাম/ব্যুৎপত্তি'' অংশত "Tai-Ahom chronicles render the ethnonym as..." বুলি ঐতিহাসিক লিখন-ৰূপ হিচাপে উল্লেখ কৰিব পাৰি। কিন্তু সেইটোৱেও শব্দটোৰ ব্যুৎপত্তি আহোম ভাষাৰ বুলি প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। ব্যুৎপত্তিৰ ক্ষেত্ৰত সকলো উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশিত মত নিৰপেক্ষভাৱে উল্লেখ কৰা উচিত। ::::ইয়াৰ সৈতে ৱিকিপিডিয়াৰ কেইবাটাও মূল নীতিও উলংঘন কৰা হৈছে: :::* '''[[w:Wikipedia:Neutral point of view|WP:NPOV]] / [[w:Wikipedia:Neutral point of view#Due and undue weight|WP:DUE]]''' — Sristidhar Dutta নিজেই ''Matak'' শব্দৰ উৎপত্তি আৰু অৰ্থৰ বিষয়ে “great difference of opinion” আছে বুলি আৰম্ভ কৰিছে আৰু ''Mat-ek/Matek'', ''Ma + Tak'', ''Mathak/Matak'' আদি একাধিক ব্যাখ্যা উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Dutta1985MatakName"/> Sun Gogoi-য়েও ''Ma + Tak''-ৰ লগতে ''Mat-ek/Matek'' আদি বিকল্প মত আলোচনা কৰিছে।<ref name="SunGogoi2018"/> সেয়ে বিতৰ্কিত ব্যুৎপত্তিৰ ভিতৰত কেৱল আহোম ব্যাখ্যাটোক lead/infobox-ত বিশেষ prominence দি যেন ই একমাত্ৰ স্বীকৃত উৎপত্তি, সেইদৰে উপস্থাপন কৰাটো neutral treatment নহয়। সকলো উল্লেখযোগ্য published view উৎসৰ ওজন অনুসৰি ''নাম/ব্যুৎপত্তি'' অংশত আলোচনা কৰাটোৱেই উপযুক্ত। :::* '''[[w:Wikipedia:No original research|WP:NOR]] / [[w:Wikipedia:No original research#Synthesis of published material|WP:SYNTH]]''' — “কিছুমান উৎসে ''Matak''-ৰ ''Ma + Tak'' আহোম ব্যুৎপত্তি প্ৰস্তাৱ কৰিছে”, “আহোম বুৰঞ্জীত ''Matak'' নামটো আহোম লিপিত লিখা হৈছে”, আৰু “সেয়ে {{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}} মটক জনগোষ্ঠীৰ alternate Ahom name”—এই তিনিটা পৃথক দাবী। বিশেষকৈ Ramirez-ৰ বিশ্লেষণত ''môtuk'' Ahom text-ত আছে যদিও তেওঁ ইয়াক Tai বা Assamese-ত স্পষ্ট অৰ্থ নথকা ethnonymসমূহৰ ভিতৰত ৰাখিছে।<ref name="Ramirez2014"/> যদি কোনো reliable source-এ শেষৰ দাবীটো নিজে নকয়, তেন্তে প্ৰথম দুটা তথ্য মিলাই সম্পাদকীয়ভাৱে সেই সিদ্ধান্ত উলিওৱাটো synthesis হয়। :::* '''[[w:Wikipedia:Manual of Style/Lead section|MOS:LEAD]]''' — lead-এ article body-ৰ উল্লেখযোগ্য আৰু তুলনামূলকভাৱে সুপ্ৰতিষ্ঠিত তথ্যৰ সংক্ষিপ্তসাৰ দিব লাগে। ব্যুৎপত্তি নিজেই বিতৰ্কিত হ'লে<ref name="Dutta1985MatakName"/><ref name="Nath2008"/> আৰু আহোম-লিপিৰ exact form-টো উদ্ধৃত উৎসে verify নকৰিলে সেই ৰূপটো article-ৰ প্ৰথম বাক্যত জনগোষ্ঠীৰ নামৰ ঠিক পাছত দিয়া হলে এটা বিতৰ্কিত interpretation-ক অযথা prominence দিয়া হয়। প্ৰথমে body-ৰ ''নাম/ব্যুৎপত্তি'' অংশত sources-সহ dispute-টো ব্যাখ্যা কৰা উচিত। ::::সেয়ে lead/infobox-ত এই ৰূপটো যোগ কৰাটো [[w:Wikipedia:Neutral point of view|WP:NPOV/WP:DUE]], [[w:Wikipedia:No original research|WP:NOR/WP:SYNTH]] আৰু [[w:Wikipedia:Manual of Style/Lead section|MOS:LEAD]]-ৰ সৈতে সমস্যাজনক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:01, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] @[[সদস্য:Gitartha.bordoloi|Gitartha.bordoloi]]@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] মটক বুৰঞ্জীত প্ৰথম উল্লেখ হৈছিল। পূৰ্বৰ সংষ্কৰণত থকাৰ দৰে <nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}</nowiki> বুলি মটক জনগোষ্ঠীৰ পাছত এই নামটো আহোম লিপিত লিখা উচিত। ওপৰত কোৱা দৰে মটক শব্দটো কোনো লিপ্যান্তৰ নহয়, লিপ্যান্তৰ হলেহে আহোম ভাষাত লিখা অনুচিত, কিন্তু আহোম শব্দ বোৰক নিজা লিপিত লিখা উচিত। ভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ বাবে বুৰঞ্জীত নিজা নাম আছে যেনে চুটিয়াসকলক "তিউৰা", মিচিংসকলক "পাং দিন", ডফলা সকলক "খিলিমি", ব্ৰাহ্মণ সকলক "পুম", আদি নামেৰে বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে পিচে মটক সকলক মটক বুলিয়েই উল্লেখ আছে। মই কোনো নিজা অনুমানত সম্পাদনা নকৰোঁ। উৎস থাকিলেহে কৰোঁ যেনে: ড: ননি ৰূপা চেতিয়া ডাঙৰীয়ানীয়ে নিজৰ গৱেষণাত লিখিছে {{quote|Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man}}<ref>“Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man.” {{Cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Formation of Matak: Caste or Community: A Study in Its Historical Perspective |journal=Journal of Research in Humanities and Social Science |volume=9 |issue=12 |pages=66–68 |date=2021 |url=https://www.scribd.com/document/938026214/The-Formation-of-Matak-Caste-or-Community-A-Study-in-Its-Historical-Perspective |page=67 |issn=2321-9467 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আৰু ড: বি.কে. গোহাঁই ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In fact, Matak is a Tai word, 'Mo' meaning' learned' and 'tak' meaning 'tested or powerful'.}} <ref>{{Citation |last=Gohain |first=B.K. |title=A note on Mataks of Assam |date=2018-04-12 |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |work=The Hills Times |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> চুন গগৈ ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined}}<ref>“In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined.” {{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=An Introduction to the Colonial Identity of the Greater „Matak‟ Community of Assam: Religion, Community, Ethnicity and State (1760’s–1900’s) |journal=Indian Journal of Social and Political Studies |volume=5 |issue=1 |pages=31–36 |date=2018 |url=https://ijsp.in/admin/mvc/upload/50108%20AN%20INTRODUCTION%20TO%20THE%20COLONIAL%20IDENTITY%20OF%20THE.pdf |page=31 |issn=2348-0084 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref>সৃষ্টিধৰ দত্তই নিজৰ পুথিৰ ১৯৬৮ চনত অনুষ্ঠিত সদৌ অসম মটক সন্মিলন, তিনিচুকীয়া অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ ভাষণৰ লগতে বি. দাসে “বুৰঞ্জী মটক মৰাণ”ত লিখা তথ্য , জে. তালুকদাৰে ১৯৭৬ চনত “মটক শব্দৰ উৎপত্তি ও তাৎপৰ্য”ত লিখা তথ্যৰ উধৃতি দি উল্লেখ কৰিছে {{Quote|In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man}}<ref>“In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man.” {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=Mataks and Their Kingdom |date=2024 |url=https://archive.org/details/mataks-and-their-kingdom/page/5/mode/1up |publisher=Internet Archive |page=6 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:04, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! == <div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;"> [[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Feminism and Folklore organisers, We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition! The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period. In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate. Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle. '''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.''' This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation. If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org. Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition! '''Wiki Loves Folklore International team''' </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 13:54, 3 October 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 --> == ৱিকি মিট == প্ৰিয় ৱিকি সতীৰ্থ! যোৱা কেইটামান মাহ ধৰি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ মাহেকীয়া ৱিকি মীটখন নিয়মীয়াকৈ অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা হোৱা নাছিল। সেয়েহে, চলিত অক্টোবৰ মাহৰ পৰা পুনৰ এই ৱিকি মীট আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰতিমাহৰ প্ৰথম সপ্তাহত দেওবাৰে (দিনটো পৰিস্থিতি অনুসৰি সলনি হ’ব পাৰে), সন্ধিয়া ৭:৩০ বজাৰ পৰা ৯ বজালৈ এই মীট অনুষ্ঠিত কৰা হ’ব। ০৪/১০/২৬ তাৰিখ দেওবাৰে অক্টোবৰ মাহৰ প্ৰথমখন ৱিকিমিটত আপোনালোক সকলোকে লগ পোৱাৰ অপেক্ষাত থাকিলোঁ। মিটিৰ লিংকঃ https://meet.google.com/sid-xwwn-vqf ;কাৰ্যসূচীঃ *৭:৩০ সম্ভাষণ আৰু পৰিচালনা: অজয় দাস *৭:৪৫ নতুন সদস্যৰ পৰিচয় পৰ্ব *৭:৫০ অসমীয়া ৱিকিৰ আপডে’ট আৰু ৱিকিপত্ৰিকা: নয়ন জ্যোতি নাথ *৮:০০ ৱিকি কনফাৰেঞ্চ ইণ্ডিয়া ২০২৬ত অংশগ্ৰহণৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা: অজয় দাস/জ্যোতি চিৰিং *৮:১০ ৱিকি কনফাৰেঞ্চ নৰ্থ আমেৰিকাত অংশগ্ৰহণৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা: গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে/জলি ৰুমী বৰা *৮:২০ কুইয়াৰিং ৱিকি, এক্সটেণ্ডেট ৰাইট কনফাৰেঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ আপডে’ট, ৱিকিমেনিয়াৰ জলপানি, অসমীয়া ৱিকি সমাজৰ ভৱিষ্যত পৰিকল্পনা আৰু সদস্যৰ মনৰ কথা। *৮:৩০ - ৯ ৱিকিপাঠ: দিব্য দত্ত -[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 20:24, 3 October 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Nayan j Nath@aswiki using the list at https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A6%B8%E0%A6%A6%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AF_%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE&oldid=641772 --> == মুখ‍্য পৃষ্ঠা পদক == {| style="border: 2px solid #0645AD; background-color: #F8F9FA; border-radius: 12px; padding: 8px; box-shadow: 2px 2px 5px rgba(0,0,0,0.1);" |rowspan="2" valign="middle" |[[File:Main Barnstar Hires.png|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding-left: 5px; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #0645AD; font-family: 'Georgia', serif;" | '''মুখ‍্য পৃষ্ঠা পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 2px solid #3366CC; font-size: 1.05em; line-height: 1.5; color: #2C3E50;" | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ দাপোনস্বৰূপ ‘মুখ‍্য পৃষ্ঠা’খনক নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে সাম্প্ৰতিক, সজীৱ আৰু ত্ৰুটিহীন ৰূপত ৰক্ষণাবেক্ষণ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ ভূমিকা অতুলনীয়। সময়ৰ আহ্বানক সঁহাৰি জনাই অত্যন্ত সতৰ্কতা আৰু নিষ্ঠাৰে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব পালন কৰা আপোনাৰ ক্লান্তিহীন প্ৰয়াসক অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজে উচ্চ প্ৰশংসা কৰে। বিশ্বৰ দৰবাৰত আমাৰ ভাষাটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এই মূল পৃষ্ঠাখনৰ সাময়িকতা আৰু মানদণ্ড অটুট ৰখাৰ বাবে আপোনাৰ এই নিৰলস বৌদ্ধিক শ্ৰমৰ সশ্ৰদ্ধ স্বীকৃতিস্বৰূপে সমাজৰ তৰফৰ পৰা এই সন্মানীয় পদকটি আগবঢ়োৱা হ’ল। —'''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া সমাজ''' |} [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 14:55, 31 October 2026 (ইউ.টি.চি.) 3uf5p69gurna23c2c5gvm87g64b9yyl সদস্য:Kandarpajit Kallol 2 43099 648842 648641 2026-11-01T06:07:54Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648842 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144; "> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50; ">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50; "> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000; "><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center; "> <div style="font-size:150%; ">{{font color | green |'''''কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলৰ'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''সদস্য পৃষ্ঠালৈ'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''স্বাগতম'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= '''''[[সদস্য:Kandarpajit Kallol/কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোল]]''''' </br> [[সদস্য:Human Anubhav|হিউমেন অনুভৱ]] |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= {{Birth date and age|1987|4|6|df=yes}} |birthplace= [[হৰলটাৰী]], [[সাপটগ্ৰাম]], [[ধুবুৰী জিলা|ধুবুৰী]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |location= [[বঙাইগাঁও]], [[অসম]], [[ভাৰত]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[ভাৰতীয়]] | spouse = [[সদস্য:ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা|ৰুণুমী বৰ্মন কলিতা]] | children = [[সদস্য:Duhita Ragini Kalita|দুহিতা ৰাগিণী কলিতা]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} *[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Kandarpajit_Kallol/0/noredirects/live মোৰ '''অসমীয়া''' প্ৰবন্ধ] (২৭৮৭+[https://xtools.wmcloud.org/pages/as.wikipedia.org/Human_Anubhav ২১৫]=৩০০২) * [[সদস্য:Kandarpajit Kallol/পৰীক্ষাগাৰ|মোৰ '''পৰীক্ষাগাৰ''']] *[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(ৱিকি কমন্স)'' *[https://as.m.wikipedia.org/wiki/বিশেষ:চিত্ৰ-তালিকা/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''চিত্ৰ ভঁৰাল'''] ''(অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া)'' * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''অন্যান্য ভাষাৰ একাউণ্টসমূহ'''] *[https://as.wikipedia.org/wiki/সদস্য:Human_Anubhav মোৰ দ্বিতীয় একাউণ্ট] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7:CentralAuth/Kandarpajit_Kallol মোৰ '''গোলকীয় একাউণ্ট'''ৰ তথ্য] * [https://as.wikiquote.org/wiki/সদস্য:Kandarpajit_Kallol মোৰ '''ৱিকিউদ্ধৃতি''' একাউণ্ট] * [https://drive.google.com/drive/folders/1C1e8K-xoVcdCZ9IVoVapB6vZQZ0HiAkM মোৰ কবিতা, প্ৰবন্ধ, গল্প, অনুবাদ আদি] *[https://archive.org/details/@kandarpajit ইণ্টাৰনেট আৰ্কাইভত মোৰ পিডিএফ ফাইলসমূহ] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram মোৰ '''ইউটিউব চেনেল'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit মোৰ '''ফেচবুক একাউণ্ট'''] {{div col|2}} * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 মোৰ '''ব্লগ'''] * [https://www.kkallol.xtgem.com মোৰ '''ৱেবছাইট'''] {{div col end}} *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ উপলক্ষে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া কৰ্মশালা, ২০২৫|“ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫” — কৰ্মশালা]] ---- ==মই পোৱা পদক, পুৰস্কাৰ== [[File:Barnstar mex gold.png|100px]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২১|মে' ২০২১]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জানুৱাৰী-২০২৬|জানুৱাৰী ২০২৬]] * এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ ২০২৬]] [[File:Wiki expansion 200+ barnstar.png|100px]] * দুই শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ ২০২৪]] [[File:Wiki expansion 400+ barnstar.png|100px]] * চাৰি শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ ২০২৫]] [[File:Wiki expansion 700+ barnstar.png|100px]] * সাত শতাধিক প্ৰবন্ধ পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল ২০২৫]] [[চিত্ৰ:Decent Article Barnstar 1br Degree Hires 2000v2.png|100px]] * দুই সহস্ৰাধিক প্ৰবন্ধৰ তাৰকা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল ২০২৬]] [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]] * অক্লান্ত কৰ্মী পদক: **৫ নৱেম্বৰ, ২০১৪ **[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৫|মে' ২০২৫]] [[File:Assamese Wikiquote Barnstar.png|100px]] * ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা পদক: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/মে’-২০২৬|মে’ ২০২৬]] [[File:WikiProject Barnstar Hires.png|100px]] * পোখালি বিস্তাৰ সম্পাদনা মেলা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৪ দ্বিতীয় স্থান] (২০২৪) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া_ৱিকিপিডিয়া_পোখালি_বিস্তাৰ_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫ প্ৰথম স্থান] (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫|জুলাই ২০২৫]]) [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|100px]] * নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা পদক: **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫ দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ]‌ (২০২৫) ([[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুন-২০২৫|জুন ২০২৫]]) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Global Consolation Top 10 winners] **[https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ প্ৰথম স্থান]‌ (২০২৬) <br/> ***আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ত [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners (প্ৰথম স্থান)] [[File:Cleanup Barnstar a.png|thumb]] * চিকুণ কৰ্মী পদক: [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৫] [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Assamese Banner.svg|200px]] </br> *''[[ৱিকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালী-বাংলা_আন্তঃৱিকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালী-বাংলা আন্তঃৱিকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/anbwikiedit25 চতুৰ্থ স্থান] ''([[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]])'' [[File:As-Ne-Bn Edit-a-thon 2025 Bangla Banner.svg|200px]] </br> *''[[:bn:উইকিপিডিয়া:অসমীয়া-নেপালি-বাংলা_আন্তঃউইকি_সহযোগিতামূলক_সম্পাদনা_মেলা_২০২৫|অসমীয়া-নেপালি-বাংলা আন্তঃউইকি সহযোগিতামূলক সম্পাদনা মেলা ২০২৫]]'' **[https://fountain.toolforge.org/editathons/as-ne-bn-2025 প্ৰথম স্থান] ''([[বাংলা ৱিকিপিডিয়া|বাংলা উইকিপিডিয়া]])'' [[File:Wikipedia Asian Month Certificate 2024.jpg|thumb|• [[:en:Wikipedia:Asian_Month|Wikipedia Asian Month]] Certificate]] [[চিত্ৰ:BlackHeraldicHorse.svg|100px]] * এডিটাথনৰ তেজীঘোঁৰা: [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ ২০২৫]] [[চিত্ৰ:বৰ্ষশ্ৰেষ্ঠ অসমীয়া ৱিকিপিডিয়ান ২০২৫.jpg|thumb]]<br/> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px]] *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]], [https://fountain.toolforge.org/editathons/as-asianmonth25 দ্বিতীয় স্থান] * [[File:Wikipedia Asian Month, Assamese Wikipedia, 2nd place certificate.jpg|thumb|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫‌, অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধ প্ৰতিযোগিতাত দ্বিতীয় স্থান হিচাপে লাভ কৰা চাৰ্টিফিকেট]] * [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|thumb|Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar]] ---- ==ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা পোৱা উপহাৰ== [[File:Prizes and gift items (t-shirt and pen) Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025)- Kandarpajit Kallol.jpg|thumb|• ''টি-চাৰ্ট আৰু কলম ([[২৬ জুন]], [[২০২৫]])'']] [[File:Prizes and gift items of Wiki Loves Folklore-Seven Sisters (2025).png|thumb|• দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ, [[ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৫|নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৫]], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card (₹ 4000/-) ([[৩০ জুন]], [[২০২৫]])'']] * ''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ] Gift Card,<br/> 70 USD (₹ 6025/-) ([[১৭ জুলাই]], [[২০২৫]])'' [[File:Gift from Wikipedia Asian Month 2025.jpg|thumb|• [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫|ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ ২০২৫]]-ত অংশগ্ৰহণ কৰি দ্বিতীয় পুৰস্কাৰ হিচাপে লাভ কৰা উপহাৰ। <br/>''([[৮ জানুৱাৰী]], [[২০২৬]])'']] * [https://as.wikiquote.org/wiki/ৱিকিউদ্ধৃতি:চন্দন_চিৰিং_ফুকন_সোঁৱৰণী_উদ্ধৃতি_সংযোগ_মেলা_২০২৬ ৱিকিউদ্ধৃতি সংযোগ মেলা ২০২৬] <br/> পঞ্চম পুৰস্কাৰ, ৫০০ টকা ''([[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card)'' [[File:Wikipedia Asian Month 2nd face.jpg|thumb|[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়, ২০২৬|• ৱিকিপিডিয়া এছিয়ান মাহ দ্বিতীয় পৰ্যায়,<br/> ২০২৬]]-ৰ পুৰস্কাৰ।]] [[File:TTT Bag Hyderabad 2026.jpg|thumb|[[File:TTT OKI 2026.jpg|thumb]] • [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 TTT]-ত পোৱা উপহাৰ]] * [https://as.m.wikipedia.org/wiki/ৱিকিপিডিয়া:নাৰীবাদ_আৰু_লোকগাথা_এডিটাথন_২০২৬ নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬]‌<br/> প্ৰথম স্থান — ''[[ফ্লিপকাৰ্ট|Flipkart]] Gift Card<br/> 55 USD (₹ 5258/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2026/Results Global Top Winners নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬] আন্তৰ্জাতিক পৰ্যায়ৰ প্ৰথম পুৰস্কাৰ হিচাপে ''[[:en:Tanishq|Tanishq]] Gift Card<br/> 300 USD (₹ 28,674/-) ([[১৯ আগষ্ট]], [[২০২৬]])'' [[File:Recived laptop from Hardware donation program.jpg|thumb|• [https://meta.wikimedia.org/wiki/Hardware_donation_program Hardware donation program]ৰ তৰফৰ পৰা পোৱা লেপটপ ([[১১ ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])]] * [https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=विकिपीडिया%3Aस्वतंत्रता_दिवस_संपादनोत्सव_2026 स्वतंत्रता दिवस संपादनोत्सव], सांत्वना पुरस्कार,<br/> Hindi Usergroup-ৰ তৰফৰ পৰা ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2000/- ([[২৭ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])'' * [https://mag.wikipedia.org/wiki/विकिपीडिया:मगही_दिवस_कार्यशाला_२०२६ मगही दिवस कार्यशाला २०२६], ''[[এমাজন (কোম্পানী)|Amazon]] Gift Card ₹ 2100/- ([[৩১ অক্টোবৰ]], [[২০২৬]])'' ---- ==ভ্ৰমণ/সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ== *[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Train_the_Trainer_Program/2026 IIT Hyderabad] (৯–১২ জুলাই, ২০২৬) * [https://bd.wikimedia.org/wiki/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬ বাংলা উইকিসম্মেলন ২০২৬]<br/> (২৯ অক্টোবৰৰ পৰা ২ নৱেম্বৰ, ২০২৬) ---- ==মনৰ কথা== *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/জুলাই-২০২৫/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[জুলাই]], [[২০২৫]])'' *[[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/ছেপ্তেম্বৰ-২০২৬/ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা|'''ৱিকিমিডিয়ানৰ মনৰ কথা''']] ''([[ছেপ্টেম্বৰ]], [[২০২৬]])'' ---- [[শ্ৰেণী:User as]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়ান]] [[শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়ান]] kd4bnh0wwfa361upt878trmg4wby2nh বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায় 0 43115 648752 646246 2026-10-31T15:45:14Z কুমুদ ঘোষ 42738 648752 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায় | image = Bibhutibhushan Bandopadhyay.jpg | imagesize = 160px | caption = বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায় | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1894|09|12|df=yes}} | birth_place = ঘোষপাৰা-মুৰাতিপুৰ গাঁও, বেংগল, ব্ৰিটিছ ভাৰত (বৰ্তমানৰ নদিয়া জিলা, [[পশ্চিমবঙ্গ]], [[ভাৰত]]) | death_date = {{Death date and age|1950|11|1|1894|09|11|df=yes}} | death_place = [[ঘাটশিলা]], [[বিহাৰ]] (বৰ্তমানৰ [[ঝাড়খণ্ড]]), [[ভাৰত]] | occupation = লেখক, ঔপন্যাসিক | nationality = [[ভাৰতীয়]] | ethnicity = [[বঙালী]] | citizenship = [[ভাৰত]] | period = ১৯২৯-৫০ | genre = উপন্যাস, চুটিগল্প, ভ্ৰমণ সাহিত্য, দিনলিপি | subject = | movement = | notableworks = 'পথেৰ পাঁচালী', 'অপৰাজিত', 'আৰণ্যক', 'আদৰ্শ হিন্দু হোটেল', 'ইছামতী', 'অশনি সংকেত', 'মেঘমল্লাৰ', 'তালনবমী', 'চাঁদেৰ পাহাৰ' | spouse = গৌৰী দেৱী (১৯১৭-১৮)<br />ৰমা দেৱী (১৯৪০-৫০) | partner = | children = তাৰাদাস বন্দ্যোপাধ্যায় | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[ৰবীন্দ্ৰ পুৰস্কাৰ]] (মৰণোত্তৰভাৱে, ১৯৫১) | signature = | website = | portaldisp = }} '''বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়''' (১২ ছেপ্তেম্বৰ, ১৮৯৪ - ১ নৱেম্বৰ, ১৯৫০<ref>http://www.whereincity.com/india/great-indians/literary-persons/bibhutibhushan.php</ref>) আছিল এজন জনপ্ৰিয় [[ভাৰতীয়]] বঙালী লেখক তথা আধুনিক বঙালী সাহিত্যিক। তেওঁ মূলতঃ উপন্যাস তথা চুটিগল্প লিখি খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। তেওঁৰ আত্মজীৱনীমূলক উপন্যাস [[পথেৰ পাঁচালী (উপন্যাস)|'পথেৰ পাঁচালী']] আৰু 'অপৰাজিত' আছিল সকলোতকৈ বেছি পৰিচিত। অন্যান্য উপন্যাসসমূহৰ মাজত 'আৰণ্যক', 'আদৰ্শ হিন্দু হোটেল', 'ইছামতী' তথা 'অশনি সংকেত' বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। উপন্যাসৰ লগতে বিভূতিভূষণে প্ৰায় ২০খন গল্পগ্ৰন্থ, কিছু শিশু উপন্যাস তথা কিছু ভ্ৰমণকাহিনী আৰু কিছু দিনলিপি ৰচনা কৰিছিল। বিভূতিভূষণৰ 'পথেৰ পাঁচালী'ৰ আধাৰত [[সত্যজিৎ ৰায়|সত্যজিৎ ৰায়ে]] পৰিচালনা কৰা [[চলচ্চিত্ৰ]]ই আন্তৰ্জাতিক খ্যাতি লাভ কৰিছিল। ১৯৫১ চনত 'ইছামতী' উপন্যাসৰ বাবে বিভূতিভূষণে [[পশ্চিমবঙ্গ]]ৰ সৰ্বোচ্চ সাহিত্য সন্মান"[[ৰবীন্দ্ৰ পুৰস্কাৰ]]" মৰণোত্তৰভাৱে লাভ কৰিছিল।<ref name=Sekhar>{{cite book |last=Sekhar |first=Saumitra |year=2012 |chapter=Bandyopadhyay, Bibhutibhushan |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bandyopadhyay,_Bibhutibhushan |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193851/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bandyopadhyay,_Bibhutibhushan |archivedate=2016-03-04 |access-date=2017-03-16}}</ref> == জন্ম তথা পৰিয়াল == ১৮৯৪ চনৰ ১২ ছেপ্তেম্বৰত পশ্চিমবঙ্গৰ ঘোষপাৰা-মুৰাতিপুৰ গাঁওত বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ মহানন্দ বন্দ্যোপাধ্যায় আছিল এজন প্ৰখ্যাত সংস্কৃত পণ্ডিত। বিভূতিভূষণৰ মাতৃ আছিল [[মৃণালিনী দেৱী]]। == শিক্ষা == বিভূতিভূষণে বনগাওঁ হাইস্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল। ১৯১৪ চনত প্ৰথম বিভাগত এন্ট্ৰেন্স তথা ১৯১৬ চনত কলিকতাৰ ৰিপণ কলেজৰ (বৰ্তমানৰ সুৰেন্দ্ৰনাথ কলেজ) পৰা প্ৰথম বিভাগত আই.এ. পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। ১৯১৮ চনত একেখন কলেজৰ পৰা অৰ্থনীতি, ইতিহাস আৰু সংস্কৃতত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তাৰপাছত তেওঁ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী তথা আইন পঢ়িবলৈ লৈছিল যদিও ১৯১৯ চনত পঢ়া-শুনা বাদ দিয়ে। == বিবাহ == ১৯১৯ চনত হুগলী জিলাৰ জাঙ্গীপাৰাৰ দ্বাৰকানাথ হাইস্কুলত তৃতীয় শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা সময়তেই কালীভূষণ মুখোপাধ্যায়ৰ জীয়ৰী গৌৰী দেৱীৰ সৈতে বিভূতিভূষণ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। কিন্তু বিবাহৰ এবছৰ পাছতেই গৌৰী দেৱীৰ পৰলোকপ্ৰাপ্তি ঘটে। পত্নীৰ শোকত তেখেতে কিছুদিন প্ৰায় সন্ন্যাসীৰ দৰে জীৱন-যাপন কৰিছিল। পাছলৈ ১৯৪০ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত ফৰিদপুৰ জিলাৰ ছয়গাঁও নিবাসী ষোড়শীকান্ত চট্টোপাধ্যায়ৰ জীয়ৰী ৰমা দেৱীক বিয়া কৰায়। বিয়াৰ সাত বছৰ পাছত তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ সন্তান তাৰাদাস বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ জন্ম হয়। == গ্ৰন্থপঞ্জী == === উপন্যাস === * পথেৰ পাঁচালী (১৯২৯) * অপৰাজিত (১৯৩২) * দৃষ্টিপ্ৰদীপ (১৯৩৫) * আৰণ্যক (১৯৩৯) * আদৰ্শ হিন্দু হোটেল (১৯৪০) * বিপিনেৰ সংসাৰ (১৯৪১) * দুই বাড়ি (১৯৪১) * অনুবৰ্তন (১৯৪২) * দেৱযান (১৯৪৪) * কেদাৰ ৰাজা (১৯৪৫) * অথৈজল (১৯৪৭) * ইছামতী (১৯৫০) * অশনি সংকেত (অসমাপ্ত, বঙ্গাব্দ ১৩৬৬) * দম্পতি (১৯৫২) === গল্প-সংকলন === * মেঘমল্লাৰ (১৯৩২) * মৌৰীফুল (১৯৩২) * যাত্ৰাবাদল (১৯৩৪) * জন্ম ও মৃত্যু (১৯৩৮) * কিন্নৰ দল (১৯৩৮) * বেণীগিৰ ফুলবাড়ি (১৯৪১) * নৱাগত (১৯৪৪) * তালনৱমী (১৯৪৪) * উপলখণ্ড (১৯৪৫) * বিধু মাষ্টাৰ (১৯৪৫) * ক্ষণভঙ্গুৰ (১৯৪৫) * অসাধাৰণ (১৯৪৬) * মুখোশ ও মুখশ্ৰী (১৯৪৭) * আচাৰ্য কৃপালিনী কলোনি (বৰ্তমান নাম 'নীলগঞ্জেৰ ফালমন চাহেব', ১৯৪৮) * জ্যোতিৰিঙ্গণ (১৯৪৯) * কুশল-পাহাড়ী (১৯৫০) * ৰূপ হলুদ (১৯৫৭) * অনুসন্ধান (বঙ্গাব্দ ১৩৬৬) * ছায়াছবি (বঙ্গাব্দ ১৩৬৬) * সুলোচনা (১৯৬৩) === শিশুগ্ৰন্থ === * চাঁদেৰ পাহাৰ (১৯৩৮) * আইভ্যানহো (সংক্ষেপানুবাদ (১৯৩৮) * মৰণেৰ ডঙ্কা বাজে (১৯৪০) * মিছমিদেৰ কবচ (১৯৪২) * হীৰা মাণিক জ্বলে (১৯৪৬) * সুন্দৰবনেৰ সাত বৎসৰ (ভুৱনমোহন ৰায়েৰ সহযোগিতাত, ১৯৫২) === ভ্ৰমণকাহিনী তথা দিনলিপি === * অভিযাত্ৰিক (১৯৪০) * স্মৃতিৰ ৰেখা (১৯৪১) * তৃণাঙ্কুৰ (১৯৪৩) * ঊৰ্মিমুখৰ (১৯৪৪) * বনে পাহাৰে (১৯৪৫) * উৎকৰ্ণ (১৯৪৬) * হে অৰণ্য কথা কও (১৯৪৮) === অন্যান্য === * বিচিত্ৰ জগত (১৯৩৭) * টমাছ বাটাৰ আত্মজীৱনী (১৯৪৩) * আমাৰ লেখা (বঙ্গাব্দ ১৩৬৮) * প্ৰবন্ধাৱলী * পত্ৰৱলী * দিনেৰ পৰে দিন<ref name="ReferenceA">সেলিনা হোসেন ও নুৰুল ইসলাম সম্পাদিত; 'বাংলা একাডেমী চৰিতাভিধান'; ফেব্ৰুয়াৰি, ১৯৯৭; পৃষ্ঠা- ২৫১। </ref> == মৃত্যু == ১৯৫০ চনৰ ১ নৱেম্বৰত বিহাৰৰ ঘাটশিলা নামে ঠাইত বিভূতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়ে নশ্বৰ দেহ ত্যাগ কৰে। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক]] n8bpj2cevzkvo096tvrkzzwyymhouta মুগা (ৰেচম) 0 45125 648714 648413 2026-10-31T13:12:21Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648714 wikitext text/x-wiki {{Infobox geographical indication | name = মুগা | color = Golden | image = মূগা কাপোৰ ২.jpeg | image_size = 250px | caption = অসমীয়া শিপিনীয়ে তৈয়াৰ কৰা মুগা [[মেখেলা]]-চাদৰ | description = কেৱল অসমতহে পোৱা এবিধ ৰেচম | type = ৰেচম শিল্প | area = [[অসম]] | country = [[ভাৰত]] | material = ৰেচম | official website = {{URL|http://www.csb.gov.in/silk-sericulture/silk/muga-silk/}} }} '''মুগা (ৰেচম)''' {{En|Muga silk}} হৈছে [[এন্থেৰিয়া আছামেনছিছ]] প্ৰজাতিৰ পলুৰ পৰা সৃষ্টি কৰা এবিধ ৰেচম (silk)। মুগা পৃথিৱীৰ ভিতৰতে কেৱল অসমতহে পোৱা যায়।<ref name="GIIndia">{{cite web | url=http://ipindia.nic.in/girindia/ | title=GI Registry India | publisher=Intellectual property India | work=Statewise Registration Details of GI Applications | accessdate=27 January 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826183844/http://ipindia.nic.in/girindia/ | archivedate=26 August 2013 }}</ref> বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগীৰ পৰা অসমৰ বাতাবৰণ মুগা পলুৰ বাবে অনুকূল। [[চোম গছ]] (''Persea bombycina'' (King ex Hook.f.) Kosterm.)<ref name="AA">{{cite web | url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001070984;jsessionid=01BFF0305A00C8B7C8B6777D988CBCBF | title=The World Flora Online | accessdate=5 December 2024}}</ref> আৰু [[সোঁৱালু]] গছৰ (''Litsea monopetala'' (Roxb.) Pers.)<ref name="BB">{{cite web | url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000365805 | title=WFO The World Flora Online | accessdate=5 December 2024}}</ref> পাত খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা মুগা পলু স্বভাৱতে বৰ আলসুৱা হয়। বৰ বেছি তাপমাত্ৰাৰ সাল-সলনি ই সহ্য কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite web |url=https://csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |title=Kautilya,''Arthashatra'',p.110, "The above will explain the fabrics known as ''kauseya'', silk-cloth, and ''chinapatta'', fabrics of China manufacture." |access-date=2020-02-06 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031454/https://www.csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |url-status=dead |archivedate=2020-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112031454/https://www.csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |deadurl=yes }}</ref> তাৰোপৰি যিকোনো ধৰণৰ প্ৰদূষণেও মুগা পলুৰ জীৱন চক্ৰত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ==ইতিহাস== [[File:Muga cocoon.jpg|thumb|মুগাৰ লেটা]] অসমত ৰেচম পালন আৰু মুগা উৎপাদন এক প্ৰাচীন উদ্যোগ, যদিও ইয়াৰ উৎপত্তিৰ সঠিক সময় নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। অসম অতীজৰে পৰা উচ্চমানৰ ৰেচম উৎপাদনৰ বাবে সুপৰিচিত আছিল। ৰেচম উৎপাদনৰ লগে লগে বয়নশিল্পৰো বিকাশ ঘটিছিল। সময়ৰ লগে লগে অসমৰ এই শিল্প ইমানেই উন্নত হৈছিল যে ভাৰতৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ লগতে বিদেশতো ইয়াৰ খ্যাতি বিয়পি পৰিছিল। অসমলৈ ৰেচম পালনৰ জ্ঞান সম্ভৱতঃ চীনৰ পৰা অহা তিব্বত-বাৰ্মী ভাষী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে আহিছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। এই আগমনৰ সময় সম্পৰ্কে বিভিন্ন বিৱৰণত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০০–২০০০ আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০০–১০০০ সময়সীমাৰ উল্লেখ পোৱা যায়, যদিও এই নিৰ্দিষ্ট কালনিৰ্ণয় নিশ্চিত নহয়। প্ৰাচীন কালত চীনৰ পৰা ব্ৰহ্মদেশ আৰু অসমৰ মাজেৰে মধ্য এছিয়ালৈ যোৱা দক্ষিণ-পশ্চিম ৰেচম পথৰ জৰিয়তে ৰেচমৰ বাণিজ্য চলিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। এই পথটো মধ্য এছিয়াৰ তুৰ্কমেনিস্তান অঞ্চলত মূল ৰেচম পথৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ৰাজমোহন নাথে তেওঁৰ ''The Back-ground of Assamese Culture'' গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰাচীন অসমৰ কিৰাতসকল ৰেচমৰ ব্যৱসায়ৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁৰ মতে, ৰেচম বুজোৱা ''silk'' শব্দটোৰ উৎপত্তি মংগোলীয় ''sirkek'' শব্দৰ পৰা হৈছিল আৰু ভাৰতীয় ''sari'' শব্দটোৰ উৎপত্তিও সম্ভৱতঃ একেটা শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। নাথে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে প্ৰাচীন কালত তিব্বত, মধ্য এছিয়া আৰু চীনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ীসকলে বিভিন্ন পথেৰে অসমলৈ আহিছিল। তেওঁলোকৰ বাণিজ্যৰ প্ৰধান সামগ্ৰী ৰেচম হোৱা বাবে তেওঁলোকক ''Seres'', ''Cirrahadoi'', ''Syrities'', ''Cirata'' আৰু ''Kirata'' আদি নামেৰে জনা গৈছিল বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে। নাথৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, ''কিৰাত'' শব্দটো মংগোলীয় মূলৰ জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহৃত এক সাধাৰণ নাম আছিল আৰু বিশেষভাৱে বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Rajmohan |title=The Back-ground of Assamese Culture |year=1948 |publisher=A. K. Nath |location=Shillong}}</ref> নাথে উল্লেখ কৰা বড়োসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত জনগোষ্ঠীসমূহ বৰ্তমান [[বড়ো-কছাৰী]] নামেৰে পৰিচিত এক বিস্তৃত জনগোষ্ঠীগত সমষ্টিৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[ঠেঙাল কছাৰী|ঠেঙাল]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[সোণোৱাল কছাৰী|সোণোৱাল]], [[গাৰো জনগোষ্ঠী|গাৰো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আদি জনগোষ্ঠীৰ উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে নাথৰ গ্ৰন্থত ব্যৱহৃত ''মংগোলীয়'' আদি জাতিগত শ্ৰেণীবিভাগসমূহ আধুনিক ভাষাতাত্ত্বিক আৰু নৃতাত্ত্বিক শ্ৰেণীবিভাগৰ সমাৰ্থক নহয়। জে. জিঅ'গেগানে তেওঁৰ ''Silk in India'' গ্ৰন্থত অসমত ৰেচম পালনৰ প্ৰৱৰ্তন সম্পৰ্কে কিৰাতসকলৰ ভূমিকা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, কিৰাতসকলেই অসমত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ৰেচম পালন প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ পৰাই ভাৰতৰ মূল ভূখণ্ডলৈ ৰেচম পালন বিয়পি পৰিছিল। তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছে যে ৰেচম পলু ভাৰতলৈ ঠিক কেতিয়া অনা হৈছিল সেয়া যিয়েই নহওক, পলুবিধৰ ভৌগোলিক বিস্তাৰ আৰু প্ৰথমে প্ৰৱৰ্তিত প্ৰজাতিটো বহুচক্ৰীয় (''multivoltine'') হোৱা তথ্যৰ ভিত্তিত ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰত অৰ্থাৎ অসমৰ দিশৰ পৰাই ভাৰতলৈ অনা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{cite book |last=Geoghegan |first=J. |title=Some Account of Silk in India, Especially of the Various Attempts to Encourage and Extend Sericulture in That Country |year=1872 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta}}</ref> ===প্ৰাচীন যুগ=== প্ৰাচীন যুগৰ অসমৰ ৰেচমৰ সম্ভৱতঃ প্ৰথম উল্লেখ বাল্মিকীৰ ''[[ৰামায়ণ]]''ত পোৱা যায়। ৰামায়ণৰ ''কিষ্কিন্ধ্যা কাণ্ড''ত উল্লেখ আছে যে পূব দিশলৈ যাত্ৰা কৰা ব্যক্তিয়ে প্ৰথমে মগধ, অংগ, পুণ্ড্ৰ আৰু তাৰ পিছত ''কোশ-কৰণ-ভূমি'' (অৰ্থাৎ পলু পোহাৰ দেশ) পাৰ হৈ যাব লাগে। এই কোশ-কৰণ-ভূমিক অসমৰ প্ৰাচীন ৰেচম উৎপাদনকাৰী অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Sharma, S. K., ''Discovery of North-East India'', p. 315.</ref><ref>Deka, Phani, ''The Great Indian Corridor in the East'', p. 63.</ref><ref>M, Mignonette, ''Society and Economy in North-east India'', Volume 2, 2004, p. 316.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ৰাজনৈতিক সাহিত্য কৌটিল্যৰ ''[[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]''তো অসমৰ উন্নতমানৰ ৰেচম বস্ত্ৰৰ উল্লেখ আছে। কৌটিল্যই ''বাঙ্গিক'' (বংগ বা দক্ষিণ বংগৰ পৰা), ''মাগধিক'' (মগধৰ পৰা) আৰু ''পৌণ্ড্ৰিক'' (পুণ্ড্ৰ বা উত্তৰ বংগৰ পৰা) কাপোৰৰ লগতে ''সুৱৰ্ণকুদ্যক'' (কামৰূপৰ পৰা) বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰে সুৱৰ্ণকুদ্যক, মাগধিক আৰু পৌণ্ড্ৰিক বস্ত্ৰসমূহ ''কৌশেয়'' (তচৰ বা মুগাৰ দৰে ৰেচম) আৰু ''চীনপট্ট'' (পাট বা মালবেৰী ৰেচম) জাতীয় বস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |title=Kautilya, ''Arthashastra'', p. 110, "The above will explain the fabrics known as kauseya, silk-cloth, and chinapatta, fabrics of China manufacture." |access-date=2020-02-06 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031454/https://www.csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |url-status=dead}}</ref> কামৰূপত সুৱৰ্ণকুদ্যক উৎপন্ন হোৱা কথাটো অষ্টম শতিকাৰ পণ্ডিত [[কুমাৰিল ভট্ট]]ৰ বিৱৰণতো উল্লেখ পোৱা যায়। তেওঁ অৰ্থশাস্ত্ৰৰ ব্যাখ্যাত ''কামৰূপেচৈৱ সুৱৰ্ণকুদ্যাঃ'' (''Kamarupeschaiva Suvarna Kudyah'') বুলি উল্লেখ কৰিছে, যাৰ দ্বাৰা কামৰূপক সুৱৰ্ণকুদ্য বস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>[https://www.jstor.org/stable/42930897 Dhavalikar, M. K., ''Archaeology of Gauhati'', p. 139.]</ref> পুৰাতত্ত্ববিদ এম. কে. ধাৱালিকাৰৰ মতে, অৰ্থশাস্ত্ৰৰ বিৱৰণৰ পৰা নিশ্চিতভাৱে বুজিব পৰা যায় যে অসমৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী গংগা উপত্যকাৰ বজাৰলৈ গৈছিল। তেওঁ অনুমান কৰিছে যে এই সামগ্ৰীসমূহ বৰ্তমানৰ দৰে সেই সময়তো থলুৱা জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে উৎপাদন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Dhavalikar |first=M. K. |title=Archaeology of Gauhati |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=31/32 |issue=1/2 |year=1971 |page=139 |jstor=42930897 |quote=However, the evidence from the Arthasastra only shows that the products of Assam came to the markets in the Ganga valley. These articles were in all probability produced by tribals as is done today.}}</ref> অৰ্থশাস্ত্ৰৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সুৱৰ্ণকুদ্যকৰ আঁহবোৰ ''মাখনৰ দৰে ৰঙৰ'', ''সূৰ্যৰ দৰে ৰঙা'' আৰু অতি উত্তম মানৰ আছিল।<ref>{{Cite web |url=https://csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |title=Kautilya, ''Arthashastra'', p. 110 |access-date=2020-02-06 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031454/https://www.csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |url-status=dead}}</ref> এই ৰঙৰ বৰ্ণনাৰ ভিত্তিত সুৱৰ্ণকুদ্যকক মুগা ৰেচমৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে, যদিও ইয়াক নিশ্চিতভাৱে মুগা বুলি চিনাক্ত কৰাৰ বিষয়টো ব্যাখ্যাসাপেক্ষ। গ্ৰন্থখনত ৰেচম পলুৱে খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা চাৰিবিধ গছৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে—''বকুল'' (''Vakula''), ''লিকুচা'' (''Likucha''), ''বট'' (''Vata'') আৰু ''নাগবৃক্ষ'' (''Naga-vriksa'')। ইয়াৰে বকুল আৰু নাগবৃক্ষক ক্ৰমে এৰিকেলেছ (''Ericales'') আৰু মেগনোলিয়া (''Magnolia'')ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি মুগা পলু ''[[Antheraea assamensis]]''ৰ খাদ্য উদ্ভিদৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। আনহাতে লিকুচা (''Artocarpus lakucha'') আৰু বট গছ ম'ৰেচি (''Moraceae'') পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত, যাক পাট ৰেচমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। ''নাগবৃক্ষ''ৰ সঠিক উদ্ভিদগত পৰিচয় সম্পৰ্কে মতভেদ আছে। অভিধানকাৰসকলে ইয়াক ''নাগকেশৰ'' অথবা ''পুন্নাগ'' গছৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। নাগকেশৰৰ আন এটা নাম ''চম্পেয়'', যাক হালধীয়া ফুলধাৰী চম্পা গছৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। অসমৰ পূৰ্বৰ ''চম্পা মুগা'' নামৰ ৰেচমৰ পলুৱে চম্পা (''Michelia champaca'') গছৰ পাত খাইছিল। জৰ্জ ৱাটৰ বিৱৰণ অনুসৰি চম্পা ৰেচম অতি মিহি বগা ৰঙৰ আছিল আৰু অতীতত অসমৰ ৰজা তথা অভিজাত লোকসকলে ইয়াৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল।<ref>''Journal of the Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 215, আলোচনা: নাগবৃক্ষ, নাগকেশৰ, পুন্নাগ আৰু চম্পা মুগাৰ পৰিচয়; p. 212, চম্পা ৰেচম সম্পৰ্কে জৰ্জ ৱাটৰ বিৱৰণ।</ref> নৱম শতিকাৰ অভিধান ''[[অমৰকোষ]]''তো ''পত্ৰোৰ্ণ'' (''Patrorna'') নামৰ এবিধ বগা ৰেচমৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াক ধোৱা বা বগা কৰা এবিধ মূল্যৱান ''কৌশেয়'' ৰেচম বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। অমৰকোষৰ টীকাকাৰ ক্ষীৰস্বামীৰ মতে এই ৰেচমৰ পলুৱে লিকুচা (''Artocarpus lakucha''), বট (''Ficus benghalensis'') আদি গছৰ পাত খাইছিল।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55117/page/n230/mode/1up ''Journal of the Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 214], অমৰকোষ আৰু ক্ষীৰস্বামীৰ টীকাত ''Patrorna''ৰ বিৱৰণ।</ref> অৰ্থশাস্ত্ৰত লগতে উল্লেখ আছে যে সুৱৰ্ণকুদ্যকৰ কাপোৰ বোৱাৰ সময়ত সূতাবোৰ অতি তিতা অৱস্থাত ৰাখি বোৱা হৈছিল। কাপোৰবিধক মণিৰ পৃষ্ঠৰ দৰে কোমল, সূৰ্যৰ দৰে ৰঙা আৰু সমান অথবা মিশ্ৰিত গাঁথনিৰ বস্ত্ৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই বিৱৰণক পৰৱৰ্তী সময়ৰ ৰেচম বয়নৰ কিছুমান পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |title=Kautilya, ''Arthashastra'', p. 109, "and that which is the product of the country, Suvarnakudya, is as red as the sun, as soft as the surface of the gem, woven while the threads are very wet, and of uniform (chaturasra) or mixed texture (vyámisravána)." |access-date=2020-02-06 |archive-date=2020-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112031454/https://www.csboa.com/eBooks/Arthashastra_of_Chanakya_-_English.pdf |url-status=dead}}</ref> প্ৰাচীন গ্ৰন্থ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ) কামৰূপৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত ৰেচম ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ''ললিতকান্তা'' ৰূপত পূজিত মংগলচণ্ডী দেৱীয়ে ৰঙা ৰেচম (''ৰক্ত-কৌশেয়-ৱসন'') পৰিধান কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Translation with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk (rakta-kauseya-vasana)."</ref> একেদৰে ব্ৰহ্মাৰ পূজাত ৰঙা ৰেচম (''ৰক্ত-কৌশেয়-বস্ত্ৰ'') প্ৰিয় বস্ত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Translation with Shloka Index'', pp. 1243–1245, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk (rakta-kauseya-vastram) is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref> বিষ্ণুৰ পূজাত ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা ৰেচম ব্যৱহাৰৰ কথাও গ্ৰন্থখনত পোৱা যায়।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Translation with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> গ্ৰন্থখনৰ বিৱৰণ অনুসৰি [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''ডিক্কৰবাসিনী পীঠ''তো দেৱ-দেৱীৰ পূজাৰ সময়ত ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা ''কৌশেয়'' বস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ইয়াৰ কৌশেয় বস্ত্ৰসমূহ বনৰীয়া ৰেচম, সম্ভৱতঃ মুগাৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হ'ব পাৰে। পুৰণি কালত মুগা প্ৰাকৃতিক হালধীয়া বা সোণোৱালী ৰঙৰ উপৰি বগা ৰঙতো উপলব্ধ আছিল। বগা মুগাৰ এটা প্ৰকাৰ ''মেজানকাৰী মুগা'' (''Mezankari muga'') নামেৰে জনাজাত আছিল। ইয়াৰ পলুৱে ''আদাকাৰী'' (''Litsea citrata'') গছৰ পাত খাইছিল। উচ্চবৰ্গৰ লোকসকলে এনে মুগাৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল আৰু ইয়াৰে অধিকাংশ কাপোৰ লাক্ষাৰে ৰঙা ৰং কৰা হৈছিল, যদিও কিছুমান বগা ৰঙৰেই ৰখা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই প্ৰকাৰৰ মুগা দুৰ্লভ হৈ পৰিছিল।<ref>''Journal of the Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the Mezankari muga, the worm feeding on the Adakari tree (Litsea citrata). This muga constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> সপ্তম শতিকাত বাণভট্টই ৰচনা কৰা সংস্কৃত গ্ৰন্থ ''[[হৰ্ষচৰিত]]''তো কামৰূপৰ মূল্যৱান বস্ত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। উত্তৰ ভাৰতৰ শাসক হৰ্ষবৰ্ধনৰ ৰাজঅভিষেকৰ সময়ত কামৰূপৰ ৰজা [[ভাস্কৰবৰ্মণ]]ে তেওঁলৈ বহুতো বহুমূলীয়া সামগ্ৰী উপহাৰ হিচাপে পঠিয়াইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত মূল্যৱান বস্ত্ৰ আৰু ৰত্ন বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য আছিল। উপহাৰৰ ভিতৰত ''দুকুল'' (''dukula'') বস্ত্ৰেৰে মেৰিয়াই থোৱা ছাতি, ''পট্টসূত্ৰ'' (''patta-sutra'') বস্ত্ৰৰ বস্তা আৰু শৰৎকালৰ চন্দ্ৰৰ পোহৰৰ দৰে নিৰ্মল ''ক্ষৌম'' (''ksoma'') বস্ত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। মূল বৰ্ণনাত ইয়াক ''শাৰদ চন্দ্ৰমা শৌচ ক্ষৌমাণি'' (''sharada chandrama shaucha ksamani'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই বস্ত্ৰসমূহ ৰেচম অথবা লিনেনৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32096/page/n125 Chatterjee, S. K., ''Kirata-jana-kriti'', 1951, pp. 95–96.]</ref> গ্ৰন্থখনত বস্ত্ৰৰ আঁহবোৰ ইমান মিহি, সমান আৰু মসৃণ আছিল যে সেয়া ভূৰ্জপত্ৰৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা গৈছিল বুলিও উল্লেখ আছে। এই বৰ্ণনাকো ৰেচমৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>[https://books.google.com/books?id=KItocaxbibUC Chatterjee, Suhas, ''Indian Civilisation and Culture'', p. 435.]</ref> চীনা পৰিব্ৰাজক [[হিউৱেন চাং]]ৰ ভ্ৰমণ বিৱৰণতো ভাস্কৰবৰ্মণৰ ৰাজত্বকালত কামৰূপত ৰেচমৰ ব্যৱহাৰ আৰু বাণিজ্যৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ===মধ্য যুগ=== মুগা পলুৰ জিনগত বৈচিত্ৰ্য সম্পৰ্কীয় কিছুমান বিৱৰণত অসমৰ ৰেচম উৎপাদনৰ প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ হিচাপে দুটা অঞ্চলৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰে এটা আছিল প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত গাৰো পাহাৰ, যাৰ সৈতে বড়ো-কছাৰীসকলৰ ৰেচম পালনৰ পৰম্পৰাকো সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে; আনটো আছিল প্ৰাচীন [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত [[ঢকুৱাখনা]] অঞ্চল। অৱশ্যে এই দুটা অঞ্চলক মুগাৰ উৎপত্তিস্থল বুলি নিশ্চিত কৰাৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট জিনগত অধ্যয়নৰ তথ্যসূত্ৰ প্ৰয়োজন। বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজাই আহোম ৰজালৈ শান্তিৰ প্ৰস্তাৱ হিচাপে কিছুমান সোণোৱালী ৰঙৰ বস্ত্ৰ বা মেখেলা উপহাৰ দিছিল। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত এই বস্ত্ৰক ''সোনোৱালী কাপুৰ'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনাত ইয়াক ''সিন-খাম'' (''Sin-kham'') অথবা ''খাম-চিন'' নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ সোণোৱালী বস্ত্ৰ বা মেখেলা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই সোণোৱালী বস্ত্ৰসমূহ মুগাৰে নিৰ্মিত আছিল। এই উল্লেখৰ পৰা চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজবস্ত্ৰ হিচাপে মুগাৰ ব্যৱহাৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনাৰ কথা অনুমান কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, Surya Kumar, ''Deodhai Asam Buranji'', p. 18.</ref> ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, আহোম ৰাজসভাত মুগা বস্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ পৰৱৰ্তী কোনোবা সময়ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত এই ঘটনাটো চুতুফা ৰজাৰ দিনৰ বুলি উল্লেখ আছে। বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজাজনে তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকলৰ পৰামৰ্শ মতে মুগা আৰু পাটৰ বস্ত্ৰ পৰিধান কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এক হাজাৰ মুগা পালনকাৰী, সূতা কটা লোক আৰু শিপিনীক ৰাজধানীত নিযুক্তি দিয়া হৈছিল যাতে তেওঁলোকে ৰাজপৰিয়ালৰ বাবে বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। অসমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি, নিযুক্ত লোকসকলৰ ভিতৰত এহাজাৰ মহিলা পলুপালক, কাটনী আৰু শিপিনী আছিল। বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলক ''চুটীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>[https://archive.org/details/3_20190901_20190901/54.jpg Padmeswar Naoboicha Phukan, ''Assam Buranji'', p. 30.]</ref> অৱশ্যে উক্ত ঘটনাটো চুতুফাৰ ৰাজত্বকালতেই সংঘটিত হৈছিল নে নাই, সেই বিষয়ে সন্দেহ আছে। কাৰণ একেখন বুৰঞ্জীতে সেই সময়ত শদিয়া, মৰঙী আদি অঞ্চল আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি উল্লেখ আছে। সেয়েহে এই ঘটনাটো পৰৱৰ্তী কোনোবা আহোম ৰজাৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। তথাপিও বুৰঞ্জীৰ এই বিৱৰণৰ পৰা আহোম ৰাজসভাত থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ৰেচম উৎপাদন আৰু বয়নশিল্পৰ প্ৰভাৱৰ কথা জানিব পৰা যায়। শিৱসাগৰ জিলাত এতিয়াও ''চুতীয়া কাটনী'' আৰু ''চেতিয়া কাটনী'' নামৰ ঠাই দেখা পোৱা যায়। মুগা আৰু পাট বস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে আহোমসকলে ক'লা ৰঙৰ কাপোৰ পৰিধান কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীত উল্লেখ পোৱা যায়। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত ষোড়শ শতিকাৰ দুটা পৃথক ঘটনাত আহোমসকলক ''লুণ্ডা-মুণ্ডা কুলা কাপুৰ পিন্ধা লুক'' অৰ্থাৎ ক'লা কাপোৰ পিন্ধা মুণ্ডিত মস্তকৰ লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Mahanta, S., ''Assam Buranji'', D.H.A.S., 1945, p. 10.</ref> আন এটা ঘটনাত তেওঁলোকক ''কলীয়া বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা'' লোক বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Mahanta, S., ''Assam Buranji'', D.H.A.S., 1945, p. 23.</ref> এই বৰ্ণনাসমূহৰ ভিত্তিত আহোমসকলে ষোড়শ শতিকালৈকে ইউনান আৰু ব্ৰহ্মদেশৰ আন কিছুমান টাই জনগোষ্ঠীৰ দৰে ক'লা কপাহী বস্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। লীলা গগৈয়ে তেওঁৰ ''অসমৰ সংস্কৃতি'' গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে আহোমসকলে আগতে ক'লা কাপোৰ পিন্ধিছিল আৰু পিছলৈ বগা কাপোৰ পৰিধান কৰিবলৈ লৈছিল। তেওঁৰ মতে, খামতি, ফাকিয়াল আৰু শ্যানসকলৰ মাজত ক'লা কাপোৰৰ পৰম্পৰা অব্যাহত আছিল। গগৈয়ে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে পূৰ্বৰ পোছাকৰ পৰম্পৰা পৰিত্যাগ কৰাৰ বাবে আহোমসকলক ''টাই-ম্যুং-নুন্'' অৰ্থাৎ বগা কাপোৰ পিন্ধা টাই বুলি ভিতৰুৱাভাৱে ইতিকিং কৰা হৈছিল।<ref>{{Citation |last=Gogoi |first=Lila |year=1982 |title=Asamar Sanskriti |language=as |place=Jorhat |publisher=Bharati Prakashan |page=64 |quote=আহোম সকলে পূৰ্বতে কʼলা‌ কাপোৰ পিন্ধিছিল। বুৰঞ্জীত আহোম মানুহৰ বৰ্ণনা দিওঁতে কৈছে, "মানুহবোৰ লণ্ডা-মুণ্ডা গাতো কলীয়া কাপোৰ।" শকত-আৱত মানুহবোৰ, পিন্ধনত ক'লা কাপোৰ। পিছলৈ আহোম মানুহে ক'লা কাপোৰ এৰি বগা কাপোৰ পিন্ধিবলৈ ধৰে। তেওঁবিলাকৰ তেজ-মঙহৰ সম্বন্ধ থকা খামতি-ফাকিয়াল আৰু শ্যানসকলে এতিয়াও ক'লা কাপোৰ পিন্ধে। আহোমসকলে নিজৰ জাতীয় ৰীতি এৰি পেলোৱা বাবে এতিয়াও "টাই-ম্যুং-নুন্" অৰ্থাৎ বগা কাপোৰ পিন্ধা টাই বুলি ভিতৰুৱাকৈ ইতিকিং কৰে। }}</ref> থলুৱা শাসকসকলৰ এই বস্ত্ৰশৈলী গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত আহোম ৰাজবংশৰ পৰৱৰ্তী শাসনকালত মুগা উৎপাদনে ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল। ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ বাবে মুগাৰে নিৰ্মিত বস্ত্ৰ পৰিধানৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। আহোম ৰজাসকলে তেওঁলোকৰ ৰাজসভালৈ অহা বিশিষ্ট অতিথিসকলক উপহাৰ দিয়াৰ উদ্দেশ্যে ৰাজভঁৰালত বহুতো মূল্যৱান মুগাৰ সাজ সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছিল। ৰাণীসকলেও ব্যক্তিগতভাৱে শিপিনীসকলক বয়নৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ কামত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। যদিও অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মহিলাসকলে ৰেচম পালন আৰু বয়নৰ কাম কৰিছিল, তথাপিও প্ৰাচীন কামৰূপ আৰু পৰৱৰ্তী আহোম শাসনকালত [[শুৱালকুছি]]ৰ ৰেচম বস্ত্ৰই বিশেষ খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল। শুৱালকুছিত এৰি, পাট আৰু মুগাৰ লগতে অন্যান্য বস্ত্ৰও বোৱা হৈছিল। ৯০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা প্ৰায় ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ পশ্চিম অসমত শাসন কৰা [[পাল বংশ (কামৰূপ)|পাল বংশ]]ৰ ৰজা |ধৰ্মপালে একাদশ শতিকাত শুৱালকুছি প্ৰতিষ্ঠা কৰা বুলি কোৱা হয়। প্ৰচলিত কাহিনী অনুসৰি ধৰ্মপালে বৰপেটাৰ তাঁতীকুছিৰ পৰা ২৬টা শিপিনী পৰিয়ালক শুৱালকুছিলৈ আনি বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰত এখন শিপিনী গাঁও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>[http://archive.indianexpress.com/news/trouble-looms/831610/ ''Trouble looms'', The Indian Express.]</ref> সেই সময়ছোৱাত ৰেচমশিল্পই ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল আৰু শুৱালকুছি ৰেচম বয়নৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল। শুৱালকুছিৰ তাঁতশিল্পত কপাহী বস্ত্ৰ, ৰেচম বস্ত্ৰ আৰু খাদী কাপোৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰসমূহে অসমৰ ভিতৰে-বাহিৰে সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক মূল্য লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ পাট আৰু মুগা ৰেচমৰ বাবে শুৱালকুছি বিখ্যাত হৈ পৰে। কেৱল অসমত উৎপাদিত সোণোৱালী আঁহ হিচাপে মুগাৰ ৰপ্তানিৰো বিশেষ সম্ভাৱনা আছে। এই বয়নশিল্পসমূহ বহুদিন ধৰি অসমীয়া সমাজৰ সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত হৈ আহিছে। অসমীয়া পূৰ্বৰ বিৱৰণত উল্লেখ কৰা অনুসৰি, ১৬৬২ চনত ফৰাচী ভ্ৰমণকাৰী জাঁ-বাতিষ্ট টাভাৰ্নিয়ে (Jean-Baptiste Tavernier)-য়ে অসমৰ মুগা ৰেচমক ইউৰোপীয় পাঠকৰ পৰিচয়ত আনিছিল বুলি কোৱা হয়। টাভাৰ্নিয়ে অসমৰ ৰেচমৰ গুণগত মান চীনা ৰেচমৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল। অৱশ্যে তেওঁৱেই প্ৰথম মুগাক বিশ্বদৰবাৰলৈ লৈ গৈছিল বুলি কৰা দাবীটো পৃথকভাৱে নিশ্চিত কৰা প্ৰয়োজন। ===ঔপনিৱেশিক যুগ আৰু আধুনিক সময়=== ১৭৯৩ চনত অসমৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ মুগা সূতাৰ এক বৃহৎ ৰপ্তানিৰ উল্লেখ পোৱা যায়। অসমীয়া পূৰ্বৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে আহোম স্বৰ্গদেউৰ শাসনকালত ২২৪ মোন মুগা সূতা ইংলেণ্ডলৈ ৰপ্তানি কৰিছিল। ইয়াক মুগাৰ প্ৰথম বৃহৎ ৰপ্তানিসমূহৰ এটা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ২০০৭ চনত মুগা ৰেচমে সুৰক্ষিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি (''Geographical Indication'' বা GI) লাভ কৰে। অসমীয়া তথ্য অনুসৰি, ২০০৭ চনৰ ১৩ জুলাইত মুগা সূতাৰ বাবে এই স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name="CC"/> ২০১৪ চনৰ ৩ মাৰ্চত অসমৰ মুগা ৰেচমৰ ল'গ'ৰ বাবেও ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="Logo"/> ২০১৪ চনত মুগাৰ বাবে GI ল'গ' ব্যৱহাৰৰ অনুমোদনৰ বিষয়টোও প্ৰকাশিত হয়। এই ল'গ' অসম বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি আৰু পৰিৱেশ পৰিষদৰ সৈতে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল।<ref name="The Telegraph">{{cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1140428/jsp/northeast/story_18284649.jsp#.Vqt7xlIXVf4 |archive-url=https://archive.today/20160307064940/http://www.telegraphindia.com/1140428/jsp/northeast/story_18284649.jsp%23.Vqt7xlIXVf4 |url-status=dead |archive-date=2016-03-07 |title=Finally, muga gets GI logo |publisher=The Telegraph, Calcutta |date=28 April 2014 |accessdate=29 January 2016}}</ref> ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় ৰেচম পৰিষদক মুগা ৰেচমৰ সামগ্ৰীসমূহ পৰীক্ষা কৰা, ইয়াৰ বিশুদ্ধতা প্ৰমাণিত কৰা আৰু উৎপাদকসকলক GI ল'গ' ব্যৱহাৰৰ অনুমতি প্ৰদান কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছে। এই পৰিষদে অসমৰ [[যোৰহাট]]ত অৱস্থিত কেন্দ্ৰীয় মুগা-এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান (''Central Muga Eri Research and Training Institute'' বা CMER&TI)-ৰ জৰিয়তে মুগাসহ অসমৰ ৰেচমশিল্পৰ গৱেষণা, উন্নয়ন আৰু আন্তঃগাঁথনি বিকাশতো অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="CMER&TI">{{cite web |url=http://cmerti.res.in/aboutus.html |title=CMER&TI |publisher=CMER&TI |accessdate=31 January 2016 |archive-date=12 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151212174526/http://www.cmerti.res.in/aboutus.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151212174526/http://www.cmerti.res.in/aboutus.html |archivedate=12 December 2015 |deadurl=yes}}</ref> ২০১৫ চনত হায়দৰাবাদৰ "চেণ্টাৰ ফৰ ডি এন এ ফিংগাৰপ্ৰিণ্টিং এণ্ড ডায়েগনষ্টিক্স"ত জাভাৰেগৌড়া নাগাৰাজুৰ গৱেষক দলৰ আদৰ্শ গুপ্তা কে., কাজুৱেই মিতা আৰু কল্লাৰে পি. অৰুণকুমাৰে মুগা ৰেচমৰ ফাইব্ৰ'ইন প্ৰ'টিনৰ সম্পূৰ্ণ জিনীয় অনুক্ৰম আৰু আণৱিক গঠন সম্পৰ্কে গৱেষণা প্ৰকাশ কৰে। এই গৱেষণাত মুগা ৰেচমৰ সোণোৱালী আভা, শক্তি আৰু অন্যান্য বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ফাইব্ৰ'ইনৰ গঠন অধ্যয়ন কৰা হৈছিল। গৱেষণাপত্ৰখন ''Scientific Reports'' আলোচনীত প্ৰকাশিত হয়।<ref>{{cite journal |last1=Gupta K |first1=Adarsh |last2=Mita |first2=Kazuei |last3=Arunkumar |first3=Kallare P. |last4=Nagaraju |first4=Javaregowda |title=Molecular architecture of silk fibroin of Indian golden silkmoth, Antheraea assama |journal=Scientific Reports |volume=5 |pages=12706 |year=2015 |doi=10.1038/srep12706 |url=https://www.nature.com/articles/srep12706}}</ref> ২০১৪–১৫ বিত্তীয় বৰ্ষত ভাৰতত মুঠ ১৫৮ টন মুগা ৰেচম উৎপাদন হৈছিল। ইয়াৰে ১৩৬ টন অসমত উৎপাদিত হৈছিল। একে সময়ছোৱাত ভাৰতৰ সকলো প্ৰকাৰৰ ৰেচমৰ মুঠ উৎপাদন আছিল ২৮,৭০৮ টন।<ref name="CSB Report">{{cite web |url=http://www.csb.gov.in/assets/Uploads/pdf-files/CSBAR-1415English.pdf |title=CSB Annual Report 14-15 |publisher=Central Silk Board, India |work=Annual Report 2014–15 |date=November 2015 |accessdate=29 January 2016 |pages=5, 123 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809090716/http://www.csb.gov.in/assets/Uploads/pdf-files/CSBAR-1415English.pdf |archive-date=9 August 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809090716/http://www.csb.gov.in/assets/Uploads/pdf-files/CSBAR-1415English.pdf |archivedate=9 August 2017 |deadurl=yes}}</ref> ==বাণিজ্য== [[File:Muga cocoon.jpg|thumb|মুগা লেটা]] ১৭৯৩ চনত ২২৪ মণ্ড মুগা সূতাৰ দাম দিয়া হৈছিল ৫৩,৮৯৯ টকা। ইয়াৰ পৰাই মুগাৰ অতীজত মূল্য কিমান আছিল অনুমান কৰিব পাৰি। বৰ্তমান সময়ত ১ কেজি মুগা সূতাৰ দাম বজাৰত ৩২০০ টকাৰ পৰা ৫০০০ টকা পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে। সেয়েহে মুগাৰ বাণিজ্যত জড়িতসকলৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষা কৰিবলৈ ২০০৭ চনৰ ১৩ জুলাইত মুগাসূতাক GI (Geographical Indication - ভৌগলিক ইঙ্গিত) প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="CC">{{cite web | url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/55 | title=Geographical Indications Registry | accessdate=5 December 2024}}</ref> আনহাতে অসমৰ মুগা ৰেচমৰ ল'গক ৩ মাৰ্চ, ২০১৪ চনত GI প্ৰদান কৰা হয়৷<ref name="Logo">{{cite web | url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/384 | title=Geographical Indications Registry | accessdate=5 December 2024}}</ref> এই ল'গ প্ৰদান কৰাৰ পাছত মুগাৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা যিকোনো বস্ত্ৰ-সামগ্ৰীয়ে‍ বহন কৰিব পাৰিছে‍ নিজা চিহ্ন, যি ইয়াৰ বিশুদ্ধতা প্ৰমাণ কৰে। তাৰ উপৰি মুগাৰ যিকোনো ধৰণৰ অনুমোদিত নকলৰ (Bio piracy) পৰাও সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব GIয়ে। যিহেতু অসম বিশ্বৰ ভিতৰতে মুগা উৎপাদন কৰা একমাত্ৰ প্ৰান্ত সেয়েহে মুগাক GI দিয়াৰ বাবে মুগাৰ বিশুদ্ধতা ৰক্ষা হোৱাৰ লগতে, মুগাৰ সৃষ্টি আৰু বেপাৰ-বাণিজ্যত অসমৰ একাধিপত্য প্ৰতিস্থা হ'ব আৰু আমাৰ এই আপুৰুগীয়া সম্পদৰ পৰা আমাৰ মুগা খেতিয়ক, শিপিনী সকল বাৰুকৈ উপকাৰিত হ'ব। বাণিজ্যিক দিশৰ পৰা মুগাৰ পৰা অসমে ৪০ কোটি টকা বাৰ্ষিক আয় কৰে (মৰোৱা বজাৰৰ তথ্যৰ মতে)। অসমৰ প্ৰায় ২৩,৫৪৩টা পৰিয়াল মুগা খেতি আৰু বয়নশিল্পৰ (২০০৪) লগত জড়িত আৰু ২০০১-২০০৩ চনত অসমত ৯২ মিলিয়ন টন মুগা লেটা উৎপাদন কৰা হয় (Directorate of Sericulture, Government of Assam)। ইয়াৰ উপৰি মুগা সূতা আৰু কাপোৰৰ ৰপ্তানিৰ পৰা অসমে বাৰ্ষিক ১০০ৰ পৰা ১২০ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে। ==উৎপাদন== [[Image:Muga Silkworm.JPG|right|thumb|চোম গছত মুগা পলু]] উৎপাদনৰ ফালৰ পৰা অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ যোৰহাট, শিৱসাগৰ, ডিব্ৰুগড়, কামৰূপ জিলা আৰু লখিমপুৰ জিলাৰ ঢকুৱাখনাত মুগা সৰ্বাধিক উৎপাদন হয়। ইয়াৰে ভিতৰত কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছি হৈছে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ৰেচম উৎপাদনকাৰী গাঁও আৰু মুগা উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰতো ই বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গাঁও হিচাপে স্বীকৃতি পাইছে । ১১ শতিকাত ৰজা ধৰ্মপালৰ নিৰ্দেশত ২৬ শিপিনী পৰিয়ালেৰে প্ৰথম স্থাপন হৈছিল শুৱালকুছিৰ। সেই তেতিয়াৰে পৰা এতিয়ালৈকে শুৱালকুছিৰ বাসিন্দাসকলে নিজৰ এই বস্ত্ৰশিল্পক এৰা নাই আৰু গাঁওখনৰ ৫০,০০০ জনবসতিৰ প্ৰায় ২৫,০০০ গৰাকী ব্যক্তি এই বয়নশিল্পৰ লগত জডি়ত। সেয়েহে শুৱালকুছিক পূৱৰ মানচেষ্টাৰ আখ্যা দিয়া হয়। ==অসমৰ সমাজত মুগা== সুন্দৰ সোণোৱালী বৰণ আৰু স্থায়িত্বৰ বাবে মুগা জনসাধাৰণৰ মাজত জনপ্ৰিয়। আন ৰেচমৰ তুলনাত মুগা অতি সোনকালে বেয়া নহয় আৰু ইয়াক সহজে ধুব পৰা যায়। এযোৰ মুগা কাপোৰৰ আয়ুস প্ৰায় ৫০ বছৰ বা তাতোধিক হ'ব পাৰে। কিন্তু যিহেতু মুগা সূতাৰ উৎপাদনৰ বাবে অত্যাধিক মাত্ৰাত মুগা লেটাৰ প্ৰয়োজন সেয়েহে মুগাৰ দাম বৰ্তমান বজাৰত বহুত বেছি। কিন্তু তথাপিও মুগাৰ চহিদা বজাৰত হ্ৰাস পোৱা নাই, বৰঞ্চ বাঢ়িছেহে। বিশেষকৈ অসমীয়া কলা-সংস্কৃতিৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হিচাপে মুগাই অতীজৰে পৰা অসমীয়া সমাজত আদৰ পাই আহিছে। প্ৰতিগৰাকী অসমীয়া যুৱক-যুৱতীৰ ওচৰত এযোৰ মুগাৰ সাজ হোৱাতো গৌৰৱৰ কথা। ৰঙালী বিহুৰ যেন আধৰুৱা হৈ ৰ'ব একোযোৰ ৰঙা ফুল বছা মুগা মেখেলা-চাদৰ পৰিহিতা নাচনী আৰু মুগা চোলা পৰিধান কৰা ঢুলীয়াৰ অবিহনে। যিকোনো সামাজিক অনুষ্ঠানত মুগা কাপোৰে পিন্ধোতাৰ সৌন্দৰ্যত সোণত সুৱগা চৰায় আৰু তেওঁক জাকত জিলিকা কৰি তোলে। আৰু বৰ্তমান ফেশ্বনৰ যুগত মুগা সূতাৰ প্ৰয়োগ কেৱল মেখেলা-চাদৰ বা চোলা বোৱাতে সীমিত নাথাকি শাড়ী, চুৰিদাৰ, বিচনাচাদৰ, পৰ্দা ইত্যাদি নানান ধৰণৰ সামগ্ৰী উৎপাদনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name="Central Silk Board">{{cite web | url=http://www.csb.gov.in/silk-sericulture/silk/muga-silk/ | title=Muga Silk | publisher=Central Silk Board, Ministry of Textiles, Government of India | date=3 July 2014 | accessdate=27 January 2016 | archivedate=5 December 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151205144704/http://www.csb.gov.in/silk-sericulture/silk/muga-silk | deadurl=yes }}</ref> বিভিন্ন ফেশ্বন ৱিকত মুগাৰে তৈয়াৰী নানান বস্ত্ৰই ৰাইজৰ মাজত বহুত সমাদৰ লাভ কৰিছে। কিন্তু এই সকলোবোৰৰ পাছতো অসমত মুগাৰ ব্যৱসায়ৰ যিমান বিকাশ হ'ব লাগিছিল সিমান হোৱা নাই। মুগা ব্যৱসায় এতিয়াও কুটিৰশিল্পৰ দৰেই চলি আছে কিন্তু প্ৰয়োজন মুগা ব্যৱসায়ক এক অতি উচ্চ পৰ্যায়ৰ বাণিজ্যিক স্বীকৃতি দিয়াৰ। সৰু সৰু নিজা ব্যৱসায়ৰ বা আত্মসহায়ক গোটৰ দ্বাৰা মুগা উৎপাদিত হোৱাৰ বিপৰীতে যদি এই মুগা ব্যৱসায়ী সকলক একগোট কৰি চৰকাৰী সাহাৰ্য্য যেনে আধুনিক মিল, সূতা কটা যন্ত্ৰ, মুগা পলু পালন কেন্দ্ৰ, যন্ত্ৰ চলিত তাঁত ইত্যাদি প্ৰদান কৰা হয়, তেনে অৱস্থাত মুগা উৎপাদন বৰ্তমানতকৈ বহুগুণ বেছি বৃদ্ধি কৰিব পৰা যাব। চৰকাৰী ৰেচম বিভাগেও নিজৰ উপস্থিতি মুগা খেতিৰ ক্ষেত্ৰত বাৰুকৈ প্ৰতিপন্ন কৰিব লাগে। বৰ্তমানে মুগাৰ যি বাণিজ্যিক সম্ভাৱনা আছে তাক যেন সঠিকভাৱে‍ অসমে নিষ্কৰ্ষ কৰিব পৰা নাই। তাৰ উপৰিও কম দামৰ তচৰ ৰেচম আৰু চীন দেশৰ কৃত্ৰিম ৰেচমে অসমৰ মুগাক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত কিছু পৰিমাণে প্ৰতিযোগিতা দিয়াৰ চেষ্টা কৰা দেখা গৈছে। তাৰ উপৰিও বৰ্ধিত প্ৰদূষণেও মুগা পলুৰ জীৱন চক্ৰত কিছু বাধাৰ সৃষ্টি কৰি মুগা উৎপাদনত কিছু বিঘিনিৰ সৃষ্টি কৰিছে। <ref> দেৱযানী বড়া,মুগা - অসমৰ এক সোণালী সম্পদ, বৰ্হমথুৰি (এন আই টি শিলচৰৰ বসন্ত আলোচনী) https://docs.google.com/file/d/0B4ZC6NF4m4DvRnZYaEZ6NlNaTlE/edit </ref> <ref> KisHor Goswami,Impact of Globalisation on Silk Industry in Northeast India: an Assesment from Gender Perspectives, https://www.google.co.in/search?q=KisHor+Goswami%2CImpact+of+Globalisation+on+Silk+Industry+in+Northeast+India%3A+an+Assesment+from+Gender+Perspectives&oq=KisHor+Goswami%2CImpact+of+Globalisation+on+Silk+Industry+in+Northeast+India%3A+an+Assesment+from+Gender+Perspectives&aqs=chrome..69i57.1171j0j1&sourceid=chrome&es_sm=122&ie=UTF-8 </ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} {{Silk}} [[শ্ৰেণী:ৰেচম শিল্প]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] 6alt3fvw6q7z1ng7bikmkpm8wtvmji2 প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহালানবিছ 0 45898 648844 632238 2026-11-01T06:28:32Z AjayDas 12623 [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 648844 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]] ev7anbz6t511sfj1r49b00vk3f3ae9k সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ 0 51261 648769 519894 2026-10-31T16:41:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648769 wikitext text/x-wiki {{General relativity sidebar}} [[File:BBH gravitational lensing of gw150914.webm|266px |thumb|নিকটৱৰ্তী নিৰীক্ষকৰ দৃষ্টিত দ্বৈত কৃষ্ণগহ্বৰ তন্ত্ৰ GW150914ৰ সৰ্পিলাকাৰ সংযোজনৰ অন্তিম ০.৩৩ ছেকেণ্ড মুহূৰ্তৰ কম্পিউটাৰত গঠন কৰা ধীৰগতিৰ অনুৰূপ আৰ্হি (simulation)। অতিপাত মহাকৰ্ষণীয় লেন্সিঙৰ প্ৰভাৱত কৃষ্ণগহ্বৰ দুটাৰ পিছফালৰ তৰাৰ ক্ষেত্ৰখন যথেষ্ট বিকৃত হোৱা আৰু ঘূৰ্ণন গতিত থকা দেখা গৈছে। কাৰণ ঘূৰ্ণীয়মান কৃষ্ণগহ্বৰ দুটাই স্থানকালকে ভাঁজ খুৱাই পেলাইছে আৰু নিজৰ ফালে টানি নিছে।<ref name="SXSproject">{{cite web |url=http://www.black-holes.org/gw150914 |title=GW150914: LIGO Detects Gravitational Waves |website=Black-holes.org |accessdate=18 April 2016}}</ref>]] '''সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ''' ([[ইংৰাজী]]: '''General relativity''') ('''সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্ব''' বা '''জি. টি. আৰ.''' নামেৰেও পৰিচিত) ১৯১৫ চনত [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনে]] দাঙি ধৰা মহাকৰ্ষণৰ জ্যামিতিক তত্ত্ব। [[আধুনিক পদাৰ্থবিজ্ঞান|আধুনিক পদাৰ্থবিজ্ঞানত]] এই তত্ত্বৰ সহায়তে মহাকৰ্ষণৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা হৈছে। ই আইনষ্টাইনৰ [[বিশেষ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্ব|বিশেষ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বৰ]] সাধাৰণীকৰণ ৰূপ। ই পূৰ্বৰ [[আইজাক নিউটন|নিউটনীয়]] বিশ্বজনীন মহাকৰ্ষণ তত্ত্বক চেৰাই গৈ স্থান আৰু সময়ৰ জ্যামিতিক ধৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি মহাকৰ্ষণ বলৰ এটা একক আৰু অভিনৱ ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। এইক্ষেত্ৰত স্থান আৰু সময়ক একেলগে [[স্থানকাল]] (spacetime) বুলি কোৱা হয়। স্থানকালৰ বক্ৰতাৰ লগত যিকোনো বস্তু আৰু বিকিৰণৰ শক্তি আৰু ভৰবেগ পোনপটীয়াকৈ জড়িত হৈ আছে। এই সম্পৰ্কটো [[আইষ্টাইনৰ ক্ষেত্ৰ সমীকৰণ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰা হয়, যিটো কেইটামান আংশিক অৱকলনীয় সমীকৰণৰ সমষ্টি। সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ কেইটামান ফলাফল [[ধ্ৰুপদী বলবিজ্ঞান|ধ্ৰুপদী পদাৰ্থবিজ্ঞানে]] আগবঢ়োৱা ফলাফলৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে পৃথক। সময়ৰ প্ৰৱাহ, স্থান বা মহাকাশৰ জ্যামিতি, বাধাহীন পতনৰ সময়ত বস্তু এটাৰ গতি, [[পোহৰৰ বেগ]] আদিৰ লগত জড়িত এই পাৰ্থক্যসমূহৰ ভিতৰত মহাকৰ্ষণীয় লেন্সিং, মহাকৰ্ষণীয় সময় প্ৰসাৰণ, পোহৰৰ মহাকৰ্ষণীয় লোহিত বিচ্যুতি, মহাকৰ্ষণীয় সময়ৰ ধীৰগতি আদি বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ ভৱিষ্যৎবাণীসমূহ ধ্ৰুপদী পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ লগত তুলনা কৰি চোৱা হৈছে আৰু আজিলৈ সম্পন্ন হোৱা আটাইবোৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাতে ই সত্য প্ৰতিপন্ন হৈছে। যদিও সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বটোৱেই মহাকৰ্ষণসম্পৰ্কীয় একমাত্ৰ আপেক্ষিকীয় তত্ত্ব নহয়, ব্যৱহাৰিক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ তথ্যৰ লগত মিল থকা এইটোৱে সবাতোকৈ সৰল তত্ত্ব। তথাপি এতিয়াও কিছুমান উত্তৰবিহীন প্ৰশ্ন থাকি গৈছে। এই প্ৰশ্নবোৰৰ ভিতৰত সবাতোকৈ মৌলিক প্ৰশ্নটো হৈছে [[কোৱাণ্টাম বলবিজ্ঞান|কোৱাণ্টাম পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ]] তত্ত্বৰ লগত সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ জোৰা লগাই কিদৰে এটা স্বয়ংসম্পূৰ্ণ আৰু সুসংগঠিত কোৱাণ্টাম মহাকৰ্ষণ তত্ত্ব পাব পাৰি। জ্যোতিপদাৰ্থবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰখনত আইনষ্টাইনৰ তত্ত্বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৰঙণি আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, এই তত্ত্বৰ সহায়তে [[কৃষ্ণগহ্বৰ|কৃষ্ণগহ্বৰৰ]] উপস্থিতিৰ ভৱিষ্যৎবাণী কৰা হৈছিল। অতিকায় তৰাবোৰৰ জীৱনকালৰ শেষ পৰিণতিৰূপে সৃষ্টি হোৱা এই কৃষ্ণগহ্বৰবোৰ মহাকাশৰ এনে এটা অঞ্চল য'ত স্থান আৰু কাল ইমানেই বিকৃত হয় যে একোৱেই, আনকি পোহৰো বাহিৰ ওলাব নোৱাৰে। মহাকাশৰ কিছুমান বস্তুৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা বিকিৰণবোৰ প্ৰকৃতাৰ্থত কৃষ্ণগহ্বৰৰ প্ৰভাৱতেই হৈছে বুলি স্পষ্ট সাক্ষ্য আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, মাইক্ৰ'কোৱাছাৰ আৰু সক্ৰিয় তাৰকাৰাজ্যিক নিউক্লিয়াছবোৰ যথাক্ৰমে নক্ষত্ৰীয় কৃষ্ণগহ্বৰ আৰু অতিকায় কৃষ্ণগহ্বৰৰ উপস্থিতিৰ বাবে হৈছে। মহাকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱত পোহৰৰ গতিপথ ভাঁজ খোৱা বাবে মহাকৰ্ষণীয় লেন্সিং পৰিঘটনাটোৰ সৃষ্টি হৈছে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে দূৰৱৰ্তী একেটা পোহৰ উৎসৰে একাধিক ছবি আকাশত দৃশ্যমান হয়। সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদে [[মহাকৰ্ষণিক তৰংগ|মহাকৰ্ষণীয় তৰংগৰ]] উপস্থিতিৰো ভৱিষ্যৎবাণী কৰিছিল, যিটো শেহতীয়াকৈ লিগ' প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে পোনপটীয়াকৈ প্ৰত্যক্ষ কৰা হৈছিল। তদুপৰি প্ৰসাৰণশীল বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখন সম্পৰ্কীয় এতিয়াৰ জ্যোতিৰ্বৈজ্ঞানিক আৰ্হিটোও মূলতঃ সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ ভিত্তিতেই গঢ় লৈ উঠিছে। <!-- Before any further attempt of deleting the following claim, please, note its sources in the History-section, and the conclusive consensus on the TP. --> অপৰিসীম সৌন্দৰ্য্যৰে ভৰপূৰ বুলি পৰিচিত সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদক প্ৰায়েই ভৌতিক তত্ত্বসমূহৰ ভিতৰত সবাতোকৈ ধুনীয়া তত্ত্ব বুলি আখ্যা দিয়া হয়।<ref name=":0">{{Harvnb|Landau|Lifshitz|1975|loc=p. 228}} "...the ''general theory of relativity''...was established by Einstein, and represents probably the most beautiful of all existing physical theories."</ref> ==ইতিহাস== ১৯০৫ চনত [[বিশেষ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্ব]] প্ৰকাশ পোৱাৰ পিছতে আইনষ্টাইনে তেওঁৰ এই নতুন আপেক্ষিকীয় প্ৰেক্ষাপটত মহাকৰ্ষণক কিদৰে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি, সেইবিষয়ে ভাবিবলৈ লৈছিল। ১৯০৭ চনত তেওঁ [[মুক্ত পতন]] গতিত থকা নিৰীক্ষক এজনৰ বিষয়ে এটা সৰল [[চিন্তা পৰীক্ষা]] কৰি চাইছিল, যিটো পিছলৈ মহাকৰ্ষণৰ আপেক্ষিক তত্ত্ব এটা অন্বেষণৰ আঠ বছৰীয়া যাত্ৰাৰ আৰম্ভণিৰূপে বিবেচিত হ'ল। বহুতো আঁসোৱাহ আৰু ভুল আৰম্ভণিৰ পিছত, ১৯১৫ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁৰ গৱেষণাৰাজি প্ৰুছিয়ান একাডেমী অৱ্ চায়েন্সৰ সন্মুখত প্ৰদৰ্শন হ'ল, যিবোৰ এতিয়া [[আইনষ্টাইনৰ ক্ষেত্ৰ সমীকৰণ]] নামেৰে জনাজাত।<ref>O'Connor, J.J. and Robertson, E.F. (1996), ''[http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/HistTopics/General_relativity.html General relativity]''. ''[http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Indexes/Math_Physics.html Mathematical Physics index]'', [http://www.st-andrews.ac.uk/maths/ School of Mathematics and Statistics], [http://www.st-andrews.ac.uk/ University of St. Andrews], Scotland. Retrieved 2015-02-04.</ref> যিকোনো বস্তু বা বিকিৰণৰ উপস্থিতিত স্থান/মহাকাশ আৰু সময়ৰ জ্যামিতিক ৰূপ কিদৰে সলনি হয়, এই সমীকৰণকেইটাৰ জৰিয়তে তাৰ আভাস পোৱা যায়। দৰাচলতে এই ক্ষেত্ৰ সমীকৰণকেইটাই সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বৰ মূল ভেটি।<ref>{{Harvnb|Pais|1982|loc=ch. 9 to 15}}, {{Harvnb|Janssen|2005}}; an up-to-date collection of current research, including reprints of many of the original articles, is {{Harvnb|Renn|2007}}; an accessible overview can be found in {{Harvnb|Renn|2005|pp=110ff}}. Einstein's original papers are found in [http://einsteinpapers.press.princeton.edu/ Digital Einstein], volumes 4 and 6. An early key article is {{Harvnb|Einstein|1907}}, cf. {{Harvnb|Pais|1982|loc=ch. 9}}. The publication featuring the field equations is {{Harvnb|Einstein|1915}}, cf. {{Harvnb|Pais|1982|loc=ch. 11–15}}</ref> আইনষ্টাইনৰ ক্ষেত্ৰ সমীকৰণসমূহ অৰৈখিক আৰু এইবোৰ সমাধান কৰিবলৈ অত্যন্ত কঠিন। তত্ত্বটোৰ প্ৰাৰম্ভিক ভৱিষ্যৎবাণীসমূহ সমাধান কৰিবলৈ আইনষ্টাইনে আনুমানিক পদ্ধতিৰ সহায় লৈছিল। কিন্তু কম সময়ৰ ভিতৰতে ১৯১৬ চনত [[কাৰ্ল স্বাৰ্জশ্বাইল্ড্]] নামৰ জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিদজনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে আইনষ্টাইন সমীকৰণৰ অ-গতানুগতিক নিখুঁত সমাধান উলিয়াইছিল। ইয়াক স্বাৰ্জশ্বাইল্ড্ মেট্ৰিক নামেৰে জনা যায়। এই সমাধানেই মহাকৰ্ষণীয় বিস্ফোৰণৰ অন্তিম পৰ্য্যায়টো (যাক এতিয়া [[কৃষ্ণগহ্বৰ]] বুলি জনা যায়) ব্যাখ্যা কৰাৰ বাট মুকলি কৰি দিলে। একেটা বছৰতে স্বাৰ্জশ্বাইল্ড্ সমাধানক বৈদ্যুতিকভাৱে আহিত বস্তুৰ ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগৰ বাবে সাধাৰণীকৰণ কৰাৰ প্ৰথম পদক্ষেপটো লোৱা হ'ল। সম্প্ৰতি বৈদ্যুতিকভাৱে আহিত কৃষ্ণগহ্বৰৰ লগত জড়িত ৰেইছনাৰ-নৰ্ডষ্ট্ৰম সমাধান ইয়াৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছিল।<ref>{{Harvnb|Schwarzschild|1916a}}, {{Harvnb|Schwarzschild|1916b}} and {{Harvnb|Reissner|1916}} (later complemented in {{Harvnb|Nordström|1918}})</ref> ১৯১৭ চনত আইনষ্টাইনে সমগ্ৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখনৰ ক্ষেত্ৰতে তেওঁৰ তত্ত্ব প্ৰয়োগ কৰি চালে। ফলত "আপেক্ষিকীয় ব্ৰহ্মাণ্ডতত্ত্ব" নামৰ নতুন অধ্যয়ন ক্ষেত্ৰ এখনৰ মুকলি হ'ল। বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখন স্থিৰ বুলি প্ৰচলিত সেইসময়ৰ বিশ্বাসটোত আইনষ্টাইনো পতিয়ন গৈছিল আৰু সেইবাবে স্থিৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড এখনৰ লগত খাপ খোৱাকৈ আইনষ্টাইনে তেওঁৰ মূল ক্ষেত্ৰ সমীকৰণত এটা পৰিমাত্ৰা (parameter) যোগ দিছিল। ইয়াক [[বিশ্বজনীন ধ্ৰুৱক]] নামেৰে জনা যায়।<ref>{{Harvnb|Einstein|1917}}, cf. {{Harvnb|Pais|1982|loc=ch. 15e}}</ref> কিন্তু [[এডৱিন হাবল|হাবল]] প্ৰমুখ্যে আন জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলৰ কৰ্মৰাজিৰ ফলত ১৯২৯ চনৰ ভিতৰত এইটো স্পষ্ট হৈ পৰিছিল যে আমাৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখন প্ৰকৃতাৰ্থত সম্প্ৰসাৰণশীল। ১৯২২ চনত [[আলেকজেণ্ডাৰ ফ্ৰিডমেন|আলেকজেণ্ডাৰ ফ্ৰিডমেনে]] আগবঢ়োৱা প্ৰসাৰণশীল ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সমাধানটোৱে পোনে পোনে এইটো সিদ্ধান্তই দিছিল, য'ত কোনো ধ্ৰুৱক যোগ কৰাৰো প্ৰয়োজন হোৱা নাছিল। এই সমাধানৰ আলমত [[জৰ্জ লেমাত্ৰে|লেমাত্ৰেই]] প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহানাদ তত্ত্বৰ আৰ্হিটো দাঙি ধৰিছিল। এই আৰ্হি অনুসৰি আমাৰ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডখন অতি উষ্ণ আৰু ঘন পৰ্য্যায় এটাৰ পৰা আৰম্ভণি হৈছিল।<ref>Hubble's original article is {{Harvnb|Hubble|1929}}; an accessible overview is given in {{Harvnb|Singh|2004|loc=ch. 2–4}}</ref> পিছলৈ আইনষ্টাইনে বিশ্বজনীন ধ্ৰুৱকটোক নিজৰ জীৱনৰ সবাতোকৈ ডাঙৰ ভুল বুলি আক্ষেপ কৰিছিল।<ref>As reported in {{Harvnb|Gamow|1970}}. Einstein's condemnation would prove to be premature, cf. the section [[General relativity#Cosmology|Cosmology]], below</ref> সেই সময়ছোৱাত সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বটো আন ভৌতিক তত্ত্ববোৰৰ মাজত এটা কৌতূহলৰ বিষয়ৰূপে পৰিগণিত হৈ আহিছিল। যিহেতু বিশেষ আপেক্ষিকতাবাদৰ লগত খাপ খাইছিল আৰু নিউটনীয় তত্ত্বই ব্যাখ্যা আগবঢ়াব নোৱাৰা বহুতো পৰিঘটনাও সঠিকভাৱে ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল, সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বটো নিঃসন্দেহে নিউটনীয় মহাকৰ্ষণতকৈ উৎকৃষ্টমানৰ আছিল। কোনোধৰণৰ যাদৃচ্ছিক পৰিমাত্ৰাৰ সহায় নোলোৱাকৈ (fudge factors) ১৯১৫ চনত আইনষ্টাইনে নিজেই দেখুৱাইছিল যে কেনেকৈ সূৰ্য্যৰ পৰা বুধৰ কক্ষপথৰ নিকটৱৰ্তী বিন্দু স্বাভাৱিকতকৈ অধিক ওচৰ চাপি আহে।<ref>{{Harvnb|Pais|1982|pp=253–254}}</ref> একেদৰে ১৯১৯ চনৰ ২৯ মে'ৰ পূৰ্ণগ্ৰাস সূৰ্য্যগ্ৰহণৰ সময়ত<ref>{{Harvnb|Kennefick|2005}}, {{Harvnb|Kennefick|2007}}</ref> জ্যোতিৰ্বিদ [[আৰ্থাৰ এডিংটন]]ৰ নেতৃত্বত চলোৱা অভিযানৰ জৰিয়তে সূৰ্য্যৰ প্ৰভাৱত পোহৰ ৰশ্মি ভাঁজ খায় বুলি আগবঢ়োৱা সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ ভৱিষ্যৎবাণীটো প্ৰমাণ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত আইনষ্টাইন ৰাতিটোৰ ভিতৰতে বিখ্যাত হৈ পৰিছিল। তথাপিও ১৯৬০ ৰ পৰা ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত হোৱা বিকাশকালতহে সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তাত্ত্বিক পদাৰ্থবিজ্ঞান আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ মূল সুঁতিত স্থান পাইছিল। এই সময়ছোৱাক এতিয়া সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ সোণালী যুগ বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite book|title=The future of theoretical physics and cosmology: celebrating Stephen Hawking's 60th birthday |first1=Kip |last1=Thorne |publisher=Cambridge University Press |date=2003 |isbn=978-0-521-82081-3 |page=74 |url=https://books.google.com/books?id=yLy4b61rfPwC|ref=harv}} [https://books.google.com/books?id=yLy4b61rfPwC&pg=PA74 Extract of page 74]</ref> পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে কৃষ্ণগহ্বৰৰ ধাৰণা বুজিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু [[কোৱাছাৰ]]বোৰো ইয়াৰ পৰাই উৎপন্ন হোৱা বুলি জানিব পাৰিছিল।<ref>{{Harvnb|Israel|1987|loc=ch. 7.8–7.10}}, {{Harvnb|Thorne|1994|loc=ch. 3–9}}</ref> সৌৰজগতৰ লগত জড়িত তাতোকৈ নিখুঁত পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে ইয়াৰ ভৱিষ্যৎবাণী দিব পৰা ক্ষমতাতো নিশ্চিত হ'ল আৰু আপেক্ষিকীয় ব্ৰহ্মাণ্ডতত্ত্বও প্ৰত্যক্ষ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ লগত খাপ খাবলৈ ধৰিলে।<ref>Section [[General relativity#Cosmology|Cosmology]] and references therein; the historical development is in {{Harvnb|Overbye|1999}}</ref> সময়ৰ লগে লগে সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বই এক অসাধাৰণ সৌন্দৰ্য্যপূৰ্ণ তত্ত্বৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref name=":0">{{Harvnb|Landau|Lifshitz|1975|loc=p. 228}} "...the ''general theory of relativity''...was established by Einstein, and represents probably the most beautiful of all existing physical theories."</ref><ref>{{Harvnb|Wald|1984|loc=p. 3}}</ref><ref>{{Harvnb|Rovelli|2015|loc=pp. 1–6}} "General relativity is not just an extraordinarily beautiful physical theory providing the best description of the gravitational interaction we have so far. It is more."</ref> [[সুব্ৰহ্মণ্যন চন্দ্ৰশেখৰ|সুব্ৰহ্মণ্যন চন্দ্ৰশেখৰে]] কৈছিল যে বিভিন্ন স্তৰত এই তত্ত্বটোৱে [[ফ্ৰান্সিছ বেকন|ফ্ৰান্সিছ বেকনে]] কোৱাৰ নিচিনা "ক্ৰমাগতভাৱে আচহুৱা ধৰ্ম" (অৰ্থাৎ বিস্ময় সৃষ্টিকাৰী উপাদান) প্ৰদৰ্শন কৰে। ই এনেকুৱা মৌলিক ধৰ্ম কিছুমান সমন্বয় ঘটাইছে (স্থান আৰু সময় বনাম পদাৰ্থ আৰু গতি) যাক পূৰ্বে সম্পূৰ্ণ স্বাধীন আৰু পৃথক বুলি ভবা হৈছিল। চন্দ্ৰশেখৰে এইটোও কৈছিল যে এটা পূৰ্ণাংগ তত্ত্বৰ অন্বেষণত আইনষ্টাইনৰ মূল নিৰ্দেশনা আছিল [[সমতুল্যতাৰ নীতি]] আৰু মহাকৰ্ষণৰ সঠিক ব্যাখ্যা জ্যামিতিৰ ভিত্তিত হ'ব লাগে বুলি থকা তেওঁৰ অন্তৰ্দৃষ্টি। সেইবাবে আইনষ্টাইনে যিধৰণে সিদ্ধান্তসমূহত উপনীত হৈছিল, তাত যেন "স্বাভাৱিকভাৱে বিকাশ হৈ উঠা"ৰ ছবি এখন ফুটি উঠিছিল।<ref>{{Harvnb|Chandrasekhar|1984|loc=p. 6}}</ref> সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ সৈতে জড়িত আন কেইটামান উপাদান হৈছে ইয়াৰ সৰলতা, সমমিত গুণ, অপৰিৱৰ্তনীয় ৰাশি আৰু সংযোজনৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ সিদ্ধান্ত, আৰু ইয়াৰ নিখুঁত যুক্তিপূৰ্ণ স্থিৰতা।<ref>{{Harvnb|Engler|2002}}</ref> ==বৰ্তমানৰ স্থিতি== [[file:LIGO measurement of gravitational waves.svg|thumb|দ্বৈত কৃষ্ণগহ্বৰ সংযোজন GW150914ৰ পৰা নিৰ্গত মহাকৰ্ষণীয় তৰংগ নিৰীক্ষণ]] কেবাটাও নিৰীক্ষণপ্ৰাপ্ত আৰু প্ৰায়োগিক পৰীক্ষাৰ ফলাফল সফলতাৰে পূৰ্বানুমান কৰাৰ ফলস্বৰূপে সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্বটো মহাকৰ্ষণ আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডতত্ত্বৰ এটা অতি সফল আৰ্হিৰূপে পৰিগণিত হৈছে। তথাপিও তত্ত্বটো যে সম্পূৰ্ণ নহয়, তাৰ প্ৰবল সাক্ষ্য আছে।<ref>{{Harvnb|Maddox|1998|pp=52–59, 98–122}}; {{Harvnb|Penrose|2004|loc=sec. 34.1, ch. 30}}</ref> কোৱাণ্টাম মহাকৰ্ষণ আৰু স্থানকালৰ অদ্বৈত বিন্দুৰ অস্তিত্বৰ প্ৰশ্নটো এতিয়াও মাৰ যোৱা নাই।<ref>section [[General relativity#Quantum gravity|Quantum gravity]], above</ref> কৃষ্ণ শক্তি আৰু কৃষ্ণ পদাৰ্থৰ অস্তিত্বসম্পৰ্কে নিৰীক্ষণপ্ৰাপ্ত তথ্যই পদাৰ্থবিজ্ঞানত নতুন তত্ত্ব প্ৰয়োজনৰ ইংগিত দৰ্শাব পাৰে।<ref>section [[General relativity#Cosmology|Cosmology]], above</ref> আনকি এতিয়াৰ ৰূপটোকে আঁকোৱালি ল'লেও তত্ত্বটোক অধিক বিশ্লেষণ কৰাৰ বাবে অতি সম্ভাৱনাময়। গাণিতিক আপেক্ষিকতাবাদীসকলে অদ্বৈত বিন্দুৰ বৈশিষ্ট্য আৰু আইনষ্টাইন সমীকৰণৰ মৌলিক ধৰ্মসমূহ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে,<ref>{{Harvnb|Friedrich|2005}}</ref> আনফালে সাংখ্যিক আপেক্ষিকতাবাদীসকলে কম্পিউটাৰত শক্তিশালী অনুৰূপ আৰ্হি পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰে (উদাহৰণস্বৰূপে দুটা কৃষ্ণগহ্বৰৰ সংযোজনৰ পৰিঘটনা)।<ref>A review of the various problems and the techniques being developed to overcome them, see {{Harvnb|Lehner|2002}}</ref> ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ঘোষণা কৰা হৈছিল যে ২০১৫ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত উচ্চপৰ্য্যায়ৰ লিগ' দলটোৱে মহাকৰ্ষণীয় তৰংগৰ অস্তিত্ব পোনপটীয়াকৈ ধৰা পেলাইছে।<ref name="NSF">{{cite web|title = Gravitational waves detected 100 years after Einstein's prediction {{!}} NSF - National Science Foundation|url = https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=137628|website = www.nsf.gov|access-date = 2016-02-11|archivedate = 2020-06-19|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200619020139/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=137628|deadurl = yes}}</ref><ref>See {{Harvnb|Bartusiak|2000}} for an account up to that year; up-to-date news can be found on the websites of major detector collaborations such as [http://geo600.aei.mpg.de/ GEO 600] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070218123705/http://geo600.aei.mpg.de/ |date=2007-02-18 }} and [http://www.ligo.caltech.edu/ LIGO]</ref><ref>For the most recent papers on gravitational wave polarizations of inspiralling compact binaries, see {{Harvnb|Blanchet|Faye|Iyer|Sinha|2008}}, and {{Harvnb|Arun|Blanchet|Iyer|Qusailah|2008}}; for a review of work on compact binaries, see {{Harvnb|Blanchet|2006}} and {{Harvnb|Futamase|Itoh|2006}}; for a general review of experimental tests of general relativity, see {{Harvnb|Will|2006}}</ref> সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদ তত্ত্ব জন্মৰ এটা শতিকাৰ পিছতো ই এখন অতি সক্ৰিয় গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰূপে পৰিগণিত হৈ আহিছে।<ref>See, e.g., the electronic review journal [http://relativity.livingreviews.org/ Living Reviews in Relativity]</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} [[শ্ৰেণী:আপেক্ষিকতাবাদ]] ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} {{Wikibooks}} {{Wikiversity}} {{Wikisource portal|Relativity}} *[http://www.einstein-online.info/ Einstein Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140601190245/http://www.einstein-online.info/ |date=2014-06-01 }}&nbsp; – Articles on a variety of aspects of relativistic physics for a general audience; hosted by the [[Max Planck Institute for Gravitational Physics]] *[https://web.archive.org/web/20150327100311/http://archive.ncsa.illinois.edu/Cyberia/NumRel/NumRelHome.html NCSA Spacetime Wrinkles]&nbsp; – produced by the numerical relativity group at the [[National Center for Supercomputing Applications|NCSA]], with an elementary introduction to general relativity '''{{hlist|Courses|Lectures|Tutorials}}''' * {{YouTube |id=hbmf0bB38h0&list=EC6C8BDEEBA6BDC78D |title=Einstein's General Theory of Relativity}} (lecture by [[Leonard Susskind]] recorded September 22, 2008 at [[Stanford University]]). *[https://web.archive.org/web/20160303175347/http://www.luth.obspm.fr/IHP06/ Series of lectures on General Relativity] given in 2006 at the [[Institut Henri Poincaré]] (introductory/advanced). *[https://web.archive.org/web/20070707011024/http://math.ucr.edu/home/baez/gr/ General Relativity Tutorials] by [[John Baez]]. * {{cite web |author=Brown, Kevin |title=Reflections on relativity |work=Mathpages.com |url=http://www.mathpages.com/rr/rrtoc.htm |accessdate=May 29, 2005}} * {{cite arxiv |author=Carroll, Sean M. |title=Lecture Notes on General Relativity |eprint=gr-qc/9712019 |year=1997 }} * {{cite web |author=Moor, Rafi |title=Understanding General Relativity |url=http://www.rafimoor.com/english/GRE.htm |accessdate=July 11, 2006}} * {{cite web |author=Waner, Stefan |title=Introduction to Differential Geometry and General Relativity |url=http://www.zweigmedia.com/diff_geom/tc.html |accessdate=2015-04-05 |format=PDF}} <!-- WIKIPEDIA POLICY NOTE: This is the main article for [[:Category:General relativity]]. Additional categorizations should be done for the category, not this article. See Wikipedia:Categorization for current guidelines (not WP:CSL, which is only a proposal). ---> 64ehkjwb7wykmn842bw4z74420nnf81 ৰাজেশ্বৰী চেটাৰ্জী 0 58582 648822 640369 2026-10-31T19:15:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648822 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ৰাজেশ্বৰী চেটাৰ্জী | image = Statue of Rajeshwari Chatterjee.jpg | alt = | caption = ৰাজেশ্বৰী চেটাৰ্জীৰ মূৰ্তি, বিৰলা ঔদ্যোগিক আৰু প্ৰযুক্তি সংগ্ৰহালয়, কলকাতা, পশ্চিম বংগ, ভাৰত | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1922|1|24}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|2010|9|3|1922|1|22|df=y}} | death_place = | nationality = ভাৰতীয় | other_names = | alma_mater = মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়<br>ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান,<br>মাইছ'ৰ বিশ্ববিদ্যালয় | occupation = অধ্যাপক, বিজ্ঞানী | known_for = }} '''ৰাজেশ্বৰী চেটাৰ্জী''' (২৪ জানুৱাৰী ১৯২২– ৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০১০)<ref name=Jayaram>{{cite news|title=The nuts and bolts of a superachiever|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/04/18/stories/2002041800540200.htm|accessdate=15 March 2014|newspaper=The Hindu|date=18 April 2002|author=A. Jayaram}}</ref><ref name="On her own terms">{{cite news|author=D.P. Sen Gupta|date=1 October 2010|title=On her own terms|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-her-own-terms/article805338.ece|accessdate=15 March 2014|newspaper=The Hindu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315041123/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-her-own-terms/article805338.ece|archivedate=15 March 2014|deadurl=yes}}</ref> আছিল এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু শিক্ষাবিদ। তেখেত [[কৰ্ণাটক]]ৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা অভিযন্তা।<ref name=Jayaram /> [[বেংগালুৰু]]স্থিত ভাৰতীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান কাৰ্যনিৰ্বাহৰ কালছোৱাত তেখেতে প্ৰথমে অধ্যাপক আৰু শেষলৈ বৈদ্যুতিক যোগাযোগ অভিযান্ত্ৰিকৰ অধ্যক্ষৰ পদ অলংকৃত কৰে।<ref name="On her own terms"/> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == ৰাজেশ্বৰী চেটাৰ্জীৰ জন্ম হৈছিল ১৯২২ চনৰ কৰ্ণাটকত। তেখেতে প্ৰাথমিক শিক্ষাগ্ৰহণ কৰিছিল তেখেতে আইতাকে স্থাপন কৰা এখন বিশেষ ইংৰাজী বিদ্যালয়ত। প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ শেষত তেখেতে চেণ্ট্ৰেল কলেজ অৱ বাংগালোৰত নামভৰ্তি হয়। মায়ছোৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনৰ এইখন শিক্ষানুষ্ঠানৰ পৰা তেখেতে বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু গণিতত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। <ref name=Jayaram /> ১৯৪৩ চনত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰাৰ পাছত তেখেতে বাংগালোৰৰ আইআইএছচিৰ বৈদ্যুতিক যোগাযোগ বিভাগত এগৰাকী গৱেষক ছাত্ৰী হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name="One" /> তেখেতে চি ভি ৰমনৰ অধীনত কাম কৰিবলৈ গৈছিল। এক সূত্ৰৰ মতে, চি ভি ৰমনে তেখেতক ছাত্ৰী হিচাপে গ্ৰহণ কৰিবলৈ অমান্তি হৈছিল। কাৰণ তেখেতৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত কোনো ডিগ্ৰী নাছিল।<ref name="auto">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/On-her-own-terms/article15764097.ece|title=On her own terms|last=Gupta|first=D. p Sen|date=2010-10-01|work=The Hindu|access-date=2018-01-20|last2=Gupta|first2=D. p Sen|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> অন্যহাতে একাংশৰ মতে, তেখেতে নাৰীক ছাত্ৰী হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ ধাৰণাটো অপছন্দ কৰিছিল। <ref>{{Cite web|url=http://connect.iisc.ac.in/2017/05/remembering-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/|title=Remembering Rajeswari Chatterjee, IISc’s First Woman Engineer – Connect with IISc|website=connect.iisc.ac.in|language=en-GB|access-date=2018-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180121000007/http://connect.iisc.ac.in/2017/05/remembering-rajeswari-chatterjee-iiscs-first-woman-engineer/|archivedate=2018-01-21|deadurl=yes}}</ref> ১৯৪৬ চনত দিল্লী চৰকাৰৰ দ্বাৰা তেখেতেক "উজ্জ্বল শিক্ষাৰ্থী" নিৰ্বাচিত কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে বিদেশলৈ গৈ শিক্ষালাভ কৰিবলৈ এক জলপানি প্ৰদান কৰা হয়। তেখেতে আমেৰিকালৈ যাবলৈ সিদ্ধান্ত ল'লে। সেই সময়ছোৱাত বিদেশলৈ গৈ নাৰী এগৰাকীয়ে শিক্ষাগ্ৰহণ কৰাটো বৰ প্ৰত্যাহ্বানপূৰ্ণ কাম আছিল যদিও ৰাজেশ্বৰী বদ্ধপৰিকৰ আছিল। ১৯৪৭ চনৰ জুলাইৰ মাহত তেখেতে শিক্ষালাভৰ বাবে জাহাজেৰে আমেৰিকালৈ গমন কৰে। আৰু ৩০ দিনৰ মূৰকত গৈ আমেৰিকাত উপস্থিত হয়।<ref name="auto"/> আমেৰিকাত তেখেতে মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰে আৰু বৈদ্যুতিক অভিযান্ত্ৰিকত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। তাৰপিছত ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে থকা চুক্তি মান চলি তেখেতে ৱাশ্বিংটন ডিচিৰ নেশ্যনেল ব্যুৰ' অৱ ষ্টেণ্ডাৰ্ছত ৰেডিঅ' ফ্ৰিকুৱেন্সি পৰিমাপনত আঠমহীয়া ব্যৱহাৰিক প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰে। প্ৰশিক্ষণ শেষ কৰি তেখেতে পুনৰ মিচিগান বিশ্ববিদ্যালয়লৈ উভতি যায় আৰু শিক্ষা অব্যাহত ৰাখে। ১৯৫৩ চনৰ আগভাগত তেখেতে প্ৰফেচাৰ উইলিয়াম গোল্ড ডা'ৰ অধীনত ডক্তৰেট ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। <ref name="One">{{cite web | url=https://www.ksgindia.com/study-material/34-study-material/snapticle/10250-engineer-s-day-in-india.html | title=ENGINEER’S DAY IN INDIA | publisher=KSG | accessdate=10 April 2020 | archivedate=4 July 2022 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220704034216/https://www.ksgindia.com/study-material/34-study-material/snapticle/10250-engineer-s-day-in-india.html | deadurl=yes }}</ref> == কৰ্মজীৱন == ১৯৫৩ চনত ডক্তৰেট ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰি অহাৰ পাছত তেখেতে আইআইএছচি বাংগালোৰত বৈদ্যুতিক যোগাযোগ বিভাগত শিক্ষক হিচাপে যোগদান কৰে আৰু বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তত্ত্ব, মাইক্ৰৱেভ প্ৰযুক্তিবিদ্যা আদি বিষয় শিকায়। <ref name=auto1/> একেটা বছৰতে তেখেতে শিশিৰ কুমাৰ চেটাৰ্জীৰ লগত বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। <ref name=auto1/> চেটাৰ্জী পাছলৈ গৈ সেই বিভাগৰ অধ্যক্ষৰ আসনত বহেগৈ। তেখেতে নিজৰ জীৱনত বিশজন গৱেষকৰ তত্ত্বাৱধান লয়, এশখনতকৈও অধিক গৱেষণাপত্ৰ লিখা আৰু সাতখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰে। <ref name=Jayaram/> ১৯৮২ চনত তেখেতে আইআইএছচিৰ পৰা অৱসৰ লয়<ref name=Jayaram/> আৰু সামাজিক কিছুমান কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰে। সেইবোৰ কাৰ্যসূচীত নাৰীশিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। <ref name="auto1">{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/public/Resources/Initiatives/Women_in_Science/Contributors/rajeshwarichatt.pdf|title=Lucky to be where I am, Rajeshwari Chatterjee|last=Shashikala|first=K}}</ref> === গ্ৰন্থাৱলী === * ''Elements of Microwave Engineering'' * ''Antenna Theory And Practice'' * ''A Thousand Streams: A Personal History'' * ''Dielectric And Dielectric Loaded Antennas'' * ''Advanced Microwave Engineering: Special Advanced Topics'' * ''Vasudhaiva Kutumbakam: The Whole World Is But One Family: Real Stories of Some Women and Men of India'' * ''Antennas for Information Super Skyways: An Exposition on Outdoor and Indoor Wireless Antenna'', co-authored by Perambur S. Neelakanta<ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/author/show/453527.Rajeswari_Chatterjee|title=Rajeswari Chatterjee|website=www.goodreads.com|access-date=2018-01-20}}</ref> == বঁটা == তেখেতে লাভ কৰা কেইটামান লেখত ল'বলগীয়া বঁটা-সন্মান হৈছে—<ref>https://www.thebetterindia.com/109876/things-to-know-rajeshwari-chatterjee-first-woman-achiever-posthumous-award/</ref> * আমেৰিকা যুক্তৰাজ্যৰ বৈদ্যুতিক আৰু ৰেডিঅ' অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ তৰফৰপৰা মাউণ্টবেটেন বঁটা। * জে.চি. বসুৰ স্মাৰক বঁটা, ইনষ্টিটিউট অৱ ইঞ্জিনিয়াৰছ্ * শ্ৰেষ্ঠ গৱেষণা আৰু শৈক্ষিককৰ্মৰ বাবে ৰামলাল ৱাধৱা বঁটা, বৈদ্যুতিক আৰু দূৰযোগাযোগ অভিযন্তাৰ তৰফৰপৰা। == তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় মহিলা বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় অভিযন্তা]] [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় মহিলা অভিযন্তা]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় মহিলা বিজ্ঞানী]] 0sbjl1r7x53m4epqdt3o069lqgkmpmv প্ৰদীপ বৰুৱা 0 60931 648784 600626 2026-10-31T17:55:40Z Dipankar Das 36094 648784 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = প্ৰদীপ বৰুৱা | image = Pradip Baruah in 2018.jpg|Pradip Baruah at his autobiography release event in Guwahati|200px | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1938|09|03}} | birth_place = আমোলাপট্টি,[[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰুগড়]] | death_date = {{Death date and age|2026|01|14|1938|09|03}} | death_place = [[গুৱাহাটী]], অসম | nationality = ভাৰতীয় | other_names = | known_for = [[প্ৰান্তিক]] | occupation = লেখক, সম্পাদক, সাংবাদিক | awards=জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা (২০২৪),অসমীয়া প্ৰতিদিনৰ ''সাদিন সাহিত্য-সাংবাদিকতা বঁটা'' (২০২১) }}{{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} '''প্ৰদীপ বৰুৱা''' ({{lang-en|Pradip Baruah}}) (৩ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৩৮—১৪ জানুৱাৰী, ২০২৬) [[অসম]],[[ভাৰত]]ৰ এগৰাকী লেখক, সাংবাদিক, পষেকীয়া আলোচনী ''[[প্ৰান্তিক]]''ৰ সম্পাদক। চাৰি দশকৰো অধিক সময় তেওঁ অসমৰ ভাষা-সাহিত্য আৰু সংবাদ ক্ষেত্ৰখনৰ লগত জড়িত হৈ আছিল। প্ৰদীপ বৰুৱা অসমৰ ''সিংহপুৰুষ'' আৰু [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]] কাকতৰ প্ৰতিষ্ঠাপক [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ তৃতীয় আৰু কনিষ্ঠ পুত্ৰ। স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছতেই তেওঁ পিতৃয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ইংৰাজী কাকতখনত যোগদান কৰে। সংগীতৰ প্ৰতিও বিশেষ অনুৰাগ থকা বৰুৱাই ১৯৬৪ চনত কেইগৰাকীমান বন্ধু-সতীৰ্থৰ লগ লাগি 'মধুচয়নিকা' নামৰ সাংস্কৃতিক দল গঠন কৰিছিল। ১৯৮১ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত পষেকীয়া আলোচনী ''প্ৰান্তিক'' ৰ জন্ম দিয়া বৰুৱাই ১৯৯৭ চনৰপৰা আমৃত্যু পৰ্যন্ত আলোচনীখনৰ সম্পাদক আৰু প্ৰকাশকৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছিল। প্ৰান্তিকৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল ড° [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]]। [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] গোষ্ঠীৰ ''সাদিন সাহিত্য-সাংবাদিকতা বঁটা''<ref name="বঁটা">{{cite web | url=https://pratidinmedia.com/achievers-awards/ | title=Achiever Awards 2021 | publisher=Pratidin Media | accessdate=16 January 2026}}</ref><ref name="প্ৰতি">{{cite news | url=https://www.asomiyapratidin.in/homepage/pradip-baruah-passes-away-10998819 | title=বিশিষ্ট লেখক, সাংবাদিক প্ৰদীপ বৰুৱা আৰু নাই | date=14 Jan 2026 20:27 IST | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন | accessdate=16 January 2026}}</ref>, কমল কুমাৰী বঁটাকে ধৰি একাধিক উল্লেখযোগ্য সন্মান আৰু স্বীকৃতি তেওঁ লাভ কৰিছে। ‘স্বগতোক্তি’ হৈছে ২০১৮ চনত প্ৰকাশ পোৱা তেখেতৰ আত্মজীৱনী। <ref name="DA">{{cite news | title=চাৰি দশকৰো অধিক কাল সাহিত্যৰ সুৱাস বিলাই অজান দেশলৈ গুচি গ'ল 'প্ৰান্তিক'ৰ জন্মদাতা প্ৰদীপ বৰুৱা | work=দৈনিক অসম | date=১৬ জানুৱাৰী ২০২৬ | agency=দৈনিক অসম | accessdate=16 January 2026 | location=গুৱাহাটী | pages=১,২}}</ref> ==জন্ম, শিক্ষা আৰু পৰিয়াল== ১৯৩৮ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰত [[ডিব্ৰুগড়]]ৰ আমোলাপট্টিত প্ৰদীপ বৰুৱাই জন্মলাভ কৰিছিল। প্ৰদীপ বৰুৱাৰ পিতৃ [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]] আৰু মাতৃ লিলি বৰুৱা। ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা (১৯০০ – ১৯৭৭) এগৰাকী সুপৰিচিত অসমীয়া ব্যৱসায়ী, সমাজ সংগঠক, সাংস্কৃতিক আৰু ক্ৰীড়া উদ্যোক্তা আছিল। <ref>{{Harvcol|Phukan|2004|p=}}</ref>তেওঁ '[[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]]' বাতৰি কাকত গোষ্ঠীৰ জন্মদাতা। ইয়াৰ লগতে তেওঁ '[[দৈনিক অসম]]' (১৯৬৫) আৰু সাপ্তাহিক '[[অসম বাণী]]' কাকতো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। গুৱাহাটীৰ [[নেহৰু ষ্টেডিয়াম, গুৱাহাটী|নেহৰু ষ্টেডিয়াম]] তেওঁৰ তত্ত্বাৱধানত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰদীপ বৰুৱাৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতৃ হৈছে [[তুলসী গোবিন্দ বৰুৱা]], [[প্ৰফুল্ল গোবিন্দ বৰুৱা]]। [[প্ৰফুল্ল গোবিন্দ বৰুৱা]] (১৯৩২ – ২০২৫) এজন সাংবাদিক আৰু [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]] কাকতৰ পৰিচালন সঞ্চালক আছিল। একেদৰে বৰভ্ৰাতৃ তুলসী গোবিন্দ বৰুৱা (১৯২৫-২০১২)ও আছাম ট্ৰিবিউনৰ অধ্যক্ষৰ পদত অধিষ্ঠিত আছিল। আনহাতে প্ৰদীপ বৰুৱাৰ বাই-ভনী চাৰিগৰাকী। <ref>{{cite book | title=স্বগতোক্তি | publisher=সঞ্জীৱন প্ৰকাশন | author=বৰুৱা, প্ৰদীপ}}</ref> ১৯৫৬ চনত গুৱাহাটীৰ ডনবস্ক' বিদ্যালয়ত প্ৰদীপ বৰুৱাই শিক্ষা জীৱন আৰম্ভ কৰে। সেইখন শিক্ষানুষ্ঠানৰপৰাই তেওঁ প্ৰৱেশিকা পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ [[কটন বিশ্ববিদ্যালয়|কটন কলেজ]]ত বিজ্ঞান শাখাত নামভৰ্তি কৰে। আইএছচিৰ প্ৰথম বাৰ্ষিকতে প্ৰদীপ বৰুৱাই ছাত্ৰ একতা সভাৰ নিৰ্বাচনত লঘু ক্ৰীড়া বিভাগৰ<ref name="DA" /> সম্পাদক পদত নিৰ্বাচিত হয়। ১৯৫৮ চনত আইএছচিত উত্তীৰ্ণ হৈ তেওঁ [[বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়|বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যাল]]য়ত নামভৰ্তি কৰে। কিন্তু আন্দোলনকে ধৰি একাধিক অনাকাংক্ষিত পৰিস্থিতিৰ বাবে তেওঁ অসমলৈ ঘূৰি আহে। তেওঁ আহি পুনৰ কটন কলেজত নামভৰ্তি কৰে আৰু ১৯৬০ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ পিতৃয়ে আৰম্ভ কৰা সংবাদ গোষ্ঠী 'দ্য আছাম ট্ৰিবিউন'ত বৰুৱাই যোগদান কৰে। <ref name="DA" /> ==কৰ্ম জীৱন== ===আছাম ট্ৰিবিউনত=== ১৯৬০ চনত প্ৰদীপ বৰুৱাই পিতৃ ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱাই আৰম্ভ কৰা সংবাদ প্ৰতিষ্ঠান '[[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউন]]'ৰ কৰ্মদলত যোগদান কৰে। ১৯৬৭-৬৮ চনত উন্নত ছপা প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰিবলৈ তেওঁ মানচেষ্টাৰ আৰু [[ছ'ভিয়েট সংঘ]] ভ্ৰমণ কৰে। সেইবোৰ দেশত তেওঁ একাধিক সংবাদ প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰে। ১৯৮১ চনত বৰুৱাই ট্ৰিবিউনৰপৰা অব্যাহতি লয়। <ref name="DA" /> ===নিজাববীয়া ছপাশাল=== মানচেষ্টাৰ, ছোভিয়েট ভ্ৰমণ কৰি আহি ১৯৭৭ চনত প্ৰদীপ বৰুৱাই ট্ৰিবিউনৰ ছপাশালৰ পুৰণি কিছুমান সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে এটা ছপাশাল আৰম্ভ কৰিলে। এই ছপাশাল কাৰ্যক্ষম কৰি তেওঁ ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াৰ 'গহ্বৰ' আৰু নিৰোদ চৌধুৰীৰ 'চাইকেডিলিক ঢেঁকীয়া' আৰু 'বীজাণু' পুথি ছপা কৰে। <ref name="DA" /> ===প্ৰান্তিক=== [[File:Prantik.jpeg|right|thumb|200px|প্ৰান্তিকৰ ল'গ']] ১৯৮১ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত প্ৰদীপ বৰুৱাই পষেকীয়া আলোচনী ''[[প্ৰান্তিক]]'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে। প্ৰতিষ্থাপক সম্পাদক আছিল [[ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া|ড° ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়া]]। ''প্ৰান্তিক''ত বিভিন্ন বিষয়ৰ একাধিক নিয়মীয়া শিতান অথবা নিত্য-নতুন প্ৰবন্ধ সন্নিৱিষ্ট হয়। <ref>{{cite news|title=Prantik: Leading Magazine of Assam|url=http://www.assamspider.com/resources/2442-Prantik-Leading-Magazine-Assam.aspx|accessdate=17 April 2017|work=Assam Spider|date=20 February 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://onlinesivasagar.com/media/assamese-magazines.html|title=Popular Assamese magazines:Prantik|work=Onlinesivasagar|accessdate=31 January 2010|archivedate=25 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100725063649/http://onlinesivasagar.com/media/assamese-magazines.html|deadurl=yes}}</ref>অসমৰ সাহিত্যৰ কেইবাজনো প্ৰতিষ্ঠিত লেখক আৰু সাংবাদিক যেনে-[[ফণীন্দ্ৰকুমাৰ দেৱচৌধুৰী]], [[পৰাগ কুমাৰ দাস]], হিৰণ্য কাশ্যপ, সৌৰভ শইকীয়া আদিসকলে প্ৰান্তিকৰ পৃষ্ঠাতে লেখক-জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত ড° ভবেন্দ্ৰ নাথ শইকীয়াই স্বাস্থ্যজনিত কাৰণত সম্পাদকৰ পদৰপৰা অব্যাহতি লোৱাৰ পাছত প্ৰদীপ বৰুৱা সেই স্থানত অধিষ্ঠিত হয় আৰু আমৃত্যু পৰ্যন্ত তেওঁ আলোচনীখনৰ সম্পাদক হৈ থাকে। ===অন্যান্য=== ১৯৬৪ চনত প্ৰদীপ বৰুৱাই বলেন হাজৰিকা ([[ভূপেন হাজৰিকা]]ৰ ভ্ৰাতৃ), অপূৰ্ব কুমাৰ দাস, কল্যাণ বৰা, খগেন্দ্ৰ নাথ দত্ত বৰুৱা, [[অনিল বৰুৱা]],[[ৰত্ন ওজা]], [[নিৰোদ চৌধুৰী]], অখিল ডেকা আদি সতীৰ্থৰ লগ হৈ 'মধুচয়নিকা' নামৰ এটি সাংস্কৃতিক দল গঠন কৰিছিল।<ref name="DA" /> বৰুৱা সংগীতৰ অনুৰাগী আছিল। ১৯৬৫ চনত প্ৰদীপ বৰুৱা নাৰেংগী লায়ন্স ক্লাৱৰ সদস্য হয়।<ref name="DA" /> ===আত্মজীৱনী=== প্ৰদীপ বৰুৱাৰ আত্মজীৱনী হৈছে 'স্বগতোক্তি'। গ্ৰন্থখন ২০১৮ চনত প্ৰকাশিত হয়।<ref name="newsonair">{{cite web | url=https://www.newsonair.gov.in/as/%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%AF%E0%A6%B6%E0%A6%BE-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A6%BF/ | title=প্ৰথিতযশা সাংবাদিক, বিশিষ্ট লেখক, প্ৰান্তিক আলোচনীৰ সম্পাদক প্ৰদীপ বৰুৱাৰ দেহাৱসান | accessdate=16 January 2026}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৯৬৪ চনত<ref name="DA" /> [[যোৰহাট]]ৰ মায়া বৰুৱাৰ সৈতে প্ৰদীপ বৰুৱাই বৈবাহিক জীৱন আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকৰ কন্যা ৰশ্মি বৰুৱা। ==বঁটা-বাহন আৰু স্বীকৃতি== * ''জীৱন'' আলোচনীৰ 'বিশেষ ১০'ত প্ৰান্তিকক অন্তৰ্ভুক্ত আৰু চিলানৈত উৎসৱত প্ৰদীপ বৰুৱাক সন্মান, ২০১২ চনত * [[সাদিন]] সাহিত্য-সাংবাদিকতা বঁটা, [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]] গোষ্ঠীৰ তৰফৰপৰা (২০২১ চনত) * [[কমল কুমাৰী বৰুৱা]] বঁটা * [[বীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ ভট্টাচাৰ্য]] বঁটা<ref name="newsonair" /> * আৰ এন বৰুৱা সোঁৱৰণী জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা * [[অসম জাতীয় বিদ্যালয়]] সন্মান, ২০২৪ চনত * [[ৰাধিকামোহন ভাগৱতী]] সোঁৱৰণী জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা, সদৌ অসম সাংবাদিক সন্থাৰ তৰফৰ পৰা, ২০২৪ চনত। * শ্ৰীধৰ বৰুৱা বঁটা, ২০২৫ চনত মাজুলীত অনুষ্ঠিত হোৱা চৰাইচোং উৎসৱত * অসম জাতীয় বিদ্যালয় ন্যাসে প্ৰদীপ বৰুৱাৰ জীৱনভিত্তিক 'প্ৰান্তিক' শীৰ্ষক এখনি [[তথ্যচিত্ৰ]] নিৰ্মাণ কৰে। <ref name="DA" /> == মৃত্যু == বাৰ্দ্ধক্যজনিত ৰোগত ভুগি থকা প্ৰদীপ বৰুৱাক ২০২৫ চনৰ ২৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে [[গুৱাহাটী]]ৰ ডাউন টাউন<ref name="Downtown">{{cite news | url=https://www.indiatodayne.in/assam/story/veteran-journalist-and-prantik-editor-pradip-baruah-passes-away-1331354-2026-01-14 | title=Veteran journalist and ‘Prantik’ editor Pradip Baruah passes away at 88 | work=indiatodayne | date=Jan 14, 2026, Updated Jan 14, 2026, 9:41 PM IST | agency=indiatoday | accessdate=16 January 2026}}</ref> হস্পিতালত ভৰ্তি কৰা হয়। ৩০ ডিচেম্বৰত তেওঁৰ [[ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ|ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত]] হোৱা হাৰ্নিয়াৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰা হৈছিল। ক্ৰমাৎ তেওঁ আৰোগ্যৰ দিশে আগবাঢ়িছিল যদিও পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত সংক্ৰমণত আক্ৰান্ত হোৱাত তেওঁ শ্বাসক্ৰিয়া কষ্টদায়ক হৈ উঠে আৰু কৃত্ৰিম শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। ১৪ জানুৱাৰী, ২০২৬ তাৰিখে বুধবাৰৰ পুৱাৰেপৰা তেওঁৰ [[ৰক্তচাপ]] ক্ৰমে হ্ৰাস পায় আৰু সন্ধিয়া [[হৃদযন্ত্ৰ]]ৰ ক্ৰিয়া বন্ধ হৈ তেওঁ শেষ-নিশ্বাস ত্যাগ কৰে। মৃত্যুৰ সময় আছিল সন্ধ্যা ৭ বাজি ২৭ মিনিট। মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স আছিল ৮৭ বছৰ। <ref name="DA" /> ১৫ জানুৱাৰী তাৰিখে গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ শ্মশানত প্ৰদীপ বৰুৱাৰ শেষকৃত্য সম্পন্ন হয়৷ <ref>https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-prantik-editor-pradip-baruah-cremated-in-guwahati.html</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist|30em}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{Citation| surname=Phukan | given=Mitra | title=R G Baruah: the architect of modern Assam | publisher=Sahitya prakash, Guwahati | year=2004}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] 9eb3ua6kkkp92zth8j1fc98pd5kfwgv সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye 3 63862 648740 641712 2026-10-31T14:46:55Z AjayDas 12623 /* অসম বুৰঞ্জী পদক */ নতুন অনুচ্ছেদ 648740 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo-v2-as.svg|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]!'''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন।}}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে'চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://www.facebook.com/aswikipedia/ {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া- Assamese Wikipedia''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল'ব পাৰে।''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <center>{{Wikipedia in Social Media}}</center> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} <!-- This welcome message is delivered by [[User:WikitanvirBot]] on behalf of the community. See [[Special:PermaLink/178496]] for details. --> ==হাবুং== প্ৰথমতে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অৱদান আগবঢ়োৱাৰ বাবে ধন্যবাদ। কিন্তু শেহতীয়াকৈ আপুনি [[হাবুং]] পৃষ্ঠাত কৰা সাল-সলনিসমূহ ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি হোৱা নাই। অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ উপযুক্ত উৎস উল্লেখ কৰি বিষয়টোৰ ওপৰৰ আলোচনা চলি থকালৈকে পৃষ্ঠাখনত সাল-সলনি নকৰিব। ধন্যবাদ-[[User:অজয় দাস|<span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>&nbsp;অজয়&nbsp;</b></span>]] [[User Talk:অজয় দাস|<sup><span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>''কথা-বতৰা''</b></span></sup>]] 14:03, 23 March 2021 (ইউ.টি.চি.) : অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত অৱদান আগবঢ়োৱাৰ বাবে ধন্যবাদ। কিন্তু এবাৰ অৱগত কৰাৰ পিছতো আপুনি কোনো আলোচনা নকৰাকৈ পৃষ্ঠাৰ সমল বিলোপ কৰিছে। অনুগ্ৰহ কৰি আপোনাৰ উপযুক্ত উৎস উল্লেখ কৰি বিষয়টোৰ ওপৰৰ আলোচনা চলি থকালৈকে পৃষ্ঠাখনত সাল-সলনি নকৰিবলৈ আকৌ অনুৰোধ জনালোঁ। ধন্যবাদ! <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 17:14, 29 মে' 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|দিব্য দত্ত}}, {{ping|chiring chandan}}, {{ping|অজয় দাস}} I have removed material without any proper citation from the Habung article. Please don't try to violate Wikipedia policy by adding unsourced and unverifiable data. If you have any proper verifiable source, you are most welcome to add it in the article. ::এই পৃষ্ঠাটো বহুবাৰ ৰিভাৰ্ট কৰা হৈছে, সাধাৰণতে এদিনত তিনিবাৰ ৰিভাৰ্ট কৰা সদস্যৰ ওপৰত বিহিত ব্যৱস্থা লব লাগে, কিন্তু বৰ্তমান লোৱা নাই। ইয়াৰোপৰি হাবুঙৰ সম্পৰ্কে যথেষ্ট তথ্য নেটত উপলব্ধ নহয় যদিও প্ৰবন্ধৰ ইতিহাস চালে গম পোৱা যায় যে সেই প্ৰবন্ধটো বহুকেইজন সম্পাদকে লিখি লিখি আজিৰ অৱস্থা পাইছেহি। কিন্তু হঠাতে কোনোবাই আহি তাৰে এখিনি কাটি দিয়া কাৰ্যটো ৱিকিৰ নিয়মৰ ভিতৰত নপৰে। সেইবাবে প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰা হ’ল। যদি প্ৰবন্ধটোৰ পৰা কিবা আঁতৰাব বিচাৰে নাইবা যোগ দিব বিচাৰে, তেন্তে এই আলোচনা পৃষ্ঠাত আলোচনাৰ যোগেদি সেয়া কৰিবলৈ সকলোকে অনুৰোধ জনালোঁ। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 13:47, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|দিব্য দত্ত}}‌‌ আপুনি Wikipediaৰ নীতি-নিয়ম উলঙ্ঘন কিয় কৰিছে?? Unverifiable আৰু unsourced materialৰ Wikipediaত স্থান নাই। মই উৎস নাইকীয়া তথ্য আতৰাইছিলো। একো নজনাকৈ কিয় revert কৰিছে?? Chiring chandan নামৰ ব্যক্তি জনে হে বাৰোবাৰ revert কৰিছে ইয়াত। ভূল তথ্য দি অপপ্ৰচাৰ বিয়পোৱাত সহায় নকৰিব।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) {{ping|দিব্য দত্ত}} "হাবুং নামৰ উৎপত্তি" অংশটোৰ "টাই মূলীয় তথ্য" দখৰ অপপ্ৰচাৰৰ বাহিৰে একো নহয়। এই তথ্য বোৰ কোনো বুৰঞ্জীবিদে দিয়া তথ্য নহয়। যিবোৰ Source বুলি দিছে, সেইবোৰ Verify কৰিব পৰা আৰু Reliable তথ্য নহয়। এইবোৰ সকলো Wikipediaৰ policy ৰ‌ বিৰুদ্ধে গৈছে। গতিকে সেই অংশ‌ আতৰাই দিয়ক।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) {{ping|দিব্য দত্ত}}‌‌‌‌ Wikipediaৰ পৰা কিবা তথ্য আতৰাব নোৱাৰে বুলি কোনো নিয়ম নাই। ভোৱা উৎস বিহীন তথ্য দিয়াটোহে নিয়মৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজায়। আপুনি ভালদৰে Wikipedia policy বোৰ পঢ়ি চাব। প্ৰমাণ কৰিব নোৱাৰা তথ্যৰ Wikipediaত কোনো স্থান নাই। : {{ping|Ananya Taye}} তথ্য উৎস নথকা আৰু সত্যাপন কৰিব নোৱাৰা বিষয়বোৰ আপুনি ইয়াতে লিখি ৰাখকচোন। যিহেতু প্ৰবন্ধ এটা বাবে বাৰে ৰিভাৰ্ট কৰি থাকিলে সদস্যৰ মাজত সম্পাদনা দন্দ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ি যায়, সেয়ে কিছু দিনলৈ প্ৰবন্ধটো সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। আশাকৰোঁ আপুনিও বিষয়টো আলোচনাৰ মাজেৰে সমাধা হোৱাটো বিচাৰিব। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> {{ping|দিব্য দত্ত}} মই যি বোৰ তথ্য আঁতৰাইছো সকলোৰে উৎস নাই বা সত্যপন কৰিব নোৱাৰি। তথাপিও তালিকা এখন বনাই দিছোঁ। ১. "হাবুং নামৰ উৎপত্তি" Sectionৰ "টাই মূলীয় তথ্য" subsection: এই অংশত দুটা উৎস দিয়া হৈছে, ১) Hazarika, Nagen (2014). Chao Habung (First সম্পাদনা)‌২) সঞ্জীৱ; গগৈ, ৰুনচেং (২০১৭). চাই ফা হীৰক। কিন্তু ইয়াৰ এটাও সত্যপন কৰিব পৰা নহয়। তদুপৰি এই সকল লেখক কোনো‌ ইতিহাসবিদ নহয় বা এই গ্ৰন্থ সমূহ গৱেষণা মূলক নহয়। ২. "হাবুঙৰ ইতিহাস" Sectionৰ "আহোম ৰাজ্যৰ তথ্য" subsection: এই অংশটোত উল্লেখ কৰা তথ্য বোৰৰ উৎস সমূহৰ লগত মিল নাই। উৎস হিচাপে হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিন, Edward Gaitৰ History of Assam আৰু পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ The Tai and the Tai kingdoms দিয়া হৈছে। কিন্তু এইবোৰ গ্ৰন্থৰ এখনতো চুকাফাই হাবুঙত "পঞ্চম ৰাজধানী" পাতিছিল বুলি উল্লেখ নাই। এইবোৰ সকলো গ্ৰন্থৰ মতে চুকাফাই হাবুঙলৈ আহি ৪ বছৰ খেতি কৰি চৰাইদেউত হে প্ৰথম ৰাজধানী স্থাপন কৰিছিল বুলি আছে। এই একেই তথ্য "চুতীয়া ৰাজ্যৰ তথ্য" অংশটোত উল্লেখ আছে। আপুনি নিজেও পঢ়ি চাব পাৰে। নেটত উপলব্ধ আছে। ইয়াৰ বাহিৰেও হাবুং চুকাফাই গঢ়া বা চুকাফাৰ পঞ্চম ৰাজধানী বুলি দাবী কৰা সকলো বাক্য পাৰিলে আতৰাই দিব। এইবোৰৰ একো ঐতিহাসিক ভিত্তি নাই। বুৰঞ্জীবিদ সকলে কয় থোৱা আছে যে হাবুং কামৰূপ ৰাজ্যৰ দিনৰ পৌৰাণিক প্ৰদেশ হয়, যত ব্ৰাহ্মণ সকলৰ বসতি আছিল। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 14:32, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) :ধন্যবাদ! আপোনাৰ কথাখিনি আমি আলোচনা কৰি প্ৰবন্ধটো উন্নীত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিম। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 14:33, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) :: {{Ping|Ananya Taye}} প্ৰবন্ধটোৰ বহুলাংশ কাটি দিয়াৰ সলনি এইখিনি কথাকে প্ৰবন্ধটোৰ বাৰ্তা পৃষ্ঠাত আৰম্ভণিতেই যোগ দিয়া হ'লে আলোচনা কৰিবলৈ সুবিধা হ'লহেঁ‌তেন। তাৰোপৰি প্ৰবন্ধটোত বিতৰ্কিত বিষয়বস্তু বা তথ্যৰ টেগো লগাই ৰখাৰ লগতে বহুকেইজন সদস্যয়ো আপোনাক এই বিষয়ে বিভিন্ন সময়ত বাৰ্তা দিছিল। ৱিকিপিডিয়ান এগৰাকীয়ে কেৱল নিজৰ দৃষ্টকোণেৰে এনে বিষয়সমূহ নাচাই অন্যান্য ৱিকিপিডিয়ানসকলৰ বাৰ্তা আৰু মতামতকো সন্মান জনোৱা উচিত বুলি ভাবোঁ‌। আপোনাৰ যদি এই বিষয়ত জ্ঞান আছে তেন্তে প্ৰবন্ধৰ সুৰক্ষা বাতিল কৰিলে কোন অংশত উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন বা অধিক তথ্য উৎসৰ প্ৰয়োজন সেয়া যোগ দিব। ওপৰৰ আলোচনাত বাৰে বাৰে পূৰ্বৱত কৰা বুলি কৰা অভিযোগৰ উত্তৰত কওঁ যে আপোনাৰ যিসমূহ সম্পাদনাই পৃষ্ঠাটোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু দ্বৈত মতবাদযুক্ত, আলোচনাৰ থল থকা কিছু অংশ আঁ‌তৰাইছে তেনে সম্পাদনাসমূহ পূৰ্বৱত কৰা হৈছে। আগলৈ সহযোগিতা আগবঢ়াব বুলি আশা কৰিলোঁ।--'''[[User:Chiring chandan|<span style="background-color:white;color:#883000">𝕮𝖍𝖆𝖓𝖉𝖆𝖓 </span><span style="background-color:#FC6600;color:white;">𝕮𝖍𝖎𝖗𝖎𝖓𝖌 𝕻𝖍𝖚𝖐𝖔𝖓</span>]]'''[[User talk:Chiring chandan|<sup><span style="color:;">Let's Talk</span></sup>]] 15:10, 6 June 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|Chiring chandan}} মই বাৰে প্ৰতি edit কৰোতে reasonত কথাষাৰ লিখি আহিছোঁ। একো নপঢ়ি সকলো revert কৰিব গ'লে ক'ত দেখা পাব?? ইয়াত কাৰো দৃষ্টিকোণেৰ কথা নাহে। চিধা কথা, যি তথ্যৰ reference নাই, বা সত্যপন কৰিব পৰা নাযায় বা reference আলী তথ্যৰ মিল নাথাকে, সেইবোৰ তথ্যৰ Wikipediaত কোনো স্থান নাই। Wikipedia কাকো ভোৱা অপপ্ৰচাৰ কৰিবলৈ গঠন কৰি দিয়া নাই। English Wikipediaতো একেই জন লোকে এইবোৰ বোলা অপপ্ৰচাৰ কৰিব খুজিছিল, কিন্তু admin সকলে কেতিয়াবা এনে লোকৰ edit revert কৰি block কৰি থৈছে।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 02:25, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) : {{Ping|Ananya Taye}} আপোনাৰ ভাব-ভাষা সংযত কৰিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। এইখন ৰাজহুৱা মজিয়া। সম্পাদনা সাৰাংশত কাৰণ লিখিলেই যথেষ্ট নহয়। এনে কথা সকলোৰে আগত উপস্থাপন কৰিবলৈকে আলোচনা পৃষ্ঠাসমূহ আছে। আশাকৰোঁ‌ এতিয়াৰপৰা পূৰ্বৱত নকৰে যেন। --'''[[User:Chiring chandan|<span style="background-color:white;color:#883000">𝕮𝖍𝖆𝖓𝖉𝖆𝖓 </span><span style="background-color:#FC6600;color:white;">𝕮𝖍𝖎𝖗𝖎𝖓𝖌 𝕻𝖍𝖚𝖐𝖔𝖓</span>]]'''[[User talk:Chiring chandan|<sup><span style="color:;">Let's Talk</span></sup>]] 03:17, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) {{ping|দিব্য দত্ত}}‌‌ কাৰ লগত আলোচনা কৰিব?? এই বিষয়ত জনা মানুহ লাগিব প্ৰথম কথা। মই কোৱা কথা বোৰ ভাবি চাওক নিজে। এইখিনি উৎস ভূলকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে আৰু আন এখিনি সত্যপন কৰিব নোৱাৰা unverifiable উৎস দিয়া হৈছে।‌‌ বুৰঞ্জীৰ তথ্যৰ বাহিৰে একো তথ্য গ্ৰহণযোগ্য নহয়।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) {{ping|Ananya Taye}} "কাৰ লগত আলোচনা কৰিব" আপুনি কোৱা এই কথাষাৰৰ মৰ্ম কেনেধৰণৰ! বৰ আচৰিত! আপুনি ভাৱে নেকি যে এই কথা আলোচনা কৰিব পৰা যোগ্য ব্যক্তি নায়েই! --[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) {{ping|Nayan j Nath}} মোৰ দৃষ্টিত পৰা নাই এনে লোক। থকা হ'লে সকলো কথা বুজি পাই অদৰকাৰী ভোৱা প্ৰমাণ হীন তথ্য বোৰ কেতিয়াবাই আতৰালে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 02:17, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|Ananya Taye}} অনুগ্ৰহ কৰি ৰিভাৰ্ট নকৰিব, মেনুৱেলি সম্পাদনা কৰক। কিছুমান নতুন তথ্য সংযোগ কৰা হৈছে। <span style="text-shadow:gray 3px 3px 3px;">[[User:দিব্য দত্ত|<font color="#663300">'''দিব্য দত্ত'''</font>]]&nbsp;([[User Talk:দিব্য দত্ত|বাৰ্তা]])</span> 02:31, 7 June 2021 (ইউ.টি.চি.) == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 16:26, 30 June 2021 (ইউ.টি.চি.) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> ==বিহু== অনুগ্ৰহ কৰি [[বিহু]] পৃষ্ঠাত যোগ কৰিবলগীয়া তথ্য খিনি আগৰ তথ্য আঁতৰাই নিদি বেলেগ এটা অনুচ্ছেদত লিখিবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ। আগৰ প্ৰবন্ধটো ইতিমধ্যে বহু সম্পাদকে কষ্ট কৰি বৰ্তমান ৰূপত আনিছে। সেয়ে আপুনি আগৰ তথ্য ৰাখি নিজৰ খিনিও যোগ কৰিলে ভাল। শুভেচ্ছাৰে-[[User:অজয় দাস|<span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>&nbsp;অজয়&nbsp;</b></span>]] [[User Talk:অজয় দাস|<sup><span style='color: #ceff00;background-color: #1e1e1e;'><b>''কথা-বতৰা''</b></span></sup>]] 17:18, 4 মে' 2022 (ইউ.টি.চি.) ==মাধৱদেৱ== সন্মানীয় সম্পাদক, যথাযোগ্য উৎসসূত্ৰ যোগ দি আপুনি আনে কৰা সম্পাদনা বাতিল কৰিলে ভাল। আশাকৰোঁ মন দিব।[[সদস্য:Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Pranamikaadhikary|বাৰ্তা]]) 12:11, 18 February 2026 (ইউ.টি.চি.) == নিজৰ গৱেষণা আৰু প্ৰিয় বিষয়বস্তু সংযোজন == ৱিকিপিডিয়াত আপোনাৰ নিজৰ সিদ্ধান্ত দিয়া (WP :SYNTH) পৰা বিৰত থাকক আৰু লগতে এটা উৎসৰ আপোনাৰ প্ৰিয় বিষয়বস্তু বাছি বাকীবোৰ আতৰাই দিয়াটো বন্ধ কৰক ([[WP:CHERRYPICK]])। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 12:00, 24 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :ইয়াত প্ৰিয় অপ্ৰিয় কথা নাহে। ঘূগুহা দৌলৰ ইতিহাস অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্বিক বিভাগে প্ৰকাশ কৰা আছে, যিতো প্ৰধান গ্ৰহণযোগ্য উৎস হয়। সেই মতটো নাকচ কৰি আঁতৰাই প্ৰমাণ বিহীন মত এটা প্ৰধান মত হিচাপে সংযোগ কৰাটো অপপ্ৰচাৰৰ বাহিৰে আন একো নহয়। চুদাংফাৰ বিষয়ে দিয়া মতটোৰ বুৰঞ্জীমূলক উৎস নাই। আছে যদি Ahom Council নামৰ সংগঠনে প্ৰকাশ কৰা উৎস আছে, যিটো আতৰোৱা হোৱা নাই। মাথো প্ৰধান মত বুলি ধৰা হোৱা নাই। অনুগ্ৰহ কৰি তথ্য সমূহ বাৰে বাৰে undo কৰা আগতে ধৰ্য্য কৰি মগজুৰ লগাই পঢ়ি চাওক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 08:57, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} অনুগ্ৰহ কৰি [[WP:CHERRYPICK]] আৰু [[WP:SYNTH]] ৰ প্ৰকৃত অৰ্থ পঢ়ি চাব। CHERRYPICK ব্যৱহাৰ কৰা হয় যেতিয়া কোনো editor এজনে অগ্ৰহণযোগ্য মত এটা ৰাখি অন্য গ্ৰহণযোগ্য মত আঁতৰাই দিয়ে, যিতো আপুনি ঘূগুহা দৌলৰ লেখনীত কৰা পৰিলক্ষিত হৈছে। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্বিক বিভাগৰ উৎস আতৰাই আহোম সংগঠনৰ প্ৰমাণ বিহিন অগ্ৰহণযোগ্য মতটোকে প্ৰমুখ মত হিচাপে প্ৰকাশ কৰাটোৱে [[WP:RS]]‌ আৰু [[WP:NPOV]] দুয়োটাকা উলঙ্ঘন কৰা হৈছে। [[WP:NPOV]]ৰ অনুসৰি মই চুদাংফাৰ বিষয়ে থকা মতটো লেখনীৰ পৰা আতৰাই দিয়া নাই। কিন্তু উক্ত মতাটোৰ প্ৰমাণ নথকাৰ বাবে অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্বিক বিভাগৰ মতটো প্ৰধান্য দিয়া হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 09:06, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} দ্বিতীয়তে "হাবুং" লেখনীটোত ৱিকিপিডিয়াৰ policy অনুসৰি edit কৰা হৈছে। লেখনীত "হাবুং"ৰ টাই-আহোম ভাষাৰ বানানটো other name বা alternate name ত ভৰাব নোৱাৰি কাৰণ other name বা alternate name হ'বলৈ হ'লে নামটো মুখ্য নামটোতকৈ পৃথক হ'ব লাগিব। ইয়াত মোৰ ব্যক্তিগত মতামতৰ কথা নাহে। Other name বা alternate nameৰ definition পঢ়ি চাব। ডিব্ৰুগড়ৰ লেখনীটোত টাই-আহোম ভাষাৰ "টিফাও" শব্দ সংযোগ কৰিব পৰা যায় কাৰণ দুয়োটা পৃথক শব্দ। কিন্তু অসমীয়া হাবুং শব্দ আৰু টাই-আহোমৰ হাবুং একেটাই শব্দ হয়, গতিকে Alternate name বা Other nameত সংযোগ কৰিব নোৱাৰি। তাকেই নুবুজি ভোৱাকৈ ব্অযক্তিগত মত প্ৰকাশ কৰা অভিযোগ লগাই টাই ভাষাৰ বানান যতে ততে লগাবলৈ যোৱাটো গ্ৰহণযোগ্য নহ'ব। লেখনীৰ প্ৰথম শাৰীতে হাবুঙৰ আহোম বানান লগোৱা হৈছে। তেনেকৈ সকলোতে টাই-আহোম ভাষা লগাবলৈ গ'লে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইৰ ৱিকিপিডিয়া পৃষ্টাত টাই-আহোম ভাষাৰ বানান লগাব লাগিব, কাৰণ অসমৰ বিভিন্ন ঠাইৰ নাম টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত as it is দিয়া হৈছে। উদাহৰণ: Hajo, Doboka, Narayanpur, Pichala, Buroi, Panbari, Kuhiabari, Rangagora, ইত্যাদি। তদুপৰি অকল টাই-আহোম বানানে কিয়, পাৰিলে বাংলা বা হিন্দী বানানো যোগ কৰিব লাগে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 09:27, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) :: প্ৰথমে টাই আহোম উন্নয়ন পৰিষদৰ বিষয়ে কিবা মন্তব্য কৰাৰ আগতে আপুনি জনা উচিত যে ইও ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপৰ দৰে এটা চৰকাৰী সংস্থা কোনো ব্যক্তিগত সংগঠন নহয়। টাই আহোম উন্নয়ন পৰিষদ অসম চৰকাৰৰ সমতল জনজাতি আৰু পিছপৰা শ্ৰেণী কল্যাণ বিভাগৰ অন্তৰ্গত এটা চৰকাৰী সংস্থা। যদি আপোনাক অন্য উৎসৰ প্ৰয়োজন হয় তেন্তে তলত তালিকা দিয়া হৈছে কিন্তু আপোনাৰ ব্যক্তিগত পছন্দৰ বাবে আনৰ সম্পাদনা ঘূৰাই দিয়া বন্ধ কৰক। আপোনাৰ কিছু অসভ্য আচৰণৰ বাবে প্ৰশাসনক ৰিপৰ্ট কৰা হ'ব। আমি এটা এটাকৈ সকলো কথা পাতিম। প্ৰথমে ঘুগুহা দৌলৰ সমাধান কৰোঁ আহক। ঘুগুহী কুঁৱৰী অন্য উৎসৰ তালিকা:- # {{cite web |title=District Disaster Management Plan Dhemaji |publisher=Government of Assam |url=https://asdma.assam.gov.in/sites/default/files/swf_utility_folder/departments/asdma_revenue_uneecopscloud_com_oid_70/menu/document/dhemaji_2025_26.pdf |access-date=30 March 2026 |quote=“It is believed that the shrine was constructed in memory of Ghuguhi, mother of Bamuni Konwar.” }} #{{cite web |title=Ghuguha Dol |publisher=India Unveiled |url=https://www.indiaunveiled.in/destination/ghuguha-dol |access-date=30 March 2026 |quote=“The shrine was constructed in memory of Ghuguhi, the mother of Bamuni Konwar.” }} #{{cite web |title=Ghuguhi Doul |publisher=Pragyanxetu |url=https://pragyanxetu.com/ghuguhi-doul/ |access-date=30 March 2026 |quote=“The Dol was built in the memory of Bamuni Konwar’s mother Ghuguhi.” }} #{{cite web |title=Dhemaji District |publisher=Assams.info |url=https://www.assams.info/places/dhemaji-district |access-date=30 March 2026 |quote=“Ghuguha Dol was constructed in memory of Ghuguhi, mother of Bamuni Konwar.” }} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 11:41, 30 March 2026 (ইউ.টি.চি.) #:Councilৰ কাম হৈছে জনগোষ্ঠী তোৰ উন্নয়নৰ কাম কৰা। ইতিহাস বিকৃত কৰি ঐতিহাসিক বা বুৰঞ্জীমূলক প্ৰমাণ বিহীন অপপ্ৰচাৰ কৰিবলৈ চৰকাৰে কোনো সংগঠনক অধিকাৰ দিয়া নাই। ইতিহাস অধ্যয়ন আৰু প্ৰকাশিত কৰা দায়িত্ব চৰকাৰে পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগক দি থৈছে। তদুপৰি পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ official websiteৰ বাহিৰে কোনো অন্যান্য website বা blogৰ Link গ্ৰহণ যোগ্য নহয়। আপুনি দেখোৱা India unveiled, Pragyanxetu, Assam.info, ইত্যাদি website WP:RSত নপৰে। যি এখন Govt pdf দেখোৱাইছে সেইখন Disaster management বিষয়ৰ হয়, বুৰঞ্জীমূলক উৎস নহয় আৰু "it is believed that" বুলি‌হে উল্লেখ কৰিছে যাৰ অৰ্থ হৈছে মানুহে "বিশ্বাস কৰে"। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 06:49, 12 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ইতিহাস বিকৃত পৰিষদে কৰা নাই পৰিষদক আপোনাৰ স্বীকৃতি নালাগে। কেৰু ক্ষেত্ৰত স্পষ্টকৈ GC Boruah ৰ অভিধানত 𑜀𑜢𑜐𑜫 টো কেৰু বুলি লিখা আছে ১২ নং পৃষ্ঠাত ভালদৰে পঢ়ি লব। টাই আহোম ভাষাত আমি কানফুলিক কেৰু বুলিয়ে কওঁ। যদি বিশ্বাস নহয় টাই ভাষাত লিখা বুৰঞ্জী বোৰ পঢ়ি চাব কি লিখা আছে কানফুলি বুজাবলৈ। আহোম বুৰঞ্জী আহোম ভাষাত লিখিত আছে নিজা কেলেণ্ডাৰ, লিপি, ধৰ্মীয় পুথি সকলো আছে। যদি আপুনি নিজৰ জনগোষ্ঠীৰ উন্নতি কৰিব বিচাৰিছে থুৰীয়া ওপৰত গৱেষণা কৰক কিন্তু 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটোক কেৰুৰ পৰা আতৰাই দিলেই বুৰঞ্জী সলনি হৈ নাযায়। আগটো ফুকনলুং লাচিতক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ বুলি দুজনমানে লিখি দিছিলহি পিছে টাই ভাষাত সম্পূৰ্ণ বংশাৱলি আছে। গতিকে নিজৰ ভাষাটো পুনৰ উদ্ধাৰ কৰক নিজৰ সংস্কৃতি ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ক। পয় চাংকেনৰ শুভেচ্ছা থাকিল। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:04, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::পৰিষদৰ প্ৰকৃত ইতিহাস প্ৰকাশিত কৰিব বিচৰা হ'লে পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ মত আগত ৰাখিলে হয়, অপপ্ৰচাৰ বোৰ নকৰিলে হয়। #:::𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দ ৰাখিব পাৰে। "কেৰু" শব্দৰ কাৰণে সুকীয়া প্ৰমাণ লাগিব।‌ বুৰঞ্জীৰ কথাটো কোনেও নুই কৰা নাই, কিন্তু বুৰঞ্জীত "কেঞ" শব্দ হে প্ৰয়োগ কৰিছে, "কেৰু" নাই। তদুপৰি এই বিধ কাণফুলি ভাৰতীয় মূলৰ হয়। অসমৰ বাহিৰৰ টাই জনগোষ্ঠী বোৰে লোৱা দেখা পোৱা নাযায়।‌𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটো কাণফুলি বুজোৱা generic term‌ হয়, যিটো পাছলৈ ফুলকৰি বা‌ বালী লেখীয়া থলুৱা ভাৱে বিকশিত কৰা‌ কাণফুলিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। টাই জনগোষ্ঠী সমূহৰ এক সুকীয়া rich সংস্কৃতি আছে। পাৰিলে সেইবোৰ আহৰণ কৰিব চাওক। থলুৱা সংস্কৃতি বোৰ দাবী কৰি লাভ নাই। কেৰু বা থুৰীয়া আদি‌ কানফুলি এই অঞ্চলতে বিকশিত হোৱা সম্পদ। কোনেও বাহিৰৰ পৰা অনা প্ৰমাণ পোৱা নাযায়। #:::লাচিতৰ কথা ইয়াত আনি লাভ নাই। সেইবোৰ Whataboutism আৰু Redherringৰ শাৰিত পৰিব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:26, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]]কেৰু" শব্দৰ কাৰণে সুকীয়া প্ৰমাণ দিয়া আছে GC Boruah বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৪০ ত চাওক 𑜀𑜢𑜐𑜫 ক keru ইংৰাজী অনুবাদত আছে। GC Boruah ৰ অভিধানত ১২ নং পৃষ্ঠাত চাওক 𑜀𑜢𑜐𑜫ক অসমীয়াত কেৰু বুলি লিখা আছে। কেৰুক ফুলকৰি বুলি কিবা উৎস আছে যদি দিয়ক প্ৰথমে। মই মোৰ উৎস প্ৰমাণ দিলোঁ যে কেৰু এই 𑜀𑜢𑜐𑜫 হয়। আৰু ৰাজস্থানৰ কনফুলি কেৰু বুলি উৎস লাগিব এনেই ফটো বোৰ লগাই থাকিলে নহব । [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:40, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::::কথাবোৰ বুজি ল'ব অলপ। অসমীয়া আৰু ‌আহোম দুয়োটা পৃথক ভাষা। 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটো টাই আৰু তাৰ অনুবাদ অসমীয়াত কেৰু বুলি দিছে। "কেৰু" বুলি টাই লিপিৰ আহোম শব্দ বুৰঞ্জী বা অভিধান ক'তো উল্লেখ নাই। "কেৰু" শব্দটো টাই শব্দ বুলি দেখোৱাবলৈ সুকীয়া প্ৰমাণ লাগিব। যিহেতু 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দ টোৱে কেৰু বুজায়, সেইবাবে মই 𑜀𑜢𑜐𑜫 শব্দটো আঁতৰোৱা নাই। কেৰুৰ কাষতে (টাই-আহোম: 𑜀𑜢𑜐𑜫) বুলি দিয়া হৈছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:55, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::আৰু লগতে থুৰীয়া কানফুলিৰ কথা যে ক'লে। কালি পৰহি লৈকে দেখোন আপোনালোকৰ মানুহে facebook আৰু instagram সকলোতে থুৰীয়া টোকে কেৰু বুলি প্ৰচাৰ কৰি ফুৰিছিল। সেইবোৰ অপপ্ৰচাৰ কেতিয়া বন্ধ হ'ব? [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:38, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ফেচবুক ইনষ্টাগ্ৰমত কোনে কি লিখিছে মই কেনেকৈ জানিম? এইয়া ৱিকিপিডিয়া হয় encyclopaedia আৰু social media দুইটা বেলেগ বস্তু। আপুনি কেৰুক ফুলকৰি বুলি কিবা উৎস আছে যদি দিয়ক। আৰু ৰাজস্থানৰ ফটো কপিৰ উৎস দিয়ক। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:43, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #:::::wikipediaত similar বুলি দেখোৱাবলৈ একো উৎস প্ৰয়োজন নহয়। বাকী পেজ বোৰ চাব পাৰে। মই ফুলকৰি টোৱে কেৰু হয় বুলি লিখা নাই, মাথো কেৰুৰ লেখীয়া একেই ধৰণৰ কাণফুলি বুলি হে দিছোঁ। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:56, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) #::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ৱিকিপিডিয়াত সকলো তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। কিবা এটা একে হ'লেও উৎস অবিহনে যোগ কৰিলে নিজা গৱেষণা হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু নীতি অনুসৰি আঁতৰাব লাগিব। যদি একে একে আপোনাৰ অনুভব হৈছে ফুলকৰি বেলেগ পৃষ্ঠা বনাই লগতে চাওক অংশত লগাই দিব। মূল পৃষ্ঠাত দিবলৈ উৎস লাগিবই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 05:04, 15 April 2026 (ইউ.টি.চি.) == কেৰু == যদি আপুনি বিচাৰে তেন্তে আপুনি ফুলকৰি বুলি আন এটা পৃষ্ঠা বনাব পাৰে কিন্তু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত কোনো ধৰণৰ উল্লেখ নথকাকৈ কেৰু পৃষ্ঠাত ফুলকৰি যোগ কৰা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 09:07, 6 May 2026 (ইউ.টি.চি.) ==ৱিকি মিট== প্ৰিয় ৱিকি সতীৰ্থ! যোৱা কেইটামান মাহ ধৰি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ মাহেকীয়া ৱিকি মীটখন নিয়মীয়াকৈ অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা হোৱা নাছিল। সেয়েহে, চলিত অক্টোবৰ মাহৰ পৰা পুনৰ এই ৱিকি মীট আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰতিমাহৰ প্ৰথম সপ্তাহত দেওবাৰে (দিনটো পৰিস্থিতি অনুসৰি সলনি হ’ব পাৰে), সন্ধিয়া ৭:৩০ বজাৰ পৰা ৯ বজালৈ এই মীট অনুষ্ঠিত কৰা হ’ব। ০৪/১০/২৬ তাৰিখ দেওবাৰে অক্টোবৰ মাহৰ প্ৰথমখন ৱিকিমিটত আপোনালোক সকলোকে লগ পোৱাৰ অপেক্ষাত থাকিলোঁ। মিটিৰ লিংকঃ https://meet.google.com/sid-xwwn-vqf ;কাৰ্যসূচীঃ *৭:৩০ সম্ভাষণ আৰু পৰিচালনা: অজয় দাস *৭:৪৫ নতুন সদস্যৰ পৰিচয় পৰ্ব *৭:৫০ অসমীয়া ৱিকিৰ আপডে’ট আৰু ৱিকিপত্ৰিকা: নয়ন জ্যোতি নাথ *৮:০০ ৱিকি কনফাৰেঞ্চ ইণ্ডিয়া ২০২৬ত অংশগ্ৰহণৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা: অজয় দাস/জ্যোতি চিৰিং *৮:১০ ৱিকি কনফাৰেঞ্চ নৰ্থ আমেৰিকাত অংশগ্ৰহণৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা: গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে/জলি ৰুমী বৰা *৮:২০ কুইয়াৰিং ৱিকি, এক্সটেণ্ডেট ৰাইট কনফাৰেঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ আপডে’ট, ৱিকিমেনিয়াৰ জলপানি, অসমীয়া ৱিকি সমাজৰ ভৱিষ্যত পৰিকল্পনা আৰু সদস্যৰ মনৰ কথা। *৮:৩০ - ৯ ৱিকিপাঠ: দিব্য দত্ত == অসম বুৰঞ্জী পদক == {| style="border: 2px solid #8B0000; background-color: #FFFDF9; border-radius: 12px; padding: 8px; box-shadow: 2px 2px 5px rgba(0,0,0,0.1);" |rowspan="2" valign="middle" |[[File:Assam Barnstar - Rhino.png|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding-cbd: 5px; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #8B0000; font-family: 'Georga', serif;" | '''অসম বুৰঞ্জী পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 2px solid #D2691E; font-size: 1.05em; line-height: 1.5; color: #2C3E50;" | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, অসমৰ মধ্যযুগীয় ইতিহাসৰ বিলুপ্তপ্ৰায় সমল আৰু অমূল্য ঐতিহাসিক সত্যসমূহক সুনিপুণ গৱেষণাধৰ্মী লিখনীৰে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত পুনৰ্জীৱিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ ভূমিকা অতুলনীয়। জাতীয় ইতিহাস সংৰক্ষণৰ এই মহৎ যাত্ৰাত আপোনাৰ এনে অপৰিসীম বৌদ্ধিক সাধনা, ক্লান্তিহীন শ্ৰম আৰু জাতীয় দায়বদ্ধতাক অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজে উচ্চ প্ৰশংসা কৰে। আপোনাৰ এই অনবদ্য জ্ঞান-যজ্ঞৰ প্ৰতি সশ্ৰদ্ধ স্বীকৃতিস্বৰূপে সমাজৰ তৰফৰ পৰা এই সন্মানীয় পদকটি আগবঢ়োৱা হ’ল। —'''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া সমাজ''' |} [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 14:46, 31 October 2026 (ইউ.টি.চি.) ar2juoahs3p2y94m0yml8qpdwcbvkrh অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প 0 84899 648811 629361 2026-10-31T18:15:44Z Dipankar Das 36094 648811 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[File:Thuriya, an Assamese ethnic ornament.jpg|thumb|থুৰীয়া]] [[File:কেঁচা সোণৰ অলঙ্কাৰ ২.jpeg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] '''অসমৰ স্বৰ্ণ শিল্প'''ই ({{lang-en|Gold crafts of Assam}}) কামৰূপৰ যুগৰে পৰা অসমৰ অৰ্থনীতিত এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰি আহিছে৷ পৌৰাণিক গ্ৰন্থ যেনে অৰ্থশাস্ত্ৰ, কালিকা পুৰাণ বা যোগিনী তন্ত্ৰত প্ৰাচীন অসমৰ সোণ আৰু সোণৰ অলংকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite journal |last1=Goswami |first1=Gitanjali |last2=Sarma |first2=Mousumi |title=Assamese Jewellery: The Shimmering Facet of Assamese Culture |journal=SAARC Culture |volume=6 |year=2018 |pages=37–39 |publisher=SAARC Cultural Centre |url=https://saarcculture.org/wp-content/uploads/2019/05/vol6_2018.pdf |access-date=21 July 2026 }}</ref> অসমত পুৰুষ মহিলা উভয়ৰে পৰিধেয় অলংকাৰৰ উপৰি মূৰ্তি আৰু আন আন সামগ্ৰী সোণেৰে তৈয়াৰ কৰা এক উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছিল৷ এই শিল্পৰ ইতিহাস অতি পুৰণি৷ গ্ৰীক গ্ৰন্থ “পেৰিপ্লাছ অৱ দ্যা এৰিথ্ৰিয়ান ছি’’ৰ বৰ্ণনা অনুসৰি সেইসময়ৰ অসমৰ ভূখণ্ডৰ পৰা নিষ্কাশিত সোণ [[ত্ৰিপুৰা]] হৈ [[গংগা]] অৱবাহিকাৰ আশেপাশে থকা বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰলৈ গৈছিল৷ পালবংশী ৰজা [[জয়পাল]]ৰ সময়ৰ এখন শিলালিপি অনুসৰি ৰজাই নিজৰ দেহৰ সমান ওজনৰ স্বৰ্ণমুদ্ৰা ব্ৰাহ্মণক দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷ ১৩শ শতিকাৰ পাৰ্ছীয়ান ইতিহাসবিদ মিনহাজ আল ছিৰাজ জুজজানিৰ “তাবাকাৎ ই নাছিৰি’’ নামৰ কিতাপমতে সেইসময়ৰ কামৰূপ ৰাজ্যৰ এটা মন্দিৰত সোণ আৰু ৰূপৰ বহুকেইটা মূৰ্তি পোৱা গৈছিল৷ [[কৌটিল্য]]ৰ [[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]ত প্ৰাচীন [[কামৰূপ]]ত [[হিমালয়]]ৰ পৰা বৈ অহা নদীৰ বালিৰ পৰা প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ আহৰণ কৰাৰ কথাৰ উল্লেখ আছে৷ <ref name="সোণ">{{cite web | url=https://xahitya.org/%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A7%B0-%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%B8%E0%A7%8B%E0%A6%A3%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%80-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%8D%E0%A6%AF/ | title=সোণৰ অসম:এক সোণালী ঐতিহ্যৰ পম খেদি | accessdate=27 December 2022}}</ref> ==স্বৰ্ণ প্ৰবাহিনী নদী== অসমত প্ৰাচীন কালতে বহুকেইখন নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ উৎপাদন কৰা এক উদ্যোগৰ সৃষ্টি হৈছিল৷ নদীসমূহৰ ভিতৰত সোৱণশিৰীত প্ৰচুৰ পৰিমাণে সোণ পোৱা গৈছিল৷ সংস্কৃত শব্দ “স্বৰ্ণ’’ৰ অপভ্ৰংশৰ পৰাই এই নদীৰ নাম “সোৱণশিৰী’’ হয়৷ সোৱণশিৰীৰ বাহিৰে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], বুঢ়ীদিহিং, দিক্ৰং, বৰপানী, ধনশিৰি, দিহিং, দিগাৰু, জাগলু আদি নদীত সোণ পোৱা গৈছিল৷ জাগলু নদীৰ সোণ উজ্জ্বল হালধীয়া বৰণৰ আৰু এই সোণেই আটাইতকৈ নিভাঁজ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল৷ অসমৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ ৰাজপৰিয়ালৰ আ-অলংকাৰ এই সোণৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল৷<ref name="gold">{{cite web | url=https://www.livehistoryindia.com/story/places/assams-rivers-of-gold | title=Assam's Rivers of Gold | accessdate=27 December 2022}}</ref> সোণ কমোৱা অসমৰ আন আন নদীবোৰ হ’ল, টেঙাপানী, পৰুৱা, দিহং, দিবাং, ঢল, দিচাং, ডিবুৰু, ডিজু, কাকৈ, কদম সোমদিৰী, খৰৈ,বৰৈ, বৰগাং, বৰদিখৰী, ভৰলী, মানশিৰী, কলিজুৰি, ডেকাজুৰি, পমা, গৰুৱা, মানাহা, বুঢ়ীগঙ্গা, দিচৈ আদি বহুতো সৰু-বৰ নৈত সোণ কমোৱা হৈছিল৷<ref name="নদী">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | year=১৯৮১ | pages=৫০০}}</ref> ==সোণৰ জোখমাখ== প্ৰাচীন কালৰে পৰা অসমীয়া সমাজত জোখ-মাখৰ কিছুমান স্বকীয় পদ্ধতি আছিল৷ সোণ, ৰূপ, ৰত্ন আদি জুখিবলৈ কিছুমান একক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যিবোৰক আধলি, আনা, চৰু, তোলা, ৰতি, সিকি আদি শব্দেৰে জনা যায়৷ আধলি=৫.৮৩২ গ্ৰাম; আনা=৭২৯ মিলিগ্ৰাম; তোলা=১১.৬৪৬ গ্ৰাম; ৰতি=১৬২ মিলিগ্ৰাম; সিকি=চাৰি আনা৷<ref name="ওজন">{{cite book | title=Jyoti Bilingual Thesaurus (Measures of Ancient Assam) | publisher=Perfect Expressions | author=Deka, Dr, Pranab Jyoti | year=2007 | pages=157 | isbn=81-88866-08-3}}</ref> চৰু=সোণৰ গুড়ি গলোৱা মুহি৷ সোণোৱালসকলে নৈৰ বালি ধুই উলিওৱা সোণ পাৰাৰ সহায়ত পৃথক কৰি মুহিবোৰত একোটা পিণ্ড তৈয়াৰ কৰিছিল৷ এই মুহিবোৰক “চৰু’’ বোলা হৈছিল৷ এক চৰু সোণত প্ৰায় ১৫.১৮ গ্ৰাম সোণ থাকে৷<ref name="চৰু">{{cite book | title=প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | pages=৯১ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==সোণাৰী== সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া শিল্পীসকলক সোণাৰী বোলে৷ সোণাৰীসকলে সোণ, ৰূপ, তাম আদি ধাতুৰ অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰিছিল৷ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ত "সোণাৰী" খেল এটা দেখা গৈছিল।<ref>Bhuyan, SK, "Deodhai Assam Buranji, p. 126</ref><ref>Bhuyan, SK, "Satsari Buranji, p.14</ref> চুতীয়া ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ১৪২৮ চনৰ তামৰ ফলিত "কৃষ্ণ সাধু" নামৰ এজন স্বৰ্ণকাৰ বা সোণাৰীৰ উল্লেখ পোৱা গৈছে।<ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji, p.588</ref> ১৫২৪ত চুতীয়া ৰাজ্য জয় কৰাৰ পাছত এই খেলৰ মানুহক চৰাইদেউত থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল য'ৰ পৰা বৰ্তমানৰ সোণাৰি অঞ্চলটোৰ নাম হৈছিল। এয়াই সোণৰ কাৰুকাৰ্য্যৰ বুৰঞ্জীৰ প্ৰথম উল্লেখ। সোণাৰী সকলৰ বাদেও চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী শদিয়াৰ পৰা বিভিন্ন ধৰণৰ সোণৰ সম্পদ লুণ্ঠন কৰা হৈছিল যিবোৰ দিহিঙে দি আনি চাৰিং অঞ্চলত ৰখা হৈছিল।<ref>Barbarua, Hiteswar,"Ahomar Din",p.598</ref> তাৰ ভিতৰৰ সোণৰ পীৰা, সোণৰ জাপি, সোণৰ খাৰু, সোণৰ কেৰু/কাণফুলি, সোণৰ ছত্ৰ, সোণৰ ককালি, ইত্যাদি আহোম ৰজা সকলে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল।<ref>Bhuyan, SK, Assam Buranji(SM), p.10</ref><ref>Tamuli Phukan,Kasinath,"Assam Buranji",p.17-17</ref> ১৭ শতিকাৰ আহোম ৰাজত্বকালত মহাৰাজ বুদ্ধি স্বৰ্গনাৰায়ণ বা প্ৰতাপসিংহৰ দিনত [[কোচ বিহাৰ ৰাজ্য|কোচবেহাৰৰ]] সোন্দৰ গোহাঁইৰ লগত অহা মানুহখিনিয়ে সোণৰ কাম কৰিছিল৷ তেওঁলোকে মূৰ্তি, কাঁহী, আঙঠি আদি তৈয়াৰ কৰিছিল৷ বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা মতে প্ৰতাপসিংহৰ পুত্ৰ ভগা ৰজাই চুতীয়া সোণাৰী এজনৰ জীয়ৰী এগৰাকী বিয়া ৰাণী পাতিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Satsari Assam Buranji", p.87</ref> স্বৰ্গদেৱ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ দিনত জয়পুৰ আৰু বেনাৰচলৈ অসমৰ পৰা সোণৰ কাম কৰা মানুহ পঠিয়াই অলংকাৰ গঢ়াৰ কাম শিকাই আনি থাপিছিল৷ ইয়াৰ আগতে যিসকল লোকে সোণৰ অলংকাৰ গঢ়িছিল, সেই অলংকাৰবোৰ চকুতলগা নহৈছিল৷ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহই [[জয়পুৰ]] আৰু বেনাৰচত শিকাই অনা দুজন লোকক ’ৰাজশাল’’ পাতি দি তেওঁলোকক বৰদলৈ উপাধি দিছিল৷<ref name="নদী"/>পূৰ্বতে সোণাৰীসকলে ছত্ৰ, লগুণ, আঙঠি আদি [[ৰাজেশ্বৰ সিংহ]]ই হয়গ্ৰীৱ মাধব মন্দিৰত দান কৰাৰ কথা জনা যায়৷<ref name="চৰু"/> কালক্ৰমত সোণৰ আ-অলংকাৰ গঢ়া, মিনা কৰা, সোণ-পানী ছটিওৱা অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰা আদি কামৰ প্ৰসাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু অসমত স্বৰ্ণ শিল্প কুটীৰ উদ্যোগ হিচাপে গঢ়ি উঠে৷ ==সোণাৰী শালৰ বিভিন্ন সঁজুলি== প্ৰাচীন অসমত সোণাৰীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সঁজুলিবোৰ হ’ল, মাঠনি(ডাঙৰ, সৰু, মজলীয়া হাতুৰী), চৰাই মাঠনি(পিতলৰ সৰু হাতুৰী), ৰেসনি, নৰনি, আফুৰি, ঘৰ, ঠিহা, কাটি, ঘুটি, ফলি, আকোৱা, ৰেতি, ঘোটনী, শান, মুহি, ঢালনা, কাকোন, চেপেনা, লেপ, সৰাহ, গোটালিমৰীয়া, ধেকা, ভাটি, ফেটী-চাতুলি, চাতুলি, আকুৰি, খন, জাৰণ, মৰপা, বিৰি মঠা, মিৰি সাকো আকোৱা, পাচৰংগি, ফুকচুঙা, চানা, কাষটি শিল, ৰোগন, খোলনী আদি৷<ref name="সঁজুলি">{{cite book | title=পুৰণি অসমৰ কাৰিকৰী শিল্পৰ ইতিহাস | publisher=জাগৰণ সাহিত্য প্ৰকাশন | author=শৰ্মা, মৃগেন | year=২০২২ | pages=১২-১৩ | isbn=978-93-93342-23-2}}</ref> ==সোণৰ আ-অলংকাৰ== [[File:গামখাৰু ১.jpeg|thumb|গামখাৰু]] [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|কেঁ‌চাসোণৰ অলংকাৰ]] === ইতিহাস === অসমত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা প্ৰাচীন কালৰ পৰাই চলি আহিছে। প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহত অসমত সোণ আৰু অলংকাৰৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। ''[[অৰ্থশাস্ত্ৰ]]''ত এই অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত সোণৰ এক প্ৰাচীন উল্লেখ পোৱা যায়; আনহাতে ''[[কালিকা পুৰাণ]]'' আৰু ''[[যোগিনী তন্ত্ৰ]]''ত ক্ৰমে ৰূপৰ অলংকাৰ আৰু সোণৰ পাত্ৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last1=Goswami |first1=Gitanjali |last2=Sarma |first2=Mousumi |title=Assamese Jewellery: The Shimmering Facet of Assamese Culture |journal=SAARC Culture |volume=6 |year=2018 |pages=37–39 |publisher=SAARC Cultural Centre |url=https://saarcculture.org/wp-content/uploads/2019/05/vol6_2018.pdf |access-date=21 July 2026 }}</ref> পৰম্পৰাগত অসমীয়া অলংকাৰৰ আৰ্হিসমূহ সাধাৰণতে অঞ্চলটোৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী, বাদ্যযন্ত্ৰ আৰু দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত সামগ্ৰীৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত।<ref>{{cite journal |last1=Goswami |first1=Gitanjali |last2=Sarma |first2=Mousumi |title=Assamese Jewellery: The Shimmering Facet of Assamese Culture |journal=SAARC Culture |volume=6 |year=2018 |page=37 |publisher=SAARC Cultural Centre |url=https://saarcculture.org/wp-content/uploads/2019/05/vol6_2018.pdf |access-date=21 July 2026 }}</ref> ''থুৰীয়া''{{efn|থুৰীয়া হৈছে বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহে, বিশেষকৈ উজনি অসমৰ জনগোষ্ঠীসমূহে পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত কাণৰ অলংকাৰ। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ উত্তৰাঞ্চলৰ মিচিমি, ন্যিছি আৰু আদি আদি জনগোষ্ঠীৰ মাজতো একেধৰণৰ কাণৰ ফুটাত সুমুৱাই পিন্ধা অলংকাৰ দেখা যায়। বড়োসকলে থুৰীয়াক ''দৌলা'' বুলি কয়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1387 Doula earings of Bodo tribe]</ref> ডিমাছা মহিলাসকলে পৰিধান কৰা একেধৰণৰ অলংকাৰক ''খ্মাওথাই'' বুলি কোৱা হয়,<ref>[https://bododimasaarchive.org/digital-heritage/khmaothai Khmaothai Dimasa earrings]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী মহিলাসকলে পৰিধান কৰাবিধক ''ৱাখুম'' বুলি কোৱা হয়।}}, ''মাদলি''{{efn|দেউৰী ভাষাত ''লি'' শব্দৰ অৰ্থ হাৰ; ''লি-কটুঙ''ৰ অৰ্থ হাৰ আৰু কাণফুলি।<ref>{{cite web |title=Jewellery |url=https://www.xobdo.org/dic/jewellery |website=Xobdo.org |access-date=21 July 2026 }}</ref> দেউৰী মহিলাসকলে ‘বিচু’ পৰিৱেশন কৰাৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা অলংকাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''জোনবিৰি'' আৰু ''দুগদুগী'' অন্যতম।<ref>{{cite journal |last=Pathak |first=Guptajit |title=A Discourse on the Traditions and Cultural Identity of the Deori Community of Assam |journal=The Creative Launcher |volume=1 |issue=4 |year=2016 |page=58 |doi=10.53032/tcl.2016.1.4.10 |url=https://media.neliti.com/media/publications/566134-a-discourse-on-the-traditions-and-cultur-1de63151.pdf }}</ref> একে ঢোল আকৃতিৰ হাৰ বিধক দেউৰী ভাষাত ''দুৰুম-লি'' বা ''মাদল-লি'' বুলিও কোৱা হয়; দেউৰী ভাষাত ''দুৰুম'' আৰু সাধাৰণতে ব্যৱহৃত ''মাদল'' শব্দৰ অৰ্থ ঢোল।}}, ''জোনবিৰি'' আৰু ''গামখাৰু''{{efn|পূৰ্বতে অসমৰ জনজাতীয় মুখিয়ালসকলে ''গামখাৰু'' পৰিধান কৰিছিল। ঐতিহাসিক বুৰঞ্জীসমূহত মিচিং, চুতীয়া (যেনে নৰাই গাম),<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 226.</ref> ডফলা বা ন্যিছি (যেনে কাবাক্কৰা গাম),<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p. 221.</ref> চিংফৌ (যেনে বিচা গাম)<ref>{{cite web |title=History |url=https://namsai.nic.in/history/ |website=Namsai District, Government of Arunachal Pradesh |quote=Bisa Gam and Duffa Gam were Singpho chiefs.}}</ref> আৰু মিচিমি জনগোষ্ঠীৰ<ref>Ian Heath, ''Men-at-Arms: The North-East Frontier 1837–1901'', p. 44.</ref> মুখিয়াল বা গাঁওবুঢ়াসকলৰ উপাধি হিচাপে ''গাম'' শব্দৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। এই শব্দটো ''গ্ৰাম'' শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। কোনো ''গাম''-এ পৰিধান কৰা খাৰু হোৱা বাবেই অলংকাৰবিধে ''গামখাৰু'' নাম লাভ কৰা বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite web |last=Rahang |first=Manjuli |title=কেৰু, মণি, থুৰিয়াৰ কথাৰে |url=http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9959c79f09c1-9ae9a39bf-9a59c19f09bf9be9f0-9959a59be9f09c7 |website=Vikaspedia |language=as}}</ref> ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''তো গামখাৰুক পুৰুষে পৰিধান কৰা খাৰু হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K., ''Tungkhungia Buranji'', p. 239.</ref> পূৰ্বতে পুৰুষে পৰিধান কৰিলেও বৰ্তমান এই অলংকাৰবিধ মূলতঃ মহিলাৰ সৈতে জড়িত। দেউৰী ভাষাত গামখাৰুক ''গাম উচুং'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite book |last1=Deori |first1=Probitra |last2=Deori |first2=D. Machiya |title=Deori Language Book |publisher=Deori Development Society |location=Mahadevpur, Arunachal Pradesh |page=13 |url=https://ddsociety.in/Deori%20Language%20Book.pdf |access-date=21 July 2026 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> চুতীয়া ৰজাই আহোম ৰজা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকলক সোণৰ খাৰু উপহাৰ দিছিল। গামখাৰু সাধাৰণতে পুৰুষে পৰিধান কৰাৰ বাবে এই খাৰুসমূহ গামখাৰু হ’ব পাৰে। বড়ো মহিলাসকলে পৰিধান কৰা একেধৰণৰ খাৰুক ''মুঠি আচান'' বুলি কোৱা হয়।<ref>[https://bododimasaarchive.org/node/1397 Bodo tribe Muthi Asan bangle]</ref>}} আদি অলংকাৰৰ উৎপত্তি বড়ো, ডিমাছা, চুতীয়া, দেউৰী আদি [[বড়ো-কছাৰী|বড়ো-কছাৰী মূলীয়]] জনগোষ্ঠী সমূহৰ মাজত হোৱা বুলি ধৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু পৰৱৰ্তী [[আহোম ৰাজ্য]]ত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ অলংকাৰৰ ব্যাপক প্ৰচলনৰ উল্লেখ আছে। প্ৰচুৰ পৰিমানে স্বদেশতে সোণ উৎপন্ন হোৱা বাবে অসমৰ ৰাজ্য সমূহৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু ৰজাই সোণেৰে নিৰ্মিত সাজ-পাৰ আৰু আ-অলংকাৰ পৰিধান কৰিছিল৷ ৰজাই সোণৰ বাখৰপতা আঙুঠি, নেপুৰ, সোণৰ গুণাৰে কাম কৰা জামা, গামখাৰু, পাচসৰী, সাতসৰী, নৱসৰী, কাণত সোণৰ গুণাৰে আঁৰি দিয়া মুকুতা আদি পিন্ধিছিল আৰু ৰাণীয়েও সোণৰ গুণাৰে বুটাবছা মেখেলা, আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত বিভিন্ন অলংকাৰ পিন্ধিছিল৷<ref name="ইতিহাস">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, ৺সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> শেষ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা নীতিপালে আক্ৰমণকাৰী আহোম সেনাবাহিনীৰ সৈতে শান্তি স্থাপন কৰাৰ উদ্দেশ্যে আহোম ৰজা আৰু তেওঁৰ মন্ত্ৰীসকললৈ বহুতো উপহাৰ পঠিয়াইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত সোণৰ কেৰু কাণফুলি,<ref>"Then the Chutiâ king sent to our king Katakis with the following things to sue for peace - a pair of gold Keru earings (Tong-ru-Khang-kham), golden cloth (sin-kham) and cotton cloth(sin-phra-nun)."{{harvcol|Jacquesson|p=8}}</ref>{{efn|এই বিষয়ে আন বুৰঞ্জীসমূহৰ উল্লেখৰ ভিতৰত ''সাতসৰী বুৰঞ্জী'',<ref>Satsari Buranji, p. 58</ref> ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''<ref>Deodhai Buranji,"ৰজাদেৱলৈ সন্দেশ দি আহিছিল: সোণৰ কেৰু ১ যোৰ, সোনোৱালী কাপোৰ ১ জোৰ, নৰা কাপোৰ এখান।"</ref> আৰু ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''<ref>Purani Assam Buranji, p.40</ref> অন্তৰ্ভুক্ত।}} সোণৰ খাৰু—সম্ভৱতঃ গামখাৰু—<ref>Bhuyan, S.K, "Assam Buranji (SM)", p.11</ref> আৰু সোণৰ ভৰিৰ খাৰু অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref> "Then the Sutiyâ king desired to send silver and gold lipped Jâpi (''Kup-ngiun-kham''), gold bracelets (''Mao-kham''), gold basket (''Liu-kham''), gold box (''Khup-kham''), gold foot bangles (''Khu-tin-kham''), gold pirâ (''Kham-ku''), horse (''Ma''), elephant (''Chang-pai''), and two Âroans (''Phra-nun'') and Xorais (''Phun'') to the Ahom king."{{harvcol|Jacquesson|p=12}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1939|p=56}}</ref> ''অসম বুৰঞ্জী (এছ এম)''ৰ মতে, চুতীয়া ৰজাৰ পৰাজয়ৰ পাছত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাণীৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কঙ্কালি'' লৈ আহি [[শদিয়া]]ৰ দেৱালয়ত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref>Bhuyan, S.K, "Assam Buranji (SM)", p.11, "ঘৈণীয়েককো কঙ্কালত কাটি শালত দি‌ থলে।‌ ককালৰ সোণৰ কঙ্কালি তাৰ শদিয়াৰ দেওঘলৈ দিলে।"</ref> অলংকাৰসমূহৰ উপৰি, অলংকাৰ নিৰ্মাণত দক্ষ সোণাৰীকে ধৰি বহুতো শিল্পীক চুতীয়া ৰাজধানী [[শদিয়া]]ৰ পৰা আহোম ৰাজধানীলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{citation | first = S L | last = Baruah | title = A Comprehensive History of Assam | year = 1986 | publisher = Munshiram Manoharlal |page=230 }}</ref> আহোম ৰজা [[চুৰাম্‌ফা]]ৰ ৰাজত্বকালত সাজ-পোছাক আৰু অলংকাৰৰ ব্যৱহাৰক সামাজিক মৰ্যাদাৰ ভিত্তিত নিয়ন্ত্ৰণ কৰা কিছুমান বিধি প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। এই বিধি অনুসৰি হিন্দুসকলক সোণৰ মণি, আঙঠি আৰু ''থুৰীয়া'' পিন্ধিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছিল। আহোমসকলেও নিজ নিজ সামাজিক বা পদমৰ্যাদাৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড অনুসৰি জীৱন-যাপন কৰিব লাগিছিল; নিজৰ নিৰ্ধাৰিত মৰ্যাদাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰাৰ চেষ্টা কৰিলে মৃত্যুদণ্ডৰ বিধান আছিল। হিন্দু মহিলাসকলকো জাকজমকীয়া মেখেলা-চাদৰ পৰিধান কৰিবলৈ নিষেধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |year=1997 |page=28 |quote= Bhogaraja extended the road to Salguri. Before ascending to the throne in the presence of his Gohains, Ranga Phukan was sacrificed...That year it was stipulated that Hindus could not build houses with an upper beam. Neither could they wear gold beads, rings and Thuriya. 88 Even Ahoms were to live according to their standards. If they tried to exceed their position, they were to be put to death. Hindu women were forbidden from wearing fancy Mekhala Chaddar.89 Such an offence carried a death sentence. All these rules were made at this time.|isbn=9788185319612}}</ref> তদুপৰি সাধাৰণ পাইক শ্ৰেণীৰ লোকৰ সোণৰ অলংকাৰ পিন্ধাৰ অধিকাৰ নাছিল৷ আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত অসমত সোণৰ অলংকাৰৰ মান আৰু কাৰুকাৰ্য উন্নত কৰাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য প্ৰচেষ্টা গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ঐতিহাসিক বিৱৰণ অনুসৰি, উন্নত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ কৌশল শিকিবলৈ অসমৰ সোণাৰীসকলক [[জয়পুৰ]] আৰু বাৰাণসী আদি নগৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref name="Ahom">{{cite book | title=Ahomor Din | publisher=Assam Publishing Company | author=Barbaruah, Hiteswar |year=1981 | pages=500}}</ref> [[File:Assamese jwellery.jpg|thumb|অসমীয়া অলংকাৰ]] এই সময়ৰ পূৰ্বে স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত অলংকাৰসমূহ তুলনামূলকভাৱে কম পৰিশীলিত বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰশিক্ষণ গ্ৰহণ কৰি উভতি অহাৰ পাছত ৰজাই দুজন কাৰিকৰক ''ৰাজশাল''ত নিযুক্তি দি ''বৰদলৈ'' উপাধি প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত অলংকাৰ নিৰ্মাণৰ কাৰুকাৰ্যৰ উন্নতি ঘটে।<ref name="Ahom"/> পৰৱৰ্তী সময়ত সোণ পানী চৰোৱা অলংকাৰৰ উৎপাদন বৃদ্ধি পায় আৰু অসমৰ সোণাৰী শিল্প এক সমৃদ্ধিশালী কুটীৰ উদ্যোগলৈ বিকশিত হয়।<ref name="Ahom"/> === অলংকাৰৰ প্ৰকাৰ === অসমত প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত অলংকাৰসমূহৰ ভিতৰত অন্তী, আঙুঠি, উণ্টি, উজন্টী, কঁকালী, কঙ্কন, কণ্টক-কঙ্কন, কণ্ঠহাৰ, কণ্ঠা, কণ্ঠি, কটিসূত্ৰ, কণ্ঠীমালা, কপালী, কৰ্দনী, কঁৰিয়া, কলি, কল্কী, কাঞ্চি, কাণজাপি, কাণফুল, কাণবালা, কাকৈ, কিৰীট, কাণবালি, কিংকিনী, কুণ্ডল, কেঁচুলুৰীয়া হাৰ, কেঁয়ুৰ, গলোতি, গামখাৰু, গেজেৰা, গোটা বালা, ঘুঙুৰা, চন্দ্ৰহাৰ, চাঁপকলি, জুনুকা, জেঠীনেজীয়া আঙঠি, জোনবিৰি, ঢোলবিৰি, ঝুমকা, টিকলী, থুৰীয়া, দুল, দুগদুগী, বিৰি, সাতসৰী, পাঁচসৰী, নৱসৰী, নাকচাবি, নাকফুল, মটৰমালা, মুঠিখাৰু, লংকেৰু, ঠোকা সোণ বা যুৰীয়া সোণ, লোকাপাৰ, শংখবালা, শিলিখা হাৰ আৰু চিতিপতি উল্লেখযোগ্য।<ref name="ওজন"/> ==অলংকাৰ গঢ়োৱা পদ্ধতি== সোণাৰীসকলে প্ৰথমতে কষটি শিলত ঘঁহি সোণৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰি লয়৷ এটা মাটিৰ মুহিত সোণ সুৱগাৰ সহায়ত ৰেতি মাৰি আফুৰিত গলাই লয় আৰু পিছত শীতল হ’লে হাতুৰীৰে নিয়াৰিত পিতি চেপেটা কৰে৷ পিছত তাৰপৰাই বিভিন্ন অলংকাৰৰ গঢ়ত গঢ় দি উলিয়ায়৷<ref name="সঁজুলি"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা সমূহ== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সমূহ== {{refbegin}} * {{citation|last=Jacquesson|first=Francois|title=Ahom Buranji Translation : Chutia-Ahom wars|url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations }} *{{citation|last=Barua|first=G.C|title=Ahom Buranji|year=1939|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/56/mode/1up}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ হস্তশিল্প]] [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] h5alv2sn9e035ji6z29eztz3tga1jk5 অসমত লোণ উৎপাদন 0 85162 648810 548778 2026-10-31T18:15:16Z Dipankar Das 36094 648810 wikitext text/x-wiki {{Good article}} '''লোণ উৎপাদন''' ({{lang-en | Salt production in Assam}}) অতীজৰ অসম বা [[উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল]]ৰ বিভিন্ন পাহাৰীয়া ঠাইৰ প্ৰধান ব্যৱসায়বোৰৰ ভিতৰৰ লোণৰ ব্যৱসায় অন্যতম আছিল৷ [[পাটকাই]] পৰ্বতমালাৰ অনেক ঠাইত পানীৰ সৈতে মিহলি হৈ থকা অৱস্থাত লোণ পোৱা গৈছিল আৰু সেই পানীৰ পৰা বিশেষ ব্যয়সাধ্য-কষ্টসাধ্য উপায়েৰে লোণ আহৰণ কৰি অসমত লোণৰ চাহিদা পূৰণ কৰা হৈছিল৷ এই লোণৰ দ্বাৰাই সমগ্ৰ ভূখণ্ডৰ [[জনগোষ্ঠীয় লোকসকল]]ৰ মাজত ব্যৱসায়িক আদান-প্ৰদান চলিছিল৷ পৰৱৰ্তীকালত লোণ উৎপাদনৰ বাবে [[আহোম স্বৰ্গদেৱে]] [[পাইক]] নিযুক্ত কৰিছিল৷ লোণ ক্ষেত্ৰ অধিকাৰ কৰিবলৈ ৰজাসকলৰ মাজত যুঁজ-বাগৰ পৰ্যন্তও হৈছিল৷ ==লোণ ক্ষেত্ৰ== পাটকাই পৰ্বতমালাৰ বিশেষ কিছুমান ঠাইত লোণ পোৱা গৈছিল৷ তাৰ ভিতৰত [[মহং]] নামৰ অঞ্চলটি লোণৰ বাবে বিখ্যাত আছিল৷ এই মহং অঞ্চল [[নগালেণ্ড]]ৰ [[টুৱেনচাং]] জিলাৰ সীমাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি [[অৰুণাচল]]ৰ [[টিৰাপ সীমান্ত]]ইদি [[নামচাই]]লৈকে বিস্তৃত আছিল৷ বৰ্তমান অসমৰ [[শদিয়া]] আৰু [[বৰাইল]] পৰ্বতমালাৰ অন্তৰ্গত [[ডিমা হাচাও]] জিলাৰ [[চেমখৰ]] গাঁৱত লোণ পোৱা গৈছিল৷ এই লোণ-ক্ষেত্ৰসমুহৰ কিছুমান ক্ষেত্ৰ বৰ্তমানো সক্ৰিয় হৈ আছে৷ টিৰাপ জিলাৰ [[ফুলুং লোণ পুং]], [[খেলা লোণ পুং]] আৰু ডিমা হাচাও জিলাৰ চেমখৰ গাওঁৰ লোণ পুং বৰ্তমানো সক্ৰিয় অৱস্থাত আছে৷<ref name="লোণ">{{cite book | title=প্ৰাক ঔপনিৱেশিক অসমৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাস | publisher=অসম পাব্লিচিং কোম্পানী | author=শইকীয়া, ড° ৰক্তিম ৰঞ্জন | authorlink=প্ৰাক ঔপনিৱেশিক অসমত লোণ উৎপাদন | year=২০২২ | isbn=978-93-92305-41-2}}</ref> ==লোণ উৎপাদনত জড়িত লোক== ভৈয়ামৰ মহং কছাৰীসকল, চেমখৰ গাঁওৰ [[চেমচা]]সকল, [[লোণপুৰীয়া]] বা [[লোণপুঙীয়া]]সকল, [[নগা]], [[নক্টে]], [[নামচঙীয়া]], [[টুটচা]], [[টাংচা]], [[টাকাম নগা]] আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোক লোণ উৎপাদনৰ সৈতে জড়িত হৈ আছিল৷ এইসকলৰ ভিতৰত লোণপুৰীয়া বা লোণপুঙীয়াসকলক বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় লোকৰ মাজৰ পৰা আহোম ৰজাই লোণ উৎপাদনত নিযুক্ত কৰিছিল আৰু পাছলৈ তেওঁলোক সেই নামেৰে জনাজাত হৈছিল৷ [[মংগোলীয়]] মূলৰ [[খেৰেমীয়াল]]সকলে লোণ উৎপাদনত ব্যৱহৃত খৰি যোগাৰ কৰিছিল আৰু লোণপুৰীয়াসকলৰ [[লংপতীয়া]] নামৰ খেলে লোণ বান্ধিবলৈ [[কৌপাত]] (Phrynum pubinerve)ৰ যোগান ধৰিছিল৷<ref name="লোণ"/> ==বিশেষত্ব== লোণ সচৰাচৰ দুইধৰণে পোৱা যায়৷ সাগৰীয় লোণ আৰু [[খনিজ লোণ]]৷ খনিজ লোণৰ আধাৰ হ’ল [[লোণশিলা]]৷ পাটকাই পৰ্বতৰ বুকুত লোণশিলাৰ অৱস্থিতি নিৰূপণ হোৱা নাই৷ পৰিৱৰ্তে ইয়াত লুণীয়া পানীৰ নিজৰাহে আছে৷ নিজৰাৰ পৰা বৈ অহা লুণীয়া পানী দুখন পাহাৰৰ পাদদেশৰ সমতলত আৱদ্ধ হৈ পুঙৰ সৃষ্টি কৰে৷ [[ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগ]]এ হিচাপ কৰা মতে এই পুংবোৰৰ পৰা প্ৰতি ঘণ্টাত ১০০০ৰ পৰা ৩০০০ লিটাৰ লুণীয়া পানী নিৰ্গমণ হয়৷ লোণ পুংসমূহৰ পানীত লোণৰ ঘনত্ব সকলোতে বেলেগ বেলেগ হোৱা দেখা যায়৷ এই পানীবোৰ জুইৰ সহায়ত শুকুৱাই লোণ প্ৰস্তুত কৰা হয়৷<ref name="লোণ"/> == লোণ উৎপাদন পদ্ধতি== অসমত লোণ উৎপাদন এক বিশেষ পদ্ধতিৰে কৰা হৈছিল৷ প্ৰায়বোৰ লোণৰ পুং পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লোকসকলৰ দখলত আছিল যদিও পিছলৈ আহোম ৰজাই এই পুংবোৰৰ কিছু অধিকাৰ কৰিছিল৷ আহোম স্বৰ্গদেৱ [[পুৰন্দৰ সিংহ]]ই লোণ উৎপাদন লাভজনক হোৱা দেখি সেই কামত পাইক নিয়োগ কৰিছিল৷<ref name="পাইক">{{cite book | title=অসমৰ জনজাতি | publisher=লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল | author=ভট্টাচাৰ্য, ড° প্ৰমোদ চন্দ্ৰ | authorlink=নক্টে | year=১৯৬২ | pages=২৪৩}}</ref> লোণ পানীৰ পৰা লোণ উলিয়াবলৈ কাকবাঁহৰ চুঙাত পানী সুমুৱাই জুইত পুৰি পানীভাগ শুকুৱাই লোণ প্ৰস্তুত পৰা হৈছিল৷ বাঁহৰ চুঙাবোৰত প্ৰথমে মাটিৰ লেও দিয়া হৈছিল যাতে জুইৰ স্পৰ্শত চুঙাবোৰ পুৰি নাযায়৷ তাৰপিছত [[লোণশাল]]ত চুঙাবোৰ উঠাই দি জুই দিয়া হয়৷ লোণশালবোৰ ১৬-১৮ ফুট দীঘল আৰু ৩-৪ ফুট বহল আৰু মাটিৰ পৰা প্ৰায় ৩ ফুটমান ওখ ভাতী৷ জুইত চুঙাবোৰ পুৰি থকাৰ সময়ত সঘনাই পানী ভৰাই থকা হয় যাতে ভাপ হৈ উৰি গৈ চুঙাটো খালী হৈ নপৰে৷ <ref name="লোণ"/> পানীভাগ ভাপ হৈ উৰি যোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা টান অংশই লোণৰ লদা আছিল৷ লংপতীয়াবোৰে কৌপাত কাটি আনি এইবোৰ টোপোলা কৰিছিল৷ সচৰাচৰ লোণ পুঙত লোণ পোৰা কামটো নিশাহে কৰা হৈছিল৷<ref name="পুং">{{cite book | title=আহোমৰ দিন | publisher=অসম প্ৰকাশন পৰিষদ | author=বৰবৰুৱা, হিতেশ্বৰ | year=২০১৮ | pages=৫১৩ | isbn=978-93-84733=87-2}}</ref> ==লোণৰ প্ৰকাৰ== পুঙৰ পৰা উৎপাদিত লোণ সাধাৰণতে সমাজৰ উচ্চ শ্ৰেণীৰ লোকে ব্যৱহাৰ কৰিছিল৷ সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ লোকে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দুটা বিশেষ পদ্ধতিত কৃত্ৰিম লোণ প্ৰস্তুত কৰি লৈছিল৷ সোঁত বন্ধ পানীত ভাঁহি থকা [[পুনি]] গোটাই শুকুৱাই পোৰা হৈছিল৷ তাৰপিছত সেই ছাই কাপোৰত টোপোলা কৰি পানীত উতলাই দিয়াৰ পাছত বাচনটোৰ তলত যি গেদ পৰে, সেয়ে লোণ হয়৷ আন এক পদ্ধতি হ’ল, ডিমৰু গছৰ পাত শুকুৱাই পোৰা হয় আৰু তাৰ ছাই টোপোলা কৰি পানীত উতলোৱা হয়৷ এইদৰে কৰাৰ পিছত বাচনটোৰ তলত যি গেদ জমা হয়, সেয়ে লোণ হয়৷ কিন্তু এই লোণৰ চোকটো বৰ বেছি৷ চোক কমাবলৈ ছাইবোৰ পানীত কিছুপৰ ঘুটি থাকি কাপোৰ এখনেৰে তিনিবাৰ চেকি লৈ সেই পানী উতলোৱা হয়৷ পানীভাগ ভাপ হৈ উৰি গ’লে বাচনটোৰ তলিত যি গেদ পৰে, সেয়ে লোণ৷ অসমৰ সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ লোকসকলে এনেকৈ প্ৰস্তুত কৰা লোণহে খাবলৈ পাইছিল৷<ref name="পুং"/> লোণ পানীৰ পৰা উৎপাদিত লোণৰো বেলেগ বেলেগ প্ৰকাৰ আছিল৷ যেনে, ফলীয়া লোণ, চিকণ লোণ, মঝালি লোণ, গোটা লোণ, খা লোণ বা খাৰ লোণ ইত্যাদি৷ এফলীয়া বাঁহৰ পাবত পানী উতলাই কৰা লোণক ফলীয়া লোণ, মঝালি লোণ হ’ল সাগৰীয় পানীৰ লোণ, গোটা বাঁহৰ চুঙাত প্ৰস্তুত কৰা লোণ গোটা লোণ আৰু লোণ পানী চেকি লৈ অতি পৰিষ্কাৰকৈ প্ৰস্তুত কৰা লোণক চিকণ লোণ বোলা হৈছিল৷<ref name="লোণ"/> ==লোণৰ ব্যৱসায়== অসমত লোণৰ বাহিৰে আন বস্তুৰ অভাৱ নাছিল৷ সেয়ে, অসম আৰু বংগদেশৰ মাজৰ বাণিজ্যত লোণে প্ৰধান স্থান অধিকাৰ কৰিছিল৷<ref name="ছশটা"/> অতীজৰ অসমৰ ভৈয়ামত যিহেতু লোণৰ উৎপাদন নহৈছিল, আৰু সাগৰীয় লোণৰ আমদানিও এটা সময়ত বন্ধ হৈছিল, সেয়ে অসমৰ মানুহ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত লোণৰ ওপৰত ভাৰসা কৰিবলগীয়া হৈছিল৷ সেয়ে, পাহাৰীয়া জনজাতিৰ লোকসকলৰ পৰা লোণৰ সলনি [[বিনিময় প্ৰথা]]ৰ জৰিয়তে আন বস্তুৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰিছিল৷<ref name="লোণ"/> লোণেই আছিল সৰ্বাধিক চাহিদাৰ সামগ্ৰী৷ তদুপৰি আহোম শাসনকালত অসমৰ বাহিৰৰ পৰাও লোণ আমদানি কৰা হৈছিল৷ [[পেম্বাৰটন]] চাহাবে লিখা টোকামতে, [[কমলেশ্বৰ সিংহ]]ৰ দিনত [[শদিয়া]]ৰ লোণ পুঙৰ পৰাই বছৰেকত ৪০,০০০ টকাৰ লোণ পোৱা গৈছিল আৰু এইবোৰ বিদেশৰ পৰা আমদানিকৃত লোণতকৈ উচ্চমানৰ আছিল৷ সেই সময়ত বিদেশৰ পৰা প্ৰায় এক লাখ মোন লোণ আমদানি কৰিছিল৷<ref name="পুং"/> [[নক্টে]]সকলৰ পৰা লোণ পুং অধিকাৰ কৰি [[চুহুংমুং]] ৰজাই ৰজাঘৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় লোণখিনি ৰাখি উৎপাদিত বাকী অংশ লোণ বিক্ৰীকৰৰ বিনিময়ত নক্টেসকলক [[হাট]]ত বিক্ৰী কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল৷ নক্টেসকলৰপৰা অধিকাৰ কৰা লোণ পুংবোৰত আহোম ৰজাই উচ্চ হাৰত কৰ বহুৱাইছিল৷ <ref name="লোণ"/> ১৮২৪-২৫ খৃঃমানত [[মানৰ অসম আক্ৰমণ]]ৰ সময়ত ২৫০০০ মোন লোণ আমদানি কৰা হৈছিল৷<ref name="ছশটা">{{cite book | title=ইতিহাসে সোঁৱৰা ছশটা বছৰ | publisher=বনলতা | author=ৰাজকুমাৰ, সৰ্বানন্দ | year=২০০০ | pages=২০৭ | isbn=81-7339-308-7}}</ref> আন কথাত আহোম শাসনৰ এটা যুগৰ অৰ্থনীতিত লোণে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান দখল কৰিছিল৷ আনফালে, [[গোৱালপাৰা]]ত [[মোগল]] শাসনৰ যুগত ভাৰতীয় আৰু ইউৰোপীয় ব্যৱসায়ীয়ে আহোম ৰজাৰ লগত লোণৰ এক বৃহৎ ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল৷ [[বংগ নবাব]]সকলে লোণৰ ব্যৱসায় নিলাম কৰি উচ্চহাৰত ডাক দিয়াজনক গতাই দিছিল আৰু এইদৰে শাসকপক্ষই লোণৰ পৰাই অধিক ধন সংগ্ৰহ কৰিছিল৷ পিছলৈ এই ব্যৱসায় ইংৰাজৰ হাতলৈ যায়৷<ref name="লোণ"/> ইংৰাজে অসম দেশ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজাই নক্টেসকলৰ ওপৰত লগোৱা কৰ উঠাই দি তাৰ পৰিৱৰ্তে লোণ লোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল৷ মাহেকত তেওঁলোকে ৬৫২ মোন, ৩৮ সেৰ, ১১ ছটাক পৰ্বতীয়া লোণ পাইছিল আৰু ইয়াৰ পৰা কোম্পানী চৰকাৰৰ প্ৰচুৰ অৰ্থলাভ হৈছিল৷ চুবুৰীয়া দেশ ভূটানৰ লগত ব্যৱসায়-বণিজতো লোণৰ ভূমিকা আছিল বেছি৷ ভূটীয়াসকলে তেওঁলোকৰ বস্তুৰ সলনি আন বস্তুৰ লগতে লোণক মুখ্যস্থান দিছিল৷ তিব্বতী আৰু [[মনপা]]সকলৰ মাজৰ বিনিময় ব্যৱসায়তো লোণ আৰু সৈন্ধৱ লোণে ঠাই পাইছিল৷ <ref name="পাইক"/> ==লোণ-সম্পৰ্কীয় যুঁজ-বাগৰ== পাটকাই পাহাৰ অঞ্চলত আদিৰে পৰা বাস কৰা জনজাতীয় লোকসকলেই যিহেতু লোণ পুংবোৰৰ লোণ উৎপাদক আছিল, সেয়ে বৰ্ধিত চাহিদাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি লোণ পুংসমূহ নিজাববীয়াকৈ পাবলৈ ক্ষমতাশীলসকলৰ মাজত যুঁজ-বাগৰ হৈছিল৷ [[চুটীয়া ৰণ]]ৰ পিছত চুটীয়াসকলক একত্ৰিত হ’ব নোৱৰাকৈ ৰজা [[চুহুংমুঙে]] তেওঁলোকক ৰাজ্যৰ চাৰিওফালে সিঁচৰতিকৈ বসতি কৰিবলৈ আদেশ দিছিল৷ চুটীয়াসকল বিতাৰিত হোৱাৰ পিছত [[মহং]] অঞ্চলৰ খামজাং, বৰকলা, তাবলুং আদি ঠাইৰ লোণপুংবোৰ নগালোকে অধিকাৰ কৰাত ৰজা চুহুংমুঙে নগাসকলৰ লগত ৰণ কৰি মহঙৰ লোণ পুং অধিকাৰ কৰিছিল৷<ref name="মহং">{{cite book | title=অসমৰ বুৰঞ্জী | publisher=এ বি টি পাব্লিকেছনচ্ | author=গোহাঞিবৰুৱা, পদ্মনাথ | year=২০১৭ | pages=৬৭}}</ref> ১৯৩৫ চনত নগাসকলক হৰুৱাই মহঙৰ লোণ পুং অধিকাৰ কৰাৰ পিছত ১৯৩৬ চনত ৰাজকোঁৱৰ চুক্লেন আৰু চেংলুঙে টাবলুঙীয়া, জাকতুং আৰু নামচঙীয়া নগাৰ ৰণ কৰি হৰুৱায়৷ গদাধৰ সিংহৰ দিনত ১৬৮১-৯৬ খৃঃত নামচঙীয়া নগাই লোণ পুঙত অসমীয়া মানুহ কাটি উপদ্ৰৱ কৰাত আহোম ৰজাই তাঞ্চেং আৰু লালিং ফুকনক পঠিয়াই সেইসকলক বশ কৰে৷<ref name="ছশটা"/> ১৬৯০ আৰু ১৬৯২ খৃঃত নক্টেসকলে দুবাৰকৈ আহোমে অধিকাৰ কৰা লোণ পুং দখল কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি উপদ্ৰৱ কৰাত [[গদাধৰ সিংহ]]ই সৈন্য পঠিয়াই নক্টেসকলক দমন কৰিছিল আৰু [[খুনবাও]]ক হত্যা কৰিছিল৷ [[পুৰন্দৰ সিংহ]]ৰ দিনত [[লোণপুৰীয়া]]সকল ছেদেলিভেদেলি হৈ পৰাত বলপুৰ্বকভাৱে নক্টেসকলক লোণ উৎপাদনৰ কামত লগোৱা হৈছিল৷ এই কামৰ তদাৰকীৰ দায়িত্ব দিছিল [[মণিৰাম বৰভাণ্ডাৰ বৰুৱা]]ক৷<ref name="লোণ"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম]] 95zk3o2wq69zg2ffgazajgi9bla1yqy এহেজাৰ এনিশা (লোকগাথা) 0 86635 648809 487833 2026-10-31T18:14:24Z Dipankar Das 36094 648809 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox book | name = এহেজাৰ এনিশা | image = [[File:Cassim.jpg|250px]] | caption = গুহাত কাছিম, মেক্সফিল পেৰিছৰৰ দ্বাৰ অংকিত, ১৯০৯, সাধু: "[[আলিবাবা আৰু চল্লিশ চোৰ]]" | orig_lang_code = ar | language = আৰবী | author = | genre = লোকগাথা | set_in = মধ্যযুগ | wikisource = }} '''এহাজাৰ এনিশা''' বা '''আলিফ লেইলা'''<ref>{{Cite encyclopedia|author=Marzolph, Ulrich|title=Arabian Nights|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=3rd|editor=Kate Fleet|year=2007|quote=Arabian Nights, the work known in Arabic as ''Alf layla wa-layla''|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_0021}}</ref> ({{lang-en|One Thousand and One Nights}}) হৈছে ইছলামিক সোণালী যুগত আৰবী ভাষাত সংকলিত মধ্যপ্ৰাচ্যৰ লোককথাৰ সংকলন। ইয়াৰ প্ৰথম ইংৰাজী ভাষাৰ সংস্কৰণৰ পৰা (প্ৰায় ১৭০৬–১৭২১) ইংৰাজীত ইয়াক প্ৰায়ে '''''আৰবীয়ান নাইটছ''''' ({{lang-en|Arabian Nights}}) বুলি জনা যায়।<ref>See illustration of title page of Grub St Edition in Yamanaka and Nishio (p. 225)</ref> এই সংকলনখন বহু শতিকাজুৰি সমগ্ৰ পশ্চিম এছিয়া, মধ্য এছিয়া, দক্ষিণ এছিয়া আৰু উত্তৰ আফ্ৰিকাৰ বিভিন্ন লেখক, অনুবাদক আৰু পণ্ডিতে সংগ্ৰহ কৰিছিল। ইয়াৰে কিছুমান কাহিনীৰ মূল প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় আৰবী, মিচৰীয়, [[সংস্কৃত সাহিত্য|সংস্কৃত]], পাৰ্চী, আৰু মেছ'পটেমিয়ান সাহিত্যত পোৱা যায়।<ref>{{Cite book|title=Translating Myth|editor=Ben Pestell|url=https://books.google.com/books?id=YOoyDAAAQBAJ&pg=PT87|year=2016|publisher=Routledge|page=87|isbn=9781134862566}}</ref> বহুতো সাধু মূলতঃ আব্বাছি আৰু মামলুক যুগৰ লোককথা আছিল। আনহাতে আন কিছুমান সাধু, বিশেষকৈ মূল কাহিনীটো সম্ভৱতঃ পৰৱৰ্তী কালত আংশিকভাৱে ভাৰতীয় উপাদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পাহলৱী পাৰ্চী গ্ৰন্থ ''হেজাৰ আফছান''ৰ ({{Lang-fa|هزار افسان}}) পৰা লোৱা হৈছে।<ref> {{Citation|year=2007|location=Leiden}} </ref> ''এহেজাৰ এনিশাৰ'' সকলোবোৰ সংস্কৰণৰে উমৈহতীয়া উপাদান হৈছে শাসক শ্বাহৰিয়াৰক তেওঁৰ পত্নী শ্বেহেৰাজাদেই প্ৰতিটো নিশা এটাকৈ এই সাধুসমূহ কোৱাৰ কাহিনী। সাধুবোৰ এই মৌলিক কাহিনীটোৰ পৰাই আগবাঢ়িছে। কিছুমান আন কাহিনীৰ ভিতৰত উপস্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ বিপৰীতে কিছুমান সাধু স্বয়ংসম্পূৰ্ণ। কিছুমান সংস্কৰণত মাত্ৰ কেইশমান সাধুহে আছে। আনহাতে আন কিছুমানত ১,০০১ বা তাতকৈ অধিক সাধু আছে। সংকলনখনৰ মূল অংশ [[গদ্য]] যদিও মাজে মাজে গীত আৰু সাঁথৰৰ লগতে উচ্চ আৱেগ প্ৰকাশৰ বাবে পদ্যৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বেছিভাগ কবিতা একক দুশৰীয়া বা চাৰিশৰীয়া যদিও কিছুমান দীঘলীয়া পদ্যও আছে। ''এহেজাৰ'' ''এনিশা''ৰ সৈতে সাধাৰণতে জড়িত কিছুমান সাধু —বিশেষকৈ 'আলাদিনৰ আচৰিত চাকি' আৰু '[[আলি বাবা আৰু চল্লিশটা চোৰ]]'— ইয়াৰ মূল আৰবী সংস্কৰণত সংকলনটোৰ অংশ নাছিল যদিও সংকলনটোৰ প্ৰথমগৰাকী ইউৰোপীয়ান অনুবাদক এণ্টোৱাইন গালেণ্ডে [[পেৰিছ]] ভ্ৰমণৰ সময়ত খ্ৰীষ্টান গল্পকাৰ হান্না ডায়াবৰ পৰা সাধুকেইটা শুনাৰ পিছত এইকেইটা সংকলনটোত সংযোজন কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Horta|first1=Paulo Lemos|url=https://books.google.com/books?id=OuMZDgAAQBAJ&q=Hanna+Diyab+syrian&pg=PA2|title=Marvellous Thieves|date=2017-01-16|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-97377-0|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Doyle|first1=Laura|url=https://books.google.com/books?id=LWYGEAAAQBAJ&q=Hanna+Diyab+syrian&pg=PT78|title=Inter-imperiality: Vying Empires, Gendered Labor, and the Literary Arts of Alliance|date=2020-11-02|publisher=Duke University Press|isbn=978-1-4780-1261-0|language=en}}</ref><ref>John Payne, ''Alaeddin and the Enchanted Lamp and Other Stories'', (London 1901) gives details of Galland's encounter with 'Hanna' in 1709 and of the discovery in the Bibliothèque Nationale, Paris of two Arabic manuscripts containing Aladdin and two more of the added tales. [http://www.wollamshram.ca/1001/index.htm Text of "Alaeddin and the enchanted lamp"]</ref> সংকলনত সংযোজন হোৱাৰ আগতে আন কিছুমান সাধু যেনে ''ছিন্দবাদৰ সপ্ত যাত্ৰা'' আদিৰ একো একোটা স্বতন্ত্ৰ অস্তিত্ব আছিল। == সাৰাংশ == [[চিত্ৰ:Ferdinand_Keller_-_Scheherazade_und_Sultan_Schariar_(1880).jpg|thumb| ফাৰ্ডিনাণ্ড কেলাৰৰ দ্বাৰা অংকিত শ্বেহেৰাজাদে আৰু শ্বাহৰিয়াৰ, ১৮৮০ চন]] সংকলনৰ মূল কাহিনীটো শ্বাহৰিয়াৰক লৈ। তেওঁক কথকে ভাৰত আৰু চীনত শাসন কৰা ছাছানিয়ান ৰজা বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>''The Arabian Nights'', translated by Malcolm C. Lyons and Ursula Lyons (Penguin Classics, 2008), vol. 1, p. 1</ref> এই কাহিনীৰ মতে ভায়েকৰ পত্নী অবিশ্বাসী বা ব্যভিচাৰিণী বুলি গম পাই শ্বাহৰিয়াৰ স্তম্ভিত হৈ পৰে। তেওঁ নিজৰ পত্নীৰো অবিশ্বাসযোগ্যতা আৰু অধিক স্পষ্ট হৈ পৰিছে বুলি আৱিষ্কাৰ কৰি তেওঁক হত্যা কৰোৱায়। দুখত ভাগি পৰি তেওঁ এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে সকলোবোৰ নাৰী একেই। বিশ্বাস ভংগ কৰিবলৈ সুযোগ পোৱাৰ আগেয়েই বিয়াৰ পিছদিনা ৰাতিপুৱা প্ৰত্যেককে মৃত্যুদণ্ড দিবলৈকে শ্বাহৰিয়াৰে একেৰাহে কুমাৰী নাৰীসকলক বিয়া কৰাবলৈ আৰম্ভ কৰে। অৱশেষত কুমাৰী যোগান ধৰাৰ দায়িত্বত থকা ৱজিয়াৰ (ৱাজিৰ) শ্বাহৰিয়াৰৰ বিয়াৰ বাবে কুমাৰী বিচাৰি নোপোৱা হয়। ৱজিয়াৰৰ জীয়ৰী শ্বেহেৰাজাদেই নিজকে পৰৱৰ্তী কইনা হিচাপে আগবঢ়াবলৈ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে আৰু দেউতাকে অনিচ্ছা সত্ত্বেও মান্তি হয়। বিয়াৰ নিশা শ্বেহেৰাজাদে ৰজাক এটা সাধু ক’বলৈ আৰম্ভ কৰে যদিও শেষ নকৰে। সাধুটো কেনেকৈ শেষ হয় সেই বিষয়ে কৌতূহলী হৈ ৰজাই শেহেৰাজাদেৰ মৃত্যুদণ্ড পিছুৱাই দিবলৈ বাধ্য হয়। পিছদিনা ৰাতি শ্বেহেৰাজাদেই সেই সাধুটো শেষ কৰাৰ লগে লগে আন এটা সাধু আৰম্ভ কৰে আৰু সেই সাধুটোৰো সামৰণি শুনিবলৈ আগ্ৰহী ৰজাই তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ড আকৌ এবাৰ পিছুৱাই দিয়ে। এনেদৰে সাধু কোৱাৰ ঘটনা এহাজাৰ এনিশাজুৰি চলি থাকে। সেয়েহে সংকলনটোৰ নাম এহেজাৰ এনিশা। সংকলনটোৰ সাধুসমূহৰ যথেষ্ট ভিন্নতা দেখা পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত ঐতিহাসিক কাহিনী, প্ৰেম কাহিনী, শোকগাথা, হাস্যধৰ্মী কাহিনী, কবিতা, ব্যংগ, আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ যৌনতাধৰ্মী সাধু ইয়াত অন্তৰ্ভুক্ত। বহুতো সাধুত জিন, ভূত, কপিমানৱ, যাদুকৰ, ভেল্কীবাজ আৰু কিংবদন্তিমূলক স্থানৰ চিত্ৰণ কৰা হৈছে। এইসমূহ প্ৰায়ে বাস্তৱিক মানুহ আৰু ভূগোলৰ সৈতে সানমিহলি ৰূপত দেখা যায়। শ্বেহেৰাজাদেৰ মূল কাহিনীৰ সাধাৰণ নায়কসকলৰ ভিতৰত ঐতিহাসিক আব্বাছি খলিফা হাৰুণ আল-ৰছিদ, তেওঁৰ মহান ৱজিয়াৰ জাফৰ আল-বাৰমাকি, আৰু বিখ্যাত কবি আবু নুৱাছ (যদিও এই ব্যক্তিসকলে ছাছানিদ সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ প্ৰায় ২০০ বছৰৰ পিছতহে আছিল) আদি আছে। কেতিয়াবা শ্বেহেৰাজাদেৰ কাহিনীৰ কোনো এটা চৰিত্ৰই আন চৰিত্ৰক নিজৰ কাহিনী ক’বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু সেই কাহিনীটোৰ ভিতৰতো আন এটা কাহিনী কোৱা হ’ব পাৰে। যাৰ ফলত [[পঞ্চতন্ত্ৰ|পঞ্চতন্ত্ৰৰ সাধুৰ]] দৰে এক সমৃদ্ধ স্তৰযুক্ত আখ্যানৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="A. K. Warder"/> === সম্ভাৱ্য ভাৰতীয় প্ৰভাৱ === সংস্কৃত সাহিত্যত পোৱা কিছুসংখ্যক উপাদান যেনে এটা মূল কাহিনী আৰু জীৱ-জন্তুৰ উপকথা কিছুমান পণ্ডিতে ''এহেজাৰ এনিশাৰ'' ধাৰণাটোৰ মূলতে আছে বুলি ৰ্মত পোষণ কৰে।<ref name="Reynolds p.271">Reynolds p. 271</ref> সাধু কোৱাৰ চলেৰে এটা আগন্তুক বিপদ ঘটাত পলম কৰোৱা আৰু অৱশেষত বিপদ আঁতৰ কৰা জ্ঞানী যুৱতীগৰাকীৰ মটিফ ভাৰতীয় উৎসৰ পৰাই লোৱা হৈছে।<ref name="EI2">{{Cite encyclopedia|title=S̲h̲ahrazād|year=2012}}</ref> ভাৰতীয় লোককথাক সাধুসমূহত কিছুমান বিশেষ জীৱ-জন্তুৰ সাধুৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়, যি প্ৰাচীন [[সংস্কৃত সাহিত্য|সংস্কৃত উপকথাৰ]] পৰা প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত কৰে। [[পঞ্চতন্ত্ৰ]] আৰু [[বেতাল পঞ্চবিংশতি|বেতাল পঞ্চবিংশতিৰ]] প্ৰভাৱ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web|url=https://www.gutenberg.org/files/48511/48511-h/48511-h.htm|title=Vikram and the Vampire, or, Tales of Hindu devilry, by Richard Francis Burton—A Project Gutenberg eBook|page=xiii|work=www.gutenberg.org}}</ref> সম্ভতঃ''[[পঞ্চতন্ত্ৰ|পঞ্চতন্ত্ৰৰ]]'' প্ৰভাৱ''তন্ত্ৰোপাখ্যান'' নামৰ সংস্কৃত অভিযোজনৰ জৰিয়তে সংঘটিত হয়। ''তন্ত্ৰোপাখ্যানৰ'' মূল সংস্কৃত ৰূপৰ অংশমাত্ৰহে বৰ্তি আছে যদিও তামিল,<ref>Artola. ''Pancatantra'' Manuscripts from South India in the ''Adyar Library Bulletin''. 1957. pp. 45ff.</ref> লাও,<ref>K. Raksamani. ''The Nandakaprakarana attributed to Vasubhaga, a Comparative Study''. University of Toronto Thesis. 1978. pp. 221ff.</ref> থাই,<ref>E. Lorgeou. ''Les entretiensde Nang Tantrai''. Paris. 1924.</ref> আৰু পুৰণি জাভানীজ ভাষাত ইয়াৰ অনুবাদ বা অভিযোজন পোৱা যায়।<ref>C. Hooykaas. Bibliotheca Javaneca No. 2. Bandoeng. 1931.</ref> মূল কাহিনীটোৱে এগৰাকী উপপত্নীয়ে এজন ৰজাৰ আগ্ৰহ আৰু অনুকূলতা বজাই ৰাখিবলৈ সাধু কোৱাৰ বহল ৰূপৰেখা অনুসৰণ কৰিছে।<ref name="A. K. Warder">{{cite book | title=Indian Kāvya Literature: The art of storytelling, Volume VI | publisher=Motilal Banarsidass Publishers | author=A. K. Warder | year=1992 | pages=61–62, 76–82}}</ref> === পাৰ্চী আৰ্হি: ''হেজাৰ আফছান'' === ''এহেজাৰ এনিশাৰ'' প্ৰাথমিক উল্লেখসমূহে ইয়াক পাৰ্চী গ্ৰন্থ ''হেজাৰ আফছান''ৰ (বা''আফছানেহ'' বা ''আফছানা'') আৰবী অনুবাদ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হেজাৰ আফছানৰ অৰ্থ হৈছে 'হাজাৰ কাহিনী'। দশম শতিকাত ইবন আল-নাদিমে বাগদাদত কিতাপৰ এখন তালিকা (ফিহ্ৰিষ্ট) সংকলিত কৰিছিল। তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল যে ইৰাণৰ ছাছানি ৰজাসকলে 'সন্ধিয়াৰ কাহিনী আৰু উপকথা' উপভোগ কৰিছিল।<ref>Pinault p. 1</ref> তাৰ পিছত আল-নাদিমে পাৰ্চী হেজাৰ আফছানৰ বিষয়ে লিখে আৰু ইয়াত ব্যৱহাৰ কৰা মূল কাহিনীটোৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰে যে কেনেকৈ এজন ৰক্তপিপাসু ৰজাই তেওঁৰ বিয়াৰ নিশাৰ পিছত একেৰাহে পত্নীসকলক হত্যা কৰে। অৱশেষত এগৰাকী পত্নীয়ে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া তেওঁক এটা সাধু কৈ প্ৰতিটো সাধু পিছদিনা ৰাতিলৈকে আধৰুৱা কৰি থৈ যায় যাতে ৰজাই তেওঁৰ মৃত্যুদণ্ড পিছুৱাই দিয়ে।<ref>Pinault p. 4</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:লোকসাহিত্য]] [[শ্ৰেণী:সাধু]] [[শ্ৰেণী:সাধুকথা]] l9uxus9sa6ej2vy2exw5b3hlv21se2k মালিৰ নাৰী 0 87810 648808 604407 2026-10-31T18:13:59Z Dipankar Das 36094 648808 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[চিত্ৰ:Mariem_the_Peul_girl_in_Dogon_country_by_Ferdinand_Reus.jpg|thumb|মাৰিয়েম,মালিৰ ডগন উপত্যকাৰ কানি কম্বোলেৰ এগৰাকী পেউল ছোৱালী।]] জাতিগত সম্প্ৰদায়ৰ বিভিন্ন পৰম্পৰাৰ জটিল আন্তঃক্ৰিয়া, মহান ছাহেলিয়ান ৰাষ্ট্ৰৰ উত্থান-পতন, [[ফ্ৰান্স|ফৰাচী]] ঔপনিৱেশিক শাসন, স্বাধীনতা, নগৰায়ন, আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক সংঘাত আৰু প্ৰগতিৰ ফলত মালিৰ নাৰীৰ ({{lang-en|Women in Mali}}) মৰ্যাদা আৰু সামাজিক ভূমিকা গঢ় লৈ উঠিছে। মালিৰ আধাতকৈও কম জনসংখ্যা গঠন কৰা মালিয়ান মহিলাসকল কেতিয়াবা মেট্ৰিলিনিয়াল সমাজৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আহিছে যদিও এই বৃহৎ পৰিমাণে গ্ৰাম্য, কৃষিভিত্তিক সমাজখনৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক গাঁথনিৰ বাবে সদায় গুৰুত্বপূৰ্ণ হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ উপৰিও ধৰ্মক লৈ হোৱা সংঘাতৰ ফলত তেওঁলোকৰ ভূমিকা গঢ় লৈ উঠিছে, কিয়নো ১১০০–১৯০০ চনৰ সময়ছোৱাত এনিমিষ্ট সমাজসমূহে ক্ৰমান্বয়ে ইছলামৰ ঠাই ল’লে। শেহতীয়া বছৰবোৰত ধৰ্মীয় মৌলবাদৰ উত্থানে মহিলাৰ মংগলৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/mali-unmarried-couple-stoned-death-islamic-law-break-militants-al-qaeda-kidal-france-un-advance-a7742221.html|title=Unmarried couple stoned to death in Mali for breaking 'Islamic law'|website=[[Independent.co.uk]]|date=18 May 2017}}</ref> মালিত মহিলাসকলে সন্মুখীন হোৱা সমসাময়িক সমস্যাসমূহৰ ভিতৰত নাৰীৰ বিৰুদ্ধে হিংসাৰ হাৰ অধিক৷<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/Africa/News/Rising-violence-against-women-in-Mali-20140620-3|title=Rising violence against women in Mali}}</ref> ইয়াৰ লগতে [[বাল্য বিবাহ|বাল্যবিবা]]হ<ref name="girlsnotbrides.org">{{Cite web|url=https://www.girlsnotbrides.org/child-marriage/mali/|title=Atlas|access-date=2023-04-08|archivedate=2019-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209224911/https://www.girlsnotbrides.org/child-marriage/mali/|deadurl=yes}}</ref> আৰু [[মহিলাৰ যৌনাংগ বিকৃতকৰণ]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="unicef.org">{{Cite web|url=https://www.unicef.org/mali/media_centre_7809.html|title=UNICEF Mali - Media centre - End violence, stop female genital mutilation|access-date=26 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127064703/https://www.unicef.org/mali/media_centre_7809.html|url-status=dead|archivedate=27 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181127064703/https://www.unicef.org/mali/media_centre_7809.html|deadurl=yes}}</ref> == সাংস্কৃতিক পটভূমি == মালি পশ্চিম [[আফ্ৰিকা]]ৰ এখন ভূমি আবদ্ধ দেশ। ১৯৬০ চনত [[ফ্ৰান্স]]ৰ পৰা মালিয়ে স্বাধীনতা লাভ কৰে। উত্তৰ মালিৰ সংঘাতে দেশখনক অস্থিৰ কৰি পেলাইছিল। মালিৰ বাসিন্দা ১.৮ নিযুততকৈও অধিক আৰু ই জাতিগতভাৱে বৈচিত্ৰ্যময় আৰু ই তলত দিয়া গোটসমূহৰ দ্বাৰা গঠিত: বাম্বাৰা ৩৪.১%, ফুলানী (পেউল) ১৪.৭%, চাৰাকোলে ১০.৮%, চেনুফো ১০.৫%, ডগন ৮.৯%, মালিংকে ৮.৭%, ববো ২.৯%, ছংহাই ১.৬%, টুয়াৰেগ ০.৯%, অন্যান্য মালিয়ান ৬.১%৷ পশ্চিম আফ্ৰিকান ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য ০.৩%, আৰু অন্যান্য ০.৪%। জনসংখ্যাৰ বিপুল সংখ্যকে [[ইছলাম]] ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। নগৰায়নৰ হাৰ ৪২.৪%। প্ৰজননৰ হাৰ প্ৰায় ৬ টা সন্তান/মহিলা, যিটো বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।<ref name="cia.gov">{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/ |access-date=2023-04-08 |archivedate=2021-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210330032030/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mali/ |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == {{multiple image | total_width = 500 | background color = #BBDD99 | image_style = border:none | direction = horizontal | image1 = Going_to_High_School.jpg | caption1 = <center>স্কুললৈ যোৱা মালিয়ান ছোৱালী</center> | image2 = Mali1974-004 hg.jpg | caption2 = <center>মালিৰ গ্ৰাম্য বজাৰত মহিলা</center> | image3 = Mali - Women at work.jpg | caption3 = <center>মালিত কাপোৰ ধোৱা মহিলা।</center> }} ছয় বছৰৰ পৰা ১৫ বছৰ বয়সলৈকে শিক্ষা বাধ্যতামূলক। কিন্তু বহু শিশু স্কুললৈ নাযায়৷ দৰিদ্ৰতা, ল’ৰা শিক্ষাত অগ্ৰাধিকাৰ, [[বাল্য বিবাহ|বাল্যবিবাহ]] আৰু [[যৌন নিৰ্যাতন]]ৰ দৰে কাৰকৰ বাবে সকলো স্তৰতে ছোৱালীৰ নামভৰ্তি ল’ৰাতকৈ কম। <ref name="United States Department of State">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm#section6women United States Department of State]</ref> মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ (১৫ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়স) পুৰুষতকৈ যথেষ্ট কম: মহিলাৰ ২২.২%, আনহাতে পুৰুষৰ ৪৫.১% (২০১৫ চনৰ অনুমান মতে)।<ref name="cia.gov" /> == স্বাস্থ্য সেৱা == মালি বিশ্বৰ অন্যতম দৰিদ্ৰ ৰাষ্ট্ৰ৷ ইয়াৰ স্বাস্থ্য তথা অনাময় ব্যৱস্থাৰ দুৰ্বলতাৰ বাবে দেশখনৰ স্বাস্থ্যসেৱা যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হৈছে। মহিলাৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ বিদ্যমান৷ যদিও চৰকাৰে উভয় লিংগৰ প্ৰাপ্তবয়স্কৰ লগতে শিশুৰ লগতে ৰাজসাহায্যযুক্ত চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়ায়। মালিৰ সংবিধানে স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰৰ নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰে।<ref name="access2insulin.org">{{Cite web|url=http://www.access2insulin.org/malis-health-system.html|title=Mali's Health System|access-date=2023-04-08|archivedate=2018-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181127022537/http://www.access2insulin.org/malis-health-system.html|deadurl=yes}}</ref>নীতি সম্প্ৰদায়ৰ জড়িতকৰণ, খৰচ আদায় আৰু অত্যাৱশ্যকীয় ঔষধৰ উপলব্ধতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্বাস্থ্যসেৱা গঢ় লৈ উঠে আৰু ইয়াক স্বাস্থ্য মন্ত্ৰালয়ে প্ৰস্তুত কৰে৷ আনহাতে ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য সঞ্চালকালয়ে কাৰ্যকৰী কৰে।<ref name="access2insulin.org"/> মালিত মাতৃৰ মৃত্যু আৰু শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ অতি বেছি। আগতীয়া বিবাহ, পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ অভাৱ, অতি উচ্চ প্ৰজনন ক্ষমতা, মহিলাৰ যৌনাংগ বিকৃত কৰা আদিয়ে মহিলাৰ অসুস্থতাত অৰিহণা যোগাই আহিছে। ==পৰিয়াল আইন== বিশেষকৈ বিবাহ বিচ্ছেদ আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত মহিলাৰ সমান মৰ্যাদা আৰু অধিকাৰ নাই। আইনে বহুবিবাহৰ অনুমতি দিয়ে। মহিলাসকল স্বামীৰ কথা মানিবলৈ আইনগতভাৱে বাধ্য আৰু বিবাহ বিচ্ছেদ, সন্তানৰ তত্ত্বাৱধান আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষভাৱে স্পৰ্শকাতৰ। আনকি নাৰীৰ যি সীমিত অধিকাৰ আছে, সেইবোৰো প্ৰায়ে বলবৎ কৰা নহয়৷ শিক্ষা আৰু তথ্যৰ অভাৱৰ লগতে নাৰীক হীন বুলি গণ্য কৰা হয় সাংস্কৃতিক দৃষ্টিভংগীৰ বাবে। আইন অনুসৰি মহিলা, পৰিয়াল আৰু শিশুৰ প্ৰসাৰ মন্ত্ৰালয়ে মহিলাৰ আইনী অধিকাৰ নিশ্চিত কৰাৰ দায়িত্ব লয়।<ref name="access2insulin.org"/><ref name="access2insulin.org" /> == বিবাহ == মালিত [[বাল্য বিবাহ নিষেধ আইন, ২০০৬|বাল্যবিবাহ]] সাধাৰণ কথা আৰু ইয়াক শিথিল আইন, আৰু আনকি বৰ্তমানৰ আইনসমূহো বলবৎ নকৰাৰ দ্বাৰা ইন্ধন যোগোৱা হয়। পিতৃ-মাতৃৰ সন্মতি অবিহনে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ নূন্যতম বয়স ছোৱালীৰ ১৬ আৰু ল’ৰাৰ ১৮ বছৰ। ১৫ বছৰীয়া ছোৱালীয়ে পিতৃ-মাতৃৰ সন্মতি সাপেক্ষে বিবাহপাশত আবদ্ধ হ'ব পাৰে যদিহে দেৱানী ন্যায়াধীশে অনুমোদন জনায়।<ref name="2009-2017.state.gov">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm#section6children United States Department of State]</ref> মালিৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাই প্ৰতিবেদন আগবঢ়াইছে যে-২০০৫ চনৰ পৰা ২০০৭ চনৰ মে’ মাহৰ ভিতৰত কমেও ১০ গৰাকী ছোৱালীয়ে (কিছুসংখ্যকৰ বয়স ১৩ বছৰৰ তলৰ) আগতীয়া বিবাহৰ ফলত হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে প্ৰাণ হেৰুৱাইছিল। মালিত ১৪ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰায় ৭৫% ছোৱালী আৰু ১৫-৪৯ বছৰ বয়সৰ ৮৯% মহিলাই যৌনাংগ বিকৃতি (FGM) কৰা বুলি অনুমান কৰা হৈছে, যিটো প্ৰথাই তেওঁলোকৰ স্বাস্থ্য বিপন্ন কৰে।<ref name="unicef.org" /> ==ছোৱালীৰ ওপৰত নিৰ্যাতন আৰু শোষণ== [[চিত্ৰ:Tuareg_woman_from_Mali_January_2007.jpg|thumb|মালিৰ টুয়াৰেগ মহিলা, জানুৱাৰী ২০০৭]] ছোৱালীৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ ভিতৰত বাল্যবিবাহ আৰু নাৰীৰ যৌনাংগ বিকৃত কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত। শিশু নিৰ্যাতন সম্পৰ্কে চৰকাৰী বিস্তৃত পৰিসংখ্যা নাই, যিটো সমস্যা ব্যাপক। শিশুৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতন সাধাৰণতে ৰিপ'ৰ্ট কৰা নহয়। সংহতি তথা মানৱীয় কাৰ্য মন্ত্ৰালয়ৰ আৰক্ষী আৰু সমাজ সেৱা বিভাগে শিশু নিৰ্যাতন বা অৱহেলাৰ কিছুমান ৰিপৰ্ট কৰা গোচৰৰ তদন্ত আৰু হস্তক্ষেপ কৰিছে।<ref name="2009-2017.state.gov" /><ref>Wing, S. D. , (2002) [http://www.allacademic.com/meta/p66413_index.html "Women's Rights in West Africa: Legal Pluralism and Constitutional Law"], Paper presented at the annual meeting of the American Political Science Association, Boston Marriott Copley Place, Sheraton Boston & Hynes Convention Center, Boston, Massachusetts Online Retrieved 15 September 2008</ref> মালিত বাল্যবিবাহ অতি প্ৰচলিত৷ গৰিষ্ঠসংখ্যক ছোৱালীয়ে ১৮ বছৰৰ আগতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="girlsnotbrides.org" /> বাল্যবিবাহ আৰু শিক্ষাৰ অভাৱৰ লগতে বহুবিবাহৰ মাজত অতি শক্তিশালী সম্পৰ্ক আছে আৰু বাল্য কইনা দ্বিতীয়, তৃতীয় বা চতুৰ্থ পত্নী হোৱাৰ সম্ভাৱনা বেছি।<ref name="girlsnotbrides.org" /> ২০০৪ চনত ৪৫০টা সাক্ষাৎকাৰ লোৱা চৰকাৰী অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে যৌন শোষণৰ বাবে আটাইতকৈ বেছি বিপদত পৰা শিশুসকল হৈছে ১২ৰ পৰা ১৮ বছৰৰ ভিতৰৰ ছোৱালী যিয়ে ৰাজপথৰ ব্যৱসায়ী বা ঘৰুৱা চাকৰ হিচাপে কাম কৰিছিল, বা যিসকল গৃহহীন শিশু বা শিশু সৰবৰাহৰ বলি হৈছিল। জনসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰবাহ থকা অঞ্চল যেনে-সীমান্ত অঞ্চল বা পৰিবহন পথত থকা চহৰ বা খনন অঞ্চলত এনে শোষণ বেছিকৈ প্ৰচলিত আছিল। অধ্যয়নটোৱে লক্ষ্য কৰিছে যে যৌন শোষণৰ বেছিভাগ গোচৰেই ৰিপৰ্ট কৰা হোৱা নাছিল আৰু শিশুক সুৰক্ষা দিবলৈ দেশখনে নিজৰ আইন শক্তিশালী কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।<ref name="report">[https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2006/78745.htm Report on Human Rights Practices 2006: Mali]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor]] (6 March 2007). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> ==বেশ্যা ব্যৱসায় আৰু সৰবৰাহ== বেশ্যাবৃত্তি বৈধ, কিন্তু তৃতীয় পক্ষৰ কাৰ্য্যকলাপ (ক্ৰয়) অবৈধ।<ref>{{cite web|url=http://www.droit-afrique.com/images/textes/Mali/mali+-+code+penal.pdf|title=Droit-Afrique - Portail du droit des 24 pays d'Afrique francophone|website=Droit-Afrique|access-date=3 April 2018|archive-date=9 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009235615/http://www.droit-afrique.com/images/textes/Mali/mali%20-%20code%20penal.pdf|url-status=dead|archivedate=9 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131009235615/http://www.droit-afrique.com/images/textes/Mali/mali%20-%20code%20penal.pdf|deadurl=yes}}</ref> মালিৰ চহৰসমূহত বেশ্যাবৃত্তি সাধাৰণ আৰু সশস্ত্ৰ সংঘাতৰ বাবে ই বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.upi.com/Prostitution-increasing-in-Mali/44841370449159/|title=Prostitution increasing in Mali}}</ref> মালি হৈছে বলপূৰ্বক শ্ৰম আৰু যৌন সৰবৰাহৰ বলি হোৱা প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু শিশুৰ উৎস, ট্ৰেনজিট আৰু গন্তব্যস্থান। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সৰবৰাহৰ তুলনাত আভ্যন্তৰীণ সৰবৰাহ অধিক সাধাৰণ। পশ্চিম আফ্ৰিকাৰ অন্যান্য দেশ বিশেষকৈ [[নাইজেৰিয়া]] আৰু বেনিনৰ মহিলা আৰু ছোৱালীকো মালিত বেশ্যাবৃত্তি আৰু যৌন সৰবৰাহৰ ক্ষেত্ৰত শোষণ কৰা হয়। এই মহিলাসকলক প্ৰায়ে বামাকোত বৈধ চাকৰিৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি নিযুক্তি দিয়া হয় যদিও তাৰ পিছত চীনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হোটেলকে ধৰি সমগ্ৰ মালিত যৌন সৰবৰাহৰ ক্ষেত্ৰত শোষণ কৰা হয় আৰু বিশেষকৈ সৰু সৰু খনন সম্প্ৰদায়ত। স্থানীয় আৰক্ষী আৰু জেণ্ডাৰমৰ মাজত দুৰ্নীতি আৰু সহযোগিতাৰ বাতৰি পোৱা গৈছে।<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20180729230448/https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2018/282703.htm United States Department of State]</ref> ==মহিলাৰ যৌনাংগ বিকৃত কৰা== গ্ৰাম্য অঞ্চলত [[মহিলাৰ যৌনাংগ বিকৃতি]] (Female Genital Mutilation, FGM) সাধাৰণতে দেখা যায় আৰু ছমাহৰ পৰা ছয় বছৰৰ ভিতৰৰ ছোৱালীৰ ওপৰত কৰা হয়। ১৪ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰায় ৭৫% ছোৱালী আৰু ১৫-৪৯ বছৰ বয়সৰ ৮৯% মহিলাই এফ জি এম কৰা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="unicef.org" /> ছোৱালীৰ বিবাহ প্ৰায়ে ১৩–১৫ বছৰ বয়সত হয়, গতিকে এই বয়সৰ আগতেই এফ জি এম কৰা হয়।<ref name="plan-international.org">{{Cite web|url=https://plan-international.org/blog/2016/02/working-communities-stop-fgm-mali|title=Female Genital Mutilation (FGM)}}</ref> ২০০৮ চনত চৰকাৰে এফজিএম নিৰ্মূল কৰাৰ বাবে দুটা পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছে। এফজিএমৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া স্থানীয় মানৱ অধিকাৰ সংস্থাসমূহৰ মতে চহৰসমূহত শৈক্ষিক পৰ্যায় (কৰ্মশালা, ভিডিঅ’, আৰু থিয়েটাৰ) অব্যাহত আছে আৰু শিক্ষিত অভিভাৱকৰ শিশুৰ মাজত এফজিএম বহু পৰিমাণে হ্ৰাস পোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। বহুক্ষেত্ৰত এফজিএম অভ্যাসকাৰীসকলে অন্যান্য আয় সৃষ্টিকাৰী কাৰ্য্যকলাপৰ বিনিময়ত এই প্ৰথা বন্ধ কৰিবলৈ সন্মত হৈছে।<ref>[http://www.irinnews.org/print.asp?ReportID=41684 MALI: Excision practiced where pre-Islamic traditions strongest], IRIN, 28 October 2006.</ref> '''নেচনেল কমিটি এগেইনষ্ট ভিলেন্স টুৱাৰ্ডছ ৱমেন'-এ'' এফজিএমৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া সকলো বেচৰকাৰী সংস্থাক সংযোগ কৰিছিল,<ref name="report" />আৰু ''এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য প্ৰগ্ৰেছ এণ্ড ডিফেন্স অৱ ৱমেন'' (এপিডিএফ)ৰ সভানেত্ৰী প্ৰাক্তন শিক্ষক সংঘৰ নেত্ৰী ফাটৌমাটা ছাইৰে ডায়াকিটেৰ উচ্চ পৰ্যায়ৰ কামে এই প্ৰচেষ্টাৰ নেতৃত্ব দিছে৷<ref>[http://www.unifem.org/gender_issues/voices_from_the_field/story.php?StoryID=396 The Struggle Against FGM in Mali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120813131829/http://www.unifem.org/gender_issues/voices_from_the_field/story.php?StoryID=396|date=13 August 2012}}, [[United Nations Development Fund for Women]], 24 November 2000</ref> মালিত বিশ্বৰ ভিতৰতে এফজিএমৰ হাৰ সৰ্বাধিক৷ আংশিকভাৱে এইটোৱেই যে জনসাধাৰণৰ মাজত এই প্ৰথাৰ প্ৰতি অতি উচ্চ সমৰ্থন আছে: মালিৰ মাত্ৰ ২০% মহিলা আৰু ২১% পুৰুষেহে এই প্ৰথা শেষ হ’ব লাগে বুলি ভাবে। <ref name="plan-international.org" /> ==মহিলাৰ প্ৰেচাৰ গোট (Pressure Group)== [[চিত্ৰ:Aminata_Traore_IMG_0245.jpg|thumb|মালিৰ এগৰাকী বিশিষ্ট ৰাজনীতিবিদ, লেখিকা আৰু কৰ্মী আমিনাটা ট্ৰাওৰে। মালিৰ সামান্য সংখ্যক মহিলা সমাজৰ উচ্চতম স্তৰলৈ উন্নীত হৈছে আৰু তেওঁও তাৰ ভিতৰত অন্যতম।]] কেইবাটাও মহিলা অধিকাৰ সংগঠন, যেনে: এছ'চিয়েচন অৱ মালিয়ান উইমেন ল'য়াৰ্ছ, এছ'চিয়েচন অৱ উইমেন ইন ল এণ্ড ডেভেলপমেণ্ট, কালেকটিভ অৱ উইমেনছ এছ'চিয়েচন, আৰু এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য ডিফেন্স অৱ ৱমেনছ ৰাইটছ (এছ'চিয়েচন প'ৰ লে প্ৰগ্ৰেছ এট লা ডিফেন্স ডেছ ড্ৰ'ইটছ ডেছ ফেমছ)। Maliennes – APDF), আইনী বৈষম্যসমূহক নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ কাম কৰিছে৷ এই গোটসমূহে মহিলাসকলক আইনী সহায় আগবঢ়াইছিল আৰু মহিলাৰ অধিকাৰৰ প্ৰসাৰৰ বাবে শৈক্ষিক প্ৰসাৰত দণ্ডাধীশ, আৰক্ষী বিষয়া তথা ধৰ্মীয় আৰু পৰম্পৰাগত নেতাসকলক লক্ষ্য কৰি লৈছিল।<ref name="report" /> ==অৰ্থনৈতিক অধিকাৰ আৰু প্ৰৱেশ== মহিলাসকলৰ কৰ্মসংস্থাপন আৰু অৰ্থনৈতিক তথা শৈক্ষিক সুবিধাৰ সুবিধা সীমিত। শ্ৰম আইনত জাতি, লিংগ, ধৰ্ম, ৰাজনৈতিক মতামত, জাতীয়তা বা জাতিগত ভিত্তিত নিয়োগ আৰু বৃত্তিৰ বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে; কিন্তু ইয়াক ফলপ্ৰসূভাৱে বলবৎ কৰা নহয়।<ref name="ReferenceA">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/humanrightsreport/index.htm#section7eacceptable United States Department of State]</ref> মালিৰ বেছিভাগ মহিলাই অনানুষ্ঠানিক খণ্ড আৰু কৃষি কৰ্মত কাম কৰে। আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ প্ৰধান নিয়োগকৰ্তা চৰকাৰে মহিলাসকলক একেধৰণৰ কামৰ বাবে পুৰুষৰ দৰেই দৰমহা দিয়ে বুলি কোৱা হয়, কিন্তু চাকৰিৰ বৰ্ণনাৰ পাৰ্থক্যৰ ফলত দৰমহাৰ বৈষম্যৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="ReferenceA" /> ২০০৪–০৮ চনত মহিলাৰ মৰ্যাদা বৃদ্ধিৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্য্য পৰিকল্পনাৰ অধীনত চৰকাৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত বৈষম্য হ্ৰাস কৰাৰ লগতে পশ্চিম আফ্ৰিকান ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত আৰু সমগ্ৰ আফ্ৰিকাত মহিলাৰ মাজত সংযোগ সৃষ্টিৰ প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref name="report" /> ==ৰাজনীতিত নাৰী== মালিৰ এগৰাকী বিশিষ্ট ৰাজনীতিবিদ, লেখিকা আৰু কৰ্মী হৈছে আমিনাটা ট্ৰাওৰে। মালিৰ সামান্য সংখ্যক মহিলা সমাজৰ উচ্চতম স্তৰলৈ উন্নীত হৈছে।মালিৰ সামান্য সংখ্যক মহিলাই ব্যৱসায়, শিক্ষা আৰু চৰকাৰৰ উচ্চতম পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে৷ মালিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিধানসভাত মহিলাসকলে কেইবাটাও চৰকাৰী মন্ত্ৰী পদ আৰু আসন লাভ কৰিছে। লেখিকা আৰু ৰাজনৈতিক কৰ্মী আমিনাতা ড্ৰামানে ট্ৰাওৰে মালিৰ সংস্কৃতি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰী, [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ সমন্বয়ক আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ সেৱাৰ ব’ৰ্ডৰ সদস্য হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে।<ref name="Cisse">Almahady Cissé, [http://allafrica.com/stories/200704250484.html "A Presidential Election That Breaks With Tradition"], Inter Press Service (allAfrica.com), 24 April 2007.</ref> বামাকো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপিকা ছিডিবে আমিনাটা ডায়েলো পৰিৱেশ শিক্ষা আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে আন্দোলন ৰাজনৈতিক দলৰ নেত্ৰী আৰু ২০০৭ চনত ২০০৭ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত আঠজন প্ৰাৰ্থীৰ ভিতৰত এগৰাকী হিচাপে মালিৰ ৰাষ্ট্ৰপতি পদত অৱতীৰ্ণ হোৱা প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয় <ref name="Cisse2">Almahady Cissé, [http://allafrica.com/stories/200704250484.html "A Presidential Election That Breaks With Tradition"], Inter Press Service (allAfrica.com), 24 April 2007.</ref>নিৰ্বাচনত ডায়েলোৱে ১২,০০০ৰো অধিক ভোট লাভ কৰে, যিটো মুঠ ভোটৰ ০.৫৫%।<ref>[http://www.jeuneafrique.com/fluxafp/fil_info.asp?art_cle=36776 "Présidentielle au Mali: la Cour constitutionnelle valide la réélection de Touré"], AFP (Jeuneafrique.com), 12 May 2007</ref> ==তথ্যউৎস== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:দেশভেদে নাৰী]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদ]] [[শ্ৰেণী:নাৰীৰ অধিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:নাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচলিত প্ৰথা]] [[শ্ৰেণী:নাৰীৰ বিৰুদ্ধে হিংসা]] [[শ্ৰেণী:নাৰীৰ স্বাস্থ্য]] no4k6cqmz5uui8wj5je0nasvxhbk49n মণিপুৰ সংঘৰ্ষ ২০২৩ 0 96034 648807 644131 2026-10-31T18:13:41Z Dipankar Das 36094 648807 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox civil conflict | partof = | date = ৩ মে' ২০২৩ – ১৭ মে' ২০২৩ | place = [[মণিপুৰ]], [[ভাৰত]] | causes = মণিপুৰৰ মেইতেই আৰু কুকি জনগোষ্ঠীৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ | methods = অগ্নিসংযোগ, সংঘৰ্ষ | side1 = {{flagicon image|Flag of Kangleipak.svg}} [[মেইতেই জনগোষ্ঠী]] | side2 = {{ubl|[[কুকি জনগোষ্ঠী]]|[[মাৰ জনগোষ্ঠী]]|[[জ জনগোষ্ঠী]]}} | side3 = {{flagicon image|Manipur Police Logo (India).svg}} [[মণিপুৰ আৰক্ষী]]<br/>{{flagicon image|Assam Rifles Flag.svg}} [[আচাম ৰাইফলছ]]<br/>{{army|IND}}<br/>{{flagicon image|CRPF Flag.svg}} [[কেন্দ্ৰীয় সংৰক্ষিত আৰক্ষী বাহিনী]] | injuries = ৩১০<ref name=Singh-Shah/> | fatalities = ৯৮<ref name="IT 2 June"> Indrajit Kundu, Jtendra Bahadur Singh, [https://www.indiatoday.in/india/story/manipur-violence-death-toll-injuries-latest-2387917-2023-06-02 98 killed, 310 injured since violence broke out in Manipur], </ref><br/>(সেনা অভিযানত চৰকাৰী তথ্য মতে ৩৩)<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/india/around-33-tribal-militants-killed-clashes-indias-manipur-minister-2023-05-28/|title=Around 33 tribal militants killed in clashes in India's Manipur -minister|work=Reuters|date=28 May 2023}}</ref> | howmany1 = | coordinates = {{Coord|24.6|93.8}} | map_type = | map_size = }}{{নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ}} '''মণিপুৰ সংঘৰ্ষ ২০২৩''' ({{lang-en|2023 Manipur violence}}) হৈছে ২০২৩ চনৰ ৩ মে' তাৰিখে [[ভাৰত]]ৰ উত্তৰ-পূব ৰাজ্য [[মণিপুৰ]]ত সংখ্যাগৰিষ্ঠ মেইতেই জনগোষ্ঠী আৰু জনজাতীয় কুকি আৰু জ' জনগোষ্ঠীৰ মাজত সংঘটিত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ। ইম্ফল উপত্যকাত বসবাস কৰা মেইতেই জনগোষ্ঠীৰ লোকসকল সংখ্যাগৰিষ্ঠভাবে হিন্দু ধৰ্মাৱলম্বী আৰু কাষৰীয়া পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰা কুকি আৰু জ'সকল মূলতঃ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী।<ref name="Guardian" /> এই সংঘৰ্ষৰ ফলত কমেও ৭০ গৰাকী ব্যক্তি নিহত আৰু কমেও ২৪০ গৰাকী ব্যক্তি আহত হয়।<ref name=":4">{{Cite web |last=Baruah |first=Sukrita |last2=Leivon |first2=Jimmy |last3=Gopalakrishnan |first3=Ananthakrishnan |date=2023-05-09 |title=Manipur Govt puts toll at 60, Supreme Court says concerned over lives lost |url=https://indianexpress.com/article/india/manipur-violence-death-toll-supreme-court-says-concerned-over-lives-lost-8598842/ |access-date=2023-05-10 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 May 2023 |title=60 killed, 231 injured, 1,700 houses burnt in Manipur ethnic violence |url=https://www.canindia.com/60-killed-231-injured-1700-houses-burnt-in-manipur-violence-chief-minister/ |access-date=8 May 2023 |website=Canindia}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |last=Karmakar |first=Rahul |date=4 May 2023 |title=Fifty-five Army columns deployed in violence-hit Manipur, 9,000 people shifted to safer places |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/army-deployed-in-violence-hit-manipur-4000-people-shifted/article66810943.ece |access-date=4 May 2023 |issn=0971-751X |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504223106/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/army-deployed-in-violence-hit-manipur-4000-people-shifted/article66810943.ece |url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Das |first=Yudhajit Shankar |date=4 May 2023 |title=Manipur violence: State is burning, but what is the decades-old fuel behind the fire |url=https://www.indiatoday.in/india/story/manipur-violence-clashes-nrc-meitei-kuki-naga-imphal-valley-illegal-immigration-myanmar-reserve-forests-biren-singh-2368476-2023-05-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504140930/https://www.indiatoday.in/india/story/manipur-violence-clashes-nrc-meitei-kuki-naga-imphal-valley-illegal-immigration-myanmar-reserve-forests-biren-singh-2368476-2023-05-04 |archive-date=4 May 2023 |access-date=4 May 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> মণিপুৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ে মণিপুৰ চৰকাৰক মেইতেই সম্প্ৰদায়ক অনুসূচীত জনজাতি হিচাপে মনোনীত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ প্ৰদানৰ প্ৰতিবাদত সদৌ মণিপুৰ জনজাতি ছাত্ৰ সন্থায়ে আহ্বান জনোৱা "জনজাতি সংহতি যাত্ৰা"ৰ সময়ত [[চুড়াচান্দপুৰ জিলা]]ত এই সংঘৰ্ষৰ সূচনা হৈছিল।<ref name=":3">{{Cite news |date=4 May 2023 |title=Manipur: Curfew in Indian state after protests turn violent |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65478547 |access-date=4 May 2023 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505055040/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65478547 |url-status=live}}</ref> সংঘৰ্ষৰ পিছত আইন-শৃংখলা পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে প্ৰায় ১০,০০০ সৈন্য আৰু অৰ্ধসামৰিক বাহিনী মণিপুৰত মোতায়ন কৰা হয়।<ref name="NYT56">{{cite news |last=Travelli |first=Alex |last2=Raj |first2=Suhasini |date=May 6, 2023 |title=Dozens Killed in Ethnic Clashes in India’s Manipur State |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/05/06/world/asia/ethnic-clashes-indias-manipur-state.html |url-status=live |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513141437/https://www.nytimes.com/2023/05/06/world/asia/ethnic-clashes-indias-manipur-state.html |archive-date=13 May 2023}}</ref> ৰাজ্যখনত ইণ্টাৰনেট সেৱা পাঁচ দিনৰ বাবে বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ ১৪৪ নং ধাৰা প্ৰয়োগ কৰা হয়। উত্তপ্ত পৰিস্থিতিক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ ভাৰতীয় সৈন্যক "চৰম ক্ষেত্ৰত" সান্ধ্য আইন বলবৎ কৰিবলৈ "শ্বুট অন চাইট"ৰ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল।<ref name=":1">{{Cite web |last=Mishra |first=Anupam |last2=Singh |first2=Jitendra Bahadur |date=May 4, 2023 |title=In violence-hit Manipur, Army rescues 9,000 people; Amit Shah dials CM Biren Singh |url=https://www.indiatoday.in/india/story/army-assam-rifles-called-manipur-fresh-violence-churachandpur-n-biren-singh-2368312-2023-05-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504042522/https://www.indiatoday.in/india/story/army-assam-rifles-called-manipur-fresh-violence-churachandpur-n-biren-singh-2368312-2023-05-04 |archive-date=4 May 2023 |access-date=4 May 2023 |website=India Today |language=en}}</ref><ref name="Guardian" /><ref name=":12">{{Cite news |last=Karmakar |first=Rahul |date=May 4, 2023 |title=Many killed in Manipur riots; State government issues shoot-at-sight order |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/manipur-violence-government-issues-shoot-at-sight-orders-in-extreme-cases/article66812131.ece |url-status=live |access-date=8 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163921/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/manipur-violence-government-issues-shoot-at-sight-orders-in-extreme-cases/article66812131.ece |archive-date=4 May 2023 |issn=0971-751X}}</ref> এই সংঘৰ্ষৰ তদন্ত কৰিবলৈ ভাৰত চৰকাৰে অৱসৰপ্ৰাপ্ত মুখ্য ন্যায়াধীশৰ নেতৃত্বত এটা পেনেল গঠন কৰে। আনহাতে ৰাজ্যপাল আৰু নিৰাপত্তা উপদেষ্টা কুলদীপ সিঙৰ অধীনত নাগৰিক সমাজৰ সদস্যসকলৰ সৈতে এখন শান্তি সমিতি গঠন কৰা হ’ব। [[কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান সংস্থা]]য়ে হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপৰ ষড়যন্ত্ৰৰ সৈতে জড়িত ছটা গোচৰৰ তদন্ত কৰিব। ইয়াৰ ফলত সংঘৰ্ষৰ মূল কাৰণসমূহ উন্মোচন কৰিবলৈ নিৰপেক্ষ তদন্ত নিশ্চিত কৰা হ’ব।<ref>{{Cite web |title=Panel To Probe Manipur Violence, Amit Shah's Big Warning On Arms: 10 Facts |url=https://www.ndtv.com/india-news/panel-led-by-retired-judge-to-probe-manipur-violence-peace-committee-to-be-formed-says-amit-shah-4084313 |access-date=2023-06-02 |website=NDTV.com}}</ref> ==পটভূমি== মণিপুৰত বহুদশক ধৰি ভূমি আৰু জনগাঁথনিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আন্তঃসাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনা আৰু বিবাদ চলি আহিছে।<ref name=":2" /> শেহতীয়া সময়ত মণিপুৰত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাত্মক সংঘৰ্ষৰ অন্তিম নিদৰ্শন ১৯৯৩ চনত হিন্দু মেইতেইসকলে পাংগল (মুছলমান)ৰ সৈতে হিংসাত্মক সংঘৰ্ষত পোৱা যায়। এই সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষয়ে জনজাতীয় নগা আৰু কুকিসকলকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল।<ref name=Express-faultlines>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-politics/manipurs-ethnic-faultlines-violent-protests-kukis-and-nagas-8594147/ |title=Manipur’s ethnic faultlines: Kuki-Meitei divide & recent unrest |work=The Indian Express}}</ref> সংখ্যাগৰিষ্ঠভাবে হিন্দু আৰু জনসংখ্যাৰ ৫৩% গঠন কৰা মেইতেইসকলে মণিপুৰৰ ভূমি সংস্কাৰ আইন অনুসৰি ৰাজ্যখনৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকে মণিপুৰৰ মাত্ৰ ১০% ভূমিৰে আৱৰা ইম্ফল উপত্যকাত বসবাস কৰিবলৈ সীমাবদ্ধ।<ref name=":8">{{Cite web |last=Saikia |first=Jaideep |date=5 May 2023 |title=Manipur violence: How Christianisation widened socio-cultural gap between Meiteis of Valley and Hill tribes |url=https://www.firstpost.com/opinion/manipur-violence-how-christianisation-widened-socio-cultural-gap-between-meiteis-of-valley-and-hill-tribes-12550522.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505065502/https://www.firstpost.com/opinion/manipur-violence-how-christianisation-widened-socio-cultural-gap-between-meiteis-of-valley-and-hill-tribes-12550522.html |archive-date=5 May 2023 |access-date=5 May 2023 |website=Firstpost |language=en}}</ref> প্ৰধানকৈ খ্ৰীষ্টান কুকি আৰু নগা লোকেৰে গঠিত জনজাতীয় জনসংখ্যাই ৰাজ্যখনৰ ৩৫ লাখ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৪০% গঠন কৰে। তেওঁলোকে ৰাজ্যখনৰ বাকী ৯০% সংৰক্ষিত পাহাৰীয়া অঞ্চলত বসবাস কৰে। উপত্যকা অঞ্চলত জনজাতীয় জনসাধাৰণে বসতি স্থাপন কৰাত কোনো আইনী বাধা নাই।<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":6">{{Cite web |last=Parashar |first=Utpal |date=5 May 2023 |title=Manipur clashes: Genesis of the decades-old Meitei-Kuki divide |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/clashes-between-kukis-and-meiteis-in-manipur-over-st-status-proposal-for-meitei-community-violence-and-damage-reported-101683225905138.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504234742/https://www.hindustantimes.com/india-news/clashes-between-kukis-and-meiteis-in-manipur-over-st-status-proposal-for-meitei-community-violence-and-damage-reported-101683225905138.html |archive-date=4 May 2023 |access-date=5 May 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":8" /><ref name="Guardian">{{cite news |last1=Dhillon |first1=Amrit |title=Indian troops ordered to 'shoot on sight' amid violence in Manipur |url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/05/indian-troops-ordered-to-shoot-on-sight-amid-violence-in-manipur |work=The Guardian |date=5 May 2023 |access-date=6 May 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506060906/https://www.theguardian.com/world/2023/may/05/indian-troops-ordered-to-shoot-on-sight-amid-violence-in-manipur |url-status=live}}</ref> জনজাতীয় গোটসমূহে ভূমিৰ মালিকীস্বত্বত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰাৰ বিপৰীতে মণিপুৰ বিধানসভাত মেইতেইসকলে ৰাজনৈতিক ক্ষমতাত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে।<ref name=":8" /> ইয়াৰ ফলত জনজাতীয় গোটসমূহে চৰকাৰী ব্যয় মেইতেই প্ৰধান ইম্ফল উপত্যকাত অযথা কেন্দ্ৰীভূত হয় বুলি দাবী কৰি আহিছে।<ref name=Express-faultlines/> মণিপুৰ বিধানসভাৰ ৬০খন আসনৰ ভিতৰত মাত্ৰ ১৯খন আসন অনুসূচীত জনজাতিৰ বাবে অৰ্থাৎ নগা বা কুকিসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত হোৱাৰ বিপৰীতে ৪০খন অসংৰক্ষিত। যোৱা বিধানসভা নিৰ্বাচনত ৪০খন অসংৰক্ষিত আসনৰ ৩৯খন আসন মেইতেই প্ৰাৰ্থীয়ে লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Members - Manipur Legislative Assembly |url=https://www.assembly.mn.gov.in/members |access-date=2023-05-16 |website=www.assembly.mn.gov.in}}</ref> উল্লেখযোগ্য যে বাকী এখন এখন অনুসূচীত জাতিৰ প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত। সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ বিশ্লেষক [[জয়দীপ শইকীয়া]]ৰ মতে মণিপুৰৰ জনজাতিসমূহৰ দ্ৰুত খ্ৰীষ্টানীকৰণেও ৰাজ্যখনৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত আৰ্থ-সাংস্কৃতিক ব্যৱধানত অৰিহণা যোগাইছে।<ref name=":8" /> ===তাৎক্ষণিক কাৰণ=== ২০২৩ চনত মণিপুৰ চৰকাৰে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ বসতিস্থলৰ পৰা অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীক আঁতৰোৱাৰ প্ৰচেষ্টা আৰম্ভ কৰে। এই প্ৰচেষ্টাৰ সপক্ষে চৰকাৰী বিষয়াসকলৰ ম্যানমাৰৰ পৰা অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলে ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰা মণিপুৰত বসতি স্থাপন কৰি আহিছে বুলি যুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=":2" /> এই প্ৰচেষ্টাক জনজাতীয় গোটসমূহে তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰে। তেওঁলোকৰ মতে অবৈধ অনুপ্ৰৱেশ হৈছে এক অজুহাত আৰু এই অজুহাতৰ সহায়ত সংখ্যাগৰিষ্ঠ মেইতেই সকলে জনজাতীয় লোকসকলক নিজৰ মাটিৰ পৰা খেদি পঠিয়াব বিচাৰে।<ref name=":2" /> ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত মণিপুৰৰ বিজেপি চৰকাৰে চূড়াচান্দপুৰ, কাংপকপি আৰু টেংগনৌপাল জিলাত উচ্ছেদ অভিযান আৰম্ভ কৰে। এই উচ্ছেদ অভিযানত বনাঞ্চলত বসবাস কৰা জনজাতীয় লোকক বেদখলকাৰী বুলি ঘোষণা কৰা হয়। চৰকাৰৰ এই পদক্ষেপক জনজাতীয় বিৰোধী বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Telegraph"/><ref name="EXPRESS"/> মাৰ্চ মাহত মণিপুৰৰ কেবিনেটে কুকি ৰাষ্ট্ৰীয় সেনা আৰু জ'মি বিপ্লৱী সেনাৰ সৈতে হোৱা যুদ্ধবিৰতিৰ চুক্তিৰ সমাপ্ত কৰে।<ref name="EXPRESS">{{cite news |last=Tiwary |first=Deeptiman |date=5 May 2023 |title=Rising protests, spurts of violence, late police reaction – what went wrong in Manipur |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/rising-protests-violence-late-police-reaction-what-went-wrong-manipur-8593988/ |url-status=live |access-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505220813/https://indianexpress.com/article/political-pulse/rising-protests-violence-late-police-reaction-what-went-wrong-manipur-8593988/ |archive-date=5 May 2023}}</ref><ref name="Telegraph"/> পাহাৰীয়া অঞ্চলত জনসংখ্যাৰ অস্বাভাৱিক বৃদ্ধিৰ অভিযোগ কৰি ১৯৫১ চনক ভিত্তি বছৰ হিচাপে লৈ ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিক পঞ্জী (এন আৰ চি) গঠনৰ বাবে হেঁচা প্ৰয়োগ কৰি নতুন দিল্লীতো কেইবাটাও মণিপুৰী সংগঠনে বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name=":2" /> কাংপকপি জিলাত প্ৰতিবাদকাৰীসকলে "সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ নামত জনজাতীয় ভূমি বেদখল"ৰ বিৰুদ্ধে অনুষ্ঠিত কৰা সমাৱেশত পাঁচজন লোক আহত হোৱাৰ লগে লগে প্ৰথম হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="Telegraph"/> আনহাতে ৰাজ্যিক কেবিনেটৰ পক্ষ অনুসৰি চৰকাৰে "ৰাজ্য চৰকাৰৰ বনজ সম্পদ সুৰক্ষা আৰু পপি খেতি নিৰ্মূলৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা পদক্ষেপ"ৰ ক্ষেত্ৰত আপোচ নকৰে।<ref name="Telegraph"/> ১১ এপ্ৰিলত ইম্ফলৰ জনজাতীয় অধ্যুষিত অঞ্চলৰ তিনিটা গীৰ্জা চৰকাৰী মাটিত "অবৈধ নিৰ্মাণ" বুলি ভাঙি পেলোৱা হয়।<ref name="Telegraph">{{cite news |title=The genesis of the Manipur problem: All you need to know about the recent crisis |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/the-genesis-of-the-manipur-problem-all-you-need-to-know-about-the-recent-crisis/cid/1934665 |work=Telegraph India |date=6 May 2023 |language=en |access-date=7 May 2023 |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506050614/https://www.telegraphindia.com/north-east/the-genesis-of-the-manipur-problem-all-you-need-to-know-about-the-recent-crisis/cid/1934665 |url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২০ এপ্ৰিলত মণিপুৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এগৰাকী ন্যায়াধীশে "মেইতেই সম্প্ৰদায়ক অনুসূচিত জনজাতি তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ অনুৰোধ বিবেচনা কৰিবলৈ ৰাজ্য চৰকাৰক নিৰ্দেশ দিয়ে। মেইতেই সকলৰ অনুসূচীত জনজাতিৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিলে তেওঁলোকে বৰ্তমানৰ আইনীভাবে নিষিদ্ধ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ভূমি অধিগ্ৰহণ কৰিব বুলি কুকিসকলে আশংকা কৰিছিল।<ref name=":2" /> ==সংঘৰ্ষৰ বিৱৰণ== ২৮ এপ্ৰিল তাৰিখে মণিপুৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী [[এন. বিৰেন সিং|এন বিৰেন সিঙে]] চুড়াচান্দপুৰ ভ্ৰমণ কৰি এটা মুকলি জিম উদ্বোধন কৰাৰ কাৰ্যসূচী আছিল। উদ্বোধনী অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হোৱাৰ আগতেই ২৭ এপ্ৰিলত প্ৰতিবাদকাৰীয়ে জিমটোত অগ্নি সংযোগ কৰে। তাৰপিছত চুড়াচান্দপুৰত ৫ দিনৰ বাবে ভাৰতীয় দণ্ডবিধি আইনৰ ১৪৪ নং ধাৰা প্ৰয়োগ কৰা হয় আৰু ২৮ এপ্ৰিলত প্ৰতিবাদকাৰীৰ সৈতে আৰক্ষীৰ সংঘৰ্ষ সংঘটিত হয়।<ref name="IT 4 May how">{{cite news |last=Hussain |first=Afrida |date=May 4, 2023 |title=How Manipur violence unfolded: A timeline of events |url=https://www.indiatoday.in/india/story/manipur-violence-tribals-protest-meiteis-kukis-clash-timeline-of-events-2368651-2023-05-04 |newspaper=India Today }}</ref> মণিপুৰত অজনজাতি প্ৰধান ইম্ফল পশ্চিম, কাকচিং, থৌবাল, জিৰিবাম, আৰু বিষ্ণুপুৰ জিলাকে ধৰি আঠখন জিলাৰ লগতে জনজাতীয় প্ৰধান চুড়াচান্দপুৰ, কংপকপি, আৰু টেংগনৌপাল জিলাকে ধৰি আঠখন জিলাত সান্ধ্য আইন জাৰি কৰা হয়। ===সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ=== মেইতেই আৰু কুকি জনগোষ্ঠীৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া উত্তেজনাৰ মাজতে মণিপুৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ সিদ্ধান্তৰ বিৰোধিতা কৰি সদৌ জনজাতি ছাত্ৰ সন্থা মণিপুৰ (ATSUM) নামৰ এটা জনজাতীয় সংগঠনে "জনজাতীয় সংহতি যাত্ৰা" নামেৰে এক সমদলৰ আহ্বান জনাইছিল। ৩ মে'ত চুড়াচান্দপুৰ জিলাত এই সমদলে হিংসাত্মক ৰূপ ধাৰণ কৰে। স্থানীয় বাতৰি অনুসৰি এই পদযাত্ৰাত ৬০,০০০ তকৈ অধিক প্ৰতিবাদকাৰীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=@theindpanorama |date=2023-05-05 |title=‘Shoot at sight’ orders in Manipur, more troops to restore peace |url=https://www.theindianpanorama.news/india/shoot-at-sight-orders-in-manipur-more-troops-to-restore-peace/ |access-date=2023-05-16 |website=The Indian Panorama |language=en-US}}</ref> ৩ মে'ত সংঘটিত হোৱা হিংসাৰ সময়ত অজনজাতীয় অঞ্চলত বেছিভাগ কুকি জনজাতীয় লোকৰ বাসস্থান আৰু গীৰ্জাসমূহ আক্ৰমণ কৰা হয়। আৰক্ষীৰ তথ্য অনুসৰি ইম্ফলত জনজাতীয় জনসাধাৰণৰ বহু বাসস্থানত আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে ৫০০ গৰাকী বাসিন্দা গৃহহীন হৈ লেম্পেলপাটৰ আশ্ৰয় ল’বলগীয়া হয়। হিংসাত্মক পৰিস্থিতিত ক্ষতিগ্ৰস্ত প্ৰায় ১০০০ মেইতেই সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলেও অঞ্চলটোৰ পৰা পলাই বিষ্ণুপুৰত আশ্ৰয় ল’বলগীয়া হৈছিল। কাংপকপি চহৰত প্ৰায় বিশটা ঘৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ভস্মীভূত হয়। চুড়াচান্দপুৰা, কাকচিং, কাঞ্চিপুৰ, সোইবাম লেইকাই, টেনুগোপাল, লেংগোল, কাংপকপি আৰু মৰেহত সাম্প্ৰদায়িক হিংসাৰ সূত্ৰপাত হৈছিল যদিও সংঘৰ্ষ মূলতঃ বেছিভাগেই ইম্ফল উপত্যকাত কেন্দ্ৰীভূত আছিল। এই সময়ছোৱাত কেইবাটাও ঘৰ, উপাসনাস্থলী আৰু অন্যান্য সম্পত্তি জ্বলাই ধ্বংস কৰা হয়।<ref name=":5">{{Cite news |last= |date=3 May 2023 |title=Curfew in eight districts of Manipur, mobile internet services suspended over tribal stir |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/curfew-in-eight-districts-of-manipur-mobile-internet-services-suspended-over-tribal-stir/article66809376.ece |url-status=live |access-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504200009/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/curfew-in-eight-districts-of-manipur-mobile-internet-services-suspended-over-tribal-stir/article66809376.ece |archive-date=4 May 2023 |issn=0971-751X}}</ref> ৪ মে’ তাৰিখে নতুনকৈ হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হয়। হিংসাত্মক কাৰ্যৰ লগত জড়িত লোকসকলক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰক্ষী বাহিনীয়ে কেইবাটাও ৰাউণ্ড কন্দুৱা গেছ নিক্ষেপ কৰিবলগীয়া হৈছিল। চুড়াচান্দপুৰৰ জনজাতীয় মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ প্ৰতিনিধি কুকি জনগোষ্ঠীৰ বিধায়ক ৱুনজজাগিন ভাল্টে ৰাজ্যিক সচিবালয়ৰ পৰা উভতি অহাৰ সময়তে হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ সময়ত আক্ৰমণৰ বলি হয়। ৫ মে'ত তেওঁৰ অৱস্থা সংকটজনক বুলি বাতৰি প্ৰচাৰিত হয় আনহাতে তেওঁৰ লগত থকা এজন ব্যক্তিৰ মৃত্যু হয়।<ref name="Wire YA">{{Cite web |author=Yaqut Ali |date=5 May 2023 |title=At Least 13 Killed as Violence Grips Manipur |url=https://thewire.in/politics/manipur-violence-deaths |access-date=5 May 2023 |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505230843/https://thewire.in/politics/manipur-violence-deaths |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kundu |first=Indrajit |date=May 4, 2023 |title=Manipur violence: BJP MLA attacked by mob in Imphal, critical |url=https://www.indiatoday.in/india/story/manipur-violence-bjp-mla-vungzagin-valte-attacked-by-mob-in-imphal-2368705-2023-05-04 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505015558/https://www.indiatoday.in/india/story/manipur-violence-bjp-mla-vungzagin-valte-attacked-by-mob-in-imphal-2368705-2023-05-04 |archive-date=5 May 2023 |access-date=5 May 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> চৰকাৰী তথ্যমতে এই হিংসাত্মক ঘটনাৰ সময়ত প্ৰায় ১৭০০টা ঘৰ আৰু অসংখ্য যান-বাহনত অগ্নিসংযোগ কৰা হৈছিল।<ref name=":11">{{Cite web |last=Sharma |first=Sumit |date=2023-05-08 |title=Manipur Violence: Death Toll Rises To 60, 1700 Houses Burnt; CM N Biren Singh Appeals To Bring Peace To The State |url=https://www.timesnownews.com/india/manipur-violence-death-toll-rises-to-60-1700-houses-burnt-cm-n-biren-singh-appeals-to-bring-peace-to-the-state-article-100079845 |access-date=2023-05-16 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 May 2023 |title=Ethnic clashes continue in India's Manipur despite army presence |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/ethnic-clashes-continue-in-indias-manipur-despite-army-presence |access-date=7 May 2023 |website=Al Jazeera |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506222624/http://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/ethnic-clashes-continue-in-indias-manipur-despite-army-presence |url-status=live}}</ref> ===সেনাৰ মোতায়ন=== পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ মণিপুৰ চৰকাৰে ৪ মে'ত শ্বুট এট চাইট অৰ্ডাৰ জাৰি কৰে। ৩ মে'ৰ শেষলৈকে হিংসা অধ্যুষিত অঞ্চলত অসম ৰাইফলছ আৰু ভাৰতীয় সেনাৰ ৫৫টা বাহিনী নিয়োগ কৰা হয় আৰু ৪ মে'ৰ ভিতৰত ৯,০০০ৰো অধিক লোকক সুৰক্ষিত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name=":12" /><ref>{{Cite web |title=Army deployed in violence-hit Manipur, 9,000 people shifted to safer places |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/army-deployed-in-violence-hit-manipur-9000-people-shifted-to-safer-places/cid/1934307 |access-date=6 May 2023 |website=www.telegraphindia.com |language=en |archive-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506102254/https://www.telegraphindia.com/north-east/army-deployed-in-violence-hit-manipur-9000-people-shifted-to-safer-places/cid/1934307 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 May 2023 |title=9,000 evacuated as clashes, arson rock Manipur |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/violence-escalates-in-manipur-as-indian-army-and-assam-rifles-called-in-to-control-clashes-between-tribal-and-meitei-communities-101683226207221.html |access-date=6 May 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ৫ মে'ৰ ভিতৰত প্ৰায় ২০,০০০ আৰু ৬ মে'লৈকে ২৩,০০০ লোকক সামৰিক তত্ত্বাৱধানত নিৰাপদ স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="Guardian" /><ref name=":10">{{Cite news |last= |date=7 May 2023 |title=Life limps back to normalcy in Manipur, curfew relaxed |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/manipur-relaxes-curfew-in-churachandpur-for-few-hours-to-allow-people-buy-essentials/article66822730.ece |access-date=7 May 2023 |issn=0971-751X}}</ref> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ৰেপিড একচন ফৰ্চৰ ৫টা কোম্পানীক এই অঞ্চললৈ বিমানেৰে লৈ আনে। মণিপুৰত প্ৰায় ১০,০০০ সেনা, অৰ্ধসামৰিক আৰু কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বাহিনী নিয়োগ কৰা হৈছিল।<ref name=":9">{{Cite news |last= |date=6 May 2023 |title=Manipur violence {{!}} At least 54 people dead, Imphal Valley returning to normalcy |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/manipur-violence-at-least-54-people-dead-imphal-valley-returning-to-normalcy/article66819781.ece |url-status=live |access-date=6 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506112627/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/manipur-violence-at-least-54-people-dead-imphal-valley-returning-to-normalcy/article66819781.ece |archive-date=6 May 2023 |issn=0971-751X}}</ref> ৪ মে'ত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ভাৰতীয় সংবিধানৰ নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা ৩৫৫ নং অনুচ্ছেদৰ প্ৰয়োগ কৰি মণিপুৰৰ নিৰাপত্তা পৰিস্থিতিৰ দায়িত্ব নিজ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰে।<ref>{{Cite web |last=Parashar |first=Utpal |date=4 May 2023 |title=Union govt takes reins of Manipur security |url=https://www.livemint.com/news/india/guwahati-invokes-article-355-as-violence-rages-in-manipur-shoot-at-sight-orders-issued-internet-shut-down-11683221825780.html |access-date=5 May 2023 |website=mint |language=en |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505014146/https://www.livemint.com/news/india/guwahati-invokes-article-355-as-violence-rages-in-manipur-shoot-at-sight-orders-issued-internet-shut-down-11683221825780.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Centre invokes Article 355 as situation worsens |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2023/5/5/Guwahati-May-4The-Centre-has-reportedly-invoked-Article-355-of-the-Constitution-in-Manipur-as-the.html |access-date=5 May 2023 |website=www.thesangaiexpress.com |language=en |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505094323/https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2023/5/5/Guwahati-May-4The-Centre-has-reportedly-invoked-Article-355-of-the-Constitution-in-Manipur-as-the.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=5 May 2023 |title=Manipur: Centre Invokes Article 355, Takes Over Security in Violence-Hit State |url=https://www.thequint.com/news/india/manipur-violence-centre-takes-control-article-355 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507071958/https://www.thequint.com/news/india/manipur-violence-centre-takes-control-article-355 |archive-date=7 May 2023 |access-date=5 May 2023 |website=TheQuint |language=en}}</ref> ১৪ মে’লৈকে মণিপুৰত ১২৬টা সেনা বাহিনী আৰু ৬২টা অৰ্ধসামৰিক বাহিনীৰ কোম্পানী নিয়োজিত আছিল। সৈন্য সন্নিৱিষ্ট কৰাৰ ফলত পাহাৰীয়া উগ্ৰপন্থী আৰু ইণ্ডিয়ান ৰিজাৰ্ভ বেটেলিয়নৰ মাজত কেইবাবাৰো সংঘৰ্ষ হয়। ইয়াৰ ফলত কমেও পাঁচজন উগ্ৰপন্থীৰ মৃত্যু হয়। এক সুকীয়া এনকাউণ্টাৰত চাৰিজন উগ্ৰপন্থী নিহত হয়। ৬ মে'ৰ ভিতৰত পৰিস্থিতি কিছু পৰিমাণে শান্ত হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Saroj Kumar |date=2023-05-10 |title=Manipur ‘relatively peaceful’, curfew relaxed; 217 FIRs filed |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/manipur-relatively-peaceful-curfew-relaxed-217-firs-filed/articleshow/100112229.cms |access-date=2023-05-10 |issn=0971-8257}}</ref> সাংবাদিক মোজেছ লিয়ানজাচিনৰ মতে, হিংসাৰ সময়ত কমেও সাতাইশটা গীৰ্জা ধ্বংস বা জ্বলাই দিয়া হৈছিল। ৯ মে'লৈকে মণিপুৰ চৰকাৰৰ মতে, মৃত্যুৰ সংখ্যা ৬০ জনতকৈ অধিক হয়। ১০ মে'ত পৰিস্থিতি "আপেক্ষিকভাৱে শান্তিপূৰ্ণ" হোৱাৰ বাবে ঠায়ে ঠায়ে সান্ধ্য আইন শিথিল কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Saroj Kumar |date=2023-05-10 |title=Manipur ‘relatively peaceful’, curfew relaxed; 217 FIRs filed |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/manipur-relatively-peaceful-curfew-relaxed-217-firs-filed/articleshow/100112229.cms |access-date=2023-05-10 |issn=0971-8257}}</ref> যদিও মণিপুৰৰ ইম্ফল পূব জিলাত সংঘটিত এক কাণ্ডত অজ্ঞাত উগ্ৰপন্থীয়ে ভাৰতীয় সৈন্যৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰিছিল আৰু এই গুলিচালানাত এজন লোক আহত হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-soldiers-fired-imphal-east-life-improving-elsewhere-8602672/ |title=Manipur violence: Soldiers fired on in Imphal East; life improving elsewhere}}</ref> ১২ মে'ত সন্দেহযুক্ত কুকি উগ্ৰপন্থীয়ে বিষ্ণুপুৰ জিলাত আৰক্ষীক আক্ৰমণ কৰি এজন বিষয়াক হত্যা কৰাৰ লগতে আন পাঁচজন আহত কৰে৷<ref name="TOI1205">{{cite news |last=Sharma |first=Sarojkumar |date=May 12, 2023 |title=Militants kidnap 3 Meiteis, kill a cop in violence-hit Manipur |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/imphal/militants-kidnap-3-meiteis-kill-a-cop-in-manipur/articleshow/100169870.cms?from=mdr}}</ref> এটা পৃথক কাণ্ডত চুড়াচান্দপুৰ জিলাৰ টৰবুঙত এজন সৈনিকক ছুৰীৰে আঘাত কৰা হয় আৰু তিনিজন মেইতেই সম্প্ৰদায়ৰ লোকক অপহৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ এদিন পিছতে মণিপুৰ চৰকাৰৰ নিৰাপত্তা উপদেষ্টা কুলদীপ সিঙে হিংসাত্মক ঘটনাৰ পৰা মুঠ মৃত্যুৰ সংখ্যা ৭০জনতকৈও অধিকলৈ বৃদ্ধি হোৱাৰ তথ্য আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে। এই ৰিপোৰ্টত চুড়াচাণ্ডপুৰৰ এখন বাহনত অজ্ঞাত কাৰণত মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ হোৱা লোকনিৰ্মাণ বিভাগৰ তিনিজন শ্ৰমিকক আৱিষ্কাৰ কৰাও আছিল।<ref name="CNBC-toll">{{Cite web |date=2023-05-13 |editor-last=Mani |editor-first=Sudarsanan |title=Manipur Violence: Death toll rises to 71, says Security Advisor |url=https://www.cnbctv18.com/india/manipur-violence-death-toll-rises-to-71-says-security-advisor-16655001.htm |access-date=2023-05-16 |website=cnbctv18.com |language=en}}</ref> তেওঁ লগতে কয় যে শিবিৰত বাস কৰা অভ্যন্তৰীণভাৱে নিজ স্থানৰ পৰা পলাই অহা লোকৰ সংখ্যা যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে আৰু প্ৰায় ৪৫,০০০ লোকক অন্য অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছে। ১৪ মে’ত টৰবুং অঞ্চলত সতেজ হিংসাত্মক ঘটনাৰ সূত্ৰপাত হয়। টৰবুঙত অচিনাক্ত অগ্নিসংযোগকাৰীয়ে ঘৰ আৰু ট্ৰাককে আন বাহন জ্বলাই দিয়ে। পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ সীমান্ত সুৰক্ষা বাহিনীৰ ৫টা কোম্পানী নিয়োগ কৰা হয়। এক সুকীয়া ঘটনাত অসম ৰাইফলছৰ দুজন জোৱান আহত হয়। সেইদিনা মণিপুৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী বিৰেন সিঙৰ নেতৃত্বত ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাৰ এটা প্ৰতিনিধি দলে কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰী [[অমিত শ্বাহ]]ক সাক্ষাৎ কৰি পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ নতুন দিল্লীলৈ ৰাওনা হয়। চৰকাৰী তথ্য মতে এই পৰ্যন্ত হিংসাৰ ফলত হোৱা হতাহত আৰু সম্পত্তিৰ ক্ষতিৰ ৰিপৰ্ট অনুসৰি ৭৩জন নিহত, ২৪৩জন আহত, ১৮০৯টা বাসগৃহ ভস্মীভূত, ৪৬,১৪৫জন লোকক উদ্ধাৰ, ২৬,৩৫৮জন লোকক ১৭৮টা সাহায্য শিবিৰলৈ স্থানান্তৰ, ৩,১২৪জন লোকক বিমানৰ সহায়ত উদ্ধাৰ আৰু ৩৮৫টা অপৰাধমূলক গোচৰ পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে। ১৬ মে' তাৰিখলৈকে মণিপুৰত ইণ্টাৰনেট সেৱা ব্যাহত থাকে আৰু সান্ধ্য আইন প্ৰযোজ্য হৈ থাকে।<ref name=Singh-Shah>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/manipur-chief-minister-meets-amit-shah-to-discuss-violence-situation-cabinet-ministers-accompany-on-special-flight-to-new-delhi-101684077598881.html |title=Manipur unrest: CM Biren Singh visits Delhi to meet Shah; fresh violence surfaces |work=Hindustan Times}}</ref> ইয়াৰ লগতে মণিপুৰত ভীষণ খাদ্য সংকটে দেখা দিয়ে। বিভিন্ন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, দোকান-পোহাৰ, বিদ্যালয় আৰু কাৰ্যালয় বন্ধৰ লগতে হাজাৰ হাজাৰ লোক শৰণাৰ্থী শিবিৰত আবদ্ধ অৱস্থাত আছে। সপ্তাহৰ শেষৰ ফালে নতুনকৈ সতেজ হিংসাত্মক সংঘৰ্ষৰ ফলত বহুলোকে নিৰাপদ স্থানলৈ পলায়ন কৰে।<ref name="Guard1606">{{cite news |last=Dhillon |first=Amrit |date=16 May 2023 |title=‘Separation is the only answer’: Manipur violence fuels calls for separate state in India |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/16/separation-is-the-only-answer-manipur-violence-fuels-calls-for-separate-state-in-india}}</ref> ১৭ মে' তাৰিখে ইণ্টাৰনেট সেৱা বন্ধৰ ম্যাদ আৰু পাঁচ দিনৰ বাবে বৃদ্ধি কৰা হয়।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-internet-ban-extended-for-5-more-days-8615023/ |title=Manipur violence: Internet ban extended for 5 more days; Assam Rifles jawan succumbs to injuries |work=The Indian Express}}</ref> সেইদিনা সেনাই বুংবাল খুল্লেন গাঁৱত বিস্ফোৰক আৰু আই ই ডি উদ্ধাৰ কৰে আৰু নতুনকৈ হিংসাত্মক ঘটনাৰ পৰিকল্পনা বিফল কৰে।<ref>https://zeenews.india.com/india/army-foils-sinister-plot-in-manipur-recovers-explosives-detonators-2610144.html</ref>২৯ মে'ত আকৌ হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপ সংঘটিত হয় আৰু এজন আৰক্ষীকে ধৰি কমেও পাঁচজন লোকৰ মৃত্যু হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/cop-among-5-killed-as-fresh-violence-hits-manipur-4074750|title=Cop Among 5 Dead In Fresh Manipur Violence Hours Ahead Of Amit Shah Visit|website=NDTV.com}}</ref> ২৬ মে'ত আৰম্বাই টেংগোলে যোৱা কেইদিনমানত সংঘটিত হোৱা কিছুমান "অবাঞ্চিত পৰিঘটনা"ৰ উদাহৰণ দি নিজকে ভংগ কৰা বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>[https://www.ifp.co.in/manipur/arambai-tenggol-dissolved Arambai Tenggol dissolved] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531110824/https://www.ifp.co.in/manipur/arambai-tenggol-dissolved |date=2023-05-31 }}, Imphal Free Press, 26 May 2023.</ref> ২৮ মে'ত আৰম্বাই টেংগোল বেনাৰত চলি থকা আত্মসমৰ্পণ কৰা উপত্যকা ভিত্তিক বিদ্ৰোহী গোট (ভিবিআইজি)ৰ উগ্ৰপন্থী আৰু অসম ৰাইফলছৰ এটা ইউনিটৰ মাজত তীব্ৰ গুলিয়া-গুলিৰ বাতৰি পোৱা গৈছিল।<ref>[https://www.indiatodayne.in/manipur/story/gunfight-erupts-between-arambai-tenggol-militants-and-37-assam-rifles-in-manipur-567375-2023-05-30 Gunfight erupts between Arambai Tenggol militants and 37 Assam Rifles in Manipur], India Today NE, 30 May 2023.</ref> ==প্ৰতিক্ৰিয়া== মণিপুৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী এন বিৰেন সিঙৰ ভাষ্য অনুসৰি এই হিংসাত্মক সংঘৰ্ষ “দুই সম্প্ৰদায়ৰ মাজত প্ৰচলিত ভুল বুজাবুজি”ৰ দ্বাৰা উচটনি দিয়া হৈছিল আৰু লগতে তেওঁ ৰাজ্যখনলৈ স্বাভাৱিক অৱস্থা পুনৰ ঘূৰাই অনাৰ বাবে ৰাইজলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{Cite web |date=4 May 2023 |title=Manipur violence: 'Misunderstanding, communication gap between two communities,' says CM N Biren Singh |url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-cm-biren-singh-8590694/ |access-date=5 May 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504194838/https://indianexpress.com/article/north-east-india/manipur/manipur-violence-cm-biren-singh-8590694/ |url-status=live}}</ref> সাংসদ শশী থাৰুৰে মণিপুৰত বিজেপি নেতৃত্বাধীন চৰকাৰক দোষাৰোপ কৰি ৰাজ্যখন শাসন কৰাত ব্যৰ্থ হোৱা বুলি অভিযোগ কৰে আৰু ৰাজ্যখনত ৰাষ্ট্ৰপতি শাসনৰ দাবী জনায়।<ref>{{Cite news |last= |date=7 May 2023 |title=Shashi Tharoor slams BJP over Manipur situation, calls for imposition of President's rule |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/shashi-tharoor-slams-bjp-over-manipur-situation-calls-for-imposition-of-presidents-rule/article66822864.ece |url-status=live |access-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507113910/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/shashi-tharoor-slams-bjp-over-manipur-situation-calls-for-imposition-of-presidents-rule/article66822864.ece |archive-date=7 May 2023 |issn=0971-751X}}</ref> [[বাংগালুৰু]]ৰ মেট্ৰ’পলিটানৰ আৰ্কবিচপ পিটাৰ মাচাডোৱে খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ক নিৰাপত্তাহীনতা অনুভৱ কৰাইছে বুলি উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰি কয় যে মণিপুৰত “সোতৰটা গীৰ্জা ভাঙি পেলোৱা হৈছে বা অপবিত্ৰ কৰা হৈছে বা অশুচি কৰা হৈছে”।<ref>{{cite news |last1=Salam |first1=Ziya Us |title=Christian groups, alarmed by church attacks in Manipur, urge Centre to start talks |url=https://www.thehindu.com/news/national/christian-groups-alarmed-by-church-attacks-in-manipur-urge-centre-to-start-talks/article66817700.ece |work=The Hindu |date=5 May 2023 |language=en-IN |access-date=6 May 2023 |archive-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507060651/https://www.thehindu.com/news/national/christian-groups-alarmed-by-church-attacks-in-manipur-urge-centre-to-start-talks/article66817700.ece |url-status=live}}</ref> মণিপুৰৰ বাসিন্দা অলিম্পিক পদক বিজয়ী [[মেৰী কম|মেৰী কমে]] টুইট কৰি নিজৰ গৃহ ৰাজ্যৰ বাবে সহায় বিচাৰি আহ্বান জনাইছিল।<ref>{{Cite web |date=4 May 2023 |title='My state Manipur is burning, kindly help': Boxer Mary Kom asks PM Modi, Shah |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/manipur-violence-meitei-community-mary-kom-why-cant-we-live-in-peace-boxer-unhappy-101683183086314.html |access-date=5 May 2023 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505040431/https://www.hindustantimes.com/india-news/manipur-violence-meitei-community-mary-kom-why-cant-we-live-in-peace-boxer-unhappy-101683183086314.html |url-status=live}}</ref> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ গৃহমন্ত্ৰী অমিত শ্বাহে কৰ্ণাটক নিৰ্বাচনৰ প্ৰচাৰ কাৰ্যসূচী বাতিল কৰাৰ লগতে বীৰেণ সিঙৰ সৈতে বৈঠকত মিলিত হৈ মণিপুৰৰ পৰিস্থিতি নিৰীক্ষণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Amit Shah Cancels Karnataka Poll Campaign Amid Manipur Violence: Report |url=https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-cancels-karnataka-poll-campaign-to-monitor-manipur-situation-4007337 |access-date=5 May 2023 |website=NDTV.com |archive-date=5 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505072936/https://www.ndtv.com/india-news/amit-shah-cancels-karnataka-poll-campaign-to-monitor-manipur-situation-4007337 |url-status=live}}</ref> বিজেপিৰ এজন বিধায়ক ডিংগাংলুং গাংমেইয়ে উচ্চ ন্যায়ালয়ে ৰাজ্য চৰকাৰক মেইতেই সকলক অনুসূচীত জনজাতিৰ তালিকাত যোগ কৰাৰ পৰামৰ্শৰ বিৰুদ্ধে [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ত আবেদন জনায়।<ref>{{Cite web |date=7 May 2023 |title=Manipur MLA moves SC against HC order on ST status for Meitei: 'Community not a tribe' |url=https://indianexpress.com/article/india/manipur-mla-moves-sc-against-hc-order-on-st-status-for-meitei-community-not-a-tribe-8595694/ |access-date=7 May 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507110647/https://indianexpress.com/article/india/manipur-mla-moves-sc-against-hc-order-on-st-status-for-meitei-community-not-a-tribe-8595694/ |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=BJP MLA Petitions SC Against HC Order on Recommending ST Status for Meiteis |url=https://thewire.in/law/bjp-mla-petitions-sc-against-hc-order-on-recommending-st-status-for-meiteis |access-date=7 May 2023 |website=The Wire |archive-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507084438/https://thewire.in/law/bjp-mla-petitions-sc-against-hc-order-on-recommending-st-status-for-meiteis |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Manipur BJP MLA approaches Supreme Court against HC order on ST status for Meiteis |url=https://scroll.in/latest/1048672/manipur-bjp-mla-approaches-supreme-court-against-hc-order-on-st-status-for-meiteis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507041449/https://scroll.in/latest/1048672/manipur-bjp-mla-approaches-supreme-court-against-hc-order-on-st-status-for-meiteis |archive-date=7 May 2023 |access-date=7 May 2023 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ২০২৩ চনৰ ১২ মে' তাৰিখে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ আঠজনকে ধৰি ১০জন কুকি বিধায়কে এক বিবৃতি প্ৰকাশ কৰি হিংসাত্মক জাতিগত সংঘৰ্ষৰ পিছত ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰশাসনৰ বাবে এটা সুকীয়া সংস্থা গঠন কৰাৰ দাবী জনায়।<ref name=Scroll-10MLA>{{cite news |url=https://scroll.in/latest/1049014/manipur-violence-all-10-kuki-mlas-demand-separate-administration-for-their-community |title=Manipur violence: All 10 Kuki MLAs demand separate administration for their community}}</ref> তেওঁলোকে অভিযোগ কৰে যে এই হিংসাক বিজেপি পৰিচালিত ৰাজ্য চৰকাৰে “মৌনভাৱে সমৰ্থন” জনাইছে আৰু হিংসাৰ পিছত মেইতেই সংখ্যাগৰিষ্ঠ প্ৰশাসনৰ অধীনত জীয়াই থকাটো তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে “মৃত্যুৰ সমতুল্য” হ’ব বুলি জনায়।<ref name=Scroll-10MLA/> নতুন দিল্লীৰ মণিপুৰৰ জনজাতীয় ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ পাঁচটা সংগঠনেও এই হিংসাৰ সৈতে জড়িত দুটা উগ্ৰ মেইতেই গোট আৰম্বাই টেংগোল আৰু মেইটেই লিপুনৰ বিৰুদ্ধে তদন্তৰ দাবী জনায়।<ref>{{Cite web |date=19 May 2023 |title=Probe involvement of 2 radical Meitei groups in Manipur pogrom: tribal student bodies |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/probe-involvement-of-2-radical-meitei-groups-in-manipur-pogrom-tribal-student-bodies/article66868875.ece |url-status=live |website=The Hindu}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ মানৱ অধিকাৰ উচ্চায়ুক্ত ভলকাৰ তুৰ্কে এক বিবৃতিত কয় যে মণিপুৰত হোৱা হিংসাই “বিভিন্ন জাতি আৰু খিলঞ্জীয়া গোটৰ মাজত থকা অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনা উন্মোচন কৰিছে”। তেওঁ চাৰ্জাৰী কৰ্তৃপক্ষক "নিজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰৰ বাধ্যবাধকতাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি হিংসাৰ মূল কাৰণসমূহৰ তদন্ত আৰু সমাধানকে ধৰি পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি দ্ৰুত সঁহাৰি জনাওক" বুলি আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news |title=Manipur clashes find mention in UN human rights commissioner Volker Turk’s statement |url=https://indianexpress.com/article/india/manipur-clashes-find-mention-in-un-human-rights-commissioner-volker-turks-statement-8628381/ |work=The Indian Express |date=25 May 2023 |language=en}}</ref> মণিপুৰৰ সাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনাৰ অন্ত পেলাবলৈ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হস্তক্ষেপৰ দাবীত নতুন দিল্লীৰ জন্তৰ মন্তৰত মাৰ, কুকি, মিজো আৰু জোমি জনজাতীয় মহিলাসকলে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। জনজাতীয় মহিলাসকলে ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা হাতত লৈ নিজকে অনুপ্ৰৱেশকাৰী নহয়, ভাৰতীয় বুলি ঘোষণা কৰা পোষ্টাৰ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। আনহাতে সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ পৰা কুকি গাঁৱৰ লোকক উচ্ছেদ কৰি উত্তেজনা জগাই তোলা ৰাজ্য চৰকাৰক তেওঁলোকে তীব্ৰ সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.livemint.com/news/india/manipur-violence-indians-not-illegal-immigrants-amit-shah-kuki-mizo-zomi-hmar-mizo-protest-jantar-mantar-delhi-11685375776515.html |title=‘We are Indians, not illegal immigrants’ Kuki, Mizo, and other Manipur tribes protest at Jantar Mantar, Delhi |work=Live Mint}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৩০ মে’ তাৰিখে মণিপুৰৰ এঘাৰজন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী ক্ৰীড়াবিদসকলে কয় যে ৰাষ্ট্ৰৰ ভূখণ্ডৰ অখণ্ডতাৰ লগত আপোচ হ’লে তেওঁলোকে নিজৰ বঁটা ঘূৰাই দিব। যদিহে চৰকাৰে তেওঁলোকৰ দাবী পূৰণ নকৰে তেন্তে তেওঁলোকে ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব নকৰে আৰু নতুন প্ৰতিভাক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ ক্ষেত্ৰতো চৰকাৰক সহায় নকৰে বুলিও মন্তব্য কৰে।<ref>{{cite news |title=Will return awards to govt if Manipur's territorial integrity is compromised: Sportspersons |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/will-return-awards-to-govt-if-manipurs-territorial-integrity-is-compromised-sportspersons/cid/1940832 |access-date=2023-05-31 |work=The Telegraph |agency=PTI |date=2023-05-30}}</ref> ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক-সাম্প্ৰদায়িক হিংসাত্মক ঘটনা]] [[শ্ৰেণী:মণিপুৰ]] [[শ্ৰেণী:২০২৩ চন]] 9b0opay1582345y09jmikyfnsbh7xvb চন্দ্ৰযান-৩ 0 97177 648806 537395 2026-10-31T18:12:51Z Dipankar Das 36094 648806 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox spaceflight |auto=all | name = চন্দ্ৰযান-৩ | image = Chandrayaan-3 Integrated Module in clean-room 02.webp | image_caption = চন্দ্ৰযান-৩ ৰ ইনটেগ্ৰেটেড মডিউল | image_size = 300px | mission_type = [[চন্দ্ৰ]] লেণ্ডাৰ আৰু ৰ’ভাৰ | operator = [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]] | COSPAR_ID = | SATCAT = | website = {{url|https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3_Details.html}} | mission_duration =''বিক্ৰম'' লেণ্ডাৰ: <১৫ দিন <br />''প্ৰজ্ঞান'' ৰ’ভাৰ: <১৫ দিন | spacecraft_bus = চন্দ্ৰযান | manufacturer = [[ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]] | launch_mass = | payload_mass = প্ৰপালছন মডিউল: ২১৪৮ কিগ্ৰা<br/>লেণ্ডাৰ মডিউল ([[বিক্ৰম (মহাকাশ যান)|বিক্ৰম]]): ২৬ কিগ্ৰাৰ ([[প্ৰজ্ঞান (ৰ’ভাৰ)|প্ৰজ্ঞান]]) ৰ’ভাৰৰ সৈতে ১৭৫২ কিগ্ৰা<br/>মুঠ: ৩৯০০ কিলোগ্ৰাম | dimensions = | power = প্ৰপালছন মডিউল: ৭৫৮ W<br/>লেণ্ডাৰ মডিউল: ৭৩৮ W<br/>ৰ’ভাৰ: ৫০ W | launch_date = ১৪ জুলাই ২০২৩ ১৪:৩৫ [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা.মা.স.]], (৯:০৫ [[ইউ.টি.চি.]])<ref name="scheduled launch">{{Cite news |title=ISRO to launch moon mission Chandrayaan-3 on July 14. Check details |date=2023-07-06 |url=https://hindizoom.com/chandrayaan-3-launch-live/ |access-date=2023-07-06 |website=[[Hindustan Times]] |archivedate=2023-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714070248/https://hindizoom.com/chandrayaan-3-launch-live/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Chandrayaan-3, Isro's third lunar mission, successfully launched into orbit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-isros-third-lunar-mission-successfully-launched-into-orbit/articleshow/101754594.cms |accessdate=১৪ জুলাই ২০২৩ |work=দি টাইমছ্ অৱ ইণ্ডিয়া|date=১৪ জুলাই ২০২৩ |language=ইংৰাজী}}</ref> | launch_rocket = [[ভূস্থিৰ উপগ্ৰহ প্ৰক্ষেপণ যান সংস্কৰণ ৩|LVM3]] M4 | launch_site = [[সতীশ ধৱন মহাকাশ কেন্দ্ৰ]] | launch_contractor = ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা |interplanetary = | programme = [[ভাৰতীয় চন্দ্ৰযান অভিযান]](ইছৰো) | previous_mission = [[চন্দ্ৰযান-২]] | next_mission = [[চন্দ্ৰ ধ্ৰুৱীয় অন্বেষণ মিছন]] (LUPEX) }} '''চন্দ্ৰযান-৩''' হৈছে ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ দ্বাৰা [[চন্দ্ৰ]]ত অনুসন্ধানৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা তৃতীয় চন্দ্ৰ অভিযান।<ref>{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jan-2020/press-meet-briefing-dr-k-sivan-chairman-isro|title=Press Meet - Briefing by Dr. K. Sivan, Chairman, ISRO|date=2020-01-01|website=isro.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005155551/https://www.isro.gov.in/update/01-jan-2020/press-meet-briefing-dr-k-sivan-chairman-isro|archive-date=5 October 2021|access-date=2020-01-03|archivedate=2021-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211005155551/https://www.isro.gov.in/update/01-jan-2020/press-meet-briefing-dr-k-sivan-chairman-isro|deadurl=yes}}</ref> ইয়াত চন্দ্ৰযান-২ৰ দৰেই এখন লেণ্ডাৰ আৰু এখন ৰ’ভাৰ আছে, কিন্তু ইয়াত অৰবিটাৰ নাই।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-to-cost-rs-615--crore-launch-could-stretch-to-2021/articleshow/73055941.cms|title=Chandrayaan-3 to cost Rs 615 crore, launch could stretch to 2021|date=2 January 2020|access-date=3 January 2020}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=CHANDRYN3|title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details|access-date=2023-07-14|archivedate=2022-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220608231611/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=CHANDRYN3|deadurl=yes}}</ref> এই অভিযান হৈছে চন্দ্ৰযান-২ৰ পৰৱৰ্তী পদক্ষেপ, কিয়নো পূৰ্ৱৰ অভিযানত মহাকাশ যানখন সফলতাৰে চন্দ্ৰৰ কক্ষপথত প্ৰৱেশ কৰিছিল যদিও অন্তিম মুহূৰ্তত ইয়াৰ মৰ্গদৰ্শন চফ্টৱেৰৰ বিসংগতি হোৱাৰ বাবে অৱতৰণ বিফল হৈছিল। এই অৱতৰণ সফল কৰি তুলিবলৈকে এই অভিযানৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।<ref name="Failure report">{{Cite news|url=https://www.theweek.in/news/sci-tech/2019/11/16/how-did-chandrayaan-2-fail-isro-answer.html|title=How did Chandrayaan 2 fail? ISRO finally has the answer|last=Guptan|first=Mahesh|date=2019-11-16|work=The Week|access-date=2020-01-03}}</ref> শ্ৰীহৰিকোটাস্থিত সতীশ ধৱন মহাকাশ কেন্দ্ৰ ৪ৰ পৰা ১৪ জুলাই, ২০২৩ শুক্ৰবাৰে ভাৰতীয় মান সময় মতে দুপৰীয়া ২:৩৫ বজাত চন্দ্ৰযান-৩ সফলতাৰে উৎক্ষেপন কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=Chandrayaan 3 Launch LIVE Updates: Moon landing expected on August 23rd at around 5.47pm, says ISRO chief S Somanath |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/newsblogs/chandrayaan-3-launch-live-updates-isro-moon-mission-launch-time-sriharikota-news-how-to-watch-india-moon-mission/liveblog/101745144.cms |accessdate=১৪ জুলাই ২০২৩ |work=দি ইক'ন'মিক টাইম |date=১৪ জুলাই ২০২৩ |language=ইংৰাজী}}</ref> <ref>{{cite news |title=Chandrayaan-3, Isro's third lunar mission, successfully launched into orbit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-isros-third-lunar-mission-successfully-launched-into-orbit/articleshow/101754594.cms |accessdate=১৪ জুলাই ২০২৩ |work=দি টাইমছ্ অৱ ইণ্ডিয়া|date=১৪ জুলাই ২০২৩ |language=ইংৰাজী}}</ref> ==পৃষ্ঠভূমি== চন্দ্ৰত মসৃণ অৱতৰণ প্ৰদৰ্শনৰ বাবে চন্দ্ৰযান কাৰ্যসূচীৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ইছৰ’ই অৰ্বিটাৰ, লেণ্ডাৰ আৰু ৰ’ভাৰেৰে গঠিত লঞ্চ ভেহিকেল মাৰ্ক-৩ (এল ভি এম ৩) লঞ্চ বাহনত চন্দ্ৰযান-২ উৎক্ষেপণ কৰে। প্ৰজ্ঞান ৰ’ভাৰখন নিয়োগ কৰিবলৈ ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লেণ্ডাৰখনে চন্দ্ৰপৃষ্ঠত টাচডাউন কৰাৰ কথা আছিল।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-2-launch-put-off-india-israel-in-lunar-race-for-4th-position/articleshow/65275012.cms|title=Chandrayaan-2 launch put off: India, Israel in lunar race for 4th position|newspaper=The Times of India |first=Surendra|last=Singh|date=5 August 2018|access-date=15 August 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/ISRO-chief-signals-Indias-readiness-for-Chandrayaan-II-mission/articleshow/51178528.cms|title=ISRO chief signals India's readiness for Chandrayaan II mission|newspaper=The Times of India|first=Jaideep|last=Shenoy|date=28 February 2016|access-date=2020-01-03}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে জাপানৰ সৈতে চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰুলৈ অভিযানত সহযোগিতা কৰাৰ খবৰ ওলাইছিল য’ত ভাৰতে লেণ্ডাৰখন যোগান ধৰিব আনহাতে জাপানে লঞ্চাৰ আৰু ৰ’ভাৰ দুয়োটা যোগান ধৰিব। এই অভিযানত স্থানৰ নমুনা সংগ্ৰহ আৰু চন্দ্ৰৰ নিশা জীয়াই থকাৰ প্ৰযুক্তি অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/indias-next-moon-shot-will-be-bigger-in-pact-with-japan/articleshow/71030437.cms|title=India's next Moon shot will be bigger, in pact with Japan|date=2019-07-07|newspaper=The Times of India|access-date=2020-01-03|quote=For our next mission — Chandrayaan-3 — which will be accomplished in collaboration with [[JAXA]] (Japanese Space Agency), we will invite other countries too to participate with their payloads.}}</ref><ref>{{cite web |url=https://astrotalkuk.org/episode-82-jaxa-and-international-collaboration-with-professor-fujimoto-masaki/|title=Episode 82: JAXA and International Collaboration with Professor Fujimoto Masaki|date=2019-01-04 |website=Astro talk UK|access-date=2020-01-03}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত বিক্ৰম লেণ্ডাৰৰ বিফলতাৰ ফলত ২০২৫ চনৰ বাবে জাপানৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বৰে প্ৰস্তাৱিত চন্দ্ৰ মেৰু অন্বেষণ অভিযানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৱতৰণ ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আন এটা অভিযানৰ সন্ধান কৰা হয়।<ref name='Wire_Nov2019'>[https://thewire.in/space/isro-chandrayaan-3-lunar-lander-rover-gaganyaan ISRO Will Embark on Chandrayaan-3 by November 2020 for Another Landing Attempt] ''The Wire'', 14 November 2019</ref> মিছন ক্ৰিটিকেল বিমান অভিযানৰ সময়ত ইউৰোপীয় সংস্থা (ESA) দ্বাৰা পৰিচালিত ইউৰোপীয় মহাকাশ ট্ৰেকিং (ESTRACK) এ চুক্তি অনুসৰি অভিযানটোক সহায় কৰিব।<ref>{{Cite web |title=ESA and Indian space agency ISRO agree on future cooperation |url=https://www.esa.int/Enabling_Support/Operations/ESA_Ground_Stations/ESA_and_Indian_space_agency_ISRO_agree_on_future_cooperation |access-date=2022-04-16 |website=www.esa.int |language=en}}</ref> ==ৰূপাংকন== [[File:Chandrayaan-3 Integrated Module - Views.webp|thumb|চন্দ্ৰযান-৩ ইনটেগ্ৰেটেড মডিউল]] চন্দ্ৰযান-৩ৰ তিনিটা প্ৰধান উপাদান আছে: '''প্ৰপালচন মডিউল:''' প্ৰপালচন মডিউলে চন্দ্ৰযানৰ লেণ্ডাৰ আৰু ৰ’ভাৰ কনফিগাৰেচনক ১০০ কিলোমিটাৰ চন্দ্ৰ কক্ষপথলৈকে কঢ়িয়াই নিব। ই এটা বাকচৰ দৰে গঠন। ইয়াৰ এটা ফালে এটা ডাঙৰ সৌৰ পেনেল আৰু ওপৰত এটা ডাঙৰ চিলিণ্ডাৰ (ইণ্টাৰমডুলাৰ এডাপ্টাৰ কন) সংযুক্ত কৰা আছে যিয়ে লেণ্ডাৰৰ বাবে মাউণ্টিং গঠন হিচাপে কাম কৰে। লেণ্ডাৰৰ উপৰিও এই মডিউলটোৱে স্পেক্ট্ৰ’-প’লাৰিমেট্ৰি অৱ হেবিটেবল প্লেনেট আৰ্থ (SHAPE) নামৰ আন এটা পেলোড কঢ়িয়াই লৈ গৈছে। এই পেলোডটোৱে চন্দ্ৰৰ কক্ষপথৰ পৰা প্ৰায়-অবলোহিত (NIR) তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ পৰিসৰ (১-১.৭ মাইক্ৰ’মিটাৰ)ত পৃথিৱীৰ বৰ্ণালী আৰু মেৰুসম্বন্ধীয় জোখ-মাখ অধ্যয়ন কৰিব।<ref name=":1" /><ref name=":0" /> [[File:Chandrayaan-3 Lander.webp|thumb|চন্দ্ৰযান-৩ লেণ্ডাৰ]] '''লেণ্ডাৰ:''' চন্দ্ৰত কোমল অৱতৰণৰ মূল আহিলা হৈছে লেণ্ডাৰ। ইয়ো বাকচৰ আকৃতিৰ, চাৰিটা লেণ্ডিং লেগ আৰু ৮০০ নিউটনৰ চাৰিটাকৈ লেণ্ডিং থ্ৰাষ্টাৰ আছে। ইয়াত চন্দ্ৰপৃষ্ঠত ঠাইতে বিশ্লেষণ কৰিব পৰাকৈ ই এখন ৰ’ভাৰ আৰু বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰপাতি কঢ়িয়াই নিব। চন্দ্ৰযান-২ৰ বিক্ৰমত ৮০০ নিউটনৰ পাঁচটা ইঞ্জিন আছিল আৰু পঞ্চমটো কেন্দ্ৰীয়ভাৱে এটা নিৰ্দিষ্ট থ্ৰাষ্টৰ সৈতে মাউণ্ট কৰা হৈছিল আনহাতে চন্দ্ৰযান-৩ৰ লেণ্ডাৰত মাত্ৰ চাৰিটা থ্ৰ'টল সক্ষম ইঞ্জিন আছে। ইয়াৰ উপৰিও, চন্দ্ৰযান-৩ লেণ্ডাৰত এটা লেজাৰ ডপলাৰ ভেলোচিমিটাৰ (LDV) আছে।<ref>{{cite news|title=Chandrayaan-3 plans indicate failures in Chandrayaan-2|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-plans-indicate-failures-in-chandrayaan-2/articleshow/72128771.cms|last=Kumar|first=Chethan|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121090445/https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-plans-indicate-failures-in-chandrayaan-2/articleshow/72128771.cms|newspaper=The Times of India|date=19 November 2019 |archive-date=21 November 2019|access-date=15 September 2020}}</ref> চন্দ্ৰযান-২ৰ তুলনাত ইমপেক্ট লেগবোৰ শক্তিশালী কৰা হৈছে আৰু ইনষ্ট্ৰুমেণ্টেচন ৰিডাণ্ডেন্সি বৃদ্ধি কৰা হৈছে। লগতে ইছৰ’য়ে ইয়াৰ গাঁথনিগত সক্ষমতা উন্নত কৰা আৰু একাধিক আকস্মিক ব্যৱস্থা সংযোগ কৰাৰ কাম কৰি আছে।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Shaurya |date=2022-10-21 |title=Chandrayaan-3 To Be More Robust, Have Contingency Systems Onboard, Says ISRO Chief |url=https://www.news18.com/news/tech/chandrayaan-3-to-be-more-robust-have-contingency-systems-onboard-says-isro-chief-6216451.html |access-date=2022-10-22 |website=News18 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022080431/https://www.news18.com/news/tech/chandrayaan-3-to-be-more-robust-have-contingency-systems-onboard-says-isro-chief-6216451.html |url-status=live }}</ref> লেণ্ডাৰখনত তিনিটা পেলোড সংযুক্ত কৰা হৈছে: *চন্দ্ৰ'ছ ছাৰ্ফেচ থাৰ্মোফিজিকেল এক্সপেৰিমেণ্ট (ChaSTE) ইয়াৰ জৰিয়তে চন্দ্ৰ পৃষ্ঠৰ তাপ পৰিবাহীতা আৰু উষ্ণতা জোখা হ’ব। *ইনষ্ট্ৰুমেণ্ট ফৰ লুনাৰ ছিছমিক এক্টিভিটি (ILSA) ই অৱতৰণ স্থানৰ চাৰিওফালে থকা ভূমিকম্পৰ প্ৰৱণতা জুখিব। *লেংমুইৰ প্ৰ’ব (LP) ই প্লাজমাৰ ঘনত্ব আৰু ইয়াৰ তাৰতম্য অনুমান কৰিব। '''ৰ’ভাৰ:''' [[File:Chandrayaan-3 Rover.webp|thumb|চন্দ্ৰযান-৩ ৰ’ভাৰ]] ''চন্দ্ৰযান-৩ ৰ’ভাৰ অৱলোকন:'' * ছটা চকাযুক্ত * ওজন ২৬ কিলোগ্ৰাম (৫৭ পাউণ্ড) * পৰিসৰ ৫০০ মিটাৰ (১,৬০০ ফুট) * কেমেৰা, বৰ্ণালীমাপক যন্ত্ৰ, আৰু এটা ড্ৰিলকে ধৰি কিছুমান বৈজ্ঞানিক সৰঞ্জাম কঢ়িয়াই নিব * এটা চন্দ্ৰদিনৰ আয়ুস আশা কৰা হৈছে (পৃথিৱী সাপেক্ষে ১৪ দিন) * লেণ্ডাৰ আৰু ভাৰতত থকা গ্ৰাউণ্ড কণ্ট্ৰল টিমৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ ক্ষমতা ৰ’ভাৰখনৰ দুটা পেলোড আছে: আলফা পাৰ্টিকেল এক্স-ৰে স্পেকট্ৰ’মিটাৰ (APXS) ই চন্দ্ৰ পৃষ্ঠৰ ৰাসায়নিক গঠন আৰু খনিজাত গঠন বিশ্লেষণ কৰিব। * লেজাৰ ইনডিউছ ব্ৰেকডাউন স্পেকট্ৰ’স্কোপ (LIBS) ই চন্দ্ৰৰ অৱতৰণ স্থানৰ চাৰিওফালে থকা চন্দ্ৰৰ মাটি আৰু শিলৰ মৌলিক গঠন (Mg, Al, Si, K, Ca, Ti, Fe) নিৰ্ণয় কৰিব। চন্দ্ৰযান-৩ ৰ’ভাৰে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে: * চন্দ্ৰপৃষ্ঠৰ সংযুতি নিৰ্ণয় * চন্দ্ৰৰ মাটিত পানীৰ বৰফৰ উপস্থিতি * চন্দ্ৰৰ প্ৰভাৱৰ ইতিহাস * চন্দ্ৰৰ বায়ুমণ্ডলৰ বিৱৰ্তন ==উৎক্ষেপন== [[File:LVM3 M4, Chandrayaan-3 - Launch vehicle lifting off from the Second Launch Pad (SLP) of SDSC-SHAR, Sriharikota 02.webp|200px|thumb|LVM3 M4, চন্দ্ৰযান-3 - শ্ৰীহৰিকোটাৰ SDSC-SHAR ৰ দ্বিতীয় লঞ্চ পেড (SLP)ৰ পৰা উৎক্ষেপন বাহনৰ উত্তোলন]] ভাৰতৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ শ্ৰীহৰিকোটাৰ সতীশ ধৱন মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা নিৰ্ধাৰিত সময় অনুসৰি ১৪ জুলাই ২০২৩ তাৰিখে দিনৰ ২:৩৫ বজাত IST ত চন্দ্ৰযান-৩ উৎক্ষেপণ কৰা হৈছিল। চন্দ্ৰত উপনীত হ’বলৈ যি ট্ৰেজেক্টৰী লাগিব, সেই ট্ৰেজেক্টৰীত মহাকাশযানখন ফলপ্ৰসূভাৱে স্থাপন কৰা হৈছে। পৃথিৱী আৰু চন্দ্ৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় ৩ লাখ ৮৪ হাজাৰ ৪০০ কিলোমিটাৰ। চন্দ্ৰযান-৩ অভিযানে ২৩ আগষ্ট বা ২৪ আগষ্টত চন্দ্ৰৰ দক্ষিণ মেৰু অঞ্চলত মসৃণ অৱতৰণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref>https://scroll.in/latest/1052635/chandrayan-3-lifts-off-for-mission-to-moon</ref> চন্দ্ৰযান-৩ উৎক্ষেপণৰ বাবে জুলাই মাহক বাছি লোৱাৰ এটা বিশেষ কাৰণ হৈছে ইছৰোৱে পৃথিৱী আৰু চন্দ্ৰৰ ঘনিষ্ঠতাৰ সন্দৰ্ভত কৰা এক হিচাপ।<ref>{{Cite web |date=2023-07-14 |title=Chandrayaan 3: Know why July is important for ISRO |url=https://www.news9live.com/knowledge/chandrayaan-3-know-why-july-is-important-for-isro-2213186 |access-date=2023-07-14 |website=News9live |language=en-US}}</ref> ==উদ্দেশ্য== ইছৰোৱে চন্দ্ৰযান-৩ অভিযানৰ বাবে তিনিটা মূল লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে, য’ত আছে- #চন্দ্ৰৰ পৃষ্ঠত নিৰাপদ, মসৃণ আৰু নিখুঁত লেণ্ডিং লাভ কৰা। #চন্দ্ৰত ৰ’ভাৰৰ ল’টাৰিং ক্ষমতা পৰ্যবেক্ষণ আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা। চন্দ্ৰৰ গঠন ভালদৰে বুজিবলৈ আৰু অনুশীলন কৰিবলৈ চন্দ্ৰৰ পৃষ্ঠত ৰাসায়নিক আৰু প্ৰাকৃতিক মৌল, মাটি, পানী আদিৰ ওপৰত বৈজ্ঞানিক পৰীক্ষা উপলব্ধ কৰি স্থানীয় বৈজ্ঞানিক পৰ্যবেক্ষণ। #আন্তঃগ্ৰহীয় বলে দুটা গ্ৰহৰ মাজত অভিযানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নতুন প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ আৰু প্ৰদৰ্শনক বুজায়।<ref>{{Cite web |title=Indian Space Research Organisation ( ISRO ) |url=https://www.isro.gov.in/ |access-date=2023-07-14 |website=www.isro.gov.in}}</ref> ==মিছন প্ৰফাইল== {{multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 240px | header = চন্দ্ৰযান-৩ৰ এনিমেচন | image1 = Animation of Chandrayaan-3 around Earth - Orbit raising.gif | caption1 = পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে - কক্ষ উত্তৰণৰ দশা | image2 = Animation of Chandrayaan-3 around Earth.gif | caption2 = পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে | image3 = Animation of Chandrayaan-3 around Moon.gif | caption3 = চন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে | footer = {{legend2|Magenta| চন্দ্ৰযান-৩}}{{·}}{{legend2| RoyalBlue| পৃথিৱী}}{{·}}{{legend2|Lime| চন্দ্ৰ}} }} ===সময়ৰেখা=== {| cellpadding="2" style="margin:0 auto; text-align:center; " class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2"| # ! rowspan="2"| তাৰিখ/<br/>সময় (UTC) ! rowspan="2"| লেম (LAM) প্ৰজ্বলনৰ সময় ! colspan="2"| অৰ্জন কৰা উচ্চতা ! rowspan="2"| প্ৰৱণতা ! rowspan="2"| কক্ষপথৰ সময় ! rowspan="2"| তথ্যসূত্ৰ |- ! সৰ্বোচ্চ || সৰ্বনিম্ন |- |- ! colspan=8|পৃথিৱী কক্ষৰ কৌশলসমূহ |- | ১ || ১৫ জুলাই ২০২৩ || {{N/A}} || {{convert|41762|km|mi|abbr=on}} || {{convert|173|km|mi|abbr=on}} || ২১.৩°{{Citation needed|date=July 2023}} || {{N/A}} || <ref name=CH3-ISRO>{{cite web |title=Chandrayaan-3 |publisher=ISRO |url=https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3.html |access-date=2023-07-26 |archivedate=2023-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230710170915/https://www.isro.gov.in/Chandrayaan3.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1680239822110162944/photo/1 |title=The first orbit raising operation|number=1680239822110162944|user=isro |date=2023-07-15 |access-date=2023-07-15}}</ref> |- | ২ || ১৭ জুলাই ২০২৩ || {{N/A}} || {{convert|41603|km|mi|abbr=on}} || {{convert|226|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} || {{N/A}} || <ref name=CH3-ISRO/><ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1680845817903722497?t=l5YDw4bfrCHUVzPyJ_wMRA&s=19 |title=The second orbit raising operation|number=1680845817903722497|user=isro |date=2023-07-17 |access-date=2023-07-17}}</ref> |- | ৩ || ১৮ জুলাই ২০২৩ || {{N/A}} || {{convert|51400|km|mi|abbr=on}} || {{convert|228|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} || {{N/A}} || <ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1681293895341162499 |title=The third orbit raising operation|number=1681236337024974850|user=isro |date=2023-07-18 |access-date=2023-07-18}}</ref> |- | ৪ || ২০ জুলাই ২০২৩ || {{N/A}} || {{convert|71351|km|mi|abbr=on}} || {{convert|233|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} || {{N/A}} || <ref name=CH3-ISRO/><ref>{{Cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1681960236347965440 |title=The fourth orbit raising operation|number=1681960236347965440|user=isro |date=2023-07-20 |access-date=2023-07-20}}</ref> |- | ৫ || ২৫ জুলাই ২০২৩ || {{N/A}} || {{convert|127609|km|mi|abbr=on}} || {{convert|236|km|mi|abbr=on}} || {{N/A}} || {{N/A}} || <ref name="TWISRO-250723">{{Cite tweet |url=https://twitter.com/isro/status/1683767962560512000 | title=The fifth orbit raising operation|number=1683767962560512000|user=isro |date=2023-07-25 |access-date=2023-07-25}} </ref> |- ! colspan=8|ট্ৰান্স লুনাৰ ইনজেকছন |- | ১ || ৩১ জুলাই ২০২৩ || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || {{N/A}} || <ref name="TWISRO-250723"/> |- ! colspan=8|চন্দ্ৰ কক্ষৰ কৌশলসমূহ |- |} ===মিছন লাইফ=== লেণ্ডাৰ মডিউল আৰু ৰ’ভাৰ ~১০০ x ১০০ কিলোমিটাৰ লঞ্চ ইনজেকচনলৈকে কঢ়িয়াই নিয়া। তাৰ পিছত ৩ৰ পৰা ৬ মাহৰ বাবে পৰীক্ষামূলক পেলোডৰ কাৰ্যকলাপ।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/Missions/LVM3/LVM3M4_Chandrayaan3_brochure.pdf |access-date=2023-07-15 |archivedate=2023-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230710120424/https://www.isro.gov.in/media_isro/pdf/Missions/LVM3/LVM3M4_Chandrayaan3_brochure.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==পুঁজিৰ ব্যৱস্থা== ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ইছৰ’ই প্ৰকল্পটোৰ বাবে প্ৰাৰম্ভিক পুঁজিৰ অনুৰোধ জনাইছিল, যাৰ পৰিমাণ আছিল ৭৫ কোটি টকা (৯.৪ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ), ইয়াৰে ৬০ কোটি (৭.৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) যন্ত্ৰপাতি, সঁজুলি আৰু অন্যান্যৰ দিশত ব্যয় পূৰণৰ বাবে হ’ব মূলধনী ব্যয়, আনহাতে বাকী ১৫ কোটি (১৯ লাখ মাৰ্কিন ডলাৰ) ৰাজহ ব্যয়ৰ মূৰৰ অধীনত বিচৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/isro-seeks-75-crore-more-from-centre-for-chandrayaan-3/articleshow/72421303.cms|title=ISRO seeks 75 crore more from Centre for Chandrayaan-3|date=2019-12-08|first=Chethan|last=Kumar|newspaper=The Times of India|access-date=2019-12-08}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ অস্তিত্ব নিশ্চিত কৰি ইছৰোৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ কে শিভানে আনুমানিক ব্যয় প্ৰায় ৬১৫ কোটি (২০২৩ চনত ৭২১ কোটি বা ৯ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য) বুলি জানিবলৈ দিয়ে।<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-3-to-cost-rs-615-crore-launch-could-stretch-to-2021/articleshow/73055941.cms|title=Chandrayaan-3 to cost Rs 615 crore, launch could stretch to 2021 |date=2020-01-02|newspaper=The Times of India|access-date=2020-01-03}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-07-15 |title=How much did India's Chandrayaan-3 lunar mission cost? |url=https://www.cnbctv18.com/science/chandrayaan-3-cost-budget-isro-launch-july-14-space-lunar-mission-moon-landing-17222551.htm |access-date=2023-07-15 |website=CNBC}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মহাকাশযান]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা]] t7k9ebnkhws7dz1d0ggyze43p630hfd য়ামী গৌতম 0 97763 648805 640181 2026-10-31T18:12:19Z Dipankar Das 36094 648805 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = য়ামী গৌতম <br />Yami Gautam | image = Yami Gautam Dhar during the screening of A Thursday enhanced.jpg | caption = ২০২২ চনত গৌতম | other_name = য়ামী গৌতম ধৰ<ref>{{cite web |title=yamigautam |url=https://www.instagram.com/yamigautam/?hl=en |website=www.instagram.com |access-date=4 July 2023}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|11|28}} | birth_place = বিলাশপুৰ, [[হিমাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী}} | spouse = {{marriage|আদিত্য ধৰ|4 June 2021}} | father = মুকেশ গৌতম | relatives = সুৰিলী গৌতম (কনিষ্ঠ ভগ্নী) | years active = ২০০৮–বৰ্তমান }} '''য়ামী গৌতম ধৰ''' ({{Lang-en|Yami Gautam Dhar}}, ২৮ নৱেম্বৰ, ১৯৮৮) হৈছে প্ৰধানকৈ হিন্দী ছবিত অভিনয় কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনয়-শিল্পী।<ref name="dob">{{cite web |date=28 November 2012 |others=Indo Asian News Service (IANS) |title=Busy Birthday for Yami |url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html |archive-date=August 2014 |via=Yahoo News |access-date=14 August 2023 |archivedate=12 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ মডেল হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে,<ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-have-had-no-affair-in-my-life-so-far-Yaami-Gautam/articleshow/30049082.cms |title=I have had no affair in my life so far: Yaami Gautam |work=The Times of India |access-date=9 February 2014 |last=Gupta |first=Priya |date=9 February 2014}}</ref><ref>{{cite web |date=5 January 2017 |title=Yami Gautam looks like a dream at Kaabil promotion |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/yami-gautam-looks-like-a-dream-at-kaabil-promotion-4459079/ |work=The Indian Express}}</ref> আৰু টেলিভিছনৰ ছ'প অপেৰা যেনে: ''চান্দ কে পাৰ চালো'' (২০০৮–২০০৯) আৰু ''য়েহ প্যাৰ না হোগা কাম'' (২০০৯–২০১০)ত অভিনয় কৰে। ২০১২ চনত অভিনয় কৰা কমেডী-ড্ৰামা ''ভিকি ড'নাৰ'' হৈছে তেওঁৰ প্ৰথম হিন্দী ছবি, যাৰ ফলত তেওঁ ''শ্ৰেষ্ঠ মহিলা অভিষেককাৰী''ৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web |date=31 December 2018 |others=Press Trust of India |title=Vicky Donor actress Yami Gautam believes in 'breaking the mould' of a Hindi film heroine |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/vicky-donor-actress-yami-gautam-believes-in-breaking-the-mould-of-a-hindi-film-heroine-1420050-2018-12-31 |access-date=14 February 2019 |work=India Today}}</ref><ref name="Vicky Donor HIT">[http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/ "Vicky Donor is a HIT"] Indicine. 2012. Retrieved 26 January 2013</ref> ইয়াৰ পিছত গৌতমে থ্ৰিলাৰ ছবি ''বদলাপুৰ'' (২০১৫) আৰু ''কাবিল'' (২০১৭)ত অভিনয় কৰে৷ পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুদ্ধকেন্দ্ৰিক ছবি ''উৰি: দ্য চাৰ্জিকেল ষ্ট্ৰাইক'' আৰু ব্যংগধৰ্মী ছবি ''বালা'' (দুয়োখন ২০১৯)ত অভিনয় কৰি অধিক সফলতা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''এ থাৰ্ছডে'' (২০২২), ''দাসৱী'' (২০২২) আৰু ''চোৰ নিকল কে ভগা'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ শেহতীয়া ছবি হৈছে ''অএমজি-২'' (মুক্তিলাভ: আগষ্ট ২০২৩) ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু পৰিয়াল-পৰিচয়== [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিলাসপুৰ<ref>{{cite web |date=8 March 2014 |title=Total Siyapaa: Ali Zafar and Yami Gautam at Screen Preview |url=https://www.financialexpress.com/archive/total-siyapaa-ali-zafar-and-yami-gautam-at-screen-preview/1232197/ |access-date=29 August 2020 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref> হিন্দু ব্ৰাহ্মণ<ref name="indiatimes1" />পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা য়ামী গৌতম ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল [[চণ্ডীগড়]]ত।<ref>{{cite news |title=Yami Gautam to promote 'Sanam Re' at her college in Chandigarh |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-promote-sanam-re-at-her-college-in-chandigarh/ |access-date=21 November 2022 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Yami Gautam excited to revisit her Chandigarh college - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-excited-to-revisit-her-chandigarh-college/articleshow/50704063.cms |access-date=21 November 2022 |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2017 |language=en}}</ref>তেওঁৰ পিতৃ মুকেশ গৌতম এজন [[পঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]] চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক।<ref>{{cite news |last=Singh |first=Jasmine |title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle |url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101014/ttlife1.htm |access-date=21 November 2022 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]] |date=14 October 2010}}</ref>তেওঁ পিটিচি নেটৱৰ্কৰ উপ-সঞ্চালক।[11] তেওঁৰ মাতৃৰ নাম অঞ্জলি গৌতম।<ref>{{cite web |title=Family and friends bid adieu to comedy king Jaspal Bhatti |url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026235147/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx |url-status=dead |archive-date=26 October 2012 |work=[[Hindustan Times]] |accessdate=17 February 2013 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028075028/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164 |title=Mother day |date=8 May 2016 |access-date=14 August 2023 |archivedate=10 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610234457/http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী চুৰিলি গৌতমে পাঞ্জাবী ছবি ''পাৱাৰ কাট''ৰ জৰিয়তে ডাঙৰ পৰ্দাত অভিষেক ঘটায়।<ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm |title=Yami Gautam's sister to make her debut |publisher=Mid-day.com |date=1 October 2012 |access-date=9 February 2014 |archivedate=16 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416083308/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Yami-Gautams-sister-to-marry-Jaspal-Bhattis-son/articleshow/25830631.cms |title=Yami Gautam's sister to marry Jaspal Bhatti's son |work=The Times of India |date=25 October 2012 |access-date=9 February 2014}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K Jha & VICKEY LALWANI 26 October 2012, 10.05AM IST |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj |url-status=dead |archive-date=30 June 2013 |title=Jaspal Bhatti died a day before son's debut film release |date=26 October 2012 |work=[[The Times of India]] |access-date=9 February 2014 |archivedate=30 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj |deadurl=yes }}</ref> য়ামী গৌতমে নিয়মীয়া স্কুলীয়া শিক্ষা লাভ কৰিছিল, আৰু পিছলৈ আইনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিবলৈ কলেজত ভৰ্তি হৈছিল। তেওঁ সৰুতে [[ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা]] (আই এ এছ)ত যোগদান কৰাৰ আকাংক্ষা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও ২০ বছৰ বয়সত তেওঁ অভিনয়ৰ জগতত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite news |last=Goyal |first=Shrinkhla |title='Never grew up with the thought of being in an industry where you are expected to be the centre of attention: Yami Gautam |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/yami-gautam-dasvi-films-fashion-fitness-interview-7920474/ |access-date=21 November 2022 |url-access=limited |work=[[The Indian Express]] |date=23 May 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Did you know Yami Gautam aspired to become an IAS officer? |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Did-you-know-Yami-Gautam-wanted-to-become-an-IAS-officer-67323/1 |access-date=21 November 2022 |work=[[Mid-Day]] |date=7 November 2019 |language=en}}</ref> তেওঁ আইনত অনাৰ্ছ লৈ পঢ়া-শুনা কৰি আছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে পূৰ্ণকালীন অধ্যয়ন এৰি দিয়ে। শেহতীয়াকৈ তেওঁ [[মুম্বাই]]ত অংশকালীন স্নাতক ডিগ্ৰীৰ বাবে পঢ়া-শুনা কৰি আছে৷<ref>{{cite news |title=Yami Gautam of 'Nuvvila' fame turns 30: The Flawless Blend of Beauty & Talent |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/yami-gautam-of-nuvvila-fame-turns-30-the-flawless-blend-of-beauty-amp-talent/photostory/66844386.cms |access-date=21 November 2022 |work=[[The Times of India]] |date=28 November 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story |url=https://sugermint.com/yami-gautam/ |access-date=21 November 2022 |work=Suger Mint |date=14 October 2021}}</ref> তেওঁ অধ্যয়ন, অভ্যন্তৰীণ সজ্জা আৰু সংগীত শুনি ভাল পায়।<ref>{{cite news |title=Yami Gautam finds Hrithik Roshan simple and inspiring - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-finds-hrithik-roshan-simple-and-inspiring/articleshow/56500057.cms |access-date=21 November 2022 |work=[[The Times of India]] |date=12 January 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Yami Gautam |url=https://www.mensxp.com/gallery/actresses/22783-yami-gautam.html |access-date=21 November 2022 |work=mensxp.com |date=23 May 2014 |language=en-IN}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০১৫ চনত ''চনম ৰে''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত পুলকিত সম্ৰাটৰ লগত তেওঁৰ প্ৰণয়পাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁ এই বিষয়ে কেতিয়াও মুকলিলৈ একো কোৱা নাছিল যদিও তেওঁলোকৰ মাজত থকা সম্পৰ্কটোক সম্ৰাটৰ পত্নীয়ে নিশ্চিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=29 January 2016 |title=Yami Gautam and Pulkit Samrat's alleged relationship |work=Times of India |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/yami-gautam-and-pulkit-samrats-alleged-relationship/photostory/50768592.cms |access-date=29 January 2016}}</ref>অৱশেষত ২০১৮ চনত তেওঁলোকৰ (সম্ৰাট আৰু য়ামীৰ) বিচ্ছেদ ঘটে।<ref>{{Cite news |date=23 March 2018 |title=Yami Gautam-Pulkit Samrat's ugly split: Here's what exactly happened |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-yami-gautam-pulkit-samrat-s-ugly-split-here-s-what-exactly-happened-2596597 |access-date=23 March 2018}}</ref> ২০২১ চনৰ ৪ জুনত য়ামী গৌতমে আদিত্য ধৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news |date=4 June 2021 |title=Yami Gautam ties the knot with Aditya Dhar |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-ties-the-knot-with-aditya-dhar-7344330/ |access-date=4 June 2021}}</ref><ref>{{Cite news |last=Keshri |first=Shweta |date=4 June 2021 |title=Yami Gautam marries Uri director Aditya Dhar in intimate wedding |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/yami-gautam-marries-uri-director-aditya-dhar-in-intimate-wedding-see-first-pic-1810952-2021-06-04 |access-date=4 June 2021}}</ref> বিয়াৰ পিছত তেওঁ নিজৰ নাম সলনি কৰি য়ামী গৌতম ধৰ কৰে।<ref>{{cite web |date=17 August 2021 |title=Yami Gautam has changed her name post marriage to Aditya Dhar, here's what she chose |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-has-changed-her-name-post-marriage-to-aditya-dhar-here-s-what-she-chose-101629211763797.html |access-date=18 August 2021 |website=Hindustan Times}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===টেলিভিছন কেৰিয়াৰ (২০০৮–২০১০)=== য়ামী গৌতমে ২০ বছৰ বয়সত চিনেমাত কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ মুম্বাইলৈ গমন কৰিছিল।<ref name="Filmfare">Vivek Bhatia (20 June 2012). [http://filmfare.com/interviews/yami-gautam-yummylicious-674.html Yummylicious]. ''Filmfare''.</ref> তেওঁ টেলিভিছনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে ''চান্দ কে পাৰ চালো''ৰ জৰিয়তে।<ref>{{cite news |title=Yami Gautam Turns Into Makeup Artist for Her Sister, Shares Tutorial, Watch |url=https://www.news18.com/news/movies/yami-gautam-turns-into-makeup-artist-for-her-sister-shares-tutorial-watch-6674515.html |access-date=30 December 2022 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 December 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Yami Gautam shares pic from Jaisalmer where she shot her first scene 11 years ago: 'My heart brimmed with nostalgia' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-shares-pic-from-jaisalmer-where-she-shot-her-first-scene-11-years-ago-my-heart-brimmed-with-nostalgia-gratitude-101611026855896.html |access-date=30 December 2022 |work=[[Hindustan Times]] |date=19 January 2021 |language=en}}</ref> সমান্তৰালভাৱে তেওঁ ''ৰাজকুমাৰ আৰ্য়ান''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি থাকিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ টেলিভিছনত তেওঁৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে, ''য়েহ পিয়াৰ না হোগা কাম''ত<ref>{{Cite news |title=First look: Chand Ke Paar Chalo |url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm |work=[[Rediff.com]] |date=11 September 2008 |access-date=29 June 2010}}</ref> যিখন সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল কালাৰছত৷ <ref>{{Cite news |title=Come, fall in love |url=http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/ |work=[[Screen (magazine)|Screen]] |date=12 February 2010 |access-date=29 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/ |archive-date=13 February 2010 |archivedate=13 February 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ৰিয়েলিটি শ্ব' ''মীথি চৌৰী নং ১'' আৰু ''কিচেন চেম্পিয়ন ছিজন ১''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="YGTI">{{cite news |last=Lohumi |first=Bhanu P |title=Govt ropes in Yami Gautam as brand ambassador for global investors' meet |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/news-detail-852877 |access-date=4 December 2022 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=26 October 2019 |language=en}}</ref> ===চলচ্চিত্ৰৰ আত্মপ্ৰকাশ আৰু প্ৰাৰম্ভিক কাম (২০০৯–২০১৮)=== [[চিত্ৰ:Yami_Gautam.jpg|thumb|২০১২ চনত ভিকি ড'নাৰৰ এক অনুষ্ঠানত য়ামী গৌতম]] ২০০৯ চনত [[কন্নড় ভাষা|কানাড়া]] ভাষাৰ উল্লাছা উৎসাহ নামৰ ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত গৌতমে শ্বুজিত ছিৰকাৰৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''ভিকি ড’নাৰ (২০১২)''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি বলিউডত অভিষেক ঘটায়। অভিষেক ঘটোৱা [[:en:Ayushmann_Khurrana|আয়ুষ্মান খুৰানা]], [[:en:Annu_Kapoor|অনু কাপুৰ]] আৰু [[:en:Dolly_Ahluwalia|ডলী আহলুৱালিয়া]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা আছিমা ৰয় নামৰ এগৰাকী [[বাঙালী জাতি|বাঙালী]] মহিলাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে যি শীৰ্ষ চৰিত্ৰটোৰ প্ৰেমত পৰে৷ তেওঁৰ প্ৰেমিক আছিল অৰোৰা পৰিয়ালৰ এজন পাঞ্জাবী ল’ৰা৷ পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ বিয়া হয় আৰু বিবাহৰ পাছত তেওঁ ল'ৰাজনৰ অতীতৰ বিষয়ে জানিব পাৰে৷ <ref>{{cite web|date=21 April 2020|others=Indo Asian News Service|title=Yami Gautam remembers bagging role in Vicky Donor: 'I knew it was going to be something special'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/yami-gautam-remembers-bagging-role-in-vicky-donor-i-knew-it-was-going-to-be-something-special/story-5DyF0ZHn5ayXFm3Er7sxLI.html|access-date=19 May 2020|website=Hindustan Times}}</ref> বলীউডৰ অভিনেতা [[:en:John_Abraham|জন আব্ৰাহাম]]ৰ প্ৰযোজনাত আত্মপ্ৰকাশ কৰা ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰাৰ লগতে বিশ্বজুৰি ৬৪৫ মিলিয়ন (৩.৯ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰি বছৰৰ অন্যতম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। অভিষেককাৰী অভিনয়ৰ বাবে গৌতমে সমালোচকৰ প্ৰশংসাৰ লগতে কেইবাটাও বঁটা আৰু মনোনয়ন লাভ কৰে, যাৰ ভিতৰত জি চিনে বঁটাৰ ''শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নৱাগতৰ বঁটা'' (বৰফিৰ বাবে [[ইলিয়ানা ডি'ক্ৰুজ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে) আৰু একেটা শ্ৰেণীৰ অধীনত তেওঁ ৫৮ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Bollywood News, Entertainment News, Movie Reviews, Ratings, Latest Videos, Box Office Collection - Bollywood Hungama|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105734/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-date=4 March 2016|language=en}}</ref> দুবছৰ ধৰি বলিউডৰ পৰা অনুপস্থিত থকাৰ পিছত ২০১৪ চনত গৌতমে ঘূৰি আহি দুখন ছবিত অভিনয় কৰে, য’ত প্ৰথমখন ছবি আছিল ঈশ্বৰ নিভাছৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''টোটাল ছিয়াপ্পা'' আৰু দ্বিতীয়খন আছিল প্ৰভু দেৱৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''একচন জেকচন'', য’ত [[অজয় দেৱগন|অজয় দেৱগনে]] দ্বৈত চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে গৌতম আৰু [[সোনাক্ষী সিন্‌হা|সোনাক্ষী সিনহা]]ক তেওঁৰ প্ৰেম-প্ৰত্যাশিনী হিচাপে প্ৰক্ষেপ কৰা হৈছিল। ছবি দুখনৰ প্ৰদৰ্শন আশাব্যঞ্জক নাছিল৷ <ref>{{Cite news|date=24 February 2014|title=Yami Gautam relates to 'Total Siyapaa' character|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/yami-gautam-relates-to-total-siyapaa-character-114022400520_1.html|access-date=19 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Do you know how Total Siyapaa did at the Box Office?|url=https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|website=Cinestaan|access-date=4 December 2022|language=en-us|archivedate=4 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204022358/https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Ajay Devgn Hit Movies List {{!}} Ajay Devgn Box Office Collection - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ajay-devgn/box-office/#bh-micro-tab-content|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last1=Hungama|first1=Bollywood|title=Ali Zafar Hit Movies List {{!}} Ali Zafar Box Office Collection - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ali-zafar/box-office/#bh-micro-tab-content|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> ২০১৫ চনত গৌতমে বৰুণ ধাৱান আৰু নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকিৰ সৈতে শ্ৰীৰাম ৰাঘৱনৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''বদলাপুৰ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Yami Gautam's top 7 performances in Hindi films you can watch online|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yami-gautams-top-7-performances-in-hindi-films-you-can-watch-online/cid/1900944|access-date=4 December 2022|work=[[The Telegraph (India)|Telegraph India]]|date=29 November 2022}}</ref> ১৫ বছৰৰ ভিতৰত পত্নী মিছা আৰু পুত্ৰৰ হত্যাৰ প্ৰতিশোধ লোৱা ৰঘু নামৰ এজন ব্যক্তিৰ কাহিনীক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা ছবিখনে সমালোচনাত্মক আৰু ব্যৱসায়িক সফলতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰি ₹৭৭ কোটি (১১ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) সংগ্ৰহ কৰে। বিশ্বজুৰি য়ামী গৌতমৰ অভিনয়ে প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|date=18 June 2014|others=[[Bollywood Hungama]]|title=Yami Gautam to play Varun Dhawan's wife in 'Badlapur'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-play-varun-dhawans-wife-in-badlapur/|access-date=19 May 2020|website=The Indian Express}}</ref> ২০১৬ চনত গৌতমে পুলকিত সম্ৰাটৰ লগত ''চনম ৰে'' আৰু বিবেক অগ্নিহোত্ৰী পৰিচালিত ''জুনুনিয়াতত'' অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Pooja|title=Sanam Re review: Yami Gautam, Pulkit Samrat's film is cliche-ridden|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/sanam-re-movie-review-yami-gautam-pulkit-samrat/|url-access=limited|access-date=4 December 2022|work=[[The Indian Express]]|date=12 February 2016|language=en}}{{rating|1|5}}</ref><ref>{{cite news|last=Ghosh|first=Sankhayan|title='Junooniyat' review: Rotten wine in a plastic bottle|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|access-date=4 December 2022|work=[[The Hindu]]|date=25 June 2016|language=en-IN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171209204433/http://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|archivedate=9 December 2017|deadurl=yes}}</ref> ছবি দুখনে সফলতা লাভ নকৰিলে৷ <ref>{{cite web|date=25 May 2016|others=IANS|title=Yami Gautam tells why ''Junooniyat'' is not ''Sanam Re'' 2!|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|access-date=19 May 2020|website=The Statesman|archive-date=13 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613141040/https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|url-status=dead}}</ref> পিছৰ বছৰত গৌতমে ঋত্বিক ৰোশনৰ সৈতে সঞ্জয় গুপ্তাৰ প্ৰতিশোধমূলক ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ ''কাবিল (২০১৭)''ত অভিনয় কৰে। ছবিখনৰ লগতে তেওঁৰ অভিনয়েও মিশ্ৰিত ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে আৰু ছবিখনে বিশ্বজুৰি ১.৯৬ বিলিয়ন ₹ (২৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰে। <ref>{{cite news|last1=Shiksha|first1=Shruti|title=Here's How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu|url=https://www.ndtv.com/entertainment/heres-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-1809930|access-date=4 December 2022|work=[[NDTV]]|date=7 February 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Srivastava|first=Abhishek|title=Yami Gautam on Batti Gul Meter Chalu, her favourite legal drama, and Bollywood's #MeToo moment-Entertainment News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-on-batti-gul-meter-chalu-her-favourite-legal-drama-and-bollywoods-metoo-moment-5220521.html|access-date=4 December 2022|work=[[Firstpost]]|date=20 September 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite news|others=IANS|title=Yami Gautam lawyers up for 'Batti Gul Meter Chalu'|url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-lawyers-up-for-batti-gul-meter-chalu-1.2278492|url-access=subscription|access-date=4 December 2022|work=[[Gulf News]]|date=15 September 2018|language=en}}</ref> ===অগ্ৰগতি আৰু সফলতা (২০১৯-বৰ্তমান)=== [[চিত্ৰ:Yami_Gautam_launches_Max_Fashion’s_250th_store_(cropped).jpg|thumb|২০১৯ চনত য়ামী গৌতম]] ২০১৯ চনত [[:en:Aditya_Dhar|আদিত্য ধৰ]]ৰ মিলিটাৰী একচন থ্ৰিলাৰ ''উৰি: দ্য চাৰ্জিকেল ষ্ট্ৰাইক''ত য়ামী গৌতমে বিকি কৌশল, পৰেশ ৰাৱাল, মোহিত ৰাইনা, আৰু কীৰ্তি কুলহাৰীৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল৷<ref>{{cite news|last=Ajaz|first=Mahwash|title=We asked a Pakistani Bollywood buff to review Uri & she has a request for Indian directors|url=https://theprint.in/opinion/we-asked-a-pakistani-bollywood-buff-to-review-uri-she-has-a-request-for-indian-directors/176916/|access-date=27 December 2022|work=[[ThePrint]]|date=12 January 2019}}</ref> ছবিখন বছৰটোৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী হিন্দী ছবি হিচাপে পৰিচিত হয় আৰু বিশ্বজুৰি ৩.৪২ বিলিয়ন (৪৪ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2019 - Bollywood Hungama|website=[[Bollywood Hungama]]|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|access-date=18 July 2022|language=en}}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৯ চনৰ ৭ নৱেম্বৰত মুক্তি পোৱা অমৰ কৌশিকৰ কমেডী-ড্ৰামা ''বালা''ত আয়ুষ্মান খুৰানাৰ সৈতে য়ামীক পুনৰ দেখা যায়। ছবিখনে বিশ্বজুৰি ১.৭ বিলিয়ন ₹ (২২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰি ব্যৱসায়িক দিশৰ পৰা সফল বিবেচিত হয়।<ref>{{Cite web|date=12 November 2019|title=A different Yami Gautam in Bala|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/a-different-yami-gautam-in-bala-tik-tok-ayushmann-khurrana-6114585/|access-date=17 July 2022|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ২০২০ চনত অভিষেককাৰী পুনীত খান্নাৰ পৰিচালনা আৰু বিনোদ বচ্চনৰ প্ৰযোজনাত নিৰ্মিত ''গিনী ৱেডছ ছানী'' ছবিখনত গিনীৰ চৰিত্ৰত য়ামীয়ে অভিনেতা বিক্ৰান্ত মেছিৰ সৈতে অভিনয় কৰে। মুক্তিৰ লগে লগে ছবিখনে মিশ্ৰিত সমালোচনা লাভ কৰে। <ref name="IE:Netflix">{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ginny-weds-sunny-to-stream-on-netflix-from-october-9-6603451/|title=Netflix film Ginny Weds Sunny to premiere on October 9|website=The Indian Express|first=Priyanka|last=Sharma|date=20 September 2020}}</ref> ২০২২ চনত য়ামী গৌতমৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল বেহজাদ খাম্বাটাৰ থ্ৰিলাৰ ''এ থাৰ্ছডে'', য'ত তেওঁ নেহা ধূপিয়া আৰু অতুল কুলকাৰ্ণীৰ সৈতে সহ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|date=30 March 2021|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'. See photo|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435/|access-date=21 May 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ১৬টা শিশুক পণবন্দী কৰি লোৱা প্লেস্কুলৰ শিক্ষয়িত্ৰী নাইনা জয়ছৱালৰ মুখ্য চৰিত্ৰত য়ামীয়ে অভিনয় কৰিছিল। ২০২২ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ডিজনী+ হটষ্টাৰত ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়।<ref>{{Cite web|last=Srivastava|first=Samriddhi|title=Yami Gautam as terrorist in A Thursday will hook you. Disney+ Hotstar film to release on Feb 17|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/yami-gautam-as-terrorist-in-a-thursday-will-hook-you-disney-hotstar-film-to-release-on-feb-17-1911117-2022-02-10|access-date=18 July 2022|work=[[India Today]]|date=10 February 2022|language=en}}</ref> মুক্তিৰ লগে লগে ছবিখনে মিশ্ৰিত আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে৷ বিশেষকৈ গৌতমে তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে। চিএনবিচি টিভি১৮ৰ স্নেহা বেংগালে ছবিখনক তেওঁৰ "কেৰিয়াৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়" বুলি বিবেচনা কৰে।<ref>{{cite news|last=Bengani|first=Sneha|title=A Thursday movie review: Yami Gautam delivers her best performance in this taut thriller|url=https://www.cnbctv18.com/entertainment/a-thursday-movie-review-yami-gautam-delivers-her-best-performance-in-this-taut-thriller-12531332.htm|access-date=27 December 2022|work=[[CNBC TV18]]|date=17 February 2022|language=en}}</ref> ২০২৩ চনত য়ামী গৌতমে [[অক্ষয় কুমাৰ]] আৰু [[পংকজ ত্ৰিপাঠী]]ৰ সৈতে অ'এমজি ২ সম্পূৰ্ণ কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Yami Gautam's 'Lost' to release directly on ZEE5|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/yami-gautams-lost-to-release-directly-on-zee5/article66194867.ece|access-date=31 December 2022|work=[[The Hindu]]|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|date=28 November 2022|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news|others=Vanshika|title=Yami Or Samantha? Who Did A Better Job With Daring Green Gown?|url=https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|access-date=4 December 2022|work=[[Woman's Era]]|date=23 March 2022|archivedate=4 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204012224/https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Akshay Kumar, Yami Gautam dance their hearts out in new ad ahead of OMG 2, fans say 'no logic but its fun'. Watch|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshay-kumar-yami-gautam-dance-their-hearts-out-in-new-ad-101667627278490.html|access-date=4 December 2022|work=[[Hindustan Times]]|date=5 November 2022|language=en}}</ref> == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable" !বৰ্ষ !বঁ‌টা !শিতান !বোলছবি !ফলাফল ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="4" |২০১২ |পঞ্চম বোৰোপ্লাছ ছয়ছ এৱাৰ্ড |টিভিৰ উত্থিত তাৰকা | rowspan="13" |ভিকি ড'নাৰ|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=Ayushmann Khurrana, Yami of VICKY DONOR bag Gold Awards|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/12/aug/10-news-ayushmann-khurrana-yami-of-vicky-donor-bag-gold-awards-081210.asp|access-date=26 January 2012}}</ref> |- |ভাস্কৰ বলিউড বঁটা |বৰ্ষটোৰ নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=Newcomers Nominations: Fresh Entry of the Year|url=http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|access-date=26 January 2012|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|url-status=dead|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|deadurl=yes}}</ref> |- |পিপল'ছ ছয়ছ বঁটা |প্ৰিয় নৱাগত অভিনয়-শিল্পী (পুৰুষ/মহিলা)|| {{nom}} |<ref>{{cite web|last=Kumar|first=Ravi|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|url=http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports|access-date=27 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|archive-date=30 November 2012|archivedate=30 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|deadurl=yes}}</ref> |- |বিগ ষ্টাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত মনোৰঞ্জনকাৰী শিল্পী|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=3rd Annual BIG Star Entertainment Awards Nominations|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|access-date=17 December 2012|archive-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|url-status=dead|archivedate=15 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="9" |২০১৩ |ইটিচি বলিউদ বিজিনেছ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ লাভজনক অভিষেক|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=ETC Bollywood Business Awards 2012 / 2013&nbsp;– Nominations|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|access-date=26 January 2012|archivedate=6 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130106030423/http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|deadurl=yes}}</ref> |- |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নৱাগত|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=Yaami Gautam—Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718013450/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|url-status=dead|archive-date=18 July 2012|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=14 October 2013}}</ref> |- |স্ক্ৰীন বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিশ্ৰুতিসম্পন্ন নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|url=http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|access-date=22 January 2012}}</ref> |- |জি চিনে বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|url-status=dead|archive-date=21 January 2013|access-date=21 January 2013|archivedate=2013-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="2" |ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী|| {{nom}} |<ref name="Stardust Awards">[https://web.archive.org/web/20130125021050/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437 "Nominations for Stardust Awards 2013"] Retrieved 27 January 2013</ref> |- |ভৱিষ্যতৰ মহাতাৰকা (মহিলা)|| {{nom}} |<ref name="Stardust Awards" /> |- |ষ্টাৰ গীল্ড বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite web|last1=Hungama|first1=Bollywood|title=Yami Gautam Dhar Awards & Nominations - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/yami-gautam/awards/nominated/|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref> |- |টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া ফিল্ম বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite news|title=TOIFA 2013 nominations|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|url-status=dead|archive-date=29 April 2013|access-date=30 April 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=7 February 2013|archivedate=29 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|deadurl=yes}}</ref> |- |আইফা বঁটা |বৰ্ষটোৰ তাৰকা নৱাগতা|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=IIFA Awards 2013: The winners are finally here!|url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|access-date=7 July 2013}}</ref> |- | rowspan="2" |২০২০ |স্ক্ৰীণ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ কমেডিয়ান | rowspan="2" |বালা||{{won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/star-screen-awards-deepika-padukone-ananya-panday-add-glam-as-alia-bhatt-ranveer-singh-win-top-awards-read-complete-winners-list/story-wxcAy5E1LqYOcCwJkB6OtM.html|title=Star Screen Awards: Deepika Padukone, Ananya Panday add glam as Alia Bhatt, Ranveer Singh win top awards. Read complete winners list|date=9 December 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=20 January 2020}}</ref> |- |আইফা |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী||{{Nom}} |<ref>{{cite web|title=IIFA Awards 2020 nominations are out|url=https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504094638/https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|archive-date=4 May 2020|access-date=2 December 2022|website=[[International Indian Film Academy Awards]]}}</ref><ref>{{cite news|others=SNS|title=IIFA 2020 postponed amid fears over Coronavirus outbreak|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/iifa-2020-postponed-amid-fears-coronavirus-outbreak-1502863257.html|access-date=4 December 2022|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=6 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |২০২২ |ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা |ৱেব মৌলিক ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়-শিল্পী | rowspan="2" |এ থাৰ্ছডে||{{nom}} |<ref>{{Cite news|title=Danube Properties Filmfare OTT Awards 2022: Complete Nominations List - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/filmfare-ott-awards-2022-complete-nominations-list/articleshow/96390952.cms|access-date=27 December 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |আইফা বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী||{{Nom}} |<ref>{{Cite web|date=27 December 2022|title=IIFA 2023 nominations announced: Brahmastra, Gangubai Kathiawadi and Bhool Bhulaiyaa 2 lead the list|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2023-nominations-announced-brahmastra-gangubai-kathiawadi-bhool-bhulaiyaa-2-lead-the-list-8345858/|access-date=27 December 2022|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] qiwa6sgju76ms8zspok8bitdai8jt4c নাৰ্গেছ মহম্মদী 0 99150 648804 645276 2026-10-31T18:11:28Z Dipankar Das 36094 648804 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = নাৰ্গেছ মহম্মদী | image = Narges Mohammadi (cropped).jpg | native_name = {{nobold|نرگس محمدی}} | native_name_lang = ps | birth_date = {{birth date and age|1972|4|21|df=y}} | birth_place = জঞ্জান, [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | other_names = নাৰ্গেছ চাফী মহম্মদী | education = ইমাম খোমেইনী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয় (বিএছ) | organization = {{ubl|মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষক কেন্দ্ৰ|শান্তিৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ}} | movement = নৱশ্বৰীয়তবাদ<ref>{{Cite thesis|last=Pourmokhtari Yakhdani|first=Navid|title=Iran's Green Movement: A Foucauldian Account of Everyday Resistance, Political Contestation and Social Mobilization in the Post-Revolutionary Period|date=2018|degree=Ph.D.|publisher=Department of Political Science, University of Alberta|url=https://era.library.ualberta.ca/items/6b552565-6ff8-45a0-a0eb-9d84779db9ec/view/f22a648d-1faf-4f2e-8d71-f0525e09a66e/Pourmokhtari_Navid_201803_PhD.pdf|publication-place=Edmonton|access-date=5 June 2021|page=178|archive-date=10 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110174003/https://era.library.ualberta.ca/items/6b552565-6ff8-45a0-a0eb-9d84779db9ec/view/f22a648d-1faf-4f2e-8d71-f0525e09a66e/Pourmokhtari_Navid_201803_PhD.pdf|url-status=live}}</ref> | spouse = {{marriage|তাঘী ৰহমানী|1999}}<ref>{{Cite web|last=Farangis Najibullah|date=27 February 2008|title=Iran: Activist 'Dynamic Duo' Fight for Human Rights|url=http://www.rferl.org/a/1079544.html|access-date=10 March 2017|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127144458/https://www.rferl.org/a/1079544.html|url-status=live}}</ref> | children = ২ | awards ={{ubl|আলেকজেণ্ডাৰ লেংগাৰ বঁটা (২০০৯)|আন্দ্ৰেই ছাখাৰভ বঁটা(২০১৮)|শান্তিৰ [[নবেল বঁটা]] (২০২৩)}}}} '''নাৰ্গেছ মহম্মদী''' ({{lang-en|Narges Mohammadi}}; জন্ম: ২১ এপ্ৰিল ১৯৭২) এজন ইৰানী মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী আৰু শান্তিৰ [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী। বৰ্তমান তেওঁ শান্তিৰ নোবেল বঁটা বিজয়ী [[শ্বিৰিন এবাডী]]ৰ নেতৃত্বত গঠিত ডিফেণ্ডাৰছ অৱ হিউমেন ৰাইটছ চেণ্টাৰ (মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষক কেন্দ্ৰ) চমুকৈ DHRCৰ উপ-সভানেত্ৰী।<ref name="G">{{Cite web|last=Saeed Kamali Dehghan|author-link=Saeed Kamali Dehghan|date=26 April 2012|title=Iranian human rights activist Narges Mohammadi arrested|url=https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2012/apr/26/iran-activist-narges-mohammadi-jailed|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615233544/http://www.guardian.co.uk/world/iran-blog/2012/apr/26/iran-activist-narges-mohammadi-jailed|archive-date=15 June 2012|access-date=31 October 2012|website=The Guardian}}</ref> তেওঁ [[ইৰান]]ত [[বোৰ্খা|হিজাব]]ৰ বিৰুদ্ধে গণ নাৰীবাদী নাগৰিক অবাধ্যতাৰ কণ্ঠস্বৰৰ প্ৰতীক আৰু ২০২৩ চনৰ হিজাব আৰু সতীত্ব কাৰ্যসূচীৰ সমালোচক।<ref>{{Citation|title=نرگس محمدی: قدرت امتناع زنان، قدرت استبداد را درهم شکسته است|url=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%AA%D9%86%D8%A7%D8%B9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-66319896|work=Deutsche Welle|trans-title=Narges Mohammadi: The power of women's refusal has crushed the power of tyranny|language=fa-ir|access-date=11 October 2023|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007033701/https://www.dw.com/fa-ir/%D9%86%D8%B1%DA%AF%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%AA%D9%86%D8%A7%D8%B9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-66319896|url-status=live}}</ref><ref>{{Citation|title=نرگس محمدی: زنان و مبارزه با حجاب اجباری، راهبرد پایان دادن به جمهوری اسلامی هستند|date=13 April 2023|url=https://www.bbc.com/persian/articles/cw08l0ey1rro|work=BBC Persian|trans-title=Narges Mohammadi asked the people who believe in hijab to "separate their line from the line of religious oppressors"|language=fa-ir|access-date=11 October 2023|archive-date=14 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230514112408/https://www.bbc.com/persian/articles/cw08l0ey1rro|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ মে' মাহত তেহৰাণত "মৃত্যদণ্ড বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে প্ৰচাৰ চলোৱা মানৱ অধিকাৰ আন্দোলন" আৰম্ভ কৰা আৰু ইয়াক চলাই নিয়াৰ বাবে নাৰ্গেছ মহম্মদীক ১৬ বছৰৰ কাৰাদণ্ডৰ শাস্তি প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="U">{{Cite web|last=Saeed Kamali Dehghan|author-link=Saeed Kamali Dehghan|date=24 May 2016|title=UN condemns 16-year jail sentence for Iranian activist Narges Mohammadi|url=https://www.theguardian.com/global-development/2016/may/24/narges-mohammadi-iranian-activist-un-condemns-10-year-jail-sentence|access-date=11 January 2019|website=The Guardian|archive-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918083405/https://www.theguardian.com/global-development/2016/may/24/narges-mohammadi-iranian-activist-un-condemns-10-year-jail-sentence|url-status=live}}</ref> তেওঁক ২০২০ চনত মুকলি কৰি দিয়া হয় যদিও ২০২১ চনত পুনৰ কাৰাগাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ ইৰানত আটক কৰা মহিলাসকলৰ ওপৰত চলোৱা নিৰ্যাতন আৰু এককভাৱে বন্দী কৰাৰ প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰি আহিছে। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত কাৰাগাৰত কাৰাবন্দী হৈ থকা সময়ত তেওঁক "ইৰানৰ নাৰীৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু সকলোৰে বাবে মানৱ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা প্ৰসাৰৰ বাবে কৰা যুঁজৰ বাবে" ২০২৩ চনৰ শান্তিৰ [[নোবেল বঁটা]]ৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web|date=2023-10-06|title=Nå blir det klart hvem som får Nobels fredspris 2023|url=https://www.aftenposten.no/norge/i/4oe5MR/narges-mohammadi-faar-nobels-fredspris-2023|access-date=2023-10-06|website=www.aftenposten.no|language=nb|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006092625/https://www.aftenposten.no/norge/i/4oe5MR/narges-mohammadi-faar-nobels-fredspris-2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 October 2023|title=Iran's jailed rights advocate Narges Mohammadi wins 2023 Nobel Peace Prize|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/irans-narges-mohammadi-wins-2023-nobel-peace-prize|access-date=2023-10-07|website=Al Jazeera|language=en|archive-date=10 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010151123/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/irans-narges-mohammadi-wins-2023-nobel-peace-prize|url-status=live}}</ref> ইৰানৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে মহম্মদীক এই বঁটা প্ৰদান কৰা সিদ্ধান্তক গৰিহণা দিছে।<ref>{{Cite news|date=7 October 2023|title=Spokesman Raps Political Move to Award Nobel Peace Prize to Iranian Convict – Politics news|language=en|work=Tasnim News Agency|publisher=tasnimnews.com|agency=Tasnim News|location=Tehran|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/10/07/2967366/spokesman-raps-political-move-to-award-nobel-peace-prize-to-iranian-convict|access-date=7 October 2023|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007192320/https://www.tasnimnews.com/en/news/2023/10/07/2967366/spokesman-raps-political-move-to-award-nobel-peace-prize-to-iranian-convict|url-status=live}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== ১৯৭২ চনৰ ২১ এপ্ৰিল তাৰিখে [[ইৰান]]ৰ জঞ্জানত ইৰানী আজাৰবাইজানী পৰিয়ালত<ref name="PBS">{{Cite web|last=Muhammad Sahimi|date=10 May 2012|title=Nationalist, Religious, and Resolute: Narges Mohammadi|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2012/05/profile-nationalist-religious-and-steadfast-narges-mohammadi.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120629071816/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2012/05/profile-nationalist-religious-and-steadfast-narges-mohammadi.html|archive-date=29 June 2012|access-date=31 October 2012|publisher=PBS}}</ref> নাৰ্গেছ মহম্মদীৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Iranian Peace laureate Mohammadi: 'lioness' locked up for challenging Tehran|url=https://www.reuters.com/world/iranian-peace-laureate-mohammadi-lioness-locked-up-challenging-tehran-2023-10-06/|access-date=11 October 2023|work=Reuters|date=6 October 2023|language=en|quote=Born in the city of Zanjan in northern Iran in 1972 into a family from Iran's Azeri ethnic minority, Mohammadi began her activism while a student studying physics at a university in nearby Qazvin.|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007140713/https://www.reuters.com/world/iranian-peace-laureate-mohammadi-lioness-locked-up-challenging-tehran-2023-10-06/|url-status=live}}</ref> তেওঁ ইৰানৰ কোৰ্ৱে, কাৰাজ আৰু অছনাভিয়েহ চহৰত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=6 October 2023|title=Iranian human rights activist Narges Mohammadi gets Nobel Peace Prize|url=https://english.sawtbeirut.com/world/iranian-human-rights-activist-narges-mohammadi-gets-nobel-peace-prize/|access-date=6 October 2023|website=sawtbeirut.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231007061626/https://english.sawtbeirut.com/world/iranian-human-rights-activist-narges-mohammadi-gets-nobel-peace-prize/|archivedate=7 October 2023|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ ইমাম খোমেইনী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। তাৰপিছত তেওঁ এগৰাকী পেছাদাৰী অভিযন্তা হিচাপে কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা সময়ত তেওঁ শিক্ষাৰ্থীৰ বাতৰি-কাকতত মহিলাৰ অধিকাৰৰ সমৰ্থনত প্ৰবন্ধ লিখিছিল। তেওঁ ৰাজনৈতিক শিক্ষাৰ্থী গোট তাছককোল দানেশজুয়ি ৰোশংগাৰণ ("আলোকিত শিক্ষাৰ্থী গোট")ৰ দুখন সভাত গ্ৰেপ্তাৰ হৈছিল।<ref name=PBS/><ref name=ALF/> তেওঁ পৰ্বতাৰোহণ গোটতো সক্ৰিয় আছিল যদিও পিছলৈ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপৰ বাবে তেওঁক আৰোহণত যোগদান কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref name=PBS/> মহম্মদীয়ে কেইবাখনো সংস্কাৰবাদী কাকতৰ সাংবাদিক হিচাপে কাম কৰে আৰু 'দা ৰিফৰ্মছ, দা ষ্ট্ৰেটেজী এণ্ড টেকটিছ' নামৰ ৰাজনৈতিক ৰচনাৰ এখন কিতাপ প্ৰকাশ কৰে।<ref name=ALF/> ২০০৩ চনত তেওঁ [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী শ্বিৰিন এবাদীৰ নেতৃত্বত ডিফেণ্ডাৰছ অৱ হিউমেন ৰাইটছ চেণ্টাৰ (DHRC)ত যোগদান কৰে।<ref name=PBS/> পিছলৈ তেওঁ এই সংস্থাৰ উপ-সভাপতি হয়।<ref name="G" /> ১৯৯৯ চনত তেওঁ সহযোগী সংস্কাৰ সমৰ্থক সাংবাদিক তাঘী ৰহমানীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু অতি সোনকালেই তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref name=PBS/><ref name=ALF/> ১৪ বছৰৰ কাৰাদণ্ড ভুগি ২০১২ চনত তাঘী ৰহমানীয়ে [[ফ্ৰান্স]]লৈ গুচি যায় আৰু নাৰ্গেছ মহম্মদীয়ে তেওঁৰ মানৱ অধিকাৰৰ হকে মাত মতাৰ কাম অব্যাহত ৰাখে।<ref name=G/> তেওঁলোকৰ এহাল যমজ সন্তান আছে।<ref name=PBS/><ref name=G/> ==কাৰাবাস== ১৯৯৮ চনত ইৰান চৰকাৰৰ সমালোচনাৰ বাবে নাৰ্গেছ মহম্মদীক প্ৰথমবাৰৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু তেওঁ এবছৰ কাৰাগাৰত কটাবলগীয়া হয়।<ref name=ALF/> ২০১০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ডি এইচ আৰ চিৰ সদস্যপদৰ বাবে ইছলামিক বিপ্লৱী আদালতলৈ তেওঁক তলব কৰা হৈছিল। ৫০,০০০ মাৰ্কিন ডলাৰৰ জামিনত তেওঁক কিছু সময়ৰ বাবে মুকলি কৰি দিয়া হয়। যদিও কিছুদিনৰ পিছত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু ইভিন কাৰাগাৰত ৰখা হয়।<ref name=PBS/><ref name=G2/> জিম্মাত থকাৰ সময়ত মহম্মদীৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি ঘটিছিল আৰু তেওঁৰ মৃগীৰোগ সদৃশ ৰোগ হৈছিল। ৰোগৰ বাবে তেওঁৰ মাজে মাজে পেশীৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাবলগীয়া হৈছিল। এমাহৰ পিছত তেওঁক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু চিকিৎসাৰ বাবে অনুমতি দিয়া হয়।<ref name="G2">{{Cite web|last=Saeed Kamali Dehghan|date=28 September 2011|title=Iranian activist Narges Mohammadi jailed for 11 years|url=https://www.theguardian.com/world/2011/sep/28/iranian-activist-narges-mohammadi-jailed|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120808070324/http://www.guardian.co.uk/world/2011/sep/28/iranian-activist-narges-mohammadi-jailed|archive-date=8 August 2012|access-date=31 October 2012|website=The Guardian}}</ref> ২০১১ চনৰ জুলাই মাহত মহম্মদীৰ বিৰুদ্ধে পুনৰ গোচৰ চলোৱা হয়<ref name=PBS/> আৰু "ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ বিৰুদ্ধে কাম কৰা, ডি এইচ আৰ চিৰ সদস্যপদ আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰৰ" অপৰাধৰ দোষী সাব্যস্ত কৰা হয়।<ref name=G2/> ছেপ্টেম্বৰ মাহত তেওঁক ১১ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহা হয়। মহম্মদীয়ে কয় যে তেওঁ এই ৰায়দানৰ বিষয়ে কেৱল তেওঁৰ অধিবক্তাৰ জৰিয়তেহে জানিব পাৰিছিল। তেওঁক আদালতে জাৰি কৰা ২৩ পৃষ্ঠাৰ অভূতপূৰ্ব ৰায়দান দিয়া হৈছিল। এই ৰায়দান্ত বাৰে বাৰে তেওঁৰ মানৱ অধিকাৰ কাৰ্য্যকলাপক শাসন ব্যৱস্থাক ওফৰাই পেলোৱাৰ প্ৰচেষ্টাৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।" <ref name=G2/> মাৰ্চ মাহত ২০১২ চনত আপীল আদালতে এই শাস্তি সমৰ্থন কৰে যদিও ইয়াক ছয় বছৰলৈ হ্ৰাস কৰা হয়।<ref>{{Cite web|last=Saeed Kamali Dehghan|date=7 March 2012|title=Iran steps up crackdown on journalists and activists|url=https://www.theguardian.com/world/iran-blog/2012/mar/07/iran-arrests-journalists-activists|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120723132537/http://www.guardian.co.uk/world/iran-blog/2012/mar/07/iran-arrests-journalists-activists|archive-date=23 July 2012|access-date=31 October 2012|website=The Guardian}}</ref> ২৬ এপ্ৰিলত শাস্তি আৰম্ভ কৰিবলৈ তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref name=G/> ব্ৰিটিছ বৈদেশিক কাৰ্যালয়ে এই শাস্তিৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল আৰু ইয়াক "ইৰানী কৰ্তৃপক্ষই সাহসী মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাকাৰীসকলক নীৰৱ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ আন এক দুখজনক উদাহৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name=G2/> এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেলে তেওঁক বিবেকৰ বন্দী বুলি ঘোষণা কৰি তৎকালীনভাৱে মুক্তিৰ আহ্বান জনায়।<ref>{{Cite web|date=30 April 2012|title=Urgent Action: human rights Defender imprisoned|url=https://www.amnesty.org/fr/documents/mde13/026/2012/fr/|access-date=3 May 2012|publisher=Amnesty International|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126000606/https://www.amnesty.org/fr/documents/MDE13/026/2012/fr/|url-status=live}}</ref> ৰিপ'ৰ্টাৰ্ছ উইদাউট বৰ্ডাৰছে ইভিন কাৰাগাৰত ফটোগ্ৰাফাৰ জাহৰা কাজেমীৰ মৃত্যুৰ নৱম বৰ্ষপূৰ্তি উপলক্ষে মহম্মদীৰ হৈ আবেদন জনাই কয় যে মহম্মদীৰ জীৱন "বিশেষ বিপদত" পৰা বন্দী।<ref>{{Cite web|date=10 July 2012|title=Lives of several imprisoned journalists and netizens in danger|url=http://en.rsf.org/iran-lives-of-several-imprisoned-10-07-2012,42995.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120913053131/http://en.rsf.org/iran-lives-of-several-imprisoned-10-07-2012,42995.html|archive-date=13 September 2012|access-date=31 October 2012|publisher=Reporters Without Borders|archivedate=13 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120913053131/http://en.rsf.org/iran-lives-of-several-imprisoned-10-07-2012,42995.html|deadurl=yes}}</ref> ২০১২ চনৰ জুলাই মাহত [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকাৰ]] চিনেটৰ মাৰ্ক কাৰ্ক, [[কানাডা]]ৰ প্ৰাক্তন এটৰ্নী জেনেৰেল ইৰউইন কটলাৰ, ব্ৰিটেইনৰ সাংসদ ডেনিছ মেকশ্বেন, [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ সাংসদ মাইকেল ডেনবি, [[ইটালী]]ৰ সাংসদ ফিয়ামা নিৰেনষ্টেইন আৰু লিথুৱেনিয়াৰ সাংসদ ইমানুৱেলিছ জিংগেৰিছ আদিকে ধৰি এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংসদৰ গোটে তেখেতৰ মুক্তিৰ বাবে আহ্বান জনায়।<ref>{{Cite web|date=26 July 2012|title=International Lawmakers Call on Iran to Release Narges Mohammadi|url=http://www.kirk.senate.gov/?p=press_release&id=550|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017000417/http://www.kirk.senate.gov/?p=press_release&id=550|archive-date=17 October 2012|access-date=31 October 2012|publisher=kirk.senate.gov|archivedate=6 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141206083455/http://www.kirk.senate.gov/?p=press_release&id=550|deadurl=yes}}</ref> ২০১২ চনৰ ৩১ জুলাইত মহম্মদীয়ে কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Iran: List of human rights defenders behind bars|url=http://www.fidh.org/Iran-List-of-human-rights-12235|access-date=13 June 2017|website=Worldwide Movement for Human Rights|archive-date=26 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926225356/http://www.fidh.org/Iran-List-of-human-rights-12235|url-status=live}}</ref> ২০১৪ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত মহম্মদীয়ে চত্তাৰ বেহেষ্টীৰ সমাধিস্থলত ভাষণ দি কয়, "কেনেকৈ সংসদৰ সদস্যসকলে গুণৰ প্ৰসাৰ আৰু কু-অভ্যাস প্ৰতিৰোধৰ পৰিকল্পনাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে, কিন্তু দুবছৰ আগতে যেতিয়া এজন নিৰীহ ব্যক্তি চত্তাৰ বেহেষ্টী নামৰ মানুহগৰাকীয়ে জেৰাকাৰীৰ হাতত নিৰ্যাতনৰ মৃত্যুক সাৱটি লোৱাত কোনেও মাত মতা নাছিল?" তেওঁৰ ভাষণৰ ভিডিঅ’টো ছ’চিয়েল মিডিয়া নেটৱৰ্কত দ্ৰুতগতিত ভাইৰেল হৈ পৰে। ফলত ইভিন কাৰাগাৰ আদালতে তেওঁক চমন কৰে। {{quote|২০১৪ চনৰ ৫ নৱেম্বৰত পোৱা চমনত কোৱা হৈছে যে মই নিজকে ‘অভিযোগৰ বাবে’ আদালতত উপস্থিত হ'ব লাগিব, কিন্তু এই অভিযোগসমূহৰ বিষয়ে আৰু কোনো ব্যাখ্যা নাই।<ref>{{Cite web|title=Iran: Judicial Harassment of Human Rights Activist Narges Mohammadi|url=http://www.gc4hr.org/news/view/818|access-date=13 June 2017|website=www.gc4hr.org|archive-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702134512/http://www.gc4hr.org/news/view/818|url-status=live}}</ref>|নাৰ্গেছ মহম্মদী}} ২০১৫ চনৰ ৫ মে' তাৰিখে নতুন অভিযোগৰ ভিত্তিত মহম্মদীক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Erdbrink|first=Thomas|date=5 May 2015|title=Iran Arrests Prominent Rights Activist|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/05/06/world/middleeast/iran-arrests-prominent-rights-activist.html|access-date=13 June 2017|archive-date=30 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330211508/https://www.nytimes.com/2015/05/06/world/middleeast/iran-arrests-prominent-rights-activist.html|url-status=live}}</ref> বিপ্লৱী আদালতৰ ১৫ নং শাখাই লেগামৰ (মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি পদক্ৰমে বিলুপ্তিৰ অভিযান) বিষয়ে উল্লেখ কৰি "এটা অবৈধ গোট প্ৰতিষ্ঠা কৰা"ৰ অভিযোগত দহ বছৰৰ কাৰাদণ্ড, "ৰাষ্ট্ৰীয় বিৰুদ্ধে সমাৱেশ আৰু গোপন বুজাবুজি"ৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যমৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰ আৰু ২০১৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত [[ইউৰোপীয় ইউনিয়ন]]ৰ তেতিয়াৰ বৈদেশিক পৰিক্ৰমা আৰু নিৰাপত্তা নীতিৰ উচ্চ প্ৰতিনিধি কেথেৰিন এষ্টনৰ সৈতে হোৱা বৈঠকৰ বাবে "ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰ"ৰ বাবে তেওঁক আৰু এবছৰ কাৰদণ্ড বিহা হয়।<ref name="Iran Human Rights Defenders Report">{{Cite news|date=12 November 2020|title=Iran Human Rights Defenders Report|work=Iran Human Rights|url=https://iranhr.net/media/files/HRD_Report_Iran_Human_Rights_Eng.pdf|access-date=Mar 10, 2021|archive-date=27 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027013542/https://iranhr.net/media/files/HRD_Report_Iran_Human_Rights_Eng.pdf|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মহম্মদীয়ে চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত হোৱাৰ প্ৰতিবাদত ইভিন কাৰাগাৰত বন্দী ব্ৰিটিছ-ইৰানী নাগৰিক নাজানিন জাঘাৰী-ৰেটক্লিফৰ সৈতে [[অনশন]] আৰম্ভ কৰে।<ref name="Z">{{Cite news|date=3 January 2019|title=Zaghari-Ratcliffe to go on hunger strike in Iranian jail|newspaper=The Irish Times|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/zaghari-ratcliffe-to-go-on-hunger-strike-in-iranian-jail-1.3746838|access-date=11 January 2019|archive-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415100426/https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/zaghari-ratcliffe-to-go-on-hunger-strike-in-iranian-jail-1.3746838|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনৰ জুলাই মাহত তেওঁৰ দেহত [[কভিড-১৯]]ৰ সংক্ৰমণৰ লক্ষণ দেখা গৈছিল আৰু আগষ্ট মাহৰ ভিতৰত তেওকঁ সুস্থ হোৱা যেন দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web|date=8 October 2020|title=Iran frees activist Narges Mohammadi, cuts her sentence|url=https://www.dw.com/en/iran-frees-activist-narges-mohammadi-cuts-her-sentence/a-55207239|access-date=1 May 2021|publisher=Deutsche Welle|archive-date=28 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528021940/https://www.dw.com/en/iran-frees-activist-narges-mohammadi-cuts-her-sentence/a-55207239|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনৰ ৮ অক্টোবৰত মহম্মদীয়ে কাৰাগাৰৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|date=8 October 2020|title=Iran frees prominent rights activist, news agency reports|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-iran-rights-idUSKBN26T1Q4|access-date=8 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006143528/https://www.reuters.com/article/us-iran-rights-idUSKBN26T1Q4|url-status=live}}</ref> ২০২১ চনৰ মাৰ্চ মাহত মহম্মদীয়ে ইৰানত মৃত্যুদণ্ডৰ ওপৰত ইৰান মানৱ অধিকাৰৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ প্ৰস্তাৱনাত লিখিছিল: {{quote|যোৱা এটা বছৰত নভিদ আফকাৰী আৰু ৰুহোল্লাহ জামৰ দৰে লোকৰ ফাঁচী, ইৰানত আটাইতকৈ অস্পষ্ট ফাঁচী। আহমদ্ৰেজা জালালিৰ মৃত্যুদণ্ড জাৰি কৰাটো অন্যতম ভুল শাস্তি আৰু এই মৃত্যুদণ্ড জাৰি কৰাৰ কাৰণসমূহ ভালদৰে পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজন। এই লোকসকলক একক কাৰাগাৰত বন্দী কৰি ভয়ংকৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক নিৰ্যাতনৰ বলি হোৱাৰ পিছত মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি দিয়া হৈছে, সেইবাবেই মই ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়াটোক ন্যায্য বা ন্যায়সংগত বুলি নাভাবো; মই দেখিছোঁ যে প্ৰতিবাদকাৰীসকলক একক কাৰাগাৰত ৰখা হৈছে, তেওঁলোকক অসত্য আৰু মিছা স্বীকাৰোক্তি দিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছে, যিবোৰ এই শাস্তি প্ৰদানৰ মূল প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সেইবাবেই শেহতীয়াকৈ ছিস্তান, বেলুচিস্তান আৰু কুৰ্দিস্তানত হোৱা গ্ৰেপ্তাৰক লৈ মই বিশেষভাৱে চিন্তিত, আৰু আশা কৰিছো যে মৃত্যুদণ্ড বিৰোধী সংগঠনসমূহে বন্দীসকলৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিব কাৰণ আগন্তুক বছৰত আমি ফাঁচীৰ আন এক ঢৌৰ সন্মুখীন হ’ম বুলি মোৰ আশংকা আছে। |নাৰ্গেছ মহম্মদী: মৃত্যুদণ্ডৰ হিংসা যুদ্ধতকৈ বেয়া", ইৰান মানৱ অধিকাৰ, ৩০ মাৰ্চ ২০২১, ১০ এপ্ৰিল ২০২১ তাৰিখে আহৰণ কৰা হৈছে}} ২০২১ চনৰ মে' মাহত তেহৰাণৰ ক্ৰিমিনেল কোৰ্ট টুৰ ১১৮৮ নং শাখাই মহম্মদীক "ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে অপপ্ৰচাৰ বিয়পোৱা"কে ধৰি অভিযোগত ডেৰ-দুবছৰ কাৰাদণ্ড, ৮০টা কোব আৰু দুটা পৃথক জৰিমনা বিহা হয়। চাৰি মাহৰ পাছত এই শাস্তি ভুগিবলৈ আৰম্ভ কৰিবলৈ তেওঁ চমন লাভ কৰিছিল। তেওঁ এই চমনৰ উত্তৰ দিয়া নাছিল কাৰণ তেওঁ দোষী সাব্যস্ত হোৱাটোক অন্যায় বুলি গণ্য কৰিছিল।<ref name="amnesty.org">{{Cite web|date=18 November 2021|title=Iran: Release arbitrarily detained rights activist at imminent risk of flogging|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/11/iran-release-narges-mohammadi/|access-date=23 November 2021|website=Amnesty International|language=en|archive-date=23 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123085538/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/11/iran-release-narges-mohammadi/|url-status=live}}</ref> ২০২১ চনৰ ১৬ নৱেম্বৰ তাৰিখে ২০১৯ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইৰানৰ নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে দেশজোৰা প্ৰতিবাদৰ সময়ত নিহত ইব্ৰাহিম কেটাবদাৰৰ স্মৃতিসৌধত অংশগ্ৰহণ কৰি থকা অৱস্থাত আলবৰ্জৰ কাৰাজত মহম্মদীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Sinaee|first=Maryam|date=6 October 2023|title=Prominent Rights Activist To Receive Lashes, Serve Time After Her Arrest|language=en|work=Iran International|url=https://www.iranintl.com/en/20211117683723|access-date=6 October 2023|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007061625/https://www.iranintl.com/en/20211117683723|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰক এম্নেষ্টী ইণ্টাৰনেশ্যনেল আৰু ইণ্টাৰনেশ্যনেল ফেডাৰেচন ফৰ হিউমেন ৰাইটছে স্বেচ্ছাচাৰী বুলি গৰিহণা দিয়ে।<ref name="amnesty.org" /><ref>{{Cite web|date=19 November 2021|title=IRAN: Narges Mohammadi back in prison to serve her 30 months prison sentence|url=https://www.fidh.org/en/region/asia/iran/iran-narges-mohammadi-back-in-prison-to-serve-her-30-months-prison|access-date=6 October 2023|website=International Federation for Human Rights|language=en|archive-date=5 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605111330/https://www.fidh.org/en/region/asia/iran/iran-narges-mohammadi-back-in-prison-to-serve-her-30-months-prison|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মাহছা আমিনিৰ প্ৰতিবাদৰ সময়ত বিবিচিয়ে মহম্মদীৰ এটা প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰে য'ত আটক কৰা মহিলাসকলৰ যৌন আৰু শাৰীৰিক নিৰ্যাতনৰ বিশদ বিৱৰণ দিয়া হয়।<ref>{{Cite news|last=Greenall|first=Robert|date=24 December 2022|title=Iran protests: Activist Narges Mohammadi details 'abuse' of detained women|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64084709|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006102526/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64084709|url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ কাৰাগাৰৰ পৰা ইভিন কাৰাগাৰৰ মহিলাসকলৰ অৱস্থাৰ বিশদ বিৱৰণ দিছিল। এই বিৱৰণত ৫৮ গৰাকী কয়দীৰ তালিকা আৰু তেওঁলোকে কৰা জেৰা প্ৰক্ৰিয়া আৰু নিৰ্যাতনৰ বিষয়ে বিতংভাৱে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|date=6 October 2023|title=Jailed Rights Activists Recounts Ordeal Of Women In Evin Prison|language=en|work=Iran International|url=https://www.iranintl.com/en/202301195861|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006152302/https://www.iranintl.com/en/202301195861|url-status=live}}</ref> ইয়াৰে ৫৭ গৰাকী মহিলাই মুঠ ৮৩৫০ দিন একক বন্দীত্বত কটাবলগীয়া হৈছে।<ref>{{Cite news|date=6 October 2023|title=Released Female Detainees Chant Anti-Regime Slogans In Front Of Evin Prison|language=en|work=[[Iran International]]|url=https://www.iranintl.com/en/202302090191|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006152333/https://www.iranintl.com/en/202302090191|url-status=live}}</ref> ইয়াৰে ৫৬ গৰাকী মহিলাক মুঠ ৩৩০০ মাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Narges Mohammadi|url=https://iran-protests.com/narges-mohammadi/|access-date=6 October 2023|publisher=IRAN-PROTESTS.com|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006152228/https://iran-protests.com/narges-mohammadi/|url-status=live|archivedate=6 October 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231006152228/https://iran-protests.com/narges-mohammadi/|deadurl=yes}}</ref> {{rquote|right|মই আৰু এবাৰ ঘোষণা কৰিছো যে [একক বন্দীত্ব] এক নিষ্ঠুৰ আৰু অমানৱীয় শাস্তি, ইয়াক বিলুপ্ত নোহোৱালৈকে মই জিৰণি নলওঁ।<ref>{{Cite web|last=Simpson|first=John|date=16 December 2022|title=White Torture by Narges Mohammadi review – solitary savagery|url=https://www.theguardian.com/books/2022/dec/16/white-torture-by-narges-mohammadi-review-solitary-savagery|access-date=6 October 2023|website=The Guardian|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006052106/https://www.theguardian.com/books/2022/dec/16/white-torture-by-narges-mohammadi-review-solitary-savagery|url-status=live}}</ref>|নাৰ্গেছ মহম্মদী}} মহম্মদীয়ে একক বন্দীত্বৰ স্পষ্ট সমালোচক হিচাপে ২০২২ চনত লিখা একে নামৰ কিতাপখনত ইয়াক "শ্বেত নিৰ্যাতন" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite book|last=Mohammadi|first=Narges|title=White Torture: Interviews with Iranian Women Prisoners|date=November 2022|publisher=OneWorld Publications|isbn=9780861545513|location=London, UK}}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মেহদী ইয়াৰাহীক প্ৰতিবাদী গীত ৰুছাৰিটোৰ বাবে গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ পিছত মহম্মদীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল।<ref>{{Citation|title=نرگس محمدی: مهدی یراحی با ترانه‌اش دسیسه وحشت استبداد دینی را بر سر حکومت آوار کرد|date=6 October 2023|url=https://www.iranintl.com/202309012478|work=Iran International|trans-title=Narges Mohammadi: Mehdi Yerahi destroyed the conspiracy of the terror of religious tyranny over the government with his song.|language=fa-ir|access-date=11 October 2023|archive-date=10 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010163110/https://www.iranintl.com/202309012478|url-status=live}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== মানৱ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে তেওঁ বহুতো বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। * ২০০৯: শান্তি কৰ্মী আলেকজেণ্ডাৰ লেংগাৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা আলেকজেণ্ডাৰ লেংগাৰ বঁটা। এই বঁটাৰ বাবে ১০,০০০ ইউৰো ধনৰাশি লাভ কৰিছিল।<ref name="ALF">{{Cite web|date=18 June 2009|title=Narges Mohammadi, from Iran, {{sic|recep|ient|nolink=y}} of the international Alexander Langer award 2009|url=http://www.alexanderlanger.org/en/604/2538|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120615233544/http://www.guardian.co.uk/world/iran-blog/2012/apr/26/iran-activist-narges-mohammadi-jailed|archive-date=15 June 2012|access-date=31 October 2012|publisher=Alexander Langer Foundation}}</ref> * ২০১১: পাৰ এংগাৰ প্ৰাইজ, ছুইডেন চৰকাৰৰ মানৱ অধিকাৰৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা<ref>{{Cite web|title=2011: Narges Mohammadi|url=https://www.levandehistoria.se/english/remembrance/2011-narges-mohammadi|access-date=2023-10-06|website=Forum för Levande Historia|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006104000/https://www.levandehistoria.se/english/remembrance/2011-narges-mohammadi|url-status=live}}</ref> * ২০১৬: ৱাইমাৰ মানৱ অধিকাৰ বঁটা<ref>{{Cite web|date=2016-12-11|title=Iran: Human rights prize awarded to Iranian woman, Nargess Mohammadi|url=https://women.ncr-iran.org/2016/12/11/iran-human-rights-prize-awarded-to-iranian-woman-nargess-mohammadi/|access-date=2023-10-06|website=NCRI Women Committee|language=en-US|archive-date=23 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723002941/https://women.ncr-iran.org/2016/12/11/iran-human-rights-prize-awarded-to-iranian-woman-nargess-mohammadi/|url-status=live}}</ref> * ২০১৮: আমেৰিকান ফিজিকেল ছ'চাইটিৰ পৰা আন্দ্ৰেই ছাখাৰভ বঁটা<ref>{{Cite web|date=2018|title=2018 Andrei Sakharov Prize Recipient|url=https://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Mohammadi&first_nm=Narges&year=2018|access-date=8 October 2023|website=American Physical Society|archive-date=5 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405223727/https://www.aps.org/programs/honors/prizes/prizerecipient.cfm?last_nm=Mohammadi&first_nm=Narges&year=2018|url-status=live}}</ref> * ২০২২: বিবিচিৰ ১০০ গৰাকী প্ৰেৰণাদায়ক আৰু প্ৰভাৱশালী মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি<ref>{{Cite web|date=6 December 2022|title=BBC 100 Women 2022: Who is on the list this year?|url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1|access-date=7 December 2022|language=en|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207131215/https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1|url-status=live}}</ref> * ২০২৩: ছুইডিছ অলফ পালমে ফাউণ্ডেচনৰ পৰা মাৰ্টা চুমালো আৰু ইৰেন কেস্কিনৰ সৈতে যৌথভাৱে অলফ পালমে বঁটা<ref>{{Cite web|title=2023 – Marta Chumalo, Eren Keskin and Narges Mohammade {{!}} OLOF PALMES MINNESFOND|url=https://www.palmefonden.se/2023-marta-chumalo-eren-keskin-and-narges-mohammade/|access-date=2023-10-06|website=palmefonden.se|language=sv-SE|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006112311/https://www.palmefonden.se/2023-marta-chumalo-eren-keskin-and-narges-mohammade/|url-status=live}}</ref> *২০২৩: পেন/বাৰ্বে ফ্ৰিডম টু ৰাইট বঁটা<ref>{{Cite web|last=Italie|first=Hillel|date=2023-05-15|title=Imprisoned Iranian activist Narges Mohammadi to receive PEN America's Freedom to Write Award|url=https://apnews.com/article/narges-mohammadi-pen-america-iranian-2d8011ba97ec8972ca2bba112dcbcb89|access-date=2023-10-06|website=AP News|language=en|archive-date=8 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008153558/https://apnews.com/article/narges-mohammadi-pen-america-iranian-2d8011ba97ec8972ca2bba112dcbcb89|url-status=live}}</ref> *২০২৩: ইলাহেহ মহম্মদী আৰু নিলুফাৰ হামেদিৰ সৈতে যৌথভাৱে ইউনেস্কো/গুইলাৰমো কেন' বিশ্ব সংবাদ স্বাধীনতা বঁটা<ref>{{Cite news|title=Three imprisoned Iranian women journalists awarded 2023 UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize|publisher=UNESCO|url=https://www.unesco.org/en/articles/three-imprisoned-iranian-women-journalists-awarded-2023-unesco/guillermo-cano-world-press-freedom|access-date=3 May 2023|archive-date=17 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230517063517/https://www.unesco.org/en/articles/three-imprisoned-iranian-women-journalists-awarded-2023-unesco/guillermo-cano-world-press-freedom|url-status=live}}</ref> *২০২৩: "ইৰানৰ নাৰীৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া আৰু সকলোৰে বাবে মানৱ অধিকাৰ আৰু স্বাধীনতা প্ৰসাৰৰ বাবে কৰা যুঁজৰ বাবে" শান্তিৰ [[নোবেল বঁটা]]<ref>{{Cite news|last1=Fouche|first1=Gwladys|last2=Little|first2=Tom|date=6 October 2023|title=Jailed Iranian activist Narges Mohammadi wins 2023 Nobel Peace Prize|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/jailed-iranian-activist-narges-mohammadi-wins-2023-nobel-peace-prize-2023-10-06/|access-date=6 October 2023|archive-date=6 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006100525/https://www.reuters.com/world/jailed-iranian-activist-narges-mohammadi-wins-2023-nobel-peace-prize-2023-10-06/|url-status=live}}</ref><ref name="reactions">{{Citation|title=حمایت از زنان ایران در ادامه واکنش‌های گسترده و جهانی به نوبل صلح نرگس محمدی|trans-title=Supporting the women of Iran in the continuation of the widespread and global reactions to Narges Mohammadi's Nobel Peace Prize|date=8 October 2023|url=https://www.iranintl.com/202310062114|access-date=11 October 2023|archive-date=7 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231007122128/https://www.iranintl.com/202310062114|url-status=live}}</ref> ২০১০ চনত শান্তিৰ নোবেল বিজয়ী শ্বিৰিন এবাদীয়ে ফেলিক্স এৰমাকোৰা মানৱ অধিকাৰ বঁটা লাভ কৰোঁতে তেওঁ সেই বঁটা মহম্মদীৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰিছিল। এবাদীয়ে কৈছিল যে "এই সাহসী মহিলাগৰাকী [নাৰ্গেছ মহম্মদী] মোতকৈ অধিক এই বঁটাৰ যোগ্য।" <ref>{{Cite news|date=June 16, 2010|title=Iranian Nobel Laureate Dedicates Prize To Jailed Colleague|work=Radio Free Europe|url=https://www.rferl.org/a/Iranian_Nobel_Laureate_Dedicates_Prize_To_Jailed_Colleague/2073425.html|access-date=2023-10-08|archive-date=29 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329063021/https://www.rferl.org/a/Iranian_Nobel_Laureate_Dedicates_Prize_To_Jailed_Colleague/2073425.html|url-status=live}}</ref> ==প্ৰকাশন== * ''White Torture: Interviews with Iranian Women Prisoners.'' OneWorld Publications, 2022. {{ISBN|9780861545506}} ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Narges Mohammadi|নাৰ্গেছ মহম্মদী}} {{সাঁচ:২০২৩ চনৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মানৱ অধিকাৰ কৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:শান্তিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] n8ouamf8sv3hodlhurtv7u9helao0mt ভূটানী শিল্পকলা 0 100106 648803 525874 2026-10-31T18:08:32Z Dipankar Das 36094 648803 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[File:Rock picture of Padmasambhava, north of Thimphu.jpg|thumb|300px| থিম্ফুৰ উত্তৰ দিশে থকা পদ্মসম্ভৱৰ শৈলচিত্ৰ]] '''ভূটানী শিল্প''' ({{lang-en| Bhutanese art}}) তিব্বতী শিল্পকলাৰ সৈতে মিল থকা এক শিল্পকলা। দুয়োটা বজ্ৰযানী বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু ইয়াৰ গুৰু পান্থেয়নৰ ঐশ্বৰিক সত্তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে। ভূটানত বৌদ্ধ ধৰ্মমতৰ প্ৰধান ক্ৰমসমূহ হ’ল ড্ৰুকপা বংশ আৰু নিংমা। প্ৰথমটো কাগ্যু বিদ্যালয়ৰ এটা শাখা আৰু বৌদ্ধ গুৰু আৰু ৭০জন ''জে খেনপো'' (ভূটানৰ মঠ প্ৰতিষ্ঠানৰ নেতা)ৰ বংশৰ নথিভুক্ত চিত্ৰৰ বাবে জনাজাত। সপ্তম শতিকাত ভূটানত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তনৰ কৃতিত্ব লাভ কৰা পদ্মসম্ভৱ ("গুৰু ৰিনপোচে")ৰ প্ৰতিচ্ছবিৰ বাবে নিয়িংমা বিদ্যালয় পৰিচিত। কিংবদন্তি অনুসৰি পদ্মসম্ভৱে ভৱিষ্যতৰ বৌদ্ধ গুৰুসকল, বিশেষকৈ পেমা লিংপাই বিচাৰি পোৱাকৈ পৱিত্ৰ ধন লুকুৱাই ৰাখিছিল। নিংমা শিল্পকলাত টাৰ্টনসকলো বিষয়বস্তু হিচাপে আছে। প্ৰতিটো ঐশ্বৰিক সত্তাক বিশেষ আকৃতি, ৰং আৰু বা চিনাক্তকৰণ বস্তু, যেনে পদুম, শংখ-খোলা, বজ্ৰপাত, ভিক্ষাৰ বাটি আদিৰে চিহ্নিত কৰা হয়। সকলো পবিত্ৰ প্ৰতিমূৰ্তি সঠিক জোখ-মাখ অনুসৰি নিৰ্মাণ কৰা হয়; যিবোৰ শতিকাজুৰি বিশেষভাবে অপৰিৱৰ্তিত হৈ আছে। ভূটানৰ শিল্প নিৰ্মাণৰ কৌশল প্ৰথমে তিব্বতৰ পৰা আমদানি কৰা হৈছিল। এই শিল্পকলা বিশেষকৈ বিভিন্ন ধৰণৰ ব্ৰঞ্জৰ বাবে সমৃদ্ধ; যিবোৰ ভূটানত নিৰ্মিত হ’লেও সামূহিকভাৱে খাম-ছ’ (খামত নিৰ্মিত) নামেৰে জনাজাত, কাৰণ সেইবোৰ নিৰ্মাণৰ কৌশল প্ৰথমে তিব্বতৰ পৰা আমদানি কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলসমূহত দেৱাল চিত্ৰ আৰু ভাস্কৰ্য্য বৌদ্ধ মূৰ্তিৰ শ্বাশ্বত ৰূপৰ প্ৰচলিত ধাৰণাৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হয়। যদিও এই বিষয়ত বিতংভাৱে গুৰুত্ব দিয়াটো তিব্বতী শিল্পকলাৰ আৰ্হি, তথাপি এই আকৃতিবোৰ জাকজমকীয়াকৈ এম্ব্ৰয়ডাৰী কৰা কাপোৰেৰে আড়ম্বৰপূৰ্ণভাৱে আবৃত কৰা আৰু চিকমিকোৱা অলংকাৰ পিন্ধোৱা সত্ত্বেও ইয়াৰ উৎপত্তিৰ উৎস সহজেই বুজিব পাৰি। দানৱৰ বিচিত্ৰ জগতখনত শিল্পীসকলৰ আচৰিত ধৰণে ঐশ্বৰিক সত্তাৰ প্ৰতিচ্ছবিৰ আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰা কৰ্মৰ স্বাধীনতা আছিল। "হিমালয় ৰাজ্যৰ আত্মা আৰু পৰিচয়"ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ভূটানৰ একচেটিয়া কলা আৰু শিল্পকলাক ''জোৰিগ চোছুমৰ কলা'' বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে “ভূটানৰ তেৰটা কলা আৰু শিল্পকলা”; তেৰটা শিল্পকলা হৈছে কাঠমিস্ত্ৰী, চিত্ৰকলা, কাগজ নিৰ্মাণ, লোহাৰ কাম, বয়ন, ভাস্কৰ্য্য শিল্প আদি। ভূটান চৰকাৰে ভূটানৰ চহকী সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা ৰক্ষা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক সকলো পৰম্পৰাগত শিল্প প্ৰকাৰৰ প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্যেৰে স্থাপন কৰা পৰম্পৰাগত কলা আৰু শিল্পকলাৰ প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠান থিম্ফুৰ ''জোৰিগ চোছুম প্ৰতিষ্ঠান''; পূব ভূটানত ''ট্ৰাছি ইয়াংচে'' নামেৰে জনাজাত আন এটা অনুৰূপ প্ৰতিষ্ঠান আছে। ভূটানৰ গ্ৰাম্য জীৱন থিম্ফুৰ লোক ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয়তো প্ৰদৰ্শিত হৈছে। থিম্ফুত এটা স্বেচ্ছাসেৱী শিল্পী ষ্টুডিঅ’ৰ জৰিয়তে থিম্ফুৰ যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত শিল্পকলাসমূহৰ প্ৰসাৰ আৰু প্ৰচাৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ভূটানৰ তেৰটা কলা আৰু শিল্পকৰ্ম আৰু এই শিল্পকলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে থিম্ফুত প্ৰতিষ্ঠা কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহ হ’ল:- <ref name="Brown, p. 104">Brown, p. 104</ref><ref name=Arts>{{Cite web|title=Bhutan:Arts & Crafts|url=http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan/arts-crafts|access-date=2010-06-07|publisher=Tourism Council of Bhutan:Government of Bhutan|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612135729/http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan/arts-crafts|archive-date=2010-06-12|url-status=dead|archivedate=2010-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100612135729/http://www.tourism.gov.bt/about-bhutan/arts-crafts|deadurl=yes}}</ref> ==ভূটানৰ পৰম্পৰাগত শিল্পকলা== [[File:Ss460-319-070-Buddha2-1.jpg|thumb|ৰং কৰাৰ আগৰ মাটিৰ মূৰ্তি]] [[File:Padmasambhava (Guru Rinpoche, 8th century) LACMA AC1994.117.2.jpg|thumb|অষ্টম শতিকাৰ গুৰু ৰিনপোচে, পদ্মসম্ভৱ]] ভূটানত পৰম্পৰাগত কলাক '''জোৰিগ চুছুম''' (zo = বনোৱাৰ ক্ষমতা; ৰিগ = বিজ্ঞান বা শিল্প; চুছুম = তেৰ) নামেৰে জনা যায়। এই পদ্ধতিসমূহ বছৰ বছৰ জুৰি ক্ৰমান্বয়ে বিকশিত হৈ আহিছে আৰু প্ৰায়ে কোনো বিশেষ শিল্পৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক থকা পৰিয়ালৰ মাজেৰেই পৰম্পৰাগতভবে চলি আহিছে। এই পৰম্পৰাগত শিল্পকৰ্মসমূহে প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি চলি অহা শ শ বছৰীয়া জ্ঞান আৰু ক্ষমতাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ১৫ শতিকাৰ মহান টেৰ্টন পেমা লিংপাক পৰম্পৰাগতভাৱে ভূটানত কলাৰ প্ৰৱৰ্তনৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়। ১৬৮০ চনত ''জাবড্ৰুং ৰিনপোচে ঙাৱাং নামগিয়ালে'' তেৰটা পৰম্পৰাগত কলাৰ শিক্ষাৰ বাবে বিদ্যালয়খন স্থাপনৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। যদিও দক্ষতা বহু আগতেই আছিল, তথাপিও চতুৰ্থ ড্ৰুক দেশী (ধৰ্মনিৰপেক্ষ শাসক) গিয়ালছে টেনজিন ৰাব্ গে (১৬৮০-১৬৯৪)ৰ শাসনৰ সময়ত ''জোৰিগ চুছুম'' ক প্ৰথমে আনুষ্ঠানিকভাৱে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। তেৰটা পৰম্পৰাগত কলা হ’ল- # ডেজো -Dezo- কাগজ নিৰ্মাণ: মূলতঃ ডাফ্ নে গছৰ শিপাৰ পৰা পোৱা আঠাৰে তৈয়াৰী হস্তনিৰ্মিত কাগজ। # ডোজো -Dozo- শিলৰ কাৰ্য: শিলৰ পুল আৰু জং, গম্পা, স্তুপ আৰু অন্যান্য কিছুমান অট্টালিকাৰ বাহিৰৰ দেৱাল নিৰ্মাণত ব্যৱহৃত শিলৰ কলা। # গাৰ্জো -Garzo- লোহাৰ কাম: লোহাৰ সামগ্ৰী, যেনে খেতিৰ সঁজুলি, দা, তৰোৱাল, আৰু বাচন-বৰ্তন প্ৰস্তুত কৰা। # জিনজো - Jinzo- মাটিৰ কলা: ধৰ্মীয় মূৰ্তি আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বস্তু, মৃৎশিল্প আৰু মৰ্টন, প্লাষ্টাৰ, আৰু ৰেমড মাটি ব্যৱহাৰ কৰি অট্টালিকা নিৰ্মাণ কৰা। # লেহ্ জো-Lhazo - চিত্ৰ: ঠংকাৰ ওপৰৰ ছবিৰ পৰা দেৱাল পেইণ্টিং, আৰু মূৰ্তি আসবাবপত্ৰৰ লগতে উইণ্ডো-ফ্ৰেমৰ ওপৰত অলংকৰণ। # লুগজো-Lugzo - ব্ৰঞ্জৰ ঢালাই: ব্ৰঞ্জৰ ছাদৰ শিখৰ, মূৰ্তি, ঘণ্টা, আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ যন্ত্ৰৰ উৎপাদন, ইয়াৰ উপৰিও বালিৰ ঢালাই আৰু লা’ৰ ঢালাই ব্যৱহাৰ কৰি কৰা গহনা আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী। ডাঙৰ মূৰ্তি আদি দ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। # পাৰজো-Parzo - কাঠ, স্লেট আৰু শিলৰ ভাস্কৰ্য: কাঠ, স্লেট বা শিলত, ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ বাবে প্ৰিণ্টিং ব্লক, মাস্ক, আচবাব, বেদী, আৰু বহুতো মন্দিৰ আৰু বেদী শোভা বঢ়া স্লেটৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰ দৰে বস্তু তৈয়াৰ কৰাৰ বাবে। # শ্বেগজো-Shagzo - কাঠৰ আঁহ: বিভিন্ন ধৰণৰ বাটি, প্লেট, কাপ, আৰু অন্যান্য পাত্ৰ তৈয়াৰ কৰা। # শ্বিংজো-Shingzo - কাঠৰ কাম: জ্জোং আৰু গোম্পা নিৰ্মাণত নিয়োজিত। # থাগজো -Thagzo বয়ন: এছিয়াত উৎপাদিত কিছুমান জটিলভাৱে বোৱা কাপোৰৰ উৎপাদন। # ট্ৰোজো-Trözo - সোণাৰী: সোণ, ৰূপ, আৰু তামৰ কাম কৰি গহনা, আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বস্তু, আৰু উপযোগী ঘৰুৱা সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা। # শ্বেজো-Tshazo - বেত আৰু বাঁহৰ কাম: ধনু আৰু কাঁড়, ঝুৰি, পানীয়ৰ পাত্ৰ, বাচন-বৰ্তন, বাদ্যযন্ত্ৰ, বেৰ, আৰু মেটৰ দৰে বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ উৎপাদন। # শ্বেমজো-Tshemazo – সূচীকৰ্ম: কাপোৰ, বুট আদিত ৰংচঙীয়া বেজীসূতাৰ কাম। ​ ==ভূটানী শিল্পকলাৰ বৈশিষ্ট্য== [[File:Bhutanese painted thanka of Milarepa (1052-1135), Late 19th-early 20th Century, Dhodeydrag Gonpa, Thimphu, Bhutan.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ শেষভাগৰ আৰু কুৰি শতিকাৰ আগভাগৰ এখন চিত্ৰ]] ভূটানীসকলৰ দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য বস্তুবোৰ আজিও শতিকাৰ আগৰ দৰেই হৈ আছে। কাৰণ, তাত পৰম্পৰাগতভাবেই শিল্পকলা প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজন্মলৈ চলি আছে। ভূটানৰ শিল্পীসকলে ধাতু, কাঠ আৰু স্লেটত খোদিত কৰা কাৰ্য, মাটিৰ ভাস্কৰ্য্য আদিৰ দক্ষ শ্ৰমিক। ৰূপৰ পাটীৰে কাঠৰ পৰা তৈয়াৰী শিল্পকৰ্মৰ বাতি আৰু অন্যান্য বাচন-বৰ্তন অলংকৃত কৰে। চালে চকু ৰোৱা অথচ শক্তিশালীকৈ বোৱা বাঁহৰ ঝুৰি, মেট, টুপী, আৰু কুইভাৰ ব্যৱহাৰ আৰু সৌন্দৰ্যবৰ্ধন দুয়োটাতে মানুহে ব্যৱহাৰ কৰাৰ সুবিধা পায়। যুগ যুগ ধৰি চলি অহা প্ৰক্ৰিয়াৰে গছৰ বাকলিৰ পৰা হাতেৰে তৈয়াৰী কাগজ প্ৰস্তুত কৰা হয়। শিল্পৰ বাবে ভূটানৰ প্ৰতিটো অঞ্চলৰ বিশেষত্ব আছে; যেনে, কেঁচা ৰেচম পোৱা যায় পূব ভূটানৰ পৰা, ব্ৰকেড আহে লুণ্টছিৰ(কুৰ্টোৱে) পৰা, বুমথাঙৰ পৰা উলৰ সামগ্ৰী, খেঙৰ পৰা বাঁহৰ সামগ্ৰী, তাছি ইয়াঙচেৰ পৰা কাঠৰ কাম, থিম্ফুৰ পৰা সোণ আৰু ৰূপৰ কাম, আৰু উত্তৰৰ পৰ্বতমালাৰ পৰা য়াকৰ নোমৰ সামগ্ৰী উপলভ্য হয়। বেছিভাগ ভূটানী শিল্প-বস্তু ভূটানীসকলে নিজৰেই ব্যৱহাৰৰ বাবে উৎপাদিত কৰি লয়। কৃষকসকলে আজৰি সময়ত সোণৰ মিস্ত্ৰী, ৰূপৰ মিস্ত্ৰী, চিত্ৰকৰৰ বাহিৰেও কাপোৰ উৎপাদন আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা হয় কামত নিযুক্ত হয়। বেছিভাগ সামগ্ৰী বিশেষকৈ কাপোৰ তুলনামূলকভাৱে ব্যয়বহুল। উচ্চমানবিশিষ্ট কাপোৰ উৎপাদনৰ প্ৰতিটো পদক্ষেপ হাতেৰে কৰা হয়, সূতাৰ লেচাবোৰ ৰং কৰাৰ বাবে হাবিৰ পৰা বাঁহ কাটি অনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি চূড়ান্ত পৰ্যায়ত সামগ্ৰীসমূহত ব্ৰেইড কৰালৈকে সকলো কামেই নিজেই কৰে। হস্তশিল্প উৎপাদনত যথেষ্ট সময় খৰচ হৈছিল আৰু কিছুমান বস্ত্ৰ বোৱাৰ বাবে দুবছৰ পৰ্যন্ত সময় লাগিছিল। একে সময়তে বহু আধুনিক কম খৰচী উদ্ভাৱনী পদ্ধতিও উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ আধুনিক ৰং, আৰু সূতাৰ বাবে। ভূটান হাতেৰে বোৱা পলিয়েষ্টাৰ কাপোৰ পোৱা পৃথিৱীৰ কেইখনমান ঠাইৰ ভিতৰত অন্যতম। ==উৎপাদন== ===বস্ত্ৰ শিল্প=== [[File:Hand woven Bhutanese fabrics, Bumthang.jpg|thumb|ভূটানী বস্ত্ৰ-সম্ভাৰ]] [[File:Embroidery, School of Traditional Arts, Thimphu.jpg|upright|thumb|এম্ব্ৰইডাৰী, পৰম্পৰাগত কলা]] ভূটানী শিল্পকলা প্ৰকৃতিৰ পৰা আহৰিত নানা ৰূপ, ৰং, আকাৰ, আকৃতি আৰু চকু কপালত তুলিব পৰা ৰঙৰ মিশ্ৰণেৰে বোৱা কাপোৰ, বিভিন্ন শিল্পকৰ্ম আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ পাত্ৰত ৰূপৰ গুণাৰে নিৰ্মিত এক অনন্য কলা। সমগ্ৰ ভূটান আৰু থিম্ফুত, ইয়াৰ জনসাধাৰণৰ দৈনন্দিন জীৱন এই শিল্পকলাৰ সাক্ষী। ভুটানী বস্ত্ৰ জন্ম-মৃত্যুৰ অনুষ্ঠান, বিয়া আৰু পেছাদাৰী কৃতিত্বৰ দৰে শুভ অনুষ্ঠান আৰু গণ্যমান্য ব্যক্তিক অভিবাদন জনোৱাৰ বাবেও এক উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক বিনিময়ৰ মাধ্যম। প্ৰতিটো অঞ্চলৰ বস্ত্ৰৰ নিজস্ব বিশেষ ডিজাইন আছে, যেনে, ''যথ্ৰা'' নামেৰে জনাজাত শাক-পাচলিৰে ৰং কৰা ঊলৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বস্ত্ৰ অথবা ''কিশুথাৰা'' নামৰ বিশুদ্ধ ৰেচম বস্ত্ৰ। ঘৰুৱা হস্তশিল্পৰ ঐতিহ্যৰ চানেকি হিচাপে সৰু সৰু সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলে এই বস্ত্ৰ বয়ন কৰে।<ref name=Arts/> ===চিত্ৰকলা=== চিত্ৰশিল্পকে ধৰি বেছিভাগ ভূটানী শিল্প ''লাজো'' নামেৰে জনাজাত আৰু এইবোৰ প্ৰায়েই ধৰ্মকেন্দ্ৰিক। এইবোৰত শিল্পীয়ে নিজৰ নাম লিপিবদ্ধ নকৰাকৈয়ে তৈয়াৰ কৰে। চিত্ৰসমূহে পৰম্পৰাগত ''থাংকা'' কে ধৰি বিভিন্ন ধৰণৰ চিত্ৰক সামৰি লৈছে, যিবোৰ বৌদ্ধৰ পৰম্পৰাগত চিত্ৰ “অতি ষ্টাইলাইজড আৰু কঠোৰ জ্যামিতিক অনুপাত’’ত খনিজ ৰঙেৰে নিৰ্মিত স্ক্ৰ’ল চিত্ৰ। ভূটানৰ বেছিভাগ ঘৰৰ ভিতৰ আৰু বাহিৰৰ দেৱালতো ধৰ্মীয় আৰু অন্যান্য প্ৰতীকী আৰ্হি অংকন কৰা হয়।<ref name=Arts/> ===ভাস্কৰ্য শিল্প=== ধৰ্মীয় ভাস্কৰ্য নিৰ্মাণৰ কলা ভূটানত অনন্য আৰু সেয়েহে হিমালয় অঞ্চলত ই অতি জনপ্ৰিয়। ভাস্কৰ্য নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা মৌলিক সামগ্ৰী হ’ল মাটি, যাক ''জিনজ’ব'' বুলি জনা যায়। ভূটানৰ বিখ্যাত শিল্পীসকলে নিৰ্মাণ কৰা বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰতিমূৰ্তিবোৰে ভূটানৰ বিভিন্ন মঠ-মন্দিৰক শোভা বঢ়াইছে। ভাস্কৰ্যৰ এই শিল্পৰূপটো থিম্ফুৰ ''ইনষ্টিটিউট অৱ জোৰিগ চোছুম'' ৰ পেছাদাৰী শিল্পীসকলে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিকায়।<ref name=Arts/> ===কাগজ=== ভূটানত ''দেইশো'' নামেৰে জনাজাত হাতেৰে তৈয়াৰী কাগজ অতি জনপ্ৰিয় আৰু ই চিৰকলীয়া আৰু পোক-পৰুৱা প্ৰতিৰোধী। ব্যৱহৃত মৌলিক সামগ্ৰী হ’ল ডাফেন্ গছৰ বাকলি। এই কাগজখন ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ ছপা কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ উপৰি ইয়াৰ দ্বাৰা পৰম্পৰাগত কিতাপ ছপা কৰা হয়। উপহাৰ পেকেজিঙৰ বাবেও ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। হাতেৰে নিৰ্মিত কাগজৰ উপৰিও ভূটানৰ কাগজৰ কাৰখানাসমূহে ফুলৰ পাহি আৰু পাত, আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ ডিজাইনৰ সৈতে অলংকাৰিক শিল্পৰ কাগজও উৎপাদন কৰে। বিশেষ অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰৰ বাবে শাক-পাচলিৰ ৰং ব্যৱহাৰ কৰা কাগজও তৈয়াৰ কৰা হয়।<ref name=Arts/> ===কাঠৰ খোদিত কাৰ্য=== [[File:Slate carving, School of Traditional Arts, Thimphu.jpg|thumb|upright| শ্লেটত খোদিত কাৰ্য, পৰম্পৰাগত কলাশিক্ষা]] ''পাৰ্জো'' নামেৰে জনাজাত কাঠৰ খোদিত শিল্প হৈছে এক বিশেষ আৰু প্ৰাচীন শিল্প, যিটো পুনৰুত্থানশীল ভূটানৰ আধুনিক অট্টালিকাবোৰত যথেষ্ট পৰিমাণে থকা দেখা যায়। মঠৰ সন্মুখত, পাহাৰৰ শিখৰ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় স্থানত সমগ্ৰ ভূটানত দেখা পোৱা ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনাৰ পতাকা ছপা কৰিবলৈ খোদিত কাঠৰ ব্লক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্লেট আৰু শিলত খোদিত কামো কৰা হয়। খোদন কৰ্মৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা কাঠবোৰ খোদিত কৰাৰ আগতে কমেও এবছৰৰ বাবে ''চিজন'' কৰি লোৱা হয়।<ref name=Arts/> ===তৰোৱাল নিৰ্মাণ শিল্প=== তৰোৱাল নিৰ্মাণৰ কলাটো ''গাৰ্জো'' (বা লোহাৰ কাম) পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত। এই শিল্পকৰ্মৰ দ্বাৰা সকলো ধাতুৰ সঁজুলি যেনে তৰোৱাল, কটাৰী, শিকলি, ডাৰ্ট ইত্যাদি তৈয়াৰ কৰা হয়। আনুষ্ঠানিক তৰোৱাল নিৰ্মাণ কৰি কৃতিত্বৰ বাবে সন্মানিত লোকসকলক উপহাৰ দিয়া হয়। এই তৰোৱালবোৰেৰে বিশেষ অনুষ্ঠানবোৰত্ পুৰুষে খেলিব লাগে। শিশুসকলে, ''ডুডজম্'' নামেৰে জনাজাত পৰম্পৰাগত চুটি কটাৰী কঁকালত আঁৰি লয়। মধ্য ভূটানৰ ধৰ্মীয় ঐতিহ্য সন্ধানী ''টাৰ্টন পেমা লিংপা'' ভূটানৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত তৰোৱাল নিৰ্মাতা আছিল।<ref name=Arts/> ===জোতা নিৰ্মাণ=== ভূটানৰ পৰম্পৰাগত জোতা কাপোৰেৰে নিৰ্মিত হোৱাটো একো আচৰিত কথা নহয়। কাপোৰখন হাতেৰে চিলাই আৰু এম্ব্ৰয়ডাৰী কৰি ভূটানী মটিফৰ সৈতে জোতাত প্ৰয়োগ কৰা হয়। এই জোতা উংসৱ উদযাপনৰ অনুষ্ঠানত পিন্ধা হয় (বাধ্যতামূলক); বুটত ব্যৱহৃত ৰঙে ইয়াক পিন্ধা ব্যক্তিজনৰ পদবী আৰু স্থিতি বুজায়। পদানুক্ৰম মতে, মন্ত্ৰীসকলে কমলা ৰঙৰ, জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলে ৰঙা আৰু সাধাৰণ মানুহে বগা জোতা পিন্ধে। এই শিল্পৰূপটোক থিম্ফুৰ ''ইনষ্টিটিউট অৱ জোৰিগ চোছুম'' ত পুনৰুজ্জীৱিত কৰা হৈছে। মহিলাসকলেও বুট পিন্ধে কিন্তু গোৰোহাৰ ঠিক ওপৰলৈকে চুটি দৈৰ্ঘ্যৰ।<ref name=Arts/> ===বাঁহৰ শিল্পকৰ্ম=== ভূটানত বেত আৰু বাঁহৰ শিল্পক ''থাজো'' বুলি জনা যায়। ভূটানৰ বহু অঞ্চলৰ বহু গ্ৰাম্য জনজীৱনত ই বিৰাজমান। এই শিল্পৰ পৰা কম কিন্তু বিশেষ প্ৰয়োজনীয় বস্তু তৈয়াৰ কৰা হয়, সেইকেইটা হ’ল ''বেলো'' আৰু ''বাংচুং'', যাক জনপ্ৰিয়ভাৱে বিভিন্ন আকাৰৰ ভূটানী “টাপাৰৱেৰ” ঝুৰি বুলি জনা যায়। ঘৰত আৰু ঘোঁৰাত উঠি যাত্ৰাৰ বাবে বিভিন্ন আকাৰৰ এই ঝুৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু স্থানীয় পানীয়ৰ বাবে ফ্লাস্ক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাক ''আৰা'' বুলি কোৱা হয়।<ref name=Arts/> ===ধনুকাঁড় নিৰ্মাণ=== জাতীয় তীৰ খেলত ব্যৱহৃত ধনু-কাঁড়ৰ ক্ৰমবৰ্ধমান চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ বাঁহৰ ধনু-কাঁড় শিল্পীসকলে নিৰ্দিষ্ট প্ৰকাৰৰ বাঁহ আৰু পাহাৰীয়া নল ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰে। ব্যৱহৃত বাঁহ বিশেষ ঋতুত বাছনি কৰি, প্ৰয়োজন অনুযায়ী আকৃতি দি নিপুণভাৱে ধনু-কাঁড় তৈয়াৰ কৰা হয়। থিম্ফুত চাংলিমিথাং ষ্টেডিয়াম আৰু আৰ্চাৰী খেলপথাৰত আৰ্চাৰীৰ এটা বিশেষ খেল আছে।<ref name=Arts/><ref name="Brown, p. 105">Brown, p. 105</ref> ===অলংকাৰ=== পৰম্পৰাগত আৰ্হিৰ ৰূপ আৰু সোণেৰে নিৰ্মিত গহনা ভূটানৰ মহিলাসকলৰ হেঁপাহৰ। ভূটানত নিৰ্মিত পৰম্পৰাগত গহনাসমূহ হ’ল, ভূটানী মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক [[কিৰা]]ৰ লগত সংলগ্ন গধুৰ ব্ৰেচলেট, কোমা বা ফাষ্টনাৰ, ফিৰোজা ৰঙেৰে চেট কৰা লুপ বা কাণৰ ৰিং আৰু প্ৰাচীন ফিৰোজা, প্ৰবালৰ গুটি আৰু ঝি ষ্ট’নৰ দৰে মাণিকেৰে সজ্জিত হাৰ। ঝি শিলক “ৰক্ষাকৱচ” বুলিও কোৱা হয় বাবে ইয়াক বহুমূলীয়া সম্পত্তি বুলি গণ্য কৰা হয়; এই শিলটোৰ ক’লা আৰু বগা সৰ্পিল ডিজাইন আছে যাক “চকু” বুলি কোৱা হয়। ’ঝি’ক মণিসমূহৰ ভিতৰত ৰত্ন বুলিও কোৱা হয়।<ref name=Arts/> ==প্ৰতিষ্ঠানসমূহ== ===জোৰিগ চুছুম ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান=== ''নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ জোৰিগ চুছুম'' ভূটানী কলা শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰ। ইয়াত ভূটানৰ পৰম্পৰাগত শিল্পৰ ওপৰত ৪–৬ বছৰীয়া প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰা হয় আৰুএই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ মূল বিষয়বস্তু হৈছে চিত্ৰকলা। পাঠ্যক্ৰমসমূহত অংকন, চিত্ৰকলা, কাঠ খোদিত, এম্ব্ৰয়ডাৰী, মূৰ্তি খোদিত আদিৰ এক বিস্তৃত পাঠ্যক্ৰম সামৰি লোৱা হৈছে। ইয়াত কৰা বুদ্ধৰ প্ৰতিচ্ছবি এখন জনপ্ৰিয় চিত্ৰ।<ref name="Brown, p. 104"/> ===হস্তশিল্পৰ এম্পোৰিয়াম=== নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ জোৰিগ চুছুমৰ ওচৰতে এটা বৃহৎ চৰকাৰী এম্পোৰিয়াম আছে, য’ত সুন্দৰ হস্তশিল্প, পৰম্পৰাগত কলা আৰু গহনা আদিৰ কাম কৰা হয়; এই এম্পোৰিয়ামত ভূটানৰ পুৰুষ-মহিলাৰ জাতীয় সাজ-পোছাক “ঘো’’(gho) আৰু “কিৰা’’(kira) পোৱা যায়। চহৰখনত আন বহুতো ব্যক্তিগত মালিকানাধীন এম্পোৰিয়াম আছে, যিবোৰে থাংকা, চিত্ৰকলা, মাস্ক, পিতলৰ বস্তু, প্ৰাচীন গহনা, ''চোয়েক্টচে'' নামেৰে জনাজাত ৰং কৰা লামা টেবুল, ড্ৰাম, তিব্বতী ভায়লিন ইত্যাদিৰ কাম কৰে; বিশেষকৈ জাংমা হেণ্ডিক্ৰাফ্টছ এম্প'ৰিয়ামত ইনষ্টিটিউট অৱ জোৰিগ চুছুমত নিৰ্মিত হস্তশিল্প বিক্ৰী কৰা হয়।<ref name="Brown, p. 114">Brown, p. 114</ref> ===লোক ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয়=== ভূটানৰ পৰম্পৰাগত ফাৰ্ম হাউছৰ লাইনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে থিম্ফুৰ কাৱাজাংছাৰৰ লোক ঐতিহ্য সংগ্ৰহালয়। ই ১০০ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি ভিনটেজ আচবাবেৰে পৰিপূৰ্ণ। ইয়াক তিনিমহলীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, য’ত ৰেমযুক্ত বোকাময় বেৰ আৰু কাঠৰ দুৱাৰ, খিৰিকী আৰু শ্লেটৰ চালেৰে আবৃত। ইয়াত ভূটানৰ গ্ৰাম্য জীৱনৰ বিষয়ে বহু কথাই প্ৰকাশ পাইছে।<ref name="Brown, p. 104"/> ===স্বেচ্ছাসেৱী শিল্পী ষ্টুডিঅ'=== ই এটা নিৰাপদ অট্টালিকাত অৱস্থিত। এই স্বেচ্ছাসেৱী শিল্পী ষ্টুডিঅ’ৰ উদ্দেশ্য হৈছে থিম্ফুৰ যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগত আৰু সমসাময়িক শিল্পকলাক উৎসাহিত কৰা, যিসকলে এই শিল্পৰূপসমূহ গ্ৰহণ কৰিবলৈ আগ্ৰহী। এই যুৱ শিল্পীসকলৰ শিল্পকৰ্ম ষ্টুডিঅ’টোৰ 'আৰ্ট শ্বপ গেলেৰী'ত বিক্ৰীৰ বাবে পোৱা যায়।<ref name="Brown, p. 105"/><ref name=Dzongkhag>{{Cite web|url=http://www.thimphu.gov.bt/profile.php|title=Thimpu Dzongkhag|access-date=2010-06-08|publisher=Government of Bhutan|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100908110431/http://www.thimphu.gov.bt/profile.php|archive-date=2010-09-08|archivedate=2010-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100908110431/http://www.thimphu.gov.bt/profile.php|deadurl=yes}}</ref> ===ৰাষ্ট্ৰীয় বস্ত্ৰ সংগ্ৰহালয়=== থিম্ফুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বস্ত্ৰ সংগ্ৰহালয়ত বিস্তৃত আৰু পৰম্পৰাগত সংস্কৃতিৰে সমৃদ্ধ বিভিন্ন ভূটানী বস্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ইয়াত ৰঙীন আৰু বিৰল “কিৰা’’ আৰু “ঘো’’ (পৰম্পৰাগত ভূটানী সাজ-পোছাক, মহিলাৰ বাবে কিৰা আৰু পুৰুষৰ বাবে ঘো) প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref name="Brown, p. 105"/><ref name=Dzongkhag/> ==প্ৰদৰ্শনী== হনোলুলু মিউজিয়াম অৱ আৰ্টে কেইবাবছৰ ধৰি “দ্য ড্ৰেগন’ছ গিফ্ট : দ্য ছেক্ৰেড আৰ্টছ অৱ ভূটান’’ প্ৰদৰ্শনীৰ বিকাশ আৰু কিউৰেটৰ হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="KiyabuUemotoHanaHou">{{cite web |url= http://www.hanahou.com/pages/Magazine.asp?Action=DrawArticle&ArticleID=654&MagazineID=41 |title= The Art of Happiness |author= Sue Kiyabu (photos by Shuzo Uemoto) |work= [[Hana Hou! ]] Vol. 11, No. 1 February/March 2008 }} [[Honolulu Museum of Art]], ''The Dragon’s Gift: The Sacred Arts of Bhutan''.</ref><ref name="EmerlingNYT">{{cite web |url= https://www.nytimes.com/2008/02/24/arts/design/24emer.html |title= A Kingdom in the Mountains Shares Its Secrets |author= Susan Emerling |work= [[The New York Times]] |date= February 24, 2008 }}</ref> ২০০৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী - মে’ মাহত হনোলুলুত অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰদৰ্শনীয়ে ২০০৮ আৰু ২০০৯ চনত ''ৰুবিন মিউজিয়াম অৱ আৰ্ট'' (নিউয়ৰ্ক চহৰ),<ref name="RubinMuseumOfArt">{{cite web |url= http://www.rmanyc.org/exhibitions/upcoming.xml?context=exhibitions/upcoming.xml |title= The Dragon's Gift: The Arts of Bhutan |publisher= [[Rubin Museum of Art]], [[New York City]] |date= 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080706100206/http://www.rmanyc.org/exhibitions/upcoming.xml?context=exhibitions%2Fupcoming.xml |archive-date= July 6, 2008 |url-status= dead |access-date= November 22, 2023 |archivedate= July 6, 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080706100206/http://www.rmanyc.org/exhibitions/upcoming.xml?context=exhibitions%2Fupcoming.xml |deadurl= yes }}</ref> এছিয়ান আৰ্ট মিউজিয়াম (ছান ফ্ৰান্সিস্কো),<ref name="AsianArtMuseum">{{cite web |url= http://www.asianart.org/Bhutan.htm |title= The Dragon's Gift: The Sacred Arts of Bhutan |publisher= [[Asian Art Museum of San Francisco|Asian Art Museum]], [[San Francisco, California]] |date= February 20 – May 10, 2009 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20080717102902/http://www.asianart.org/Bhutan.htm |archive-date= July 17, 2008 |access-date= November 22, 2023 |archivedate= July 17, 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080717102902/http://www.asianart.org/Bhutan.htm |deadurl= yes }}</ref> গুইমেট মিউজিয়াম (পেৰিছ), মিউজিয়াম অৱ ইষ্ট এছিয়ান আৰ্ট আৰু মিউজিয়াম অৱ ৰিটবাৰ্গকে(ছুইজাৰলেণ্ড) ধৰি বিশ্বৰ বিভিন্ন স্থানলৈ যাত্ৰা কৰিব। ==ভূটানী শিল্পকলা== <gallery widths="140px" heights="140px" perrow="4"> File:Bhutanese thanka of Mt. Meru and the Buddhist Universe.jpg|১৯ শতিকাত তৈয়াৰী পৌৰাণিক কাহিনীৰ মেৰু পৰ্বতৰ ভূটানী থাংকা File:Medicine Buddha painted mandala with goddess Prajnaparamita in center, 19th century, Rubin.jpg| প্ৰজ্ঞা পাৰমিতাক কেন্দ্ৰ কৰি ১৯ শতিকাৰ বৌদ্ধ মণ্ডল, ৰুবিন মিউজিয়াম আৰ্ট File:Bhutanese Drukpa applique Buddhist lineage thonka with Shakyamuni Buddha in center, 19th century, Ruben Museum of Art.jpg| কেন্দ্ৰত বুদ্ধৰ সৈতে ভূটানী ড্ৰুকপা, ১৯ শতিকা, ৰুবিন মিউজিয়ামৰ কলা File:Bhutanese painted complete mandala, 19th century, Seula Gonpa, Punakha, Bhutan.jpg|ভূটানী চিত্ৰ, সম্পূৰ্ণ মণ্ডল, শিউলা গোম্পা, পুনাখা File:Bhutanese painted thanka of Guru Nyima Ozer, late 19th century, Do Khachu Gonpa, Chukka, Bhutan.jpg| ১৯ শতিকাৰ ভূটানী থংকাৰ চিত্ৰ, দো কাছু গোম্পা, ভূটান File:Bhutanese painted thanka of the Jataka Tales, 18th-19th Century, Phajoding Gonpa, Thimphu, Bhutan.jpg|১৮-১৯ শতিকাৰ জাতকমালাৰ পেইণ্টেদ থংকা, ফাজোডিং গোম্পা, থিম্ফু, ভূটান File:Bhutanese painted thanka of Milarepa (1052-1135), Late 19th-early 20th Century, Dhodeydrag Gonpa, Thimphu, Bhutan.jpg|১৮-১৯ শতিকাৰ জাতকমালাৰ পেইণ্টেদ থংকা, ফাজোডিং গোম্পা, থিম্ফু, ভূটান </gallery> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:এছিয়াৰ চিত্ৰকলা]] [[শ্ৰেণী:ভূটানৰ কলা]] 3zyerpsd7624w40lsvix8uxrxbu5qb9 মনোজ বাজপেয়ী 0 100475 648802 640128 2026-10-31T18:07:41Z Dipankar Das 36094 648802 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person|name=মনোজ বাজপেয়ী|image=Manoj Bajpai at 52nd IFFI.jpg|caption=৫২সংখ্যক আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত মনোজ বাজপেয়ী, ২০২১ চনত|alt=Manoj Bajpayee at IFFI|birth_date={{birth date and age |df=yes|1969|4|23}}|birth_place=পশ্চিম চাম্পাৰণ জিলা, বিহাৰ|occupation=অভিনেতা|education=ছেইণ্ট ষ্টেনিশ্লছ মিছন মিডল স্কুল, বিহাৰ • খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুল, বিহাৰ • মহাৰাণী জানকী কোঁৱৰ কলেজ, বিহাৰ (একাদশ আৰু দ্বাদশ)|alma mater=ৰামযশ কলেজ, দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়,(কলাৰ স্নাতক, ইতিহাস (অনাৰ্ছ) স্নাতকোত্তৰ (পালি ভাষা) (অসমাপ্ত)|yearsactive=১৯৯৩–বৰ্তমান|othername=মনোজ বাজপেয়ী|spouse={{Marriage|শ্বাবানা ৰাজা|2006}}|children=১|honours=পদ্মশ্ৰী (২০১৯)|works=[[Manoj Bajpayee filmography|Full list]]|awards=পদ্মশ্ৰী •ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা}} '''মনোজ বাজপেয়ী '''({{Lang-en|Manoj Bajpayee}}; জন্ম ২৩ এপ্ৰিল ১৯৬৯) এজন [[ভাৰতীয়]] অভিনেতা যি প্ৰধানকৈ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমাত অভিনয় কৰে। ইয়াৰোপৰি তেওঁ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাৰ ছবিতো অভিনয় কৰিছে। [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] চিনেমা বা বলিউডৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেতা হিচাপে গণ্য হোৱা মনোজ বাজপেয়ীয়ে তিনিটা [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]], ছটা [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]], আৰু দুটা এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনত শিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] সন্মানেৰে তেওঁক সন্মানিত হয়। [[বিহাৰ]]ৰ পশ্চিম চম্পাৰণ জিলাৰ বেটিয়া চহৰৰ সমীপৰ এখন সৰু গাঁও বেলৱাত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাজপেয়ীয়ে সৰুৰে পৰা অভিনেতা হোৱাৰ সপোন দেখিছিল। সোতৰ বছৰ বয়সত তেওঁ [[দিল্লী]]লৈ স্থানান্তৰিত হয়, আৰু [[:en:National_School_of_Drama|নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামা]]ত আবেদন কৰে। তেওঁক পিছে চাৰিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল। অৱশ্যে কলেজত পঢ়ি থকা অৱস্থাত তেওঁ থিয়েটাৰ কৰি থাকিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ ''দ্ৰোহকাল'' ছবিখনত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰ এটাত আৰু একেটা বছৰতে শেখৰ কাপুৰৰ ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত ডকাইতৰ সৰু চৰিত্ৰ এটা ৰূপায়ন কৰে৷ কেইটামান অলক্ষিত চৰিত্ৰৰ অন্তত তেওঁ ১৯৯৮ চনত ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ অপৰাধমূলক ছবি ''সত্য''ত গেংষ্টাৰ ভিকু মহাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ জৰিয়ত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগটোত এক অগ্ৰগতি লাভ কৰে। বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ ''কৌন?'' (১৯৯৯) আৰু ''শূল'' (১৯৯৯) ছবিত অভিনয় কৰিছিল৷ পিছৰখন ছবিৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ দ্বিতীয়টো ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ২০০৩ চনত বাজপেয়ীয়ে ''পিঞ্জৰ'' ছবিখনৰ বাবে বিচাৰকৰ বিশেষ ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁক কিছুমান অগুৰুত্বপূৰ্ণ ছবিত অভিনয় কৰা দেখা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি'' (২০১০)ত এজন লোভী ৰাজনীতিবিদৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ যথেষ্ট প্ৰশংসা অৰ্জন কৰে৷ ২০১২ চনত বাজপেয়ীয়ে ''গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ''ত সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ চৰ্দাৰ খানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ভূমিকা আছিল ''চক্ৰব্যুহ'' (২০১২) ছবিখনত এজন নক্সালবাদী হিচাপে৷ ২০১৩ চনত তেওঁ ''স্পেচিয়েল 26''ত চিবিআই বিষয়া হিচাপে অভিনয় কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ হাংসাল মেহতাৰ জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''আলিগড়''ত অধ্যাপক ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা আৰু ২০১৬ চনত এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰিছিল৷ ''ভোছলে'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৬৭ সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ অভিনতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷ ২০২১ চনত ''ফেমিলি মেন''ৰ বাবে তেওঁ ফিল্মফেয়াৰ অটিটিৰ পৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে৷<ref name="the family man">{{cite web|last=Sharma|first=Sandeep|title=Filmfare OTT Best Actor Award|url=https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|website=News24online|access-date=11 December 2021|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|url-status=dead|archivedate=11 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211211110756/https://news24online.com/news/entertainment/filmfare-ott-awards-2021-manoj-bajpayee-samantha-clinch-top-honours-family-man-475ba28d/|deadurl=yes}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক আৰু ব্যক্তিগত জীৱন== [[চিত্ৰ:Neha-Manoj-Bajpai.jpg|right|thumb|পত্নী শ্বাবানা ৰাজাৰ সৈতে মনোজ বাজপেয়ী, ২০১০ চনত ৰাজনীতি ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ অনুষ্ঠানত]] ১৯৬৯ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত বিহাৰৰ পশ্চিম চম্পাৰণৰ বেটিয়া চহৰৰ ওচৰৰ বেলৱা নামৰ এখন সৰু গাঁৱত এটা ধৰ্মপৰায়ণ হিন্দু পৰিয়ালত মনোজ বাজপেয়ীৰ জন্ম হৈছিল৷<ref>{{Cite news|title=Manoj Bajpayee believes in Lord Shiva|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manoj-bajpayee-believes-in-lord-shiva/articleshow/9063387.cms|access-date=2022-01-02|website=The Times of India|date=2 July 2011|language=en}}</ref>পাঁচগৰাকী ভাই-ভনীৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল দ্বিতীয় সন্তান৷ অভিনেতা মনোজ কুমাৰৰ নামেৰে তেওঁৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="koimoi">{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|title=Manoj Bajpai's Biography|publisher=[[Koimoi]]|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002042715/http://www.koimoi.com/actor/manoj-bajpai/|archive-date=2 October 2015}}</ref> <ref name="suicide">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|title=I wanted to commit suicide after I was rejected by NSD: Manoj Bajpayee|last=Gupta|first=Priya|work=[[The Times of India]]|date=9 February 2013|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150131144520/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-wanted-to-commit-suicide-after-I-was-rejected-by-NSD-Manoj-Bajpayee/articleshow/18399539.cms?referral=PM|archive-date=31 January 2015}}</ref><ref name="indie">{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|title=Manoj Bajpayee: The original indie star|last=Bhatia|first=Uday|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=7 December 2015|access-date=8 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208233123/http://www.livemint.com/Leisure/ul0O5gNwKGArQhedU17b7J/Manoj-Bajpayee-The-original-indie-star.html|archive-date=8 December 2015}}</ref>বাজপেয়ীৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী পুনম ডুবে হৈছে চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ এগৰাকী ফেশ্বন ডিজাইনাৰ।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|title=Brother Manoj Bajpayee pushed me into designing: Poonam Dubey|work=[[Business Standard]]|date=12 October 2013|access-date=10 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211061336/http://www.business-standard.com/article/news-ians/brother-manoj-bajpayee-pushed-me-into-designing-poonam-dubey-113101200383_1.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> আনহাতে দেউতাক খেতিয়ক আৰু মাক গৃহিণী। কৃষকৰ পুত্ৰ হিচাপে বাজপেয়ীয়ে পঢ়াশালিৰ ছুটীৰ সময়ত খেতি কৰিছিল।<ref name="suicide" />সৰুৰে পৰাই তেওঁ অভিনেতা হোৱাৰ ইচ্ছা পুহি ৰাখিছিল।<ref name="bb">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|title=From Bihar to Bollywood&nbsp;... a long journey|last=Salam|first=Ziya Us|author-link=Ziya Us Salam|work=[[The Hindu]]|date=22 October 2002|access-date=6 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040116022313/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|archive-date=16 January 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040116022313/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/10/22/stories/2002102200280400.htm|archivedate=16 January 2004|deadurl=yes}}</ref> দেউতাকে পঢ়া-শুনাৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰাত অসুবিধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। চতুৰ্থ মানলৈকে "হাট স্কুল"ত অধ্যয়ন কৰি পৰৱৰ্তী সময়ত মনোজ বাজপেয়ীয়ে বেটিয়াৰ খ্ৰীষ্ট ৰাজা হাইস্কুলত স্কুলীয়া শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news|last1=Mar 17|first1=Abhay Mohan Jha / Updated|title='Aligarh'-acclaimed actor essays double role in Bettiah|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/aligarh-acclaimed-actor-essays-double-role-in-bettiah/articleshow/51448217.cms|work=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="indie" /> ইয়াৰ পাছত বেটিয়াৰ মহাৰাণী জাংকী কুঁৱৰ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ দ্বাদশ শ্ৰেণী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="bb" /> সোতৰ বছৰ বয়সত বাজপেয়ী নতুন দিল্লীলৈ গুচি যায়৷ তেওঁ সত্যৱতীত গৈ পদাৰ্পণ কৰে আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে [[দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ৰামজাছ কলেজত নামভৰ্তি কৰে।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে [[ওম পুৰী]] আৰু [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]]ৰ দৰে অভিনেতাৰ পৰা নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাৰ কথা শুনিছিল, সেয়েহে তেওঁৱো আবেদন কৰিছিল। তেওঁক তিনিবাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা হৈছিল৷ প্ৰত্যাখিত হৈ তেওঁ আত্মহত্যা কৰিব বিচাৰিছিল।<ref name="suicide" /> ইয়াৰ পিছত অভিনেতা [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত পৰিচালক তথা অভিনয় প্ৰশিক্ষক বেৰী জনৰ কৰ্মশালাত অংশগ্ৰহণ কৰে। বাজপেয়ীৰ অভিনয়ত আপ্লুত হৈ জনে তেওঁক তেওঁৰ শিক্ষকতাত সহায় কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে।<ref name="indie" />ইয়াৰ পিছত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে নেচনেল স্কুল অৱ ড্ৰামাত আবেদন কৰে৷ ছাত্ৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে মনোজ বাজপেয়ীক শিক্ষকৰ পদৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে৷ <ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে দিল্লীৰ এগৰাকী যুৱতীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল যদিও সংগ্ৰামৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হৈছিল।<ref name="koimoi" /> প্ৰথম ছবি ''কৰিব'' (১৯৯৮)ৰ ঠিক পিছতেই তেওঁ নেহা নামেৰেও পৰিচিত অভিনেত্ৰী শ্বাবানা ৰাজাক লগ পাইছিল। ২০০৬ চনত তেওঁলোক বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়৷ দম্পতীটোৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|title=I was just happy being Mrs. Manoj Bajpai: Neha|last=Jha|first=Subhash K.|author-link=Subhash K. Jha|work=[[Hindustan Times]]|date=5 March 2008|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205125831/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-just-happy-being-mrs-manoj-bajpai-neha/story-U1BfBuTMkOrQr4JPRdzpQK.html|archive-date=5 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|title=Manoj Bajpayee: ''My wife rarely praises me''|last=Sharma|first=Suman|work=[[Filmfare]]|date=1 August 2012|access-date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135637/http://www.filmfare.com/interviews/manoj-bajpayee-my-wife-rarely-praises-me-975.html|archive-date=22 December 2015}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === ১৯৯১-২০০১: অভিষেক আৰু সফলতা === গোবিন্দ নিহলানীৰ ''দ্ৰোহকাল'' (১৯৯৪)ত এক মিনিটৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত<ref name="bb" /> বাজপেয়ীয়ে জীৱনীমূলক ড্ৰামা ''বেণ্ডিট কুইন (১৯৯৪)''ত অভিনয় কৰে। ছবিখনৰ কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ টিমাংশু ঢুলিয়াই পৰিচালক শেখৰ কাপুৰৰ সৈতে তেওঁৰ পৰিচয় কৰাই দিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|title=Badland's bad guy|work=The Hindu|date=14 June 2012|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/badlands-bad-guy/article3525924.ece|archive-date=3 February 2018}}</ref> বাজপেয়ীক এই ছবিখনত ডকাইত বিক্ৰম মাল্লাহৰ চৰিত্ৰৰ বাবে বিবেচনা কৰা হৈছিল, যিটো চৰিত্ৰ শেষত নিৰ্মল পাণ্ডেৰ হাতলৈ যায়।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰটো লাভ কৰে। সেই সময়ছোৱাত তেওঁ হন্সাল মেহতা আৰু ইমতিহান (দূৰদৰ্শন)ৰ পৰিচালনাত কলাকাৰ নামৰ এখন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকো কৰি আছিল।<ref name="indie" /> বাজপেয়ীয়ে সেইসময়ত চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগত সংগ্ৰাম কৰি আছিল, যিটো সময়ত মহেশ ভাটে তেওঁক দূৰদৰ্শনত প্ৰচাৰিত ছ'প অপেৰা ''স্বাভিমান'' ''(১৯৯৫)''ৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।<ref name="tete">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp|title=The industry makes me sit at home most of the time|last=Verma|first=Smitha|work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109141204/http://www.telegraphindia.com/1120701/jsp/7days/story_15677164.jsp#.VmQ067Kqqkp|archive-date=9 November 2014}}</ref> তেওঁ কম মাচুলতে ধাৰাবাহিকখন কৰিবলৈ সন্মত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|title=30 Bollywood stars and their tales of struggle|work=[[Mid-Day]]|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208094352/http://www.mid-day.com/photos/photos-30-bollywood-stars-and-their-tales-of-struggle/4568/39842|archive-date=8 December 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ''দস্তক (১৯৯৬)'' আৰু ''তামান্না (১৯৯৭)'' আদি ছবিত সৰু সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|title=Powerful performer|last=Rajyadhyaksha|first=Mrudula|work=[[Rediff.com]]|date=11 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121453/http://www.rediff.com/movies/1998/jul/11man.htm|archive-date=5 January 2016}}</ref> পৰিচালক ৰাম গোপাল বৰ্মাই বাজপেয়ীক ''ডাউদ (১৯৯৭)'' নামৰ কমেডী ছবিখনৰ বাবে কাষ্টিং কৰি থকাৰ সময়ত আৱিষ্কাৰ কৰে। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে সহযোগী চৰিত্ৰ এটাত কাম কৰিছিল৷ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত বাৰ্মাই বাজপেয়ীক সৰু চৰিত্ৰ এটা দিয়াৰ বাবে দুখ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="kind">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|title=Two of a kind|last=Chopra|first=Anupama|work=[[India Today]]|date=31 August 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162922/http://indiatoday.intoday.in/story/after-satya-success-manoj-bajpai-ram-gopal-varma-hold-promise-for-the-future/1/264870.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ বাজপেয়ীক তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবিখনত বিশিষ্ট চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।<ref name="tete" /> ক্ৰাইম ড্ৰামা ''সত্য (১৯৯৮)'' আছিল তেওঁলোকে একেলগে কৰা পৰৱৰ্তী ছবি। ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে গেংষ্টাৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref name="man">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|title=Nowhere man|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=20 July 1998|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120158/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-satya-starring-urmila-matondkar-j-d-chakravarty-manoj-bajpai/1/264589.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ''সত্য ছবিখনৰ'' বেছিভাগ অংশয়েই মুম্বাইৰ বস্তি এলেকাত দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। ১৯৯৮ চনৰ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনক প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছিল৷ ছবিখনে প্ৰায় ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে। [[অনুপমা চোপ্ৰা]]ই বাজপেয়ী আৰু বাকীসকলৰ অভিনয়ক "[..] ইমানেই ভাল যে তেওঁলোকৰ ঘৰ্মাক্ত শৰীৰত মুম্বাইৰ লেতেৰা গোন্ধ পাব পাৰি।" ছবিখনে ব্যৱসায়িকভাৱে সফলতা লাভ কৰে আৰু বাজপেয়ীয়ে ''শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা''ৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] লাভ কৰে৷ লগতে লাভ কৰে ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা|ফিল্মফেয়াৰ]] সমালোচক বঁটা। পিছলৈ ফিল্মফেয়াৰে ২০১০ চনৰ বলীউডৰ ''শীৰ্ষ ৮০ প্ৰভাৱশালী অভিনয়''ৰ তালিকাত তেওঁৰ অভিনয়ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। তাৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে ১৯৯৯ চনত বাৰ্মাৰ সৈতে ''কৌন?'' আৰু ''শ্বুলত অভিনয় কৰে৷'' কৌন? ছবিখনত বাজপেয়ীয়ে এজন বিৰক্তিকৰভাৱে কথা কোৱা অচিন মানুহৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শন বক্স অফিচত হতাশাজনক আছিল। আনখন ছবি ''শ্বুল''ত তেওঁ বিহাৰৰ এজন সৎ আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছবিখনে হিন্দী ভাষাৰ শ্ৰেষ্ঠ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ ছবিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে, য'ত বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা লাভ কৰে। ১৯৯৯ চনত তেওঁ তেলেগু ৰোমাণ্টিক ছবি ''প্ৰেমা কথা (১৯৯৯)''ত অভিনয় কৰিছিল। ২০০০ চনত মনোজ বাজপেয়ীয়ে অভিনেত্ৰী টবুৰ লগত ''দিল পে মত লে য়াৰ'' আৰু অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''ঘাথ''ত অভিনয় কৰে৷ <ref>{{cite web|last=Das|first=Ronjita|url=http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|title=A cop-out!|work=Rediff.com|date=9 December 2000|access-date=4 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140623/http://www.rediff.com/movies/2000/dec/09ghaath.htm|archive-date=24 September 2015}}</ref>২০০১ চনত মুক্তি হোৱা বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল [https://en.wikipedia.org/wiki/Rakeysh_Omprakash_Mehra| ৰাকেশ ওমপ্ৰকাশ মেহৰা]ৰ অতিপ্ৰাকৃতিক থ্ৰিলাৰ ''অক্স''। ৰাঘৱন ঘাটগে নামৰ এজন অপৰাধীৰ মৃত্যু আৰু মনু ভাৰ্মাৰ ([[অমিতাভ বচ্চন|অমিতাভ বচ্চনে]] অভিনয় কৰা)ৰ শৰীৰত পুনৰ্জন্ম লাভ কৰাৰ এটা নেতিবাচক চৰিত্ৰত<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|title=Film Review: Aks|date=20 July 2001|access-date=27 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|archive-date=3 February 2018|work=[[The Hindu]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://www.thehindu.com/2001/07/20/stories/09200223.htm|archivedate=3 February 2018|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ অভিনয় কৰে৷ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়''ৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="koimoi" /> ইয়াৰ পিছতে [[শ্যাম বেনেগাল]]ৰ ''জুবেইদা''ত তেওঁ সহ অভিনয়-শিল্পী [[ৰেখা]] আৰু [[কৰিশ্মা কাপুৰ]]ৰ সৈতে কাম কৰে। <ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|title=How Bollywood actors have fared in their royal avatars|last=Banerjee|first=Urmimala|work=[[Mid-Day]]|date=11 September 2014|access-date=27 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208124715/http://www.mid-day.com/articles/how-bollywood-actors-have-fared-in-their-royal-avatars/15592198|archive-date=8 December 2015}}</ref> === ২০০২–০৯: কৰ্মজীৱনত সংগ্ৰাম === ২০০২ চনত বাজপেয়ীৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল ''ৰ’ড''। ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে আন এটা ফিল্মফেয়াৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name="koimoi" />ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত পৰিৱেশিত হোৱা ''পিঞ্জৰ'' নামৰ পিৰিয়ড ড্ৰামাখন আছিল ২০০৩ চনত বাজপেয়ীৰ প্ৰথমখন মুক্তি। চন্দ্ৰপ্ৰকাশ দ্বিবেদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখন একে নামৰ পাঞ্জাবী উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত হৈছিল।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|title=Slow saga|last=Chopra|first=Anupama|work=India Today|date=10 November 2003|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032436/http://indiatoday.intoday.in/story/film-review-of-chandraprakash-dwivedi-pinjar/1/205480.html|archive-date=17 November 2015}}</ref> ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|title=51st National Film Awards|publisher=Directorate of Film Festivals|access-date=15 March 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821032408/http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|archive-date=21 August 2013}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ জে পি দত্তৰ যুদ্ধকেন্দ্ৰিক ছবি ''এল অ' চি: কাৰ্গিল''ত গ্ৰেনেডিয়াৰ যোগেন্দ্ৰ সিং যাদৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|title=The Real Story behind LOC Kargil Movie|publisher=[[Bharat Rakshak]]|last=Patel|first=Y. I|date=12 October 2006|access-date=8 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024928/http://www.bharat-rakshak.com/ARMY/history/kargil/305-the-real-story.html|deadurl=yes}}</ref>ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref name="koimoi" /> দুয়োখন ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল বিবেচিত হৈছিল।<ref name="BOI">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|title=Manoj Bajpai Filmography|publisher=Box Office India|access-date=14 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor#.Vmp50LKqqkp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015231/http://boxofficeindia.com/Star_Cast/actor_detail/manoj_bajpai/actor|deadurl=yes}}</ref> বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী চৰিত্ৰ আছিল [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা ''জাগো (২০০৪)৷ তাৰপিছত তেওঁক দেখা গৈছিল'' মাকাৰন্দ দেশপাণ্ডেৰ ''হানান'' আৰু থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''ইনটেকামত''।<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/|title=Inteqam|website=[[Bollywood Hungama]]|date=13 August 2011|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117021102/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503635/Inteqam|archive-date=17 November 2015}}</ref> জাগোত তেওঁ এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|title=Why make a film on rape?|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=6 February 2004|access-date=14 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020755/http://in.rediff.com/movies/2004/feb/06jaago.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> সেই বছৰতে য়শ চোপ্ৰাৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ''বীৰ-ঝাৰা (২০০৪)''ত তেওঁ এটি সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ৫৫ সংখ্যক বাৰ্লিন চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হোৱা এই ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৯৪ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ (১২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰি বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=Yash Chopra on Berlin Film Festival Jury|date=18 January 2006|url=http://www.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|publisher=[[Yash Raj Films]]|access-date=17 October 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070618144056/http://www1.yashrajfilms.com/news/yc_berlinaile.htm|archive-date=18 June 2007}}</ref><ref name="web.archive.org showProd">{{cite web|title=Top Lifetime Grossers Worldwide|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|publisher=Box Office India|access-date=9 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D|archive-date=15 October 2013|url-status=dead|archivedate=15 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015223626/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|deadurl=yes}}</ref> ২০০৫ চনত বাজপেয়ীয়ে ধৰ্মেশ দৰ্শনৰ ড্ৰামা ''বেৱাফা'', থ্ৰিলাৰ ''ফাৰেব'' আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ছবি ''ৰিটাৰ্ণ টু ৰাজাপুৰ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|title=Hum Aapke Hain Corn!|last=Sen|first=Raja|author-link=Raja Sen|work=Rediff.com|date=25 February 2005|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125657/http://www.rediff.com/movies/2005/feb/25bewaf.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Fareb movie review|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|access-date=24 November 2014|work=[[Deccan Herald]]|date=10 July 2005|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022236/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/jul102005/movies174158200579.asp|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|title=Return to Rajapur|publisher=[[Tribeca Film Festival]]|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023218/https://tribecafilm.com/filmguide/archive/512cf9c61c7d76e046001f63-return-to-rajapur|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেলেগু ৰোমাঞ্চধৰ্মী ছবি ''হেপি (২০০৬)''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3246001.ece|title=It's a 'Happy' flick all the way|work=The Hindu|date=28 January 2006|access-date=3 January 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ২০০৭ চনত বাজপেয়ীয়ে ''১৯৭১'' নামৰ ছবিখনত মেজৰ সুৰজ সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰখনত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ ছয়জন সৈনিকৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিসকলে ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত বন্দী হোৱাৰ পিছত পাকিস্তানী কাৰাগাৰৰ পৰা পলায়ন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|title=Story of a loss in victory|last=Chatterji|first=Shoma A.|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=8 April 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304081320/http://www.tribuneindia.com/2007/20070408/spectrum/main9.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত গণেশ আচাৰ্যৰ ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''স্বামী''ত তেওঁ [[জুহি চাওলা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|title=Swami has the Malgudi Days effect|last=N|first=Patcy|work=Rediff.com|date=4 June 2007|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125807/http://www.rediff.com/movies/2007/jun/04ganesh.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> বাজপেয়ীৰ বছৰৰ অন্তিম মুক্তি আছিল এন্থালজি ছবি ''দছ কাহানিয়া''। তেওঁ [[দিয়া মিৰ্জা]]ৰ সৈতে সঞ্জয় গুপ্তাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত কাহিনী ''জাহিৰ''ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|title=One tight slap|last=Gupta|first=Pratim D.|author-link=Pratim D. Gupta|work=The Telegraph|date=26 November 2007|access-date=13 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023417/http://www.telegraphindia.com/1071126/asp/entertainment/story_8594178.asp|archive-date=17 November 2015}}</ref>২০০৭ চনত তেওঁ অভিনয় কৰা প্ৰায়বোৰ ছবিয়েই বাণিজ্যিকভাৱে অসফল হৈছিল। পিছৰ বছৰত তেওঁ কমেডী ছবি ''মানি হে ট' হানি হে'' (২০০৮)ত অভিনয় কৰে, যিখন বক্স অফিচৰ প্ৰদৰ্শন অতি হতাশাজনক আছিল।<ref name="BOI" /> তেলেগু ছবি ''বেদম''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত বাজপেয়ীয়ে কান্ধত আঘাত পাইছিল আৰু প্ৰায় দুবছৰ ধৰি চিনেমাজগতৰ পৰা তেওঁ আঁতৰি আছিল।<ref>{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|title=Back-logged|last=Shah|first=Kunal M|work=[[Mumbai Mirror]]|date=8 September 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030322/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117030322/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Back-logged/articleshow/15952746.cms|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ২০০৬ চনত কমেডী ছবি ''জুগাড়'' (২০০৯)ত মুখ্য চৰিত্ৰ হিচাপে প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sealing-on-screen/article1407892.ece|title=Sealing on screen|work=The Hindu|date=11 February 2009|access-date=14 November 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তি আছিল ৰহস্যময় থ্ৰিলাৰ ছবি ''এচিড ফেক্টৰী (২০০৯)'', যি ২০০৬ চনৰ আমেৰিকীয় ছবি ''আননউন''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ আছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|title=Acid Factory could be a health hazard|last=Pal|first=Chandrima|work=Rediff.com|date=9 October 2009|access-date=13 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117030524/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/09/movie-review-acid-factory.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> অৱশ্যে বক্স অফিচত ছবিখনে ভাল ফলাফল দেখুৱাব পৰা নাছিল।<ref name="Jail">{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|title=I waited long for character like mine in 'Jail': Manoj Bajpai|work=[[The Indian Express]]|date=22 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203081458/http://archive.indianexpress.com/news/i-waited-long-for-character-like-mine-in-jail-manoj-bajpai/531866/1|archive-date=3 February 2018}}</ref> পৰিচালক-নিৰ্মাতা মধুৰ ভাণ্ডাৰকাৰৰ ''জেইল (২০০৯)''ত তেওঁ যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰে দণ্ডিত এজন অভিযুক্তৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। <ref name="Jail" /><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|title=I was frustrated before Jail happened: Manoj Bajpai|last=Bansal|first=Robin|work=Hindustan Times|date=31 October 2009|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|archive-date=17 November 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032954/http://www.hindustantimes.com/india/i-was-frustrated-before-jail-happened-manoj-bajpai/story-uAYFYBbVwO6chiFawsO1jK.html|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:ManojBajpayee.jpg|right|thumb|''আৰক্ষণ ছবিৰ প্ৰচাৰকাৰ্যত মনোজ বাজপেয়ী, ২০১১ চনত'']] ===২০১০-বৰ্তমান : ''ৰাজনীতি'' আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ছোৱা=== ২০১০ চনত বাজপেয়ীয়ে প্ৰকাশ ঝাৰ বিগ বাজেটৰ বহুতাৰকাখচিত ৰাজনৈতিক থ্ৰিলাৰ ''ৰাজনীতি''ত অভিনয় কৰিছিল। ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ৰ নিখাত কাজমীয়ে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত উল্লেখ কৰিছে যে বাজপেয়ীয়ে "...মন্ত্ৰমুগ্ধকৰ অভিনয়ৰ স্মৃতি ঘূৰাই আনিছে।"<ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|title=Raajneeti movie review|work=The Times of India|date=3 June 2010|access-date=3 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms|archive-date=20 August 2012}}</ref> ভাৰতীয় বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ''ৰাজনীতি''ৰ লাভালাভক লৈ আশংকা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও<ref>{{cite web|last=Kotwani|first=Hiren|title=Can ''Raajneeti'' recover its Rs 60 crore investment?|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|work=Hindustan Times|access-date=21 June 2010|date=4 June 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/can-raajneeti-recover-its-rs-60-crore-investment/story-QLbUAyjGC6vwWoVTzSIfLK.html|archive-date=4 March 2016}}</ref> ছবিখনে ব্যৱসায়িক দিশত বৃহৎ সফলতা লাভ কৰে আৰু বিশ্বজুৰি ১.৪৩ বিলিয়ন(১৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰে।<ref name="web.archive.org showProd" /> বাজপেয়ীয়ে ছবিখনৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰত শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|title=Nominations for 56th Filmfare Awards 2010|website=[[Bollywood Hungama]]|date=14 January 2011|access-date=12 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114012817/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|archive-date=14 November 2013|url-status=dead}}</ref>তাৰ পিছত তেওঁ দুখন তেলেগু ছবিত অভিনয় কৰিছিল; ''বেদম (২০১০)'' আৰু ''পুলি (২০১০)৷'' ইয়াৰ পিছত তেখেতক কমেডীধৰ্মী ছবি ''দছ টোলা (২০১০)ত দেখা যায়৷'' <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|title=Dus Tola Movie Review|work=The Times of India|date=22 October 2010|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201011802/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Dus-Tola/movie-review/6787838.cms|archive-date=1 February 2016}}</ref> ভাৰতীয় মহাকাব্য [[ৰামায়ণ]]ৰ আধাৰত নিৰ্মিত এনিমেটেড ছবি ''ৰামায়ণ: দ্য এপিক''তো তেওঁ ৰামৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰিছিল৷<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|title=Bollywood stars in animation films|work=[[Mid-Day]]|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160917/http://www.mid-day.com/photos/bollywood-stars-in-animation-films/4586/40095|archive-date=8 December 2015}}</ref> ভাৰতত জাতি ভিত্তিক সংৰক্ষণৰ বিষয়টোৰ আধাৰত নিৰ্মিত সামাজিক ড্ৰামা ''আৰক্ষণ (২০১১)'' আছিল বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি। এই ছবিখনে কিছুসংখ্যক সামাজিক গোটত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল আৰু ছবিখন থিয়েটাৰত মুক্তিৰ পূৰ্বে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]]ত নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=After UP, Aarakshan banned in Punjab, AP|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|access-date=12 August 2011|work=The Times of India|date=11 August 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171029180202/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-UP-Aarakshan-banned-in-Punjab-AP/articleshow/9564962.cms?referral=PM|archive-date=29 October 2017}}</ref> বাণিজ্যিক সাংবাদিকসকলে ছবিখনৰ প্ৰতি বহু আশা কৰিছিল যদিও শেষত ই বক্স অফিচত ফ্লপ হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Will Aarakshan draw in the crowds?|url=http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203184214/http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm|archive-date=3 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=It's raining flops at the box office|url=http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|work=Rediff.com|access-date=4 April 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429131112/http://www.rediff.com/movies/report/raining-flops-at-box-office/20110919.htm|archive-date=29 April 2012}}</ref> বাজপেয়ীৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল ''লংকা (২০১১)''।<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|title=Lanka|last=Adarsh|first=Taran|author-link=Taran Adarsh|website=[[Bollywood Hungama]]|date=9 December 2011|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023002829/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/548041|archive-date=23 October 2015}}</ref> ২০১২ চনত [[অনুৰাগ কাশ্যপ]]ৰ দ্বাৰা দুটা খণ্ডত নিৰ্মিত অপৰাধমূলক ছবি ''[[:en:Gangs_of_Wasseypur_–_Part_1|গেংছ অৱ ৱাছেপুৰ]]''ত বাজপেয়ীয়ে অভিনয় কৰিছিল। প্ৰথমটো খণ্ডত তেওঁক চৰ্দাৰ খান নামৰ চৰিত্ৰটোত দেখা গৈছিল। নিজৰ ভূমিকাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ বাজপেয়ীয়ে চুলি খুৰাইছিল আৰু চাৰি কিলোগ্ৰাম ওজন কমাইছিল। <ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp|title=Bajpai the baddie|last=Upadhyay|first=Karishma|work=The Telegraph|date=21 June 2012|access-date=8 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210193240/http://www.telegraphindia.com/1120621/jsp/entertainment/story_15635989.jsp#.VmabqLKqqko|archive-date=10 December 2015}}</ref>২০১২ চনৰ কাঞ্চ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,<ref>{{cite web|title=Gangs of Wasseypur: World premiere at Cannes|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|access-date=24 April 2012|publisher=CNN-IBN|date=24 April 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|archive-date=27 June 2015|archivedate=27 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627194640/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-world-premiere-at-cannes-468137.html|deadurl=yes}}</ref> টৰণ্টো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ,<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms?|title='Wasseypur', 'Shanghai', 'Peddlers' at Toronto film fest|date=1 August 2012|access-date=31 May 2015|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028054641/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/entertainment/Wasseypur-Shanghai-Peddlers-at-Toronto-film-fest/articleshow/15310537.cms|archive-date=28 October 2017|url-status=live}}</ref> আৰু ২০১৩ চনত চানডান্স চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়।<ref>{{cite web|title=Gangs of wasseypur to be screened at the Sundance Film Festival|url=http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|publisher=CNN-IBN|date=30 November 2012|access-date=31 January 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|archive-date=23 August 2015|archivedate=23 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823153006/http://www.ibnlive.com/news/india/gangs-of-wasseypur-to-be-screened-at-sundance-2013-524361.html|deadurl=yes}}</ref> ইতিবাচক সঁহাৰিৰ মাজতে ছবিখনে ২২ জুনত ভাৰতত মুক্তি লাভ কৰে৷ সমালোচক অনুপমা চোপ্ৰাই ''সত্য''ৰ ভিকু ম্হাত্ৰেৰ পিছত তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|title=Anupama Chopra's review: Gangs of Wasseypur|last=Chopra|first=Anupama|work=Hindustan Times|date=23 June 2012|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020533/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-gangs-of-wasseypur/story-iGAekBzJAuamgXRfcODzbJ.html|archive-date=17 November 2015}}</ref> ছবিখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হয়।<ref>{{cite news|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|work=Filmfare|date=13 January 2013|access-date=31 January 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227075057/http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|archive-date=27 December 2014}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি আছিল চিট্টাগং অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ অভিযানৰ আধাৰত নিৰ্মিত ঐতিহাসিক নাটক ''চিট্টাগং (২০১২)''। বাজপেয়ীয়ে ইয়াত বঙালী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী সূৰ্য্য সেনক চিত্ৰিত কৰিছিল, যাৰ বাবে তেওঁ কোনো ধৰণৰ ধন লোৱা নাছিল।<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|title=Manoj Bajpayee took no money for Chittagong|publisher=[[NDTV]]|date=28 September 2012|access-date=11 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|archive-date=17 November 2015|url-status=live|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032957/http://movies.ndtv.com/bollywood/manoj-bajpayee-took-no-money-for-chittagong-607889|deadurl=yes}}</ref> তেখেতৰ দ্বাৰা অভিনীত বছৰটোৰ শেষৰখন ছবি আছিল ''চক্ৰব্যুহ'', য’ত তেওঁ এজন নক্সালবাদীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ এই ভূমিকাত তেখেতে ৫ কিলোগ্ৰাম ওজন কমাবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm|title=Manoj Bajpai goes for facial fuzz|last=Shah|first=Jigar|work=[[Mid-Day]]|date=7 June 2012|access-date=31 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|archive-date=3 February 2016|url-status=dead|archivedate=3 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203104000/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/jun/070612-Manoj-Bajpai-goes-for-facial-fuzz.htm/|deadurl=yes}}</ref> লেখক আৰু গীতিকাৰ [[জাভেদ আখতাৰ|জাভেদ আখতাৰে]] চক্ৰব্যুহক "যোৱা ২০ বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|title=Films are not made for middle-class now: Javed Akhtar|work=[[The Economic Times]]|date=29 October 2012|access-date=28 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|archive-date=8 December 2015|url-status=live|archivedate=8 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208162224/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-10-29/news/34798457_1_middle-class-salim-khan-ramesh-sippy|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে ইণ্ডিয়া টুডেয়ে এক পৰ্যালোচনাত ছবিখনক "অপেছাদাৰী প্ৰচেষ্টা" বুলি অভিহিত কৰে যদিও বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|title=Movie review: Chakravyuh|last=Khilnani|first=Rohit|work=India Today|date=27 October 2012|access-date=28 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208160014/http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-movie-review-chakravyuh/1/226492.html|archive-date=8 December 2015}}</ref> ২০১৩ চনত বাজপেয়ীৰ দ্বাৰা অভিনীত পাঁচখন ছবিয়ে মুক্তি লাভ কৰিছিল৷ ''সমৰ আছিল তামিলভাষাত তেওঁ অভিষেক কৰা বছৰটোৰ'' প্ৰথম মুক্তি। তেওঁ ছবিখনত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|title=Manoj Bajpayee in Samaran|last=Suganth|first=S|work=The Times of India|date=31 January 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203113519/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Manoj-Bajpayee-in-Samaran/articleshow/11696919.cms|archive-date=3 February 2012}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ থ্ৰিলাৰ ''স্পেচিয়েল ২৬''ত অভিনয় কৰে।১৯৮৭ চনৰ অপেৰা হাউচ ডকাইতিৰ আধাৰত নিৰ্মিত ছবিখনত তেওঁ চিবিআইৰ এজন বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|title=Review: Special Chabbis is an exciting con caper|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=8 February 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117063537/http://www.rediff.com/movies/review/review-special-chabbis-is-exciting/20130208.htm|archive-date=17 November 2015}}</ref> ইয়াৰ পিছত অপৰাধমূলক ছবি ''শ্বুটআউট এট ৱাডালা''ত তেওঁ গেংষ্টাৰ শ্বাবিৰ ইব্ৰাহিম কাস্কাৰৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত এটা চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|title=Politics will never happen for me: Manoj Bajpai|last=Kashyap|first=Nitisha|publisher=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom]]|date=19 July 2013|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033048/http://zoomtv.indiatimes.com/interviews/politics-will-never-happen-for-me-manoj-bajpai/articleshow/21163635.cms|archive-date=17 November 2015}}</ref> ''সত্যগ্ৰহ''ত তেওঁ চতুৰ্থবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ ঝাৰ সৈতে কাম কৰে। ২০১১ চনত সমাজ কৰ্মী [[আন্না হাজাৰে]]ৰ দুৰ্নীতিৰ বিৰুদ্ধে যুঁজখনৰ দ্বাৰা এই ছবিৰ কাহিনী কিছুপৰিমাণে অনুপ্ৰাণিত হৈছিল,<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|title='Satyagraha' review: A mission left unaccomplished|access-date=17 February 2014|last=Sengar|first=Resham|date=30 August 2013|work=[[Daily News and Analysis]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222083637/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077|archive-date=22 February 2014}}</ref> ছবিখনে ঘৰুৱাভাৱে ৬৭৫ মিলিয়ন টকা (৮.৫ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|title=Prakash Jha talks about new film Satyagraha|access-date=18 October 2013|last=Khan|first=Ujala A|date=28 August 2013|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019120808/http://www.thenational.ae/arts-culture/film/prakash-jha-talks-about-new-film-satyagraha|archive-date=19 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|title=Box-Office Verdicts of Major Bollywood Releases of 2013|access-date=18 October 2013|publisher=Koimoi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|archive-date=3 August 2014|archivedate=3 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140803012622/http://www.koimoi.com/box-office-bollywood-films-of-2013/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত বাজপেয়ীয়ে একে নামৰ ভাৰতীয় মহাকাব্যৰ আধাৰত নিৰ্মিত থ্ৰীডি এনিমেচন ছবি [[মহাভাৰত]]ৰ বাবে [[যুধিষ্ঠিৰ]]ৰ কণ্ঠ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|last=Pathak|first=Ankur|title=Deepti Naval is Kunti in Mahabharat|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|access-date=12 February 2015|work=Mumbai Mirror|date=8 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|archive-date=11 October 2013|archivedate=11 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms|deadurl=yes}}</ref> ২০১৪ চনত বাজপেয়ীয়ে তামিল একচন ছবি ''অঞ্জান''ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|title=Manoj, Vidyut in Suriya's next with Lingusamy|work=The Times of India|date=7 November 2013|access-date=9 December 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107015509/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Manoj-Vidyut-in-Suriyas-next-with-Lingusamy/articleshow/25322609.cms|archive-date=7 November 2013}}</ref> ২০১৫ চনত বাজপেয়ীয়ে তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবি ''তেৱৰ''ত নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০০৩ চনৰ [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]] ছবি ''অক্কাডু''ৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনাৰ সন্মুখীন হয় আৰু বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|title='Tevar' Movie Review Roundup: One Time Watch|last=Mehta|first=Ankita|work=[[International Business Times]]|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033716/http://www.ibtimes.co.in/tevar-review-roundup-one-time-watch-619808|archive-date=17 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|title=Box Office Collections: 'Alone' Fails, 'Tevar' Falls, 'I' Shows Decent Growth|last=Seshagiri|first=Sangeetha|work=International Business Times|date=8 January 2015|access-date=11 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117034154/http://www.ibtimes.co.in/box-office-collections-alone-fails-tevar-falls-i-shows-decent-growth-620770|archive-date=17 November 2015}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ [[ৰবীনা টেণ্ডন]]ৰ সৈতে দেশপ্ৰেমবিষয়ক চুটি ছবি ''জয় হিন্দ''ত অভিনয় কৰে। ৬ মিনিটীয়া এই চুটি ছবিখন ভাৰতৰ [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱস]]ৰ ঠিক আগতেই অ'ইঅ' ৰুমছে [[ইউটিউব]]ত মুক্তি দিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|title=Watch: Short film Jai Hind starring Manoj Bajpayee and Raveena Tandon is jingoistic not patriotic|last=D' Cunha|first=Zenia|publisher=Firstpost|date=14 August 2015|access-date=12 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117010830/http://www.firstpost.com/bollywood/watch-short-film-jai-hind-starring-manoj-bajpayee-and-raveena-tandon-is-jingoistic-not-patriotic-2392430.html|archive-date=17 November 2015}}</ref>] বাজপেয়ীয়ে ২০১৬ চনত ''তান্দৱ'' নামৰ আন এখন চুটি ছবিত অভিনয় কৰিছিল। দেৱাশীষ মাখিজাৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত এই ছবিখনে এজন সৎ আৰক্ষী কনিষ্টবলৰ সন্মুখীন হোৱা হেঁচা আৰু পৰিস্থিতিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল আৰু ছবিখনক ইউটিউবত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="taandav">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|title=Manoj Bajpayee in a new cop drama|last=Modi|first=Chintan Girish|work=The Hindu|date=4 February 2016|access-date=7 February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204032608/http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/entertainment/manoj-bajpayee-in-a-new-cop-drama/article8191707.ece|archive-date=4 February 2016}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অধ্যাপক হান্সল মেহতাৰ জীৱনীমূলক নাটক ''আলিগড়''ত ৰামচন্দ্ৰ ছিৰাছৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ যৌনতাৰ বাবে [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰা এজন সমকামী অধ্যাপকৰ জীৱনৰ কাহিনী ছবিখনত উপস্থাপিত হৈছিল৷। বাজপেয়ীয়ে নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাবলৈ ছিৰাছৰ কেইটামান ক্লিপিং চাইছিল।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Manoj-Bajpai-People-will-fall-in-love-with-professor-Dr-Shrinivas-Ramchandra-in-Aligarh/articleshow/50862862.cms|title=Manoj Bajpai: People will fall in love with professor Dr Shrinivas Ramchandra in 'Aligarh'|work=The Times of India|date=5 February 2016|access-date=7 March 2016}}</ref> ২০ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ২০১৫ চনৰ মুম্বাই চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত এই ছবিখন প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|title='Aligarh' gets standing ovation in Busan, director Hansal Mehta elated|work=The Indian Express|date=4 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151028181216/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aligarh-gets-standing-ovation-in-busan-director-hansal-mehta-elated/|archive-date=28 October 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|title=Hansal Mehta's 'Aligarh' premieres at MAMI Film Festival|work=The Indian Express|date=31 October 2015|access-date=29 November 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120312/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/hansal-mehtas-aligarh-premieres-at-mami-film-festival/|archive-date=8 December 2015}}</ref>ছবিখনে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে৷ <ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|title='Aligarh' review round-up: Here is what critics have to say about Manoj Bajpai and Rajkummar Rao-starrer|last=Mehta|first=Ankita|work=International Business Times|date=26 February 2016|access-date=7 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307174735/http://www.ibtimes.co.in/aligarh-review-round-here-what-critics-have-say-about-manoj-bajpai-rajkummar-rao-starrer-668222|archive-date=7 March 2016}}</ref> ছবিখনৰ বাবে বাজপেয়ীয়ে দশম এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটাত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা''ৰ বঁটা আৰু ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ তৃতীয় ফিল্মফেয়াৰ সমালোচক বঁটা'' লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|title=Going global|last=Khan|first=Atif|work=The Hindu|date=15 December 2016|access-date=16 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161216174401/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Going-global/article16832558.ece|archive-date=16 December 2016}}</ref><ref name="ff17win">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|work=The Times of India|date=15 January 2017|access-date=15 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114235906/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|archive-date=14 January 2017|df=dmy-all}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ৰাজেশ পিল্লাইৰ ''ট্ৰেফিক (২০১৬)''ত ট্ৰেফিক কনিষ্টবলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। একে নামৰ [[মালয়ালম ভাষা|মালয়ালম]] ছবিখনৰ পুনৰ্নিৰ্মাণ এই ছবিখন ২০১৬ চনৰ ৬ মে'ত মুক্তি পায়।<ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|title=Traffic movie review: It is an impressive thriller|publisher=Zee News|date=6 May 2016|access-date=6 May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509041817/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/traffic-movie-review-it-is-an-impressive-thriller_1882762.html|archive-date=9 May 2016}}</ref> বছৰৰ শেষত তেওঁক জীৱনীমূলক ক্ৰীড়া ছবি ''বুধিয়া সিং – বৰ্ণ টু ৰাণ''ত বুধিয়া সিঙৰ প্ৰশিক্ষকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে৷ বুধিয়া সিং হৈছে বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম বয়সীয়া মাৰাথন দৌৰবিদ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|title=Budhia Singh Born to Run : not weighed down by 'nationalism'|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=5 August 2016|access-date=13 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807133800/http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|archive-date=7 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160807133800/http://www.thehindu.com/features/cinema/budhia-singh-born-to-run-review-breaking-stereotypes/article8947556.ece|archivedate=7 August 2016|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ কমেডী ছবি ''সাত উচাকে'' (২০১৬) আৰু নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালিত চুটি ছবি ''আউচত'' অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/too-dirty-for-words/article9222065.ece|title=Saat Uchakkey: Too dirty for words|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=15 October 2016|access-date=5 November 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|title=Review: Neeraj Pandey's short film 'Ouch'|last=Ghosh|first=Sankhayan|work=Mint|date=2 November 2016|access-date=5 November 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105173748/http://www.livemint.com/Leisure/sVXNjPlg545kGM5Q16ZIyN/Review-Neeraj-Pandeys-short-film-Ouch.html|archive-date=5 November 2016}}</ref> ২০১৭ চনৰ বাজপেয়ীৰ প্ৰথম মুক্তি আছিল চোৰাংচোৱাভিত্তিক থ্ৰিলাৰ ''নাম শ্বাবানা৷'' ছবিখন আছিল ২০১৫ চনৰ ''বেবী'' ছবিৰ স্পিন-অফ৷ অভিনেত্ৰী [[তাপ্‌সী পন্নু|তাপসী পান্নু]]ৱে শ্বাবানাৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|title='Naam Shabana' is spin-off, not prequel to 'Baby' Taapsee Pannu|date=15 March 2017|work=Daily News and Analysis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330041452/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-naam-shabana-is-spin-off-not-prequel-to-baby-taapsee-pannu-2353190|archive-date=30 March 2017}}</ref>সেই বছৰতে তেওঁ ৰাম গোপাল বাৰ্মাৰ সৈতে অপৰাধমূলক ড্ৰামা ''চৰকাৰ ৩ৰ লগত জড়িত'' হয়। ছবিখনত তেওঁৰ চৰিত্ৰটো দিল্লীৰ মুখ্য মন্ত্ৰী [[অৰবিন্দ কেজৰিৱাল]]ৰ দ্বাৰা শিথিলভাৱে প্ৰভাৱিত৷<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|title=Manoj Bajpayee's character in Sarkar 3 inspired by Arvind Kejriwal, says RGV|work=The Indian Express|date=23 October 2016|access-date=10 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205115111/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manoj-bajpayee-sarkar-3-ram-gopal-varma-arvind-kejriwal-amitabh-bachchan-3098196/|archive-date=5 December 2016}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে ড্ৰামাভিত্তিক ছবি ''ৰুখ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|title=Rukh Movie Review: A Fine Film That Says More With Its Silence Than Words|last=Tulsiani|first=Kriti|publisher=CNN-News18|date=27 October 2017|access-date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027175902/http://www.news18.com/news/movies/rukh-movie-review-a-fine-film-that-says-more-with-its-silence-than-words-1559515.html|archive-date=27 October 2017}}</ref> [[চিত্ৰ:Padma_Shri_Manoj_Bajpai.jpg|right|thumb|২০১৯ চনত ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰাম নাথ কোৱিন্দ]]ৰ পৰা পদ্মশ্ৰী সন্মান লাভ কৰাৰ মুহূৰ্তত মনোজ বাজপেয়ী]] ২০১৮ চনত বাজপেয়ীয়ে ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ''আইয়াৰী''ৰ বাবে পৰিচালক নীৰজ পাণ্ডেৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হয়, য’ত তেওঁ কৰ্ণেল অভয় সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। চলচ্চিত্ৰ সমালোচক নম্ৰতা যোশীয়ে ছবিখনৰ কাহিনীভাগক সমালোচনা কৰি বাজপেয়ী আৰু এটা গীতক "চলচ্চিত্ৰখনৰ একমাত্ৰ ৰক্ষাকৱচ" বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|title=Aiyaary' review: A flashback too many|last=Joshi|first=Namrata|work=The Hindu|date=16 February 2018|access-date=23 February 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511203443/http://www.thehindu.com/entertainment/movies/aiyaary-review-much-ado-about-nothing/article22771612.ece|archive-date=11 May 2018}}</ref> পাছলৈ তেওঁ আহমেদ খানৰ ''বাঘী ২'' ত [[টাইগাৰ শ্ৰফ]] আৰু [[দিশা পাটানি]]ৰ সৈতে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|title='Baaghi 2' movie review: Tiger Shroff's film is all about sound and fury|work=Business Standard|date=31 March 2018|access-date=1 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401213556/http://www.business-standard.com/article/current-affairs/baaghi-2-movie-review-tiger-shroff-s-film-is-all-about-sound-and-fury-118033100026_1.html|archive-date=1 April 2018}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰ ফালে বাজপেয়ীয়ে মনস্তাত্ত্বিক থ্ৰিলাৰ ''মিছিং''ৰ জৰিয়তে প্ৰযোজক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ছবিখনত তেওঁৰ লগতে অভিনেত্ৰী [[তবু]]য়ে অভিনয় কৰে৷ ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা অধিকাংশ নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|title=Missing Movie Review|last=Gupta|first=Rachit|work=The Times of India|date=7 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408175848/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/missing/movie-review/63633283.cms|archive-date=8 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|title='Missing' review: Thriller works only for Tabu fans, actress steals the show|work=The Economic Times|date=9 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233623/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/missing-review-tabu-proves-she-is-one-of-the-finest-talents-steals-the-show/articleshow/63641620.cms|archive-date=9 April 2018}}</ref> শুভ্ৰা গুপ্তাই ইয়াক "বেকাৰ জঞ্জাল" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ [[জন আব্ৰাহাম]]ৰ সৈতে চোৰাংচোৱাভিত্তিক একচনধৰ্মী ছবি ''সত্যমেৱ জয়তে'' (২০১৮)ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|title=Missing movie review: The Manoj Bajpayee and Tabu starrer is a shoddy mess|last=Gupta|first=Shubhra|work=The Indian Express|date=6 April 2018|access-date=9 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409233546/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/missing-movie-review-tabu-manoj-bajpayee-star-rating-5125807/|archive-date=9 April 2018}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেককাৰী দীপেশ জৈনে পৰিচালনা কৰা মনোবৈজ্ঞানিক ড্ৰামা ''গলি গুলেইয়ান''ত অভিনয় কৰিছিল, য'ত তেওঁ পুৰণি দিল্লীত বাস কৰা এজন ইলেক্ট্ৰিচিয়ানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ <ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|title=Method in His Madness: Manoj Bajpayee on his forthcoming film Gali Guleiyan|last=Sahani|first=Alaka|work=The Indian Express|date=26 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907234418/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/method-in-his-madness-manoj-bajpayee-5322817/|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> ছবিখনৰ জৰিয়তে তেওঁ মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ''শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ'' বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|title=Manoj Bajpayee on his role in Gali Guleiyan: Perhaps the most difficult character of my career|work=Firstpost|date=14 August 2018|access-date=7 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908021155/https://www.firstpost.com/entertainment/manoj-bajpayee-on-his-role-in-gali-guleiyan-perhaps-the-most-difficult-character-of-my-career-4954561.html|archive-date=8 September 2018|url-status=live}}</ref> ২২ সংখ্যক বুছান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰিমিয়াৰ হোৱা ছবিখন ২০১৭ চনৰ মামি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, লছ এঞ্জেলছৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, আটলাণ্টা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ক্লিভলেণ্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু চিকাগো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|title=Anurag Kashyap's Zoo, Manoj Bajpayee's In The Shadows to premiere at Busan Film Festival|work=Hindustan Times|date=12 September 2017|access-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013013221/http://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-s-zoo-manoj-bajpayee-s-in-the-shadows-to-premiere-at-busan-film-festival/story-ku4CWQVDxTb2HdirGlzveO.html|archive-date=13 October 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|title=Manoj Bajpayee's 'Gali Guleiyan' on a foreign fest journey|work=The Times of India|date=10 August 2018|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907180155/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/manojs-gali-guleiyan-on-a-foreign-fest-journey/articleshow/63696573.cms|archive-date=7 September 2018|url-status=live}}</ref> মনোজ বাজপেয়ী অভিনীত বছৰৰ শেষৰফালে মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবিখন আছিল টাব্ৰেজ নুৰানীৰ ''লাভ ছোনিয়া'', যিখন যৌন সৰবৰাহৰ ভিত্তিত নিৰ্মিত। ২০১৮ চনৰ [[লণ্ডন]] ইণ্ডিয়ান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ইয়াৰ প্ৰিমিয়াৰ হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰতত মুক্তি ছবিখনে মুক্তি লভিছিল।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|title=Love Sonia premieres in London, highlights ignored realities of the world|work=Hindustan Times|date=22 June 2018|access-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002143/https://www.hindustantimes.com/bollywood/love-sonia-premieres-in-london-highlights-ignored-realities-of-the-world/story-g8n6Qma3o39jaAleha2m8J.html|archive-date=15 September 2018|url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনত দেৱাশীষ মাখিজাৰ ''ভোছলে''ত বাজপেয়ীয়ে এজন মৃত্যুমুখী অসুস্থ অৱসৰপ্ৰাপ্ত মুম্বাই পুলিচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যিয়ে উত্তৰ ভাৰতীয় ছোৱালী এজনীৰ লগত বন্ধুত্ব কৰে যি সময়ত স্থানীয় লোকে চহৰখনৰ প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://screenanarchy.com/2019/01/j-hurtados-13-favorite-indian-films-of-2018-gallery.html|title=J Hurtado's 14 Favorite Indian Films of 2018|last=Hurtado|first=J|publisher=Screen Anarchy|date=3 January 2018|access-date=4 January 2019}}</ref> ছবিখন আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ এই ভূমিকাৰ জৰিয়তে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ প্ৰথমটো ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা অৰ্জন কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ বাবে দ্বিতীয়টো এছিয়া পেচিফিক পৰ্দা বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/national-film-awards-priyadarshan-kangana-dhanush-bag-top-honours/article34134989.ece|title=National Film Awards: Priyadarshan, Kangana, Dhanush bag top honours|work=The Hindu|date=22 March 2021|access-date=18 April 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/asia-pacific-screen-awards-manoj-bajpayee-wins-best-actor-for-bhonsle-1621498-2019-11-22|title=Asia Pacific Screen Awards: Manoj Bajpayee wins Best Actor for Bhonsle|last=Singh|first=Suhani|work=India Today|date=22 November 2019|access-date=22 July 2020}}</ref> ২০১৯ চনত শিল্পৰ প্ৰতি আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ চতুৰ্থ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্মশ্ৰী]] প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|title=Mohanlal to be honoured with Padma Bhushan; Padma Shri for Manoj Bajpayee, Prabhu Deva and Late Kader Khan|website=Times Now|date=25 January 2019|access-date=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126000916/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mohanlal-to-be-awarded-padma-bhushan-padma-shri-for-manoj-bajpayee-prabhu-deva-and-late-kader-khan/354145|archive-date=26 January 2019|url-status=live}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অভিষেক চৌবেৰ একচনধৰ্মী ছবি ''সোণচিৰিয়া''ত ডকাইত মান সিঙৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৰাজা সেনে তেওঁৰ পৰ্যালোচনাত লিখিছে যে বাজপেয়ী "এজন বিদ্ৰোহী প্ৰধান হিচাপে উৎকৃষ্ট।"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|title=Sonchiriya movie review: Sushant Singh Rajput and Ranvir Shorey are brilliant as bandits|last=Sen|first=Raja|work=Hindustan Times|date=1 March 2019|access-date=1 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301082555/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sonchiriya-movie-review-sushant-singh-rajput-and-ranvir-shorey-are-brilliant-as-bandits/story-b2aIAz7fhMfCauFPLmikXI.html|archive-date=1 March 2019|url-status=live}}</ref> পিছলৈ তেওঁ ৰাজ নিদিমোৰু আৰু কৃষ্ণ ডি.কে. বাজপেয়ীয়ে চোৰাংচোৱা সংস্থাত গোপনে কাম কৰা মধ্যবিত্তীয় ব্যক্তি শ্ৰীকান্ত তিৱাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ৱেব চিৰিজটোৰ নাম আছিল '''দ্য ফেমিলি মেন''<nowiki/>'৷ এই চিৰিজটো আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে৷ হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহিত নাহৰে লিখে: "মনোজ বাজপেয়ী, সচৰাচৰ দেখাৰ দৰেই উৎকৃষ্ট।"<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/the-family-man-review-lighthearted-but-not-lightweight-amazon-and-manoj-bajpayee-have-a-winner-on-their-hands/story-Md1nRWexIIh7ogxifIrUHM.html|title=The Family Man review: Lighthearted but not lightweight; Amazon and Manoj Bajpayee have a winner on their hands|last=Naahar|first=Rohit|work=Hindustan Times|date=27 September 2019|access-date=5 October 2019}}</ref> ২০২০ চনৰ ফিল্মফেয়াৰ অ’টিটি বঁটাত তেওঁ সমালোচকৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা, ড্ৰামা চিৰিজ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list|website=[[The Times of India]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020}}</ref> ২০২০ চনত বাজপেয়ীয়ে শ্বিৰিশ কুণ্ডাৰৰ ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ছবি ''মিচেছ ছিৰিয়েল কিলাৰ''ত সহযোগী চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল৷ ছবিখনৰ আন এটি চৰিত্ৰত [[:en:Jacqueline_Fernandez|জেকলিন ফাৰ্নাণ্ডেজে]]ক দেখা যায়৷ [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|title=21 Tweets You Should Read Before Watching Netflix's 'Mrs. Serial Killer'|last=Magan|first=Srishti|publisher=ScoopWhoop|date=2 May 2020|access-date=22 July 2020|archivedate=22 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200722054605/https://www.scoopwhoop.com/entertainment/20-tweets-you-should-read-before-watching-netflix-s-mrs-serial-killer/|deadurl=yes}}</ref> বছৰৰ অন্তিমখন ছবি হিচাপে মুক্তি লাভ কৰে দিলজিৎ দোছাঞ্জ আৰু [[ফাটিমা ছানা শ্বেইখ|ফাতিমা চানা শ্বেইখ]]ৰ সৈতে কমেডী ছবি ''সুৰজ পে মংগল ভাৰী''। [[ক'ভিড-১৯ বৈশ্বিক মহামাৰী|ক'ভিড-১৯]] মহামাৰীৰ বাবে প্ৰায় আঠ মাহৰ বিৰতিৰ পিছত ভাৰতৰ ছবিগৃহত মুক্তি পোৱা এইখনেই আছিল প্ৰথমখন ছবি।<ref>{{cite web|title=Suraj Pe Mangal Bhari Review: With Manoj Bajpayee And Diljit Dosanjh's Buoyant Performances, It Is Mildly Chucklesome|url=https://www.ndtv.com/entertainment/suraj-pe-mangal-bhari-review-with-manoj-bajpayee-and-diljit-dosanjhs-buoyant-performances-it-is-mildly-chucklesome-2-5-stars-out-of-5-2325351|last=Chatterjee|first=Saibal|publisher=NDTV|date=15 November 2020|access-date=17 November 2020}}</ref> পিছৰ বছৰত তেওঁ নীৰজ পাণ্ডেৰ পৰিচালনাত ডিস্কভাৰী+ চেনেলৰ তথ্যচিত্ৰ ''ছিক্ৰেটছ অৱ চিনাউলি''ৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/secrets-of-sinauli-manoj-bajpayee-neeraj-pandeys-discovery-plus-show-is-must-watch-for-indian-history-buffs/2196405/|title=Secrets of Sinauli: Manoj Bajpayee, Neeraj Pandey's Discovery Plus show is must watch for Indian history buffs|work=The Financial Express|date=17 February 2021|access-date=19 February 2021}}</ref> বাজপেয়ীয়ে থ্ৰিলাৰধৰ্মী ছবি ''চাইলেন্স...কেন ইউ হিয়াৰ ইট?''ত হত্যাৰ গোচৰ এটা সমাধানৰ চেষ্টা কৰা পুলিচ হিচাপে অভিনয় কৰে। ZEE5 ত মুক্তি পোৱা ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/990594/silence-can-you-hear-it-review-manoj-bajpayee-is-the-soul-of-a-twisty-mystery|title='Silence… Can You Hear it?' review: Manoj Bajpayee is the soul of a twisty mystery|website=Scroll.in|date=26 March 2021|access-date=18 April 2021}}</ref> ==অভিনয়ৰ শৈলী আৰু প্ৰভাৱ== মনোজ বাজপেয়ী এজন বিধি অভিনেতা (Method Actor) আৰু পৰিচালকৰ অভিনেতা৷ তেওঁ অগতানুগতিক চৰিত্ৰৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&q=manoj+bajpai+method+actor&pg=PT202|title=Hero Vol.2|last=Raj|first=Ashok|publisher=Hay House|year=2009|isbn=9789381398036|pages=202|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211044019/https://books.google.com/books?id=2wo9BAAAQBAJ&pg=PT202&lpg=PT202&dq=manoj+bajpai+method+actor&source=bl&ots=nITps-ArL8&sig=BlrWSTqsHVyMRmYeKyJ6MDQ4npY&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiZw9qg_87JAhXKGI4KHRdoCUkQ6AEIRTAH#v=onepage&q=manoj%20bajpai%20method%20actor&f=false|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|title=The method of Manoj Bajpayee, celebrating Bollywood's unlikely hero|last=Kaushal|first=Sweta|work=Hindustan Times|date=23 April 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211095217/http://www.hindustantimes.com/bollywood/the-method-of-manoj-bajpayee-celebrating-bollywood-s-unlikely-hero/story-YLPxf19kjckkZsTV2XMOCI.html|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|title=Satya to Aarakshan: Why Manoj Bajpayee is a director's actor|publisher=CNN-IBN|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085047/http://180.179.160.21/photogallery/4595-10.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Sarkar|first=Neeti|title=Life's about choice|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article621147.ece|work=The Hindu|access-date=31 August 2011|date=8 September 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> অভিনেতা নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকীয়ে কিক্ (২০১৪)ত খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ প্ৰেৰণা হিচাপে ''অকছ (২০০১)''ত আগবঢ়োৱা বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|title=I won't do commercial films|last=Singh|first=Raghuvendra|work=Filmfare|date=29 July 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211064412/http://www.filmfare.com/interviews/i-wont-do-commercial-films-6838.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> বাজপেয়ীয়ে চলচ্চিত্ৰ জগতৰ শীৰ্ষ অভিনেতাসকলৰ তুলনাত তেওঁ লাভ কৰা দৰমহাৰ বৈষম্যৰ বিষয়েও মাত মাতিছে।<ref>{{cite web|url=http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|title=Need good roles but need money too: Manoj Bajpayee|last=Jamkhandikar|first=Shilpa|work=[[Reuters]]|date=30 August 2013|access-date=10 December 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211124223/http://blogs.reuters.com/india/2013/08/30/need-good-roles-but-need-money-too-manoj-bajpayee/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|title=I've done enough acting, now I want money – Manoj Bajpayee|last=Sharma|first=Suman|work=Filmfare|date=5 September 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211062931/http://www.filmfare.com/interviews/ive-done-enough-acting-now-i-want-money-manoj-bajpayee-4099.html|archive-date=11 December 2015}}</ref> তেওঁ [[অমিতাভ বচ্চন]], [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]] আৰু [[ৰঘুবীৰ যাদৱ]]ক নিজৰ প্ৰেৰণা হিচাপে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|title=The importance of being Manoj Bajpai|last=Verma|first=Sukanya|work=Rediff.com|date=22 August 2000|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125814/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/22manoj.htm|archive-date=4 March 2016}}</ref> পৰিচালক ৰাম গোপাল বাৰ্মাই তেওঁক নিজৰ বাবে "এক শিক্ষণ" বুলি গণ্য কৰে আৰু তেওঁ কয় যে তেওঁ "মই আজিলৈকে কাম কৰা অভিনেতাসকলৰ ভিতৰত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ।"<ref name="kind" /> ''বেণ্ডিট কুইন'' ছবিত তেওঁক পৰিচালনা কৰা শেখৰ কাপুৰে কৈছে যে: "......তেওঁ কেতিয়াও এটা দৃশ্যক মাত্ৰাধিক খেলিবলৈ চেষ্টা কৰা নাছিল আৰু এটা নূন্যতম বক্তব্যৰ সৈতে তেওঁক সম্পূৰ্ণ সুবিধাজনক যেন লাগিছিল।"<ref name="kind" /> পৰিচালক হান্সাল মেহতাৰ মতে, মনোজৰ "নিজকে আন কম সংখ্যকৰ দৰে নিজকে ৰূপান্তৰিত কৰাৰ ক্ষমতা আছে।"<ref>{{cite news|url=http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|title=The problem with actors? They're too disciplined|last=Gupta|first=Nidhi|work=[[GQ (Indian edition)|GQ]]|date=28 October 2015|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|archive-date=11 December 2015|archivedate=11 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211085213/http://www.gqindia.com/get-smart/personalities/hansal-mehta-aligarh-interview-manoj-bajpai-gq-india/|deadurl=yes}}</ref>''সত্য''ত বাজপেয়ীৰ অভিনয়ক হিন্দী চিনেমাৰ অন্যতম স্মৰণীয় চৰিত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়৷ ইয়াত থকা তেওঁৰ সংলাপ: ''"মুম্বাই কা ৰজা কৌন? ভিকু মাহত্ৰে" (মুম্বাইৰ ৰজা কোন? ভিকু মাহত্ৰে)'' সমানেই স্মৰণীয়।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|title=100 years of Bollywood: 10 characters we love|work=[[Mid-Day]]|date=3 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211073842/http://www.mid-day.com/articles/100-years-of-bollywood-10-characters-we-love/211818|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|title=Top 10 Dons of Bollywood|work=The Times of India|date=14 May 2013|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304134222/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/top-lists/Top-10-Dons-of-Bollywood/videols/19930293.cms|archive-date=4 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|title=#Dialoguebaazi: The tough men|last1=Ali|first1=Asad|last2=Usman|first2=Yasser|work=Hindustan Times|date=12 December 2014|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211075111/http://www.hindustantimes.com/brunch/dialoguebaazi-the-tough-men/story-moGv3zA3ihceHFJW3bgbyN.html|archive-date=11 December 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|title=Where have the evil lines gone?|last=Sen|first=Raja|work=Rediff.com|access-date=10 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121819/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18sl8.htm|archive-date=5 January 2016}}</ref><blockquote>কে কে মেননে এই চৰিত্ৰটোক আন বিধি অভিনেতাসকলৰ বাবে এটা টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে কৃতিত্ব দিছে: "যদি ''সত্য''ত মনোজৰ অভিনয় উজ্জ্বল নহ'লহেঁতেন, তেন্তে [[ইৰফান খান|ইৰফান]] আৰু মোৰ দৰে অভিনেতাই হয়তো এতিয়াও গ্ৰহণযোগ্যতাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি থাকিবলগা হ'লহেঁতেন। মনোজে আমাৰ বাবে দুৱাৰ মুকলি কৰি দিলে।"<ref name="indie" /> </blockquote> ==বঁটা আৰু সন্মানসমূহ== === এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা⁣ === {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম⁣ ! শিতান⁣ ! ফলাফল ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |৬ষ্ঠ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১২ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |rowspan="3"| শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ | {{Nom}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|title=Asia Pacific Screen Awards(2012)|url=https://www.imdb.com/event/ev0001634/2012|publisher=[[IMDb]]|access-date=27 December 2016}}</ref> |- |৯ম এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা,২০১৭ |'' আলিগড়''⁣ | {{Won}}⁣ |⁣<ref>{{Cite news|url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/brisbane-in-focus-for-asia-pacific-film-festival-20161124-gsx2mt.html|title=Brisbane in focus for Asia Pacific film festival|work=Brisbane Times|access-date=18 September 2017}}</ref> |- |১৩শ এছিয়া পেছিফিক স্ক্ৰীণ বঁটা, ২০১৯ |''ভোঁছলে''⁣ | {{Won}}⁣ |⁣<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2019/film/news/apsa-wang-xiaoshuai-so-long-my-son-nominations-1203372473/|title=13th Asia Pacific Screen Awards nominations|website=Variety|date= October 15, 2019}}</ref> |} === ফিল্মফেয়াৰ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |rowspan="2"|৪৪সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ১৯৯৯⁣ |rowspan="2"|''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |rowspan="2"|<ref>{{cite news|url=https://m.imdb.com/event/ev0000245/1999/1?ref_=m_ttawd_ev_2|title=Filmfare Awards 1999}}</ref> |-⁣ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Won}}⁣ |-⁣ |rowspan="2"|৪৫ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০০ |rowspan="2"| ''শ্বুল''⁣ |{{Won}}⁣ |rowspan="2"|<ref>{{cite news |url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |title=The 45th Filmfare Awards 2000 Winners |publisher=[[Times Internet|Indian Times]] |access-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515210654/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |archive-date=15 May 2007 |agency=[[The Times Group]] |archivedate=8 July 2012 |archiveurl=https://archive.ph/20120708193756/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/368698.cms |deadurl=yes }}</ref> |-⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nominated}}⁣ |-⁣ |৪৭সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০২ |''অক্স''⁣ |rowspan="2"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2002/1/|title=47th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৪৮সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০০৩ |''ৰোড''⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2003/1/|title=48th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৪৯সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা,২০০৪ |''এলঅচি: কাৰ্গিল''⁣ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/2004/1/|title=49th Filmfare Awards winner|website=[[IMDb]]|access-date=29 June 2020}}</ref> |-⁣ |৫৬সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১১ |''ৰাজনীতি''⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite news|title=Filmfare awards a month ahead of schedule|newspaper=[[The Times of India]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|url-status=dead|archive-date=4 November 2012|date=14 January 2011|access-date=2011-01-14|archivedate=2012-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104110914/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/mumbai/28378149_1_filmfare-tarun-rai-gsm-mobile-users|deadurl=yes}}</ref> |-⁣ |৫৮ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|title=58th Idea Filmfare Awards nominations are here!|url=http://www.filmfare.com/news/58th-idea-filmfare-awards-nominations-are-here-2123.html|publisher=[[Filmfare Awards]]|date=13 January 2013|access-date=13 January 2013}}</ref> |-⁣ |rowspan="2"|৬২সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০১৭ |''আলিগড়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ) |{{Won}}⁣ {{ref|noteA|[ক]}} |rowspan="2"|<ref>{{cite web|url=http://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2017/winners|title=Filmfare Award 2017 Winners - List of Filmfare Award Winners}}</ref> |-⁣ |''তাণ্ডৱ⁣''⁣ |চুটি ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |} ===ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবি/ছিৰিজৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- | rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ বঁটা, ২০২০ | ''ভোঁছলে'' |ৱেব মৌলিক ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |⁣ rowspan="3"|<ref>{{Cite web|title=Filmfare OTT Awards 2020: Big Night For Paatal Lok And The Family Man. Complete List Of Winners|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2020-paatal-lok-off-to-a-great-start-list-of-winners-2340941|access-date=2020-12-20|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Winners of the Flyx Filmfare OTT Awards|url=https://www.filmfare.com/features/winners-of-the-flyx-filmfare-ott-awards-45407.html|access-date=2020-12-20|website=filmfare.com|language=en}}</ref> |- | rowspan="2"|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣ | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |- | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ | {{Won}}⁣ |- | rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২১ | ''ৰায় (চিৰিজ)''⁣ | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |⁣ rowspan="3"|<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/filmfare-ott-awards-2021-pratik-gandhi-starrer-scam-1992-walks-away-with-maximum-wins/articleshow/88186581.cms|title=Filmfare OTT Awards 2021: Pratik Gandhi starrer 'Scam 1992' walks away with maximum wins|date=2021-12-09|access-date=2021-12-10|website=The Times of India}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="2"|''দ্য ফেমিলি মেন''⁣ | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Nom}} |- | ড্ৰামা ধাৰাবাহিকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচক)⁣ | {{Won}}⁣ |- |rowspan="2" |ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা,২০২৩ |''ছিৰ্ফ এক বন্দা কাফী হ্যেয়''⁣ | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{Won}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/filmfare-ott-awards-2023-alia-bhatt-manoj-bajpayee-win-big-jubilee-sweeps-top-prizes-complete-list-of-winners-4609001|title=Filmfare OTT Awards 2023: Alia Bhatt, Manoj Bajpayee Win Big, Jubilee Sweeps Top Prizes. Complete List Of Winners|date=2023-11-27|access-date=2023-11-27|website=NDTV}}</ref> |- |''গুলমোহৰ (২০২৩)'' | ৱেব মৌলিক ছবিৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা | {{nom}}⁣ |- |} === আইফা বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- | ২০০১ | ''ফিজা''⁣ | rowspan="3"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় | {{Nom}}⁣ |⁣ <ref>{{cite news |url=http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |title=2nd IIFA Awards 2001 Nominations |work=[[MSN]] |access-date=3 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |archive-date=26 August 2001 |agency=[[Microsoft]] |archivedate=26 August 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010826062906/http://server1.msn.co.in/iifa/nominee/index.html |deadurl=yes }}</ref> |- |২০০২ |''অক্স'' |{{Nom}} |<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0000361/2002|title=Awards of the International Indian Film Academy|website=imdb.com|access-date=2019-10-04}}</ref> |- |rowspan="2"|২০১১ |rowspan="2"|''ৰাজনীতি'' |{{Nom}} |rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=http://iifa.com/toronto2011/nominations.html#nominations |title=The 12th IIFA Awards (2011) Nominees and Winners |accessdate=2012-01-28 |work=iifa.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114155916/http://www.iifa.com/toronto2011/nominations.html |archivedate=2012-01-14 }}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Nom}} |- |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ'' |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{Nom}} |<ref>{{cite news |title=IIFA 2013: The complete list of nominations |url=https://www.news18.com/news/india/iifa-2013-the-complete-list-of-nominations-621724.html |accessdate=22 October 2019 |work=News18}}</ref> |- |২০২২ |''ভোঁছলে'' |{{nom}} |<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/iifa-2022-nominations-shershaah-takes-lead-12-nominations-ludo-83-emerge-strong-contenders-check-complete-list/|title=IIFA 2022 Nominations: Shershaah takes the lead with 12 Nominations, Ludo and 83 emerge as strong contenders; check out the complete list|date=1 April 2022}}</ref> |} === ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা ⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |৪৬শ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|title=46th National Film Awards (PIB - Feature films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=12 March 2012|archive-date=19 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819080140/http://pib.nic.in/focus/fojul99/fo1907992d.html|url-status=live}}</ref> |-⁣ |৫১সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০০৪⁣ |''পিঞ্জৰ''⁣ |বিচাৰকৰ বিশেষ বঁটা⁣ |{{Won}}⁣ |⁣<ref>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|title=51st National film Awards (Feature Films)|publisher=Press Information Bureau (PIB), India|access-date=15 March 2012|archive-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612130851/http://pib.nic.in/release/rel_print_page.asp?relid=3123|url-status=live}}</ref> |-⁣ |৬৭সংখ্যক ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, ২০২১⁣ |''ভোঁছলে''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ {{ref|noteB|[খ]}} |⁣<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/67th-national-film-awards-kangana-ranaut-sushant-singh-rajput-s-chhichhore-win-101616411773402.html|title=67th National Film Awards: Manoj Bajpayee, Sushant Singh Rajput's Chhichhore win. See complete list of winners here|date=22 March 2021|website=Hindustan Times}}</ref> |} ===প্ৰডিউছাৰছ্ গিল্ড চলচ্চিত্ৰ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |২০১১ |''ৰাজনীতি''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2011/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Producers Guild Film Awards 2011|website=[[IMDb]]}}</ref> |-⁣⁣ |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ | |- |২০১৬ |''টেৱৰ''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nom}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001173/2016/1/|title=Producers Guild Film Awards 2016|website=[[IMDb]]}}</ref> |} ===স্ক্ৰীণ বঁটা⁣=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣ |-⁣ |১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-1999-126.html|title=Screen Awards 1999}}</ref> |-⁣⁣ |২০০২ |''অক্স''⁣ |rowspan="2"|ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://www.awardsandshows.com/features/star-screen-awards-2002-129.html|title=Screen Awards 1999}}</ref> |-⁣ |২০০৩ |''ৰোড''⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2003/1/|title=Screen Awards 2003|website=IMDb}}</ref> |- |২০০৪ |''পিঞ্জৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2004/1/|title=Screen Awards 2004|website=IMDb}}</ref> |- |২০১৩ |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/nominations-for-the-19th-annual-colors-screen-awards/1053912/0 |title=Nominations for the 19th Annual Colors Screen Awards |website=The Indian Express |date=4 January 2013 |access-date=1 August 2021}}</ref> |-⁣ |২০১৭ |''আলিগড়''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0002905/2017/1/|title=Screen Awards 2017|website=IMDb}}</ref> |} ===জী চিনে বঁটা=== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! কৰ্ম⁣ ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}⁣ |- |১৯৯৯ |''সত্যা''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতা⁣ |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/1999/1/|title=Zee Cine Awards 1999|website=IMDb}}</ref> |-⁣⁣ |২০০২ |''অক্স''⁣ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |{{Won}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2002/1/|title=Zee Cine Awards 2002|website=IMDb}}</ref> |-⁣⁣ |২০১৭ |''আলিগড়''⁣ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (সমালোচকৰ)⁣ |{{Nominated}}⁣ |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0000415/2017/1/|title=Zee Cine Awards 2017|website=IMDb}}</ref> |} ==অন্যান্য বঁটা== {| class="wikitable sortable"⁣ |-⁣ ! বৰ্ষ ! বঁটা ! ছবিৰ নাম ! শিতান⁣ ! ফলাফল⁣ ! class="unsortable" | {{Tooltip|তথ্যসূত্ৰ|Reference(s)}}⁣ |- |২০২০ |rowspan="2"| এছিয়ান একাডেমি ক্ৰিয়েটিভ বঁটা |rowspan="2" |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |rowspan="2"|''দ্য ফেমিলী মেন'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0006104/2020/1?ref_=m_ttawd_ev_1|title=Asian Academy Creative Awards 2020|website=IMDb}}</ref> |- |২০২১ |{{nom}} | |- |২০১৬ |rowspan="6"|মেলবৰ্ণৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |rowspan="3" |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''আলিগড়'' |{{nom}} | |- |২০১৮ |''গলি গুলেয়া'' |{{nom}} | |- |২০১৯ |''ভোছঁলে'' |{{nom}} | |- |২০২১ |ছিৰিজত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''দ্য ফেমিলী মেন'' |{{won}} | |- |rowspan="2"|২০২৩ |rowspan="2"|শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''জোৰাম'' |{{nom}} | |- |''গুলমোহৰ'' |{{nom}} | |- |২০১৭ |rowspan="4"|FOI অনলাইন বঁটা |rowspan="2"|শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''আলিগড়'' |{{nom}} | |- |২০১৯ |''গলি গলেয়া'' |{{nom}} | |- |২০২০ |বহুতাৰকাযুক্ত কলা-কুশলীৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰদৰ্শন |''সোণচিৰিয়া'' |{{won}} | |- |২০২১ |শীৰ্ষ চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''ভোঁছলে'' |{{won}} | |- |২০১৬ |জাগৰণ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |''আলিগড়'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{won}}{{ref|noteC|[গ]}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0004929/2016/1?ref_=m_ttawd_ev_4|title=Jagran Film Festival 2016|website=[[IMDb]]}}</ref> |- |২০১৮ |নিয় ইয়ৰ্ক ভাৰতীয়-আমেৰিকীয় কলা সংস্থা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ |''গলি গুলেয়া'' |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001168/2018/1?ref_=m_ttawd_ev_10|title=New York Indo-American Arts Council Film Festival 2018|website=IMDb}}</ref> |- |২০১১ |rowspan="4"|ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী চৰিত্ৰ |''ৰাজনীতি'' |{{nom}} | |- |২০১৩ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |''গেংগছ অৱ ৱাছেপুৰ'' |{{won}} |<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/event/ev0001934/2013/1?ref_=m_ttawd_ev_11|title=Stardust Awards 2013|website=IMDb}}</ref> |- |২০১৬ |ঋণাত্মক চৰিত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |''টেৱৰ'' |{{nom}} | |- |২০১৭ |শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় |'' আলিগড়'' |{{nom}} | |- |} ==টোকা== :{{note|noteA}}ক)''উড়তা পঞ্জাব''ৰ অভিনেতা [[:en:Shahid_Kapoor|শ্বাহীদ কাপুৰ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে :{{note|noteB}}খ)''অসুৰা'' (২০১৯)ৰ অভিনেতা [[ধনুষ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে :{{note|noteC}}গ)''সৰবজিৎ''ৰ অভিনেতা [[:en:Randeep_Hooda|ৰণদীপ হুদা]]ৰ সৈতে যূটীয়াভাৱে == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা- বিশেষ জুৰী বঁটা (পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য ছবি) বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেতা]] luv01i3cgclmrameynff6fkaphm0td5 সীতা কুণ্ড 0 101107 648772 529294 2026-10-31T16:53:13Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648772 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple |name =পুনৌৰা ধাম, জানকী মন্দিৰ |image = |imagesize = |caption = |location = পুনৌৰা, সীতামড়ী | map_type = ভাৰত, বিহাৰ | map_caption = Location in [[Bihar]] | coordinates = |state= [[বিহাৰ]] |district= সীতামড়ী জিলা |alt = |deity = [[সীতা]] |festivals = জানকী নৱমী, বিবাহ পঞ্চমী দুৰ্গাপূজা |architecture = বাস্তু শাস্ত্ৰ |year_completed =১৭শ শতিকাৰ আগৰ |creator = প্ৰগতি গৌৰৱ }} '''সীতা কুণ্ড''' হ’ল দেৱী সীতাৰ জন্মস্থানক পৱিত্ৰ জ্ঞান কৰা হিন্দুসকলৰ এক তীৰ্থস্থান৷ বিহাৰৰ সীতামড়ী জিলাৰ পুনৌৰা ধামৰ এক প্ৰাচীন হিন্দু মন্দিৰ হৈছে, জানকী মন্দিৰ। ই সীতামড়ী চহৰৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।<ref name="govt bihar">{{cite web |title=Sita Kund |url=https://munger.nic.in/tourist-place/sita-kund/ |publisher=Government of Bihar |access-date=19 February 2021}}</ref> পুনৌৰা ধাম জানকী মন্দিৰ ভাৰতৰ বিহাৰৰ সীতামড়ীত অৱস্থিত সীতা দেৱীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত অন্যতম পৱিত্ৰ হিন্দু মন্দিৰ। প্ৰতি বছৰে লাখ লাখ তীৰ্থযাত্ৰী এই মন্দিৰলৈ যায় আৰু বেছিভাগেই উত্তৰ ভাৰতৰ এই পৱিত্ৰ স্থানসমূহলৈ যায়।<ref name="sk:hsom">{{cite web |title=Sita Kund: Holy Site of Munger |url=https://im-bihar.in/2020/05/10/sita-kund-the-holy-site-of-munger/ |publisher=Im:Bihar |access-date=19 February 2021 |archive-date=3 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303115415/https://im-bihar.in/2020/05/10/sita-kund-the-holy-site-of-munger/ |url-status=dead |archivedate=3 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303115415/https://im-bihar.in/2020/05/10/sita-kund-the-holy-site-of-munger/ |deadurl=yes }}</ref> সীতামড়ীৰ পৰা প্ৰায় ৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে পুনৌৰা ধাম। ইয়াত সন্ত পুণ্ড্ৰিকৰ আশ্ৰম আছিল। মহাবীৰ মন্দিৰ ট্ৰাষ্টৰ "শ্ৰীমহাবীৰ স্থান ন্যাস সমিতি"য়ে সীতামড়ী জিলাৰ বাহিৰৰ পৰা মন্দিৰলৈ অহা তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বাবে ২৭ জানুৱাৰী ২০১৯ তাৰিখৰ পৰা পুনৌৰা ধামত "সীতা ৰসোই" আৰম্ভ কৰে। পুনৌৰা ধামৰ পৰা নেপালৰ হলেশ্বৰ স্থান, পন্থপাকাৰ আৰু জনকপুৰ মন্দিৰলৈ পুৱা মহাবীৰ মন্দিৰ ট্ৰাষ্টে দৈনিক বাছ সেৱা চলায়; ই সন্ধিয়া পুনৌৰা ধামলৈ উভতি আহে৷ ==গৰম পানীৰ উঁহ== সীতা কুণ্ড গৰম পানীৰ উঁহৰ বাবে জনাজাত। কিংবদন্তি অনুসৰি সীতাই, অগ্নি পৰীক্ষা দিব লগা হৈছিল৷ অগ্নিপৰীক্ষাত তেওঁৰ শৰীৰে জুই শোষণ কৰিছিল যদিও তেওঁৰ কোনো ক্ষতি হোৱা নাছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অভ্যন্তৰৰ তাপ পানীৰ উঁহলৈ স্থানান্তৰিত কৰিলে। মাঘৰ প্ৰতিটো পূৰ্ণিমাৰ দিনা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে উষ্ণ জলধাৰাসমূহ পৰিভ্ৰমণ কৰে।<ref name="govt bihar"/><ref name="sk:hsom"/> ==যোগাযোগ== পাটনা বিমানবন্দৰ, বাছ ষ্টেচন আৰু পাটনা ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা এই ঠাইলৈ সহজে যাব পাৰি। এই মন্দিৰটো পাটনা ৰেলৱে ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref>{{cite web|title=Traveling to Sita Kund|url=http://www.india9.com/i9show/Sita-Kund-Temple-55481.htm|access-date=2017-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004225943/https://www.india9.com/i9show/Sita-Kund-Temple-55481.htm|archivedate=2018-10-04|deadurl=yes}}</ref> পাটনা, গুলজাৰবাগ, পাটলিপুত্ৰ আৰু পাটনা চহৰৰ ৰেলৱে ষ্টেচনত ইয়ালৈ যাবলৈ বাছ আৰু টেক্সি পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Sita-Kund History|url=http://bihardarpan.blogspot.com/2017/10/Sita-Kund.html|access-date=2017-02-17}}</ref> কাষৰীয়া জিলাখনৰ মুজাফ্ফৰপুৰ, দৰভংগা, মধুবনী আৰু পূৱ চম্পাৰাণৰ পৰাও এই ঠাইলৈ সহজে যাব পাৰি। মুজাফ্ফৰপুৰ ৰেলৱে ষ্টেচন/ বাছ ষ্টেচন, দৰভংগা জংচন ৰেলৱে ষ্টেচন/ বাছ ষ্টেচন, মধুবনী ৰেলৱে ষ্টেচন/ বাছ ষ্টেচন আৰু মতিহাৰী ৰেলৱে ষ্টেচন/ বাছ ষ্টেচনৰ পৰা মন্দিৰটোৰ দূৰত্ব মাত্ৰ ৭০ –৮০ কিলোমিটাৰ। ​ ==চিত্ৰশালা== <gallery> File:Janaki kund, Sitamarhi, Bihar.jpg|জানকী কুণ্ড File:Bagahi Math Sitamarhi, Bihar.jpg|বাগাহী মঠ, সীতামড়ী File:Janakpur, Nepal.jpg|জনকপুৰ File:Damamis.jpg|দামামিচ </gallery> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:নেপালৰ পৰ্যটনস্থলী]] rgjd9s7bes7xwz61zptzuerduahjxf5 ইল’ইজ 0 101409 648801 632374 2026-10-31T18:06:55Z Dipankar Das 36094 648801 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox philosopher |region = [[পাশ্চাত্য দৰ্শন]] |image = Heloise World Noted Women.jpg |name = ইল’ইজ |birth_date = ১১০০–১১০১ |birth_place = [[পেৰিছ]]ৰ ওচৰত, [[Kingdom of France|ফ্ৰান্স]] |death_date = [[২১ এপ্ৰিল]], ১১৬৩ |death_place = [[Troyes|ট্ৰ’ৱা]]ৰ ওচৰত, ফ্ৰান্স |notable_works = ''Problemata Heloissae'' |era = [[Medieval philosophy|মধ্যযুগীয় দৰ্শন]] |school_tradition = [[Scholasticism|স্ক’লাষ্টিচিজ্‌ম]] |main_interests = [[Ethics|নীতিশাস্ত্ৰ]], [[বন্ধুত্ব]], [[প্ৰেম]] আৰু [[যৌনতা]]ৰ দৰ্শন, [[ভাষাৰ দৰ্শন]], [[ধৰ্মতত্ত্ব]], [[নাৰীবাদ]] |influences = [[Cicero|চিচেৰো]], [[Lucan|লুকান]], [[Tertullian|টাৰ্টুলিয়ান]], [[Plutarch|প্লুটাৰ্ক]], [[Augustine|অগষ্টিন]], [[Jerome|জিৰ’ম]], [[Benedict of Nursia|নাৰ্ছিয়াৰ বেনেডিক্ট]] |influenced = [[পীয়েৰ এবেলাৰ্ড]], [[Petrarch|পিট্ৰাৰ্ক]], [[Thomas Aquinas|থমাছ একুৱাইনাছ]], [[Simone Weil|ছিম’ন ৱেই]] }} '''ইল’ইজ''' ({{lang-fr|Héloïse}}) এগৰাকী ফৰাচী সন্ন্যাসিনী, দাৰ্শনিক, লেখিকা, বিদুষী আৰু মঠাধিকাৰিণী আছিল। ১১৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে ‌ইল’ইজ কেথ’লিক গীৰ্জাত এগৰাকী সন্মানীয় মঠাধিকাৰিনী হৈ পৰে আৰু প্ৰিলেট নুলিয়াছৰ পদবী পোৱাৰ পিছত তেওঁ এগৰাকী ধৰ্মযাজকৰ সমপৰ্যায়ৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।<ref>{{cite web | url=https://epistolae.ctl.columbia.edu/letter/197.html | title=A letter from Eugene III, pope (1147) | publisher=ColumbiaCTL | accessdate=16 January 2024}}</ref><ref>{{cite encyclopedia | title=Praelatus Nullius | encyclopedia=Catholic Encyclopedia | publisher=Robert Appleton Company | editor=Herbermann, Charles | year=1913 | location=New York}}</ref> [[পীয়েৰ এবেলাৰ্ড]]ৰ সৈতে ইল’ইজৰ প্ৰেম আৰু তেওঁলোকৰ মাজত হোৱা চিঠি-পত্ৰৰ আদান-প্ৰদানৰ বাবেহে ইল’ইজ ইতিহাস আৰু জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত বেছি বিখ্যাত। পীয়েৰ এবেলাৰ্ড আছিল মধ্যযুগৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ যুক্তিবিদ তথা ধৰ্মতত্ত্ববিদ যি পাছলৈ ইল’ইজৰ সহকৰ্মী, সহযোগী আৰু স্বামী হৈ পৰিছিল। এবেলাৰ্ডৰ কামৰ ওপৰত সমালোচনাত্মক বৌদ্ধিক প্ৰভাৱ পেলোৱাৰ বাবে আৰু তেওঁক বহুতো প্ৰত্যাহ্বানমূলক প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাৰ বাবে ইল'ইজ জনাজাত আছিল।<ref>{{cite web | url=https://epistolae.ctl.columbia.edu/letter/178.html | title=A letter from Heloise, abbess of the Paraclete () | publisher=ColumbiaCTL | accessdate=16 January 2024}}</ref> তেওঁৰ চিঠি-পত্ৰসমূহক ফৰাচী আৰু ইউৰোপীয় সাহিত্যৰ ভেটি তথা ভদ্ৰতা আৰু মৰ্যাদাসম্পন্ন প্ৰেমৰ অভ্যাসৰ মুখ্য প্ৰেৰণা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ আৰু কেতিয়াবা কামোদ্দীপকভাৱে লিখা চিঠি-পত্ৰসমূহে ''বিলডান্‌ছৰোমান'' ধাৰাটোৰ লেটিন ভেটি গঠন কৰে, আনহাতে এই চিঠি-পত্ৰসমূহে এবেলাৰ্ডৰ [[হিষ্ট’ৰিয়া কেলামিটেটাম]]ৰ সৈতে ''ধ্ৰুপদী এপিষ্ট’লাৰী'' ধাৰাটোৰ আৰ্হি হিচাপে কাম কৰে। ইল'ইজৰ প্ৰভাৱ পিছৰ লেখক, যেনে— ক্ৰেটিয়িন ডি ট্ৰ’ৱা, জিঅ’ফ্ৰি চ’চাৰ, মেডাম ডি লা ফায়েট, থমাছ একুৱাইনাছ, চ’ডাৰলছ ডি লাক্ল’ছ, ভল্টেয়াৰ, ৰুছ’, ছিম’ন ৱেই, আৰু ড’মিনিক অ’ৰীৰ ওপৰতো বিস্তৃত। পাণ্ডিত্যত নাৰীৰ প্ৰতিনিধিত্ব প্ৰতিষ্ঠাৰ ক্ষেত্ৰত ইল'ইজ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব আৰু আধুনিক নাৰীবাদৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলোৱা লিংগ আৰু বিবাহৰ বিতৰ্কিত চিত্ৰণৰ বাবেও তেওঁ পৰিচিত। ==জীৱন== ===পটভূমি আৰু শিক্ষা=== জীৱনৰ আৰম্ভণিতে পেৰিছৰ ঠিক বাহিৰৰ আৰ্জাটুৱেই কনভেণ্টৰ পৰা অহা ইল’ইজে লেটিন, গ্ৰীক আৰু হিব্ৰু ভাষাৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিদুষী হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল আৰু কৈশোৰ কাললৈকে সন্ন্যাসিনীসকলৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। যুৱতী হিচাপে পেৰিছত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে ভাষাজ্ঞান আৰু লেখা-মেলাৰ বিশেষজ্ঞতাৰ বাবে ইতিমধ্যে তেওঁ সুপৰিচিত হৈছিল।<ref name="smith">{{cite book|last=Smith|first=Bonnie G.|title=The Oxford encyclopedia of women in world history, Volume 1|year=2008|publisher=Oxford University Press|location=Heloise|isbn=978-0-19-514890-9|page=445|url=https://books.google.com/books?id=EFI7tr9XK6EC&pg=RA1-PA445|access-date=17 January 2024|archive-date=15 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115131152/https://books.google.com/books?id=EFI7tr9XK6EC&pg=RA1-PA445|url-status=live}}</ref> তদুপৰি তেওঁ বুদ্ধিমত্তা আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিসম্পন্ন দৃষ্টিভংগীৰ বাবে সুনামো অৰ্জন কৰিছিল। এবেলাৰ্ডে লিখিছে যে ইল’ইজ আছিল ''nominatissima'' অৰ্থাৎ পঢ়া আৰু লিখাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ জন্মসূত্ৰে লাভ কৰা উপহাৰৰ বাবে “আটাইতকৈ বিখ্যাত”। ইল’ইজে কবিতা, নাটক আৰু গীতো ৰচনা কৰিছিল। অৱশ্যে কালক্ৰমত তাৰে কিছুমান হেৰাই গৈছে। ইল’ইজৰ পিতৃৰ নাম আছিল গিলবাৰ্ট গাৰ্লেণ্ড আৰু মাকৰ নাম আছিল হাৰছিণ্ড। মাকৰ ফালৰ খুৰাক কেন’ন ফুলবাৰ্ট আছিল ইল’ইজৰ অভিভাৱক।<ref>{{cite book|last=Burger|first=James|title=Heloise and Abelard: A New Biography|year=2006|publisher=HarperCollins|isbn=9780060816131|url=https://books.google.com/books?id=-mshQ2HLIksC|access-date=17 January 2024|archive-date=15 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115131125/https://www.google.com/books/edition/Heloise_Abelard/-mshQ2HLIksC?hl=en&gbpv=1|url-status=live}}</ref> ইল’ইজৰ চিঠিসমূহত তেওঁ ইংগিত দিছে যে তেওঁ পীয়েৰ এবেলাৰ্ডতকৈ নিম্ন সামাজিক স্থানৰ। এবেলাৰ্ড প্ৰকৃততে নিম্ন আভিজাত্যৰ আছিল যদিও দাৰ্শনিক হ’বলৈ তেওঁ নাইটৰ পদক নাকচ কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Matheson|first=Lister M|title=Icons of the Middle Ages: Rulers, Writers, Rebels, and Saints|year=2011|location=Abelard's Early Life and Education|page=2|url=https://books.google.com/books?id=bG0qYe0ia6sC&pg=PA2|isbn=978-1573567800|access-date=17 January 2024|archive-date=15 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115131153/https://books.google.com/books?id=bG0qYe0ia6sC&pg=PA2|url-status=live}}</ref> জল্পনা-কল্পনাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে ইল’ইজে নিজকে এবেলাৰ্ডতকৈ নিম্ন সামাজিক শ্ৰেণীৰ বুলি উপস্থাপন কৰাত তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃয়ে ইয়াৰ বিপক্ষে যুক্তি দৰ্শাইছিল। ইল’ইজৰ মাতৃ নিম্ন আভিজাত্যৰ আছিল আৰু আনহাতে পিতৃ এবেলাৰ্ডতকৈ উচ্চ সামাজিক স্তৰৰ আছিল আৰু তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষক হিচাপে কাম কৰিছিল। নিশ্চিতভাৱে জনা কথাটো হ’ল যে ইল’ইজৰ খুৰাক ফুলবাৰ্টে তেওঁক আৰ্জাটুৱেইৰ শৈশৱৰ ঘৰৰ পৰা নট্ৰে ডেমলৈ লৈ আহিছিল।<ref name="shaffer">{{cite book|last=Shaffer|first=Andrew|title=Great Philosophers Who Failed at Love|year=2011|publisher=Harper Perennial|isbn=978-0-06-196981-2|page=8|url=https://books.google.com/books?id=XSgN_rOA6vIC&pg=PA8|access-date=17 January 2024|archive-date=15 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115131153/https://books.google.com/books?id=XSgN_rOA6vIC&pg=PA8|url-status=live}}</ref> কৈশোৰ কালৰ মাজভাগৰ পৰা বিশৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ইল’ইজ নিজৰ পাণ্ডিত্যৰ বাবে সমগ্ৰ ফ্ৰান্সতে বিখ্যাত হৈছিল। ইল’ইজৰ জন্ম বৰ্ষটো বিতৰ্কিত হ’লেও এবেলাৰ্ডক লগ পোৱা সময়ত তেওঁৰ বয়স প্ৰায় ১৫ৰ পৰা ১৭ বছৰ আছিল বুলি ধৰা হয়। এবেলাৰ্ডৰ ছাত্ৰী হোৱাৰ সময়লৈকে তেওঁ নিজেই ইতিমধ্যে উচ্চ সুনামৰ অধিকাৰী হৈছিল।<ref name="shaffer"/><ref name="smith"/> একাধিক ভাষাৰ সৈতে পৰিচিত নাৰী যৌনতাৰ এগৰাকী কাব্যিক আৰু অতি শিক্ষিত বিস্ময়কৰ ব্যক্তি হিচাপে তেওঁ বহুত মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰিছিল। আনকি তেওঁৰ প্ৰতিভা ক্লানিৰ পিটাৰ দ্য ভেনেৰেবলৰো দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। দুয়োজনেই সৰুতে ইল’ইজৰ প্ৰশংসাৰ বিষয়ে সচেতন হোৱা বুলি তেওঁ স্বীকাৰ কৰিছিল। অতি সোনকালেই ইল’ইজে চেলিব্ৰিটি পণ্ডিত পীয়েৰ এবেলাৰ্ডৰ ৰোমাণ্টিক আগ্ৰহ আকৰ্ষণ কৰে। ইল’ইজে এবেলাৰ্ড বা তেওঁৰ আত্মীয় ডেনিছৰ পৰা চিকিৎসা বা লোকচিকিৎসা বিজ্ঞানৰ জ্ঞান লাভ কৰিছিল<ref>{{cite book|first1=Barbara|last1=Smith Shearer |first2=Benjamin F.|last2=Shearer |title=Notable women in the life sciences : a biographical dictionary|url=https://archive.org/details/notablewomeninli0000unse|date=1996|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CN|isbn=0-313-29302-3}}</ref> আৰু পেৰাক্লিট মঠৰ মঠাধিকাৰিনীৰ ভূমিকাত চিকিৎসক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। ===এবেলাৰ্ডৰ সৈতে সাক্ষাৎ=== [[File:Jean-Baptiste Goyet--Heloise et Abeilard--1830.jpg|thumb|[[Jean-Baptiste Goyet|জঁ বেটিষ্ট গয়েট]]ৰ তুলিকাত ''ইল’ইজ আৰু এবেলাৰ্ড'' (১৮২৯ খ্ৰীষ্টাব্দ)]] এবেলাৰ্ডে তেওঁৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ হিষ্ট’ৰিয়া কেলামিটেটামত ইল’ইজৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। ১১১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত এবেলাৰ্ডে নট্ৰে ডেমৰ পেৰিছৰ স্কুলত অধ্যাপনা কৰা সময়ছোৱাত তেওঁলোকে ইজনে সিজনক প্ৰথমবাৰৰ বাবে লগ পাইছিল। এবেলাৰ্ডে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কক পূৰ্ব পৰিকল্পিত প্ৰলোভনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰিছে যদিও ইল’ইজে তেওঁৰ প্ৰত্যুত্তৰত এই দৃষ্টিভংগীক অটলভাৱে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছে। কেতিয়াবা অনুমান কৰা হয় যে নিজৰ শাস্তি আৰু ধৰ্মক আঁকোৱালি লোৱা কাৰ্যক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ অথবা এগৰাকী মঠাধিকাৰিনী আৰু ঈশ্বৰৰ প্ৰতি নিষ্ঠাবান মহিলা হিচাপে ইল’ইজৰ সুনাম ৰক্ষা কৰিবলৈ এবেলাৰ্ডে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্কটোক সম্পূৰ্ণৰূপে নিজৰ দোষ বুলি চিত্ৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite book|title=Abelard and Heloise: The Letters and Other Writings|author=Levitan, William}}</ref> ইয়াৰ বিপৰীতে ইল’ইজে তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰেম পত্ৰসমূহত নিজকে এই প্ৰেমৰ গুৰি ধৰোঁতা হিচাপে চিত্ৰিত কৰিছে। নট্ৰে ডেমৰ হাজাৰ হাজাৰ পুৰুষৰ মাজত তেওঁ এবেলাৰ্ডক বিচাৰিছিল আৰু অকলেই তেওঁক বন্ধু আৰু প্ৰেমিক হিচাপে বাছি লৈছিল।<ref>{{cite book|author=Mews, Constant|title=The Lost Love Letters of Abelard and Heloise}}</ref> এবেলাৰ্ডে তেওঁৰ চিঠিসমূহত ইল’ইজক অত্যন্ত বুদ্ধিমন্ত আৰু বেচ ধুনীয়া বুলি প্ৰশংসা কৰিছে। ইল’ইজক যৌনতাৰ পণ্য হিচাপে সজোৱাতকৈ তেওঁৰ শৈক্ষিক মৰ্যাদাৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰি এবেলাৰ্ডে লিখিছিল: “তাই মুখত বেয়া নহয়, কিন্তু তাইৰ প্ৰাচুৰ্যপূৰ্ণ লেখাসমূহ অপ্ৰতিদ্বন্দ্বী।”<ref>Nielsen, Jennifer. English Trans. of Latin source from Historia calamitatum and Letters 1-7, ed., J.T. Muckle and T. McLaughlin, Medieval Studies.</ref> তেওঁ জোৰ দি কৈছে যে তেওঁ বিশেষকৈ ইল’ইজৰ সাক্ষৰতা আৰু শিক্ষণৰ বাবেই তেওঁক বিচাৰিছিল, যিটো তেওঁৰ যুগৰ বেছিভাগ মঠৰ বাহিৰৰ মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত শুনা নগৈছিল। তেওঁলোকৰ চিনাকি হোৱাৰ সময়ত ইল’ইজৰ বয়স কিমান আছিল সেয়া স্পষ্টকৈ জনা নাযায়। দ্বাদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ফ্ৰান্সত যুৱক বা যুৱতীয়ে সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৫ বছৰ বয়সৰ ভিতৰত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষা আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=The Medieval University|url=https://sites.udel.edu/britlitwiki/the-medieval-university/#:~:text=Most%20students%20began%20their%20university,were%20all%20male%20(Haskins)|access-date=20 January 2024|archive-date=24 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124043842/https://sites.udel.edu/britlitwiki/the-medieval-university/#:~:text=Most%20students%20began%20their%20university,were%20all%20male%20(Haskins)|url-status=live}}</ref> এগৰাকী যুৱতী হিচাপে তেওঁ সম্ভৱতঃ পুৰুষ বিদ্যাৰ্থীৰ সৈতে মত বিনিময় কৰা আৰু নট্ৰে ডেমৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত আনুষ্ঠানিকভাৱে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত বাধাৰ সন্মুখীন হৈছিল। সেই সময়ত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষা কেৱল পুৰুষকহে দিয়া হৈছিল, আৰু এই বয়সত কনভেণ্টৰ শিক্ষা কেৱল সন্ন্যাসিনীসকলৰ বাবেহে সংৰক্ষিত আছিল যদিও এই বয়সত তেওঁৰ ফুৰাক ফুলবাৰ্টে তেওঁৰ বাবে বিশেষ শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰাটো স্বাভাৱিক আছিল। ইল’ইজক এবেলাৰ্ডে এগৰাকী ''adolescentula'' অৰ্থাৎ কণমানি ছোৱালী বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। এই বৰ্ণনাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ক’ব পাৰি যে এবেলাৰ্ডক লগ পোৱাৰ সময়ত ইল’ইজৰ বয়স পোন্ধৰৰ পৰা সোতৰ বছৰৰ ভিতৰত হ’ব আৰু এই হিচাপত তেওঁৰ জন্ম ১১০০–০১ খ্ৰীষ্টাব্দত হৈছিল।<ref>''Historia Calamitatum'', in Betty Radice, trans, ''The Letters of Abelard and Heloise'', (Penguin, 1974), p. 66</ref> উল্লেখ্য যে এবেলাৰ্ড আৰু ইল’ইজ একে বয়সতে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল অৰ্থাৎ দুয়োৰে মৃত্যু ৬৩ বছৰ বয়সত হৈছিল। ইল’ইজৰ জন্ম বৰ্ষৰ কোনো প্ৰাথমিক উৎস পোৱা হোৱা নাই। ===ৰোমাণ্টিক সম্বন্ধ=== [[File:Edmund Blair Leighton - Abelard and his Pupil Heloise.jpg|right|thumb|[[Edmund Leighton|এডমাণ্ড ব্লেয়াৰ লেইটন]]ৰ তুলিকাত ''ইল’ইজ আৰু এবেলাৰ্ড'' (১৮৮২ খ্ৰীষ্টাব্দ)]] বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ পৰিৱৰ্তে ফুৰাক কেন’ন ফুলবাৰ্টে পীয়েৰ এবেলাৰ্ডৰ ওচৰত ইল’ইজৰ ব্যক্তিগত টিউচনৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়ে। এবেলাৰ্ড আছিল সেইসময়ৰ পশ্চিম ইউৰোপৰ এজন আগশাৰীৰ দাৰ্শনিক আৰু নট্ৰে ডেমৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ধৰ্মনিৰপেক্ষ অধ্যাপক। এই সময়তে কাকতলীয়াকৈ এবেলাৰ্ডে ভাড়াঘৰ বিচাৰি আছিল। এটা চুক্তি কৰা হ’ল—এবেলাৰ্ডে ফুলবাৰ্টক ভাড়া দিয়াৰ সলনি ইল’ইজক শিক্ষাদান কৰিব আৰু নিয়মানুৱৰ্তিতাৰ প্ৰশিক্ষণ দিব। এই সময়ছোৱাতেই এবেলাৰ্ড আৰু ইল’ইজৰ মাজত অবৈধ সম্পৰ্ক গঢ় লৈ উঠে যি ইল’ইজ অন্তঃসত্ত্বা নোহোৱালৈকে চলি থাকিল। এবেলাৰ্ডে ইল’ইজক ফুলবাৰ্টৰ পৰা আঁতৰাই নি ব্ৰিটানিত থকা নিজৰ ভনীয়েক ডেনিছৰ<ref>{{Cite book|title=Letters of Abelard and Heloise with a Particular Account of Their Lives, Amours, and Misfortunes: Extracted Chiefly From Monsieur Bayle by John Hughes, Esq., to Which Are Added, Four Poems, By Mr. Pope, and Other Hands|last=Hughes|first=John|publisher=Printed for Joseph Wenman, No. 144, Fleet-Street|year=1787|location=London|page= 64}}</ref> ওচৰলৈ পঠিয়াই দিয়ে আৰু তাৰ পৰাই ইল’ইজে এষ্ট্ৰ’লেব নামৰ এজন ল’ৰা সন্তান জন্ম দিয়ে।<ref>''Historia Calamitatum'', in Betty Radice, trans, ''The Letters of Abelard and Heloise'', (Penguin, 1974), p. 69</ref> ফুলবাৰ্টক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ এবেলাৰ্ডে ইল’ইজক বিয়া কৰাবলৈ সন্মত হয় যদিও এটা চৰ্ত আছিল যে এবেলাৰ্ডৰ জীৱিকাৰ কোনো ক্ষতি নহ’বৰ বাবে এই বিবাহ গোপন কৰি ৰাখিব লাগিব। বিবাহৰ ফলত এবেলাৰ্ডৰ জীৱিকাৰ ক্ষতি হোৱাৰ আশংকাত ইল’ইজে গোপন বিবাহৰ ওপৰত জোৰ দিছিল। সম্ভৱতঃ এবেলাৰ্ডে শেহতীয়াকৈ ৰিলিজিয়াছ অৰ্ডাৰত যোগদান কৰিছিল। মধ্যযুগত নিয়ম আছিল যে যিসকলে গীৰ্জাত পুৰোহিত বা উচ্চ পৰ্যায়ৰ পদ গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকে বিয়াৰ বান্ধোনত সোমোৱাটো নিষেধ আছিল কিয়নো বিয়াৰ বান্ধোনত সোমালে, তেওঁলোকৰ কৰ্মত ব্যাঘাত হয় বুলি সেই দিনৰ ধৰ্ম-প্ৰতিষ্ঠানবিলাকৰ ভৱিষ্যৎ উন্নতিত বাধা জন্মে। প্ৰথমাৱস্থাত ইল’ইজে কোনো বিবাহত সন্মতি দিবলৈ অনিচ্ছুক আছিল যদিও শেষত এবেলাৰ্ডে তেওঁক বিবাহৰ বাবে ৰাজী কৰাইছিল।<ref>''Historia Calamitatum,'' in Betty Radice, trans, ''The Letters of Abelard and Heloise'', (Penguin, 1974), pp. 70–74.</ref> ব্ৰিটানিৰ পৰা উভতি আহি ইল’ইজে এবেলাৰ্ডৰ সৈতে পেৰিছত গোপনে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তাৰ পিছত চুক্তি অনুসৰি ইল’ইজ খুৰাকৰ ঘৰতে থাকিবলৈ ল’লে। ===ঘটনাৰ কৰুণ পাক=== ফুলবাৰ্টে তৎক্ষণাত নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতি ভংগ কৰি বিবাহৰ বাতৰি প্ৰচাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে। ইল’ইজে এই কথা অস্বীকাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, যাৰ ফলত ফুলবাৰ্টৰ ক্ৰোধ আৰু ককৰ্থনা জাগ্ৰত হৈ উঠিছিল । এবেলাৰ্ডে ইল’ইজক আৰ্জাটুৱেইৰ কনভেণ্টলৈ পঠিয়াই উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইল’ইজে সন্ন্যাসিনীৰ সাজ-পোছাক পিন্ধিছিল আৰু তেওঁলোকৰ জীৱনৰ অংশীদাৰ আছিল যদিও তেওঁৰ ওৰণি লোৱা হোৱা নাছিল। ইল’ইজক ঘৰৰ পৰা লৈ যোৱাত ক্ষুব্ধ হৈ আৰু সম্ভৱতঃ এবেলাৰ্ডে ইল’ইজৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ আৰ্জাটুৱেইত তেওঁক পেলাই দিয়া বুলি ভাবি ফুলবাৰ্টে এদিন ৰাতি এবেলাৰ্ডৰ কোঠাত সোমাই তেওঁক অপুৰুষ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে। এই ভিজিলেণ্ট আক্ৰমণৰ আইনী প্ৰতিশোধ হিচাপে গোটটোৰ সদস্যসকলক শাস্তি দিয়া হয় আৰু জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা ঘৃণীত হৈ ফুলবাৰ্টে নিজৰ কেন’ন কৰ্তব্যৰ পৰা সাময়িকভাৱে ছুটী লয়।<ref>''Historia Calamitatum'', in Betty Radice, trans, ''The Letters of Abelard and Heloise'', (Penguin, 1974), p. 75</ref> এই ঘটনাৰ পিছত,<ref>{{cite book|last=Abelard|first=Peter|title=The letters and other writings|year=2007|publisher=Hackett Pub Co|isbn=978-0-87220-875-9|url=https://books.google.com/books?id=REPM2edtbfsC&q=abelard+castration&pg=PR16|access-date=20 January 2024|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414052811/https://books.google.com/books?id=REPM2edtbfsC&q=abelard+castration&pg=PR16|url-status=live}}</ref> নিজৰ পৰিস্থিতিত লজ্জিত হৈ এবেলাৰ্ড পেৰিছৰ ছেইণ্ট ডেনিছৰ এবেত সন্ন্যাসী হৈ পৰে। আৰ্জাটুৱেইৰ কনভেণ্টত ইল’ইজে ওৰণিখন লৈছিল। লুকানৰ ফাৰ্ছালিয়াত কৰ্নেলিয়াৰ ভাষণৰ পৰা উদ্ধৃতি দি তেওঁ কৈছিল: “মই তোমাক কিয় বিয়া কৰাই তোমাৰ পতন আনিলোঁ? এতিয়া...মোক আনন্দৰে শাস্তি পোৱাটো চোৱা।”<ref>Historia Calamitatum</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.sacred-texts.com/chr/aah/index.htm দ্য লেটাৰ্‌ছ অৱ এবেলাৰ্ড এণ্ড ইল’ইজ] [[শ্ৰেণী:ফ্ৰান্সৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:দাৰ্শনিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] 6at8sb2dmq48zdherrp424g3nvijfy4 জ্ঞানদানন্দিনী দেৱী 0 102141 648800 645169 2026-10-31T18:06:28Z Dipankar Das 36094 648800 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = জ্ঞানদানন্দিনী ঠাকুৰ | image = Jnanadanandini Devi.JPG | occupation = সমাজ সংস্কাৰক | family = ঠাকুৰ পৰিয়াল | birth_name = জ্ঞানদানন্দিনী মুখোপাধ্যায় | birth_date = {{birth date|1850|7|26|df=yes}} | birth_place = জেছৰ, বেংগল প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{death date and age|1941|10|1|1850|7|26|df=yes}} |death_place = [[কলিকতা]], বেংগল প্ৰেচিডেন্সি, ব্ৰিটিছ ভাৰত | spouse = {{marriage |[[সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]|1857}} | children = [[ইন্দিৰা দেৱী চৌধুৰী]]<br/>[[সুৰেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] | citizenship = ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় }} '''জ্ঞানদানন্দিনী ঠাকুৰ''' (অন্য নাম: জ্ঞানদানন্দিনী মুখোপাধ্যায়; ২৬ জুলাই ১৮৫০ – ১ অক্টোবৰ ১৯৪১) [[কলিকতা]] নিবাসী এগৰাকী ভাৰতীয় সমাজ সংস্কাৰক আছিল। তেওঁ বিভিন্ন সাংস্কৃতিক উদ্ভাৱনৰ পথপ্ৰদৰ্শন কৰাই নহয় উনবিংশ শতিকাৰ বংগত মহিলা সৱলীকৰণৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত উল্লেখনীয় প্ৰভাৱ পেলাইছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ]] ককায়েক আৰু জোৰাসাকোঁৰ ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ বংশধৰ সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল। তেওঁ [[বম্বে|বম্বেত]] থকাৰ সময়ত দেখা [[গুজৰাটী]] আৰু [[পাৰ্চী]] শাড়ীৰ উপাদানৰ সৈতে পৰম্পৰাগত বঙালী শৈলীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ব্ৰহ্মিকা শাড়ী নামৰ শাড়ীৰ এক অনন্য শৈলী বিকশিত কৰাৰ বাবে জনাজাত।<ref>{{cite web | url=https://www.thedailystar.net/entertainment/theatre-arts/news/how-jnanadanandini-devi-taught-bengali-working-women-wear-the-sari-3063766 | title=How Jnanadanandini Devi taught Bengali working women to wear the Sari | date=4 July 2022 }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== বেংগল প্ৰেচিডেন্সিৰ (বৰ্তমানৰ বাংলাদেশ) জেছৰৰ নৰেন্দ্ৰপুৰ গাঁৱত জ্ঞানদানন্দিনীৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃৰ নাম আছিল; অভয়চৰণ মুখোপাধ্যায় আৰু নিস্তাৰিনী দেৱী। অভয়চৰণ এগৰাকী কুলীন ব্ৰাহ্মণ আছিল আৰু পিৰালী পৰিয়ালৰ ছোৱালী বিয়া পাতি তেওঁ জাতিভ্ৰষ্ট হোৱাই নহয়, তেওঁৰ দেউতাকৰপৰা উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিবলগা সম্পত্তিৰপৰাও বঞ্চিত হৈছিল। প্ৰচলিত ৰীতি অনুসৰি জ্ঞানদানন্দিনীয়ে ১৮৫৭ চনত দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ সত্যন্দ্ৰনাথৰ সৈতে সাত নে আঠ বছৰ বয়সত বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছিল।<ref>Sengupta, p. 74</ref> জেছৰৰ মুক্ত জীৱন এৰি জোৰাসাকোঁৰ ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ কঠোৰ পৰ্দাৰ আঁৰত জ্ঞানদানন্দিনী বন্দী হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite book | first=Jnanadanandini | last=Devi | title=Puratani | trans-title=Memoirs | publisher=[[Ananda Publishers]] | year=2012 | page=17 | isbn=978-93-5040-066-1 | language=bn}}</ref> ১৮৬২ চনত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ (আইচিএছ) পৰীক্ষামূলক প্ৰশিক্ষণ লোৱাৰ সময়ত, সত্যন্দ্ৰনাথে জ্ঞানদানন্দিনীক তেওঁৰ সৈতে [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডলৈ]] যাবলৈ লগ ধৰিছিল। কিন্তু এই কথাত তেওঁৰ দেউতাকে সন্মতি দিয়া নাছিল।<ref>Sengupta, p. 75</ref> এই সময়তে জ্ঞানদানন্দিনীৰ ভায়েক হেমেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে তেওঁৰ শিক্ষাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। বিখ্যাত ব্ৰহ্ম শিক্ষাবিদ অযোধ্যানাথ পক্ৰাশীয়ে তেওঁক কিছু সময়ৰ বাবে শিক্ষাদান কৰিছিল।<ref>Deb, p. 18</ref> ১৮৬৪ চনত অসামৰিক সেৱাৰ প্ৰথম ভাৰতীয় সদস্য হিচাপে [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডৰপৰা]] সত্যন্দ্ৰনাথ উভতি অহাৰ পিছত জ্ঞানদানন্দিনীয়ে তেওঁৰ স্বামীৰ সৈতে [[বম্বে|বম্বেত]] থাকিবলৈ যায়।<ref>{{cite book | first=Hiranmay | last=Bandyopadhyay | url=https://books.google.com/books?id=Svx94tqaOacC&q=Thakurbarir+Katha | title=Thakurbarir Katha | script-title=bn:ঠাকুরবাড়ির কথা | publisher=Sishu Sahitya Samsad | year=1966 | pages=98–104 | isbn=81-7476-355-4 | language=bn}}</ref> ==বম্বে== [[বম্বে|বম্বেত]] থাকোঁতে, জ্ঞানদানন্দিনীয়ে ইউৰোপীয় সকলৰ সৈতে উঠা-বহা কৰিছিল আৰু আংশিকভাৱে ইংৰাজী ৰীতি-নীতিৰ সৈতে খাপ খাই পৰিছিল। সামাজিকভাৱে এনে পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে মিলি যাবৰ বাবে তেওঁ পৰিৱেশ অনুসৰি উপযুক্ত পোছাক পিন্ধিব লগাত পৰিছিল, কিন্তু পৰম্পৰাগত বাংলা শৈলীৰে শাড়ী পিন্ধি এই সমাজখনত মিলি যাবলৈ কিছু অসুবিধা হৈছিল।<ref>{{cite book | first=Arti | last=Sandhu | url=https://books.google.com/books?id=63seBQAAQBAJ&q=Jnanadanandini+Devi&pg=PA33 | title=Indian Fashion: Tradition, Innovation, Style | publisher=Bloomsbury | year=2014 | page=33 | isbn=978-1-4725-9084-8}}</ref> স্বামীৰ সৈতে [[গুজৰাট]] ভ্ৰমণৰ সময়ত জ্ঞানদানন্দিনীয়ে পাৰ্চী মহিলাসকলে পিন্ধা শাড়ীৰ ষ্টাইলটো নিজৰ ধৰণেৰে কিছু উন্নত কৰি লৈছিল। তেওঁ পাৰ্চী ষ্টাইলৰ বিপৰীতে, বাওঁ কান্ধৰ ওপৰেৰে আঁচলটো বগৰাই লোৱাৰ নিজা শৈলী সৃষ্টি কৰিছিল, যাতে সোঁ হাতখন সৌজন্য ৰক্ষাৰ বাবে মুক্ত হৈ থাকে।<ref>{{cite book | first1=Mukulika | last1=Banerjee | first2=Daniel | last2=Miller | title=The Sari | publisher=Bloomsbury | year=2008 | page=[https://archive.org/details/sari0000bane_p8w9/page/254 254] | isbn=978-1-84788-314-8 | url=https://archive.org/details/sari0000bane_p8w9/page/254 }}</ref> আনকি তেওঁ মাহেকীয়া আলোচনী ''বামাবোধিনী পত্ৰিকা''ত আন মহিলাসকলক তেওঁৰ উপন্যাসৰ চৰিত্ৰসমূহৰ শৈলীত শাৰী পিন্ধিবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ প্ৰস্তাৱ দি বিজ্ঞাপন দিছিল। কলিকতাত তেওঁৰ প্ৰথম শিক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত এগৰাকী আছিল আই চি এছ বিষয়া বেহাৰী লাল গুপ্তাৰ পত্নী শ্ৰীমতী সৌদামিনী গুপ্তা।<ref>{{cite book | first=Indiradevi | last=Chaudhurani | editor-first=Anathnath | editor-last=Das | title=Smritisamput | publisher=Viswabharati | page=265 | language=bn}}</ref> শৈলীটো সোনকালেই [[কলিকতা|কলিকতাৰ]] ব্ৰহ্ম সমাজৰ মহিলাসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু এনেকৈ ব্ৰহ্মিকা শাড়ীৰ বিকাশ হৈছিল।<ref>{{cite web | url=http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php | title=Jnanadanandini Devi | website=bdlinks | access-date=24 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150724120830/http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php | archive-date=24 July 2015 | url-status=dead | archivedate=24 July 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724120830/http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php | deadurl=yes }}</ref> [[কলিকতা|কলিকতাত]] থাকোঁতে জ্ঞানদানন্দিনীয়ে উচ্চ বৰ্ণৰ পৰিয়ালৰ ৰীতি-নীতি ভংগ কৰি তেওঁৰ স্বামীৰ সৈতে ১৮৬৬ চনত ভাইচৰয় লৰ্ড লৰেন্সে আয়োজন কৰা খ্ৰীষ্টমাছ পাৰ্টিলৈ গৈছিল। পাথুৰিয়াঘাটৰ প্ৰসন্ন কুমাৰ ঠাকুৰ আমন্ত্ৰণকাৰীসকলৰ মাজৰ এজন আছিল আৰু জ্ঞানদানন্দিনীৰ সাহস দেখি অত্যন্ত ক্ষুব্ধ হৈছিল আৰু ভাইচৰয়ৰ প্ৰাসাদ এৰি গুচি গৈছিল।<ref>Deb, p. 21</ref> তেওঁৰ শহুৰেক দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰেও তেওঁৰ এই স্বতন্ত্ৰতাৰ প্ৰতি সদয়ভাৱ পোষণ কৰা নাছিল। এইটো অনুমান কৰা হৈছে যে, ইয়াৰ ফলত ঠাকুৰ হাৱেলীত যথেষ্ট বিভেদৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref>{{cite book | first=Prasanta Kumar | last=Pal | url=https://books.google.com/books?id=t4hZPgAACAAJ&q=prasanta+kumar+pal | title=Rabijibani | volume=1 | publisher=[[Ananda Publishers]] | year=2006 | pages=48–49 | isbn=978-81-7215-274-1 | language=bn}}</ref> জ্ঞানদানন্দিনীয়ে ১৮৬৮ চনত জোৰাসাঁকো এৰি দেৱেন্দ্ৰনাথৰ বাসগৃহৰ কাষৰ পাৰ্ক ষ্ট্ৰীটৰ এটি প্ৰাসাদত বাস কৰিবলৈ লয়। ওচৰা ওচৰিকৈ থকাৰ পাছতো, তেওঁলোক দুয়োৰে মাজত কেতিয়াও বাৰ্তালাপ হোৱা নাছিল।<ref>Sengupta, p. 284</ref> অৱশ্যে, এই সময়ছোৱাত তেওঁ তেওঁৰ স্বামীৰ সৰু ভায়েক [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সৈতে এটি আত্মিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল আৰু ৰবীন্দ্ৰনাথে তেওঁৰ পাৰ্ক ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰলৈ সঘনাই অহা-যোৱা কৰিছিল। জ্ঞানদানন্দিনী ১৮৬৯ চনত তেওঁৰ স্বামীৰ সৈতে [[বম্বে|বম্বেলৈ]] উভতি গৈছিল। একে বছৰতে, জন্মৰ কেইদিনমানৰ ভিতৰতে তেওঁ তেওঁৰ প্ৰথম সন্তানটো হেৰুৱাইছিল।<ref>Sengupta, p. 75</ref> তেওঁৰ পুত্ৰ সুৰেন্দ্ৰনাথৰ জন্ম হৈছিল ১৮৭২ চনত, যেতিয়া ঠাকুৰ দম্পতী [[পুনা]]ত আছিল আৰু পিছৰ বছৰতে বিজাপুৰত তেওঁৰ কন্যা ইন্দিৰা দেৱীৰ জন্ম হৈছিল। জ্ঞানদানন্দিনীয়ে এগৰাকী মুছলমান মহিলাক তেওঁৰ সন্তানৰ বাবে ধাই মাক (ৱেট নাৰ্ছ) হিচাপে নিযুক্ত কৰি আন এক সাহসিকতাৰ পৰিচয় দিছিল।<ref>Devi, p. 31</ref> সেই দিনবোৰত ধনী হিন্দু পৰিয়ালবোৰে তেওঁলোকৰ নৱজাতকসকলক ৱেট নাৰ্ছ বা গভৰ্নেছৰ যত্নত এৰি দিয়াটো সাধাৰণ কথা আছিল, কিন্তু কেৱল হিন্দু নাৰ্চকহে এই কামত মকৰল কৰা হৈছিল।<ref>Chaudhurani, Saraladevi (1975). ''Jibaner Jharapata'', Dey's Publishing, p. 13</ref> কিন্তু জ্ঞানদানন্দিনীয়ে প্ৰায়ে, নিজৰ স্বামীৰ ইচ্ছাৰ বিপৰীতে, নিজৰ সন্তানক কাম কৰা মানুহৰ জিম্মাত এৰি দিয়াক লৈ আপত্তি কৰিছিল।<ref>Devi, p. 31</ref> পৰিয়ালটো [[হায়দৰাবাদ|হায়দৰাবাদত]] থকাৰ সময়ত, ১৮৭৬ত তেওঁৰ তৃতীয় পুত্ৰ কবীন্দ্ৰনাথৰ জন্ম হৈছিল।<ref>Devi, p. 32</ref> ==ইংলেণ্ড== ১৮৭৭ চনত জ্ঞানদানন্দিনী দেৱীয়ে [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডলৈ]] যাত্ৰা কৰিছিল।<ref>Sengupta, p. 76</ref> যি সময়ত এগৰাকী ভাৰতীয় মহিলাই সাগৰ পাৰ হোৱাৰ কথা শুনা নাছিল, তেনে সময়ত গৰ্ভৱতী জ্ঞানদানন্দিনী দেৱীয়ে স্বামী অবিহনে তিনিটা সন্তানক লৈ অকলে ইংলণ্ডলৈ যোৱাৰ ঘটনাই এক সামাজিক সংবেদনৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>Indira Devi, p. 82</ref> লণ্ডনত তেওঁৰ স্বামীৰ খুৰাক জ্ঞানেন্দ্ৰমোহন ঠাকুৰে তেওঁক আদৰণি জনাইছিল। জ্ঞানেন্দ্ৰমোহন ঠাকুৰ প্ৰথমগৰাকী এছিয়ান বেৰিষ্টাৰ আছিল। তেওঁ খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>Deb, p. 21</ref> কেনিংটন গাৰ্ডেনত থকা জ্ঞানেন্দ্ৰমোহন ঠাকুৰৰ ঘৰত কিছুদিন থকাৰ পিছত জ্ঞানদানন্দিনীয়ে চাচেক্সৰ ব্ৰাইটন নামৰ সমুদ্ৰতীৰৰ এখন চহৰৰ মেডিনা ভিলাৰ এটা ঘৰত থাকিবলৈ লয়। ১৮৭৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহত, সৰু ভায়েক [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সৈতে সত্যন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ আহি [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডত]] তেওঁৰ সৈতে থাকিবলৈ লয়।<ref>Anathnath Das, p. 38</ref> জ্ঞানদানন্দিনীয়ে ইংলেণ্ডত প্ৰাৰম্ভিক বছৰতে এটা মৃত সন্তানৰ জন্ম আৰু কনিষ্ঠ পুত্ৰ কবীন্দ্ৰনাথৰ মৃত্যু- শোকৰ সৈতে যুঁজিবলগা হৈছিল। লণ্ডনৰ কেনচল গ্ৰীণ চিমেট্ৰিত দ্বাৰকানাথ ঠাকুৰৰ কবৰৰ কাষত কবীন্দ্ৰনাথক সমাধিস্থ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>Devi, p. 34</ref> অৱশ্যে অতি সোনকালেই জ্ঞানদা আৰু তেওঁৰ সন্তানৰ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথৰ]] সৈতে এক অন্তৰংগ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠিছিল।<ref>Tagore, Rabindranath. Europe-Prabasir Patra (Letter 6). Visva-Bharati, 1935</ref> তেওঁৰ জীয়ৰী ইন্দিৰা আজীৱন ৰবীন্দ্ৰনাথৰ বিশ্বাসী হৈ পৰিছিল। সত্যেন্দ্ৰনাথৰ [[ফাৰ্লো]] সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, তেওঁ চুৰাটত এটা পদ গ্ৰহণ কৰে আৰু জ্ঞানদানন্দিনী তেওঁৰ সন্তানহঁতৰ সৈতে পুনৰ [[কলিকতা|কলিকতালৈ]] উভতি আহে। ==কলিকতা== [[কলিকতা|কলিকতাত]], জ্ঞানদানন্দিনীয়ে ল’ৱাৰ চাৰ্কুলাৰ ৰোডৰ এটা বাংলোত থাকিবলৈ লয়। তথাপিও, তেওঁৰ জীয়েক ইন্দিৰা আৰু ভতিজী সৰলাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থৰ পৰা, আমি গম পাওঁ যে জ্ঞানদানন্দিনীয়ে কেতিয়াও ঠাকুৰৰ জোৰাসাঁকোৰ ঘৰৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্ক ত্যাগ কৰা নাছিল।<ref>Sarala Devi Chaudhurani, p. 55</ref><ref>Indira Devi Chaudhurani, ''Prabasi'', February 1942</ref> তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ|ৰবীন্দ্ৰনাথৰ]] বিবাহত সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰাই নহয়; যুৱতী কইনা মৃণালিনীকো দিহা-পৰামৰ্শ দিছিল।<ref>Sengupta, p. 76</ref> সময়ৰ লগে লগে ৰবীন্দ্ৰনাথৰ সৈতে সৃষ্টিশীলতাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ সম্পৰ্ক অধিক গাঢ় হৈ পৰে। জ্ঞানদানন্দিনীয়ে নাটক প্ৰদৰ্শনত ৰবীন্দ্ৰনাথক সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু প্ৰায়ে ঘৰৰ আন মহিলাসকলকো অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। এনেদৰে ''বাল্মীকি-প্ৰতিভা'', ''কালমৃগয়া'', ''ৰাজা ও ৰাণী'', ''মায়াৰ খেলা'' আৰু ''বিসৰ্জন'' আদি নাটক মঞ্চস্থ হৈছিল।<ref>Upendranath Bhattacharjee, ''Rabindra-Natya-Parikrama'', Orient Book Company (2008) p. 37. {{ISBN|978-81-89801-01-4}}</ref> ইন্দিৰা দেৱীৰ স্মৃতিচাৰণৰ পৰা আমি এইটো জানিবলৈ পাওঁ যে, তেওঁৰ এক উচ্চ সামাজিক স্থিতি থকা স্বত্বেও জ্ঞানদানন্দিনীয়ে তেওঁৰ সময়ৰ কলিকতাৰ ৰঙীণ দুনিয়াখনৰ সৈতে মিলামিছা কৰা নাছিল।<ref>Indira Devi Chaudhurani, ''Prabasi'', February 1942</ref> কলিকতাৰ সেই আধুনিক সমাজখনেও জ্ঞানদানন্দিনীৰ প্ৰতি অনুকূল মনোভাৱ গ্ৰহণ কৰা নাছিল আৰু ১৮৮৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ জনপ্ৰিয় ''বঙাবাচী'' আলোচনীখনৰ এটা প্ৰবন্ধৰ পৰা এই কথা স্পষ্ট হৈ পৰিছিল; প্ৰৱন্ধটোত ''ৰাজা ও ৰাণী'' নাটকত অভিনয় কৰাৰ বাবে তেওঁক অপবাদ দিয়া হৈছিল।<ref>Sengupta, p. 77</ref> ১৮৯০ চনত জ্ঞানদানন্দিনীয়ে জ্যোতিৰিন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে থাকিবলৈ হয়, যি ১৮৮৪ চনত তেওঁৰ পত্নী কাদম্বৰী দেৱীক হেৰুৱাইছিল। ১৮৯১ চনত, জ্ঞানদানন্দিনী দেৱীয়ে তেওঁৰ ভতিজা অবনিন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰক সেই সময়ৰ চৰকাৰী কলা মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষ ই.বি.হাভেলৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিছিল। এই দুজন শিল্পীৰ সমন্বয়ে বেংগল স্কুল অৱ আৰ্টৰ জন্ম দিছিল।<ref>Sengupta, p. 77</ref> ঠাকুৰ পৰিয়ালত জ্ঞানদানন্দিনীৰ স্থিতিৰ বিষয়ে জনাটো কঠিন আছিল। কিন্তু, ব্ৰহ্ম সমাজত মঘোৎসৱ উদযাপনত সভাপতিত্ব কৰা কেইগৰাকীমান মহিলাৰ ভিতৰত তেৱোঁ এগৰাকী আছিল, আনহাতে তেওঁ অ-ব্ৰাহ্মণ কোচ-বিহাৰ ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে বিবাহৰ পোষকতা কৰিছিল বুলি জনা যায়, যাৰ বাবে তেওঁ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে বিবাদ ঘটিছিল।<ref>Deb, p. 188</ref><ref>Deb, p. 142</ref> এসময়ত নিজে [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডলৈ]] যোৱা জ্ঞানদানন্দিনীয়ে তেওঁৰ পুত্ৰ সুৰেন্দ্ৰনাথক উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডলৈ]] যোৱাত বাধা আৰোপ কৰিছিল। ==সাহিত্যিক সফলতা== ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ মহিলাসকলৰ ভিতৰত, [[স্বৰ্ণকুমাৰী দেৱী]]ৰ পিছতে, জ্ঞানদানন্দিনীয়ে পৰিয়ালটোৱে সমৃদ্ধ সাহিত্যিক পৰিৱেশত আটাইতকৈ সক্ৰিয়ভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৮৮০ চনত [[ইংলেণ্ড|ইংলেণ্ডৰপৰা]] উভতি অহাৰ পিছত জ্ঞানদানন্দিনীয়ে বঙালী আলোচনী ''ভাৰতী''ত প্ৰবন্ধ লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। সোনকালেই তেওঁৰ সাহিত্য প্ৰতিভা বুদ্ধিজীৱীসকলৰ নজৰলৈ আহিছিল।<ref>Sengupta, p. 76</ref> ১৮৮১ চনত, ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ চাৰি বছৰ আগতে জ্ঞানদানন্দিনীৰ ''ইংৰাজনিন্দা ও দেশানুৰাগ'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ হৈছিল; য’ত তেওঁ এটা দেশীয় সংগঠন স্থাপনৰ আহ্বান জনাইছিল, দূৰৱৰ্তী জিলা চহৰসমূহত যাৰ শাখা থাকিব। এই লৈ তেওঁ যুক্তি দিছিল এইবুলি; ''ব্ৰিটিছে আমাক প্ৰদান কৰা প্ৰতিটো লাভালাভ আমাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্তিৰ অভিযানৰ ক্ষেত্ৰত এক আঘাত''।<ref>Indira Devi Chaudhurani, p. 39</ref> ১৮৮৫ চনত জ্ঞানদানন্দিনী দেৱীয়ে বঙালী ভাষাত প্ৰথম শিশু সাহিত্য আলোচনী ''বালক'' প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ৰবীন্দ্ৰনাথেও ''বালক''ত লিখিছিল আৰু কেইবাটাও চুটি গল্প, কবিতা আৰু নাটকেৰে অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref>Sibaji Bandyopadhyay, ''Gopal-Rakhal Dvandasamas: Upanibesbad O Bangla Sishusahitya'', Karigar (2013) p. 166. {{ISBN|978-93-81640-34-0}}</ref> তেওঁ শিশুসকলৰ বাবে ''টাকডুমাডুম'' আৰু ''সাত ভাই চম্পা'' নামেৰে দুখন নাটক লিখিছিল; সাহিত্য চক্ৰত দুয়োখন নাটকেই যথেষ্ট প্ৰশংসিত হৈছিল।<ref>Indira Devi Chaudhurani, p. 40</ref> বহু সাহিত্যিক সাফল্য থকা স্বত্বেও জ্ঞানদানন্দিনী দেৱীয়ে আত্মজীৱনী লিখা নাছিল। অৱশ্যে, তেওঁৰ মৃত্যুৰ কেইবছৰমান আগতে, পুলিনবিহাৰী সেনে তেওঁক ধাৰাবাহিককৈ স্মৃতিকথা লিখিবলৈ প্ৰেৰিত কৰিছিল। ''স্মৃতিকথা অ’ পুৰাতনী'' নামে এই লেখাসমূহ পিছত প্ৰকাশ হৈছিল।<ref>Indira Devi Chaudhurani, p. 39</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} == অধিক পঢ়ক == * জ্ঞানদানন্দিনী দেৱী, ''পুৰাতনী (স্মৃতিকথা)'', আনন্দ পাব্লিচাৰ্ছ (২০১২) {{ISBN|978-93-5040-066-1}} * ইন্দিৰা দেৱী চৌধুৰী আৰু অনাথনাথ দাস (সম্পাদনা), ''স্মৃতিসম্পূত'', বিশ্বভাৰতী (১৯৯৭) {{ISBN|978-81-7522-427-8}} * সৰলা দেৱী চৌধুৰিনী, ''জীৱনেৰ ঝাৰাপাতা'', ডেজ পাব্লিচিং (২০০৭) {{ISBN|978-81-295-1506-3}} * [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], ''ইউৰোপ প্ৰবাসীৰ পত্ৰ'' বিশ্বভাৰতী (১৯৭৩) {{ISBN|978-81-7522-460-5}} * [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]], ''জীৱনস্মৃতি'', বিশ্বভাৰতী (১৯৫৩) {{ISBN|978-81-7522-512-1}} * প্ৰশান্ত কুমাৰ পল, ''ৰবি-জীৱনী'' আনন্দ পাব্লিচাৰ্ছ (১৯৯০) {{ISBN|81-7066-239-7}} * হিৰন্ময় বন্দোপাধ্যায়, ''ঠাকুৰবাড়ীৰ কথা'', শিশু সাহিত্য সংসদ (১৯৯৫) {{ISBN|978-81-212-0488-0}} * চিত্ৰা দেৱ, ''ঠাকুৰবাড়ীৰ অন্দৰমহল'', আনন্দ পাব্লিচাৰ্ছ (২০১০) {{ISBN|81-7566-322-7}} * সমীৰ সেনগুপ্ত, ''ৰবীন্দ্ৰ্নাথেৰ আত্মীয়স্বজন'', শিশু সাহিত্য সংসদ (২০০৫) {{ISBN|81-7955-061-3}} == বাহ্যিক সংযোগ == * https://web.archive.org/web/20150724120830/http://www.bdlinks.net/biography/Jnanadanandini-Devi.php * https://web.archive.org/web/20240220170903/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Devi,_Jnanadanandini * http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310151745/http://www.southasiamail.com/news.php?id=74757 |date=2016-03-10 }} * http://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240220170905/https://www.dailypioneer.com/vivacity/tagore-woman-and-her-tales.html |date=2024-02-20 }} * http://vintageindianclothing.tumblr.com/post/31690135816/the-brahmika-sari * https://web.archive.org/web/20240220170906/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bamabodhini_Patrika [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী লেখক]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:সমাজ সংস্কাৰক]] [[শ্ৰেণী:বঙালী ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] eazb8fnx92ma4i6tstwzv3y813uclo3 গৃহিণী 0 103330 648799 624673 2026-10-31T18:06:07Z Dipankar Das 36094 648799 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[চিত্ৰ:Tyranov_-_Young_Housewife.jpg|thumb|''গাভৰু গৃহিণী (Young Housewife)'', এলেক্সি টায়ৰানোভৰ তৈল চিত্ৰ, বৰ্তমান ৰুছিয়াৰ ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গস্থিত ৰাছিয়ান সংগ্ৰাহালয়ত আছে (১৮৪০ৰ দশক)]] '''গৃহিণীক''' ({{Lang-en|Housewife}}) '''গৃহনিৰ্মাতা''' ({{Lang-en|Homemaker}}) বা ঘৰতে থকা মাতৃ/মা/মা বুলিও জনা যায়৷ গৃহিণী হৈছে এনে এগৰাকী মহিলা যাৰ ভূমিকা হ’ল পৰিয়ালৰ ঘৰ চলোৱা বা পৰিচালনা কৰা৷ গৃহ পৰিচালনাৰ লগতে সন্তানৰ যত্ন লোৱাও সন্নিৱিষ্ট হ'ব পাৰে৷ ইয়াৰ উপৰি ঘৰ চাফা আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা; পৰিয়ালৰ বাবে কাপোৰ চিলোৱা, সামগ্ৰী কিনা আৰু/বা মেৰামতি কৰা; পৰিয়ালৰ বাবে খাদ্য কিনা, ৰন্ধা আৰু জমা কৰা; পৰিয়ালৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী কিনা; পৰিয়ালৰ বাজেট আংশিকভাৱে বা পূৰ্ণকালীনভাৱে পৰিচালনা কৰা ইত্যাদি<ref>{{cite web|url=http://www.macmillandictionary.com/dictionary/american/housewife|website=Macmillan Dictionary|title=Housewife|access-date=2024-03-20|archivedate=2011-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110114131943/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/american/housewife|deadurl=yes}}</ref> গৃহিণীৰ পুৰুষ সমতুল্যজন হ’ল ''গৃহস্বামী''। মেৰিয়াম-ৱেবষ্টাৰ অভিধানৰ মতে গৃহিণীৰ সংজ্ঞা হৈছে ''এগৰাকী বিবাহিত মহিলা যি নিজৰ ঘৰৰ দায়িত্ব লয়''।<ref>{{Cite web|date=2024-02-14|title=Definition of HOUSEWIFE|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/housewife|access-date=2024-02-21|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref> ব্ৰিটিছ চেম্বাৰ্ছৰ বিংশ শতিকাৰ অভিধানত (১৯০১) গৃহিণীক "ঘৰৰ মালিক; এগৰাকী মহিলা ঘৰুৱা পৰিচালক" বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book|editor=Davidson, Thomas|title=Chambers's Twentieth Century Dictionary of the English Language|year=1903|url=https://archive.org/details/chambersstwentie00daviiala|location=London|publisher=W. & R. Chambers|page=[https://archive.org/details/chambersstwentie00daviiala/page/443 443]}}</ref> পশ্চিমীয়া বিশ্বত বিশেষকৈ মহিলাসকলৰ বাবে কু-সংস্কাৰপূৰ্ণ লিংগ ভূমিকাক কুৰি শতিকাৰ শেষৰ ফালে নাৰীবাদী আন্দোলনে প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল যাতে মহিলাসকলে গৃহিণী হ’ব নে কেৰিয়াৰ গঢ়িব সেইটো তেওঁলোকে বাছনি কৰিব পাৰে। পৰিৱৰ্তিত অৰ্থনীতিৰ ফলত দুই আয়ৰ পৰিয়ালৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱো বৃদ্ধি পালে। == সমাজবিজ্ঞান আৰু অৰ্থনীতি == [[চিত্ৰ:Southern_Paiutes.jpg|thumb|নেভাদাৰ মোৱাপাৰ দক্ষিণৰ পাইউটেসকলে (Paiute) পৰম্পৰাগত পাইউটে বাস্কেট টুপী পিন্ধিছে, আনহাতে কেঁচুৱাটোৱে পৰম্পৰাগত শহাপহুৰ পোছাক পিন্ধি আছে।]] [[চিত্ৰ:The_National_Archives_UK_-_CO_1069-46-45.jpg|thumb|[[ঘানাৰ নাৰী|ঘানা]]ৰ কুমাছিৰ য়েণ্ডিত এগৰাকী গৃহিণীয়ে সন্তানে খেলি থাকোঁতে খাদ্যত পানী ঢালিছে, ১৯৫৭ চনৰ ছবি]] কিছুমান নাৰীবাদী<ref name="Luxton1">{{Citation|last1=Luxton|first1=Meg|last2=Rosenberg|first2=Harriet|title=Through the Kitchen Window: The Politics of Home and Family|publisher=Garamond Press|year=1986|isbn=978-0-920059-30-2}}</ref><ref name="Luxton2">{{Citation|last1=Luxton|first1=Meg|title=More Than a Labour of Love: Three Generations of Women's Work in the Home|publisher=Women's Press|year=1980|isbn=978-0-88961-062-0|url=https://archive.org/details/morethanlabourof0000luxt}}</ref> আৰু অ-নাৰীবাদী [[অৰ্থনীতি|অৰ্থনীতিবিদে]] (বিশেষকৈ ঐতিহাসিক বস্তুবাদৰ সমৰ্থক, [[মাৰ্ক্সবাদী নাৰীবাদ|মাৰ্ক্সবাদী]] ইতিহাস লেখাৰ পদ্ধতিগত দৃষ্টিভংগী) লক্ষ্য কৰে যে অৰ্থনৈতিক উৎপাদনৰ মানক প্ৰণয়নত গৃহিণীৰ কামৰ মূল্যক আওকাণ কৰা হয়৷ যেনে: মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন বা নিয়োগৰ পৰিসংখ্যাত৷ এগৰাকী গৃহিণীয়ে সাধাৰণতে সপ্তাহত বহু ঘণ্টা বিনা বেতনে কাম কৰে আৰু আৰ্থিক সহায়ৰ বাবে প্ৰায়ে স্বামীৰ আয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই মানকসমূহ কেনেকৈ জুখিব পাৰি তাৰ বাবে কেতিয়াবা জিডিপি<ref>{{Citation|title=Gross domestic product|date=2024-02-06|work=Wikipedia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gross_domestic_product&oldid=1203992720|access-date=2024-02-09|language=en}}</ref> বা নিয়োগৰ তথ্যৰ দৰে মানক অৰ্থনৈতিক পৰিসংখ্যাত গৃহিণীসকলৰ কামক গুৰুত্ব দিয়া নহয়। গৃহিণীসকলৰ কাম জিডিপিৰ পৰিসংখ্যাৰ পৰা বাদ দিয়া হয় কাৰণ ইয়াৰ বিনিময় বজাৰত নহয় আৰু ইয়াৰ পৰা কোনো ধৰণৰ ধন উপাৰ্জন নহয়। কিছুমান অৰ্থনীতিবিদে কয় যে গৃহিণীসকলে সঘনাই দীঘলীয়া সময়ৰ বাবে ৰন্ধা-বঢ়া, চাফাই কৰা, শিশুৰ যত্ন লোৱা, বৃদ্ধৰ যত্ন লোৱা, পৰিয়ালৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাপনা আদি কাম কৰে। পৰিয়াল ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিয়ালৰ আন সদস্যৰ উৎপাদনশীল কাম-কাজ, যেনে: চাকৰি কিম্বা সহায়ৰ ক্ষেত্ৰত এই কামবোৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। === পৰম্পৰাগত সমাজত === চিকাৰী আৰু সংগ্ৰাহক সমাজত [[অষ্ট্ৰেলিয়া]]ৰ আদিবাসী লোকসকলৰ পৰম্পৰাগত সমাজৰ দৰেই পুৰুষসকলে প্ৰায়ে মাংসৰ বাবে জীৱ-জন্তু চিকাৰ কৰিছিল৷ ইয়াৰ বিপৰীতে মহিলাসকলে শস্য, ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি আদি অন্যান্য খাদ্য সংগ্ৰহ কৰিছিল। এই শ্ৰম বিভাজনৰ এটা কাৰণ হ’ল জন্তু চিকাৰ কৰাতকৈ খাদ্য সংগ্ৰহৰ সময়ত কেঁচুৱাক চোৱা-চিতা কৰাটো বহুত সহজ। আনকি যেতিয়া ঘৰবোৰ অতি সহজ-সৰল আছিল, আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰিবলগীয়া সম্পত্তি কম আছিল, তেতিয়াও পুৰুষ-মহিলাই বেলেগ বেলেগ কাম কৰিছিল। গ্ৰাম্য সমাজৰ এগৰাকী পৰম্পৰাগত গৃহিণীয়ে সম্পন্ন কৰা কিছুমান কৃষিজড়িত কামৰ উদাহৰণ হ’ল- * বজাৰৰ বাবে পকা ফল ছিঙা * ধাননি পথাৰত ধান ৰোপণ * শস্য চপোৱা * জীৱ-জন্তুৰ বাবে ঘাঁহ কটা === আধুনিক সমাজত === [[ইউৰোপ]]ৰ ২০খন দেশৰ ১৮–৬৫ বছৰ বয়সৰ ৭,৭৩৩ গৰাকী আৰু আইনীভাৱে বিবাহিত মহিলাৰ মাজত কৰা সম্পন্ন কৰা এক গৱেষণাত দেখা গৈছে যে ৰাজহুৱাভাৱে [[লিংগ-সমতা বিৰোধাভাস|লিংগ সমতা]]ক সমৰ্থন কৰা দেশসমূহত পুৰুষ আৰু মহিলাসকলে ঘৰুৱা কাম কমকৈ বিভক্ত। ইয়াৰ বিপৰীতে মহিলাসকলে পুৰুষতকৈ ঘৰৰ কাম বেছি কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Treas|first1=Judith|last2=Tai|first2=Tsuio|date=May 2016|title=Gender Inequality in Housework Across 20 European Nations: Lessons from Gender Stratification Theories|journal=Sex Roles|volume=74|issue=11–12|pages=495–511|doi=10.1007/s11199-015-0575-9|s2cid=146253376|issn=0360-0025}}</ref> আধুনিক যুগত পূৰ্ণকালীন গৃহিণীসকলে সাধাৰণতে ঘৰৰ কৰ্মৰত সদস্যসকলৰ উৎপাদিত আয়ৰ ভাগ লয়৷ পূৰ্ণকালীন কাম কৰা মজুৰি আদায়কাৰীসকলে গৃহিণীয়ে প্ৰদান কৰা বিনা বেতনযুক্ত কামৰ পৰা লাভৱান হয়৷ অন্যথা এনে কাম (শিশুৰ যত্ন, ৰন্ধা-বঢ়া, ঘৰ পৰিষ্কাৰ কৰা, পঢ়োৱা, পৰিবহণ আদি) সম্পন্ন কৰাটো ঘৰুৱা খৰচ হ'ব পাৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.chicagoreader.com/chicago/whats-a-wife-worth/Content?oid=871934|title=What's a Wife Worth?|date=17 March 1988|access-date=17 October 2015|archivedate=17 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024926/http://www.chicagoreader.com/chicago/whats-a-wife-worth/Content?oid=871934|deadurl=yes}}</ref> সম্প্ৰদায়ৰ সম্পত্তি থকা আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰসমূহে বৈবাহিক সম্পত্তি আৰু আয়ৰ যৌথ মালিকীস্বত্বক স্বীকৃতি দিয়ে৷ আৰু যদিহে বিবাহৰ পূৰ্বে বা বিবাহৰ পিছত চুক্তি অনুসৰণ কৰা নহয়, তেন্তে আমেৰিকাৰ বেছিভাগ বৈবাহিক পৰিয়ালে যৌথ বিত্তীয় দল হিচাপে কাম কৰে আৰু যৌথভাৱে কৰ দাখিল কৰে। === শিক্ষা === গৃহিণীসকলক শিক্ষা দিয়াৰ পদ্ধতি, প্ৰয়োজনীয়তা আৰু পৰিসৰৰ বিষয়ে বোধহয় ২০ শতিকাৰ পৰাই বিতৰ্ক চলি আহিছে।<ref>{{cite journal|last1=Dement|first1=Alice L.|title=Higher Education of the Housewife: Wanted or Wasted?|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-higher-education_1960-01_31_1/page/28|journal=The Journal of Higher Education|date=1960|volume=31|issue=1 (January)|pages=28–32|doi=10.2307/1977571|jstor=1977571|publisher=Ohio State University Press}}</ref><ref>{{cite news|title=Mummy, I want to be a housewife|url=https://www.timeshighereducation.com/news/mummy-i-want-to-be-a-housewife/93431.article|access-date=8 May 2016|work=Times Higher Education|date=26 April 1996}}</ref><ref>{{cite web|url=http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic1114896.files/Najmabadi%201998.pdf|title=Crafting an Educated Housewife in Iran|website=isites.harvard.edu|url-status=}}{{deadlink|date=September 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/columnists/article3485879.ece|title=Highly educated housewives: what an economic waste|date=25 July 2012|work=The Times|access-date=8 May 2016}}</ref> == ইতিহাস== [[চিত্ৰ:Pierre-Édouard_Frère_-_Child_Praying_at_Mother's_Knee_-_Walters_371330.jpg|thumb|চাইল্ড প্ৰেয়িং এট মাদাৰছ নি, পিয়েৰ-এড'ৱাৰ্ড ফ্ৰেৰেৰ এখন অংকন, ১৮৬৪ চনৰ]] যদিও শেহতীয়া ইতিহাসত পুৰুষক পৰিয়ালৰ বাবে প্ৰাথমিক বা একমাত্ৰ জীৱিকা হিচাপে ভবা হৈছে, পৰম্পৰাগত সমাজত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ মাজত শ্ৰম বিভাজনৰ বাবে ঘৰুৱা ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰত সম্পদ আহৰণৰ ক্ষেত্ৰত দুয়োটা লিংগই সক্ৰিয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কৃষি আৰু পশুপালনৰ আগতে নিৰ্ভৰযোগ্য খাদ্যৰ উৎস আছিল এক দুৰ্লভ সামগ্ৰী। খাদ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰযুক্তিৰ অভাৱত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বাবে প্ৰায় অবিৰতভাৱে সতেজ খাদ্যৰ উৎস বিচাৰি উলিওৱা আৰু লাভ কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। এই যাযাবৰী জনগোষ্ঠীসমূহে লিংগৰ পাৰ্থক্যক নিজৰ সুবিধাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যাৰ ফলত পুৰুষ আৰু মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ পৰিপূৰক অভিযোজন আৰু জীয়াই থকাৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি উপলব্ধ আটাইতকৈ বৈচিত্ৰময় আৰু পুষ্টিকৰভাৱে সম্পূৰ্ণ খাদ্য বিচাৰি উলিয়াব পাৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, দৈনন্দিন খাদ্য বিচাৰি ফুৰাৰ প্ৰেক্ষাপটত শিশুৰ যত্ন নিজেই মহিলাৰ উৎপাদনশীলতাৰ ক্ষেত্ৰত বাধা নাছিল; বৰঞ্চ, তেওঁৰ সন্তানৰ সৈতে এই কামটো সম্পন্ন কৰিলে দুয়োটা কাৰ্যকলাপৰ সামগ্ৰিক কাৰ্যক্ষমতা বৃদ্ধি পায় আৰু প্ৰত্যেকৰে বাবে জীয়াই থকাৰ দক্ষতাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হাতে কামে কৰা পাঠ হিচাপে কাম কৰে৷ ১৯ শতিকাত ঔদ্যোগিক দেশসমূহৰ অধিক সংখ্যক মহিলাই ঘৰতে কৰা কামৰ উপৰিও ঘৰৰ বাহিৰত আৰু পৰিয়ালৰ ফাৰ্মৰ পৰা আঁতৰত বিভিন্ন উদ্যোগত দৰমহা পোৱা কাম হাতত ল’বলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সময়ত বহুতো ডাঙৰ ডাঙৰ কাৰখানা স্থাপন কৰা হৈছিল৷ প্ৰথমে [[ইংলেণ্ড]]ত, তাৰ পিছত ইউৰোপৰ আন দেশ আৰু আমেৰিকাত বহু হাজাৰ যুৱতী কাৰখানাত কাম কৰিবলৈ গৈছিল৷ বেছিভাগ কাৰখানাই মহিলাক পুৰুষে দখল কৰা ভূমিকাতকৈ পৃথক ভূমিকাত নিয়োগ কৰিছিল। একে সময়তে সন্তানৰ যত্ন লোৱাৰ লগতে কম মজুৰিৰে ঘৰতে কাম কৰা মহিলাও আছিল। গৃহিণী হোৱাটো কেৱল মধ্যবিত্ত আৰু উচ্চ শ্ৰেণীৰ পৰিয়ালৰ মাজত প্ৰযোজ্য আছিল। শ্ৰমিক পৰিয়ালত মহিলাসকলে কাম কৰাটো সাধাৰণ আছিল। ১৯ শতিকাত ইংলেণ্ডৰ এক তৃতীয়াংশৰ আধা বিবাহিত মহিলাক লোকপিয়লত বাহিৰৰ দৰমহাৰ বাবে কাম কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল৷ অৱশ্যে কিছুসংখ্যক ইতিহাসবিদে ইয়াক কম গণনা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/apr/13/working-women-stay-at-home-wives-myths|title=So wives didn't work in the 'good old days'? Wrong|last=Wilkinson|first=Amanda|date=13 April 2014|website=The Guardian|access-date=23 April 2018}}</ref> সামৰ্থ্য থকা বিবাহিত দম্পতীৰ ভিতৰত পত্নীয়ে প্ৰায়ে ঘৰৰ বাহিৰত কাম নকৰাকৈয়ে ঘৰৰ কাম, বাগিচা, ৰন্ধা-বঢ়া, ল’ৰা-ছোৱালীৰ কাম-কাজ চম্ভালিছিল। মহিলাসকলে প্ৰায়ে এগৰাকী ভাল গৃহিণী হোৱাৰ বাবে অতি গৌৰৱান্বিত হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ ঘৰ আৰু সন্তানক সন্মানজনকভাৱে যত্ন লোৱা হৈছিল। [[ফ্লোৰেন্স নাইটিংগেল|ফ্ল’ৰেন্স নাইটিংগেল]]ৰ দৰে আন মহিলাসকলো যথেষ্ট ধনী হোৱাৰ বাবে উপাৰ্জনৰ প্ৰয়োজন নাছিল যদিও কাৰখানাবিহীন পেছা চলাইছিল। মহিলাৰ বাবে মুকলি কিছুমান বৃত্তিও অবিবাহিত মহিলাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ আছিল (যেনে, শিক্ষকতা)। ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে দুয়োখন বিশ্বযুদ্ধ ([[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]], ১৯১৪–১৮; আৰু [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]], ১৯৩৯-৪৫) বহু দেশৰ পুৰুষে যুঁজিছিল। (মহিলাসকলে চলোৱা সশস্ত্ৰ বাহিনী যেনে: নাৰ্চিং, পৰিবহণ আদি আৰু কিছুমান দেশত মহিলা সৈনিকেও বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।) পুৰুষসকল যুদ্ধত থকাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ বহু মহিলাই ঘৰৰ বাহিৰত কাম কৰিবলৈ গৈছিল। গৃহিণী হোৱা মহিলাসকলে কাৰখানা, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু খেতিপথাৰত কাম কৰিছিল। দুয়োখন যুদ্ধৰ শেষত বহু পুৰুষৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু আন কিছুমান আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ উভতি আহিছিল। কিছুমান পুৰুষে পূৰ্বৰ পদলৈ ঘূৰি আহিবলৈ সক্ষম হৈছিল যদিও কিছুমান মহিলা কৰ্মশক্তিত থাকিল। মহিলাসকলে কৰ্মশক্তিত প্ৰৱেশৰ এই উত্থানৰ উপৰিও সুবিধাজনক খাদ্য আৰু ঘৰুৱা প্ৰযুক্তিৰ জনপ্ৰিয়তাও বাঢ়ি আহিছিল, যি দুয়োটাই মহিলাসকলে ঘৰুৱা কাম-কাজ সম্পন্ন কৰাত খৰচ কৰা সময় ৰাহি কৰিছিল আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে অন্যান্য আগ্ৰহৰ পিছত সংযুক্ত হ'বলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{citation|last=Maurer|first=Elizabeth|title=How Highly Processed Foods Liberated 1950s Housewives|publisher=National Women's History Museum|year=2017|url=https://www.womenshistory.org/articles/how-highly-processed-foods-liberated-1950s-housewives}}</ref> ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণি আৰু মাজভাগত [[ছ'ভিয়েট সংঘ|ছোভিয়েট সংঘ]], [[চীন]] আদি কমিউনিষ্ট দেশৰ চৰকাৰে বিবাহিত মহিলাসকলক সন্তান জন্ম দিয়াৰ পিছতো কাম কৰি থাকিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। নবৈৰ দশকত মুক্ত বজাৰৰ অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ নোহোৱালৈকে কমিউনিষ্ট দেশসমূহত গৃহিণী অতি কম আছিল, যাৰ ফলত গৃহিণীৰ সংখ্যা পুনৰ উত্থান ঘটিছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে ১৯৫০ চনৰ পশ্চিমীয়া পৃথিৱীত বহু মহিলাই সন্তান জন্ম দিয়াৰ পিছত চাকৰি এৰি গৃহিণী হ’বলৈ দিছিল। আমেৰিকাত মাত্ৰ ১১% বিবাহিত মহিলাই সন্তান জন্ম দিয়াৰ পিছতো কাম কৰি থাকিল।<ref>[http://www.doc88.com/p-57886790766.html In the kitchen debate in 1959: Nixon said American housewives are happier than the Soviet Union working women]</ref> ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বহু দেশত এটা পৰিয়ালৰ বাবে এটা মজুৰিৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰাটো অধিক কঠিন হৈ পৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বহু মহিলাই সন্তান জন্মৰ পিছত কামলৈ ঘূৰি আহিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বিশেষকৈ উন্নত পশ্চিমীয়া দেশসমূহত পুৰুষ গৃহিণীৰ সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে। ২০১০ চনত আমেৰিকাত পুৰুষ গৃহিণীৰ সংখ্যাই সৰ্বোচ্চ স্তৰত উপনীত হৈছিল৷ যাৰ সংখ্যা আছিল ২২ লাখ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pewsocialtrends.org/2014/06/05/growing-number-of-dads-home-with-the-kids/|title=Growing Number of Dads Home with the Kids|last=Livingston|first=Gretchen|website=Pew Research Center's Social & Demographic Trends Project|date=5 June 2014|access-date=22 March 2016}}</ref> যদিও পুৰুষৰ ভূমিকা বহুতো কু-সংস্কাৰৰ অধীনত থাকে, আৰু পুৰুষসকলে অভিভাৱকত্বৰ সুবিধা, সম্প্ৰদায় আৰু মাতৃক লক্ষ্য কৰি সেৱা লাভ কৰাত অসুবিধা পাব পাৰে, ২০০০ চনৰ ভিতৰত ই সামাজিকভাৱে অধিক গ্ৰহণযোগ্য হৈ পৰে।<ref>[[Andrea Doucet]], 2006. [https://books.google.com/books?id=G1p3v2soHToC&dq=andrea%20doucet%20do%20men%20mother%3F&pg=PP1 Do Men Mother?] Toronto, ON: University of Toronto Press.</ref> ২০০০ চনৰ ভিতৰত বিশেষকৈ আমেৰিকাত সংবাদ মাধ্যমত এই পুৰুষ গৃহিণীগৰাকীক অধিক নিয়মিতভাৱে চিত্ৰিত কৰা হৈছিল। কিন্তু পৃথিৱীৰ কিছুমান অঞ্চলত পুৰুষ গৃহিণীৰ ভূমিকা সাংস্কৃতিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য নহয়। ==দেশভেদে গৃহিণী== === ভাৰতত === পৰম্পৰাগত [[হিন্দু]] পৰিয়ালত পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হ’ল ''গৃহ স্বামী'' (গৃহৰ প্ৰভু) আৰু তেওঁৰ পত্নী হ’ল ''গৃহ স্বামীনী'' (গৃহৰ ভদ্ৰমহিলা)। সংস্কৃতৰ গৃহস্থ আৰু গৃহস্থ শব্দই হয়তো গৃহিণীগৰাকীয়ে গ্ৰহণ কৰা সমগ্ৰ কাৰ্য্যকলাপ আৰু ভূমিকাৰ বৰ্ণনাৰ সবাতোকৈ ওচৰ চাপিছে। দম্পতীটিয়ে গৃহস্থাশ্ৰম বা পৰিয়াল ব্যৱস্থাত বাস কৰে আৰু দুয়ো মিলি পৰিয়ালটোক লালন-পালন কৰে আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলক (জ্যেষ্ঠ-বৃদ্ধ উভয়কে) জীৱনৰ কষ্টৰ মাজেৰে আগুৱাই যাবলৈ সহায় কৰে। বংশবৃক্ষ বৃদ্ধি কৰা (সন্তান জন্ম দিয়া) আৰু সেই সন্তানক ৰক্ষা কৰা নাৰীক ''গৃহলক্ষ্মী'' (ঘৰৰ ধন) আৰু ''গৃহশোভা'' (ঘৰৰ মহিমা) বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পৰিয়ালটোৰ বয়োজ্যেষ্ঠসকলক ''গৃঃশ্ৰেষ্ঠ'' বুলি জনা যায়। স্বামী বা পত্নীয়ে পৰিয়াল আৰু সমাজৰ চূড়ান্ত কল্যাণৰ বাবে সামাজিক, ধৰ্মীয়, ৰাজনৈতিক বা অৰ্থনৈতিক প্ৰকৃতিৰ আন অগণন কামত লিপ্ত হ’ব পাৰে। কিন্তু যৌথ গৃহস্থ হিচাপে তেওঁলোকৰ ঐক্যবদ্ধ মৰ্যাদাই হৈছে তেওঁলোকে সমাজত কাম কৰা কেন্দ্ৰবিন্দু। গৃহিণী হিচাপে এগৰাকী নাৰীৰ পৰম্পৰাগত মৰ্যাদাই তেওঁলোকক সমাজত লংঘন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ পৃথিৱীৰ সামাজিক, ধৰ্মীয়, ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক কাঠামোৰ ভিতৰত তেওঁলোকৰ কাৰ্যকলাপৰ অৰ্থ প্ৰদান কৰে। কিন্তু আধুনিক ভাৰতত বহু মহিলাই কৰ্মসংস্থাপন লাভ কৰিছে৷ বিশেষকৈ [[মুম্বাই]], [[দিল্লী|দিল্লী,]] [[কলিকতা|কলকাতা]], [[চেন্নাই]], [[হাইদৰাবাদ|হায়দৰাবাদ]] আৰু [[বেংগালুৰু|বাংগালুৰু]] আদি বৃহৎ চহৰত বেছিভাগ মহিলাই কাম কৰে। পুৰুষ গৃহিণীৰ ভূমিকা ভাৰতত পৰম্পৰাগত নহয় যদিও চহৰ অঞ্চলত ই সামাজিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য। ২০০৬ চনত এজন সমাজবিজ্ঞানীৰ অধ্যয়ন আৰু বিজনেছ টুডেৰ এক সমীক্ষা অনুসৰি অবিবাহিত ভাৰতীয় পুৰুষৰ বাৰ শতাংশই গৃহিণী হোৱাৰ কথা বিবেচনা কৰে।<ref name="life&times">{{cite web|url=http://specials.indiatoday.com/indianmensurvey/Unmarried_Man_partner.php|title=Life & Times of Indian Men|date=29 July 2009|publisher=Business Today|access-date=30 July 2009}}</ref> এগৰাকী সমাজবিজ্ঞানী সুষমা তুলঝাপুৰকাৰে ইয়াক ভাৰতীয় সমাজৰ পৰিৱৰ্তন বুলি অভিহিত কৰি কয় যে ''"it was an unheard concept and not to mention socially unacceptable for men to give up their jobs and remain at home."''।<ref name="dias2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/City/Bombay-Times/Now-papas-do-what-mamas-did-best-/articleshow/1682154.cms|title=Now papas do what mamas did best!|last=Dias|first=Raul|date=26 June 2006|newspaper=Times of India|access-date=30 July 2009}}</ref> কিন্তু, ভাৰতীয় মহিলাসকলৰ মাত্ৰ ২২.৭ শতাংশই শ্ৰমিক শক্তিৰ অংশ, আনহাতে পুৰুষৰ সংখ্যা ৫১.৬ শতাংশ৷ গতিকে মহিলাসকলে গৃহিণী হোৱাৰ (পৰিয়ালৰ লোকৰ যতন লোৱাৰ) সম্ভাৱনা বেছি কাৰণ তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই ঘৰৰ বাহিৰত কাম নকৰে।<ref name="fao">{{cite web|url=http://www.fao.org/sd/wpdirect/WPre0108.htm|title=Asia's women in agriculture, environment and rural production|access-date=30 July 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140630002611/http://www.fao.org/sd/wpdirect/WPre0108.htm|archive-date=30 June 2014|archivedate=30 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140630002611/http://www.fao.org/sd/wpdirect/WPre0108.htm|deadurl=yes}}</ref> ''মহিলা শক্তি সামাজিক সমিতি'' হৈছে প্ৰধানকৈ গৃহিণীৰে গঠিত এখন নাৰী সমাজ।<ref>{{Cite web |title=Official Website |url=http://www.mahilashaktisangathan.org/ |access-date=2024-03-20 |archivedate=2020-09-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925200928/http://www.mahilashaktisangathan.org/ |deadurl=yes }}</ref> সাধনা সিনহা বৰ্তমান এইখন সমিতিৰ সভাপতি।<ref>{{Cite web|url=http://www.parichowk.com/mahilashakti.aspx|title=MAHILA SHAKTI SAMAJEEK SAMMITTEE (REGD)|access-date=30 October 2014|archive-url=https://archive.today/20141030065435/http://www.parichowk.com/mahilashakti.aspx|archive-date=30 October 2014|url-status=dead|archivedate=30 October 2014|archiveurl=https://archive.today/20141030065435/http://www.parichowk.com/mahilashakti.aspx|deadurl=yes}}</ref> === আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত === [[চিত্ৰ:Good_housekeeping_1908_08_a.jpg|alt=|left|thumb|''গুড হাউছকিপিং''( আমেৰিকীয় আলোচনী), ১৯০৮]] [[চিত্ৰ:Tetra_Pak_housewife_with_shopping_net,_1950s.jpg|thumb|টেট্ৰাপাকৰ বিজ্ঞাপনত এগৰাকী গৃহিণীক নিৰ্বাচক আৰু সামগ্ৰীৰ গ্ৰাহক হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছে, প্ৰায় ১৯৫০ চনত]] ১৯৭৮ চনত প্ৰায় ৫০% বিবাহিত আমেৰিকান মহিলাই সন্তান জন্ম দিয়াৰ পিছতো কাম কৰি আছিল; যিটো সংখ্যা ১৯৯৭ চনত ৬১% লৈ বৃদ্ধি পায়। ২০০০ চনত গৃহিণীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পালে। মহামন্দাৰ সময়ত গড় আয় হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত দুটা আয় অধিক প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰে আৰু প্ৰসৱৰ পিছতো কাম কৰি থকা বিবাহিত আমেৰিকান মহিলাৰ শতকৰা হাৰ ২০০৯ চনৰ ভিতৰত ৬৯% লৈ বৃদ্ধি পায়।<ref>{{Cite web|url=https://www.bls.gov/news.release/famee.nr0.htm|title=Employment Characteristics of Families Summary|publisher=[[U.S. Department of Labor]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://article.yeeyan.org/view/91830/133129|title=a Chinese-English translation web (译言网: Will Chinese women rule the world?|access-date=30 May 2014|archive-date=4 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704185555/http://article.yeeyan.org/view/91830/133129|url-status=dead|archivedate=4 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140704185555/http://article.yeeyan.org/view/91830/133129|deadurl=yes}}</ref>২০১৪ চনলৈকে পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ মতে, আমেৰিকাত প্ৰতি চাৰিগৰাকী মাতৃৰ ভিতৰত এগৰাকীতকৈ অধিক মাতৃয়েই ঘৰতে থাকে। ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আমেৰিকাত গৃহিণীসকল মধ্যবিত্ত আৰু উচ্চ শ্ৰেণীৰ শ্বেতাংগ পৰিয়ালৰ মাজত সাধাৰণ আছিল।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://longreads.com/2018/03/21/seeking-a-roadmap-for-the-new-american-middle-class/|title=Seeking a Roadmap for the New American Middle Class|last=Gershon|first=Livia|date=21 March 2018|work=Longreads|access-date=25 April 2018}}</ref> কৃষ্ণাংগ পৰিয়াল, শেহতীয়াকৈ অনুপ্ৰৱেশ কৰা লোক আৰু অন্যান্য সংখ্যালঘু গোটসমূহৰ মাজত ইউনিয়নৰ মজুৰি, চৰকাৰী নীতি আৰু অন্যান্য কাৰকৰ পৰা লাভৱান নোহোৱাৰ প্ৰৱণতা দেখা গৈছিল; যাৰ ফলত এই দশকবোৰত শ্বেতাংগ পত্নীসকলে ঘৰতে থাকিব পাৰিছিল।<ref name=":1" /> === উত্তৰ কোৰিয়াত === ১৯৯০ চনৰ আশে-পাশে [[উত্তৰ কোৰিয়া]] চৰকাৰে প্ৰতিজন সক্ষম পুৰুষক কিবা নহয় কিবা ৰাজ্যিক উদ্যোগত নিয়োগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। কিন্তু কৰ্ম-বয়সৰ প্ৰায় ৩০% বিবাহিতা মহিলাক পূৰ্ণকালীন গৃহিণী হিচাপে ঘৰতে থাকিবলৈ দিয়া হৈছিল ([[দক্ষিণ কোৰিয়া]], [[জাপান]] আৰু [[টাইৱান]]ৰ দৰে একে অঞ্চলৰ কিছুমান দেশতকৈ ইয়াৰ মাত্ৰা কম৷ পূৰ্বৰ [[ছ'ভিয়েট সংঘ|ছোভিয়েট ইউনিয়ন]], [[চীন|মূল চীন]]তকৈ বেছি আৰু ছুইডেনৰ দৰে নৰ্ডিক দেশ, আৰু আমেৰিকাৰ দৰেই প্ৰায় একে<ref>{{Cite web|url=http://article.yeeyan.org/view/91830/133129|title=a Chinese-English translation web (译言网）:Will Chinese women rule the world?|access-date=30 May 2014|archive-date=4 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704185555/http://article.yeeyan.org/view/91830/133129|url-status=dead|archivedate=4 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140704185555/http://article.yeeyan.org/view/91830/133129|deadurl=yes}}</ref>)। নবৈৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে উত্তৰ কোৰিয়াৰ দুৰ্ভিক্ষত আনুমানিক ৯ লাখ-৩৫ লাখ লোকৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত পুৰণি ব্যৱস্থাটো ছিন্ন-ভিন্ন হ’বলৈ ধৰিলে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মহিলাসকলে ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা খাদ্য বা ঘৰুৱা সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল৷ আজি উত্তৰ কোৰিয়াৰ বজাৰ বিক্ৰেতাৰ কমেও তিনি চতুৰ্থাংশ মহিলা। পিয়ংইয়াঙত ঘূৰি ফুৰা এটা কৌতুকৰ মতে: 'স্বামী আৰু পোহনীয়া কুকুৰৰ মাজত কি মিল আছে?' উত্তৰ: 'দুয়োজনেই কাম নকৰে আৰু ধন উপাৰ্জন নকৰে, কিন্তু দুয়োজনেই মৰমলগা, ঘৰতে থাকে আৰু চোৰক ভয় খোৱাব পাৰে।'<ref>{{cite web|url=http://www.cuyoo.com/html/guoji/2010/0422/14322.html|author=Andrei Lankov (a professor in South Korea National University)|work=cuyoo.com (Chinese-English Translate Web|title=Pyongyang's Women Wear the Pants|access-date=30 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140423055920/http://www.cuyoo.com/html/guoji/2010/0422/14322.html|archive-date=23 April 2014|url-status=dead|archivedate=23 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140423055920/http://www.cuyoo.com/html/guoji/2010/0422/14322.html|deadurl=yes}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদ]] [[শ্ৰেণী:দেশভেদে নাৰী]] a4sddhz1r7pmnaeub1hczdx0tuqiik0 জল সংৰক্ষণ 0 104466 648797 637146 2026-10-31T18:05:37Z Dipankar Das 36094 648797 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[File:Water-conservation-stamp-1960.jpg|thumb|right|জল সংৰক্ষণৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ১৯৬০ চনৰ ডাক-টিকট]] '''জল সংৰক্ষণ'''ত প্ৰাকৃতিক সম্পদ নিৰ্মল পানীক বহনক্ষমভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা, জলমণ্ডলক সুৰক্ষিত কৰা আৰু বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যতৰ মানুহৰ চাহিদা পূৰণৰ বাবে (এইদৰে পানীৰ অভাৱ এৰাই চলিবলৈ) সকলো নীতি, কৌশল আৰু কাৰ্যকলাপ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। কিমান পৰিমাণৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয় তাৰ ওপৰত জনসংখ্যা, ঘৰৰ আকাৰ আৰু বৃদ্ধি আৰু ধন-সম্পত্তিৰ প্ৰভাৱ পৰে। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দৰে কাৰকে বিশেষকৈ কাৰিকৰী উৎপাদন আৰু কৃষি জলসিঞ্চনে প্ৰাকৃতিক জলসম্পদৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি কৰিছে।<ref name=":0">{{Cite web|title=Measures to reduce personal water use - Defra - Citizen Space|url=https://consult.defra.gov.uk/water/measures-to-reduce-personal-water-use/|access-date=2021-09-13|website=consult.defra.gov.uk}}</ref> ইতিমধ্যে বহু দেশে যথেষ্ট সফলতাৰে জল-সংৰক্ষণৰ লক্ষ্যৰে নীতি ৰূপায়ণ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/200041CI.TXT?ZyActionD=ZyDocument&Client=EPA&Index=2000+Thru+2005&Docs=&Query=&Time=&EndTime=&SearchMethod=1&TocRestrict=n&Toc=&TocEntry=&QField=&QFieldYear=&QFieldMonth=&QFieldDay=&IntQFieldOp=0&ExtQFieldOp=0&XmlQuery=&File=D%3A%5Czyfiles%5CIndex%20Data%5C00thru05%5CTxt%5C00000005%5C200041CI.txt&User=ANONYMOUS&Password=anonymous&SortMethod=h%7C-&MaximumDocuments=1&FuzzyDegree=0&ImageQuality=r75g8/r75g8/x150y150g16/i425&Display=hpfr&DefSeekPage=x&SearchBack=ZyActionL&Back=ZyActionS&BackDesc=Results%20page&MaximumPages=1&ZyEntry=1&SeekPage=x&ZyPURL#|title=Cases in Water Conservation: How Efficiency Programs Help Water Utilities Save Water and Avoid Costs|website=EPA.gov|publisher=US Environmental Protection Agency}}</ref> পানী সংৰক্ষণৰ মূল কাৰ্যকলাপসমূহ হ'ল: পানী নষ্ট, ব্যৱহাৰ আৰু সম্পদ অপচয়ৰ যিকোনো ব্যৱহাৰ হ্ৰাস,<ref name=":1" /> পানীৰ গুণাগুণৰ ক্ষতি কৰা কোনো ধৰণৰ কাম এৰাই চলা; <ref name=":1" /> আৰু জল ব্যৱস্থাপনা পদ্ধতিসমূহ উন্নত কৰা, যিয়ে পানীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰে বা উপযুক্ত ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰে।<ref name="Vickers, Amy 2002" /><ref name=":2" /> ঘৰুৱা, বাণিজ্যিক আৰু কৃষি প্ৰয়োগ হ্ৰাস কৰিবলৈ প্ৰযুক্তিগত সমাধান আছে। সামাজিক সমাধানৰ সৈতে জড়িত জল-সংৰক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহ সাধাৰণতে স্থানীয় পৰ্যায়ত আৰম্ভ কৰা হয় পৌৰসভাৰ দ্বাৰা বা আঞ্চলিক চৰকাৰৰ দ্বাৰা। ==লক্ষ্য== জল সংৰক্ষণ প্ৰচেষ্টাৰ লক্ষ্যসমূহৰ ভিতৰত আছে:- *বিশ্বৰ ১%তকৈও কম পানী নিৰ্মল বা মিঠা পানী হোৱাৰ বাবে<ref>{{Citation |title=Sustainable Construction of Water Structures |date=2014-06-03 |url=http://dx.doi.org/10.1002/9781118541036.ch7 |work=Sustainable Water Engineering |pages=331–351 |place=Chichester, UK |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |doi=10.1002/9781118541036.ch7 |isbn=978-1-118-54103-6 |access-date=2023-02-19}}</ref> এটা লক্ষ্য লোৱা হৈছে, ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে পানীৰ উপলভ্যতা নিশ্চিত কৰা; য'ত পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পৰা নিৰ্মল পানী উলিওৱাৰ ফলত ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিষ্ঠাপনৰ হাৰ অতিক্ৰম নহয়। *পানী পাম্পিং, ডেলিভাৰী, আৰু বৰ্জ্য পানী পৰিশোধনৰ সুবিধা হিচাপে শক্তি সংৰক্ষণে যথেষ্ট পৰিমাণৰ শক্তি খৰচ কৰে। বিশ্বৰ কিছুমান অঞ্চলত মুঠ বিদ্যুৎ ব্যৱহাৰৰ ১৫%তকৈ অধিক পানী ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে নিয়োজিত হয়। *বাসস্থান সংৰক্ষণ, য'ত মানুহৰ দ্বাৰা পানীৰ ব্যৱহাৰ কম কৰিলে স্থানীয় বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰব্ৰজনকাৰী জলচৰ চৰাইৰ বাবে মিঠা পানীৰ প্ৰাপ্তিস্থান সংৰক্ষিত হোৱাত সহায়ক হয়, লগতে পানীৰ গুণাগুণো সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{cite journal|last1=Hermoso|first1=Virgilio|last2=Abell|first2=Robin|last3=Linke|first3=Simon|last4=Boon|first4=Philip|date=June 2016|title=The role of protected areas for freshwater biodiversity conservation: challenges and opportunities in a rapidly changing world: Freshwater protected areas|journal=Aquatic Conservation|volume=26|pages=3–11|doi=10.1002/aqc.2681|s2cid=88786689 }}</ref> ==কৌশল== পানী সংৰক্ষণৰ বাবে মূল কামসমূহ হ’ল:- *পানীৰ ক্ষতি, ব্যৱহাৰ আৰু সম্পদৰ অপচয়ৰ যিকোনো প্ৰয়োগ হ্ৰাস কৰা।<ref name=":1">{{cite journal|author1=Duane D. Baumann|author2=John J. Boland|author3=John H. Sims|date=April 1984|title=Water Conservation: The Struggle over Definition|url=https://archive.org/details/water-resources-research_1984-04_20_4/page/428|journal=Water Resources Research|volume=20|issue=4|pages=428–434|doi=10.1029/WR020i004p00428|bibcode=1984WRR....20..428B}}</ref> *পানীৰ গুণাগুণৰ কোনো ধৰণৰ ক্ষতিৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ চেষ্টা কৰা। *পানী ব্যৱস্থাপনা পদ্ধতি উন্নত কৰা, যিয়ে পানীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰে বা সংৰক্ষণসমৃদ্ধ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰে।<ref name="Vickers, Amy 2002">{{cite book |title=Water Use and Conservation |url=https://archive.org/details/handbookofwateru0000vick_t2i9 |last=Vickers |first=Amy |year=2002 |publisher= water plow Press |location=Amherst, MA |isbn=978-1-931579-07-0 |page=[https://archive.org/details/handbookofwateru0000vick_t2i9/page/434 434] }}</ref><ref name=":2">{{Cite journal | last1 = Geerts | first1 = S. | last2 = Raes | first2 = D. | year = 2009 | title = Deficit irrigation as an on-farm strategy to maximize crop water productivity in dry areas | doi = 10.1016/j.agwat.2009.04.009 | journal = Agric. Water Manage | volume = 96 | issue = 9| pages = 1275–1284 | bibcode = 2009AgWM...96.1275G | url = https://lirias.kuleuven.be/handle/123456789/234625 }}</ref> পানী সংৰক্ষণৰ অন্যতম এক কৌশল হৈছে বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰা।<ref name=":12">{{Cite journal|last=Kumar Kurunthachalam|first=Senthil|year=2014|title=Water Conservation and Sustainability: An Utmost Importance.|journal=Hydrol Current Res}}</ref> পুখুৰী-খাল-হ্ৰদ আদি খন্দা, পানীৰ জলাশয় সম্প্ৰসাৰণ কৰা, ঘৰত বৰষুণৰ পানী ধৰা নলী আৰু পৰিশোধন ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা আদি বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহৰ বিভিন্ন পদ্ধতি। বহু দেশৰ বহুতে বৰষুণৰ পানী ৰাখিবলৈ পৰিষ্কাৰ পাত্ৰ ৰাখে, যাতে তেওঁলোকে ইয়াক উতলাই পান কৰিব পাৰে, যি ব্যৱস্থা আৰ্তজনক পানী যোগান ধৰিবলৈ উপযোগী।<ref name=":12" /> সংগ্ৰহ কৰা আৰু ফিল্টাৰ কৰা বৰষুণৰ পানী শৌচাগাৰ, ঘৰুৱা বাগিচা, ফুলনি আৰু ক্ষুদ্ৰ কৃষিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=":12" /> জল সংৰক্ষণৰ আন এটা কৌশল হ’ল ভূগৰ্ভস্থ জলসম্পদৰ সুৰক্ষা। বৰষুণ হ'লে বৰষুণৰ কিছু পানী মাটিত প্ৰৱেশ কৰি মাটিৰ তললৈ যায়।<ref name=":22">{{Cite web|url=http://www.nwrfc.noaa.gov/info/water_cycle/hydrology.cgi|title=Description of the Hydrologic Cycle|website=nwrfc.noaa.gov/rfc/|publisher=NOAA River Forecast Center|access-date=2024-04-13|archivedate=2006-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427170539/http://www.nwrfc.noaa.gov/info/water_cycle/hydrology.cgi|deadurl=yes}}</ref> এই পৰিপূৰক অঞ্চলৰ পানীক ভূগৰ্ভস্থ পানী বোলা হয়।<ref name=":22" /> ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ দূষণৰ ফলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ পৰা পোৱা সতেজ খোৱাপানীক সম্পদ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি আৰু দূষিত ভূগৰ্ভস্থ পানীক প্ৰাকৃতিকভাৱে নিৰ্মল পানীলৈ পৰিৱৰ্তন হ’বলৈ কেইবাবছৰো লাগিব পাৰে।<ref name=":32">{{Cite web|url=http://www.groundwater.org/get-informed/groundwater/contamination.html|title=Potential threats to Groundwater|website=groundwater.org/|publisher=The Groundwater Foundation}}</ref> ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ দূষণৰ সম্ভাৱ্য উৎসৰ কিছুমান উদাহৰণ হ'ল, সংৰক্ষণ টেংক, চেপ্টিক ব্যৱস্থা, অনিয়ন্ত্ৰিত বিপজ্জনক আৱৰ্জনা, মাটিৰ ওপৰত স্তৰীভূত আৱৰ্জনা, বায়ুমণ্ডলীয় দূষক পদাৰ্থ, ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু পথৰ লৱণ।<ref name=":32" /> ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ দূষণে উপলব্ধ মিঠা পানীৰ পুনৰ ভৰ্তিকৰণ হ্ৰাস কৰে; গতিকে ভূগৰ্ভস্থ জল-সম্পদক দূষণৰ পৰা ৰক্ষা কৰি প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো পানী সংৰক্ষণৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ।<ref name=":12" /> জল-সংৰক্ষণৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত কৌশল হ’ল, ভূগৰ্ভস্থ জল সম্পদ ব্যৱহাৰৰ বহনক্ষম পদ্ধতিৰ অভ্যাস কৰা।<ref name=":12" /> ভূগৰ্ভস্থ পানী মাধ্যাকৰ্ষণৰ বাবে বৈ যায় আৰু শেষত ধাৰাত নিৰ্গত হয়।<ref name=":22" /> ভূগৰ্ভস্থ পানী অতিমাত্ৰা উলিওৱাৰ ফলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ হ্ৰাস পায় আৰু ই যদি চলি থাকে, তেন্তে ইয়ে সম্পদবিধ শেষ কৰি দিব পাৰে।<ref name=":12" /> ভূ-গৰ্ভস্থ আৰু ভূ-পৃষ্ঠীয় পানী সংযুক্ত হৈ থাকে আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰে হ্ৰদ, নদী আৰু নৈৰ আদিৰ পানীৰ যোগান হ্ৰাস কৰিব পাৰে আৰু ই দ্ৰুত হাৰত হ্ৰাস কৰিব পাৰে।<ref name=":32" /> উপকূলীয় অঞ্চলত ভূগৰ্ভস্থ পানী অতিমাত্ৰা নিষ্কাশনৰ ফলত নিমখীয়া পানীৰ অনুপ্ৰৱেশ বৃদ্ধি পাব পাৰে, যাৰ ফলত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ যোগান দূষিত হয়।<ref name=":32" /> জল সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰ অতি প্ৰয়োজনীয়। জল-সংৰক্ষণ কৌশলৰ এটা মৌলিক উপাদান হ’ল বিভিন্ন জল কাৰ্যসূচীত যোগাযোগ আৰু শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ।<ref name=":02">{{cite journal |last1=Delgado |first1=J. A. |last2=Groffman |first2=P. M. |last3=Nearing |first3=M. A. |last4=Goddard |first4=T. |last5=Reicosky |first5=D. |last6=Lal |first6=R. |last7=Kitchen |first7=N. R. |last8=Rice |first8=C. W. |last9=Towery |first9=D. |last10=Salon |first10=P. |title=Conservation practices to mitigate and adapt to climate change |journal=Journal of Soil and Water Conservation |date=1 July 2011 |volume=66 |issue=4 |pages=118A–129A |doi=10.2489/jswc.66.4.118A |doi-access=free }}</ref> যোগাযোগৰ বিকাশ সাধন কৰি ভূমি পৰিচালক, নীতি নিৰ্ধাৰক, কৃষক আৰু সাধাৰণ জনতাক বিজ্ঞানৰ জ্ঞান দিয়া পানী সংৰক্ষণত ব্যৱহৃত আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৌশল।<ref name=":02" /> বিজ্ঞানৰ যোগাযোগ জল-চক্ৰই কেনেকৈ কাম কৰে আৰু সেই ব্যৱস্থাটো সংৰক্ষণৰ বাবে পৰিচালনা পৰিকল্পনা তৈয়াৰ কৰা এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আৰু ইয়াক প্ৰায়ে কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ সঠিক পৰিচালনা পৰিকল্পনা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":02" /> বন্যপ্ৰাণীৰ জৈৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ বাবে জল-সংৰক্ষণ অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চলৰ বহুতো জীৱ পানীৰ নাটনিৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।<ref name=":5" /> ইয়াৰ উপৰিও বহুতো নিৰ্মল পানীত বাস কৰা জীৱই পানী প্ৰদূষণৰ ফলত পৰিৱেশ তন্ত্ৰ বিঘ্নিত হোৱাৰ ফলত প্ৰভাৱিত হৈছে।<ref name=":5">{{Cite web |date=2020-06-27 |title=Water Conservation Is an Essential Part of Wildlife Conservation |url=https://greencleanguide.com/water-conservation-is-an-essential-part-of-wildlife-conservation/ |access-date=2022-05-30 |website=Green Clean Guide |language=en-US}}</ref> প্ৰতিবছৰে ২২ মাৰ্চত [[বিশ্ব জল দিৱস]] পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Nations |first=United |title=World Water Day |url=https://www.un.org/en/observances/water-day |access-date=2022-05-30 |website=United Nations |language=en}}</ref> ==সামজিক সমাধান== [[File:VineyardDrip.JPG|thumb|upright|নিউ মেক্সিকোত “ড্ৰিপ জলসিঞ্চন’’ ব্যৱস্থা]] জল সংৰক্ষণ কাৰ্যসূচীসমূহৰ লগত জড়িত সামাজিক সমাধানসমূহ সাধাৰণতে স্থানীয় পৰ্যায়ত পৌৰসভাৰ জল ব্যৱস্থাপনা বা আঞ্চলিক চৰকাৰৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা হয়। সাধাৰণ কৌশলসমূহৰ ভিতৰত ৰাজহুৱা প্ৰচাৰ অভিযান,<ref name=":3">[http://www.wateruseitwisely.com "Water - Use It Wisely."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210719200941/https://wateruseitwisely.com/ |date=2021-07-19 }} U.S. multi-city public outreach program. Park & Co., Phoenix, AZ. Accessed 2010-02-02.</ref> স্তৰ অনুযায়ী পানীৰ হাৰ (পানীৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিৰ লগে লগে ক্ৰমান্বয়ে অধিক মূল্য লোৱা), বা ঘৰৰ বাহিৰৰ পানী ব্যৱহাৰৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা যেনে, বাগিছাত পানী দিয়া আৰু গাড়ী ধোৱা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=":4">{{Cite report |title=Cases in Water Conservation {{!}}Document No. EPA-832-B-02-003. |url=http://www.epa.gov/watersense/docs/utilityconservation_508.pdf |author=U.S. Environmental Protection Agency (EPA) |year=2002 |access-date=2010-02-02 |archive-date=2017-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170107094040/https://www3.epa.gov/watersense/docs/utilityconservation_508.pdf |archivedate=2012-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120914013851/http://www.epa.gov/watersense/docs/utilityconservation_508.pdf |deadurl=yes}}</ref> শুকান জলবায়ুৰ চহৰসমূহে ঘৰৰ বাহিৰৰ পানীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰিবলৈ নতুন ঘৰত জেৰিস্কেপিং বা প্ৰাকৃতিক লেণ্ডস্কেপিং স্থাপনৰ প্ৰয়োজন হয় বা এয়া কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.abcwua.org/content/view/132/222/ |title= Xeriscape Rebates |author= Albuquerque Bernalillo County Water Utility Authority |date= 2009-02-06 |location=Albuquerque, NM |access-date= 2010-02-02}}</ref> কেলিফৰ্ণিয়াৰ নগৰীয়া বাসিন্দাৰ ঘৰৰ বাহিৰৰ পানীৰ ব্যৱহাৰ বেছিভাগেই ঘৰুৱা পানী,<ref>{{Cite journal|last=Heberger|first=Matthew|year=2014|title=Issue Brief|url=http://pacinst.org/app/uploads/2014/06/ca-water-urban.pdf|journal=Urban Water Conservation and Efficiency Potential in California|pages=12}}</ref> ইয়াৰ কাৰণ পৰিয়ালৰ লগতে ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানসমূহলৈ পানী যোগাযোগে ঢুকি নোপোৱা। সংৰক্ষণৰ এটা মৌলিক লক্ষ্য হৈছে সৰ্বজনীন জল-নিয়ন্ত্ৰণ। আৱাসিক জল-নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থাপনা বিশ্বজুৰি যথেষ্ট ভিন্ন। শেহতীয়া অধ্যয়নত অনুমান কৰা হৈছে যে, ব্ৰিটেইনৰ ৩০%তকৈও কম পৰিয়ালত পানী যোগান নিয়ন্ত্ৰণৰ মাধ্যমেৰে কৰা হয়।<ref>[http://www.innovations-report.com/html/reports/environment_sciences/report-60279.html "Time for universal water metering?"] ''Innovations Report.'' May 2006.</ref> যদিও ব্যক্তিগত কুঁৱা থকা ঘৰত বা বহুপৰিয়ালৰ অট্টালিকাত ব্যক্তিগত পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণক প্ৰায়ে অবাস্তৱ বুলি গণ্য কৰা হৈছে, আমেৰিকাই “আমেৰিকাৰ পৰিৱেশ সুৰক্ষা সংস্থা’’ই অনুমান কৰিছে যে, কেৱল নিয়ন্ত্ৰণে পানীৰ ব্যৱহাৰ ২০ৰ পৰা ৪০ শতাংশহে হ্ৰাস কৰিব পাৰে।<ref name="EPA-Conserve">{{cite web |url=http://www.epa.gov/owow/nps/nps-conserve.html |title=How to Conserve Water and Use It Effectively |author=EPA |date=2010-01-13 |location=Washington, DC |access-date=2010-02-03 |archivedate=2019-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190815082552/https://www.epa.gov/aboutepa/about-office-water |deadurl=yes}}</ref> উপভোক্তাক তেওঁলোকৰ পানী ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে সজাগতা বৃদ্ধি কৰাৰ উপৰিও, জোখ-মাখ বা নিয়ন্ত্ৰণ পানীৰ অপচয় চিনাক্ত আৰু স্থানীয়কৰণৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপায়ো। পানী ব্যৱহাৰত অপচয়ৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ আৰ্থিক পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰিলে, পানী নিয়ন্ত্ৰণে সমাজক উপকৃত কৰিব পাৰে।<ref name="RudlinFalk2010">{{cite book | author1 = David Rudlin | author2 = Nicholas Falk | date = 2010 | title = Sustainable Urban Neighbourhood | publisher = Routledge | page = 93 | isbn = 978-1-136-43490-7 | url = https://books.google.com/books?id=wswsBgAAQBAJ|quote=The first steps have included the introduction of water metering to give users a financial incentive to save water.}}</ref> কিছুমান গৱেষকে জল সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টা মূলতঃ কৃষকৰ ওপৰত নিৰ্দেশিত হ'ব লাগে বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে; এই কথাটোৰ পোহৰত যে শস্য জলসিঞ্চনতেই বিশ্বৰ ৭০% নিৰ্মল পানীৰ ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{cite journal |author=Pimentel, Berger|title=Water resources: agricultural and environmental issues |url=https://archive.org/details/sim_bioscience_2004-10_54_10/page/909|journal=BioScience |volume=54 |issue=10 |pages=909 |date=October 2004 |doi=10.1641/0006-3568(2004)054[0909:WRAAEI]2.0.CO; 2|display-authors=etal |doi-access=free }}</ref> বেছিভাগ দেশৰ কৃষি খণ্ড অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দুয়োটা দিশতে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু পানীৰ ৰাজসাহায্য সাধাৰণ কথা। সংৰক্ষণৰ সমৰ্থকসকলে কৃষকসকলক অধিক পানী-খেতি কৰিবলৈ আৰু কম অপচয়কাৰী জলসিঞ্চন কৌশল গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিবলৈ সকলো ৰাজসাহায্য আঁতৰোৱাৰ আহ্বান জনাইছে।<ref name="Hart2013">{{cite book | author = Craig A. Hart | date = 24 July 2013 | title = Climate Change and the Private Sector: Scaling Up Private Sector Response to Climate Change | publisher = Routledge | page = 28 | isbn = 978-1-135-01165-9 | url = https://books.google.com/books?id=9ZUqAAAAQBAJ}}</ref> নতুন প্ৰযুক্তিয়ে গ্ৰাহকৰ বাবে কেইটামান নতুন বিকল্পৰ সৃষ্টি কৰিছে; শৌচাগাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ ফ্লাছ আৰু হাফ ফ্লাছৰ দৰে বৈশিষ্ট্যই পানীৰ ব্যৱহাৰ আৰু আৱৰ্জনাত পাৰ্থক্য আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও পানীক পৰ্যায়ক্ৰমে ব্যৱহাৰ/"প্ৰদূষণ" কৰা সম্ভৱ (শেষৰ বাবে ফ্লাছ টয়লেটত ব্যৱহাৰ ৰখা), ইয়াৰ দ্বাৰা একেটা চক্ৰৰ ভিতৰত বিভিন্ন কামৰ বাবে পানীৰ অধিক ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা হয় (আকৌ বিশুদ্ধ কৰাৰ প্ৰয়োজন হোৱাৰ আগতে, যিটোও হ'ব পাৰে স্থানীয়ভাৱে কৰা হ’ব)। পৃথিৱীৰ জাহাজবোৰে প্ৰায়ে এনে এটা চেট-আপ ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰিও আধুনিক শ্বাৱাৰ হেড উপলব্ধ যিয়ে পানী অপচয় হ্ৰাস কৰাত সহায় কৰে: পুৰণি শ্বাৱাৰ হেডত প্ৰতি মিনিটত ৫-১০ গেলন ব্যৱহাৰ কৰা বুলি কোৱা হয়, আনহাতে উপলব্ধ নতুন ফিক্সচাৰত প্ৰতি মিনিটত ২.৫ গেলন ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ই সমান পানী কভাৰেজ প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.energy.gov/energysaver/water-heating/reduce-hot-water-use-energy-savings|title=Reduce Hot Water Use for Energy Savings|website=Energy.gov|language=en|access-date=2019-03-20|archivedate=2021-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210719102756/https://www.energy.gov/energysaver/water-heating/reduce-hot-water-use-energy-savings|deadurl=yes}}</ref>আন এটা পদ্ধতি হ’ল শ্বাৱাৰৰ পানী পোনপটীয়াকৈ পুনঃব্যৱহাৰ কৰা, অৰ্ধ-বন্ধ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা য’ত পাম্প আৰু ফিল্টাৰ থাকে। এনে এটা চেট-আপ (যাক "পানী পুনঃব্যৱহাৰৰ শ্বাৱাৰ" বুলি কোৱা হয়) VIRTUe LINQ ঘৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পানী পুনঃব্যৱহাৰ কৰাৰ উপৰিও ই পানীৰ তাপ (যি অন্যথা হেৰাই যাব) পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Team VIRTUe bouwt slim en duurzaam huis dat mens en technologie verbindt |url=https://www.tue.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/team-virtue-bouwt-slim-en-duurzaam-huis-dat-mens-en-technologie-verbindt/ |access-date=2024-04-14 |archivedate=2020-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200808183531/https://www.tue.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/team-virtue-bouwt-slim-en-duurzaam-huis-dat-mens-en-technologie-verbindt/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Team VIRTUe presenting LINQ |url=https://teamvirtue.nl/linq/ |access-date=2024-04-14 |archivedate=2021-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112022846/https://teamvirtue.nl/linq/ |deadurl=yes }}</ref> জনপ্ৰিয় মতামতৰ বিপৰীতে, পানী ৰাহি কৰাৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ উপায় হ'ল পানী ব্যৱহাৰৰ অভ্যাস হ্ৰাস কৰা (যেনে, চমুকৈ গা ধোৱা); <ref>{{cite journal |last1=Attari |first1=S. Z. |title=Perceptions of water use |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=8 April 2014 |volume=111 |issue=14 |pages=5129–5134 |doi=10.1073/pnas.1316402111 |pmid=24591608 |pmc=3986180 |bibcode=2014PNAS..111.5129A |doi-access=free }}</ref> বিশেষজ্ঞসকলে পৰামৰ্শ দিয়ে যে, পানী ৰাহি কৰাৰ আটাইতকৈ কাৰ্যক্ষম উপায়; আমেৰিকা আৰু কানাডাৰ দুটা ঘৰুৱা পানীৰ ব্যৱহাৰৰ অধ্যয়নৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত, শৌচাগাৰ সলনি কৰা আৰু ৱাশ্বাৰ পুনৰ সংযোগ কৰা<ref>{{cite book |last1=Mayer |first1=Peter W. |last2=DeOreo |first2=William B. |title=Residential End Uses of Water |date=1999 |publisher=AWWA Research Foundation and American Water Works Association |isbn=978-1-58321-016-1 |url=https://www.waterdm.com/sites/default/files/WRF%20(1999)%20Residential%20End%20Uses%20of%20Water.pdf |access-date=2024-04-15 |archivedate=2022-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220324062349/https://www.waterdm.com/sites/default/files/WRF%20%281999%29%20Residential%20End%20Uses%20of%20Water.pdf }}{{page needed|date=October 2020}}</ref><ref name="REUW2">{{cite book |last1=DeOreo |first1=William B. |title=Residential End Uses of Water, Version 2 |date=2016 |publisher=Water Research Foundation |isbn=978-1-60573-235-0 }}{{page needed|date=October 2020}}</ref> ঘৰৰ কাৰণে পানী ৰাহি কৰা প্ৰযুক্তিসমূহৰ ভিতৰত আছে:- *কম প্ৰবাহৰ শ্বাৱাৰ হেড ব্যৱহাৰ কৰা, কাৰণ ইয়াত শক্তি কম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। *কম ফ্লাছযুক্ত শৌচাগাৰ, পচন সাৰ প্ৰস্তুত কৰিব পৰা শৌচাগাৰ আৰু মল দহন কৰা শৌচাগাৰ। উন্নত বিশ্বত পচন সাৰ প্ৰস্তুত কৰা শৌচাগাৰৰ নাটকীয় প্ৰভাৱ পৰে, কিয়নো গতানুগতিক পশ্চিমীয়া ফ্লাছ শৌচাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। *ডুৱেল ফ্লাছ টয়লেটত বিভিন্ন মাত্ৰাৰ পানী ফ্লাছ কৰিবলৈ দুটা বুটাম বা হেণ্ডেল থাকে। *ডুৱেল ফ্লাছ শৌচাগাৰত গতানুগতিক শৌচাগাৰতকৈ ৬৭% পৰ্যন্ত কম পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। *নলৰ এয়াৰেটৰ, যিয়ে পানীৰ প্ৰবাহক মিহি টোপাললৈ ভাঙি কম পানী ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত "ভিজা কৰাৰ ফলপ্ৰসূতা" বজাই ৰাখে। এটা অতিৰিক্ত সুবিধা হ’ল হাত আৰু বাচন ধোৱাৰ সময়ত ইহঁতে ছিটিকি পৰাটো কমায়। *য'ত শৌচাগাৰত সাগৰৰ পানী বা অবিশুদ্ধ পানী (অৰ্থাৎ ধূসৰ পানী) ব্যৱহাৰ কৰা হয় তাত প্ৰাকৃতিক পানী ফ্লাছ কৰা। *বৰ্জ্য পানীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ বা পুনঃব্যৱহাৰ ব্যৱস্থা:- **শৌচাগাৰ ফ্লাছ কৰিবলৈ বা বাগিচাত পানী দিবলৈ ধূসৰ পানীৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ। **পানী পৰিশোধন প্লাণ্টত বিশুদ্ধকৰণৰ জৰিয়তে বৰ্জ্য পানীৰ পুনঃব্যৱহাৰ। *বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ। *উচ্চ কাৰ্যক্ষম কাপোৰ ধোৱা যন্ত্ৰ। *বতৰ ভিত্তিক জলসিঞ্চন নিয়ন্ত্ৰক। *বাগিচাৰ নলীৰ চাবি, যিয়ে পানী গৈ থকাৰ বিপৰীতে ব্যৱহাৰ নকৰাৰ সময়ত বন্ধ কৰি দিয়ে। *ৱাছ বেচিনত কম প্ৰবাহৰ টেপ। *চুইমিং পুলৰ কভাৰ, যিয়ে বাষ্পীভৱন হ্ৰাস কৰে আৰু পুলৰ পানী গৰম কৰি পানী, শক্তি আৰু ৰাসায়নিক খৰচ হ্ৰাস কৰিব পাৰে। *স্বয়ংক্ৰিয় কলৰ ব্যৱহাৰ, যিয়ে পানী সংৰক্ষণ কৰে আৰু কলেৰে হৈ থকা পানীৰ অপচয় নাইকিয়া কৰে। ই হাতৰ ব্যৱহাৰ নকৰাকৈয়ে নলৰ ব্যৱহাৰ স্বয়ংক্ৰিয় কৰি তোলে। ঘৰুৱা পানীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে ''স্মাৰ্ট পানী মিটাৰ'' এক আশাব্যঞ্জক প্ৰযুক্তি। স্পেইনৰ ভেলেন্সিয়াত কৰা এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে, স্মাৰ্ট মিটাৰ ভিত্তিক পানী ব্যৱহাৰৰ প্ৰতিক্ৰিয়াই ঘৰুৱা পানী সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। এই তথ্যত দেখা গৈছে যে, যিবোৰ পৰিয়ালত স্মাৰ্ট পানী মিটাৰ লগোৱা হৈছিল, সেইবোৰে পানীৰ সঞ্চয় বৃদ্ধি কৰিছিল। এই প্ৰযুক্তিয়ে মানুহক দেখুৱাবলৈ কাম কৰে যে তেওঁলোকে তেওঁলোকৰ ঘৰত কিমান পানী ব্যৱহাৰ কৰিছিল, তেওঁলোকে পানীৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰাৰ উপায়ৰ পৰামৰ্শ দিয়ে আৰু চাক্ষুস পুৰস্কাৰৰ দ্বাৰা পানী সঞ্চয়ক উৎসাহিত কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Cominola|first1=Andrea|last2=Giuliani|first2=Matteo|last3=Castelletti|first3=Andrea|last4=Fraternali|first4=Piero|last5=Gonzalez|first5=Sergio Luis Herrera|last6=Herrero|first6=Joan Carles Guardiola|last7=Novak|first7=Jasminko|last8=Rizzoli|first8=Andrea Emilio|date=2021-05-07|title=Long-term water conservation is fostered by smart meter-based feedback and digital user engagement|journal=npj Clean Water|language=en|volume=4|issue=1|page=29 |doi=10.1038/s41545-021-00119-0|s2cid=233876107|issn=2059-7037|doi-access=free|bibcode=2021npjCW...4...29C |hdl=11311/1204713|hdl-access=free}}</ref> ===বাণিজ্যিক প্ৰয়োগ=== ঘৰত পানী ৰাহি কৰা বহুতো উপযোগী যন্ত্ৰ (যেনে কম ফ্লাছযুক্ত শৌচাগাৰ) ব্যৱসায়িক পানী সঞ্চয়ৰ বাবেও উপযোগী হ’ব পাৰে। ব্যৱসায়ৰ বাবে পানী ৰাহি কৰা অন্যান্য প্ৰযুক্তিসমূহৰ ভিতৰত আছে:- *পানীবিহীন প্ৰস্ৰাৱাগাৰ (বিদ্যালয়তো স্থাপন কৰিব পাৰি) নিৰ্মাণ। *পানীবিহীন গাড়ী ধোৱা। *ইনফ্ৰাৰেড বা ভৰিৰে চলা টেপ, যিয়ে পাকঘৰ বা বাথৰুমত ধুবলৈ সৰু সৰু পানীৰ ফোৱাৰা ব্যৱহাৰ কৰি পানী ৰাহি কৰিব পাৰে। *চাপযুক্ত পানীৰ ঝাড়ু, যিবোৰ নলীৰ সলনি ফুটপাথ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। *এক্স-ৰে ফিল্ম প্ৰচেছৰ পুনৰ পৰিবহণ ব্যৱস্থা। *কুলিং টাৱাৰৰ পৰিবাহীতা নিয়ন্ত্ৰক। *পানী ৰাহি কৰা ভাপ-বীজাণুমুক্তকৰণ, চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধাত ব্যৱহাৰৰ বাবে। *বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ। *পানীৰ পৰা পানীলৈ তাপ বিনিময়কাৰী। ঔদ্যোগিক আৰু বাণিজ্যিক প্ৰয়োগৰ ব্যৱহাৰত পানী সংৰক্ষণকাৰী পৰিৱৰ্তন কাৰ্যকৰী কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। দেখা গৈছে যে, উচ্চ আয়ৰ দেশসমূহে প্ৰায় ৫৯% পানী ঔদ্যোগিক ব্যৱহাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ বিপৰীতে কম আয়ৰ দেশসমূহে ৮% ঔদ্যোগিক ব্যৱহাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2018-10-26 |title=Industrial Water {{!}} Other Uses of Water {{!}} Healthy Water {{!}} CDC |url=https://www.cdc.gov/healthywater/other/industrial/index.html |access-date=2022-05-30 |website=www.cdc.gov |language=en-us}}</ref> ঔদ্যোগিক আৰু বাণিজ্যিক কোম্পানীসমূহে ৰূপায়ণ কৰিব পৰা এটা ডাঙৰ পৰিৱৰ্তন হ'ল, পানী ব্যৱস্থাপনাৰ মূল্যায়ন আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ উন্নতি।<ref name=":6">{{Cite web |title=6 Steps to More Effective Water Conservation for Businesses {{!}} PG&E |url=https://www.pge.com/en/mybusiness/save/smbblog/article/6-steps-to-more-effective-water-conservation-for-businesses.page?redirect=yes |access-date=2022-05-30 |website=www.pge.com}}</ref> পানীৰ দক্ষ প্ৰয়োগ কৰাটো সহজ যদিও ইয়াৰ সঠিক ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু পৰিদৰ্শনেই দীৰ্ঘম্যাদী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিব। কৰ্মচাৰী আৰু কোম্পানী উভয়ৰে বাবে বিভিন্ন লক্ষ্য আৰু মাপকাঠী যোগ কৰাকে ধৰি পানী সংৰক্ষণ পৰিকল্পনা তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।<ref name=":6" /> ঔদ্যোগিক আৰু বাণিজ্যিক কোম্পানীসমূহে কৰিব পৰা আন এটা পৰিৱৰ্তন হ'ল, পানী ব্যৱহাৰ কৰা ব্যৱস্থাসমূহত নিয়মীয়াকৈ কোনো ধৰণৰ লিক বা সমস্যাৰ পৰীক্ষা কৰা।<ref name=":6" /> এনে কৰিলে পানী যাতে অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে নষ্ট হৈ নাযায় আৰু ইউটিলিটি বিলত অতিৰিক্ত ধন খৰচ নহয় সেইটো লক্ষ্য কৰা হয়। ঔদ্যোগিক আৰু বাণিজ্যিক কোম্পানীসমূহে ৰূপায়ণ কৰিব পৰা তৃতীয়টো পৰিৱৰ্তন হ’ল, বৰষুণৰ চেন্সৰ স্থাপন কৰা। এই চেন্সৰে বৰষুণ কেতিয়া হৈছে সেইটো ধৰা পেলাব পাৰিব লাগে আৰু সাধাৰণতে মাটিত জলসিঞ্চন কৰা কাৰ্যসূচী বন্ধ কৰিব পাৰিব লাগে। বৰষুণ শেষ হোৱাৰ পিছত চেন্সৰে প্ৰগ্ৰেমটো পুনৰ অন কৰিব লাগে আৰু ইয়াৰ স্বাভাৱিক পানী দিয়াৰ চক্ৰলৈ পুনৰ আৰম্ভ কৰিব লাগে।<ref>{{Cite web |date=2012-03-16 |title=Consulting - Specifying Engineer {{!}} 10 ways to save water in commercial buildings |url=https://www.csemag.com/articles/10-ways-to-save-water-in-commercial-buildings/ |access-date=2022-05-30 |website=Consulting - Specifying Engineer |language=en-US}}</ref> ===কৃষিক্ষেত্ৰীয় প্ৰয়োগ=== জলসিঞ্চনৰ বাবে এক অপৰিহাৰ্য অংগ। গছ-গছনিয়ে সদায় ভূগৰ্ভস্থ পানী বহুখিনি শুহি লয়; গতিকে ভূগৰ্ভস্থ পানী পুনৰ ভৰ্তি হ’ব লাগে। খেতিৰ জলসিঞ্চনৰ বাবে অনুকূল পানীৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ অৰ্থ হ'ল বাষ্পীভৱন, বৈ যোৱা বা ভূগৰ্ভৰ তলৰ পানী নিষ্কাশনৰ ফলত হোৱা লোকচান কম কৰা আৰু উৎপাদন সৰ্বাধিক কৰা।<ref>{{Cite journal|last1=Weerasooriya|first1=R. R.|last2=Liyanage|first2=L. P. K.|last3=Rathnappriya|first3=R. H. K.|last4=Bandara|first4=W. B. M. A. C.|last5=Perera|first5=T. A. N. T.|last6=Gunarathna|first6=M. H. J. P.|last7=Jayasinghe|first7=G. Y.|date=2021-01-09|title=Industrial water conservation by water footprint and sustainable development goals: a review|url=http://dx.doi.org/10.1007/s10668-020-01184-0|journal=Environment, Development and Sustainability|volume=23|issue=9|pages=12661–12709|doi=10.1007/s10668-020-01184-0|bibcode=2021EDSus..2312661W |s2cid=231674040|issn=1387-585X}}</ref> নিৰ্দিষ্ট শস্য সংশোধন কাৰকৰ সৈতে সংযুক্ত বাষ্পীভৱন কেৰাহী ব্যৱহাৰ কৰি উদ্ভিদৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ কিমান পানীৰ প্ৰয়োজন সেইটো নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি। বানপানীৰ দ্বাৰা কৰা জলসিঞ্চন, যিটো আটাইতকৈ পুৰণি আৰু সাধাৰণ ধৰণৰ; বিতৰণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰায়ে অতি অসমান হয়, কিয়নো পথাৰ এখনৰ কিছু অংশই আন অংশলৈ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ পানী বোৱাই নিবলৈ সেই অংশই অতিৰিক্ত পানী লাভ কৰিব পাৰে। চেণ্টাৰ-পিভট বা পাৰ্শ্বীয়ভাৱে চলা স্প্ৰিংকলাৰ ব্যৱহাৰ কৰি ওপৰৰ জলসিঞ্চনে বহুত বেছি সমান আৰু নিয়ন্ত্ৰিত বিতৰণৰ ধৰণৰ সম্ভাৱনা থাকে। ড্ৰিপ জলসিঞ্চন আটাইতকৈ ব্যয়বহুল আৰু কম ব্যৱহৃত প্ৰকাৰ, কিন্তু ই ন্যূনতম লোকচানৰ সৈতে গছৰ শিপালৈ পানী প্ৰেৰণ কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে। কিন্তু বিশেষকৈ ঘৰুৱা মালিকৰ বাবে আৰু পানীৰ হাৰ বৃদ্ধিৰ পোহৰত ড্ৰিপ জলসিঞ্চন ক্ৰমান্বয়ে সুলভ হৈ পৰিছে। ড্ৰিপ জলসিঞ্চন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিলে বছৰি ৩০,০০০ গেলন পানী ৰাহি কৰিব পাৰি যেতিয়া সকলো দিশতে স্প্ৰে কৰা জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা সলনি কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web|url=https://www3.epa.gov/watersense/outdoor/tech.html|title=Water-Saving Technologies|website=WaterSense: An EPA Partnership Program|publisher=US Environmental Protection Agency|access-date=2024-04-16|archivedate=2017-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170214185923/https://www3.epa.gov/watersense/outdoor/tech.html|deadurl=yes}}</ref> ড্ৰিপ জলসিঞ্চনৰ দৰে সহজলভ্য ফলপ্ৰসূ পদ্ধতিও আছে, যেনে পানী ভৰাই থোৱা নলী ব্যৱহাৰ কৰা, যিবোৰ আনকি পানী বঢ়াৰ সময়তো ভৰাই থ’ব পাৰি যাতে বাষ্পীভৱন নাইকিয়া হয়। যিহেতু জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা সলনি কৰাটো এটা ব্যয়বহুল কাম হ’ব পাৰে, সেয়েহে সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাসমূহে প্ৰায়ে বৰ্তমানৰ ব্যৱস্থাটোৰ কাৰ্যক্ষমতা সৰ্বাধিক কৰাত মনোনিৱেশ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত সংকুচিত মাটি খনন কৰা, পানীৰ সোঁত ৰোধ কৰিবলৈ খাল বা বান্ধ সৃষ্টি কৰা আৰু জলসিঞ্চনৰ সময়সূচী অনুকূল কৰিবলৈ মাটিৰ আৰ্দ্ৰতা আৰু বৰষুণৰ চেন্সৰ ব্যৱহাৰ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে।<ref name="EPA-Conserve"/> সাধাৰণতে বৰ্তমানৰ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ জোখ-মাখ আৰু অধিক ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থাপনাৰ জৰিয়তে দক্ষতাৰ বৃহৎ লাভ সম্ভৱপৰ। ২০১১ চনৰ ইউএনইপিৰ সেউজ অৰ্থনীতিৰ প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে "সেউজীয়া গোবৰ ব্যৱহাৰ, মালচিং(mulching), আৰু শস্যৰ অৱশিষ্ট আৰু পশুৰ গোবৰ পুনঃব্যৱহাৰৰ পৰা মাটিৰ জৈৱিক উৰ্বৰতাৰ উন্নতিয়ে মাটিৰ পানী ধৰি ৰখা ক্ষমতা আৰু প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ সময়ত পানী শোষণ কৰাৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে"; <ref>UNEP, 2011, Towards a Green Economy: Pathways to Sustainable Development and Poverty Eradication, www.unep.org/greeneconomy</ref> যিটো হৈছে খৰালি কালত বৰষুণ আৰু জলসিঞ্চনৰ ব্যৱহাৰ অনুকূল কৰি তোলাৰ এক উপায়। চীনত দেখাৰ দৰে প্লাষ্টিকৰ মাল্চ(mulch)ৰ ব্যৱহৃত কৃষি পদ্ধতিতো পানী সংৰক্ষণ কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। "মালচ" সঁচাকৈয়ে মাটিৰ ওপৰত ৰখা প্লাষ্টিকৰ পাতল চাদৰ। প্লাষ্টিকত ফুটা থাকে যাতে গছবোৰ গজিব পাৰে। কিছুমান অধ্যয়নে দেখুৱাইছে যে প্লাষ্টিকৰ মাল্চে মাটিৰ আৰ্দ্ৰতাৰ বাষ্পীভৱন হ্ৰাস কৰি পানী সংৰক্ষণ কৰে, অৱশ্যে এই প্ৰথাই আনিব পৰা মুঠ পানীৰ সঞ্চয় নিৰ্ণয় কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত প্ৰয়োগমূলক অধ্যয়ন কৰা হোৱা নাই।<ref>{{Cite journal|last1=Ingman|first1=Mark|last2=Santelmann|first2=Mary V.|last3=Tilt|first3=Bryan|date=2015-06-01|title=Agricultural water conservation in china: plastic mulch and traditional irrigation|journal=Ecosystem Health and Sustainability|volume=1|issue=4|pages=1–11|doi=10.1890/EHS14-0018.1|s2cid=129853116|issn=2096-4129|doi-access=free}}</ref> ===পানীৰ পুনৰ্ব্যৱহাৰ=== পানীৰ নাটনিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাটো ক্ৰমান্বয়ে এক কঠিন সমস্যা হৈ পৰিছে। বিশ্বৰ ৪০%তকৈ অধিক জনসংখ্যা এনে অঞ্চলত বাস কৰে য’ত পানীৰ চাহিদা ইয়াৰ যোগানতকৈ বেছি। যোগান আৰু চাহিদাৰ মাজৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ লগতে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ দৰে স্থায়ী সমস্যাই পানী সংৰক্ষণৰ বাবে পানীৰ পুনৰ্ব্যৱহাৰক এক প্ৰয়োজনীয় পদ্ধতি কৰি তুলিছে।<ref>{{Cite book|title=Wastewater Reuse and Current Challenges - Springer|volume = 44|doi=10.1007/978-3-319-23892-0|series = The Handbook of Environmental Chemistry|year = 2016|isbn = 978-3-319-23891-3|last1 = Fatta-Kassinos|first1 = Despo|last2 = Dionysiou|first2 = Dionysios D.|last3 = Kümmerer|first3 = Klaus|s2cid = 131884831}}</ref> খাদ্য শস্য আৰু/বা খোৱাপানীৰ জলসিঞ্চনৰ বাবে বৰ্জ্য পানী পৰিশোধন কৰিবলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নিৰ্মল পানীৰ পৰিশোধনতকৈ সাগৰৰ পানীৰ পৰিশোধনত অধিক শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ পিছতো সমগ্ৰ বিশ্বতে পানীৰ নাটনিৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই বহুতো ''সাগৰীয় পানী পৰিশোধন প্লাণ্ট'' নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত সাগৰৰ পানী পৰিশোধনৰ প্ৰভাৱৰ মূল্যায়ন কৰা আৰু পৰিশোধন প্ৰযুক্তিৰ উন্নতিৰ উপায় বিচাৰি উলিওৱাটো প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে। বৰ্তমানৰ গৱেষণাত পৰিশোধনৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ আৰু কম শক্তি নিবিড় পদ্ধতি নিৰ্ণয় কৰিবলৈ পৰীক্ষাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Ibrahim |first1=Yazan |last2=Arafat |first2=Hassan A. |last3=Mezher |first3=Toufic |last4=AlMarzooqi |first4=Faisal |title=An integrated framework for sustainability assessment of seawater desalination |journal=Desalination |date=1 December 2018 |volume=447 |pages=1–17 |doi=10.1016/j.desal.2018.08.019|s2cid=105933067 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elimelech |first1=M. |last2=Phillip |first2=W. A. |title=The Future of Seawater Desalination: Energy, Technology, and the Environment |url=https://archive.org/details/sim_science_2011-08-05_333_6043/page/712 |journal=Science |date=5 August 2011 |volume=333 |issue=6043 |pages=712–717 |doi=10.1126/science.1200488 |pmid=21817042 |bibcode=2011Sci...333..712E |s2cid=24189246 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Han |first1=Songlee |last2=Rhee |first2=Young-Woo |last3=Kang |first3=Seong-Pil |title=Investigation of salt removal using cyclopentane hydrate formation and washing treatment for seawater desalination |journal=Desalination |date=February 2017 |volume=404 |pages=132–137 |doi=10.1016/j.desal.2016.11.016 }}</ref> পানী পৰিশোধন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আন এক পদ্ধতি বালি পৰিশোধন। শেহতীয়া অধ্যয়নসমূহে দেখুৱাইছে যে, বালি পৰিশোধনৰ ক্ষেত্ৰত অধিক উন্নতিৰ প্ৰয়োজন, কিন্তু ই পানীৰ পৰা ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু আঁতৰোৱাৰ ফলপ্ৰসূ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref>{{cite journal |last1=Seeger |first1=Eva M. |last2=Braeckevelt |first2=Mareike |last3=Reiche |first3=Nils |last4=Müller |first4=Jochen A. |last5=Kästner |first5=Matthias |title=Removal of pathogen indicators from secondary effluent using slow sand filtration: Optimization approaches |journal=Ecological Engineering |date=October 2016 |volume=95 |pages=635–644 |doi=10.1016/j.ecoleng.2016.06.068 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Vries |first1=D. |last2=Bertelkamp |first2=C. |last3=Schoonenberg Kegel |first3=F. |last4=Hofs |first4=B. |last5=Dusseldorp |first5=J. |last6=Bruins |first6=J.H. |last7=de Vet |first7=W. |last8=van den Akker |first8=B. |title=Iron and manganese removal: Recent advances in modelling treatment efficiency by rapid sand filtration |journal=Water Research |date=February 2017 |volume=109 |pages=35–45 |doi=10.1016/j.watres.2016.11.032 |pmid=27865171 |bibcode=2017WatRe.109...35V }}</ref> বালি পৰিশোধনে প্ৰ'ট'জোৱা আৰু বেক্টেৰিয়া আঁতৰোৱাত অতি ফলপ্ৰসূ, কিন্তু ভাইৰাছ আঁতৰোৱাটো বৰ সহজ হৈ উঠা নাই।<ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/safewater/sand-filtration.html|title=Slow Sand Filtration|date=May 2, 2014|website=CDC.gov}}</ref> বৃহৎ পৰিসৰৰ বালি পৰিশোধনৰ সুবিধাসমূহতো ইয়াক ৰখাৰ বাবে বৃহৎ পৃষ্ঠভাগৰ প্ৰয়োজন হয়। পুনঃব্যৱহৃত পানীৰ পৰা ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু আঁতৰোৱাটো অতি অগ্ৰাধিকাৰৰ বিষয়, কাৰণ বৰ্জ্য পানীত সদায় মানুহক সংক্ৰমিত কৰিব পৰা ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু থাকে। পুনঃব্যৱহৃত পানীয়ে মানুহৰ জনসংখ্যাৰ বাবে ভাবুকিৰ সৃষ্টি নকৰিবলৈ ৰোগ সৃষ্টিকাৰী ভাইৰাছৰ মাত্ৰা এটা নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰালৈ হ্ৰাস কৰিব লাগিব। পৰিশোধিত বৰ্জ্য পানীত ৰোগ সৃষ্টিকাৰী ভাইৰাছৰ মাত্ৰা মূল্যায়নৰ অধিক সঠিক পদ্ধতি নিৰ্ণয় কৰিবলৈ অধিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite journal |last1=Gerba |first1=Charles P. |last2=Betancourt |first2=Walter Q. |last3=Kitajima |first3=Masaaki |title=How much reduction of virus is needed for recycled water: A continuous changing need for assessment? |journal=Water Research |date=January 2017 |volume=108 |pages=25–31 |doi=10.1016/j.watres.2016.11.020 |pmid=27838026 |pmc=7112101 |doi-access=free |bibcode=2017WatRe.108...25G }}</ref> ==পানীৰ অপচয়== ===নলীৰ ছিদ্ৰ=== [[File:Leaking garden hose bib.jpg|thumb|upright|বাগিছাৰ পানী দিয়া নলীৰ ছিদ্ৰ]] পানীৰ অপচয় হৈছে পানী সংৰক্ষণৰ বিপৰীত দিশ আৰু সাধাৰণ অৰ্থত ই হ’ল কোনো ব্যৱহাৰিক উদ্দেশ্য নোহোৱাকৈ পানী নিৰ্গত কৰা বা বৈ যাবলৈ দিয়া। অসচেতনভাৱে কৰা পানী ব্যৱহাৰকো অপচয় বুলি গণ্য কৰা হয়। ইপিএৰ অনুমান অনুসৰি আমেৰিকাত ঘৰুৱা পানীৰ নলৰ ছিদ্ৰই দেশজুৰি বছৰি প্ৰায় ৯০০ বিলিয়ন গেলন (৩.৪ বিলিয়ন ঘনমিটাৰ) পানী অপচয় কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.epa.gov/watersense/statistics-and-facts |title=Statistics and Facts &#124; WaterSense &#124; US EPA |website=Epa.gov |date= 2017-01-23|access-date=2017-07-11}}</ref> সাধাৰণতে পানী ব্যৱস্থাপনা সংস্থাসমূহে পানীৰ অপচয়ৰ তুলনামূলকভাৱে অস্পষ্ট ধাৰণা এটাৰ সুনিৰ্দিষ্ট সংজ্ঞা দিবলৈ অনিচ্ছুক বা অনিচ্ছুক।<ref>{{cite journal |last1=Neuman |first1=Janet C. |title=Beneficial Use, Waste, and Forfeiture: the Inefficient Search for Efficiency in Western Water Use |journal=Environmental Law |date=1998 |volume=28 |issue=4 |pages=919–996 |jstor=43266687 |ssrn=962710 |url=http://www.nationalaglawcenter.org/wp-content/uploads/assets/bibarticles/neuman_forfeiture.pdf }}</ref> কিন্তু পানীৰ অপচয়ৰ সংজ্ঞা প্ৰায়ে স্থানীয় খৰাং জৰুৰীকালীন অধ্যাদেশত দিয়া হয়। এটা উদাহৰণে ইচ্ছাকৃত বা অনিচ্ছাকৃত যিকোনো কাৰ্যৰ কথা বুজায়, যিয়ে "যিকোনো নলা, অনাময় নলা, জলধাৰা বা ৰাজহুৱা বা ব্যক্তিগত নলা বা কাষৰ যিকোনো নলালৈ টেপ, নলী, নল, পাইপ, স্প্ৰিংকলাৰ, পুখুৰী, পুল, জলপথ, ফোয়াৰা বা নজেলৰ পৰা পানী লিক হোৱা বা নিষ্কাশিত হৈ বৈ যোৱা বা আৱৰ্জনালৈ যোৱা বা যাবলৈ দিয়া।" <ref>{{cite web |url=http://qcode.us/codes/roseville/view.php?topic=14-14_09-14_09_030&frames=off |title=14.09.030 Definition of water waste |website=Qcode.us |access-date=2017-07-11 |archivedate=2017-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806222555/http://qcode.us/codes/roseville/view.php?topic=14-14_09-14_09_030&frames=off |deadurl=yes }}</ref> এই উদাহৰণত নগৰ সংহিতাই এইটোও স্পষ্ট কৰি দিছে যে, "ধোৱাৰ ক্ষেত্ৰত "নিঃসৰণ", "প্ৰবাহ" বা "আৱৰ্জনালৈ যোৱা"ৰ অৰ্থ হ'ল লেতেৰা বা ধূলিময় বস্তুটো ধুবলৈ, তিয়াই বা পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় পানীতকৈ অধিক পানী, যেনে অটোম'বাইল, ফুটপাথ বা পাৰ্কিং এৰিয়া আদিৰ পৰা আৱৰ্জনালৈ বৈ যায়। পানীৰ উপযোগিতাসমূহে (আৰু অন্যান্য সংবাদ মাধ্যমৰ উৎসসমূহে) প্ৰায়ে অপচয়কাৰী পানী ব্যৱহাৰৰ পদ্ধতি আৰু অপচয়কাৰী ব্যৱহাৰৰ নিষেধাজ্ঞাৰ তালিকা প্ৰদান কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে টেক্সাছৰ ছান এণ্টনিঅ'ৰ ইউটিলিটিসমূহ।<ref>{{cite web |url=http://www.saws.org/conservation/waterwaste/whatiswaste.cfm |title=SAWS Report Water Waste - What is Water Waste? |website=Saws.org |access-date=2017-07-11 |archivedate=2019-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190715133742/http://www.saws.org/Conservation/WaterWaste/whatiswaste.cfm |deadurl=yes }}</ref> লাছ ভেগাছ, নেভাদা,<ref>{{cite web|url= https://www.lvvwd.com/conservation/water-waste/index.html |title=Water Waste |website=Las Vegas Valley Water District }}</ref> কেলিফৰ্ণিয়াত কেলিফৰ্ণিয়া ৱাটাৰ চাৰ্ভিচ কোম্পানী,<ref>{{cite web|url=https://www.calwater.com/conservation/water-waste-report/ |title=Report Water Waste |publisher=Cal Water |date=2015-12-03 |access-date=2017-07-11}}</ref> আৰু চিটি অৱ চান ডিয়েগো, কেলিফৰ্ণিয়া আদি।<ref>{{cite web|url=https://www.sandiego.gov/water/conservation/kids/tips |title=Water Saving Tips &#124; City of San Diego Official Website |website= Sandiego.gov |access-date=2017-07-11}}</ref> কেলিফৰ্ণিয়াৰ পালো আলটো চহৰে অপচয়কাৰী পদ্ধতি যেনে লিক, পানীৰ বৈ যোৱা পানী, বৰষুণৰ সময়ত আৰু তাৰ লগে লগে জলসিঞ্চন কৰা আৰু খোৱাৰ অযোগ্য পানী উপলব্ধ হ'লে খোৱাপানীৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত স্থায়ী পানী ব্যৱহাৰৰ নিষেধাজ্ঞা বলবৎ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.cityofpaloalto.org/news/displaynews.asp?NewsID=2336&TargetID=235,310 |title=Water & Drought Update - Palo Alto Water Use Guidelines |access-date=2017-08-06}}</ref> অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ভিক্টোৰিয়া ৰাজ্যতো একেধৰণৰ নিষেধাজ্ঞা প্ৰযোজ্য।<ref>{{cite web |url=https://www.water.vic.gov.au/liveable-cities-and-towns/permanent-water-saving-rules |title=Permanent water saving rules |date=17 February 2019 |website=Victoria State Government |access-date=16 April 2024 |archivedate=14 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180314202819/https://www.water.vic.gov.au/liveable-cities-and-towns/permanent-water-saving-rules |deadurl=yes }}</ref> ইংলেণ্ড, স্কটলেণ্ড, ৱেলছ আৰু উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত অস্থায়ী পানী ব্যৱহাৰ নিষেধাজ্ঞা (যাক "হ'চপাইপ নিষেধাজ্ঞা" বুলিও কোৱা হয়) ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>Water UK http://www.water.org.uk/consumers/tubs {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180730213952/https://www.water.org.uk/consumers/tubs |date=2018-07-30 }}</ref> কঠোৰভাৱে ক’বলৈ গ’লে নলাত, বা পোনপটীয়াকৈ পৰিৱেশলৈ নিৰ্গত হোৱা পানী অপচয় বা লুপ্ত হৈ যোৱা নহয়। ই জলচক্ৰৰ ভিতৰতে থাকে আৰু বৰষুণ হিচাপে ভূমিপৃষ্ঠ আৰু পৃষ্ঠৰ জলভাগলৈ ঘূৰি আহে। কিন্তু বহু ক্ষেত্ৰত পানীৰ উৎস ঘূৰি অহা বিন্দুৰ পৰা যথেষ্ট দূৰত্বত থাকে আৰু ই বেলেগ জলাশয়ত থাকিব পাৰে। নিষ্কাশন বিন্দু আৰু উভতি অহা বিন্দুৰ মাজৰ পৃথকতাই জলধাৰা আৰু নদীৰ পাৰৰ ষ্ট্ৰিপত পৰিৱেশৰ উল্লেখযোগ্য অৱক্ষয়ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰে। যিটো "অপচয়" হয় সেয়া হ'ল সম্প্ৰদায়টোৱে পানীৰ যোগান যিটো ধৰি ৰখা, সংৰক্ষণ কৰা, পৰিবহণ কৰা আৰু খোৱা গুণগত মান অনুসৰি পৰিশোধন কৰা হয়। পানীৰ কাৰ্যক্ষম ব্যৱহাৰে পানী যোগানৰ খৰচ ৰাহি কৰে আৰু অন্য ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সমৰ্থনৰ বাবেও হ্ৰদ, নদী আৰু জলধাৰাত অধিক মিঠা পানী এৰি দিয়ে। উদাহৰণস্বৰূপে আমি শৌচাগাৰক আৱৰ্জনাক পেলনীয়া টেমা হিচাপে গণ্য কৰা উচিত নহয়। যদি আমি ইয়াত চিগাৰেটৰ টুকুৰা বা টিছুবোৰ ফ্লাছ কৰো তেন্তে আমি গেলন পানী অপচয় কৰি আছোঁ। কাৰণ পানী পুনঃব্যৱহাৰৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সম্পূৰ্ণ কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{Cite web |title=45+ Ways to Conserve Water in the Home and Yard |url=https://learn.eartheasy.com/guides/45-ways-to-conserve-water-in-the-home-and-yard/ |access-date=2022-08-05 |website=Eartheasy Guides & Articles |language=en-CA}}</ref> পানীৰ অপচয়ৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত এটা ধাৰণা হ'ল "পানী ব্যৱহাৰৰ দক্ষতা।" পানীৰ ব্যৱহাৰক অদক্ষ বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিহে ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ একে উদ্দেশ্যত কম পানীৰে সাধন কৰিব পৰা নাযায়। কাৰিকৰী দক্ষতা অভিযান্ত্ৰিক অনুশীলনৰ পৰা উদ্ভৱ হয় য'ত ইয়াক সাধাৰণতে উৎপাদন আৰু ইনপুটৰ অনুপাত বৰ্ণনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু ই বিভিন্ন সামগ্ৰী আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ তুলনাত উপযোগী।<ref>{{cite journal |author1=Dziegielewski, B. J. |author2=Kiefer, C. |title=Water Conservation Measurement Metrics: Guidance Report |journal=American Water Works Association |date=January 22, 2010 |url=https://www.awwa.org/Portals/0/files/resources/resource%20dev%20groups/tech%20and%20educ%20program/documents/WaterConservationMeasurementMetricsGuidanceReport.pdf |access-date=April 16, 2024 |archivedate=July 23, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723182149/https://www.awwa.org/Portals/0/files/resources/resource%20dev%20groups/tech%20and%20educ%20program/documents/WaterConservationMeasurementMetricsGuidanceReport.pdf |deadurl=yes }}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, এটা শ্বাৱাৰহেডক আন এটাতকৈ অধিক কাৰ্যক্ষম বুলি গণ্য কৰা হ’ব যদিহে ই কম পানী বা অন্যান্য ইনপুট (যেনে, পানীৰ কম চাপ) ব্যৱহাৰ কৰি একে উদ্দেশ্য (অৰ্থাৎ শ্বাৱাৰ) সম্পন্ন কৰিব পাৰে। পানী সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থাত ধন (বা সম্পদ) বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্ত লোৱাত কাৰিকৰী দক্ষতা ধাৰণাটো উপযোগী নহয় যদিহে ইনপুট আৰু আউটপুটসমূহ মূল্যৰ হিচাপত জুখিব নোৱাৰে। দক্ষতাৰ এই প্ৰকাশক অৰ্থনৈতিক দক্ষতা বুলি কোৱা হয় আৰু ইয়াক পানী সংৰক্ষণৰ ধাৰণাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:পৰিৱেশ সম্পৰ্কীয় সমস্যা]] [[শ্ৰেণী:পানীৰ উৎস]] [[শ্ৰেণী:গোলকীয় সমস্যা]] qcqj9mmt2a4ivufk4xdwmwzixgnuflm যশপ্ৰীত বুমৰাহ 0 105904 648796 623935 2026-10-31T18:04:35Z Dipankar Das 36094 648796 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox cricketer | name =যশপ্ৰীত বুমৰাহ | image = Jasprit Bumrah (4).jpg | caption = ২০১৯ চনৰ বিশ্বকাপ ক্ৰিকেটৰ সময়ত অনুষ্ঠিত হোৱা এখন সংবাদ মেলত বুমৰাহ | fullname = যশপ্ৰীত যশবীৰসিং বুমৰাহ | birth_date = {{Birth date and age|1993|12|6|df=yes}} | birth_place = [[আহমেদাবাদ]], [[গুজৰাট]], ভাৰত | family <!--SPOUSE IS AN UNRECOGNIZED PARAMETER. DON'T CHANGE this --> = {{marriage|[[সঞ্জনা গণেশান]] (পত্নী) |15 March 2021}} | height = ১৭৮ চেণ্টিমিটাৰ{{!}}url=https://www.cricket.com.au/players/CA:10982 {{!}}website=cricket.com.au {{!}}access-date=8 May 2024 {{!}}archive-date=8 May 2024 {{!}}archive-url=https://web.archive.org/web/20240508094603/https://www.cricket.com.au/players/CA:10982<nowiki> |url-status=live }}</nowiki></ref> | batting = সোঁহতীয়া | bowling = সোঁহতীয়া পেচ বলাৰ | role = বলাৰ | international = True | internationalspan = ২০১৬–বৰ্তমানলৈকে | country = ভাৰত | testdebutdate = ৫ জানুৱাৰী | testdebutyear = ২০১৮ | testdebutagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | testcap = ২৯০ | lasttestdate = ৭ মাৰ্চ | lasttestyear = ২০২৪ | lasttestagainst = ইংলেণ্ড | odidebutdate = ২৩ জানুৱাৰী | odidebutyear = ২০১৬ | odidebutagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | odicap = ২১০ | lastodidate = ১৯ নৱেম্বৰ | lastodiyear = ২০২৩ | lastodiagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | odishirt = ৯৩ | T20Idebutdate = ২৬ জানুৱাৰী | T20Idebutyear = ২০১৬ | T20Idebutagainst = অষ্ট্ৰেলিয়া | T20Icap = ৫৭ | lastT20Idate = ২৯ জুন | lastT20Iyear = ২০২৪ | lastT20Iagainst = দক্ষিণ আফ্ৰিকা | T20Ishirt = ৯৩ | club1 = গুজৰাট ক্ৰিকেট দল | year1 = ২০১২–বৰ্তমানলৈকে | clubnumber1 = | club2 = মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছ্ | year2 = ২০১৩–বৰ্তমানলৈকে | clubnumber2 = ৯৩ | columns = 4 | column1 = টেষ্ট ক্ৰিকেট | column2 = এদিনীয়া আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় | column3 = টি২০ | column4 = প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট | matches1 = ৩৬ | matches2 = ৮৯ | matches3 = ৭০ | matches4 = ৬৪ | runs1 = ২৭১ | runs2 = ৯১ | runs3 = ৮ | runs4 = ৪৫১ | bat avg1 = ৭.৩২ | bat avg2 = ৭.৫৮ | bat avg3 = ২.৬৬ | bat avg4 = ৯.৫৯ | 100s/50s1 = ০/০ | 100s/50s2 = ০/০ | 100s/50s3 = ০/০ | 100s/50s4 = ০/১ | top score1 = ৩৪ (নট আউট) | top score2 = ১৬ | top score3 = ৭ | top score4 = ৫৫(নট আউট) | deliveries1 = ৭,১৮২ | deliveries2 = ৪,৫৮০ | deliveries3 = ১,৫০৯ | deliveries4 = ১২,৪৪৮ | wickets1 = ১৫৯ | wickets2 = ১৪৯ | wickets3 = ৮৯ | wickets4 = ২৫১ | bowl avg1 = ২০.৬৯ | bowl avg2 = ২৩.৫৫ | bowl avg3 = ১৭.৭৪ | bowl avg4 = ২২.৫২ | fivefor1 = ১০ | fivefor2 = ২ | fivefor3 = ০ | fivefor4 = ১৬ | tenfor1 = ০ | tenfor2 = ০ | tenfor3 = ০ | tenfor4 = ০ | best bowling1 = ৬/২৭ | best bowling2 = ৬/১৯ | best bowling3 = ৩/৭ | best bowling4 = ৬/২৭ | catches/stumpings1 = ১৪/– | catches/stumpings2 = ১৮/– | catches/stumpings3 = ৯/– | catches/stumpings4 = ২৩/– | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/jasprit-bumrah-625383 ESPNcricinfo | date = ২৯ জুন | year = ২০২৪ | medaltemplates = <!--MENTION HOST NATIONS FOR TEAM SPORTS--> {{MedalSport|পুৰুষৰ [[ক্ৰিকেট]]}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[আইচিচি ক্ৰিকেট ৱৰ্ল্ডকাপ]]}} {{Medal|RU|[[2023 Cricket World Cup|২০২৩ ভাৰত]]|}} {{MedalCompetition|[[আইচিচি টি২০ ৱৰ্ল্ডকাপ]]}} {{Medal|W|[[2024 ICC World Twenty20|২০২৪ ৱেষ্ট ইণ্ডিজ আৰু ইউএচএ]]|}} {{MedalCompetition|[[আইচিচি চেম্পিয়নছ ট্ৰফী]]|}} {{Medal|RU|[[2017 ICC Champions Trophy|২০১৭ ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছ]]|}} {{MedalCompetition|[[আইচিচি ৱৰ্ল্ড টেষ্ট চেম্পিয়নশ্বিপ]]}} {{Medal|RU|[[2019–2021 ICC World Test Championship|২০১৯–২০২১]]|}} {{MedalCompetition|[[এচিচি এছিয়া কাপ]]}} {{Medal|W|[[2016 Asia Cup|২০১৬ বাংলাদেশ]]|}} {{Medal|W|[[2018 Asia Cup|২০১৮ ইউনাইটেড্ আৰৱ এমিৰেটছ]]|}} {{Medal|W|[[2023 Asia Cup|২০২৩ পাকিস্তান আৰু শ্ৰীলংকা]]|}} }}{{ভাল প্ৰবন্ধ}} '''যশপ্ৰীত যশবীৰসিং বুমৰাহ''' ({{Lang-en|Jasprit Jasbirsingh Bumrah}}, জন্ম: ৬ ডিচেম্বৰ ১৯৯৩) [[ভাৰতীয়]] আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় [[ক্ৰিকেট|ক্ৰিকেটাৰ]]৷ তেওঁ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পুৰুষ ক্ৰিকেট দল|ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দল]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি [[ক্ৰিকেট]]ৰ সকলো শৈলীৰ খেলতে অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে। অনন্য বলিং একচনৰ সৈতে সোঁহতীয়া বেগী বলাৰ বুমৰাহক বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ বলাৰ আৰু ভাৰতৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ বেগী বলাৰ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/strong-bond-why-bumrah-is-the-best-bowler-in-the-world-20201120-p56gbs.html|title=Strong bond: Why Bumrah is the 'best bowler in the world'|first=Jon|last=Pierik|date=21 November 2020|website=The Sydney Morning Herald|access-date=1 September 2023|archive-date=1 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901182327/https://www.smh.com.au/sport/cricket/strong-bond-why-bumrah-is-the-best-bowler-in-the-world-20201120-p56gbs.html|url-status=live}}</ref> বুমৰাহে ঘৰুৱা ক্ৰিকেটত [[গুজৰাট]]ৰ হৈ আৰু [[ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ]] (আই পি এল)ত মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছৰ হৈ খেলে। বুমৰাহ ২০২৪ চনৰ টি-২০ বিশ্বকাপত জয়ী হোৱা ভাৰতীয় দলৰ সদস্য আছিল, য’ত তেওঁ প্ৰতিযোগিতাখনৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। বুমৰাহ টেষ্ট ক্ৰিকেটত দ্ৰুতগতিত ১৫০টা উইকেট প্ৰথমজন ভাৰতীয় বলাৰ৷ আনহাতে এদিনীয়া আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয়ত দ্ৰুতগতিত ১০০টা উইকেট দখল কৰা বুমৰাহ দ্বিতীয়জন ভাৰতীয় বলাৰ৷ তেওঁ ক্ৰিকেটৰ তিনিওটা ফৰ্মেটতে আইচিচিৰ পুৰুষ খেলুৱৈৰ ৰেংকিঙত প্ৰথম স্থান অৰ্জন কৰা প্ৰথমজন বলাৰ। টেষ্ট ক্ৰিকেটত এটা অভাৰত সৰ্বাধিক ৰান সংগ্ৰহৰ অভিলেখো তেওঁৰ দখলতে আছে। ২০১২–১৩ চনত চৈয়দ মুস্তাক আলী ট্ৰফীত ঘৰুৱা অভিষেক ঘটোৱা বুমৰাহে তেওঁৰ দলটোক প্ৰথম খিতাপটো জয় কৰাত সহায় কৰিছিল। ২০১৩–১৪ বৰ্ষৰ ৰঞ্জি ট্ৰফীৰ ছিজনত,বিদৰ্ভৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ অভিষেক ঘটে। আই পি এলৰ ২০১৩ ছিজনৰ বাবে মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছ (এম আই)য়ে বুমৰাহক চুক্তিবদ্ধ কৰিছিল। তাৰ পিছৰ পৰাই তেওঁ এম আইৰ হৈ খেলিছে৷ দলটোৱে এতিয়ালৈকে পাঁচবাৰ খিতাপ জয় কৰিছে৷ ১৩৩খন মেচত ১৬৫টা উইকেট দখল কৰি লাসিথ মালিংগাৰ পিছতে বুমৰাহ মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক উইকেট দখলকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত ভাৰতৰ অষ্ট্ৰেলিয়া ভ্ৰমণৰ সময়ত বুমৰাহে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অভিষেক ঘটায়, য’ত তেওঁ টি-২০ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় (টি-২০আই) শৃংখলাৰ সৰ্বোচ্চ উইকেট দখলকাৰী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ টি-২০ ক্ৰিকেটত এটা কেলেণ্ডাৰ বৰ্ষৰ সৰ্বাধিক উইকেট দখল কৰিছিল৷ তেওঁ দখল কৰা উইকেটৰ সংখ্যা আছিল ২৮টা। তেওঁ ২০১৮ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বিৰুদ্ধে টেষ্ট খেলত অভিষেক ঘটায়। ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰৰ পৰা টেষ্ট ক্ৰিকেটত ভাৰতীয় দলৰ উপ-অধিনায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰাৰ লগতে নিয়মীয়া অধিনায়ক [[ৰোহিত শৰ্মা]]ৰ অনুপস্থিতিতো এবাৰ দলটোৰ অধিনায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। বুমৰাহ ২০১৮ চনত ''আইচিচিৰ পুৰুষৰ বছৰৰ টেষ্ট দল'' আৰু ২০১৭ আৰু ২০১৮ চনত ''আইচিচিৰ পুৰুষৰ এদিনীয়া দল''ত স্থান লাভ কৰিছিল। ২০১৮–১৯ আৰু ২০২১–২২ চনত বুমৰাহক বিচিচিআইয়ে দুবাৰকৈ ''পলি উমৰিগাৰ'' বঁটা প্ৰদান কৰিছিল। ২০২২ চনত বুমৰাহে ''উইজডেন ক্ৰিকেটাৰ অৱ দ্য ইয়েৰ''ৰ সন্মান লাভ কৰে। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৯৩ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত গুজৰাটৰ আহমেদাবাদৰ এটা শিখ পাঞ্জাবী পৰিয়ালত বুমৰাহৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite news|last=Bezbaruah|first=Ajit|date=19 December 2011|title=This Punjabi duo says balle balle to Ahmedabad|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/this-punjabi-duo-says-balle-balle-to-ahmedabad/articleshow/11161796.cms|access-date=10 August 2021|work=The Times of India|archive-date=10 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810223313/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/this-punjabi-duo-says-balle-balle-to-ahmedabad/articleshow/11161796.cms|url-status=live}}</ref> পিতৃ যশবীৰ সিঙ এজন ৰাসায়নিক ব্যৱসায়ী আছিল আৰু মাতৃ দলজীত বুমৰাহ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। বুমৰাহৰ পাঁচ বছৰ বয়সত তেওঁৰ দেউতাক [[হেপাটাইটিছ বি]] ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয়।<ref name="journeyIE">{{cite web|last1=Pandey|first1=Devendra|title=India vs Australia: Jasprit Bumrah's journey from pinging the floor skirting to India's death over specialist|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/jasprit-bumrah-death-over-specialist-india-vs-australia-icc-world-twenty20/|website=[[The Indian Express]]|access-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328171846/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/jasprit-bumrah-death-over-specialist-india-vs-australia-icc-world-twenty20/|archive-date=28 March 2016|language=en|date=27 March 2016|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news|title=I couldn't afford anything: India pacer Jasprit Bumrah recalls his childhood struggles as cricketer|url=https://scroll.in/field/939973/i-couldnt-afford-anything-india-pacer-jasprit-bumrah-recalls-his-childhood-struggles-as-cricketer|access-date=11 January 2021|work=Scroll.in|date=9 October 2019|archive-date=9 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009221123/https://scroll.in/field/939973/i-couldnt-afford-anything-india-pacer-jasprit-bumrah-recalls-his-childhood-struggles-as-cricketer|url-status=live}}</ref> মাকে তেওঁক আৰু ভনীয়েক জুহিকাক আহমেদাবাদৰ মধ্যবিত্তীয় পৰিবেশত ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। বুমৰাহ আহমেদাবাদৰ বাস্ত্ৰপুৰত অৱস্থিত নিৰ্মাণ হাইস্কুলত পঢ়িছিল, য’ত মাতৃয়ে উপ-অধ্যক্ষ হিচাপে কাম কৰিছিল। তেওঁ নিৰ্মাণ দলৰ হৈ ক্ৰিকেট খেলতো অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|last1=Iyer|first1=Aditya|title=Newsmaker: The quick fix on the pitch|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/the-imitation-game/story-hGyWsIp7cElv2Zh23H3S1K.html|website=[[Hindustan Times]]|access-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105123146/https://www.hindustantimes.com/cricket/the-imitation-game/story-hGyWsIp7cElv2Zh23H3S1K.html|archive-date=5 January 2021|language=en|date=15 September 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Prasad|first1=Vishnu|title=Finding Jasprit: The Bumrah story|url=https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2019/Jul/21/finding-jasprit-2006947.html|website=[[The New Indian Express]]|access-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129023739/https://www.newindianexpress.com/sport/cricket/2019/Jul/21/finding-jasprit-2006947.html|archive-date=29 January 2021|language=en|date=21 July 2019|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ugra|first=Sharda|date=23 May 2019|title=The boy called Boom|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1184547/the-boy-called-boom|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602034702/https://www.thecricketmonthly.com/story/1184547/the-boy-called-boom|archive-date=2 June 2020|access-date=5 November 2020|work=The Cricket Monthly|publisher=ESPNcricinfo|language=en}}</ref> ==যুৱ আৰু ঘৰুৱা কেৰিয়াৰ== ২০১০ চনত [[গুজৰাট]] ক্ৰিকেট সন্থাৰ ১৯ বছৰ অনুৰ্ধ জিলা বাছনি পৰীক্ষাত বুমৰাহ উপস্থিত হৈছিল। অগতানুগতিক বলিংশৈলীৰ বাবে নিৰ্বাচকসকলে তেওঁক ১৫ জনীয়া মূল দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নাছিল যদিও ৰিজাৰ্ভ খেলুৱৈ হিচাপে তেওঁক ৰখা হৈছিল। প্ৰথম তিনিখন মেচত জিলাৰ দলটোৱে জয়লাভ কৰাৰ পাছত চতুৰ্থখন তিনিদিনীয়া টেষ্টখেলত তিনিজন ৰিজাৰ্ভ খেলুৱৈকে সুযোগ দিয়া হয়। সেই মেচত বুমৰাহে ৭টা উইকেট দখল কৰিছিল।<ref name="TOImock">{{cite web|title=From being mocked & doubted, Jasprit Bumrah's 'action' takes him far|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/england-in-india/from-being-mocked-doubted-jasprit-bumrahs-action-takes-him-far/articleshow/81245387.cms|website=[[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া]]|access-date=7 February 2024|language=en|date=27 February 2021|archive-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207084406/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/england-in-india/from-being-mocked-doubted-jasprit-bumrahs-action-takes-him-far/articleshow/81245387.cms|url-status=live}}</ref> ২০১২–১৩ চনৰ চৈয়দ মুস্তাক আলী ট্ৰফীত [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ বিৰুদ্ধে গুজৰাটৰ হৈ টি-২০ (টি-২০) খেলত বুমৰাহে অভিষেক ঘটাইছিল আৰু ফাইনেলত ''মেন অৱ দ্য মেচ''ৰ লাভ কৰি দলটোক খিতাপ দখল কৰাত সহায় কৰে৷ পঞ্জাবৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ বলিং ফিগাৰ আছিল ৩/১৪।<ref>{{cite web|date=31 March 2013|title=Gujarat win Syed Mushtaq Ali Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/series/syed-mushtaq-ali-trophy-2012-13-576166/gujarat-vs-punjab-final-626445/match-report|publisher=ESPNcricinfo|access-date=17 February 2023|archive-date=17 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230217124635/https://www.espncricinfo.com/series/syed-mushtaq-ali-trophy-2012-13-576166/gujarat-vs-punjab-final-626445/match-report|url-status=live}}</ref> ২০১৩ চনৰ ১৮ মাৰ্চত মুম্বাইৰ বিৰুদ্ধে খেলৰ সময়ত ভাৰতৰ প্ৰাক্তন প্ৰশিক্ষক জন ৰাইট (যি তেতিয়া মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছ (এম আই)ৰ মুখ্য প্ৰশিক্ষক আছিল আৰু সেই সময়ত দলটোৰ বাবে স্কাউটিং কৰিছিল) বুমৰাহৰ প্ৰদৰ্শনত আপ্লুত হৈছিল আৰু তেওঁক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল৷ <ref name=":0" /> বুমৰাহে গুজৰাটৰ হৈ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ক্ৰিকেট খেলিছিল আৰু ২০১৩–১৪ ছিজনত ২০১৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহত বিদৰ্ভৰ বিৰুদ্ধে অভিষেক ঘটায়, য'ত তেওঁ ৮৯ ৰানত ৭টা উইকেট দখল কৰিছিল।<ref name="ESPNcricinfo - Jasprit Bumrah - India">{{cite web|title=Jasprit Bumrah - India|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/625383.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=16 December 2018|archive-date=3 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203084746/http://www.espncricinfo.com/india/content/player/625383.html|url-status=live}}</ref>২০১৫–১৬ বৰ্ষৰ বিজয় হাজাৰে ট্ৰফীৰ সময়ত প্ৰথম দুখন মেচৰ পিছত আম্পায়াৰসকলে তেওঁক থ্ৰ’ৰ বাবে মাতিছিল আৰু তেওঁৰ বলিং একচনক লৈ আপত্তিও উত্থাপন কৰিছিল। দল পৰিচালনা সমিতিয়ে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰাৰ লগে লগে এই সমস্যা সমাধান হয়।<ref name="TOImock" />গুজৰাটে এই ট্ৰফী লাভ কৰে, দিল্লীৰ বিৰুদ্ধে ফাইনেলত বুমৰাহে ৫ উইকেট দখল কৰে।<ref>{{cite web|title=GUJ vs DEL, FInal, 2015-16 Vijay Hazare Trophy|url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2015-16-901115/delhi-vs-gujarat-final-902085/full-scorecard|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=7 February 2024|archive-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207085140/https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2015-16-901115/delhi-vs-gujarat-final-902085/full-scorecard|url-status=live}}</ref> ২০২০ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত অষ্ট্ৰেলিয়া ভ্ৰমণৰ সময়ত বুমৰাহে 'অষ্ট্ৰেলিয়া এ'ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম শ্ৰেণীৰ অৰ্ধশতক (৫৫ নট আউট) অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-australia-2020-21-1223867/australia-a-vs-indians-tour-match-1237417/match-report-1|title=Joe Burns' woes continue as Mohammed Shami, Jasprit Bumrah shine with pink ball|publisher=ESPNcricinfo|access-date=11 December 2020|archive-date=12 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212110639/https://www.espncricinfo.com/series/india-in-australia-2020-21-1223867/australia-a-vs-indians-tour-match-1237417/match-report-1|url-status=live}}</ref> ==আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় কেৰিয়াৰ== === ২০১৬–২০১৭: আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অভিষেক === ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে এদিনীয়া শৃংখলাৰ শেষৰখন মেচত বুমৰাহে এদিনীয়াত অভিষেক ঘটায়, য'ত তেওঁ প্ৰথম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উইকেট লয়৷ বেটছমেনজন আছিল ষ্টিভ স্মিথ৷ সেইখন খেলত তেওঁৰ বলিং ফিগাৰ আছিল ২/৪০।<ref>{{cite web|title=AUS vs IND, 5th ODI, 23 January 2016, Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-australia-2015-16-895801/australia-vs-india-5th-odi-895815/full-scorecard|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=5 February 2024|archive-date=5 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205154141/https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-australia-2015-16-895801/australia-vs-india-5th-odi-895815/full-scorecard|url-status=live}}</ref> ২০১৬ চনৰ আই চি চি ৱৰ্ল্ড টি-২০ৰ বাবে ভাৰতৰ ১৫ জনীয়া দলত বুমৰাহৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। বাংলাদেশ বাদ দি প্ৰতিযোগিতাখনৰ প্ৰতিখন মেচতে তেওঁ একোটাকৈ উইকেট লয়। ২০১৬ চনত ভাৰতৰ জিম্বাবুৱে ভ্ৰমণত এদিনীয়া শৃংখলাৰ প্ৰথমখন মেচৰ সময়ত দ্বিতীয়খন এদিনীয়া খেল খেলি থকা বুমৰাহে ২৮ ৰানত ৪টা উইকেট দখল কৰে।<ref>{{cite web|last1=Muthu|first1=Alagappan|title=Rahul, Bumrah lead India to nine-wicket win|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2016-1007647/zimbabwe-vs-india-1st-odi-1007649/match-report|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=6 February 2024|date=11 June 2016|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110061028/https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2016-1007647/zimbabwe-vs-india-1st-odi-1007649/match-report|url-status=live}}</ref>২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁ আফগানিস্তানৰ লেগ স্পিনাৰ ৰছিদ খানৰ সৈতে আইচিচি পুৰুষৰ এদিনীয়া খেলুৱৈৰ ৰেংকিঙৰ সৰ্বোচ্চ ৰেংকিঙৰ বলাৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=Rashid, Bumrah joint No.1 in ODI rankings|url=https://www.espncricinfo.com/story/rashid-khan-jasprit-bumrah-joint-no-1-in-odi-rankings-1137269|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511113910/https://www.espncricinfo.com/story/rashid-khan-jasprit-bumrah-joint-no-1-in-odi-rankings-1137269|archive-date=11 May 2021|language=en|date=20 February 2018|url-status=live}}</ref> === ২০১৮–২০১৯: টেষ্টত অভিষেক আৰু বিশ্বকাপ === ২০১৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বিৰুদ্ধে খেলিবলগীয়া শৃংখলাৰ বাবে বুমৰাহক ভাৰতৰ টেষ্ট দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="IndTest">{{cite web|date=4 December 2017|title=Bumrah earns maiden Test call-up for SA tour|url=https://www.espncricinfo.com/story/jasprit-bumrah-earns-maiden-test-call-up-for-sa-tour-1128462|access-date=4 December 2017|publisher=ESPNcricinfo|archive-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413114810/https://www.espncricinfo.com/story/jasprit-bumrah-earns-maiden-test-call-up-for-sa-tour-1128462|url-status=live}}</ref>২০১৮ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত কেপ টাউনৰ নিউলেণ্ডছত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ ভাৰতৰ হৈ টেষ্ট খেলত অভিষেক ঘটায়।<ref name="Test">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122276.html|title=1st Test, India tour of South Africa at Cape Town, Jan 5-9 2018|access-date=5 January 2018|publisher=ESPNcricinfo|archive-date=19 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219063516/https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-v-india-2018-2017-18-1122268/south-africa-vs-india-1st-test-1122276/full-scorecard|url-status=live}}</ref>জোহান্সবাৰ্গত অনুষ্ঠিত হোৱা ছিৰিজৰ তৃতীয়খন মেচত বুমৰাহে টেষ্টত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পাঁচ উইকেট দখল কৰে আৰু ১৮.৫ অভাৰ বলিং ৫৪ ৰাণ দি ৫টা উইকেট দখল কৰে৷<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/jasprit-bumrah-makes-a-statement-in-test-cricket-with-maiden-5-wicket-haul-1154307-2018-01-25|title=Jasprit Bumrah makes a statement in Test cricket with maiden 5-wicket haul|work=India Today|date=25 January 2018|access-date=28 December 2018|archive-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125193610/https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/jasprit-bumrah-makes-a-statement-in-test-cricket-with-maiden-5-wicket-haul-1154307-2018-01-25|url-status=live}}</ref> === ২০২০–২০২২: ভাৰতত টেষ্ট আৰু টি-২০ বিশ্বকাপ === ২০২০ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বুমৰাহ ২০১১–২০২০ চনৰ বাবে আইচিচিৰ পুৰুষৰ 'টি-২০ আন্ত:ৰাষ্টীয় টিম অৱ দ্য ডেকেড'লৈ নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{cite web|title=Virat Kohli, Rohit Sharma, MS Dhoni, Jasprit Bumrah named in ICC's T20I Team of the Decade|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/virat-kohli-rohit-sharma-ms-dhoni-jasprit-bumrah-named-in-iccs-t20i-team-of-the-decade/articleshow/79976956.cms|website=[[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া]]|access-date=18 February 2024|date=27 December 2020|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705155635/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/virat-kohli-rohit-sharma-ms-dhoni-jasprit-bumrah-named-in-iccs-t20i-team-of-the-decade/articleshow/79976956.cms|url-status=live}}</ref> ২০২১ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তেওঁ ২০২০ চনৰ বৰ্ডাৰ-গাভাস্কাৰ ট্ৰফীৰ গাব্বাত অনুষ্ঠিত হোৱা চূড়ান্ত টেষ্ট মেচৰ পৰা পেটৰ বিষৰ বাবে বাহিৰ হয়৷<ref>{{cite web|last1=Sundaresan|first1=Bharat|title=Injured Bumrah set to miss Brisbane Test|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/115685/injured-bumrah-set-to-miss-brisbane-test|website=[[Cricbuzz]]|access-date=23 April 2024|language=en|date=12 January 2021|archive-date=23 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423082123/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/115685/injured-bumrah-set-to-miss-brisbane-test|url-status=live}}</ref> ছিডনীত বুমৰাহে দৰ্শকৰ পৰা বৰ্ণবাদী নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হৈছিল৷ যাৰ বাবে ভাৰতে তৃতীয় দিনৰ খেলৰ শেষত আনুষ্ঠানিক অভিযোগ দাখিল কৰে৷ পৰৱৰ্তী সময়ত ক্ৰিকেট অষ্ট্ৰেলিয়াই ভাৰতীয় দলৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰিছিল৷<ref>{{cite news|title=Cricket Australia confirms racist abuse at Sydney Test but culprits remain unknown|url=https://www.theguardian.com/sport/2021/jan/27/cricket-australia-confirms-racist-abuse-at-sydney-test-but-culprits-remain-unknown|access-date=23 April 2024|work=[[The Guardian]]|date=27 January 2021}}</ref> ভাৰতে বৰ্ডাৰ-গাভাস্কাৰ ট্ৰফীত জয়লাভ কৰে আৰু বুমৰাহ ১১টা উইকেটৰে শৃংখলাৰ পঞ্চম সৰ্বাধিক উইকেট দখলকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়৷<ref>{{cite web|title=Border-Gavaskar Trophy, 2020/21 - Records - Bowling Most Wickets Career|url=https://www.espncricinfo.com/records/series/bowling-most-wickets-career/border-gavaskar-trophy-2020-21-13667|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=23 April 2024|archive-date=23 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240423082123/https://www.espncricinfo.com/records/series/bowling-most-wickets-career/border-gavaskar-trophy-2020-21-13667|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত বুমৰাহক শ্ৰীলংকাৰ বিৰুদ্ধে টি-২০ আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু টেষ্ট শৃংখলাৰ বাবে ভাৰতৰ উপ-অধিনায়ক হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়; কাৰণ সেইসময়ত নিয়মীয়া উপ-অধিনায়ক কে এল ৰাহুল উপলব্ধ নাছিল।<ref>{{Cite web|title=Rohit Sharma named India's captain for two-Test series against Sri Lanka; Jasprit Bumrah named his deputy|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rohit-sharma-named-india-s-captain-for-two-test-series-against-sri-lanka-101645265574540.html|access-date=19 February 2022|website=Hindustan Times|date=19 February 2022|archive-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219104947/https://www.hindustantimes.com/cricket/rohit-sharma-named-india-s-captain-for-two-test-series-against-sri-lanka-101645265574540.html|url-status=live}}</ref> ভাৰতত তেওঁ শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন মেচৰ সময়ত টেষ্টত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পাঁচ উইকেট দখল কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ind-vs-sl-jasprit-bumrah-becomes-first-ever-indian-bowler-to-join-elusive-list-with-magnificent-bengaluru-test-feat-101647322076265.html|title=IND vs SL: Jasprit Bumrah becomes first ever Indian bowler to join elusive list with magnificent Bengaluru Test feat|work=Hindustan Times|date=15 March 2022|access-date=15 March 2022|language=en|archive-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315071014/https://www.hindustantimes.com/cricket/ind-vs-sl-jasprit-bumrah-becomes-first-ever-indian-bowler-to-join-elusive-list-with-magnificent-bengaluru-test-feat-101647322076265.html|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ এপ্ৰিল মাহত বুমৰাহ উইজডেনৰ বছৰৰ পাঁচজন ক্ৰিকেটাৰৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=21 April 2022|title=Rohit Sharma, Jasprit Bumrah Among Wisden's 5 Cricketers Of The Year|url=https://sports.ndtv.com/cricket/rohit-sharma-jasprit-bumrah-among-wisdens-5-cricketers-of-the-year-2905966|website=NDTV Sports|access-date=21 April 2022|archive-date=21 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421081339/https://sports.ndtv.com/cricket/rohit-sharma-jasprit-bumrah-among-wisdens-5-cricketers-of-the-year-2905966|url-status=live|archivedate=21 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220421081339/https://sports.ndtv.com/cricket/rohit-sharma-jasprit-bumrah-among-wisdens-5-cricketers-of-the-year-2905966|deadurl=yes}}</ref> ২০২২ চনত ইংলেণ্ড ভ্ৰমণৰ সময়ত এদিনীয়া শৃংখলাৰ প্ৰথমখন খেলত তেওঁ ১৯ ৰানত ৬ উইকেট দখল কৰিছিল, যিটো ইংলেণ্ডৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ বলিং ফিগাৰ<ref>{{Cite web|title=Bumrah takes career-best 6 for 19 as India skittle England|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-england-2022-1276893/england-vs-india-1st-odi-1276907/match-report|access-date=12 July 2022|publisher=ESPNcricinfo|archive-date=12 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712122358/https://www.espncricinfo.com/series/india-in-england-2022-1276893/england-vs-india-1st-odi-1276907/match-report|url-status=live}}</ref>, আৰু এদিনীয়াত ভাৰতৰ বাবে তৃতীয় শ্ৰেষ্ঠ ফিগাৰ।<ref>{{Cite web|title=India Cricket Team Records & Stats|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=2&id=6&type=team|access-date=14 July 2022|publisher=ESPNcricinfo|archive-date=19 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219063508/https://www.espncricinfo.com/records/team/bowling-best-figures-innings/india-6/one-day-internationals-2|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত বুমৰাহে নিউজিলেণ্ডৰ ট্ৰেণ্ট ব'ল্টক অতিক্ৰম কৰি আইচিচি পুৰুষৰ এদিনীয়া খেলুৱৈৰ ৰেংকিঙত পুনৰ প্ৰথম স্থান দখল কৰে।<ref>{{cite web|title=Bumrah back at No. 1 in ODI bowling rankings; Suryakumar up to No. 5 among T20I batters|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/bumrah-number-1-odi-rankings-icc-stats-india-vs-england/article65634649.ece|website=[[Sportstar]]|publisher=[[দ্য হিন্দু]]|access-date=20 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713115536/https://sportstar.thehindu.com/cricket/bumrah-number-1-odi-rankings-icc-stats-india-vs-england/article65634649.ece|archive-date=13 July 2022|language=en|date=13 July 2022|url-status=live}}</ref> === ২০২৩-বৰ্তমানলৈকে === [[চিত্ৰ:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_in_a_group_photograph_with_T_20_World_Cup_winning_team_at_7,_Lok_Kalyan_Marg,_in_New_Delhi_on_July_04,_2024.jpg|thumb|300x300px|২০২৪ চনৰ টি-২০ বিশ্বকাপ বিজয়ী দল আৰু ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]ৰ সৈতে যশপ্ৰীত বুমৰাহ (বাওঁফালৰ পৰা দ্বিতীয়, সন্মুখৰ শাৰী)।]] ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত বুমৰাহক ২০২৩ চনৰ বিশ্বকাপ ক্ৰিকেটৰ বাবে ভাৰতৰ ১৫ জনীয়া দলত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=India's squad for ICC Men's Cricket World Cup 2023 announced|url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556037/india-s-squad-for-icc-men-s-cricket-world-cup-2023-announced|website=[[ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ড]]|access-date=6 February 2024|date=5 September 2023|archive-date=19 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019173342/https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556037/india-s-squad-for-icc-men-s-cricket-world-cup-2023-announced|url-status=live}}</ref> দিল্লীত [[আফগানিস্তানত ক্ৰিকেট খেল|আফগানিস্তান]]ৰ বিৰুদ্ধে খেলখনত তেওঁ ৩.৯০ ইকন'মি ৰেটত চাৰিটা উইকেট দখল কৰে।<ref>{{cite web|title=IND vs AFG, ICC Men's Cricket World Cup 2023|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-afghanistan-9th-match-1384400/full-scorecard|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=6 February 2024|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110105151/https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-afghanistan-9th-match-1384400/full-scorecard|url-status=live}}</ref> আহমেদাবাদত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিৰুদ্ধে ফাইনেলত তেওঁ ৪.৭৭ ইকন'মি ৰেটত ৪৩ ৰানত ২টা উইকেট দখল কৰে।<ref>{{cite web|title=IND vs AUS, Final, ICC Men's Cricket World Cup 2023|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/full-scorecard|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=6 February 2024|archive-date=25 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125034824/https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/full-scorecard|url-status=live}}</ref>ভাৰত ফাইনেলত পৰাস্ত হয় আৰু বুমৰাহ ২০টা উইকেটৰে প্ৰতিযোগিতাখনৰ চতুৰ্থ উইকেট দখলকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=Most wickets – Records in ICC Cricket World Cup, 2023/24|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-cricket-world-cup-2023-24-15338|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=6 February 2024|archive-date=9 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009113538/https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-cricket-world-cup-2023-24-15338|url-status=live}}</ref> ২০২৪ চনৰ জুন মাহত বুমৰাহ [[আই চি চি পুৰুষ টুৱেণ্টি২০ বিশ্বকাপ ২০২৪|২০২৪ চনৰ আইচিচি পুৰুষৰ টি-২০ বিশ্বকাপ]]ৰ বাবে নিৰ্বাচিত ভাৰতীয় দলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite web|last1=Kishore|first1=Shashank|title=India's T20 World Cup squad: Pant, Dube and Samson make the cut|url=http://espncricinfo.com/story/pant-dube-and-samson-in-indias-t20-world-cup-squad-1431592|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=30 June 2024|language=en|date=30 April 2024}}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁ প্ৰতি অভাৰত ৪.১৭ ৰান ইকন'মি ৰেটত ১৫টা উইকেট লাভ কৰি প্ৰতিযোগিতাখন সমাপ্ত কৰে, যাৰ ফলত তেওঁ দলটোৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক উইকেট দখলকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|title=Most Wickets For ICC Men's T20 World Cup, 2024|url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-men-s-t20-world-cup-2024-15946|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=30 June 2024}}</ref> দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বিৰুদ্ধে ফাইনেলত ভাৰতে জয়লাভ কৰাৰ পিছত বুমৰাহক প্ৰতিযোগিতাখনৰ শ্ৰেষ্ঠ খেলুৱৈ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|last1=Monga|first1=Sidharth|title=South Africa were winning, then came Jasprit Bumrah|url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-sa-t20-world-cup-2024-south-africa-were-winning-then-came-jasprit-bumrah-1441571|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=30 June 2024|language=en|date=29 June 2024}}</ref> ==ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ== চৈয়দ মুস্তাক আলী ট্ৰফীৰ ২০১৩–১৪ ছিজনত জন ৰাইট (যি সেইসময়ত মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছৰ মুখ্য প্ৰশিক্ষক আছিল) বুমৰাহৰ প্ৰদৰ্শনত আপ্লুত হৈ তেওঁক মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনাইছিল৷<ref name=":0" />এনেকৈয়ে বুমৰাহ মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছৰ লগত যুক্ত হয়৷ বুমৰাহে ২০১৩ চনৰ পৰা [[ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ|আই পি এল]]ৰ পৰা মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছৰ হৈ খেলি আহিছে আৰু ২০১৩, ২০১৫, ২০১৭, ২০১৯ আৰু ২০২০ চনত দলটোক পাঁচবাৰকৈ খিতাপ দখল কৰাত সহায় কৰিছে।<ref>{{cite web|last1=Kharade|first1=Akash|title=From Rohit Sharma To Harbhajan Singh, Players Who Won IPL Most Number Of Times - In Pics|url=https://zeenews.india.com/photos/sports/from-rohit-sharma-to-harbhajan-singh-players-who-won-ipl-most-number-of-times-in-pics-2614731/kieron-pollard-5-ipl-titles-2614738|website=[[Zee News]]|access-date=15 February 2024|date=28 May 2023|archive-date=15 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215054944/https://zeenews.india.com/photos/sports/from-rohit-sharma-to-harbhajan-singh-players-who-won-ipl-most-number-of-times-in-pics-2614731/kieron-pollard-5-ipl-titles-2614738|url-status=live}}</ref> আই পি এলৰ ১৩৩খন মেচত বুমৰাহে ১৬৫টা উইকেট দখল কৰিছে৷ তেওঁৰ উইকেটৰ গড় হৈছে ২২.৫১ আৰু ইক'নমি ৰেট হৈছে ৭.৩০৷ লাসিথ মালিংগাৰ পিছতে তেওঁ দলটোৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক উইকেট দখলকাৰী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref>{{cite web|title=Most Wickets, Mumbai Indians, Indian Premier League|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-most-wickets-career/indian-premier-league-117?team=4346|website=[[ESPNcricinfo]]|access-date=15 February 2024|archive-date=15 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215051005/https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-most-wickets-career/indian-premier-league-117?team=4346|url-status=live}}</ref> লীগত তেওঁ এতিয়ালৈকে দুবাৰকৈ পাঁচটা উইকেট আৰু চাৰিটা উইকেট লৈছে।<ref>{{cite web|title=Jasprit Bumrah Profile|url=https://www.iplt20.com/teams/mumbai-indians/squad-details/1124|website=IPLT20|access-date=15 February 2024|archive-date=15 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215061443/https://www.iplt20.com/teams/mumbai-indians/squad-details/1124|url-status=live}}</ref> ==বলিং শৈলী== বলিং কৰি থকা অৱস্থাত বুমৰাহৰ কঁকাল অধিক প্ৰসাৰিত হয়।<ref>{{Cite web|title=The Million Dollar Arm of Jasprit Bumrah|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-vs-australia-ind-vs-aus-jasprit-bumrah-virat-kohli-5524926|author=G, Sandip|work=The Indian Express|date=6 January 2019|access-date=4 November 2022|archive-date=4 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221104154138/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-vs-australia-ind-vs-aus-jasprit-bumrah-virat-kohli-5524926/|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ ৰান আপ চুটি; যাৰ প্ৰথম অংশটো সৰু৷ তেওঁৰ এটা বিষম, কঠিন বাহুৰ একচন আছে যদিও তেওঁ বলিং কৰোঁতে উচ্চ গতিৰ সৃষ্টি কৰে৷ তেওঁৰ অগতানুগতিক বলিং শৈলীয়ে বেটছমেনসকলক বলিঙৰ মুখামুখি হ'বলৈ অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰে৷ সেইবাবে ভাৰতীয় দলে তেওঁক প্ৰায়ে পাৱাৰপ্লে আৰু ডেথ অভাৰত ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://cricket.yahoo.net/news/rocket-science-behind-bumrah-art-192045231|title=The Rocket Science behind Bumrah's art|date=17 May 2019|website=Yahoo Cricket|access-date=17 May 2019|archive-date=17 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517034736/https://cricket.yahoo.net/news/rocket-science-behind-bumrah-art-192045231|url-status=live|archivedate=17 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190517034736/https://cricket.yahoo.net/news/rocket-science-behind-bumrah-art-192045231|deadurl=yes}}</ref> তেওঁ অফ-ষ্টাম্প, য়ৰ্কাৰ আৰু চুটি দৈৰ্ঘ্যত সঘনাই বলিং কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.bcci.tv/news/2016/features-and-interviews/13181/the-sling-connect|title=The 'Sling' connect!|work=BCCI|date=4 March 2016|access-date=21 December 2018|archive-date=29 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329172046/http://www.bcci.tv/news/2016/features-and-interviews/13181/the-sling-connect|url-status=dead|archivedate=29 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160329172046/http://www.bcci.tv/news/2016/features-and-interviews/13181/the-sling-connect|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theweek.in/news/sports/jasprit-bumrah-arrival-of-death-ly-striker.html|title=Jasprit Bumrah: Arrival of the death-ly striker|work=The Week|date=2 November 2017|access-date=21 December 2018|archive-date=21 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221140144/https://www.theweek.in/news/sports/jasprit-bumrah-arrival-of-death-ly-striker.html|url-status=live}}</ref> প্ৰাক্তন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বলাৰ শ্বোৱেইব আখতাৰৰ মতে, বুমৰাহৰ বলিং একচনৰ আঘাত কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে। বুমৰাহে প্ৰতি ঘণ্টাত প্ৰায় ১৩৮ কিলোমিটাৰ (ঘণ্টাত ৮৬ মাইল) বেগেৰে বলিং কৰে৷ <ref>{{cite web|last1=Jones|first1=Ben|title=Welcome Home, Jasprit Bumrah|url=https://cricviz.com/welcome-home-jasprit-bumrah/|website=CricViz|access-date=25 April 2024|language=en|date=3 February 2021|archive-date=22 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422173509/https://cricviz.com/welcome-home-jasprit-bumrah/|url-status=live}}</ref>বুমৰাহে তেওঁৰ লেট-ছুইং ইয়ৰ্কাৰৰ বাবে সুনাম অৰ্জন কৰিছে, যিটো তেওঁ টেনিছ বলৰ অনুশীলনৰ জৰিয়তে শিকিছিল।<ref name="telegraph">{{cite web |last1=Wigmore |first1=Tim |title=Fourteen steps and a slingshot arm - what makes Jasprit Bumrah the world's deadliest fast bowler |url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2021/08/09/fourteen-steps-slingshot-arm-makes-jasprit-bumrah-worlds-deadliest/ |website=[[Telegraph.co.uk|The Telegraph]] |access-date=25 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809165641/https://www.telegraph.co.uk/cricket/2021/08/09/fourteen-steps-slingshot-arm-makes-jasprit-bumrah-worlds-deadliest/ |archive-date=9 August 2021 |language=en |date=9 August 2021 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> সীমিত অভাৰৰ ফৰ্মেটত বুমৰাহ ভাৰতীয় দলৰ বাবে এক সম্পদলৈ পৰিণত হৈছে।<ref>{{cite web|date=31 January 2016|title='Bumrah the find of the tour' - Dhoni|url=https://www.espncricinfo.com/story/bumrah-the-find-of-the-tour-dhoni-967599|publisher=ESPNcricinfo|access-date=20 February 2023|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220045924/https://www.espncricinfo.com/story/bumrah-the-find-of-the-tour-dhoni-967599|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=29 February 2016|title=Ashwin lauds India's improved death bowling|url=https://www.espncricinfo.com/story/r-ashwin-lauds-india-s-improved-death-bowling-977305|publisher=ESPNcricinfo|access-date=20 February 2023|archive-date=20 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220050045/https://www.espncricinfo.com/story/r-ashwin-lauds-india-s-improved-death-bowling-977305|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/104203/jasprit-bumrah-shows-off-best-in-the-world-credentials-india-vs-pakistan-dubai-rohit-sharma-fakhar-zaman|title=Jasprit Bumrah shows off best-in-the-world credentials|work=CricBuzz|date=24 September 2018|access-date=21 December 2018|archive-date=21 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221182444/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/104203/jasprit-bumrah-shows-off-best-in-the-world-credentials-india-vs-pakistan-dubai-rohit-sharma-fakhar-zaman|url-status=live}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০২১ চনৰ ১৫ মাৰ্চত বুমৰাহে [[গোৱা]]ত মডেল আৰু উপস্থাপক [[সঞ্জনা গণেশান]]ৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite news|title='Love, if it finds you worthy, directs your course': Jasprit Bumrah ties the knot in Goa|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/jasprit-bumrah-marriage-love-if-it-finds-you-worthy-directs-your-course-india-pacer-ties-the-knot-in-goa-with-sanjana-ganesan-see-pics-101615802667587.html|access-date=15 March 2021|work=Hindustan Times|date=15 March 2021|archive-date=15 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315102308/https://www.hindustantimes.com/cricket/jasprit-bumrah-marriage-love-if-it-finds-you-worthy-directs-your-course-india-pacer-ties-the-knot-in-goa-with-sanjana-ganesan-see-pics-101615802667587.html|url-status=live}}{{cite news|title=Jasprit Bumrah married Sanjana Ganesan, shares photos from their wedding|url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/jasprit-bumrah-sanjana-ganesan-wedding-see-pics-7229337|access-date=15 March 2021|work=The Indian Express|date=15 March 2021|archive-date=20 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420042021/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/jasprit-bumrah-sanjana-ganesan-wedding-see-pics-7229337/|url-status=live}}{{cite news|title=Jasprit Bumrah marries model turned TV presenter Sanjana Ganesan|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/jasprit-bumrah-ties-knot-with-sanjana-ganesan/articleshow/81511273.cms|access-date=15 March 2021|work=The Times of India|date=15 March 2021|archive-date=19 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219063404/https://plus.timesofindia.com/toi-feed/config/toiw/trans/commonnudge?lang=1&fv=1100&theme=light&cc=US|url-status=live}}</ref> মহাৰাষ্ট্ৰৰ [[পুনে|পুণে]]ৰ পৰা অহা গণেশান এগৰাকী প্ৰাক্তন [[ফেমিনা মিছ ইণ্ডিয়া]]ৰ চূড়ান্ত প্ৰতিযোগী আৰু ২০১৪ চনত এমটিভিৰ স্প্লিটছভিলাৰো অংশগ্ৰহণকাৰী আছিল।<ref>{{cite news|title=Jasprit Bumrah marriage: Who is Sanjana Ganesan? All you need to know|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/jasprit-bumrah-marriage-who-is-sanjana-ganesan-sports-presenter-world-cup-ipl-1779580-2021-03-15|access-date=15 March 2021|work=India Today|date=15 March 2021|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182834/https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/jasprit-bumrah-marriage-who-is-sanjana-ganesan-sports-presenter-world-cup-ipl-1779580-2021-03-15|url-status=live}}</ref>২০১৩ চনৰ [[ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ]]ৰ সময়ত বুমৰাহ আৰু গণেশানৰ এটা সাক্ষাৎকাৰৰ জৰিয়তে লগ হৈছিল। প্ৰথম সাক্ষাৎকাৰৰ পাছত তেওঁলোকৰ বন্ধুত্ব গঢ় লৈ উঠে আৰু ২০২১ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়।<ref>{{cite web|title=Jasprit Bumrah And Sanjana Ganesan Become Parents: Know All About Their Love Story, In PICS|url=https://zeenews.india.com/photos/sports/jasprit-bumrah-and-sanjana-ganesan-expecting-first-child-together-know-all-about-their-love-story-in-pics-2657508|website=[[Zee News]]|access-date=19 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923102935/https://zeenews.india.com/photos/sports/jasprit-bumrah-and-sanjana-ganesan-expecting-first-child-together-know-all-about-their-love-story-in-pics-2657508|archive-date=23 September 2023|date=4 September 2023|url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰত দম্পতীটিয়ে এটি পুত্ৰ সন্তান জন্ম দিয়ে ।<ref>{{Cite news|date=4 September 2023|title=Jasprit Bumrah blessed with baby boy, shares news on social media|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/jasprit-bumrah-blessed-with-baby-boy-shares-news-on-social-media-8923305/|work=The Indian Express|access-date=6 September 2023|archive-date=6 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906144804/https://indianexpress.com/article/sports/cricket/jasprit-bumrah-blessed-with-baby-boy-shares-news-on-social-media-8923305/|url-status=live}}</ref> == ৰাজহুৱা ভাৱমূৰ্তি == [[ফৰ্বছ আলোচনী অনুসৰি বিলিয়নাৰসকলৰ তালিকা|ফৰ্বছ]] ইণ্ডিয়াৰ তথ্য অনুসৰি ২০২৩ চনৰ আগষ্ট মাহত বুমৰাহৰ ছ’চিয়েল মিডিয়াত প্ৰায় ২.৫ কোটি ফ’ল’ৱাৰ আছিল, যাৰ মাজত [[ইনষ্টাগ্ৰাম]]ত থকা এক কোটিৰো অধিক ফ’ল’ৱাৰ অন্তৰ্ভুক্ত৷ তেওঁ সৰ্বাধিক ছ’চিয়েল মিডিয়া ফ’ল’ৱাৰ থকা বলাৰ। বিত্তীয় পৰামৰ্শদাতা প্ৰতিষ্ঠান ক্ৰলে বুমৰাহক দেশৰ শীৰ্ষ ৪৫ গৰাকী সৰ্বাধিক মূল্যৱান চেলিব্ৰিটিৰ ভিতৰত স্থান দিছিল৷ ২০২২ চনত তেওঁৰ আনুমানিক ব্ৰেণ্ড মূল্য আছিল ১০০ কোটি (২০২৩ চনত ১০৬ কোটি বা ১৩ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য)৷<ref>{{cite web|last1=Chanda|first1=Kathakali|title=How Jasprit Bumrah is bowling the brands over|url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/how-jasprit-bumrah-is-bowling-the-brands-over/87795/1|website=[[Forbes India]]|access-date=19 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230829013256/https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/how-jasprit-bumrah-is-bowling-the-brands-over/87795/1|archive-date=29 August 2023|language=en|date=28 August 2023|url-status=live}}</ref>২০২৩ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে তেওঁ বিজ্ঞাপনৰ বাবে দিনটোত ১.৫ৰ পৰা ২ কোটি টকাৰ পাৰিশ্ৰমিক লয়। তেওঁৰ ব্ৰেণ্ড মূল্য অহা ১২টা মাহত ২৫ৰ পৰা ৩০ শতাংশ বৃদ্ধি পাব বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|last1=Farooqui|first1=Maryam|title=Jasprit Bumrah's endorsement portfolio set to grow with his comeback, 50% uptick in brand deals|url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/jasprit-bumrahs-endorsement-portfolio-set-to-grow-with-his-comeback-50-uptick-in-brand-deals-11212841.html|website=[[Moneycontrol]]|access-date=19 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219051055/https://www.moneycontrol.com/europe/?url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/jasprit-bumrahs-endorsement-portfolio-set-to-grow-with-his-comeback-50-uptick-in-brand-deals-11212841.html|archive-date=19 February 2024|language=en|date=18 August 2023|url-status=live}}</ref> ফৰ্বছ ইণ্ডিয়াই ২০১৮ আৰু ২০১৯ চনত বুমৰাহক ''চেলিব্ৰিটি ১০০'' তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=This is what Virat Kohli earned in 2018|url=https://wisden.com/stories/virat-kohli-earnt-2018-india-celebrity-rich-list|website=[[Wisden India]]|access-date=25 April 2024|date=5 December 2018|archive-date=22 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422173510/https://wisden.com/stories/virat-kohli-earnt-2018-india-celebrity-rich-list|url-status=live|archivedate=22 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422173510/https://wisden.com/stories/virat-kohli-earnt-2018-india-celebrity-rich-list|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=2019 Celebrity 100|url=https://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/1|website=[[Forbes India]]|access-date=25 April 2024|archive-date=19 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/https://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/1|url-status=live}}</ref> ==বঁটা== বুমৰাহে ২০১৮–১৯ আৰু ২০২১–২২ চনত দুবাৰকৈ ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ ক্ৰিকেটাৰৰ ''পলি উমৰিগাৰ বঁটা'' লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Jasprit Bumrah, Poonam Yadav claim top BCCI awards|url=https://www.espncricinfo.com/story/jasprit-bumrah-poonam-yadav-claim-top-bcci-awards-1212817|access-date=15 May 2024|website=ESPNcricinfo|language=en|archive-date=30 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130082415/https://www.espncricinfo.com/story/jasprit-bumrah-poonam-yadav-claim-top-bcci-awards-1212817|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Gill, Deepti win BCCI's Polly Umrigar award|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/129230/gill-deepti-win-bccis-polly-umrigar-award|access-date=17 February 2024|website=[[Cricbuzz]]|date=23 January 2024|language=en|archive-date=24 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124235339/https://www.cricbuzz.com/cricket-news/129230/gill-deepti-win-bccis-polly-umrigar-award|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ২০১৮–১৯ চনত টেষ্ট ক্ৰিকেটত সৰ্বাধিক উইকেট দখল কৰাৰ বাবে দিলীপ চৰ্দেছাই বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Jasprit Bumrah 'grateful and honoured' after bagging top honours at BCCI Awards|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/jasprit-bumrah-grateful-and-honoured-after-bagging-top-honours-at-bcci-awards-1636365-2020-01-13|website=[[India Today]]|access-date=17 February 2024|date=13 January 2020|archive-date=17 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217153844/https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/jasprit-bumrah-grateful-and-honoured-after-bagging-top-honours-at-bcci-awards-1636365-2020-01-13|url-status=live}}</ref>২০২১ চনত ইংলেণ্ড ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁৰ কৃতিত্বৰ বাবে উইজডেন ক্ৰিকেটাৰ্ছৰ আলমানাকে ২০২২ চনত বছৰৰ পাঁচজন উইজডেন ক্ৰিকেটাৰৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/wisden-2022-joe-root-named-wisden-s-leading-cricketer-in-the-world-after-stellar-2021-1311620|title=Joe Root named Wisden's leading cricketer in the world after stellar 2021|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=17 February 2024|date=20 April 2022|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404032428/https://www.espncricinfo.com/story/wisden-2022-joe-root-named-wisden-s-leading-cricketer-in-the-world-after-stellar-2021-1311620|url-status=live}}</ref> বুমৰাহক ২০২১ চনত ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া ট'ইছা ক্ৰিকেটাৰ অৱ দ্য ইয়েৰ''ৰ বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|date=14 October 2021|title=TOISA 2021: Neeraj Chopra headlines the list of winners|url=https://timesofindia.indiatimes.com/toisa-2021-neeraj-chopra-headlines-the-list-of-winners/articleshow/94847901.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026215006/https://timesofindia.indiatimes.com/toisa-2021-neeraj-chopra-headlines-the-list-of-winners/articleshow/94847901.cms|archive-date=26 October 2022|access-date=26 October 2022|work=[[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া]]|location=New Delhi|url-status=bot: unknown}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ক্ৰিকেটাৰ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি]] s1k4u10tk3w3bpyvbftovb1q2mvl7ud শ্বাহ আব্দুল কৰিম 0 110031 648753 545835 2026-10-31T15:53:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648753 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[বাউল]] | name = শ্বাহ আব্দুল কৰিম | native_name = শ্বাহ আব্দুল কৰিম | native_name_lang = bn | other_names = | image = Shah Abdul Karim.jpg | caption = | birth_place = [[Derai Upazila|দেৰাই]], [[Assam Province|অসম]], [[British Raj|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (এতিয়া [[সুনামগঞ্জ জিলা]], [[বাংলাদেশ]]) | birth_date = {{birth date|1916|2|15|df=y}} | death_date = {{death date and age|2009|09|12|1916|02|15|df=y}} | death_place = [[Sunamganj district|সুনামগঞ্জ]], [[Sylhet Division|ছিলেট]], বাংলাদেশ | occupation = {{flatlist| * গায়ক * গীতিকাৰ | awards = [[File:Ekushey Padak Ribbon.svg|30px]] [[Ekushey Padak]] }} | website = {{URL|shahabdulkarim.com}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = [[Baul music|বাউল]], [[Folk music|লোক সংগীত]] | instrument = কণ্ঠসংগীত, [[একতাৰা]] }} }} '''শ্বাহ আব্দুল কৰিম''' বা '''বাউল শ্বাহ আব্দুল কৰিম''' ({{lang-en|Shah Abdul Karim}}; ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯১৬ - ১২ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৯)<ref name=97thanniv>{{Cite news |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-269346|title=Shah Abdul Karim's 97th birth anniversary celebrated|date=2013-02-17|work=The Daily Star|language=en|access-date=2019-09-13}}</ref><ref name=death/> <ref name="10thanniv" /> হ'ল এজন বাংলাদেশী বাউল সংগীতজ্ঞ আৰু দাৰ্শনিক। সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বাউল সংগীতজ্ঞসকলৰ ভিতৰৰ এজন হিচাপে পৰিচিত তেওঁক 'বাউল সম্ৰাট' (বাউলৰ ৰজা) বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite web|date=2020-09-12|title=বাউল সম্ৰাটকে ছাড়া ১১ বছৰ|url=https://www.channelionline.com/amp/বাউল-সম্ৰাটকে-ছাড়া-১১-বছৰ/|access-date=2021-07-23|website=চ্যানেল আই অনলাইন|language=bn}}</ref> বাংলাদেশ চৰকাৰ ২০০১ চনত তেওঁক দেশৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[একুশে পদক]] প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name=ekushey>{{cite news|url= http://www.moca.gov.bd/site/page/c706da0c-29ee-4f0f-95d9-fa6705e19001/|script-title=bn:একুশে পদকপ্ৰাপ্ত সুধীবৃন্দ|access-date=3 April 2019|publisher=Government of Bangladesh|language=bn|trans-title=Ekushey Padak winners list}}</ref> বাউল সংগীতৰ বিশাল ডিস্কোগ্ৰাফীৰ সমান্তৰালভাৱে কৰিমে বাউল দৰ্শনৰ বিকাশত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল; তেওঁৰ কামক সাধাৰণতে [[লালন|ফকীৰ লালন শ্বাহ]]ৰ দৰেই ক্লাছিক বাউলৰ সংশোধিত ধাৰাবাহিকতা হিচাপে দেখা যায়।<ref name="10thanniv"/> বাউল দৰ্শনৰ বাহিৰেও, শৰীৰ তত্ত্ব, চুফিবাদ, মাৰিফা, আৰু বিপ্লৱী সংগীতকে<ref>{{Cite web|date=2015-11-14|title=গানেৰ গুৰু প্ৰাণেৰ গুৰু শাহ আব্দুল কৰিম|url=http://www.banglanews24.com/fullnews/bn/424677.html|accessdate=2024-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151114201613/http://www.banglanews24.com/fullnews/bn/424677.html|archivedate=2015-11-14}}</ref> ধৰি কেইবাটাও দিশত কৰিমৰ বহুবিষয়ক অৱদানে বাংলাদেশী ধৰ্মনিৰপেক্ষ বহুত্ববাদৰ এক স্থায়ী উদাহৰণ হিচাপে তেওঁক গঢ়ি তুলিছে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == কৰিমৰ জন্ম হৈছিল ১৯১১ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত ছিলেটৰ সুনামগঞ্জ দেৰাইত।<ref name="10thanniv"/> তেওঁ বাউল সংগীত আৰু দৰ্শনৰ প্ৰাৰম্ভিক পাঠ [[:bn:ৰশিদ_উদ্দিন|বাউল ৰছিদ উদ্দিন]] আৰু বাউল শ্বাহ ইব্ৰাহিম মস্তান বখশ্বৰৰ পৰা লৈছিল।<ref name="10thanniv" /> ১৯৫৭ চনৰ পৰা কৰিমে তেওঁৰ ঘৰৰ ওচৰৰ এখন গাঁও উজান ঢোলত তেওঁৰ পত্নী আফতাবুন্নেছা বিবিৰ সৈতে বাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; আফতাবুন্নেছা বিবিক তেওঁ মৰমতে‍ সৰলা (এজনী সৰল ছোৱালী) বুলি মাতিছিল।<ref name="10thanniv" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == আজীৱন ব্ৰাহ্মণত্বৰ বাউল পৰম্পৰাৰ বিপৰীতে শ্বাহ আব্দুল কৰিম আছিল বিবাহিত। তেওঁৰ পুত্ৰ শ্বাহ নুৰ জালালে‍ দেউতাকৰ পদাঙ্ক অনুসৰণ কৰি নিজেই বাউল হৈছিল।<ref name=97thanniv/> সংগীতজ্ঞ হিচাপে খ্যাতি লাভ কৰাৰ পিছতো কৰিমে কৃষি-কৰ্মকে‍ তেওঁৰ প্ৰাথমিক বৃত্তি হিচাপে বাচি লৈছিল আৰু বৃদ্ধ বয়সলৈকে এজন কৃষক হিচাপেই জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল। শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যাত আক্ৰান্ত হৈ‍ ২০০৯ চনৰ ১২ ছেপ্টেম্বৰত ছিলেটত কৰিমৰ মৃত্যু হয়।<ref name="death">{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/latest_news.php?nid=19279|date=13 September 2009|dead-url=24 September 2009}}</ref> == কাম-কাজ == কৰিমে ১৬০০তকৈও অধিক গীত ৰচনা আৰু সুৰ কৰিছিল।<ref name="10thanniv">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/10th-death-anniversary-shah-abdul-karim-1798765|date=2019-09-12|language=en|dead-url=2019-09-13}}</ref> বাংলা অকাডেমীয়ে তেওঁৰ দহটা গীত ইংৰাজী ভাষালৈ অনুবাদ কৰিছে।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/2006/05/18/d605181401121.htm|title=Musical tribute to a living legend -- Shah Abdul Karim|work=The Daily Star|access-date=2013-02-17|date=2006-05-18}}</ref> কৰিমৰ গীতসমূহ ছখন কিতাপত সন্নিৱিষ্ট হৈছেঃ * ''আফতাব সংগীত'' (1948) * ''গণ সংগীত'' (1957) * ''কালনিৰ ধেউ'' (1981) * ''ঢোলমেলা'' (1990) * ''ভাটিৰ চিথী'' (1998) * ''কালনিৰ কুলে'' (2001) <ref name="10thanniv"/> === উল্লেখযোগ্য গীতসমূহ === {{Multicol}} *বন্দে মায়া লাগাইছে, পিৰিতি শিখাইছে *আগে কি সুন্দৰ দিন কাটাইতাম *গাড়ি চলে না *ৰঙ এৰ দুনিয়া তৰে চায় না *তুমি ৰাখ কিবা মাৰ *ঝিলমিল ঝিলমিল কৰেৰে ময়ূৰপংখী নাও *তোমাৰ কি দয়া লাগেনা *আমি মিনতি কৰিৰে *তোমাৰও পিৰিতে বন্ধু *সাহস বিনা হয়না কভু প্ৰেম * মোদেৰ কি হবেৰে, *মানুষ হয়ে তালাশ কৰলে *আমি বাংলা মায়েৰ ছেলে *আমি কূলহাৰা কলঙ্কিনী *কেমনে ভুলিবো আমি বাঁচি না তাৰে ছাড়া *কেন পিৰিতি বাড়াইলাৰে বন্ধু *ৰঙ্গিলা বাৰই ৰে {{Multicol-break}} *মন মিলে মানুষ মিলে, সময় মিলেনা *সখী তুৰা প্ৰেম কৰিওনা *কাছে নেওনা,দেখা দেওনা *মন মজালে,ওৰে বাউলা গান *আমাৰ মাটিৰ পিনজিৰাই সোণাৰ ময়নাৰে *নতুন প্ৰেমে মন মজাইয়া *বসন্ত বাতাসে সইগো *আইলায় না আইলায় নাৰে বন্ধু *মহাজনে বানাইয়াছে ময়ূৰপংখী নাও *আমি তোমাৰ কলেৰ গাড়ি *সখী কুঞ্জ সাজাও গো *জিজ্ঞাস কৰি তোমাৰ কাছে *যে দুংখ মোৰ মনে *হুৰু থাকতে,আমৰা কত খেইৰ (খেইল) খেলাইতাম *হাওয়াই উৰে আমাৰ *গান গাই আমাৰ মনৰে বুঝাই *দুনিয়া মায়াৰ জালে {{Multicol-break}} *দয়া কৰ দয়াল তোমাৰ দয়াৰ বলে *আগেৰ বাহাদুৰি গেল কই *মন বান‍দিব কেমনে *আমাৰ মন উদাসি *আমি তৰে চাইৰে বন্ধু * কাঙ্গালে কি পাইব তোমাৰে *বন্ধুৰে কই পাব *এখন ভাবিলে কি হবে *আসি বলে গেল বন্ধু আইলনা *আমি কি কৰি উপায় *প্ৰান বন্ধু আসিতে কত দুৰে *বন্ধু ত আইলনাগু সখী *আমি গান গাইতে পাৰিনা *খুজিয়া পাইলাম নাৰে বন্ধু *ভব সাগৰেৰ নাইয়া {{Multicol-end}} == উত্তৰাধিকাৰ == ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে কৰিমৰ কাম মূলসুঁতিৰ পৰা আঁতৰত আছিল। হাবিব ৱাহিদে তেওঁৰ প্ৰথম এলবাম ''কৃষ্ণ'' মুকলি কৰিছিল। এলবামটো ছিলেটি‍ মূলৰ বাংলাদেশী ব্ৰিটিছ সংগীতজ্ঞসকলৰ দ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হৈছিল, যেনে কায়া, যি কৰিমৰ সংগীতৰ সৈতে পৰিচিত আছিল।<ref>{{Cite web|title=তাঁৰ চোখেৰ দিকে তাকিয়ে ৰইলাম|url=https://www.ajkerpatrika.com/entertainment/music/ajpn8mBsT3V4b|accessdate=2024-11-04|work=www.ajkerpatrika.com|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241214125938/https://www.ajkerpatrika.com/entertainment/music/ajpn8mBsT3V4b|archivedate=2024-12-14|deadurl=yes}}</ref> ''কৃষ্ণ'' ই বাংলাদেশী শ্ৰোতাসকলক ফ'ক ফিউজনৰ সোৱাদৰ সৈতে প্ৰথমবাৰ পৰিচয় কৰাইছিল আৰু তাৎক্ষণিকভাৱে হিট হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ডলচুট আৰু [https://www.muzamusic.com/ মুজা] সহ কেইবাজনো বিখ্যাত বাংলাদেশী শিল্পীয়ে কৰিমৰ গীত নিজ নিজ উপস্থাপন শৈলীত পৰিৱেশন কৰিছে। == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:Articles with hCards]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ কণ্ঠশিল্পী]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী কণ্ঠশিল্পী]] n8weu6cjxgkjnqmvruhncky3w2a4go5 সদস্য বাৰ্তা:Poli Borah24 3 110531 648742 641669 2026-10-31T14:51:30Z AjayDas 12623 /* অৰ্থনীতি পদক */ নতুন অনুচ্ছেদ 648742 wikitext text/x-wiki {{tmbox | type = notice | image = [[চিত্ৰ:Assamese Jaapi.png|135px|left]] | imageright = [[চিত্ৰ:Wikipedia-logo.png|135px]] | style = border: 1px blue solid; | textstyle = | text = {{Center|<big>{{#if: {{{1}}} |'''নমস্কাৰ, {{#if: | {{{1}}} | {{BASEPAGENAME}} }}<br/>}}}} {{Center|'''[[অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া]]লৈ আপোনাক [[ৱিকিপিডিয়া:আদৰণি|আদৰণি জনাইছোঁ]]! '''</big><br/><br/> আপোনাৰ আগ্ৰহৰ বাবে ধন্যবাদ। আশা কৰোঁ আপুনি সদায় আমাৰ লগত জড়িত হৈ থাকিব। নৱাগত সকলৰ বাবে তলত দিয়া পৃষ্ঠাকেইখন অতি উপযোগী, অনুগ্ৰহ কৰি পৃষ্ঠাকেইখন এবাৰ চকু ফুৰাই চাই যেন। }}<br/> {{Center| '''ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনাৰ সহায়'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে অলপ]]</big><br/> <big> [[সহায়:সৰল সম্পাদনা|সম্পাদনাৰ থুলমুল আভাস]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সহায়িকা|ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনাৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় আভাস]]</big><br/> <big> [[সহায়:নতুন প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰক|প্ৰবন্ধ এটা কেনেকৈ আৰম্ভ কৰিব?]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ|সততে উদিত প্ৰশ্নসমূহ]] </big><br/> <br> '''ৱিকিপিডিয়াৰ সম্পাদনাৰ নিয়ম নীতি'''<br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:পাঁচটা স্তম্ভ|ৱিকিপিডিয়াৰ পঞ্চশীল নীতি]]</big><br/> <big> [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়া কি নহয়|ৱিকিপিডিয়া কি নহয়]]</big><br/> }} <br/> '''ইয়াৰ উপৰিও ফে’চবুকত [https://www.facebook.com/groups/assamwikigroup/ {{Like|''Assamese Wikipedia Community''}}] বুলি আমাৰ এটা আলোচনা গোট আৰু [https://facebook.com/aswikipedia {{Like|''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া''}}] নামৰ এটা পৃষ্ঠা আছে। ৱিকিপিডিয়ানসকলক লগ পাবলৈ আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বিষয়ে জানিবলৈ আপুনিও সেইবোৰৰ সদস্য হৈ ল’ব পাৰে। ''' আশা কৰোঁ ৱিকিপিডিয়াত সম্পাদনা কৰি আৰু এজন [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপিডিয়ান|ৱিকিপিডিয়ান]] হোৱাটো উপভোগ কৰিব। <div class="center">{{Wikipedia in Social Media}}</div> | small = / yes | smallimage = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smallimageright = none / [[Image:Some image.svg|30px]] | smalltext = আদৰণি }} — [[সদস্য:AdoroniBot|AdoroniBot]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AdoroniBot|বাৰ্তা]]) 02:55, 26 December 2024 (ইউ.টি.চি.) <!-- This welcome message is delivered by [[User:AdoroniBot|AdoroniBot]] on behalf of Assamese Wikimedia Community. --> == Happy Mid-Autumn Festival! == <div class="nomobile"><div style="position:relative; width:550px; height:220px;"> {| style="background:radial-gradient(circle at 10% 20%,#ffffffcc .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 25% 45%,#ffffffaa 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 60% 30%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 80% 40%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 42% 18%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 77% 55%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 75% 25%,#6a6e8a88,#0a192f 40%); background-color:#0a192f; border:8px solid; border-image:linear-gradient(45deg,#eed29a,#e8e2d8,#eceacb) 1; border-radius:8px; padding:0; width:100%; height:100%; position:absolute; top:0; left:0; box-shadow:2px 2px 10px rgba(0,0,0,0.2); box-sizing:border-box; overflow:hidden;" | style="vertical-align:middle; padding:10px; position:relative; height:100%;" | <span style="position:absolute; top:15px; left:15px; color:#e8e2d8; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-weight:500; font-size:1.8em; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">Dear Poli Borah24,</span> <span style="position:absolute; top:63px; left:15px; color:#f5e8cf; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-weight:300; font-size:1em; line-height:1.45; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">On this {{fontcolor|#e8e2d8|link=:en:Mid-Autumn Festival|text=Mid-Autumn Festival}},<br>thank you for {{fontcolor|#e8e2d8|link=m:Special:MyLanguage/中华文化遗产编辑松/2026|text=keeping history's hidden gems alive}}.<br>May the full moon bring us together—<br>though miles apart, beneath its light tonight!</span> <span style="position:absolute; bottom:10px; left:15px; color:#f5e8cf; font-family:'Arial','Helvetica',sans-serif; font-weight:200; font-size:0.82em; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">With best wishes,<br> CCHE Host Team</span> <span style="position:absolute; top:30px; right:65px; width:80px; height:80px; background:radial-gradient(circle,#f5f3e7,#f0e68c 60%,transparent 80%); border-radius:50%; opacity:0.9;"></span> <span style="position:absolute; top:160px; right:200px; opacity:0.9;">[[File:兔子的简笔画.svg|50px|link=]]</span> <span style="position:absolute; bottom:80px; right:-50px; background:linear-gradient(135deg,#ecf4f3,#98d9f2,#e8f3f2); width:320px; height:22px; box-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.3),inset -1px -1px 2px rgba(255,255,255,0.3),inset 1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.3); border-radius:52px; transform:rotate(-45deg); transform-origin:right bottom;"></span> |} </div></div> {{If mobile |tag=div |1=<div style="box-sizing:border-box; width:100%; max-width:560px; margin:0 auto; background:radial-gradient(circle at 10% 20%,#ffffffcc .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 25% 45%,#ffffffaa 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 60% 30%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 80% 40%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 42% 18%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 77% 55%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 75% 25%,#6a6e8a88,#0a192f 40%); background-color:#0a192f; border:8px solid; border-image:linear-gradient(45deg,#eed29a,#e8e2d8,#eceacb) 1; border-radius:8px; padding:16px; box-shadow:2px 2px 10px rgba(0,0,0,0.2); overflow:hidden;"> <div style="display:flex; align-items:center; justify-content:space-between; gap:12px; margin-bottom:12px;"> <div style="flex:1 1 auto; min-width:0; color:#e8e2d8; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-weight:600; font-size:1.5em; line-height:1.25; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">Dear Poli Borah24,</div> <div style="flex:0 0 68px; width:68px; height:68px; background:radial-gradient(circle,#f5f3e7,#f0e68c 60%,transparent 80%); border-radius:50%; opacity:0.9;"></div> </div> <div style="display:flex; align-items:flex-end; gap:12px; padding-right:28px;"> <div style="flex:1 1 auto; min-width:0; color:#f5e8cf; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-size:1em; line-height:1.7; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);"> <div>On this {{fontcolor|#e8e2d8|link=:en:Mid-Autumn Festival|text=Mid-Autumn Festival}},</div> <div>thank you for {{fontcolor|#e8e2d8|link=m:Special:MyLanguage/中华文化遗产编辑松/2026|text=keeping history's hidden gems alive}}.</div> <div>May the full moon bring us together—<br>though miles apart, beneath its light tonight!</div> </div> <div style="flex:0 0 70px; margin-bottom:16px; text-align:center; opacity:0.9;">[[File:兔子的简笔画.svg|70px|link=]]</div> </div> <div style="height:8px; margin:14px -16px 12px; background:linear-gradient(90deg,transparent,#98d9f2,#ecf4f3,#f0e68c,transparent); opacity:0.75;"></div> <div style="color:#f5e8cf; font-family:'Arial','Helvetica',sans-serif; font-size:0.85em; line-height:1.5; text-align:right; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">With best wishes,<br> CCHE Host Team</div> </div> |2= }} —[[সদস্য:FradonStar|FradonStar]] ([[সদস্য বাৰ্তা:FradonStar|বাৰ্তা]]) 12:30, 25 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ==ৱিকি মিট== প্ৰিয় ৱিকি সতীৰ্থ! যোৱা কেইটামান মাহ ধৰি অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজৰ মাহেকীয়া ৱিকি মীটখন নিয়মীয়াকৈ অনুষ্ঠিত কৰিব পৰা হোৱা নাছিল। সেয়েহে, চলিত অক্টোবৰ মাহৰ পৰা পুনৰ এই ৱিকি মীট আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। প্ৰতিমাহৰ প্ৰথম সপ্তাহত দেওবাৰে (দিনটো পৰিস্থিতি অনুসৰি সলনি হ’ব পাৰে), সন্ধিয়া ৭:৩০ বজাৰ পৰা ৯ বজালৈ এই মীট অনুষ্ঠিত কৰা হ’ব। ০৪/১০/২৬ তাৰিখ দেওবাৰে অক্টোবৰ মাহৰ প্ৰথমখন ৱিকিমিটত আপোনালোক সকলোকে লগ পোৱাৰ অপেক্ষাত থাকিলোঁ। মিটিৰ লিংকঃ https://meet.google.com/sid-xwwn-vqf ;কাৰ্যসূচীঃ *৭:৩০ সম্ভাষণ আৰু পৰিচালনা: অজয় দাস *৭:৪৫ নতুন সদস্যৰ পৰিচয় পৰ্ব *৭:৫০ অসমীয়া ৱিকিৰ আপডে’ট আৰু ৱিকিপত্ৰিকা: নয়ন জ্যোতি নাথ *৮:০০ ৱিকি কনফাৰেঞ্চ ইণ্ডিয়া ২০২৬ত অংশগ্ৰহণৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা: অজয় দাস/জ্যোতি চিৰিং *৮:১০ ৱিকি কনফাৰেঞ্চ নৰ্থ আমেৰিকাত অংশগ্ৰহণৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা: গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে/জলি ৰুমী বৰা *৮:২০ কুইয়াৰিং ৱিকি, এক্সটেণ্ডেট ৰাইট কনফাৰেঞ্চত অংশগ্ৰহণৰ আপডে’ট, ৱিকিমেনিয়াৰ জলপানি, অসমীয়া ৱিকি সমাজৰ ভৱিষ্যত পৰিকল্পনা আৰু সদস্যৰ মনৰ কথা। *৮:৩০ - ৯ ৱিকিপাঠ: দিব্য দত্ত == অৰ্থনীতি পদক == ==অৰ্থনীতি পদক== {| style="border: 2px solid #006400; background-color: #F4FBF7; border-radius: 12px; padding: 8px; box-shadow: 2px 2px 5px rgba(0,0,0,0.1);" |rowspan="2" valign="middle" |[[File:Business and Economics Barnstar Hires.png|110px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding-left: 5px; vertical-align: middle; height: 1.1em; color: #006400; font-family: 'Georgia', serif;" | '''অৰ্থনীতি পদক''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 2px solid #2E8B57; font-size: 1.05em; line-height: 1.5; color: #2C3E50;" | প্ৰিয় ৱিকিসতীৰ্থ, জটিল অৰ্থনৈতিক তত্ত্ব, গোলকীয় বিত্তীয় ব্যৱস্থা আৰু সাম্প্ৰতিক অৰ্থনীতি বিষয়ক গুৰুত্বপূৰ্ণ সমলসমূহ অত্যন্ত সৰল অথচ বিশ্লেষণাত্মক ৰূপত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত দাঙি ধৰাৰ ক্ষেত্ৰত আপোনাৰ ভূমিকা সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। জনসাধাৰণৰ মাজত অৰ্থনৈতিক সজাগতা আৰু জ্ঞান বিস্তাৰৰ এই বৌদ্ধিক প্ৰয়াসত আপোনাৰ যি গভীৰ সাধনা, ক্লান্তিহীন শ্ৰম আৰু নিৰন্তৰ অৱদান, তাক অসমীয়া ৱিকিমিডিয়া সমাজে উচ্চ মূল্যায়ন কৰে। আপোনাৰ এই জ্ঞান-নিষ্ঠা আৰু সমাজমুখী দায়বদ্ধতাৰ সশ্ৰদ্ধ স্বীকৃতিস্বৰূপে সমাজৰ তৰফৰ পৰা এই সন্মানীয় পদকটি আগবঢ়োৱা হ’ল। —'''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া সমাজ''' |} [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 14:51, 31 October 2026 (ইউ.টি.চি.) r0qozq4k5ndjwpsi180ngcjqc3pbu4v ডিজিটেল টকা 0 110826 648795 563153 2026-10-31T18:02:25Z Dipankar Das 36094 648795 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox currency | currency_name = ডিজিটেল টকা (e₹) | subunit_ratio_1 = {{frac|100}} | currency_name_in_local = | name_abbr = | image_1 = Digital Rupee.svg | image_width_1 = 80px | image_title_1 = ডিজিটেল টকাৰ ল'গ' | image_2 = Digital Rupee.png | image_width_2 = 150px | image_title_2 = ডিজিটেল বেংকনোট আৰু মুদ্ৰা | iso_code = INR | unit = Rupee | no_plural = | symbol = e[[Indian rupee sign|{{INR}}]] | nickname = | frequently_used_banknotes =[[Indian 2-rupee note|e₹2]], [[Indian 5-rupee note|e₹5]], [[Indian 10-rupee note|e₹10]], [[Indian 20-rupee note|e₹20]], [[Indian 50-rupee note|e₹50]], [[Indian 100-rupee note|e₹100]], [[Indian 200-rupee note|e₹200]], [[Indian 500-rupee note|e₹500]], [[Indian 2000-rupee note|e₹2,000]] | frequently_used_coins = [[Indian 50-paisa coin|50]]e[[File:Indian Paisa symbol.svg|10px]], [[Indian 1-rupee coin|e₹1]] | rarely_used_coins = | subunit_name_1 = [[Indian paisa|পইছা]] | symbol_subunit_1 = [[File:Indian Paisa symbol.svg|10px]] | date_of_introduction = * e₹-W: {{start date and age|df=y|1 November 2022}} {{small|(pilot test)}}<ref>{{cite news |last1=Suvarna |first1=Manish M. |title=G-sec transactions using digital rupee recorded highest volume since inception on November 7 |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/g-sec-transactions-using-digital-rupee-record-highest-volume-since-inception-on-november-7-9480111.html |access-date=8 December 2022 |publisher=Moneycontrol |date=9 November 2022}}</ref><br /> * e₹-R: {{start date and age|df=y|1 December 2022}} {{small|(pilot test)}}<ref>{{cite news |last1=Ray |first1=Anulekha |title=RBI retail digital rupee pilot starts: Who can use e-Rupee? |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/rbi-retail-digital-rupee-pilot-starts-on-december-1-can-you-use-e-rupee/articleshow/95906930.cms |access-date=8 December 2022 |publisher=The Economic Times |date=6 December 2022}}</ref> | using_countries = {{flag|India}} | unofficial_users = | issuing_authority = [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] | issuing_authority_website = rbi.org.in | printer = [[:w:en:Reserve Bank of India#Reserve Bank Innovation Hub|ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ উদ্ভাৱন হাব]]<ref>{{cite news |last1=Mishra |first1=Ankur |title=Budget 2022: Digital Rupee to be issued by RBI in FY23 |url=https://www.timesnownews.com/business-economy/budget-2022-digital-rupee-to-be-issued-by-rbi-in-fy23-article-89270275 |access-date=15 December 2022 |publisher=TimesNow |date=1 February 2022}}</ref> <br /> ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় পেমেণ্ট নিগম | printer_website = npci.org.in | mint = | mint_website = | inflation_rate = {{decrease}} ৫.০২% (অক্টোবৰ ২০২৩)<ref>{{cite news |title=Instant View: India's retail inflation eases to 5.02% in September |url=https://www.reuters.com/world/india/view-indias-retail-inflation-eases-502-september-2023-10-12/ |access-date=12 October 2023 |work=Reuters |date=12 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012224658/https://www.reuters.com/world/india/view-indias-retail-inflation-eases-502-september-2023-10-12/ |archive-date=12 October 2023 |language=en}}</ref> | value = USD $১ = e₹৮৩.২৩ <br> EUR €১ = e₹৯০.২২ <br> INR ₹১ = e₹১.০০ <br> CNY ¥১ = e₹১১.৭৮ <br> {{small|(১৬ নৱেম্বৰ ২০২৩ অনুযায়ী)}} | pegged_with = [[ভাৰতীয় টকা]] | inflation_source_date = ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক – বাৰ্ষিক মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰতিবেদন<ref>https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/AnnualReport/PDFs/4TBE93D257F71548D48A75D589A53E9DEF.PDF</ref> | inflation_method = গ্ৰাহক মূল্য সূচকাংক ([[:w:en:Consumer price index by country#India|ভাৰত]])<ref>{{cite news |title=Annual Report : Inflation, Money and Credit |url=https://rbi.org.in/scripts/AnnualReportPublications.aspx?Id=1331 |access-date=6 November 2022 |publisher=Reserve Bank of India |date=27 May 2021}}</ref> | replaced_currency = }} '''ডিজিটেল টকা''' (e₹)<ref name=":0">{{cite news |title=Issuance of Concept Note on Central Bank Digital Currency |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/PressRelease/PDFs/PR101239D93146445A4B578501DAD29B32FA01.PDF |access-date=3 November 2022 |agency=FinTech Department |publisher=Reserve Bank of India |date=7 October 2022}}</ref> ({{Lang-en| Digital Rupee}}) বা “e-INR’’ বা “ই-টকা’’ ভাৰতীয় টকাৰ এটা টোকেনাইজড ডিজিটেল সংস্কৰণ, যিটো [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] (RBI) এ কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ ডিজিটেল মুদ্ৰা (CBDC) হিচাপে জাৰি কৰে।<ref>{{Cite web |date=10 October 2022 |title=The e₹ is on the way as RBI gears up for a pilot launch of its own digital currency |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/central-bank-digital-currency-aimed-at-complementing-current-forms-of-money-rbi-9291291.html |access-date=3 November 2022 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ডিজিটেল টকা, ২০১৭ চনৰ জানুৱাৰী মাহত প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল আৰু ২০২২ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref name="Delhi">{{Cite news |last=Delhi |first=PIB |date=12 December 2022 |title=PIB press release |language=en |work=pib |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1882883 |access-date=31 July 2023}}</ref> ডিজিটেল টকাই ব্লকচেইন ডিষ্ট্ৰিবিউটেড-লেজাৰ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{Cite news |last=Anand |first=Nupur |date=7 December 2022 |title=India cenbank says digital currency transactions to stay largely anonymous |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/markets/currencies/india-cenbank-says-digital-currency-transactions-stay-largely-anonymous-2022-12-07/ |access-date=5 January 2023}}</ref> বেংকনোটৰ দৰেই ইয়াক কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ দ্বাৰা অনন্যভাৱে চিনাক্তকৰণযোগ্য আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ দায়বদ্ধতা [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]ৰ ওপৰত। ইয়াৰ পৰিকল্পনাসমূহৰ ভিতৰত অনলাইন আৰু অফলাইন অভিগম্যতা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।[<ref>{{Cite web |last=Bhardwaj |first=Shashank |title=India's Central Bank Plans Graded Implementation Of CBDC |url=https://www.forbesindia.com/article/crypto-made-easy/indias-central-bank-plans-graded-implementation-of-cbdc/76955/1 |access-date=3 November 2022 |website=Forbes India |language=en}}</ref> আৰ বি আইয়ে আন্তঃবেংক নিষ্পত্তিৰ বাবে বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহক যোগান ধৰা ডিজিটেল টকা পাইকাৰী (e₹-W) আৰু গ্ৰাহক আৰু ব্যৱসায়িক লেনদেনৰ বাবে ডিজিটেল টকা খুচুৰা (e₹-R) আৰম্ভ কৰে।<ref name="Delhi"/> ডিজিটেল টকা ৰূপায়ণৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে সাধাৰণ জনতা, ব্যৱসায়ী, বেংক, আৰু [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে ভৌতিক মুদ্ৰাৰ ওপৰত বহন কৰা নিৰাপত্তা ছপাৰ খৰচ আঁতৰোৱা, যিটো আছিল প্ৰায় ₹৪৯,৮৪৮,০০০,০০০। <ref>{{Cite web |last=Kaushal |first=Teena Jain |date=1 November 2022 |title=RBI's Digital Rupee pilot launch today: Here are 10 things to know |url=https://www.businesstoday.in/personal-finance/top-story/story/rbis-digital-rupee-pilot-launch-today-here-are-10-things-to-know-351408-2022-11-01 |access-date=4 November 2022 |website=Business Today |language=en}}</ref> [৪৯৮৪.৮ X১,০০,০০,০০০ = ~৫,০০০ কোটি] ==ইতিহাস== ২০১৭ চনত বিত্ত মন্ত্ৰালয়ৰ অৰ্থনৈতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ অধীনত ভাৰতত ভাৰ্চুৱেল মুদ্ৰাৰ শাসন আৰু ব্যৱহাৰৰ ওপৰত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ আন্তঃমন্ত্ৰালয় সমিতি (আই এম চি) গঠন কৰি [[ডিষ্ট্ৰিবিউটেড লেজাৰ প্ৰযুক্তি]] (ডি এল টি) ব্যৱহাৰ কৰি ফিয়েট মুদ্ৰাৰ ডিজিটেল ৰূপৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। মন্ত্ৰালয়ৰ [[বিত্তীয় সেৱা বিভাগ]], [[ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়]] (MEITy) আৰু [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] (RBI)ক এটা বিশেষ গোট গঠন কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল যিয়ে চিবিডিচিৰ আইনী আৰু প্ৰযুক্তিগত বিকাশৰ ওপৰত চকু ৰাখিব।<ref>{{cite web |title=Report of the Committee to propose specific actions to be taken in relation to Virtual Currencies |url=https://dea.gov.in/sites/default/files/Approved%20and%20Signed%20Report%20and%20Bill%20of%20IMC%20on%20VCs%2028%20Feb%202019.pdf |website=Ministry of Finance |publisher=Government of India |access-date=12 August 2021}}</ref> ক্ৰিপ্টোকাৰেন্সীৰ কোনো আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি অবিহনে আৰ বি আইয়ে ভৱিষ্যতে চিবিডিচি উন্নয়নৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|last=Pandit|first=Shivanand|date=11 August 2021|title=Rupee reboot|url=https://law.asia/rupee-reboot/|access-date=12 August 2021|website=Law.asia|language=en-US}}</ref> ২০২০ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰত [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে সীমা অতিক্ৰম কৰি পৰিশোধৰ ক্ষেত্ৰত পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ প্ৰযুক্তি পৰীক্ষা কৰি ক্ষেত্ৰ পৰীক্ষাৰ তথ্য আৰু বিত্তীয় পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ সুবিধা আৰু বিপদৰ প্ৰমাণ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ এটা নিয়ন্ত্ৰণমূলক ছেণ্ডবক্স ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=16 December 2020|title=Regulatory Sandbox: RBI seeks applications under second cohort|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/finance/regulatory-sandbox-rbi-seeks-applications-under-second-cohort-120121601334_1.html|access-date=7 August 2021}}</ref> ২০২১ চনৰ ২৯ জানুৱাৰীত ভাৰত চৰকাৰে [[ইউনিফাইড পেমেণ্টচ ইণ্টাৰফেচ]] (ইউপিআই), তৎক্ষণাত পৰিশোধ পৰিচালনাৰ পৰা লাভ কৰা অভিজ্ঞতা ব্যৱহাৰ কৰি চিবিডিচি বিকাশৰ বাবে [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]ক আইনী ক্ষমতা প্ৰদান কৰাৰ লগতে ক্ৰিপ্টোকাৰেন্সীৰ ব্যৱসায় আৰু বিনিয়োগ নিষিদ্ধ কৰাৰ বিধেয়ক প্ৰস্তাৱ কৰে, যাক "প্ৰগ্ৰেমেবল ডিজিটেল টকা" বুলি অভিহিত কৰা হয় বিতৰণ আৰু বৈধকৰণৰ উদ্দেশ্যে সেৱা (আইএমপিএছ) আৰু বাস্তৱ সময়ৰ মুঠ নিষ্পত্তি (আৰটিজিএছ)।<ref>{{Cite web|date=29 January 2021|title=Lok Sabha: General Information relating to Parliamentary and other matters|url=https://www.medianama.com/wp-content/uploads/2021/01/Lok-Sabha-Bulletin-Part-II.pdf|access-date=7 August 2021|website=Parliament of India}}</ref><ref>{{cite news |title=BIS Innovation Hub and Monetary Authority of Singapore publish proposal for enhancing global real-time retail payments network connectivity |url=https://www.bis.org/press/p210728.htm |access-date=4 November 2022 |publisher=Bank for International Settlements |date=28 July 2021}}</ref> [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে প্ৰকাশ কৰা ২০২১ চনৰ মুদ্ৰা আৰু বিত্ত প্ৰতিবেদন অনুসৰি সাৰ্বভৌম সমৰ্থিত চিবিডিচিসমূহে প্ৰত্যক্ষ হস্তান্তৰৰ জৰিয়তে মুদ্ৰা লেনদেনৰ বেনামীতা আৰু বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰসাৰ ঘটাব লাগে। ই ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু বিশ্বব্যাপী ধন সৰবৰাহ আৰু অৰ্থনৈতিক সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী আইন মানি চলিব লাগিব।<ref>{{Cite news|last=|first=|date=16 December 2020|title=Regulatory Sandbox: RBI seeks applications under second cohort|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/finance/regulatory-sandbox-rbi-seeks-applications-under-second-cohort-120121601334_1.html|access-date=7 August 2021}}</ref> ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকয়ে প্ৰথমে ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰৰ বাবে চিবিডিচিৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ পৰীক্ষাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল; <ref>{{Cite web|last=|first=|date=6 September 2021|title=Will India soon have its own Central Bank Digital Currency?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/cryptocurrency/blockchain/will-india-soon-have-its-own-central-bank-digital-currency/articleshow/85972407.cms|access-date=6 September 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref> কিন্তু পিছলৈ ইয়াক ২০২২ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকলৈ পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়, আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে দেশজুৰি ৰূপায়ণৰ পৰিকল্পনা কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last= |date=18 November 2021 |title=India cenbank may launch digital currency pilot next year-report |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/india/india-cenbank-may-launch-digital-currency-pilot-next-year-report-2021-11-18/ |access-date=19 November 2021}}</ref> ৰাজ্যপাল শক্তিকান্ত দাসৰ মতে, ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক এতিয়াও কেন্দ্ৰীভূত ব্যৱস্থাৰ সৈতে যাব নে বিতৰণ কৰা লেজাৰ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব সেই বিষয়ে আলোচনা চলি আছে।<ref>{{Cite web|last=Choudhury|first=Saheli Roy|date=27 August 2021|title=India could begin trials for a digital rupee by December, central bank governor says|url=https://www.cnbc.com/2021/08/27/india-central-bank-rbi-digital-rupee-trials-could-begin-by-december.html|access-date=28 August 2021|website=CNBC|language=en}}</ref> প্ৰাথমিক অধ্যয়ন অতি সোনকালে কৰা হ'ব যদিও [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে [[ক'ভিড-১৯]] মহামাৰীৰ সময়ত ডিজিটেল লেনদেন বৃদ্ধিৰ উদাহৰণ দি চিবিডিচিৰ পৰিসৰ, আইনী ব্যবস্থা, মানাংকন, প্ৰযুক্তি, বিতৰণ আৰু বৈধকৰণ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত অভ্যন্তৰীণ মূল্যায়ন আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news|last=Panda|first=Subrata|date=6 August 2021|title=RBI's model on India's digital currency could come out by 2021-end|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/finance/rbi-s-model-on-india-s-digital-currency-could-come-out-by-2021-end-121080601137_1.html|access-date=7 August 2021}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kaul|first=Abhinav|date=24 July 2021|title=RBI to launch CBDCs: What does it mean for the future of cryptocurrencies?|url=https://www.livemint.com/market/cryptocurrency/rbi-to-launch-cbdcs-what-does-it-mean-for-the-future-of-cryptocurrencies-11627132081510.html|access-date=7 August 2021|website=Mint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kajarekar|first=Radhika|date=30 July 2021|title=Digital Payments Rise By 30% In India Due To Lockdowns, Pandemic: Indians Using Less Cash Now?|url=https://trak.in/tags/business/2021/07/30/digital-payments-rise-by-30-in-india-due-to-lockdowns-pandemic-indians-using-less-cash-now/|access-date=7 August 2021|website=Trak.in|language=en-US|archivedate=7 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210807114730/https://trak.in/tags/business/2021/07/30/digital-payments-rise-by-30-in-india-due-to-lockdowns-pandemic-indians-using-less-cash-now/|deadurl=yes}}</ref> বিত্তীয় সেৱা বিভাগ, [[স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়]] আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষই ২০২১ চনৰ ২ আগষ্টত ই-টকা প্ৰৱৰ্তন কৰে যিটো হৈছে [[QR ক’ড]] বা এছএমএছ ষ্ট্ৰিঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰিপেইড ব্যক্তি নিৰ্দিষ্ট, উদ্দেশ্য নিৰ্দিষ্ট ই-ভাউচাৰ যাৰ বাবে বেংক একাউণ্টৰ প্ৰয়োজন নাই ইয়াক লিক প্ৰুফ কৰিবলৈ। ইয়াৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰীয় ডিজিটেল পেমেণ্ট আন্তঃগাঁথনিৰ ব্যৱধানসমূহ উন্মোচন কৰি এক আগজাননী হিচাপে কাম কৰিবলৈ গৈ আছে যিবোৰ চিবিডিচি দেশজোৰা আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে অধিক উন্নতিৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{Cite web|last=Iyer|first=Priyanka|date=3 August 2021|title=Explained {{!}} What Is E-RUPI And Does It Lay The Ground For RBI's Digital Currency?|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/explained-what-is-e-rupi-and-does-it-lay-the-ground-for-rbis-digital-currency-7270201.html|access-date=7 August 2021|website=Moneycontrol|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mukul|first=Pranav|date=7 August 2021|title=e-RUPI: A voucher system ahead of digital currency|url=https://indianexpress.com/article/explained/what-is-e-rupi-digital-currency-india-pm-modi-7433637/|access-date=7 August 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ভাৰতৰ ২০২২ চনৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেটত বিত্ত মন্ত্ৰালয়ৰ নিৰ্মলা সীতাৰমণে ২০২৩ চনৰ পৰা ডিজিটেল টকা প্ৰৱৰ্তনৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |last1=Bose |first1=Shritama |title=Budget 2022: Digital rupee from FY23 |url=https://www.financialexpress.com/budget/budget-2022-digital-rupee-from-fy23/2423334/ |access-date=2 February 2022 |publisher=Financial Express |date=2 February 2022}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধিৰ মতে, অভ্যন্তৰীণ ৰেমিটেন্সৰ অধিক পৰিমাণৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ডিজিটেল টকাই মুদ্ৰা ব্যৱস্থাপনা আৰু সীমা অতিক্ৰম কৰি ধন পৰিশোধ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web |last1=Badkar |first1=Shloka |last2=Singh   |first2=Ritu |date=22 December 2022 |title=India should prioritise a CBDC that expedites cross-border payments: IMF |url=https://www.cnbctv18.com/economy/imf-india-should-prioritise-cbdc-expedites-cross-border-payments-digital-rupee-15486111.htm |access-date=28 December 2022 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=G |first=Sangeetha |date=27 December 2022 |title=RBI's digital rupee useful in overseas payments: IMF |url=https://www.deccanchronicle.com/business/in-other-news/271222/rbis-digital-rupee-useful-in-overseas-payments-imf.html |access-date=28 December 2022 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ডিজিটেল টকা -পাইকাৰী (e₹-W) নামেৰে জনাজাত ব্যবস্থাটো ২০২২ চনৰ ১ নৱেম্বৰত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজত গৌণ বজাৰৰ লেনদেনৰ নিষ্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত সীমাবদ্ধ আছিল। (e₹-W) ৰ ব্যৱহাৰে, আন্তঃবেংক বজাৰখনক অধিক কাৰ্যক্ষম কৰি তুলিব বুলি আশা কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ ধনত নিষ্পত্তি কৰিলে নিষ্পত্তিৰ নিশ্চয়তা আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰয়োজনীয়তা বা নিষ্পত্তিৰ বিপদ হ্ৰাস কৰিবলৈ জামিনৰ প্ৰয়োজনীয়তাক আগতেই ৰোধ কৰি লেনদেনৰ খৰচ হ্ৰাস পাব। ডিজিটেল টকা-খুচৰা (e₹-R) নামেৰে জনাজাত খুচুৰা খণ্ডৰ পাইলটটো ২০২২ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, অংশগ্ৰহণকাৰী গ্ৰাহক আৰু ব্যৱসায়ীসকলক লৈ গঠিত এটা বন্ধ ব্যৱহাৰকাৰী গোট (CUG)ৰ ভিতৰত।<ref name="Delhi"/> ==ধাৰণা পৰ্যায়== [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে ২০২২ চনত কাঠামোৰ ডিজাইনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news |last1=Ahluwalia |first1=Shilpa Mankar |title=Cross-border CBDC payment solutions have the potential to create a seamless, low-cost, and transparent system for cross-border payments that allows for real-time settlement |url=https://www.moneycontrol.com/news/opinion/cbdcs-are-powering-the-next-generation-of-cross-border-payment-solutions-8373881.html |access-date=18 April 2022 |publisher=Moneycontrol |date=18 April 2022}}</ref> চিবিডিচিৰ বাবে [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক আইন, ১৯৩৪]] ৰ সংশোধনীৰে প্ৰণয়ন কৰা বিত্ত বিধেয়ক ২০২২। ৰিজাৰ্ভ বেংক ইনোভেচন হাবে (আৰ বি আই এইচ) ধাৰণাটোৰ প্ৰমাণ প্ৰস্তুত কৰিব আৰু আৰম্ভণিৰ পূৰ্বে পাইলট প্ৰকল্পটো চলাব।<ref>{{Cite web |date=27 May 2022 |title=India's Own Digital Currency to be Introduced in Phased Manner, RBI Forms Innovation Hub |url=https://www.news18.com/news/business/cryptocurrency/indias-own-digital-currency-to-be-introduced-in-phased-manner-rbi-forms-innovation-hub-5259379.html |access-date=3 June 2022 |website=News18 |language=en}}</ref> ২০২২ চনৰ ১৭ জুনত [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে প্ৰকাশ কৰা পেমেণ্টছ ভিজন ২০২৫ নথি অনুসৰি ঘৰুৱা আৰু সীমা অতিক্ৰম কৰি পেমেণ্ট প্ৰক্ৰিয়া আৰু নিষ্পত্তিৰ বাবে চিবিডিচি ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব। আৰ বি আইয়ে চিবিডিচিক খুচুৰা চিবিডিচি হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰে যিটো ব্যক্তিগত বিত্তীয় প্ৰয়োজনীয়তা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা হ’ব আৰু পাইকাৰী চিবিডিচি যিটো মুদ্ৰা বিতৰণৰ উদ্দেশ্যে আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিতিশীলতাৰ বাবে [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] (আৰবিআই), ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বেংকৰ মাজত ব্যৱসায় কৰা হ’ব। ৰাজসাহায্যৰ লিকেজ আৰু দুৰ্নীতি হ্ৰাস কৰিবলৈ আৰ বি আইয়ে প্ৰত্যক্ষ সুবিধা স্থানান্তৰ (ডি বি টি)ৰ বাবে উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত চি বি ডি চিৰ সন্ধানো কৰি আছে।<ref>{{Cite web |last=Sarkar |first=Gargi |date=23 June 2022 |title=India's CBDC Set To Take Off: From Cross-Border Payments To Subsidies — Here Are The Use Cases On The Table |url=https://inc42.com/buzz/cbdc-launch-digital-currency-to-offer-a-slew-of-new-opportunities/ |access-date=23 June 2022 |website=Inc42 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 June 2022 |title=Payments Vision 2025 |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/PublicationReport/Pdfs/PAYMENTSVISION2025844D11300C884DC4ACB8E56B7348F4D4.PDF |access-date=20 June 2022 |website=Reserve Bank of India}}</ref> এল এফ বিকেন্দ্ৰীকৃত ট্ৰাষ্টৰ জৰিয়তে আৰ বি আই আৰু এম ই আই টিয়ে নেচনেল ব্লকচেইন ফ্ৰেমৱৰ্ক আৰু ডিজিটেল টকা নিৰ্মাণৰ বাবে [[লিনাক্স ফাউণ্ডেশ্যন]]ৰ প্ৰকল্পসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি আছে।<ref>{{Cite news |last=Singha |first=Kshitij |date=4 September 2024 |title=Government launches Vishvasya-Blockchain Technology Stack; To offer Blockchain-as-a-Service with a geographically distributed infrastructure. |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2051934 |access-date=13 December 2024 |work=Press Information Bureau |agency=Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India.}}</ref><ref name=":02">{{Cite web |last=Singh |first=Jagmeet |date=2024-12-11 |title=Linux Foundation sets up India entity to boost open source collaboration |url=https://techcrunch.com/2024/12/11/linux-foundation-sets-up-india-entity-to-boost-open-source-collaboration/ |access-date=2024-12-13 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> ===অফলাইন ব্যৱহাৰ=== নেটৱৰ্ক বিচ্ছিন্নতা বা প্ৰগ্ৰেমেবিলিটিৰ সমস্যা হ’লে উপলব্ধতা আৰু নমনীয়তা প্ৰদান কৰিবলৈ আৰ বি আইয়ে ডিজিটেল টকাক অফলাইন ব্যৱহাৰৰ ক্ষমতা যোগ কৰাৰ দিশটো চাইছে। অনলাইন লেজাৰৰ সৈতে চেক-ইনৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈয়ে অফলাইন ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থাই লেনদেন বৈধ কৰিব পাৰিব আৰু ধনৰ অস্তিত্ব নিশ্চিত কৰিব পাৰিব।<ref>{{Cite web |last=Keshri |first=Gyanendra |date=2023-09-05 |title=RBI weighs introducing offline usage features in digital rupee |url=https://www.deccanherald.com/business/rbi-plans-to-introduce-wholesale-cbdc-in-call-money-market-soon-2673687 |access-date=2023-12-03 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ৰূপায়ণ ক্ষিপ্ৰ কৰিবলৈ [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] আৰু এন পি চি আইয়ে উদ্দেশ্য-নিৰ্ধাৰিত লেনদেনৰ উপৰিও বৈশিষ্ট্য ফোন ভিত্তিক পেমেণ্টৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।<ref>{{Cite news |last=Bhakta |first=Pratik |date=2023-11-24 |title=RBI seeks ways to make digital currency payments easy as cash |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/rbi-seeks-ways-to-make-digital-currency-payments-easy-as-cash/articleshow/105453551.cms?from=mdr |access-date=2024-09-13 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ডিজিটেল টকাৰ অফলাইন ক্ষমতা আৰু প্ৰগ্ৰেমেবিলিটিৰ কথা আৰ বি আইয়ে ২০২৪ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ঘোষণা কৰিছে। e₹-R অনিয়মিত বা অস্তিত্বহীন ইণ্টাৰনেটৰ ব্যৱহাৰ থকা স্থানত অফলাইন লেনদেনৰ অনুমতি দিব। এই লক্ষ্যত উপনীত হ'বলৈ পাহাৰীয়া, গ্ৰাম্য আৰু নগৰীয়া পৰিৱেশত সান্নিধ্য আৰু অসান্নিধ্য ভিত্তিক বহুতো অফলাইন পদ্ধতিৰ মূল্যায়ন কৰা হ'ব। চৰকাৰী সংস্থাৰ দৰে ব্যৱহাৰকাৰীয়ে নিশ্চিত কৰিব পাৰিব যে প্ৰগ্ৰেমেবিলিটিৰ বাবেই নিৰ্ধাৰিত সুবিধাৰ ধন পৰিশোধ কৰা হয়। একেদৰে কৰ্পৰেটসমূহে কৰ্মচাৰীৰ ব্যৱসায়িক ভ্ৰমণৰ দৰে কিছুমান খৰচৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা থাকিব। অতিৰিক্ত বৈশিষ্ট্য যেনে বৈধতাৰ সময় বা অঞ্চল য'ত চিডিবিচি ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা প্ৰগ্ৰেম কৰাও সম্ভৱ।<ref>{{Cite news |last=Kulkarni |first=Sneha |date=2024-02-09 |title=CBDC big update: Soon use RBI's Digital Rupee for offline transactions |url=https://economictimes.indiatimes.com/wealth/save/cbdc-big-update-soon-use-rbis-digital-rupee-for-offline-transactions/articleshow/107513345.cms?from=mdr |access-date=2024-02-10 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> ==পাইলট প্ৰজেক্ট== পাইকাৰীৰ বাবে ডিজিটেল টকা (e₹-W) ২০২২ চনৰ ১ নৱেম্বৰত আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=31 October 2022 |title=India cenbank to start pilot of digital rupee on Nov 1 |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/india-cenbank-digital-rupee-idUSKBN2RQ0WO |access-date=4 November 2022}}</ref> ইয়াৰ সহায়ত চৰকাৰী ছিকিউৰিটিজৰ গৌণ বজাৰ লেনদেন নিষ্পত্তি কৰা হ’ব। ই লেনদেনৰ খৰচ কমাব আৰু নিষ্পত্তিৰ নিশ্চয়তা আন্তঃগাঁথনিৰ প্ৰয়োজনীয়তা বা নিষ্পত্তিৰ বিপদ হ্ৰাস কৰিবলৈ জামিনৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰোধ কৰাত সহায় কৰিব। [[ষ্টেট বেংক অৱ ইণ্ডিয়া]], [[বেংক অৱ বৰোদা]], [[ইউনিয়ন বেংক অৱ ইণ্ডিয়া]], [[এইচডিএফচি বেংক]], [[আইচিআইচিআই বেংক]], [[কোটক মহিন্দ্ৰা বেংক]], [[য়েছ বেংক]], [[আইডিএফচি ফাৰ্ষ্ট বেংক]] আৰু [[এইচএছবিচি]]য়ে এই পাইলট প্ৰকল্পত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name=":1">{{Cite web |date=31 October 2022 |title=First pilot of Digital Rupee to commence on Tuesday: RBI - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/rbi-to-launch-first-pilot-of-digital-rupee-in-wholesale-segment-on-november-1/articleshow/95206353.cms |access-date=31 October 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> শক্তিকান্ত দাসে ২০২২ চনৰ ২ নৱেম্বৰত প্ৰকাশ কৰে যে ৰিটেইলৰ বাবে ডিজিটেল টকা (e₹-R) য়েও একে মাহতে একেধৰণৰ পৰীক্ষা আৰম্ভ কৰিব।<ref>{{Cite news |date=2 November 2022 |title=RBI's retail e-rupee pilot to start this month itself: RBI governor |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/rbis-1st-wholesale-e-rupee-trial-to-start-this-month-itself-rbi-governor/articleshow/95257004.cms |access-date=4 November 2022}}</ref> প্ৰতিটো অংশগ্ৰহণকাৰী বেংকে ১০,০০০ৰ পৰা ৫০,০০০ লোকৰ মাজত e₹-R পৰীক্ষা কৰিব। [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে পেনিয়াৰবি আৰু বেংকিটৰ সৈতে সহযোগিতা কৰি চিবিডিচিক পেমেণ্ট বিকল্প হিচাপে একত্ৰিত কৰিব আৰু ভাৰতীয় নেচনেল পেমেণ্ট কৰ্প'ৰেশ্যনে (এনপিচিআই) বেকএণ্ড আন্তঃগাঁথনি পৰিচালনা কৰিব।<ref>{{Cite news |last=Shukla |first=Saloni |date=19 November 2022 |title=RBI in final stages of retail CBDC pilot rollout |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/rbi-in-final-stages-of-retail-cbdc-pilot-rollout/articleshow/95598347.cms?from=mdr |access-date=22 November 2022}}</ref> ===ইউপিআই আন্তঃকাৰ্য্যক্ষমতা=== কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ ডিজিটেল মুদ্ৰা পাইলট প্ৰজেক্টৰ অংশ হিচাপে [[কানাড়া বেংক]]য়ে [[ইউনিফাইড পেমেণ্টচ ইণ্টাৰফেচ]] সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ডিজিটেল টকাৰ মোবাইল এপ মুকলি কৰিছে। খুচুৰা বিক্ৰেতাসকলৰ বাবে চিবিডিচিৰ বাবে পৃথক অন-বৰ্ডিং পদ্ধতিৰ প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যৱহাৰকাৰীয়ে বৰ্তমানৰ ইউপিআই কিউআৰ ক’ড স্কেন কৰি ডিজিটেল টকা ব্যৱহাৰ কৰি পেমেণ্ট কৰিব পাৰিব। ভাৰতৰ ২৬খন চহৰৰ গ্ৰাহকসকলে যিসকলক শ্বেত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে তেওঁলোকে পাইলট প্ৰগ্ৰেমৰ অংশ হিচাপে এই সেৱা লাভ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web |last= |date=21 August 2023 |title=Canara Bank launches UPI Interoperable Digital Rupee mobile app |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/canara-bank-launches-upi-interoperable-digital-rupee-mobile-app/102893804 |access-date=2023-11-17 |website=ETBFSI.com |language=en}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৩০ আগষ্টত য়েছ বেংকে ডিজিটেল টকা পৰিশোধৰ বাবে ইউপিআইৰ সংহতি উন্মোচন কৰে। গ্ৰাহকে বৰ্তমানৰ ইউপিআই ভাৰ্চুৱেল পেমেণ্ট ঠিকনা ব্যৱহাৰ কৰি ডিজিটেল টকা প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web |last=Bhardwaj |first=Shashank |date=5 September 2023 |title=India's Next Step In Crypto: Digital Rupee's New Frontier With Yes Bank UPI Integration |url=https://www.forbesindia.com/article/cryptocurrency/indias-next-step-in-crypto-digital-rupees-new-frontier-with-yes-bank-upi-integration/88021/1 |access-date=2023-11-17 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৪ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]য়ে ডিজিটেল টকাৰ সৈতে ইউপিআই সামঞ্জস্য প্ৰদান কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সংহতি সম্ভৱ হৈছিল আৰ বি আইৰ ডিচেম্বৰ ২০২২ চনৰ খুচুৰা ডিজিটেল ই-টকীয়া প্ৰকল্পত [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]]ৰ জড়িত থকাৰ বাবে।<ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Arushi |date=2023-09-04 |title=SBI offers UPI integration with digital rupee |url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/sbi-offers-upi-integration-with-e/article67269010.ece |access-date=2023-12-03 |website=BusinessLine |language=en}}</ref> চিবিডিচিৰ পাইলট প্ৰজেক্টৰ অংশ হিচাপে [[বেংক অৱ বৰোদা]]ই নিজৰ ডিজিটেল টকাৰ এপ্লিকেচনত ইউপিআই ইণ্টাৰঅপাৰেবিলিটি বৈশিষ্ট্য সংযোজন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰিছে। ইয়াৰ উপৰিও কোটক মহিন্দ্ৰা বেংকে ইউপিআই আন্তঃকাৰ্য্যক্ষমতা সক্ৰিয় কৰিলে। ইয়াৰ উপৰিও এক্সিছ বেংকে প্ৰকাশ কৰিছে যে "এক্সিছ মোবাইল ডিজিটেল টকা" চিবিডিচি এপে এতিয়া ইউপিআই সমৰ্থন কৰে। ভাৰতত সংহতি প্ৰক্ৰিয়া সমাপ্ত কৰা প্ৰথমটো বাণিজ্যিক বেংক হ'বলৈ এইচডিএফচি বেংকে ডিজিটেল টকাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ ইউপিআই কিউআৰ ক'ড প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2023-08-30 |title=Now, customers of these seven banks can scan UPI QR code and pay via digital rupee — Here's how |url=https://www.cnbctv18.com/personal-finance/upi-qr-code-digital-rupee-cbdc-bank-customers-e-rupee-app-launch-how-to-use-scan-make-payment-17675261.htm/ |access-date=2024-05-05 |website=CNBCTV18 |language=en}}</ref> ===সীমা অতিক্ৰম কৰা চুক্তি=== [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]ৰ আভ্যন্তৰীণ কৰ্মগোটে [[আমেৰিকা]], [[হংকং]] আৰু [[ছুইফট]]ৰ সমকক্ষৰ সৈতে চিবিডিচি ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰি দ্ৰুত আৰু কম খৰচী ডিজিটেল সীমা অতিক্ৰম কৰি বন্দোবস্তৰ সম্ভাৱনীয়তাৰ ওপৰত চকু ৰাখিছে।<ref>{{Cite news |last1=Mahanta |first1=Vinod |last2=Nayak |first2=Gayatri |date=2023-11-28 |title=RBI, international counterparts discuss CBDCs for cross-border settlements |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/technology/rbi-international-counterparts-discuss-cbdcs-for-cross-border-settlements/articleshow/105540741.cms |access-date=2023-12-02 |issn=0013-0389}}</ref> আৰ বি আইৰ মতে, কেন্দ্ৰীয় বেংকে জাৰি কৰা ডিজিটেল মুদ্ৰা ব্যৱহাৰ কৰি সীমা অতিক্ৰম কৰি ধন পৰিশোধ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে বেংক ফৰ ইণ্টাৰনেশ্যনেল ছেটেলমেণ্টছ (বিআইএছ)ৰ নেতৃত্বত প্ৰজেক্ট ডানবাৰৰ অংশ হিচাপে সৃষ্টি কৰা এটা শ্বেয়াৰড প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite news |date=2024-02-21 |title='Digital rupee can be used for overseas payments' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/digital-rupee-can-be-used-for-overseas-payments/articleshow/107865869.cms |access-date=2024-02-23 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ===ব্যৱহাৰকাৰী-স্তৰৰ প্ৰগ্ৰেমেবিলিটি=== ডিজিটেল টকাৰ পাইলট প্ৰকল্পটোৰ প্ৰগ্ৰেমেবল বৈশিষ্ট্যটো ২০২৪ চনৰ ৩০ আগষ্টত [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]য়ে সম্প্ৰসাৰিত কৰি ইন্ধন, গেলামালৰ সামগ্ৰী, শিক্ষা, বাহিৰত খাদ্য গ্ৰহণ, স্বাস্থ্যসেৱা, আৰু ভ্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত অতিৰিক্ত ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Sachin |date=2024-08-30 |title=Programmable features of CBDC pilot extended to more user cases |url=https://www.financialexpress.com/business/banking-finance-programmable-features-of-cbdc-pilot-extended-to-more-user-cases-3596413/ |access-date=2024-09-13 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> ==বজাৰৰ গ্ৰহণযোগ্যতা== ইনোভিটি টেকন'লজিছ, [[আইচিআইচিআই বেংক]] আৰু [[কোটক মহিন্দ্ৰা বেংক]]ৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বৰে [[ৰিলায়েন্স ৰিটেইল]] e₹-R গ্ৰহণ কৰা দেশৰ প্ৰথমটো বৃহৎ সংগঠিত খুচুৰা শৃংখলত পৰিণত হয়।<ref>{{Cite web |last=Madhukalya |first=Anwesha |date=2 February 2023 |title=Reliance Retail becomes first retailer to accept payments via Digital Rupee at its Freshpik stores in Mumbai|url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/reliance-retail-becomes-first-retailer-to-accept-payments-via-digital-rupee-at-stores-368681-2023-02-02 |access-date=3 February 2023 |website=Business Today |language=en}}</ref> অনলাইন খুচুৰা লেনদেনৰ বাবে ই₹-আৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰা প্ৰথম পেমেণ্ট গেটৱে হৈ পৰিল [[চিচিএভিনিউ]]।<ref>{{Cite web |last= |date=30 January 2023 |title=Infibeam Avenues brand CCAvenue to process Digital Rupee |url=https://www.livemint.com/industry/banking/infibeam-avenues-says-ccavenue-becomes-india-s-first-payment-gateway-player-to-process-digital-rupee-11675058399175.html |access-date=5 February 2023 |website=mint |language=en}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল (এনচিআৰ) এলেকাৰ ভিতৰৰ নিৰ্দিষ্ট গেছ ষ্টেচনত ডিজিটেল টকাৰ ব্যৱহাৰ সক্ষম কৰাৰ লক্ষ্যৰে ইন্দ্ৰপ্ৰস্থ গেছ আৰু ইণ্ডুছইণ্ড বেংকৰ মাজত সহযোগিতা আৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last= |title=IGL and IndusInd Bank partner to drive digital rupee acceptance in Delhi-NCR |url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/oil-and-gas/igl-and-indusind-bank-partner-to-drive-digital-rupee-acceptance-in-delhi-ncr/105481611 |access-date=2023-12-03 |website=ETEnergyworld.com |language=en}}</ref> প্ৰগ্ৰেমেবল ডিজিটেল টকা ব্যৱহাৰ কৰি ইণ্ডুছইণ্ড বেংকে ২০২৪ চনৰ ২২ এপ্ৰিলত লেনদেন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল, কৃষকসকলক কাৰ্বন ক্ৰেডিটৰ ক্ষতিপূৰণ দিবলৈ। কৃষকসকলে এতিয়া নিজৰ কাৰ্বন ক্ৰেডিট চিবিডিচিৰ সৈতে ব্যৱসায় কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, আনহাতে পূৰ্বতে তেওঁলোকে কেৱল ফিয়েট টকাহে লাভ কৰিব পাৰিছিল। এই পদক্ষেপত [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ পৰা পঞ্চাশজন কৃষকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-08-29 |title=HDFC Bank unveils new UPI and CBDC features to enhance customers' digital banking experience |url=https://www.financialexpress.com/money/hdfc-bank-unveils-new-upi-and-cbdc-features-to-enhance-customers-digital-banking-experience-3596243/ |access-date=2024-09-13 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৯ আগষ্টত এইচ ডি এফ চি বেংকে ডিজিটেল টকাত ইউজাৰ-লেভেল প্ৰগ্ৰেমেবিলিটি প্ৰৱৰ্তন কৰে। এতিয়া ইয়াক এইচ ডি এফ চি বেংক ডিজিটেল টকাৰ ৱালেটৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত, যিয়ে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক নিশ্চিত কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে যে পেমেণ্ট নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্যৰ বাবে কৰা হৈছে। ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰকাৰীয়ে এই ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰি বৈকল্পিকভাৱে অন্য বৈশিষ্ট্যসমূহ ডিজাইন কৰিব পাৰে, যেনে বৈধতাৰ সময় বা ভৌগোলিক অঞ্চল য'ত ডিজিটেল টকা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=2024-08-29 |title=HDFC Bank unveils new UPI and CBDC features to enhance customers' digital banking experience |url=https://www.financialexpress.com/money/hdfc-bank-unveils-new-upi-and-cbdc-features-to-enhance-customers-digital-banking-experience-3596243/ |access-date=2024-09-13 |website=Financialexpress |language=en}}</ref> ==সমালোচনা== যিহেতু ডিজিটেল টকা ব্যৱহাৰ কৰাটো মূলতঃ ইণ্টাৰনেট বেংকিঙৰ সৈতে একে আছিল, যিটোত গ্ৰাহকসকল ইতিমধ্যে সুখী আছিল, গতিকে অংশীদাৰসকলে কোনো লাভ দেখা পোৱা নাই। ডিজিটেল টকা ব্যৱহাৰৰ আন এটা নেতিবাচক দিশ আছিল যে প্ৰতিটো ট্ৰেড পৃথকে পৃথকে সম্পূৰ্ণ কৰিবলগীয়া হৈছিল, পৰম্পৰাগত আন্তঃবেংক পেমেণ্ট ব্যৱস্থাৰ দৰে নহয় য’ত ট্ৰেডসমূহ প্ৰথমে নেট অফ কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছত ক্লিয়াৰিং হাউছৰ সৈতে ডাঙৰ ডাঙৰকৈ নিষ্পত্তি কৰা হৈছিল। তদুপৰি ডিজিটেল টকাৰ লেনদেনে পৰম্পৰাগত মাধ্যমেৰে কৰা লেনদেনৰ সম্পূৰ্ণ ঠাই ল’ব নোৱাৰে। সেয়েহে বেংকৰ একাউণ্টিং কামবোৰ বেছি হৈ পৰিছে। ইয়াৰ ফলত শ্ৰম আৰু কাগজ-পত্ৰৰ কাম বৃদ্ধি পায়।<ref name=":3">{{Cite web |last1=Bhat |first1=Swati |last2=Anand |first2=Nupur |date=1 December 2022 |title=India's digital rupee fails to excite interest, bankers say |url=https://www.reuters.com/markets/currencies/indias-digital-rupee-fails-excite-interest-bankers-say-2022-12-01/ |access-date=18 August 2024 |website=Reuters}}</ref> এজন ভাৰতীয় বেংকাৰৰ মতে [[ইউনিফাইড পেমেণ্টচ ইণ্টাৰফেচ]] (ইউ পি আই) য়ে ইয়াৰ স্পষ্ট লাভৰ বাবে অপৰিসীম জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। এই ধৰণৰ ডিজিটেল লেনদেনৰ সহজতা আৰু কাৰ্যক্ষমতাক লক্ষ্য কৰিলে এই পদক্ষেপ স্বাভাৱিকতে নহ’ব – আচলতে খুচুৰা খণ্ডই পাইকাৰী খণ্ডতকৈ ডিজিটেল টকাৰ প্ৰতি কম অনুকূল সঁহাৰি দিব পাৰে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মুদ্ৰা নিধিয়ে দাবী কৰিছিল যে তৎক্ষণাত পেমেণ্ট ব্যৱস্থা আৰু চিবিডিচিৰ মাজত অত্যধিক সাদৃশ্য আছে, যাৰ বাবে নতুন [[ডিজিটেল মুদ্ৰা]] গ্ৰহণ কৰাত বাধা আহিব পাৰে।<ref name=":3" /> [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]]ৰ তথ্য অনুসৰি ডিজিটেল টকাৰ বৃহৎ পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰিলে বসতি ব্যৱস্থাৰ কাৰ্যক্ষমতা আৰু নিৰাপত্তা উন্নত হ’ব পাৰে। যিহেতু পেমেণ্ট প্ৰক্ৰিয়াত ক্লিয়াৰিং হাউছৰ প্ৰয়োজন নহয়, সেয়েহে কম মধ্যস্থতাকাৰী জড়িত হৈ থাকে। খুচুৰা বিক্ৰীৰ পৰিৱেশত ই ডিজিটেল পেমেণ্ট কৰাৰ এক সুৰক্ষিত উপায়ো প্ৰদান কৰিব। <ref name=":3" /> ==অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ== ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে জাৰি কৰা [[কেন্দ্ৰীয় বেংকৰ ডিজিটেল মুদ্ৰা]] ডিজিটেল টকাৰ প্ৰৱৰ্তনে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাবলৈ সাজু হৈছে। ডিজিটেল মুদ্ৰালৈ স্থানান্তৰিত হোৱাটোৱে ধনৰ ডিজিটেলাইজেচনত অৰিহণা যোগাব, যাৰ ফলত ভাৰতৰ নগদবিহীন অৰ্থনীতিৰ দিশত পৰিৱৰ্তন সহজ হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে। এই পদক্ষেপে পেমেণ্ট ব্যৱস্থাত স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু পেমেণ্টৰ ক্ষেত্ৰত উদ্ভাৱনক প্ৰেৰণা যোগাব পাৰে,, যিটো দ্ৰুত আৰু অধিক খৰচী হ’ব পাৰে।<ref name=Impact>{{cite conference|url=https://www.ijfmr.com/special-issues/2/222.pdf|title=Digital Rupee and its impact on the Indian Economy|first=Tushar Manohar|last=Kotak|publisher=International Journal for Multidisciplinary Research|conference=International Conference on Multidisciplinary Research & Studies 2023|year=2023}}</ref> ইয়াৰ অন্যতম তাৎক্ষণিক অৰ্থনৈতিক লাভ হ’ল ভৌতিক মুদ্ৰা ছপা আৰু পৰিচালনাৰ লগত জড়িত খৰচ হ্ৰাস পোৱা। অনুমান কৰা হৈছে যে ভৌতিক মুদ্ৰা উৎপাদনৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস কৰি ভাৰতে প্ৰায় ₹৪০,০০০,০০০,০০০ (২০২৩ চনত ₹৪২ বিলিয়ন বা ৫০ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰৰ সমতুল্য) ৰাহি কৰিব পাৰিব। <ref name=Impact/> ডিজিটেল টকাৰ লক্ষ্য হৈছে লেনদেনৰ খৰচ কমোৱা, যাৰ ফলত ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ধন হস্তান্তৰ অধিক কাৰ্যক্ষম আৰু সুলভ হৈ উঠে। বিশেষকৈ প্ৰবাসী শ্ৰমিকসকলৰ বাবে ই উপকাৰী হ’ব পাৰে যিসকলে প্ৰায়ে উচ্চ ৰেমিটেন্স মাচুলৰ সন্মুখীন হয়। তদুপৰি ডিজিটেল টকাই বিত্তীয় ব্যৱস্থাত নিষ্পত্তিৰ বিপদ হ্ৰাস কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে, কিয়নো [[ব্লকচেইন]] প্ৰযুক্তিৰ সমৰ্থিত ডিজিটেল ৱালেটৰ জৰিয়তে কৰা লেনদেন চূড়ান্ত আৰু অপ্ৰত্যাহাৰযোগ্য হ’ব। এই বৈশিষ্ট্যই বিত্তীয় খণ্ডৰ স্থিতিশীলতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু বাস্তৱ সময়ৰ, কম খৰচী পেমেণ্টৰ বিশ্বায়নক প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰে।<ref name=Impact/> দীৰ্ঘম্যাদীভাৱে ডিজিটেল টকাই সীমা অতিক্ৰম কৰি লেনদেনৰ বাবে এক শক্তিশালী বিকল্প প্ৰদান কৰি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যত [[আমেৰিকা]]ন [[ডলাৰ]]ৰ ওপৰত ভাৰতৰ নিৰ্ভৰশীলতাও হ্ৰাস কৰিব পাৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ বিত্তীয় ব্যৱস্থাত [[ভাৰত]]ৰ স্থিতি শক্তিশালী হ’ব পাৰে আৰু দেশৰ অৰ্থনৈতিক সাৰ্বভৌমত্বক সমৰ্থন কৰিব পাৰে।<ref name=Impact/> ==লগতে চাওক== * [[ইউনিফাইড পেমেণ্টচ ইণ্টাৰফেচ]] * [[ডিজিটেল মুদ্ৰা]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:মুদ্ৰা]] [[শ্ৰেণী:ডিজিটেল মুদ্ৰা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মুদ্ৰা]] j65p17sca98488fqrkisl30mawz0ch1 নলিনীপ্ৰভা ডেকা 0 112445 648794 592018 2026-10-31T18:01:44Z Dipankar Das 36094 648794 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = নলিনী প্ৰভা ডেকা | image = Nalini_Prava_Deka.jpg | alt = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1944|03|11}} | birth_place = [[অসম]], [[ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2014|06|15|1944|03|11}} | death_place = [[গুৱাহাটী]], ভাৰত | occupation = লেখিকা, কবি, কাহিনীকাৰ, নাট্যকাৰ, সামাজিক কৰ্মী, [[নাৰীবাদী]] | years_active =১৯৬৪–২০১৪ | spouse = ভৱানন্দ ডেকা | children = অংকুৰ ডেকা, [[অৰ্ণৱ জান ডেকা]],[[জিম অংকন ডেকা]] }}'''{{anchor|Bibliography}}''' '''নলিনীপ্ৰভা ডেকা''' ({{ lang_en|Nalini Prabha Deka}}; জন্ম:১১ মাৰ্চ ১৯৪৪ – মৃত্যু:১৫ জুন ২০১৪) আছিল [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাক সামৰি লোৱা ভাৰত অসমৰ এগৰাকী লেখিকা, কবি, গল্পকাৰ, অভিনেত্ৰী আৰু [[নাট্যকাৰ]]। ২০১২ চনত লিডুত অনুষ্ঠিত হোৱা [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ (অসম সাহিত্য সমাজ) এক সমাৱেশত তেওঁক সন্মানিত কৰা হৈছিল।<ref name="Tinsukia Online">{{cite web|last1=Online|first1=Tinsukia|title=Assam Sahitya Sabha 2012, Ledo|url=http://www.tinsukiaonline.com/2012/02/assam-sahitya-sabha-2012-lidu-7th.html|website=tinsukiaonline.com|access-date=10 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071149/http://www.tinsukiaonline.com/2012/02/assam-sahitya-sabha-2012-lidu-7th.html|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304071149/http://www.tinsukiaonline.com/2012/02/assam-sahitya-sabha-2012-lidu-7th.html|deadurl=yes}}</ref> ডেকাই তেওঁৰ স্বামী [[ভবানন্দ ডেকা]]ৰ সৈতে অসমৰ ঐতিহ্য, পৰম্পৰাগত ৰীতি-নীতি, বয়ন আৰু বস্ত্ৰশিল্প, ৰন্ধন আৰু লোক সংগীতৰ বিষয়ে প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref name="The Sentinel">{{cite news|last1=Sentinel|first1=The|title=Documentary film, books on Bhabananda–Nalini Prava|url=http://www.sentinelassam.com/ghy_city/story.php?sec=1&subsec=0&id=211080&dtP=2014-12-04&ppr=1#.VJpNfsAHI|access-date=9 January 2015|date=4 December 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100737/http://www.sentinelassam.com/ghy_city/story.php?sec=1&subsec=0&id=211080&dtP=2014-12-04&ppr=1#.VJpNfsAHI|archive-date=24 September 2015}}</ref>তেওঁলোকে পৰম্পৰাগত অসমজীৱনশৈলী, কলা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ ওপৰত গৱেষণা কৰিছিল।<ref name="ReviewNE">{{cite web|title=Principal Bhabananda-Nalini Prabha Deka Endowment Lecture|url=http://reviewne.com/dutch-river-scientist-dr-constantin-stere-launched-arnab-jan-dekas-books-brahmaputra-docu-film|website=www.reviewne.com|access-date=21 April 2015}}</ref><ref name="Sankarjyoti">{{cite news|last1=Sankarjyoti|first1=Dainik|title=Endowment Lecture on Principal Bhabananda-Nalini Prava organised|url=http://www.sankarjyoti.com/current_issue.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225073611/http://www.sankarjyoti.com/current_issue.php|url-status=dead|archive-date=25 December 2013|access-date=8 August 2015|date=27 February 2015|archivedate=25 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225073611/http://www.sankarjyoti.com/current_issue.php|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Documentary Screening, Books Release Function|url=http://m.newshunt.com/india/english-newspapers/the-assam-tribune/news/documentary-screening-books-release-function_34098988/c-in-l-english-n-theassam-ncat-news|archive-url=https://archive.today/20150201213900/http://m.newshunt.com/india/english-newspapers/the-assam-tribune/news/documentary-screening-books-release-function_34098988/c-in-l-english-n-theassam-ncat-news|url-status=dead|archive-date=1 February 2015|publisher=News Hunt|date=4 December 2014|access-date=6 February 2025|archivedate=1 February 2015|archiveurl=https://archive.today/20150201213900/http://m.newshunt.com/india/english-newspapers/the-assam-tribune/news/documentary-screening-books-release-function_34098988/c-in-l-english-n-theassam-ncat-news|deadurl=yes}}</ref> নলিনীপ্ৰভা ডেকাই 'ফুল' নামৰ এখন শিশু আলোচনীৰ প্ৰথম মহিলা সম্পাদক আৰু প্ৰকাশক আছিল আৰু ৩০ খন সমালোচকৰ দ্বাৰা প্ৰশংসিত কিতাপ লিখিছিল। অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ'ই মহিলা আৰু শিশুসম্পৰ্কীয় বিষয়ত ডেকাৰ ৰেডিঅ' নাটক সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। ==পৰম্পৰাগত অসমীয়া জীৱনশৈলী== কবি নলিনী প্ৰভা ডেকাই নিজৰ সন্তানৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতি আৰু ঐতিহ্যৰ উত্তৰাধিকাৰ গঢ়ি তুলিছিল। <ref>{{cite web|last1=Samhita|first1=Sankhya|title=In Conversation – Jim Ankan Deka|url=http://www.friedeye.com/in-conversation-jim-ankan-deka/|website=friedeye.com|date=July 2010 |access-date=10 October 2015}}</ref> তেওঁ হাতেৰে বোৱা কাপোৰ আৰু পোছাক প্ৰস্তুত কৰিবলৈ [[নতুন দিল্লী]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ত থকা তেওঁৰ ঘৰত এখন থলুৱা অসমী পৰম্পৰাগত তাঁতশাল স্থাপন কৰিছিল। ডেকাই তেওঁৰ স্বামীয়ে পিন্ধিবলৈ হাতেৰে বোৱা চুৰীয়া চাপকন আৰু নিজৰ মেখেলা-চাদৰ নিজ হাতেৰে বৈ লৈছিল। তেওঁ ঘৰত এটা ঢেকী স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বাবে জৈৱিক পদ্ধতিত খাদ্য উৎপাদন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। চাউল, ঘেঁহু আৰু মচুৰ দাইলকে ধৰি কেঁচা ধানক পৰম্পৰাগত শৈলীত প্ৰস্তুত কৰিছিল। অসমীয়া খাদ্য আৰু জলপান যেনে চাউল, কোমল চাউল, বৰা চাউল, চিৰা, আখৈ আদি কৰিবলৈ মাটি তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।আনকি চহৰতো ডেকাই আত্মনিৰ্ভৰশীলতা প্ৰদৰ্শন কৰিছিল । ==লেখক== ডেকাই মুঠ ৩০ খন কিতাপ লিখিছিল আৰু সম্পাদনা কৰিছিল । তেওঁৰ কিছুমান লিখনি, চুটি গল্পকে ধৰি ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। ডেকাৰ কিতাপসমূহ [[মহেশ্বৰ নেওগ]], [[ভূপেন হাজৰিকা]], প্ৰমোদ চন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্য, [[শীলভদ্ৰ]], ৰামমল ঠাকুৰীয়া, ভবনানন্দ ডেকা, বিশ্বেশ্বৰ হাজাৰিকা আৰু [[কনক চন্দ্ৰ ডেকা]]ই পৰ্যালোচনা কৰিছে। ভূপেন হাজৰিকা আৰু [[মামণি ৰয়ছম গোস্বামী]](ইন্দিৰা গোস্বামী)ৰ সৈতে তেওঁৰ এক সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল, আৰু ভূপেন হাজৰিকাই তেওঁৰ এখন কিতাপৰ বিষয়ে এটা প্ৰবন্ধ লিখিছিল।<ref>{{cite web|last1=India|first1=North East|title=Dr. Mamoni Raisom Goswami – a Tribute by Nalini Prava Deka|url=http://www.india-north-east.com/2011/12/dr-mamoni-raisom-goswami-tribute-by.html|website=india-north-east.com|access-date=10 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101314/http://www.india-north-east.com/2011/12/dr-mamoni-raisom-goswami-tribute-by.html|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304101314/http://www.india-north-east.com/2011/12/dr-mamoni-raisom-goswami-tribute-by.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last1=India|first1=North East|title=Dr. Bhupen Hazarika – a Tribute by Nalini Prava Deka|url=http://www.india-north-east.com/2010/10/dr-bhupen-hazarika-tribute-by-nalini.html|website=india-north-east.com|access-date=10 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092429/http://www.india-north-east.com/2010/10/dr-bhupen-hazarika-tribute-by-nalini.html|archive-date=4 March 2016|url-status=dead|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304092429/http://www.india-north-east.com/2010/10/dr-bhupen-hazarika-tribute-by-nalini.html|deadurl=yes}}</ref>তেওঁৰ বহুতো কবিতা অসমৰ সংগীতজ্ঞ আৰু গায়কসকলে গীত পৰিৱেশন কৰিছে। ==নাট্যকাৰ== ডেকা ১৯৭০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰা অসমৰ এগৰাকী জনপ্ৰিয় অসম প্ৰথম প্ৰজন্মৰ মহিলা ৰেডিঅ' নাট্যকাৰ আছিল। তেওঁৰ নাটকবোৰ মহিলা আৰু শিশুসম্পৰ্কীয় বিষয়বোৰক কেন্দ্ৰ কৰি আছিল আৰু বহুতো গুৱাহাটীৰ <ref name="Documentary film">{{cite news|work=The Sentinel|title=Documentary film, books on Bhabananda–Nalini Prava|url=http://www.sentinelassam.com/ghy_city/story.php?sec=1&subsec=0&id=211080&dtP=2014-12-04&ppr=1#211080|access-date=31 December 2014|publisher=Omega Publishers Pvt Ltd|date=4 December 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924100737/http://www.sentinelassam.com/ghy_city/story.php?sec=1&subsec=0&id=211080&dtP=2014-12-04&ppr=1#211080|archive-date=24 September 2015}}</ref>পৰা অল ইণ্ডিয়া ৰেডিঅ'ত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। ডেকাই নিজেও তেওঁৰ কিছুমান ৰেডিঅ' নাটক আৰু মঞ্চত অভিনয় কৰিছিল। ==সামাজিক কৰ্মী== ডেকা অসমৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ সমাজকৰ্মী আছিল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংগঠন স্থাপনত ভূমিকা পালন কৰিছিল। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ফাউণ্ডেচন, অসম ফাউণ্ডেচন-ইণ্ডিয়া, দিল্লী অসমীয়া সাহিত্য সমাজ, সদৌ অসম মইনা পাৰিজাত, কামৰূপ (অবিভক্ত) জিলা সাহিত্য সভা, সদৌ অসম চেমনীয়া চৰা, পূৱ শৰণীয়া নামঘৰ, ৰাজগড় সাহিত্য চৰা, পোহৰ প্ৰয়াসী লক্ষণীয় সমাজ, উৰ্বশী কৃষ্টি কেন্দ্ৰ আৰু উৰ্বশী সংগীত বিদ্যালয়। তেওঁ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটা আঞ্চলিক ৰাজনৈতিক সংগঠনৰ মহিলা শাখা পূৰ্বাঞ্চলীয় মহিলা পৰিষদৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি আছিল। ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী: মৃত ব্যক্তি]][[শ্ৰেণী: লেখিকা]][[শ্ৰেণী: অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহিলা কবি]] awn94zr0aiwysgn1mzsi83vj41xsvb7 ৰঞ্জনা কুমাৰী 0 112538 648815 632347 2026-10-31T18:35:25Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648815 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ranjana Kumari Paris Iran Freedom Rally.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Kumari speaks at the Paris Iran Freedom Rally in 2015 | birth_date = | birth_place = [[Varanasi]], [[Uttar Pradesh]], [[India]] | education = {{ubl|[[Banaras Hindu University]]|[[Jawaharlal Nehru University]] (M.A., M.Phil., Ph.D. in Political Science)}} | nationality = Indian | occupation = Academic, activist | years_active = | known_for = [[Women's rights]] | notable_works = }} '''ৰঞ্জনা কুমাৰী''' ({{Lang-en|Ranjana Kumari}}) এগৰাকী ভাৰতীয় সমাজ কৰ্মী, লেখিকা, আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ দিল্লীৰ চেণ্টাৰ ফৰ ছ'চিয়েল ৰিচাৰ্চৰ পৰিচালক আৰু মহিলা গোটৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগঠন উইমেন পাৱাৰ কানেক্টৰ অধ্যক্ষ।<ref name="CSR profile">{{Cite web|title=Dr. Ranjana Kumari|url=https://www.csrindia.org/dr-ranjana-kumari/|access-date=2021-11-16|website=[[Centre for Social Research]]|language=en-US}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা== কুমাৰী [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ বাৰাণসীত কাশী বিদ্যপীঠ চৌহদত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।[2][3] <ref name="sayfty">{{cite web |url=https://sayfty.com/dr-ranjana-kumari/ |title=Meet the Woman Extraordinaire – Dr. Ranjana Kumari |date=2015-06-30 |accessdate=2021-11-18 |publisher=Sayfty |author=Devi K |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211116115204/https://sayfty.com/dr-ranjana-kumari/ |archivedate=2021-11-16 |deadurl=yes}}</ref><ref name="parul_2011"/> তেওঁৰ মাতৃ চন্দ্ৰৱতী শৰ্মা আৰু পিতৃ জয়নাথৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল যিয়ে বনাৰসী শাৰী প্ৰস্তুত কৰিছিল।<ref name="parul_2011">{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/supplements/woman/story/true-grit-130114-2011-03-11 |title=True grit |author=Parul |date=2011-03-11 |access-date=2021-11-18 |publisher=India Today}}</ref> তেওঁলোকৰ ছয়টা সন্তানৰ ভিতৰত দ্বিতীয় আৰু ডাঙৰ কন্যা।<ref name="parul_2011"/> তেওঁৰ ককাক পণ্ডিত বিশ্বনাথ শৰ্মা কাশী বিদ্যাপীঠৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল,<ref name="CSR profile"/> আৰু তেওঁ নিজৰ পৰিয়ালক "অতি গান্ধীবাদী" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="sayfty"/> তাইৰ শৈশৱৰ বেছিভাগ বন্ধুৱেই স্কুলৰ দ্বাদশ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সময়লৈকে প্ৰায়ে পিতৃ-মাতৃৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে বিয়া হৈছিল।<ref name="sayfty"/> বি এইচ ইউত ৰাজনীতি বিজ্ঞান, মনোবিজ্ঞান আৰু অৰ্থনীতি অধ্যয়ন কৰি ১৯৭৪ চনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে, তাৰ পিছত [[দিল্লী]]লৈ গুচি যায় আৰু জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ আৰু ডক্টৰেট ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="parul_2011"/><ref name="sayfty"/> তেওঁৰ পি এইচ ডি থিছিছত পঞ্চায়তী ৰাজ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ক্ষমতাৰ গাঁথনি অধ্যয়ন কৰা হৈছিল, য'ত মহিলাৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="parul_2011"/> ==কৰ্মজীৱন== {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = এগৰাকী ক্ষমতাশালী মহিলাৰ বিষয়ে আপোনাৰ ধাৰণা কি? |quote = এগৰাকী মহিলা যি শক্তিশালী, আত্মবিশ্বাসী, নিৰ্ভীক কাৰণ আপুনি নিৰ্ভীক নহ’লে আপোনাৰ লগত অন্যায় কৰা হ’ব। শক্তিশালী হ’ব লাগিব। কিবা হ’লে না ক’ব লাগে, হয়তো কেতিয়াবা না কোৱাৰ বাবে খৰচ দিব লাগে কিন্তু জীৱনত কেতিয়াও হোৱা কোনো অন্যায় মানি নল’ব। না কওক, খৰচ বহন কৰিবলৈ সাজু থাকক কিন্তু কোনো অন্যায় মানি নল’ব। |author = ৰঞ্জনা কুমাৰী (২০১৫)<ref name="sayfty"/> |source = |align = right |width = 25% |border = |fontsize = |bgcolor = |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = |qstyle = |quoted = |salign = |sstyle = }} ১৯৭৬ চনত ৰাজনীতি বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত কুমাৰীয়ে দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ত চাৰি বছৰ প্ৰবক্তা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="parul_2011"/>এই সময়চোৱাৰ পিছত তেওঁ যৌতুকৰ মৃত্যুৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰিলে।<ref name="sayfty"/><ref name="parul_2011"/> ১৯৮৩ চনত তেওঁ দিল্লীত ভিত্তি কৰি প্ৰান্তীয় লোকসকলৰ সৱলীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিবলৈ দিল্লীত ভিত্তি কৰি এটা অলাভজনক বেচৰকাৰী সংস্থা (এনজিঅ') প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref name="parul_2011"/><ref name="FT 2005">{{cite news |title=India to reform laws on work women |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/financialtimes/international/FT20050331_29144_255300.html |access-date=২৭ নৱেম্বৰ ২০২১ |work=[[নিউয়ৰ্ক টাইমছ]] |agency=FT.COM |date=৩১ মাৰ্চ ২০০৫}}</ref> তেওঁ এগৰাকী বিশিষ্ট ব্যক্তি হৈ পৰিল ভাৰতৰ মহিলা অধিকাৰ কৰ্মী,<ref name="Kelly 2017">{{cite news |last1=Kelly |first1=Fran |title=ভাৰতীয় মহিলা অধিকাৰ ক্ৰুছেডাৰ ৰঞ্জনা কুমাৰীক লগ কৰক |url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/breakfast/meet-indian-womens-rights-crusader-ranjana-kumari/8334554 |access-date=26 নৱেম্বৰ 2021 |work=[[অষ্ট্ৰেলিয়ান ব্ৰডকাষ্টিং কৰ্প'ৰেশ্যন]] |date=8 মাৰ্চ 2017}}</ref> আৰু যৌতুক মৃত্যুকে ধৰি বিভিন্ন বিষয়,<ref name="Domínguez 2013">{{cite news |last1=Domínguez |first1=Gabriel |title='যৌতুক বাণিজ্যিক লেনদেনলৈ পৰিণত হৈছে'। |url=https://www.dw.com/as/dowry-has-turned-into-a-commercial-transaction/a-17077584 |access-date=26 নৱেম্বৰ 2021 |work=[[ডয়চে ৱেলে]] |date=10 ছেপ্টেম্বৰ 2013}}</ref> ২০১৪ চনত উত্তৰ প্ৰদেশত দুগৰাকী ছোৱালীক দলবদ্ধ ধৰ্ষণ আৰু হত্যা, ভাৰতৰ মহিলাৰ ওপৰত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ প্ৰভাৱ,<ref name="Ramesh 2020">{{cite news |last1=Ramesh |first1=Mythreyee |title=Fired 1st Over COVID Must be Hired 1st: Why Economies Need Women |url=https://www.thequint.com/voices/women/women-jobs-coronavirus-pandemic-ranjana-kumari#read-more |access-date=1 December 2021 |work=[[The Quint]] |date=17 June 2020}}</ref> ভুক্তভোগী লজ্জা, যৌনতাৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ আদি বিভিন্ন বিষয়ত মাত মাতিছিল।<ref name="Yasir 2021">{{cite news |last1=Yasir |first1=Sameer |title=She Told Relatives She'd Been Raped. They Paraded Her and the Suspect. |url=https://www.nytimes.com/2021/03/31/world/asia/india-rape-paraded.html |access-date=26 November 2021 |work=[[The New York Times]] |date=31 March 2021}}</ref> মহিলা সংৰক্ষণ বিধেয়কৰ সমৰ্থনত এক অভিযানৰ নেতৃত্ব দিয়াৰ পিছত ২০১১ চনত তেওঁ ''ৰেইন শ্বি উইল: উইমেনছ ষ্ট্ৰাইফ ফৰ পলিটিকেল স্পেচ'' নামৰ গ্ৰন্থখন প্ৰকাশ কৰে, য'ত তেওঁ ৰাজনীতিত ভাৰতীয় মহিলাসকলৰ অংশগ্ৰহণৰ অভাৱত অৰিহণা যোগোৱা কাৰকসমূহ পৰীক্ষা কৰে। <ref name="ZN 2011">{{cite news |title=Women still missing from Indian politics |url=https://zeenews.india.com/news/nation/women-still-missing-from-indian-politics_691353.html |access-date=27 November 2021 |work=[[Zee News]] |agency=[[Indo-Asian News Service]] |date=5 March 2011}}</ref><ref name="parul_2011" /> ২০১৩ চনত ভাৰতত চেৰ’গেচিৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে, আৰু ২০১৪ চনত আইনী সুৰক্ষা সৃষ্টিৰ বাবে চৰকাৰক পৰামৰ্শ দাখিল কৰে। ২০২১ চনত তেওঁ কয়, "আমি কেতিয়াও নিষেধাজ্ঞা বিচৰা নাছিলো, কিন্তু আমি বিচাৰিছিলো যে যিসকল মহিলাই সন্তানৰ বাবে গৰ্ভ আগবঢ়াইছে তেওঁলোকৰ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষা। নিষেধাজ্ঞাই কেতিয়াও কাম নকৰে। ই ড্ৰাগছ বা মদৰ বাবে কাম কৰা নাই। ইমান মানৱীয় কিবা এটাৰ বাবে ই কেনেকৈ কাম কৰিব?"<ref name="Bagri 2021">{{cite magazine |last1=Bagri |first1=Neha Thirani |title=A Controversial Ban on Commercial Surrogacy Could Leave Women in India With Even Fewer Choices |url=https://time.com/6075971/commercial-surrogacy-ban-india/ |access-date=26 November 2021 |magazine=[[Time (magazine)|TIME Magazine]] |date=30 June 2021 |archivedate=27 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211127000115/https://time.com/6075971/commercial-surrogacy-ban-india/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত তেওঁ ৱান বিলিয়ন ৰাইজিং অভিযানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, ২০১২ চনত নিৰ্ভয়াক দলবদ্ধ ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ পিছত "কিবা এটা চিৰদিনৰ বাবে সলনি হৈ গ'ল" আৰু ইয়াৰ মহিলাসকলে নিজকে সুৰক্ষা দিয়াৰ ভাষা আৰু ব্যৱহাৰ কৰা নাই। আজি মহিলাসকলে কৈছে, "আমাৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ সমাজে কি কৰিছে?"<ref name="Lakshmi 2013">{{cite news |last1=Lakshmi |first1=Rama |title=A day of protests and flash mobs for India's movement to halt violence against women |url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2013/02/14/a-day-of-protests-and-flash-mobs-for-indias-movement-to-halt-violence-against-women/ |access-date=26 November 2021 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=14 February 2013}}</ref> ২০১৩ চনৰ আগষ্ট মাহত, ২০১৩ চনত দলবদ্ধ ধৰ্ষণৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত মুম্বাইত তেওঁ সন্দেহযুক্ত লোকসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰাৰ দাবীত প্ৰতিবাদৰ আহ্বান জনাই কয় যে "আজি কোনোৱেই নিৰাপদ নহয় কাৰণ মানুহে শাস্তিমুক্তভাৱে ৰক্ষা পৰিছে।" <ref name="ANI 2013">{{cite news |title=Mumbai gangrape: Ranjana Kumari calls for instilling fear of law |url=http://link.gale.com/apps/doc/A340522879/STND?u=wikipedia&sid=ebsco&xid=cfcde671 |access-date=27 November 2021 |work=[[Asian News International]] |date=23 August 2013}}</ref> ২০১৮ চনত তেওঁ ''ভাৰতীয় কাৰেণ্টছ''ৰ সৈতে [[মি টু আন্দোলন (ভাৰত)|#metoo আন্দোলন]] সম্পৰ্কে আলোচনা কৰি কয় যে এইটো "প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহিলাৰ দ্বাৰা সামূহিক আহ্বান কৰা হৈছে আৰু মহিলাসকলে ইয়াৰ বিষয়ে ৰাজহুৱাভাৱে কথা পাতিবলৈ নিজৰ মৌনতা ভংগ কৰিছে" আৰু ভাৰতত ই "এটা ডাঙৰ আন্দোলন" হ'ব বুলি ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল।<ref name="IC 2018">{{cite news |title=Interview With... ৰঞ্জনা কুমাৰী |url=https://link.gale.com/apps/doc/A559159859/STND?u=wikipedia&sid=ebsco&xid=e84f14a6 |access-date=২৭ নৱেম্বৰ ২০২১ |work=ভাৰতীয় কাৰেণ্ট |তাৰিখ=২২ অক্টোবৰ ২০১৮}}</ref> == নিৰ্বাচিত কামসমূহ== * {{Cite book|last=Kumari|first=Ranjana|title=Brides are not for burning: Dowry victims in India|date=1989|isbn=81-7027-119-3|location=New Delhi|oclc=20130407}} * {{Cite book|last=Kumari|first=Ranjana|title=Women-headed households in rural India|url=https://archive.org/details/womenheadedhouse0000ranj|date=1989 |location=New Delhi |publisher=Radiant Publishers|oclc=765798041}} * {{cite book |last1=Dandavate |first1=Pramila |last2=Kumari |first2=Ranjana |last3=Verghese |first3=Jamila |title=Widows, Abandoned and Destitute Women in India |date=1989 |publisher=Radiant Publishers |location=New Delhi |isbn=9788170271390}} * {{cite book |last1=Kumari |first1=Ranjana |title=Growing up in Rural India: Problems and Needs of Adolescent Girls |date=1990 |location=New Delhi |publisher=Radiant Publishers |isbn=978-8170271307}} * {{Cite book|last=Kumari|first=Ranjana|title=Women parliamentarians: a study in the Indian context|date=1994|publisher=Har-Anand Publ|oclc=914955146}} * {{Cite book|last=Kumari|first=Ranjana|title=Gender, work, and power relations: a case study of Haryana|date=1998|publisher=Har-Anand Publications|isbn=81-241-0419-0|oclc=38528193}} * {{Cite book|last=Kumari|first=Ranjana|title=Reign she will: Women's strife for political space|date=2011|publisher=Har-Anand Publications|isbn=978-81-241-1557-2|oclc=800743623}} ==ব্যক্তিগত জীৱন== ১৯৭৭ চনত [[বহুজন সমাজ পাৰ্টি]]ৰ ৰাজনীতিবিদ সুধিন্দ্ৰ ভদোৰিয়াক লগত বিয়া হৈছিল। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] [[শ্ৰেণী:শিক্ষাবিদ]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] du2tgpcuqfif9hvtv8s887218b2aicn সৰ্বানী বসু 0 112643 648776 624120 2026-10-31T17:32:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648776 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=সৰ্বানী বসু|workplaces=য়ালে বিশ্ববিদ্যালয়<br> আৰহুচ বিশ্ববিদ্যালয়<br> কুইন মেৰী বিশ্ববিদ্যালয়, [[লণ্ডন]]|alma_mater=মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়<br> পুণা বিশ্ববিদ্যালয়<br> বোম্বে বিশ্ববিদ্যালয়}} '''সৰ্বানী বসু''' এগৰাকী ভাৰতীয় জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী আৰু ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপিকা৷ তেখেতে এছ'চিয়েচন অৱ ইউনিভাৰ্চিটিজ ফৰ ৰিচাৰ্চ ইন এষ্ট্ৰ'নমিৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সদস্য আৰু আমেৰিকান এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চাইন্সৰ ফেলো। == শিক্ষা == ১৯৮৬ চনত মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা বসুৱে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.astro.yale.edu/basu/cv.html|title=Sarbani Basu, CV|work=www.astro.yale.edu|accessdate=2018-05-20}}</ref> তেখেতে সাবিত্ৰীবাই ফুলে পুনে বিশ্ববিদ্যালয় আৰু [[মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়|মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়ত]] স্নাতক অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰি ১৯৯৩ চনত পি এইচ ডি লাভ কৰে।<ref name=":0" /> == গৱেষণা == ১৯৯৩ চনত বসুয়ে লণ্ডনৰ কুইন মেৰী বিশ্ববিদ্যালয়ত পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষক হিচাপে যোগদান কৰে, তাৰ পিছত আৰহাছ বিশ্ববিদ্যালয়লৈ যায়।<ref name=":0"/> ১৯৯৬ চনত তেখেতে ভাৰতীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সমিতিৰ পৰা ''এম কে ভাইনু বাপ্পু স্বৰ্ণ পদক'' লাভ কৰে৷<ref>{{Cite web|url=http://www.astron-soc.in/vainu_bappu|title=Professor M. K. Vainu Bappu Gold Medal {{!}} Astronomical Society of India|work=www.astron-soc.in|accessdate=2018-05-20}}</ref> ১৯৯৭ চনত তেখেতে প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত ইনষ্টিটিউট ফৰ এডভান্সড ষ্টাডিৰ সদস্য হিচাপে যোগদান কৰে।<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://www.ias.edu/scholars/sarbani-basu|title=Sarbani Basu|access-date=2018-05-20}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Line Asymmetry of Solar ''p''-Modes: Properties of Acoustic Sources|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1999-07-01_519_1/page/396|last=Kumar, Pawan|last2=Basu, Sarbani|journal=The Astrophysical Journal|year=1999|volume=519|issue=1|pages=396–399|doi=10.1086/307369|arxiv=astro-ph/9808143|bibcode=1999ApJ...519..396K}}</ref> ২০০০ চনত তেখেতক ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু ২০০৫ চনত তেওঁক অধ্যাপিকালৈ পদোন্নতি দিয়া হয়।<ref name=":0" /> ২০০২ চনত তেখেতে হেলমেন ফেমিলি ফেকাল্টি ফেল’শ্বিপ লাভ কৰে। সূৰ্য্যৰ গঠন আৰু গতিবিদ্যাৰ প্ৰতি তেখেত আগ্ৰহী আছিল, আৰু নক্ষত্ৰীয় দোলন ব্যৱহাৰ কৰি সেইবোৰ অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.astro.yale.edu/basu/|title=Sarbani Basu|work=www.astro.yale.edu|accessdate=2018-05-20}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Basu|first1=Sarbani|date=2016|title=Global Seismology of the Sun|arxiv=1606.07071|journal=Living Reviews in Solar Physics|volume=13|issue=1|pages=2|doi=10.1007/s41116-016-0003-4|issn=2367-3648|bibcode=2016LRSP...13....2B}}</ref> হেলিঅ’ছিছমিক ওলোটাবোৰ নিৰীক্ষণ কৰি বসুয়ে সূৰ্য্যৰ ভিতৰত কি কি প্ৰক্ৰিয়া সংঘটিত হয় সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=http://www.interseismology.org/sarbani-basu.html|title=Sarbani Basu|work=Interseismology|accessdate=2018-05-20|archivedate=2018-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521021353/http://www.interseismology.org/sarbani-basu.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Basu|first1=Sarbani|last2=Antia|first2=H.M.|date=2008|title=Helioseismology and solar abundances|bibcode=2008PhR...457..217B|journal=Physics Reports|volume=457|issue=5–6|pages=217–283|doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002|issn=0370-1573|arxiv=0711.4590}}</ref> তেখেতে হেলিঅ'ছিছম'লজীৰ ওপৰত এখন কিতাপৰ অধ্যায় লিখিছে৷<ref>{{Cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/asteroseismology/studying-stars-through-frequency-inversions/A81DCF056DB368B5C8C24542905D7F47|title=Asteroseismology|last=Basu|first1=Sarbani|date=January 2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139333696|place=Cambridge|pages=87–122|doi=10.1017/CBO9781139333696.005}}</ref> বসুৱে সমনীয়াৰ দ্বাৰা পৰ্যালোচিত বৈজ্ঞানিক আলোচনীত ২০০ খনতকৈও অধিক গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু ইয়াত ৮২ টা H-index আছে।<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.co.uk/citations?user=1whFMuUAAAAJ&hl=en|title=Sarbani Basu - Google Scholar Citations|work=scholar.google.co.uk|accessdate=2018-05-20}}</ref> তেখেতে বিদ্যালয়লৈ গৈ যুৱক-যুৱতীসকলৰ সৈতে তেখেতৰ গৱেষণাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। <ref>{{Citation|title=Morning Meeting, 1/24/17: Sarbani Basu, Professor of Astronomy, Yale University|date=2017-01-24|url=https://vimeo.com/200882944|access-date=2018-05-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.as.arizona.edu/calendar/43018-public-evening-lecture-dr-sarbani-basu-yale-univ|title=4/30/18: Public Evening Lecture: Dr. Sarbani Basu, Yale Univ.|work=www.as.arizona.edu|accessdate=2018-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521104212/https://www.as.arizona.edu/calendar/43018-public-evening-lecture-dr-sarbani-basu-yale-univ|archivedate=2018-05-21|deadurl=yes}}</ref> == সন্মান আৰু পুৰস্কাৰ == ২০১৫ চনত বসু আমেৰিকান এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ চাইন্সৰ ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite web|url=https://astronomy.yale.edu/news/basu-elected-fellow-aaas|title=Basu elected Fellow of AAAS|work=astronomy.yale.edu|accessdate=2018-05-20}}</ref> ২০১৭ চনত তেখেতে উইলিয়াম চেপলিনৰ সৈতে ''"এষ্টেৰ'ইজমিক ডাটা এনালাইছিছ ফাউণ্ডেশ্যন এণ্ড টেকনিকছ"'' প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite book|url=https://press.princeton.edu/titles/11170.html|title=Asteroseismic Data Analysis|date=5 September 2017|isbn=9780691162928|access-date=2018-05-20|last=Basu|first1=Sarbani|last2=Chaplin|first2=William J.|publisher=Princeton University Press}}</ref> সূৰ্য্যৰ আভ্যন্তৰীণ গঠনৰ বিষয়ে আমাৰ বুজাবুজিৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০১৮ চনত তেখেতে আমেৰিকান এষ্ট্ৰ’নমিকেল ছ’চাইটিৰ জৰ্জ এলেৰী হেল বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://news.yale.edu/2018/01/11/sarbani-basu-wins-2018-george-ellery-hale-prize|date=2018-01-11|dead-url=2018-05-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=52200|title=2018 Hale Prize for Solar Astronomy Goes to Sarbani Basu|work=www.spaceref.com|accessdate=2018-05-20}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiaabroad.com/campus/yale-astronomer-sarbani-basu-wins-george-ellery-hale-prize/article_bc39b7b8-05fa-11e8-b016-b7951c3c5f82.html|dead-url=2018-05-20|title=আৰ্কাইভ কপি|access-date=2025-02-07|archivedate=2021-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129225741/https://www.indiaabroad.com/campus/yale-astronomer-sarbani-basu-wins-george-ellery-hale-prize/article_bc39b7b8-05fa-11e8-b016-b7951c3c5f82.html|deadurl=yes}}</ref> ভাৰ্জিনিয়াত অনুষ্ঠিত হোৱা ত্ৰিবাৰ্ষিক পৃথিৱী-সূৰ্য্য শীৰ্ষ সন্মিলনত তেখেতক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://connect.agu.org/tess2018/home|title=Home - TESS 2018|work=connect.agu.org|accessdate=2018-05-20}}</ref> তেখেত ২০২০ চনত আমেৰিকান এষ্ট্ৰ'নমিকেল ছ'চাইটিৰ লেগেচি ফেলো নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite web|url=https://aas.org/grants-and-prizes/aas-fellows|title=AAS Fellows|publisher=AAS|accessdate=27 September 2020}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:বিংশ শতিকাৰ ভাৰতীয় মহিলা বিজ্ঞানী]] acopv7m1d1aw04pbf68s8x1j7b3w6je সুচিত্ৰা মিত্ৰ 0 115935 648774 614981 2026-10-31T16:58:24Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648774 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = সুচিত্ৰা মিত্ৰ | caption = | birth_date = {{Birth date|1924|9|19|df=yes}} | birth_place = গুঝান্দি, [[বিহাৰ]], [[বৃটিছ ভাৰত]] | origin = | death_date = {{Death date and age|2011|1|3|1924|9|19|df=yes}} | death_place = [[কলকাতা]], পশ্চিম বংগ, ভাৰত | genre = [[Playback singer|নেপথ্য গায়িকা]], ৰবীন্দ্ৰ সঙ্গীত | occupation = গায়িকা | instrument = | years_active = ১৯৪১–২০১১ | website = }} '''সুচিত্ৰা মিত্ৰ {{lang_en|Suchitra Mitra}}''' (জন্ম:১৯ ছেপ্টেম্বৰ ১৯২৪ – মৃত্যু: ৩ জানুৱাৰী ২০১১) এগৰাকী ভাৰতীয় গায়িকা, সুৰকাৰ, ৰবীন্দ্ৰ সংগীতৰ শিল্পী, অধ্যাপিকা আৰু কলকাতাৰ প্ৰথম মহিলা শ্বেৰিফৰ আছিল। এগৰাকী শিক্ষাবিদ হিচাপে তেওঁ ১৯৮৪ চনলৈকে ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপিকা আৰু ৰবীন্দ্ৰ সংগীত বিভাগৰ মুৰব্বী আছিল। সুচিত্ৰা মিত্ৰ বাংলা চলচ্চিত্ৰৰ এগৰাকী নেপথ্য গায়িকা আছিল লগতে কিছুমান ছবিটো অভিনয় কৰিছিল<ref>{{cite book |title=Calcutta: a cultural and literary history |last=Dutta |first=Krishna |year=2003 |publisher=Signal Books |isbn=1-902669-59-2 |page=226 |chapter=Cities of Imagination: Calcutta |chapter-url=https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC&pg=PA226}}</ref> আৰু বহু বছৰ ধৰি ইণ্ডিয়ান পিপলছ থিয়েটাৰ এছ'চিয়েচনৰ সৈতে জড়িত আছিল। মিত্ৰই স্কটিছ চাৰ্চ কলেজ, কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয় আৰু [[ভাৰত]]ৰ [[পশ্চিম বংগ]]ৰ বিশ্ব-ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল। তেওঁ কলকাতাৰ শ্বেৰিফও আছিল (২০০১)।<ref>{{cite news |title=Journalist to be new sheriff |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Journalist-to-be-new-sheriff/articleshow/5371792.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811035622/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-24/kolkata/28095823_1_new-sheriff-veteran-journalist-kolkata |url-status=live |archive-date=11 August 2011 |work=[[The Times of India]] |date=24 December 2009}}</ref>দীৰ্ঘদিনীয়া অসুস্থতাৰ পিছত ২০১১ চনৰ ৩ জানুৱাৰী তাৰিখে [[কলকাতা]]ত হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু হয়। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== মিত্ৰৰ দেউতাক প্ৰসিদ্ধ সাহিত্যিক সৌৰিন্দ্ৰ মোহন মুখাৰ্জী জোৰাসাঁকোৰ ঠাকুৰ পৰিয়ালৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী আছিল। সংগীতৰ ক্ষেত্ৰত সুচিত্ৰা মিত্ৰৰ প্ৰাকৃতিক দক্ষতাক পংকজ মল্লিকে স্বীকৃতি দিছিল আৰু তেওঁৱেই ৰবীন্দ্ৰ সংগীতত প্ৰথম পাঠ দিছিল। শৈশৱৰ পৰাই তেওঁ পৰিয়ালৰ আটাইতকৈ কনিষ্ঠ সদস্য হিচাপে [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ গান আৰু কবিতাৰ প্ৰেমত পৰিছিল। তেওঁৰ সংগীতৰ বাবে এক অবিৰত কাণ আৰু কণ্ঠ আৰু অভিব্যক্তিৰ প্ৰাকৃতিক উপহাৰ আছিল। তেওঁ ষ্টেচন গুঝাণ্ডিৰ ওচৰত এখন চলন্ত ৰেলত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। সেয়েহে তেওঁৰ উপনাম আছিল গোজু। ==সংগীতৰ কৰ্মজীৱন== ১৯৪১ চনত সুচিত্ৰা মিত্ৰই শান্তিনিকেতনৰ সঙ্গীত ভাৱনৰ বাবে বৃত্তি লাভ কৰে আৰু শান্তিনিকেতনৰ কেইজনমান মহান শিক্ষক - ইন্দিৰা দেৱী চৌধুৰীৰাণী, শান্তিদেৱ ঘোষ আৰু শৈলাজাৰঞ্জন মজুমদাৰৰ পৰা ৰবীন্দ্ৰ সংগীত শিকিবলৈ লয়। শান্তিনিকেতনৰ পৰা ডিপ্লোমা লাভ কৰাৰ পিছত সুচিত্ৰা মিত্ৰ‌ই ১৯৪৫ চনত কলিকতালৈ উভতি আহে। ১৯৪৬ চনত তেওঁ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কটিছ চাৰ্চ কলেজৰ পৰা ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে।<ref>{{cite news |title=Rabindra Sangeet exponent Suchitra Mitra passes away |url=http://www.indianexpress.com/news/rabindra-sangeet-exponent-suchitra-mitra-pas/732688/ |work=[[The Indian Express]] |date=3 January 2011}}</ref>একে বছৰতে তেওঁ দ্বিজেন চৌধুৰীৰ <ref>{{cite news |url=http://www.india9.com/i9show/Rabitirtha-Music-Academy-54608.htm |title=Rabitirtha Music Academy in Kolkata |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250220153541/https://www.india9.com/i9show/Rabitirtha-Music-Academy-54608.htm |archivedate=2025-02-20 |access-date=2025-03-02 |deadurl=yes}}</ref> সৈতে ৰবিতীৰ্থৰ সহ-প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ৰবিতীৰ্থ নামটো প্ৰখ্যাত ইতিহাসবিদ আৰু ঠাকুৰ পণ্ডিত অধ্যাপক কালিদাস নাগৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। <ref>{{cite news |title=Rabindra Sangeet exponent Suchitra Mitra dies at 86 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/rabindra-sangeet-exponent-suchitra-mitra-passes-away/1/125449.html |work=[[India Today]] |date=3 January 2011}}</ref>সুচিত্ৰাৰ নেতৃত্বত ৰবিতীৰ্থ ৰবীন্দ্ৰ সংগীতৰ [[কলকাতা]]ত অন্যতম আগশাৰীৰ বিদ্যালয় হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু অধ্যক্ষাৰ লগতে সুচিত্ৰা মিত্ৰ এই প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আঁৰত এগৰাকী সক্ৰিয় ব্যক্তিত্ব আৰু অনুপ্ৰেৰণামূলক ব্যক্তি আছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ গানবোৰৰ অন্তৰ্নিহিত সূক্ষ্ম তাৎপৰ্যবোৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ নিষ্ঠা, আন্তৰিকতা আৰু বোধগম্যতা সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়। <ref>''Cultural profiles'', by Rekha Menon. Published by Inter-National Cultural Centre, 1961. ''Page 20''</ref> সুচিত্ৰা এগৰাকী ব্যাখ্যাকাৰী আৰু ঠাকুৰৰ সংগীত ৰচনাসমূহৰ দোভাষী আছিল। তেওঁৰ অন্যান্য আগ্ৰহৰ ভিতৰত আছিল প্ৰদৰ্শন কলা, যাৰ ভিতৰত আছে নাট্য প্ৰদৰ্শন, চলচ্চিত্ৰ-অভিনয়, চিত্ৰাংকন ইত্যাদি। ==স্বীকৃতি== এগৰাকী সফল শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ খ্যাতিৰ ফলস্বৰূপে তেওঁ ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰবক্তা হিচাপে নিযুক্তহয়। য'ত তেওঁ সংগীত বিভাগৰ মুৰব্বীৰ সন্মানীয় পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল। তেওঁ সংগীত শিক্ষৰ আছাৰত পংকজ মল্লিকৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল – আকাশবাণীৰ এক অতি জনপ্ৰিয় কাৰ্যসূচী – ৰবীন্দ্ৰসংগীতৰ ওপৰত এটা টিউট'ৰিয়েল যাক পোনপটীয়াকৈ সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ সৃষ্টিশীল প্ৰতিভাৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে সুচিত্ৰা মিত্ৰই অসংখ্য সন্মান লাভ কৰিছিল। মিত্ৰৰ কেইটামান উল্লেখযোগ্য বঁটা হ'ল:- *১৯৪৫ চনত [[লণ্ডন]] ঠাকুৰ স্তোত্ৰ সমাজৰ পৰা ঠাকুৰ স্তোত্ৰ বঁটা। *১৯৭৪ চনত [[ভাৰত চৰকাৰ]] পৰা [[পদ্মশ্ৰী বঁটা]] *১৯৮৬ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ পৰা [[সংগীত নাটক একাডেমী]] বঁটা লাভ *এইচএমভি গোল্ডেন ডিস্ক বঁটা, *এছিয়ান পেইণ্টছৰ পৰা শিৰোমনি পুৰস্কাৰ, *বিশ্ব-ভাৰতীৰ পৰা দেশীকোট্টামা, *[[পশ্চিম বংগ]] চৰকাৰৰ পৰা আল্লাউদ্দিন পুৰস্কাৰ, তেওঁক [[ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[বৰ্ধমান বিশ্ববিদ্যালয়]] আৰু [[যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ দ্বাৰা ৩টা সন্মানীয় ডি.লিট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হৈছিল। উপৰ্যুক্ত অনুসৰি, মিত্ৰ [[বিশ্ব-ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ দেশীকোট্টামা (বা সন্মানীয় [[ডি.লিট]] প্ৰাপক আছিল, যাক ৰবীন্দ্ৰ সংগীতৰ ধাৰাত স্বীকৃতিৰ শীৰ্ষস্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। তেওঁ ১৯৮৪ চনত ৰবীন্দ্ৰ ভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অধ্যাপক আৰু ৰবীন্দ্ৰ সংগীত বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>[http://www.stanford.edu/~subh/suchitra_bio.html "Suchitra Mitra"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131061323/http://www.stanford.edu/~subh/suchitra_bio.html |date=2014-01-31 }}, Stanford University, www.stanford.edu.</ref> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== সুচিত্ৰা মিত্ৰ একাধিক জীৱনীমূলক তথ্যচিত্ৰৰ বিষয় হৈ আহিছে। ৰাজা সেনৰ সুচিত্ৰা মিত্ৰ (১৯৯৩) শীৰ্ষক তথ্যচিত্ৰখনে শ্ৰেষ্ঠ সাংস্কৃতিক চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা লাভ কৰে। ==গ্ৰন্থপঞ্জী == *'খেয়াল খুশী'' (শিশুৰ ছড়াৰ সংগ্ৰহ আৰু এখন প্লেলেট; লেখকৰ দ্বাৰা চিত্ৰিত)। ১৯৭৮. প্ৰাংগন, কলকাতা। *'ঠাকুৰ গান'' (বিশ্বকোষ)। ১৯৮৪ *'গুৰেৰ পুটুল''। আনন্দ পাব্লিচাৰ্ছ। ২০০০ ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী: ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সুৰকাৰ]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কণ্ঠশিল্পী]] 9mrd7hc7ydy6zmzalmxz1wvxtsim00d এমিলি গ্ৰীণ বালচ 0 118133 648793 501912 2026-10-31T18:01:27Z Dipankar Das 36094 648793 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = এমিলি গ্ৰীণ বালচ | image = EmilyGreeneBalch.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1867|01|08}} | birth_place = ব'ষ্টন, মাছাছুছেট্যছ, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | death_date = {{Death date and age|1961|01|09|1867|01|08}} | death_place = কেমব্ৰিজ, আমেৰিকা | occupation = লেখিকা, অৰ্থনীতিবিদ, অধ্যাপক | known_for = ১৯৪৬ চনত [[শান্তি ন'বেল বঁটা]] }} '''এমিলি গ্ৰীণ বালচ''' ({{Lang-en|Emily Greene Balch}}; ৮ জানুৱাৰী, ১৮৬৭ – ৯ জানুৱাৰী, ১৯৬১)এগৰাকী আমেৰিকান অৰ্থনীতিবিদ, সমাজবিজ্ঞানী আৰু শান্তিবাদী আছিল। বালচে ৱেলেছলি কলেজত শৈক্ষিক কেৰিয়াৰৰ সৈতে দৰিদ্ৰতা, শিশু শ্ৰম, আৰু অনুপ্ৰৱেশৰ দৰে সামাজিক বিষয়সমূহৰ প্ৰতি দীৰ্ঘদিনীয়া আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল৷ ইয়াৰ লগতে দৰিদ্ৰ অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ উন্নীতকৰণ আৰু কিশোৰ অপৰাধ হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বসতি স্থাপনৰ কামত তেওঁ আগভাগ লৈছিল। তেওঁ ১৯১৪ চনত [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ আৰম্ভণিতে শান্তি আন্দোলনত সোমাই পৰে আৰু চিকাগোৰ জেন এডামছৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। [[ছুইজাৰলেণ্ড|চুইজাৰলেণ্ড]]ত থকা মহিলা আন্তৰ্জাতিক শান্তি আৰু স্বাধীনতা লীগ (WILPF)ৰ তেওঁ কেন্দ্ৰীয় নেত্ৰী হয়,<ref>{{Citation|last=Confortini|first=Catia C.|title=Race, Gender, Empire, and War in the International Thought of Emily Greene Balch|date=2021|url=https://www.cambridge.org/core/books/womens-international-thought-a-new-history/race-gender-empire-and-war-in-the-international-thought-of-emily-greene-balch/26A5AA586D587FE8383CB111BA357B28|work=Women's International Thought: A New History|pages=244–265|editor-last=Rietzler|editor-first=Katharina|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-49469-4|access-date=2021-03-06|editor2-last=Owens|editor2-first=Patricia}}</ref> যাৰ বাবে তেওঁ ১৯৪৬ চনত [[শান্তি ন'বেল বঁটা|শান্তিৰ নোবেল বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="Clark1987">{{cite book|author=Judith Freeman Clark|title=Almanac of American Women in the 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=ryMqAAAAYAAJ|year=1987|publisher=Prentice Hall|isbn=978-0-13-022658-7|page=88}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== জামাইকা প্লেইন, মেছাচুচেটছৰ এটা বিশিষ্ট য়েংকি পৰিয়ালত বালচৰ জন্ম হৈছিল৷ তেওঁ ফ্ৰান্সিছ ভি আৰু এলেন (জন্ম নয়েছ) বালচৰ কন্যা। তেওঁৰ পিতৃ এজন সফল অধিবক্তা আৰু একালৰ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]]ৰ চিনেটৰ চাৰ্লছ ছামনাৰৰ সচিব আছিল।<ref name="Clark1987"/> <ref>1870 United States Federal Census</ref> তেওঁ [[অৰ্থনীতি]]ত ১৮৮৯ চনত ব্ৰিন মাউৰ কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ [[পেৰিছ]]ত স্নাতকৰ কাম কৰিছিল আৰু ''Public Assistance of the Poor in France'' (১৮৯৩) নামেৰে গৱেষণা প্ৰকাশ কৰিছিল। শৈক্ষিক কেৰিয়াৰৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ আগতে বষ্টনত তেওঁ ছেটেলমেণ্ট হাউচৱৰ্ক কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.friendsjournal.org/2001047/|title=Emily Greene Balch, Pioneering Peacemaker|last=Abbott|first= Margery Post|date=1 June 2001|website=Friends Journal|language=en|access-date=2022-05-24}}</ref> ইয়াৰ পিছত হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়, চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয় আৰু বাৰ্লিন বিশ্ববিদ্যালয়ত তেওঁ অধ্যয়ন কৰে। == কৰ্মজীৱন == ১৮৯৬ চনত বালচে ৱেলেছলি কলেজত অধ্যাপনা আৰম্ভ কৰে। তেওঁ অনুপ্ৰৱেশ, উপভোগ আৰু মহিলাৰ অৰ্থনৈতিক ভূমিকা আদিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ১৯১৩ চনত বিভাগটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতিবিদ কেথাৰিন ক'মানে পদত্যাগ কৰাৰ পিছত তেওঁক ৱেলছলিৰ [[অৰ্থনীতি]]ৰ অধ্যাপিকা হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite news|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1913/05/04/issue.html?action=click&contentCollection=Archives&module=ArticleEndCTA&region=ArchiveBody&pgtype=article|title=Farewell dinner to Miss Coman|date=4 May 1913|work=The New York Times|access-date=2 September 2018}}</ref> সেই বছৰতে বালচক সহযোগী অধ্যাপকৰ পৰা ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি, ৰাজনৈতিক আৰু সমাজ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপকলৈ পদোন্নতি দিয়া হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1913/03/30/archives/new-wellesley-dean-miss-alice-vinton-walte-chosen-by-the-board-of.html|title=New Wellesley dean|work=The New York Times|date=30 March 1913|access-date=2 September 2018}}</ref> ১৯২১ চনত বালচে ইউনিটেৰিয়ানবাদৰ পৰা কোৱাকাৰবাদলৈ ধৰ্মান্তৰিত হয়।<ref>Randall, ''Improper Bostonian'', p. 60</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি আন্দোলনৰ তেওঁ এগৰাকী আমেৰিকান নেত্ৰী হৈ পৰিছিল। ১৯১৯ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা কংগ্ৰেছত বালচে কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰ নাম সলনি কৰি ''উইমেনছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল লীগ ফৰ পিছ এণ্ড ফ্ৰিডম'' কৰা হয় আৰু ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় জেনেভাত৷ লীগে তেওঁক প্ৰথম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সচিব-কোষাধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি দিছিল৷ তেওঁ সংস্থাটোৰ কাৰ্য্যকলাপ পৰিচালনা কৰিছিল। শান্তি শিক্ষাৰ ওপৰত গ্ৰীষ্মকালীন বিদ্যালয় স্থাপন কৰাত সহায় কৰিছিল আৰু ৫০খনতকৈও অধিক দেশত নতুন শাখা সৃষ্টি কৰিছিল। ড্ৰাগছ নিয়ন্ত্ৰণ, বিমান পৰিবহণ, শৰণাৰ্থী আৰু নিৰস্ত্ৰকৰণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠিত লীগ অৱ নেচনৰ সৈতে সহযোগিতা কৰিছিল। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ত তেওঁ মিত্ৰশক্তিৰ শক্তিসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল আৰু যুদ্ধৰ প্ৰচেষ্টাক সমালোচনা কৰা নাছিল যদিও বিবেকৰ বাবে অস্বীকাৰ কৰা লোকসকলৰ অধিকাৰ সমৰ্থন কৰিছিল।<ref>Suzanne Niemeyer, editor, ''Research Guide to American Historical Biography: vol. IV'' (1990) pp. 1806–14</ref> == ন'বেল বঁটা == কলম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ [[দৰ্শন]]ৰ অধ্যাপক জন ৰেণ্ডেল আৰু আমেৰিকাৰ শাখা ''উইমেনছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল লীগ ফৰ পিছ এণ্ড ফ্ৰিডম''ৰ অন্যতম নেত্ৰী মাৰ্চিডিজ ৰেণ্ডেলে বালচক [[শান্তি ন'বেল বঁটা|ন'বেল শান্তি বঁটা]]ৰ বাবে মনোনীত কৰাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে। এই অভিযানত আমেৰিকাৰ পাঁচটা সংগঠনে "শান্তি বঁটাৰ বাবে এমিলি গ্ৰীণ বালচক পৃষ্ঠপোষকতা কৰা সমিতি" নামৰ এখন সমিতি গঠন কৰে। এই সংগঠনসমূহ আছিল উইমেনছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল লীগ ফৰ পিছ এণ্ড ফ্ৰিডম, নেচনেল ফেডাৰেচন অৱ চেটেলমেণ্টছ, উইমেনছ ট্ৰেড ইউনিয়ন লীগ অৱ আমেৰিকা, নেচনেল কাউন্সিল অৱ উইমেন অৱ দ্য আমেৰিকাৰ আৰু এনএএচিপি।<ref name="Nobel 651">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=651|title=Nomination Archive|date=April 1, 2020|website=NobelPrize.org|access-date=April 15, 2024}}</ref> মহিলা আন্তৰ্জাতিক শান্তি আৰু স্বাধীনতা লীগ (WILPF)ৰ সৈতে হোৱা কামৰ বাবে বালচে ১৯৪৬ চনত শান্তিৰ [[ন'বেল বঁটা বিজয়ী (শান্তি)|ন'বেল বঁটা]] লাভ কৰে। পুৰস্কাৰৰ ধনৰ নিজৰ অংশ তেওঁ WILPF লৈ দান কৰে। তেওঁ বঁটা গ্ৰহণ কৰি দিয়া ভাষণটোত জাতীয়তাবাদ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তিৰ বাবে কৰা প্ৰচেষ্টাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিল।<ref name="Nobel">{{Nobelprize|accessdate=2020-04-29}} including the Nobel Lecture, April 7, 1948 ''Toward Human Unity or Beyond Nationalism'' </ref><ref name="Nobel 651">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=651|title=Nomination Archive|date=April 1, 2020|website=NobelPrize.org|access-date=April 15, 2024}}</ref><ref name="Nobel 651" /> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:শান্তিৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ন’বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:সমাজবিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:সমাজকৰ্মী]] [[শ্ৰেণী:নাৰী]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান লেখক]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] [[শ্ৰেণী:কুৰি শতিকাৰ ব্যক্তি]] 8th1ga0xa3qj1x2vklhzqeynrw9030i সন্ত্ৰাসবাদ 0 121812 648792 631561 2026-10-31T18:00:34Z Dipankar Das 36094 648792 wikitext text/x-wiki {{Good article}} '''সন্ত্ৰাসবাদ''' ({{Lang-en|Terrorism }}) ইয়াৰ বহল অৰ্থত, ৰাজনৈতিক বা মতাদৰ্শগত লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ নিৰস্ত্ৰ জনতাৰ ওপৰত কৰা হিংসাক বুজোৱা হয়।<ref name=":2">{{Cite book |last=Ganor |first=Boaz |url=https://www.jstor.org/stable/10.7312/gano17212 |title=Global Alert: The Rationality of Modern Islamist Terrorism and the Challenge to the Liberal Democratic World |date=2015 |publisher=Columbia University Press |pages=2–3, 5–6, 14–16 |chapter=Introduction to Multidimensional Warfare |doi=10.7312/gano17212|jstor=10.7312/gano17212 |isbn=978-0-231-53891-6 }}</ref> এই শব্দটো মূলতঃ শান্তিৰ সময়ত বা যুদ্ধহীনতাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধৰ প্ৰেক্ষাপটত সংঘটিত ইচ্ছাকৃত হিংসাক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=QbALBwAAQBAJ&pg=PA175 |title=Torture, Terrorism, and the Use of Violence (also available as Review Journal of Political Philosophy Volume 6, Issue Number 1) |editor-last=Wisnewski |editor-first=J. Jeremy |date=2008 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-0291-8 |page=175 |access-date=September 15, 2017 |archive-date=January 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230110004436/https://books.google.com/books?id=QbALBwAAQBAJ&pg=PA175 |url-status=live }}</ref> সন্ত্ৰাসবাদৰ বিভিন্ন ভিন্ন সংজ্ঞা আছে, ইয়াৰ বিষয়ে কোনো সৰ্বজনীন সহমত নাই।<ref>"The ordinary current use of the word ''terrorism'' is much too wide. That is to say, if we list all the different phenomena which are at one time or another described as terrorism in ordinary conversation, or in ordinary newspapers, or by ordinary politicians, we will end up with a huge rag-bag of not very similar items . . The disadvantages of trying to construct an ordinary-language definition based on current usage can be seen, too, in the plethora of conflicting definitions occurring in philosophical and political literature. Thus philosophers for instance disagree about whether or not terrorism is wrong by definition or wrong just as a matter of fact; they disagree about whether terrorism should be defined in terms of its aims, or its methods, or both, or neither; they disagree about whether or not states can perpetrate terrorism; they even disagree about the importance or otherwise of ''terror'' for a definition of ''terrorism''." [[Jenny Teichman]], [https://www.jstor.org/stable/3751606 "How to Define Terrorism"], ''[[Philosophy (journal)|Philosophy]]'', October 1989, Vol. 64, No. 250, pp. 505–517.</ref><ref name="USCode">{{cite book |last1=Halibozek |first1=Edward P. |url=https://books.google.com/books?id=qpwcHUNXw-kC&pg=PA4 |title=The corporate security professional's handbook on terrorism |last2=Jones |first2=Andy |last3=Kovacich |first3=Gerald L. |publisher=Elsevier (Butterworth-Heinemann) |year=2008 |isbn=978-0-7506-8257-2 |edition=illustrated |pages=4–5 |access-date=December 17, 2016}}</ref><ref name="Walzer">{{cite news |last=Mackey |first=Robert |date=November 20, 2009 |title=Can Soldiers Be Victims of Terrorism? |work=The New York Times |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2009/11/20/define-terrorism/ |access-date=January 11, 2010 |quote=Terrorism is the deliberate killing of innocent people, at random, in order to spread fear through a whole population and force the hand of its political leaders. |archive-date=June 12, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612103418/http://thelede.blogs.nytimes.com/2009/11/20/define-terrorism/ |url-status=live}}</ref> সন্ত্ৰাসবাদৰ বিভিন্ন সংজ্ঞাই ইয়াৰ অনিয়ম, ভয় জগাই তোলাৰ লক্ষ্য আৰু ইয়াৰ তাৎক্ষণিক ভুক্তভোগীৰ বাহিৰত ইয়াৰ ব্যাপক প্ৰভাৱৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref name=":2" /> পূৰ্বৰ সময়ৰ পৰা বিকশিত হোৱা আধুনিক সন্ত্ৰাসবাদে ৰাজনৈতিক লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ বিভিন্ন কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে, প্ৰায়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰীসকলক প্ৰভাৱিত কৰাৰ বাবে ভয়ক কৌশলগত আহিলা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। পৰিবহণ কেন্দ্ৰ, বিমানবন্দৰ, শ্বপিং চেণ্টাৰ, পৰ্যটনস্থলী, আৰু নৈশজীৱনৰ স্থান আদি ঘন জনবসতিপূৰ্ণ ৰাজহুৱা অঞ্চলসমূহক লক্ষ্য কৰি সন্ত্ৰাসবাদীসকলে ব্যাপক নিৰাপত্তাহীনতা সৃষ্টি কৰাৰ লক্ষ্য লৈছে, মানসিক হেতালি খেলাৰ জৰিয়তে নীতি পৰিৱৰ্তনৰ বাবে প্ৰেৰণা যোগাইছে, আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত আস্থাক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছে।<ref name=":22">{{Cite book |last=Ganor |first=Boaz |url=https://www.jstor.org/stable/10.7312/gano17212 |title=Global Alert: The Rationality of Modern Islamist Terrorism and the Challenge to the Liberal Democratic World |date=2015 |publisher=Columbia University Press |pages=21–23 |chapter=The Challenges and Dilemmas Faced by Liberal Democracies coping with Modern Islamist Terrorism |doi=10.7312/gano17212|jstor=10.7312/gano17212 |isbn=978-0-231-53891-6 }}</ref> ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ফৰাচী বিপ্লৱৰ সময়ত "সন্ত্ৰাসবাদী" আৰু "সন্ত্ৰাসবাদ" শব্দ দুটাৰ উৎপত্তি হৈছিল <ref name="Oxford">{{cite book |editor-last1=Stevenson |editor-first1=Angus |title=Oxford dictionary of English |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_a2v4 |date=2010 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-957112-3 |edition=3rd}}</ref> যদিও ১৯৭০ চনত উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডৰ সমস্যা, বাস্ক সংঘাত আৰু [[ইজৰাইল]]-[[পেলেষ্টাইন]] সংঘাতৰ সময়ত আন্তৰ্জাতিকভাৱে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু বিশ্বব্যাপী দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছিল। ১৯৮০ চনৰ পৰা আত্মঘাতী আক্ৰমণৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ উদাহৰণ ২০০১ চনত [[আমেৰিকা]]ত ১১ ছেপ্টেম্বৰত সংঘটিত আক্ৰমণ। ইউনিভাৰ্চিটি অৱ মেৰিলেণ্ড কলেজ পাৰ্কে পৰিচালনা কৰা গ্ল’বেল টেৰৰিজম ডাটাবেছত ৬১,০০০ৰো অধিক অৰাজ্যিক সন্ত্ৰাসবাদৰ কাণ্ডৰ ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে যাৰ ফলত ২০০০ৰ পৰা ২০১৪ চনৰ ভিতৰত কমেও ১ লাখ ৪০ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছে।<ref>{{cite web |title=Global Terrorism Index 2015 |url=http://economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2015/11/Global-Terrorism-Index-2015.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207153725/http://economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2015/11/Global-Terrorism-Index-2015.pdf |archive-date=February 7, 2019 |access-date=July 19, 2016 |publisher=Institute for Economics and Peace |page=33}}</ref> বিভিন্ন সংগঠন আৰু দেশে নিজৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ সন্ত্ৰাসবাদৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাওঁপন্থী আৰু সোঁপন্থী ৰাজনৈতিক সংগঠন, জাতীয়তাবাদী গোট, ধৰ্মীয় গোট, বিপ্লৱী, শাসকীয় চৰকাৰ আদি অন্যতম।<ref name="britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/terrorism |title=Terrorism |access-date=September 8, 2020 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |page=3 |archive-date=August 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818124916/https://www.britannica.com/topic/terrorism |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া দশকবোৰত সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক দুয়োটা অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি হাইব্ৰিড সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ উত্থান ঘটিছে।<ref name=":2" /> হত্যাকাণ্ড, গণহত্যা, বলপূৰ্বক নিৰুদ্দেশ, কাৰ্পেট বোমা বিস্ফোৰণ আৰু নিৰ্যাতনৰ জৰিয়তে সন্ত্ৰাসবাদী কৌশলৰ প্ৰতিষ্ঠানিক যন্ত্ৰপাতিৰ সৈতে ৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদ অৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদতকৈ অধিক মাৰাত্মক সন্ত্ৰাসবাদ।<ref>{{cite book |last=Martin |first=Gus |title=Understanding Terrorism |url=https://archive.org/details/understandingter0003mart |publisher=SAGE Publications |year=2010 |isbn=978-1-4129-7059-4 |edition=third |pages=[https://archive.org/details/understandingter0003mart/page/98 98]-139}}</ref><ref>{{cite book |last=Blakeley |first=R. |title=State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South |url=https://archive.org/details/stateterrorismne0000blak |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=978-0-415-68617-4}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Eck |first1=K. |last2=Hultman |first2=L. |year=2007 |title=One-Sided Violence Against Civilians in War |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-peace-research_2007-03_44_2/page/233 |journal=Journal of Peace Research |volume=44 |issue=2 |pages=233–246 |doi=10.1177/0022343307075124}}</ref><ref>{{cite book |last=White |first=M. |title=Atrocities: The 100 Deadliest Episodes in Human History |url=https://archive.org/details/atrocities100dea0000whit |publisher=W. W. Norton & Company |year=2013 |isbn=9780393345230}}</ref> ==উৎপত্তি আৰু সংজ্ঞা== ===উৎপত্তি=== [[File:JacobinVignette03.jpg|thumb|upright=0.6|জেকবিন ক্লাবৰ ছীল]] "সন্ত্ৰাসবাদ" শব্দটো প্ৰথমে ফৰাচী বিপ্লৱৰ "আতংকৰ ৰাজত্ব"ৰ সময়ত জেকবিন ক্লাবৰ কাৰ্য্যক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। জেকবিনৰ নেতা মেক্সিমিলিয়ান ৰবস্পিয়েৰে কয় যে "সন্ত্ৰাস ন্যায়, তৎক্ষণাত, কঠোৰ, অনমনীয়ৰ বাহিৰে আন একো নহয়।" <ref>{{cite book |last1=Bienvenu |first1=Richard |title=THE NINTH OF THERMIDOR {{!}} THE FALL OF ROBESPIERRE |url=https://archive.org/details/ninthofthermidor00bien |date=January 1, 1968 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780196806198 |pages=[https://archive.org/details/ninthofthermidor00bien/page/30 30]–50}}</ref> ১৭৯৫ চনত এডমাণ্ড বাৰ্কে জেকবিনসকলক ফ্ৰান্সৰ "সন্ত্ৰাসবাদী নামৰ হাজাৰ হাজাৰ নৰক-হাউণ্ডক ... জনসাধাৰণৰ ওপৰত এৰি দিয়াৰ বাবে" নিন্দা কৰে।<ref>[[Edmund Burke]] – To The Earl Fitzwilliam (Christmas, 1795.) In: Edmund Burke, ''Select Works of Edmund Burke, vol. 3 (Letters on a Regicide Peace)'' (1795).<br/>This Internet version contains two, mingled, indications of page numbers: one with single brackets like [260], one with double brackets like [ [309] ]. Burke lengthily introduces his view on 'this present [[French Directory|Directory government]]', and then writes on page [359]: "Those who arbitrarily erected the new building out of the old materials of their own [[National Convention|Convention]], were obliged to send for an Army to support their work. (...) At length, after a terrible struggle, the Troops prevailed over the Citizens. (...) This power is to last as long as the Parisians think proper. (...) [315] To secure them further, they have a strong corps of [[irregular military|irregulars]], ready armed. Thousands of those Hell-hounds called Terrorists, whom they had shut up in Prison on their last Revolution, as the Satellites of Tyranny, are let loose on the people. (...)"</ref> ষোড়শ শতিকাত জেনেভাতজন কেলভিনৰ শাসনক আতংকৰ ৰাজত্ব বুলিও অভিহিত কৰা হৈছে।<ref name="de Niet Paul 2009 p. 275">{{cite book | last1=de Niet | first1=J. | last2=Paul | first2=H. | title=Sober, Strict, and Scriptural: Collective Memories of John Calvin, 1800-2000 | publisher=Brill | series=Brill's Series in Church History | year=2009 | isbn=978-90-474-2770-4 | url=https://books.google.com/books?id=cBuwCQAAQBAJ&pg=PA275 | access-date=October 21, 2022 | page=275 | archive-date=October 21, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221021161414/https://books.google.com/books?id=cBuwCQAAQBAJ&pg=PA275 | url-status=live }}</ref><ref name="Oechsli Paul Paul 1922 p. 166">{{cite book | last1=Oechsli | first1=W. | last2=Paul | first2=E. | last3=Paul | first3=C. | title=History of Switzerland, 1499-1914 | publisher=The University Press | series=Cambridge historical series | year=1922 | url=https://books.google.com/books?id=oS1pAAAAMAAJ&pg=PA166 | access-date=October 21, 2022 | page=166 | archive-date=October 21, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221021161414/https://books.google.com/books?id=oS1pAAAAMAAJ&pg=PA166 | url-status=live }}</ref><ref name="Association of American Law Schools 1916 p. 297">{{cite book | author=Association of American Law Schools | title=The Continental Legal History Series | publisher=Little, Brown, & Company | issue=v. 6 | year=1916 | url=https://books.google.com/books?id=-eb3FqiVzLoC&pg=PA297 | access-date=October 21, 2022 | page=297 | archive-date=October 21, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221021161413/https://books.google.com/books?id=-eb3FqiVzLoC&pg=PA297 | url-status=live }}</ref> ১৯৭০ চনত পেলেষ্টাইন লিবাৰেচন অৰ্গেনাইজেচন (PLO),<ref>{{cite book |last=Peleg |first=Ilan |title=The Politics of Terrorism |date=1988 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8247-7814-9 |editor-last=Stohl |editor-first=Michael |editor-link=Michael Stohl |edition=third |page=531 |chapter=Terrorism in the Middle East: The Case of the Arab-Israeli Conflict |access-date=February 14, 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=R60c_2nCcnYC&pg=PA531}}</ref> আইৰিছ ৰিপাব্লিকান আৰ্মি (IRA),<ref>{{cite book |last=Crenshaw |first=Martha |url=https://books.google.com/books?id=9nFyZaZGthgC&q=IRA |title=Terrorism in Context |date=2010 |publisher=Penn State Press |isbn=978-0-271-04442-2 |page=xiii |access-date=February 14, 2019}}</ref> বাস্ক বিচ্ছিন্নতাবাদী গোট, ETA,<ref>{{cite book |last1=Shabad |first1=Goldie |title=Terrorism in Context |last2=Llera Ramo |first2=Francisco Jose |date=2010 |publisher=Penn State Press |isbn=9780271044422 |editor1-last=Crenshaw |editor1-first=Martha |chapter=Political Violence in a Democratic State: Basque Terrorism in Spain |author-link=Martha Crenshaw |access-date=February 14, 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9nFyZaZGthgC&pg=PA411 |archive-date=March 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329132440/https://books.google.com/books?id=9nFyZaZGthgC&pg=PA411#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> আৰু ৰেড আৰ্মি ফ্যাকচনৰ দৰে গোটৰ কাৰ্য্যকলাপৰ ফলত "সন্ত্ৰাসবাদ" আৰু "সন্ত্ৰাসবাদী" শব্দ দুটাৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ হয়। <ref>{{cite book |last1=Corrado |first1=Raymond R. |title=The Politics of Terrorism |last2=Evans |first2=Rebecca |date=January 29, 1988 |publisher=CRC Press |isbn=9780824778149 |editor1-last=Stohl |editor1-first=Michael |edition=Third |page=373 |chapter=Ethnic and Ideological Terrorism in Western Europe |access-date=February 14, 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=R60c_2nCcnYC&pg=PA373 |archive-date=March 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329132433/https://books.google.com/books?id=R60c_2nCcnYC&pg=PA373#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ১৯৭০ চনৰ লাইফ আলোচনীৰ এটা সংখ্যাত লেইলা খালেদক সন্ত্ৰাসবাদী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। <ref>{{cite news |last1=Khaled |first1=Leila |date=September 18, 1970 |title=This is Your New Captain Speaking |page=34 |magazine=Life |url=https://books.google.com/books?id=8lUEAAAAMBAJ&pg=PA34 |access-date=February 14, 2019 |archive-date=March 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329132448/https://books.google.com/books?id=8lUEAAAAMBAJ&pg=PA34#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ১৯৭০ চনত সন্ত্ৰাসবাদৰ ওপৰত কেইবাখনো কিতাপ প্ৰকাশ পাইছিল। <ref>Committee on the Judiciary, [https://books.google.com/books?id=JjkTAAAAIAAJ ''Terroristic Activity: International terrorism''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240329132435/https://books.google.com/books?id=JjkTAAAAIAAJ |date=March 29, 2024 }}; Lester A. Sobel, [https://books.google.com/books?id=YC5nAAAAMAAJ ''Political Terrorism''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240329132449/https://books.google.com/books?id=YC5nAAAAMAAJ |date=March 29, 2024 }}; Lauran Paine, [https://books.google.com/books?id=xiLmAAAAIAAJ ''The Terrorists''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240329132437/https://books.google.com/books?id=xiLmAAAAIAAJ |date=March 29, 2024 }} (1975); Walter Laqueur, [https://books.google.com/books?id=iQS-1jqgeScC ''Guerrilla Warfare: A Historical and Critical Study'']; Paul Wilkinson, [https://books.google.com/books?id=rILaAAAAMAAJ ''Terrorism versus liberal democracy: the problems of response''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240329132452/https://books.google.com/books?id=rILaAAAAMAAJ |date=March 29, 2024 }}; Albert Parry, [[iarchive:terrorismfromrob0000parr|''Terrorism: from Robespierre to Arafat'']] (1976); Ovid Demaris, [[iarchive:brothersinbloodi00dema|''Brothers in Blood: The International Terrorist Network'']] (1977); Yonah Alexander, David Carlton and Paul Wilkinson, [https://books.google.com/books?id=NDboAAAAIAAJ ''Terrorism: Theory and Practice'']; Christopher Dobson and Ronald Payne, [https://books.google.com/books?id=B4TaAAAAMAAJ ''The Weapons of Terror: International Terrorism at Work'']; Brian Michael Jenkins, [https://books.google.com/books?id=uo_sAAAAMAAJ ''The Terrorist Mindset and Terrorist Decisionmaking''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240329133030/https://books.google.com/books?id=uo_sAAAAMAAJ |date=March 29, 2024 }} (1979)</ref> ১৯৮৩ চনৰ বেইৰুট বেৰেকত হোৱা বোমা বিস্ফোৰণৰ পিছত <ref name="Heryant">{{Cite book |last=Heryanto |first=Ariel |author-link=Ariel Heryanto |url=https://books.google.com/books?id=6qSjk2C9x6wC&pg=PA161 |title=State Terrorism and Political Identity in Indonesia: Fatally Belonging |date=April 7, 2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-19569-5 |page=161}}</ref> আৰু ২০০১ চনৰ ১১ ছেপ্টেম্বৰৰ আক্ৰমণৰ পিছত <ref name="Heryant" /><ref name="Gabriel">{{Cite book |last=Faimau |first=Gabriel |url=https://books.google.com/books?id=y9IwBwAAQBAJ&pg=PA27 |title=Socio-Cultural Construction of Recognition: The Discursive Representation of Islam and Muslims in the British Christian News Media |date=July 26, 2013 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-4438-5104-6 |page=27}}</ref><ref name="Campo">{{Cite book |last=Campo |first=Juan Eduardo |url=https://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC&pg=PA667 |title=Encyclopedia of Islam |date=January 1, 2009 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-2696-8 |page=xxii}}</ref> আৰু ২০০২ চনৰ বালি বোমা বিস্ফোৰণৰ পিছত এই বিষয়টো আৰু অধিক চৰ্চালৈ আহে।<ref name="Heryant" /> ===সংজ্ঞা=== [[File:Fusillades de Nantes.jpg|thumb|upright=1.15|[[ফ্ৰান্স]]ত সন্ত্ৰাসবাদৰ ৰাজত্বকালত ভেণ্ডীত গণহত্যা, ১৭৯৩]] সন্ত্ৰাসবাদৰ কোনো সংজ্ঞাই সৰ্বজনীন সহমত লাভ কৰা নাই। <ref>{{cite book |author=Schmid, Alex P. |title=The Routledge Handbook of Terrorism Research |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0-203-82873-1 |page=39 |chapter=The Definition of Terrorism |author-link=Alex P. Schmid |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_PXpFxKRsHgC&pg=PA39 |access-date=December 18, 2023 |archive-date=March 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329132100/https://books.google.com/books?id=_PXpFxKRsHgC&pg=PA39#v=onepage&q&f=false |url-status=live}}</ref><ref>{{citation |last=Frampton |first=Martyn |title=History and the Definition of Terrorism |date=2021 |url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-terrorism/history-and-the-definition-of-terrorism/9AAA71F34DEDBC0A911AFA0041BA5115 |work=The Cambridge History of Terrorism |pages=31–57 |editor-last=English |editor-first=Richard |access-date=May 11, 2021 |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-66262-8 |archive-date=May 11, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511215347/https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-terrorism/history-and-the-definition-of-terrorism/9AAA71F34DEDBC0A911AFA0041BA5115 |url-status=live}}</ref> এই শব্দটোৰ ৰাজনৈতিক আৰু আৱেগিকভাৱে চাৰ্জড প্ৰকৃতি, ইয়াক প্ৰয়োগ কৰাত ব্যৱহৃত দ্বৈত মানদণ্ড,<ref>"Scholars have similarly noticed a double standard, in which the media is more likely to adopt an Islamic terror frame when the perpetrator is Muslim, and more likely to explore the attacker's personal life and mental health if the perpetrator is not." Connor Huff, Joshua D. Kertzer, [https://www.jstor.org/stable/26598750 How the Public Defines Terrorism] [[American Journal of Political Science]], January 2018, Vol. 62, No. 1, pp. 55-71 p.56.</ref> আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্য্যৰ প্ৰকৃতি আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ অধিকাৰৰ সীমাৰ ওপৰত মতানৈক্যৰ বাবে প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি হয়। <ref name="Hoffman-1998-p23">Hoffman (1998), p. 23, See [https://www.nytimes.com/books/98/11/01/reviews/981101.01bonnert.html the 1 Nov 1998 review by Raymond Bonner] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170417020102/http://www.nytimes.com/books/98/11/01/reviews/981101.01bonnert.html |date=April 17, 2017}} in ''[[The New York Times]]'' of [https://www.nytimes.com/books/first/h/hoffman-terrorism.html Inside Terrorism]</ref><ref name=nlr>{{cite journal |title=Battling Aerial Terrorism and Compensating the Victims |date=1990 |journal=Naval Law Review |volume=39 |pages=242–243 |url=https://archive.org/details/sim_naval-law-review_1990_39/page/240/mode/2up?q=intimidate}}</ref> যুদ্ধৰ আইন বিষয়ৰ এজন আগশাৰীৰ বিশেষজ্ঞ হাৰ্ভাৰ্ডৰ আইন অধ্যাপক ৰিচাৰ্ড বেক্সটাৰ আছিল সন্দেহবাদী: "আমাৰ ওপৰত কেতিয়াও 'সন্ত্ৰাসবাদ'ৰ আইনী ধাৰণা এটা জাপি দিয়া হৈছিল বুলি দুখ কৰাৰ কাৰণ আছে। শব্দটো অস্পষ্ট; ই অস্পষ্ট; আৰু সৰ্বোপৰি ই কোনো কাৰ্য্যকৰী আইনী উদ্দেশ্য পূৰণ নকৰে।" <ref>{{cite book |title=International and Transnational Criminal Law |date=2010 |publisher=Aspen Publishing |page=617}}</ref><ref name=nlr/> বিভিন্ন আইনী ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সংস্থাই সন্ত্ৰাসবাদৰ বিভিন্ন সংজ্ঞা ব্যৱহাৰ কৰে, চৰকাৰসমূহে সৰ্বজনীনভাৱে গ্ৰহণযোগ্য, আইনীভাৱে বাধ্যতামূলক সংজ্ঞা স্থাপন কৰাত দ্বিধাবোধ কৰে। আমেৰিকাৰ সংহিতাৰ শিৰোনাম ১৮ত সন্ত্ৰাসবাদক এনে কাৰ্য্য বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে যিবোৰৰ উদ্দেশ্য হৈছে সাধাৰণ নাগৰিক বা চৰকাৰক ভয় খুৱাই বা জোৰ-জবৰদস্তি কৰা। আন্তৰ্জাতিক সম্প্ৰদায়ে এই অপৰাধৰ এক সৰ্বজনীনভাৱে একমত, আইনগতভাৱে বাধ্যতামূলক সংজ্ঞা প্ৰণয়ন কৰাত লেহেমীয়া কৰিছে আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্ত্ৰাসবাদৰ ওপৰত এক বিস্তৃত চুক্তি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই য'ত সন্ত্ৰাসবাদৰ একক, সৰ্বাংগীণ, আইনগতভাৱে বাধ্যতামূলক, অপৰাধমূলক আইন সংজ্ঞা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। <ref>Diaz-Paniagua (2008), [https://books.google.com/books?id=q2qHd6a-slIC&pg=PR4 ''Negotiating terrorism: The negotiation dynamics of four UN counter-terrorism treaties, 1997–2005'']{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}, p. 47.</ref> এই অসুবিধাসমূহ এই কাৰণেই উদ্ভৱ হয় যে "সন্ত্ৰাসবাদ" শব্দটো ৰাজনৈতিক আৰু আৱেগিকভাৱে চাৰ্জড। <ref>{{cite news |url=https://icct.nl/publication/radicalisation-de-radicalisation-counter-radicalisation-a-conceptual-discussion-and-literature-review/ |title=Radicalisation, De-Radicalisation, Counter-Radicalisation: A Conceptual Discussion and Literature Review |date=March 27, 2013 |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague (ICCT) |access-date=September 6, 2016 |archive-date=December 7, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207124224/https://icct.nl/publication/radicalisation-de-radicalisation-counter-radicalisation-a-conceptual-discussion-and-literature-review/ |url-status=live |archivedate=December 7, 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191207124224/https://icct.nl/publication/radicalisation-de-radicalisation-counter-radicalisation-a-conceptual-discussion-and-literature-review/ |deadurl=yes }}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমাজে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বিভিন্ন ধৰণৰ সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ সংজ্ঞা আৰু অপৰাধমূলক কৰা এক ধাৰাবাহিক খণ্ডগত চুক্তি গ্ৰহণ কৰিছে। সন্ত্ৰাসবাদ বিৰোধী বিশ্লেষক ব্ৰুচ হফমেনে লক্ষ্য কৰিছে যে একেটা চৰকাৰী যন্ত্ৰৰ ভিতৰৰ ব্যক্তিগত সংস্থাইহে সন্ত্ৰাসবাদৰ এটা সংজ্ঞাৰ ওপৰত একমত হ’ব নোৱাৰে; বিশেষজ্ঞ আৰু এই ক্ষেত্ৰখনৰ অন্যান্য দীৰ্ঘদিনীয়া পণ্ডিতসকলো একমতত উপনীত হ’বলৈ সমানেই অক্ষম। {{sfn|Hoffman|2006|p=34}} ১৯৯২ চনত সন্ত্ৰাসবাদ অধ্যয়নৰ পণ্ডিত এলেক্স পি শ্বমিডে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অপৰাধ প্ৰতিৰোধ আৰু অপৰাধমূলক ন্যায় আয়োগ (CCPCJ)ক "শান্তিৰ সময়ৰ যুদ্ধাপৰাধৰ সমতুল্য" বুলি এটা সহজ সংজ্ঞা প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যদিও ইয়াক গ্ৰহণ কৰা হোৱা নাছিল। <ref name="siegel">{{cite book |last=Siegel |first=Larry |url=https://archive.org/details/criminologycore00sieg |title=Criminology |date=January 2, 2008 |publisher=Cengage Learning |isbn=9780495391029 |access-date=November 27, 2015 |url-access=registration}}</ref><ref name="contemp2020">{{cite journal |last=Schmid |first=Alex P. |date=October 7, 2020 |editor1-last=Brunton |editor1-first=Gillian |editor2-last=Wilson |editor2-first=Tim |others=Issue title: Terrorism: Its Past, Present & Future Study - A Special Issue to Commemorate CSTPV at 25 |title=Discussion 1 - Revisiting the wicked problem of defining terrorism |journal=[[Contemporary Voices: St Andrews Journal of International Relations]] |volume=1 |issue=1 |page= |doi=10.15664/jtr.1601 |issn=2516-3159 |doi-access=free}} [[File:CC-BY_icon.svg|50x50px]] Text may have been copied from this source, which is available under a [[creativecommons:by/4.0|Attribution 4.0 International (CC BY 4.0)]] licence. (Per [https://cvir.st-andrews.ac.uk/about/research-integrity/ this page] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20231004191038/https://cvir.st-andrews.ac.uk/about/research-integrity/ |date=October 4, 2023}}.</ref> ২০০৬ চনত অনুমান কৰা হৈছিল যে সন্ত্ৰাসবাদৰ ১০৯ টাতকৈও অধিক ভিন্ন সংজ্ঞা আছে।<ref name="Arie W 2006 pp. 45-48">Arie W. Kruglanski and Shira Fishman ''Current Directions in Psychological Science'' Vol. 15, No. 1 (February 2006), pp. 45–48</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক-আধুনিক সন্ত্ৰাসবাদ=== পল উইলকিনছনৰ দৰে প্ৰাথমিক প্ৰকাশিত অধ্যয়নত সন্ত্ৰাসবাদক ১৯ শতিকাৰ বিপ্লৱী ৰাজনীতিৰ উৎপাদন বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। পিষ্টল আৰু ডাইনামাইটৰ দৰে প্ৰযুক্তিগত বিকাশে সফল আক্ৰমণ আৰু হত্যাৰ অদম্য আক্ৰমণ সম্ভৱ কৰি তুলিছিল যিয়ে ১৯ শতিকাক জোকাৰি গৈছিল।{{sfn|Dietze|Verhoeven|2022|p=128}}<ref>{{cite book |last=Clark |first=David S. |title=Encyclopedia of Law and Society |date=2007 |publisher=Sage |location=United Kingdom |page=1474 |quote=Before the advent of dynamite and automatic weapons, groups had to kill on a one-to-one basis. It took one terrorist (or soldier) to kill one enemy or perhaps a handful of enemies, except in unusual cases, such as the failed [[1605 Gunpowder Plot]] of [[Guy Fawkes]] in England. The weapons of choice for the earlier terrorists were the dagger, the noose, the sword and the poison elixir. This changed with the hand-thrown bomb and the pistol, introduced in the nineteenth century, and the machine gun and plastic explosives, common in the twentieth century.}}</ref> ডেভিদ চি ৰেপ'প'ৰ্টে ১৯৮৪ চনত তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰবন্ধ ফিয়াৰ এণ্ড ট্ৰেম্বলিং: টেৰৰিজম ইন থ্ৰী ৰিলিজিয়াছ ট্ৰেডিচনছ প্ৰকাশ নকৰালৈকে বেছিভাগ সময়তে পণ্ডিতসকলে সন্ত্ৰাসবাদক আধুনিক পৰিঘটনা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Dietze|Verhoeven|2022|p=128}} ===আধুনিক সন্ত্ৰাসবাদৰ জন্ম (১৮৫০-১৮৯০ দশক)=== সম্ভৱতঃ আধুনিক সন্ত্ৰাসবাদী কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথমটো সংগঠন আছিল আইৰিছ ৰিপাব্লিকান ব্ৰাদাৰহুড,<ref>{{cite web |title=Terrorism: From the Fenians to Al Qaeda |url=http://www.ucd.ie/adulted/coursesbycode/hn258/ |archive-url=https://archive.today/20121203100430/http://www.ucd.ie/adulted/coursesbycode/hn258/ |archive-date=December 3, 2012 |access-date=December 17, 2012}}</ref> যিটো ১৮৫৮ চনত [[ইংলেণ্ড]]ত আক্ৰমণ চলোৱা এটা বৈপ্লৱিক আইৰিছ জাতীয়তাবাদী গোট<ref>Irish Freedom, by Richard English Publisher: Pan Books (2007), {{ISBN|0-330-42759-8}} p. 179</ref> হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref>Irish Freedom, by Richard English Publisher: Pan Books (November 2, 2007), {{ISBN|0-330-42759-8}} p. 180</ref> ১৮৮১ চনত এই গোটটোৱে ফেনিয়ান ডাইনামাইট অভিযান আৰম্ভ কৰে, যিটো প্ৰথম আধুনিক সন্ত্ৰাসবাদী অভিযানৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Whelehan |first=Niall |title=The Dynamiters: Irish Nationalism and Political Violence in the Wider World 1867–1900 |year=2012 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press}}</ref> ৰাজনৈতিক হত্যাকাণ্ডৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পূৰ্বৰ সন্ত্ৰাসবাদৰ পৰিৱৰ্তে এই অভিযানত ৰাজনৈতিক লাভৰ বাবে মহানগৰ ব্ৰিটেইনৰ একেবাৰে হৃদয়ত ভয়ৰ বীজ সিঁচাৰ স্পষ্ট লক্ষ্যৰে সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা বিস্ফোৰক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |date=13 February 2012 |title='One skilled scientist is worth an army' – The Fenian Dynamite campaign 1881-85 |url=http://www.theirishstory.com/2012/02/13/one-skilled-scientist-is-worth-an-army-the-fenian-dynamite-campaign-1881-85/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110063402/http://www.theirishstory.com/2012/02/13/one-skilled-scientist-is-worth-an-army-the-fenian-dynamite-campaign-1881-85/ |archive-date=January 10, 2013 |access-date=December 17, 2012 |website=The Irish Story}}</ref> ===আধুনিক সন্ত্ৰাসবাদ (১৯০০-বৰ্তমান)=== ১৯২০ চনত লিঅ'ন ট্ৰটস্কিয়ে ৰঙা সন্ত্ৰাসবাদক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ আৰু বিপ্লৱী সন্ত্ৰাসবাদৰ নৈতিক শ্ৰেষ্ঠত্ব ৰক্ষা কৰিবলৈ সন্ত্ৰাসবাদ আৰু সাম্যবাদ লিখে।{{sfn|Primoratz|2004|p=xv}} ১৮৯৮ চনত অষ্ট্ৰিয়াৰ সম্ৰাজ্ঞী এলিজাবেথক হত্যা কৰাৰ ফলত সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন ৰোমৰ আন্তৰ্জাতিক সন্মিলন অনুষ্ঠিত হয়।<ref name="t1362">{{cite book |title=The Battle against Anarchist Terrorism |date=2013-12-05 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-52412-4 |pages=131–184 |chapter=The first international conference on terrorism: Rome 1898 |doi=10.1017/cbo9781139524124.008}}</ref> ৰেণ্ড কৰ্প'ৰেশ্যনৰ ব্ৰুচ হফমেনৰ মতে ১৯৮০ চনত ৬৪টা সন্ত্ৰাসবাদী গোটৰ ভিতৰত ২টাক ধৰ্মীয় প্ৰেৰণা থকা বুলি শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল আনহাতে ১৯৯৫ চনত প্ৰায় আধা (৫৬টাৰ ভিতৰত ২৬টা) ধৰ্মীয়ভাৱে প্ৰেৰিত আছিল আৰু গৰিষ্ঠসংখ্যকে ইছলামক পথ প্ৰদৰ্শক শক্তি হিচাপে লৈছিল। <ref name=":42">{{cite web |author=John Moore |title=The Evolution of Islamic Terrorism: an Overview |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/target/etc/modern.html |publisher=PBS Frontline}}</ref> <ref name="Hoffman-1999-V">{{cite book |last1=Hoffman |first1=Bruce |url=https://www.rand.org/content/dam/rand/www/external/congress/terrorism/phase1/countering.pdf |title=Countering the New Terrorism |date=1999 |publisher=Rand Corporation |page=V |chapter=Two: Terrorism Trends and Prospects |access-date=12 August 2019}}</ref> ==ধৰ্মীয় সন্ত্ৰাসবাদ== ইউনিভাৰ্চিটি অৱ মেৰিলেণ্ড, কলেজ পাৰ্কে প্ৰকাশ কৰা গ্ল’বেল টেৰৰিজম ইনডেস্ক অনুসৰি ধৰ্মীয় উগ্ৰবাদে ৰাষ্ট্ৰীয় বিচ্ছিন্নতাবাদক অতিক্ৰম কৰি বিশ্বজুৰি সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ মূল চালক হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ৯/১১ৰ পিছত সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণত মৃত্যু হোৱা লোকৰ সংখ্যা পাঁচগুণ বৃদ্ধি পাইছে। যোৱা কেইবাবছৰৰ অধিকাংশ ঘটনাক ধৰ্মীয় এজেণ্ডা থকা গোটৰ লগত জড়িত কৰিব পাৰি। ২০০০ চনৰ আগতে বেছিভাগ আক্ৰমণৰ আঁৰত আছিল আই আৰ এ আৰু চেচেন বিদ্ৰোহীৰ দৰে জাতীয়তাবাদী বিচ্ছিন্নতাবাদী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন। বছৰ বছৰ ধৰি জাতীয়তাবাদী বিচ্ছিন্নতাবাদী গোটৰ কাণ্ডৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে সুস্থিৰ হৈ থকাৰ বিপৰীতে ধৰ্মীয় উগ্ৰবাদ বৃদ্ধি পাইছে। [[ইৰাক]], [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[নাইজেৰিয়া]] আৰু [[ছিৰিয়া]]ত ইছলামিক গোটৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ এই ধাৰাসমূহৰ আঁৰৰ মূল চালক।<ref name="arnett">{{cite news |last=Arnett |first=George |date=November 19, 2014 |title=Religious extremism main cause of terrorism, according to report |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/nov/18/religious-extremism-main-cause-of-terrorism-according-to-report |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323235922/https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/nov/18/religious-extremism-main-cause-of-terrorism-according-to-report |archive-date=March 23, 2017 |access-date=March 22, 2017 |newspaper=The Guardian}}</ref> [[File:Territoires de l'Etat islamique juin 2015.png|thumb|ইছলামিক ষ্টেট (আই এছ) হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চুন্নী ইছলামিক বিদ্ৰোহী আৰু সন্ত্ৰাসবাদী গোট। আই এছৰ ভূখণ্ড, ধূসৰ ৰঙৰ, ২০১৫ চনৰ মে’ মাহত ইয়াৰ সৰ্বাধিক ভূখণ্ডৰ পৰিসৰৰ সময়ত।{{Collapsible list | title = Map legend | 1 = {{legend|#b4b2ae|Islamic State}} | 2 = {{legend|#db8ca6|[[Federal government of Iraq|Iraqi government]]}} | 3 = {{legend|#ebc0b3|Syrian government}} | 4 = {{legend|#ffa067|Lebanese government}} | 5 = {{legend|#D2CD7E|[[Iraqi Kurdistan]] forces}} | 6 = {{legend|#e2d974|[[Autonomous Administration of North and East Syria|Syrian Kurdistan forces]]}} | 7 = {{legend|#caffc4|[[Syrian opposition to Bashar al-Assad|Syrian opposition]] forces}} | 8 = {{legend|#80c490|[[Turkish Armed Forces]]}} | 9 = {{legend|#ffffff|[[Al-Nusra Front]]}} | 10 = {{legend|#3e79ff|[[w:Hezbollah|Hezbollah]]}} | 11 = '''Note:''' Iraq and Syria contain large desert areas with sparse populations. These areas are mapped as under the control of forces holding roads and towns within them. }}]] ১৯৮২ চনত হিজবুল্লাহৰ উত্থানে সন্ত্ৰাসবাদৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মুহূৰ্ত হিচাপে চিহ্নিত কৰিছিল। <ref name=":03">{{Cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |title=Encyclopedia of terrorism |url=https://archive.org/details/isbn_9780761924081 |date=2003 |publisher=SAGE publications |isbn=978-0-7619-2408-1 |location=Thousand Oaks (Calif.) London |pages=xxiv}}</ref> লেবাননত শিপাই থকা ছিয়া ইছলামিক গোটটোৱে ১৯৮২ চনৰ লেবানন যুদ্ধৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ইৰাণী বিপ্লৱ আৰু আয়াতুল্লাহ ৰুহোল্লাহ খোমেইনীৰ শিক্ষাৰ পৰা প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। বিপ্লৱী লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ বাহিৰেও হিজবুল্লাহৰ সদস্যসকলে সমগ্ৰ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ছিয়া সম্প্ৰদায়ৰ সামাজিক অৱস্থাৰ প্ৰতি গভীৰভাৱে চিন্তিত আছিল। ১৯৮০ চনৰ সময়ছোৱাত লেবাননত তেওঁলোকৰ কাৰ্যকলাপে স্থানীয় শ্বিয়াসকলৰ মাজত সমৰ্থন লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত সৰু সৰু সন্ত্ৰাসবাদী গোট বিশেষকৈ ইছলামিক জেহাদৰ উত্থান ঘটিছিল।<ref name=":03" /> পেলেষ্টাইনী ভূখণ্ডৰ মূল ইছলামিক আন্দোলন হামাছ ১৯৮৭ চনত পেলেষ্টাইনী ইমাম আহমেদ ইয়াছিনে গঠন কৰিছিল। সাংবিধানিক আইন অধ্যাপক আলেকজেণ্ডাৰ চেছিছকে ধৰি কিছুমান পণ্ডিতে হামাছ চনদে গণহত্যাৰ আকাংক্ষাৰ আপাত পোষকতাক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name=":4">{{cite book |last1=Bayefsky |first1=Anne F. |url=https://books.google.com/books?id=lHxTDwAAQBAJ&pg=PA91 |title=Incitement to Terrorism |last2=Blank |first2=Laurie R. |date=March 22, 2018 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-35982-6 |quote=The governing charter of Hamas, "The Covenant of the Islamic Resistance Movement," openly dedicates Hamas to genocide against the Jewish people. |access-date=January 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015101112/https://books.google.com/books?id=lHxTDwAAQBAJ&pg=PA91 |archive-date=October 15, 2023 |url-status=live}}</ref><ref name=":6">{{cite journal |last=Tsesis |first=Alexander |date=2014–2015 |title=Antisemitism and Hate Speech Studies |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/rjlr16&id=352&div=&collection= |url-status=live |journal=Rutgers Journal of Law and Religion |volume=16 |pages=352 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015101043/https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/rjlr16&id=352&div=&collection= |archive-date=October 15, 2023 |access-date=January 26, 2024 |quote=For Jews, the Holocaust remains a real concern in an age when Hamas, a Palestinian terrorist organization, continues to advocate genocide in its core Charter.}}</ref><ref>{{Cite web| last = Hoffman| first = Bruce| title = Understanding Hamas's Genocidal Ideology| work = The Atlantic| access-date = 2024-11-27| date = 2023-10-10| url = https://www.theatlantic.com/international/archive/2023/10/hamas-covenant-israel-attack-war-genocide/675602/}}</ref> ১৯৯৪–১৯৯৬ আৰু ২০০১–২০০৭ চনৰ সময়ছোৱাত হামাছে ধাৰাবাহিকভাৱে আত্মঘাতী বোমা বিস্ফোৰণৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল, যিবোৰ মূলতঃ ইজৰাইলৰ অসামৰিক লক্ষ্যত নিৰ্দেশিত হৈছিল, য'ত ১০০০ৰো অধিক ইজৰাইলী সাধাৰণ নাগৰিকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Litvak |first=Meir |date=July 15, 2010 |title="Martyrdom is Life": Jihad and Martyrdom in the Ideology of Hamas |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1057610X.2010.494170 |url-status=live |journal=Studies in Conflict & Terrorism |volume=33 |issue=8 |pages=716–734 |doi=10.1080/1057610X.2010.494170 |issn=1057-610X |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212103657/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1057610X.2010.494170 |archive-date=December 12, 2023 |access-date=January 26, 2024}}</ref> ২০০১ চনৰ পৰা আটাইতকৈ বেছি সক্ৰিয় হৈ থকা সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনসমূহৰ ভিতৰত পাঁচটা গোট হৈছে [[হামাছ]], [[বকো হাৰাম]], [[আল কায়দা]], [[তালিবান]] আৰু [[আইছিছ]]। এই গোটসমূহে [[ইৰাক]], [[আফগানিস্তান]], [[পাকিস্তান]], [[নাইজেৰিয়া]] আৰু [[ছিৰিয়া]]ত আটাইতকৈ বেছি সক্ৰিয় হৈ আহিছে। সন্ত্ৰাসবাদৰ ফলত হোৱা সকলো মৃত্যুৰ আশী শতাংশ এই পাঁচখন দেশতে সংঘটিত হৈছে।<ref name="arnett" /> ২০১৫ চনত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদৰ ফলত হোৱা সকলো মৃত্যুৰ ৭৪%ৰ বাবে চাৰিটা ইছলামিক উগ্ৰপন্থী গোট দায়ী আছিল: আইছিছ, বকো হাৰাম, তালিবান, আৰু আল-কায়দা, গ্ল’বেল টেৰৰিজম ইনডেস্ক ২০১৬ অনুসৰি।<ref name="GTI2016-4">{{cite book |url=http://economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2016/11/Global-Terrorism-Index-2016.2.pdf |title=Global Terrorism Index 2016 |date=2016 |publisher=Institute for Economics and Peace |page=4 |access-date=December 14, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117233155/http://economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2016/11/Global-Terrorism-Index-2016.2.pdf |archive-date=November 17, 2019 |url-status=dead}}</ref> প্ৰায় ২০০০ চনৰ পৰা এই ঘটনাসমূহ বিশ্বজুৰি সংঘটিত হৈ আহিছে, কেৱল [[আফ্ৰিকা]] আৰু [[এছিয়া]]ৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰসমূহেই নহয়, অমুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ৰাষ্ট্ৰ যেনে [[আমেৰিকা]], [[যুক্তৰাজ্য]], [[ফ্ৰান্স]], [[জাৰ্মানী]], [[স্পেইন]], [[বেলজিয়াম]], [[ছুইডেন]], [[ৰাছিয়া]], [[অষ্ট্ৰেলিয়া]], [[কানাডা]], [[শ্ৰীলংকা]], [[ইজৰাইল]], [[চীন]], [[ভাৰত]], আৰু [[ফিলিপাইনছ]]] আদি দেশসমূহকো প্ৰভাৱিত কৰিছে। এনেধৰণৰ আক্ৰমণত মুছলমান আৰু অমুছলমান উভয়কে লক্ষ্য কৰি লোৱা হৈছে যদিও অধিকাংশ আক্ৰমণে মুছলমানক প্ৰভাৱিত কৰে।<ref>{{cite web |last=Siddiqui |first=Mona |author-link=Mona Siddiqui |date=August 23, 2014 |title=Isis: a contrived ideology justifying barbarism and sexual control |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/24/isis-ideology-islamic-militants-british-appeal-iraq-syria |access-date=January 7, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824131118/http://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/24/isis-ideology-islamic-militants-british-appeal-iraq-syria |archive-date=August 24, 2014}}</ref> [[File:Marriot Hotel Islamabad Pakistan bombing.jpg|thumb|ইছলামাবাদ মেৰিয়েট হোটেলত বোমা বিস্ফোৰণ। ২০০১ চনৰ পৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণত প্ৰায় ৩৫ হাজাৰ পাকিস্তানীৰ মৃত্যু হৈছিল<ref>"[https://www.bc.co.uk/news/world-south-asia-13318673 Pakistan: A failed state or a clever gambler?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180915122832/https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13318673|date=September 15, 2018}}". BBC News. May 7, 2011.</ref>]] [[পাকিস্তান]]ত সন্ত্ৰাসবাদ এক ডাঙৰ সমস্যা হৈ পৰিছে। ২০০৭ চনৰ গ্ৰীষ্মকালৰ পৰা ২০০৯ চনৰ শেষলৈকে সাধাৰণ নাগৰিকৰ ওপৰত আত্মহত্যা আৰু অন্যান্য আক্ৰমণত ১৫০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হয়। <ref>[[Agence France Press]] {{cite web |title=Two bomb blasts kill 27 in northwest Pakistan |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h2jRTJSm-efNfhS_Wm9wP1w_TB5Q |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304174328/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h2jRTJSm-efNfhS_Wm9wP1w_TB5Q |archive-date=March 4, 2014 |access-date=February 20, 2020}}</ref> কেইবাটাও কাৰণ উল্লেখ কৰা হৈছে - চুন্নী আৰু ছিয়া মুছলমানৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক হিংসা, বন্দুক আৰু বিস্ফোৰক সামগ্ৰীৰ সহজ উপলব্ধতা, "কালাছনিকভ সংস্কৃতি"ৰ অস্তিত্ব, বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ পৰা পাকিস্তানত বা পাকিস্তানৰ ওচৰত অৱস্থিত মতাদৰ্শগতভাৱে প্ৰেৰিত মুছলমানৰ আগমন আৰু ১৯৮০ চনত ছোভিয়েট সমৰ্থক আফগানসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ যি পাকিস্তানলৈকে বিস্তৃত হৈছিল। ইছলামিক বিদ্ৰোহী গোট আৰু তালিবান আৰু লস্কৰ-ই-টাইবাৰ দৰে শক্তিৰ উপস্থিতি। ২০১৩ চনৰ ২ জুলাইত লাহোৰত চুন্নী ইত্তহাদ কাউন্সিলৰ ৫০ গৰাকী মুছলমান পণ্ডিতে আত্মঘাতী বোমা বিস্ফোৰণ, নিৰীহ লোকক হত্যা, বোমা আক্ৰমণ আৰু লক্ষ্য কৰি হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে সামূহিক ফতোৱা জাৰি কৰি হাৰাম বা নিষিদ্ধ বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite news |date=July 2, 2013 |title=Fatwa issued against suicide bombings, targeted killings and terrorism |url=https://www.dawn.com/news/1022298 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181112021345/https://www.dawn.com/news/1022298 |archive-date=November 12, 2018 |access-date=November 16, 2018 |location=Lahore}}</ref> ২০১৫ চনত দক্ষিণ দৰিদ্ৰতা আইন কেন্দ্ৰই আমেৰিকাত ঘৰুৱা সন্ত্ৰাসবাদৰ ওপৰত এক প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিল। প্ৰতিবেদনখনত (শিৰোনাম দ্য এজ অৱ দ্য উলফ) ৬২টা কাণ্ড বিশ্লেষণ কৰি দেখা গৈছে যে, ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ভিতৰত, "আমেৰিকাত জেহাদীতকৈ অধিক লোকক অইছলামিক ঘৰুৱা সন্ত্ৰাসবাদীয়ে হত্যা কৰিছে।" <ref name="splc">{{cite report |url=https://www.splcenter.org/sites/default/files/d6_legacy_files/downloads/publication/lone_wolf_special_report_0.pdf |title=Age of the Wolf |last=Lenz |first=Ryan |date=February 2015 |publisher=Southern Poverty Law Center |page=4 |quote=A large number of independent studies have agreed that since the 9/11 mass murder, more people have been killed in America by non-Islamic domestic terrorists than jihadists. |access-date=March 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010105848/https://www.splcenter.org/sites/default/files/d6_legacy_files/downloads/publication/lone_wolf_special_report_0.pdf |archive-date=October 10, 2017 |url-status=live}}</ref> ==কাৰণ আৰু প্ৰেৰণা== সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্য্যৰ প্ৰায়ে আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ দাবী, জাতিগত জাতীয়তাবাদী হতাশা, একক বিষয়ৰ কাৰণ (যেনে গৰ্ভপাত বা পৰিৱেশ), বা অন্যান্য মতাদৰ্শগত বা ধৰ্মীয় কাৰণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্য থাকে যিবোৰ সন্ত্ৰাসবাদীয়ে তেওঁলোকৰ হিংসাত্মক কাৰ্য্যৰ নৈতিক ন্যায্যতা বুলি দাবী কৰে।{{sfn|Chalk|2013|loc=Introduction}} ===কৌশল হিচাপে সন্ত্ৰাসবাদৰ বাছনি=== ব্যক্তি আৰু গোটে সন্ত্ৰাসবাদক কৌশল হিচাপে বাছি লয় কাৰণ ই কৰিব পাৰে: * চৰকাৰ এখনক প্ৰত্যক্ষভাৱে দাবীত সন্মতি দিবলৈ বাধ্য কৰিবলৈ এক প্ৰকাৰৰ অসমতাপূৰ্ণ যুদ্ধ হিচাপে কাম কৰা * ভৱিষ্যতে আঘাতৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ এদল লোকক ভয় দেখুৱাই দাবীৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰা * মনোযোগ আৰু এইদৰে এটা কাৰণৰ বাবে ৰাজনৈতিক সমৰ্থন লাভ কৰক * প্ৰত্যক্ষভাৱে অধিক লোকক কাৰ্য্যৰ প্ৰতি অনুপ্ৰাণিত কৰা (যেনে বিপ্লৱী কাৰ্য্য) – কাৰ্য্যৰ অপপ্ৰচাৰ * শত্ৰুৰ পৰা কাৰ্য্যৰ প্ৰতি শত্ৰুতাপূৰ্ণ সঁহাৰি বা অতিমাত্ৰা প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰি পৰোক্ষভাৱে অধিক লোকক কাৰ্য্যৰ প্ৰতি অনুপ্ৰাণিত কৰা। <ref name="Think">[https://think.kera.org/2016/04/05/the-meaning-behind-extremism/ The Psychology Of Terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610075734/https://think.kera.org/2016/04/05/the-meaning-behind-extremism/ |date=June 10, 2023 }}, audio interview summarizing [https://www.scientificamerican.com/article/special-report-the-psychology-of-terrorism/ Special Report: The Psychology of Terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610075734/https://www.scientificamerican.com/article/special-report-the-psychology-of-terrorism/ |date=June 10, 2023 }}</ref> "সহযোগী"ৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানুহক ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে সহযোগিতা কৰাৰ পৰা ভয় খুৱাই লোৱা হয়। স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত [[আয়াৰলেণ্ড]], [[কেনিয়া]], [[আলজেৰিয়া]] আৰু [[চাইপ্ৰাছ]]ত এই কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MtRBDwAAQBAJ&q=Attacks+on+%27collaborators%27+are+used+to+intimidate+people+from+cooperating+with+the+state+in+order+to+undermine+state+control.+This+strategy+was+used+in+Ireland%2C+in+Kenya%2C+in+Algeria+and+in+Cyprus+during+their+independence+struggles&pg=PT247|title=Handbook of Emergency Management Concepts: A Step-by-Step Approach|last=Madigan|first=Michael L.|date=December 6, 2017|publisher=CRC Press|isbn=9781351337472|language=en|access-date=October 29, 2020|archive-date=March 29, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240329132957/https://books.google.com/books?id=MtRBDwAAQBAJ&q=Attacks+on+%27collaborators%27+are+used+to+intimidate+people+from+cooperating+with+the+state+in+order+to+undermine+state+control.+This+strategy+was+used+in+Ireland%2C+in+Kenya%2C+in+Algeria+and+in+Cyprus+during+their+independence+struggles&pg=PT247#v=snippet&q=Attacks%20on%20'collaborators'%20are%20used%20to%20intimidate%20people%20from%20cooperating%20with%20the%20state%20in%20order%20to%20undermine%20state%20control.%20This%20strategy%20was%20used%20in%20Ireland%2C%20in%20Kenya%2C%20in%20Algeria%20and%20in%20Cyprus%20during%20their%20independence%20struggles&f=false|url-status=live}}</ref> ===সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰেৰণাদায়ক কাৰণ=== নিৰ্দিষ্ট ৰাজনৈতিক বা সামাজিক কাৰণসমূহৰ ভিতৰত আছে: * স্বাধীনতা বা বিচ্ছিন্নতাবাদী আন্দোলন * ইৰেডেণ্টিষ্ট আন্দোলন * কোনো বিশেষ ৰাজনৈতিক দৰ্শন গ্ৰহণ কৰা, যেনে সমাজবাদ (বাওঁপন্থী সন্ত্ৰাসবাদ), নৈৰাজ্যবাদ বা ফেচিবাদ (সম্ভৱতঃ অভ্যুত্থানৰ জৰিয়তে বা স্বাধীনতা বা বিচ্ছিন্নতাবাদী আন্দোলনৰ মতাদৰ্শ হিচাপে) * পৰিৱেশ সুৰক্ষা (পৰিৱেশ সন্ত্ৰাসবাদ) * এটা বিশেষ গোটৰ আধিপত্যবাদ * কোনো প্ৰতিদ্বন্দ্বী গোটক কোনো বিশেষ ভূখণ্ডৰ অংশীদাৰিত্ব বা দখল কৰাত বাধা দিয়া (যেনে অনুপ্ৰৱেশক নিৰুৎসাহিত কৰি বা পলায়নক উৎসাহিত কৰি) * কোনো বিশেষ জনসংখ্যাক বশ কৰা (যেনে আফ্ৰিকান আমেৰিকানসকলক লিঞ্চিং কৰা) * কোনো বিশেষ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ বা আধিপত্য – ধৰ্মীয় সন্ত্ৰাসবাদ * অনুভূত চৰকাৰী অত্যাচাৰৰ অন্ত পেলোৱা * হিংসাত্মক কাৰ্য্যৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনোৱা (উদাহৰণস্বৰূপে, ইজৰাইল-পেলেষ্টাইন সংঘাতত টিট-ফৰ-টেট আক্ৰমণ, উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডৰ দ্য ট্ৰাবলছত, বা ৱাকো ঘেৰাও আৰু ৰুবী ৰিজৰ কাণ্ডৰ প্ৰতিশোধ লোৱা টিমোথি মেকভেইগ) সোঁপন্থী সন্ত্ৰাসবাদৰ কাৰণসমূহৰ ভিতৰত বগা জাতীয়তাবাদ, নৃগোষ্ঠীয় জাতীয়তাবাদ, ফেচিবাদ, সমাজবিৰোধী, গৰ্ভপাত বিৰোধী আন্দোলন, কৰ প্ৰতিৰোধ আদি অন্যতম। কেতিয়াবা একে পক্ষৰ উগ্ৰপন্থীয়ে বিভিন্ন কাৰণত যুঁজ দিয়ে। উদাহৰণস্বৰূপে, চেচেন-ৰাছিয়াৰ সংঘাতত ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজি সন্ত্ৰাসবাদী কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা ধৰ্মনিৰপেক্ষ চেচেনসকলে আন দেশৰ উগ্ৰ ইছলামিক উগ্ৰপন্থীৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Janeczko |first1=Matthew |title='Faced with death, even a mouse bites': Social and religious motivations behind terrorism in Chechnya |date=June 19, 2014 |pages=428–456 |journal=Small Wars & Insurgencies |volume=25 |issue=2 |doi=10.1080/09592318.2014.903975 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদ]] oidvg1ohxl1dqlity2srglwdu76l2qt পান সিং তোমৰ 0 122348 648791 520909 2026-10-31T18:00:15Z Dipankar Das 36094 648791 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox athlete | honorific_prefix = চুবেদাৰ | honorific_suffix = | name = পান সিং তোমৰ | image = Paan Singh Tomar.png | image_size = 200px | caption =১৯৫৬ চনত তোমৰ | sport = ট্ৰেক এণ্ড ফিল্ড | event =৩০০০ মিটাৰ ষ্টীপলচেজ | birth_date = {{birth date|df=yes|1932|01|01}} | birth_place =ভিড়োছা, [[:en:Morena district| টনৱাগড় জিলা]], [[গোৱালিয়ৰ ৰাজ্য]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<ref> [https://books.google.com/books?id=FHZDAAAAYAAJ&dq=Tonwarghar+district&pg=PA434 Mention of Tonwarghar District - Imperial Gazetteer Article] </ref><br/>{{small|(বৰ্তমানৰ [[মধ্যপ্ৰদেশ]] }} | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|10|01|1932|01|01}} | death_place = ৰাথিয়াপুৰা, ভিন্দ জিলা, [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | height = {{convert|6|ft|1|in|m|abbr=on}}<ref name=Profile>{{cite web|title=Paan Singh Tomar|url=http://www.timescrest.com/sports/who-was-this-man-7394|work=Who was this man?|access-date=3 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222142049/http://www.timescrest.com/sports/who-was-this-man-7394|archive-date=22 December 2015|url-status=dead|archivedate=22 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222142049/http://www.timescrest.com/sports/who-was-this-man-7394|deadurl=yes}}</ref> | medaltemplates = {{MedalCountry|{{IND}}}} | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{Flag|India}} | branch = {{Army|India}} | serviceyears = | rank = [[File:Subedar - Risaldar of the Indian Army.svg|30px]] [[:enSubedar|চুবেদাৰ]] | unit = বেংগল ইঞ্জিনিয়াৰ গ্ৰুপ | module = {{Infobox person|embed=yes | death_cause = পুলিচ এনকাউণ্টাৰ | nationality = {{small|[[British Raj|ব্ৰিটিছ ভাৰতীয়]] (১৯৩২-১৯৪৭)}}<br>{{small|ভাৰতীয় (১৯৪৭- ১৯৮১)}} | occupation = {{hlist|সেনা বিষয়া|এথলীট|বিদ্ৰোহী}} }}}} }} '''চুবেদাৰ পান সিং তোমৰ''' ({{lang-en| Subedar Paan Singh Tomar }}; ১ জানুৱাৰী ১৯৩২ – ১ অক্টোবৰ ১৯৮১) এজন ভাৰতীয় সৈনিক, খেলুৱৈ আৰু বিদ্ৰোহী (বাগী) আছিল।<ref>{{Cite book |last=Bhāduṛī |first=Taruṇakumāra |url=https://books.google.com/books?id=LleJt2W8jK0C&q=dacoits+of+chambal |title=Chambal, the Valley of Terror |date=1972 |publisher=Vikas Publishing House |isbn=978-0-7069-0227-3 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Paan Singh Tomar by Tigmanshu Dhulia {{!}} Irrfan (1967 - 2020) : A Retrospective - G5A |url=https://g5afoundation.org/calendar/paan-singh-tomar-by-tigmanshu-dhulia-irrfan-1967-2020-a-retrospective/ |access-date=2024-11-30 |website=g5afoundation.org |language=en-US}}</ref> তেওঁ ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল। সেনাবাহিনীত থাকোঁতেই তেওঁৰ তীব্ৰ গতিত দৌৰিব পৰা প্ৰতিভাৰ আৱিষ্কাৰ হৈছিল। ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ দশকত তেওঁ সাতবাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টীপলচেজ চেম্পিয়ন হৈছিল আৰু ১৯৫৮ চনৰ এছিয়ান গেমছত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। সেনাবাহিনীৰ পৰা আগতীয়া অৱসৰ লোৱাৰ পিছত তোমৰ নিজৰ জন্ম গাঁওলৈ উভতি যায়।<ref name=":0">{{Cite web |date=2015-08-01 |title=Betrayal, caste haunt village where Paan Singh Tomar was killed |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/betrayal-caste-haunt-village-where-paan-singh-tomar-was-killed/story-oBevIl7CrH72f2fr5hWkBO.html |access-date=2024-03-09 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> মাটিবাৰীক লৈ হোৱা কাজিয়াত হিংসাৰ আশ্ৰয় লোৱাৰ সূত্ৰ ধৰি পিছলৈ তেওঁ চম্বল উপত্যকাৰ ডাকু হিচাপে কুখ্যাতি লাভ কৰে। ১৯৮১ চনৰ শেষৰ ফালে, মধ্যপ্ৰদেশৰ ভিন্দ জিলাৰ এখন গাঁৱত আৰক্ষীৰ এনকাউণ্টাৰত তোমৰৰ মৃত্যু হয়। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ভাৰতত ব্ৰিটিছ ৰাজৰ শাসনৰ অধীনস্থ দেশীয় ৰাজ্য গোৱালিয়ৰৰ পূৰ্বৰ টোনৱাৰঘৰ জিলাৰ চম্বল নদীৰ পাৰৰ পোৰছাৰ ওচৰৰ ভিড়োছা নামৰ সৰু গাঁওত, এটা হিন্দু ৰাজপুত পৰিয়ালত পান সিং তোমৰৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|url = https://thebridge.in/athletics/irrfan-khan-man-who-reminded-us-paan-singh-tomar-glory/?infinitescroll=1|title = Irrfan Khan, the man who reminded us of Paan Singh Tomar's glory|date = 29 April 2020|access-date = 21 May 2021|archive-date = 21 May 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210521135126/https://thebridge.in/athletics/irrfan-khan-man-who-reminded-us-paan-singh-tomar-glory/?infinitescroll=1|url-status = live}}</ref> তোমৰৰ পিতৃ আছিল ইশ্বৰী সিং তোমৰ, যাৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ দয়াৰাম সিং তোমৰ ভিড়োছা অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বেছিভাগ উৰ্বৰ কৃষিভূমিৰ মালিক আছিল। পিছলৈ পান সিং তোমৰে ১৯৭৭ চনত সন্দেহজনক ভূমি বিবাদৰ পিছত তেওঁৰ ভতিজাক আৰু দয়াৰাম সিং তোমৰৰ নাতিয়েক বাবু সিং তোমৰক হত্যা কৰে।<ref>{{cite web|title=Paan Singh. Tomar|url=https://www.indiatimes.com/others/who-was-this-man-15427.html|work=Who was this man?|date=9 March 2012|access-date=10 January 2019|archive-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111121520/https://www.indiatimes.com/others/who-was-this-man-15427.html|url-status=live}}</ref> ==সামৰিক জীৱন== পান সিং তোমৰে ৰুৰকী ভিত্তিক ৫১ ইঞ্জিনিয়াৰ ৰেজিমেণ্ট, বেংগল ইঞ্জিনিয়াৰ গ্ৰুপত চুবেদাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৫০ আৰু ১৯৬০ দশকত তেওঁ এজন চেম্পিয়ন ক্ৰীড়াবিদ, ৰাষ্ট্ৰীয় ৰেংকিঙৰ খেলুৱৈ আছিল। প্ৰবাদ আছিল যে তোমৰৰ দৌৰবিদ হিচাপে আৰম্ভণি এটা বিবাদৰ পৰাই হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2023-03-16 |title=Unseen Photo Of Paan Singh Tomar Goes Viral, A Look At His Irrfan Khan Starrer Biopic |url=https://www.news18.com/movies/unseen-photo-of-paan-singh-tomar-goes-viral-a-look-at-his-irrfan-khan-starrer-biopic-7310683.html |access-date=2024-03-09 |website=News18 |language=en}}</ref> তোমৰে নিজৰ ৰেজিমেণ্টত যোগদান কৰিছিলহে মাত্ৰ, তেতিয়া এজন প্ৰশিক্ষকৰ লগত তেওঁৰ কাজিয়া হয়। শাস্তি হিচাপে তোমৰক পেৰেড গ্ৰাউণ্ডৰ চৌপাশে বহুবাৰ দৌৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হয়। দৌৰি থাকোঁতে তেওঁ আন বিষয়াসকলৰ চকুত পৰিল আৰু তেওঁৰ দৌৰৰ বেগে বিষয়াসকলক আপ্লুত কৰিলে। অতি সোনকালেই তোমৰক নিয়মীয়া কৰ্তব্যৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হ'ল। সেনাবাহিনীৰ খেলুৱৈসকলৰ বাবে থকা বিশেষ খাদ্যৰ তালিকাত তেওঁক অন্তৰ্ভূক্তি কৰা হ'ল আৰু লগতে অন্যান্য সুবিধা আৰু সুবিধাসমূহো তেওঁলৈ আগবঢ়োৱা হ’ল।<ref>{{cite web |title= Who was this man? |url= http://www.timescrest.com/sports/who-was-this-man-7394 |publisher= Bennett, Coleman & Co. Ltd |website= timesccrest.com |access-date= 1 March 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20151222142049/http://www.timescrest.com/sports/who-was-this-man-7394 |archive-date= 22 December 2015 |url-status= dead |archivedate= 22 December 2015 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20151222142049/http://www.timescrest.com/sports/who-was-this-man-7394 |deadurl= yes }}</ref> ==খেলুৱৈ জীৱন== ১৯৫৮ চনত [[জাপান]]ৰ টকিঅ'ত অনুষ্ঠিত [[এছিয়ান গেমছ]]ত তেওঁ ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/From-the-king-of-the-track-to-the-ruler-of-the-ravines/articleshow/12118994.cms|title=From the king of the track to the ruler of the ravines – Times of India|website=The Times of India|date=3 March 2012 |access-date=2016-03-20|archive-date=20 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170520124958/http://timesofindia.indiatimes.com/india/From-the-king-of-the-track-to-the-ruler-of-the-ravines/articleshow/12118994.cms|url-status=live}}</ref> তোমৰে যদিও প্ৰথমতে ষ্টীপলচেজ দৌৰৰ প্ৰতি আগ্ৰহী নাছিল; তেওঁ ৭ বছৰ ধৰি ষ্টীপলচেজিঙৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চেম্পিয়ন হিচাপে পৰিগণিত হয়। ৩০০০ মিটাৰ ষ্টীপলচেজ ইভেণ্টত ৯ মিনিট ২ ছেকেণ্ডৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ ১০ বছৰ ধৰি অটুট থাকিল। ১৯৬২ চনৰ [[চীন-ভাৰত যুদ্ধ]] আৰু ১৯৬৫ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধত তেওঁৰ ক্ৰীড়াৰ কেৰিয়াৰৰ বাবে সেনা বিভাগে তেওঁক যুঁজিবলৈ অনুমতি দিয়া নাছিল।<ref>{{Cite web |date=2012-03-09 |title=Who was this man? |url=https://www.indiatimes.com/others/who-was-this-man-15427.html |access-date=2024-03-09 |website=IndiaTimes |language=en-IN}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== ১৯৭৭ চনত অৱসৰৰ পিছত তেওঁ পৈতৃক গাঁৱলৈ উভতি যায়। তাত তেওঁ ভতিজাকহঁতৰ সৈতে মাটিবাৰী সংক্ৰান্তীয় বিবাদত লিপ্ত হৈ পৰে আৰু ৯৫ বছৰীয়া মাকক কৰা অপমানৰ প্ৰতিশোধ লবলৈ তেওঁ ভতিজাক বাবু সিং তোমৰক হত্যা কৰে। তেনেকৈয়ে তেওঁ এজন বাগী (বিদ্ৰোহী) হৈ পৰে। তেওঁৰ মূৰৰ দাম তেতিয়া দহ হাজাৰ টকালৈকে উঠিছিল।<ref name=End>{{cite web|last=Mukherjee|first=Arindam|title=The Last Moments of Paana|url=http://www.openthemagazine.com/article/nation/the-last-moments-of-paana|work=[[Open (Indian magazine)|Open Magazine]]|date=25 March 2012 |access-date=31 March 2012|archive-date=29 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329022029/http://www.openthemagazine.com/article/nation/the-last-moments-of-paana|url-status=live}}</ref> ১৯৮১ চনৰ ১ অক্টোবৰত চক্ৰ পৰিদৰ্শক মহেন্দ্ৰ প্ৰতাপ সিং চৌহান আৰু তেওঁৰ ৫০০ আৰক্ষীৰ বিশেষ টাস্ক ফ’ৰ্চে তোমৰক ঘেৰি লৈ গুলী চলায় আৰু তেওঁক মৰিবলৈ বুলি এৰি থৈ যায়। তেওঁৰ দলৰ আন ১৪ জন সদস্যকো হত্যা কৰা হয়। ১২ ঘণ্টাৰো অধিক সময় ধৰি গুলীয়াগুলি চলিছিল। চৌহানক তোমৰৰ আগমনৰ বিষয়ে খবৰ দিছিল গাঁৱৰে মতিৰাম জাটব নামৰ দলিত লোক এজনে, যি তোমাৰৰ বৈষম্যমূলক মনোভাৱত ক্ষুব্ধ হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2012-03-25 |title=The Last Moments of Paana |url=https://openthemagazine.com/features/india/the-last-moments-of-paana/ |access-date=2022-04-21 |website=Open The Magazine |language=en-GB |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522131355/https://openthemagazine.com/features/india/the-last-moments-of-paana/ |url-status=live }}</ref> বাতৰি কাকতৰ খবৰ অনুসৰি তোমৰে গুলীবিদ্ধ অৱস্থাত পানী বিচাৰিছিল: "ইয়াত থকা কোনো ৰাজপুতে মোক পানী অলপ দিব পাৰিবনে?"; হাবিলদাৰ ত্ৰিভুৱন সিঙে পানী অলপ লৈ তোমৰৰ ফালে আগবাঢ়ি আহিল যদিও চক্ৰ পৰিদৰ্শক চৌহানে তেওঁক চিঞৰি কয়, "ত্ৰিভূৱন, ডকাইতৰ কোনো জাতি নাই।" আৰু তেওঁক মৰিবলৈ এৰি দিয়া হ'ল।<ref>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/india-news/the-police-create-dacoits-in-chambal-paan-singh-tomar-s-son/article1-829811.aspx | archive-url=https://web.archive.org/web/20131118201235/http://www.hindustantimes.com/india-news/the-police-create-dacoits-in-chambal-paan-singh-tomar-s-son/article1-829811.aspx | url-status=dead | archive-date=November 18, 2013 | title=The police create dacoits in Chambal: Paan Singh Tomar's son | publisher=[[Hindustan Times]] | date=23 March 2012 | access-date=6 May 2014 | author=Tomar Shruti | archivedate=6 May 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140506100902/http://www.hindustantimes.com/india-news/the-police-create-dacoits-in-chambal-paan-singh-tomar-s-son/article1-829811.aspx | deadurl=yes }}</ref> পান সিঙৰ পুত্ৰ সৌৰাম সিং তোমৰ (জন্ম ১৯৫৯) ভাৰতীয় সেনাৰ এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত চুবেদাৰ। উত্তৰ প্ৰদেশৰ ঝান্সী জিলাৰ বাবিনাত তেওঁ বাস কৰিছিল। ভিড়োছাৰ হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ পৰা আঁতৰিবলৈ তেওঁ তালৈ গুচি গৈছিল।<ref>{{cite web|title=List of Awards Announced in various categories for the 60th National Film Awards|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf|access-date=20 March 2013|archive-date=17 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130417215938/http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf|url-status=live}}</ref> ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== সঞ্জয় চৌহান ৰচিত আৰু তিগমাংশু ঢুলীয়া পৰিচালিত ২০১২ চনত মুক্তি পোৱা জীৱনীমূলক ছবি [[পান সিং তোমৰ (চলচ্চিত্ৰ)|পান সিং তোমৰে]] সমালোচকৰ যথেষ্ট প্ৰশংসা লাভ কৰে। ইয়াত [[ইৰফান খান|ইৰফান খানে]] পান সিং তোমাৰৰ চৰিত্ৰত আৰু [[মাহী গিল|মাহী গিলে]] তেওঁৰ পত্নীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=List of Awards Announced in various categories for the 60th National Film Awards|url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf|access-date=20 March 2013|archive-date=17 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130417215938/http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf|url-status=live}}</ref> ==তথ্যউৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ এথলীট]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ক্ৰীড়াবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ডকাইত]] laujieqncre5n61fon9akv1d0ewmaff পিত্ত পাথৰ 0 123470 648790 637357 2026-10-31T17:59:42Z Dipankar Das 36094 648790 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox medical condition (new) | name = পিত্ত পাথৰ | image = Gallstones.png | caption = সাধাৰণতে পিত্তথলীত পিত্তৰ পাথৰ গঠন হয় আৰু ইয়াৰ ফলত পিত্ততন্ত্ৰ বন্ধ হ’লে লক্ষণ দেখা দিব পাৰে। | field = [[গেষ্ট্ৰ’এণ্টেৰ’লজী]]<br />[[সাধাৰণ অস্ত্ৰোপচাৰ]] | pronounce = Cholelith {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|l|ə|l|ɪ|θ}}, cholelithiasis {{IPAc-en|ˌ|k|oʊ|l|ə|l|ɪ|ˈ|θ|aɪ|ə|s|ᵻ|s}} | synonyms = পিত্তৰ পাথৰ ৰোগ, কলেলিথ, কলেচিষ্টোলিথিয়াছিছ (পিত্তথলীত পিত্তৰ পাথৰ), কলেড’ক’লিথিয়াছিছ (পিত্তনলীত পিত্তৰ পাথৰ)<ref name=Qui2013/> | symptoms = একো নাই, সোঁ পেটৰ ওপৰৰ অংশত ক্ৰেম্পিং বিষ<ref name=NIH2013/><ref name=Lee2015/><ref name=WS2016/> | complications = পিত্তথলীৰ প্ৰদাহ, অগ্নাশয়ৰ প্ৰদাহ, যকৃতৰ প্ৰদাহ<ref name=NIH2013/><ref name=WS2016/> | onset = ৪০ বছৰৰ পিছত<ref name=NIH2013/> | duration = | types = | causes = | risks = [[জন্ম নিৰোধক বড়ি]], [[গৰ্ভাৱস্থা]], পৰিয়ালৰ ইতিহাস, [[মেদবহুলতা]], [[মধুমেহ]], [[লিভাৰ চিৰোচিচ]], ক্ষিপ্ৰ ওজন হ্ৰাস<ref name=NIH2013/> | diagnosis = লক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, আল্ট্ৰাছাউণ্ডৰ দ্বাৰা নিশ্চিত কৰা হয়।<ref name=NIH2013/><ref name=WS2016/> | differential = | prevention = স্বাস্থ্যকৰ ওজন, অধিক আঁহযুক্ত খাদ্য, কম সৰল কাৰ্বহাইড্ৰেটযুক্ত খাদ্<ref name=NIH2013/> | treatment = লক্ষণবিহীন : একো নাই<ref name=NIH2013/> উৰ্ছ’ডিঅক্সিক’লিক এচিড (UDCA) আৰু চেন’ডিঅক্সিক’লিক এচিড <br>'''বিষ''': অস্ত্ৰোপচাৰ এণ্ড'স্কপিক ৰেট্ৰ'গ্ৰেড কলেঞ্জিঅ'পেনক্ৰিয়াট'গ্ৰাফী, কলেচিষ্টেক্টমী<ref name=NIH2013/> | medication = | prognosis = অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছত ভাল হয়<ref name=NIH2013/> | frequency = ১০–১৫% প্ৰাপ্তবয়স্ক (উন্নত দেশত)<ref name=WS2016/> | deaths = }} '''পিত্ত পাথৰ''' ({{lang-en|Gallstone}}) পিত্তথলীৰ ভিতৰত নিঃসৰণ হোৱা পিত্তৰ উপাদানৰ পৰা গঠিত কঠিন খণ্ড।<ref name=NIH2013/> কলেলিথিয়াছিছ শব্দটোৱে পিত্তৰ পাথৰৰ উপস্থিতি বা পিত্তৰ পাথৰৰ ফলত হোৱা যিকোনো ৰোগক বুজাব পাৰে,<ref name=NICE2014>{{cite book |title=Gallstone Disease: Diagnosis and Management of Cholelithiasis, Cholecystitis and Choledocholithiasis |series=National Institute for Health and Care Excellence: Guidelines |date=October 2014 |publisher=National Institute for Health and Care Excellence (NICE) |pmid=25473723 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK258747/ |page=101 }}</ref> আৰু কলেড’ক’লিথিয়াচিছে পিত্তনলীৰ ভিতৰত প্ৰব্ৰজিত পিত্তপাথৰৰ উপস্থিতিক বুজায়। পিত্তত পাথৰ হোৱা বেছিভাগ লোকেই (প্ৰায় ৮০%) লক্ষণবিহীন।<ref name=NIH2013/><ref name=Lee2015>{{cite journal | vauthors = Lee JY, Keane MG, Pereira S | title = Diagnosis and treatment of gallstone disease | journal = The Practitioner | volume = 259 | issue = 1783 | pages = 15–9, 2 | date = June 2015 | pmid = 26455113 }}</ref> কিন্তু যেতিয়া পিত্তৰ পাথৰে পিত্তনলীত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে আৰু তীব্ৰ কলেষ্টেছিছৰ সৃষ্টি কৰে, তেতিয়া প্ৰায়ে প্ৰতিফলিত মসৃণ পেশীৰ স্পাম হয়, যাৰ ফলত পেটৰ সোঁ ওপৰৰ অংশত তীব্ৰ ক্ৰেম্পৰ দৰে অভ্যন্তৰীণ বিষ হয় যাক পিত্তৰ কলিক (বা "পিত্তথলীৰ আক্ৰমণ") বুলি জনা যায়।<ref name=WS2016/> প্ৰতি বছৰে পিত্তৰ পাথৰ হোৱা ১–৪% লোকৰ ক্ষেত্ৰত এনে হয়।<ref name=WS2016/> পিত্তৰ পাথৰৰ পৰা হোৱা জটিলতাসমূহৰ ভিতৰত পিত্তথলীৰ প্ৰদাহ (কলেচিষ্টাইটিছ), অগ্নাশয়ৰ প্ৰদাহ (পেনক্ৰিয়াটাইটিছ), বাধাপ্ৰাপ্ত জণ্ডিচ আৰু পিত্তনলীৰ সংক্ৰমণ (কলেঞ্জাইটিছ) আদি হ’ব পাৰে।<ref name=WS2016/><ref name=NHS2018>{{cite web|title=Complications|url=https://www.nhs.uk/conditions/gallstones/complications/|website=nhs.uk|access-date=13 May 2018}}</ref> এই জটিলতাসমূহৰ লক্ষণসমূহ হ’ল পাঁচ ঘণ্টাতকৈ অধিক সময়ৰ বিষ, জ্বৰ, ছাল হালধীয়া হোৱা, বমি, গাঢ় ৰঙৰ প্ৰস্ৰাৱ আৰু শেঁতা মল।<ref name=NIH2013/> পিত্তৰ পাথৰৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল জন্ম নিয়ন্ত্ৰণৰ বড়ি, গৰ্ভাৱস্থা, পৰিয়ালত পিত্তৰ পাথৰৰ ইতিহাস, মেদবহুলতা, ডায়েবেটিছ, যকৃতৰ ৰোগ বা দ্ৰুত ওজন হ্ৰাস।<ref name=NIH2013/> পিত্ত পাথৰ গঠন কৰা পিত্তৰ উপাদানসমূহৰ ভিতৰত কলেষ্টেৰল, পিত্তৰ লৱণ আৰু বিলিৰুবিন আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name=NIH2013/> মূলতঃ কলেষ্টেৰলৰ পৰা গঠিত পিত্তপাথৰক কলেষ্টেৰল ষ্টোন আৰু প্ৰধানকৈ বিলিৰুবিনৰ পৰা গঠিত পিত্তপাথৰক পিগমেণ্ট ষ্টোন বুলি কোৱা হয়।<ref name=NIH2013>{{cite web|title=Gallstones|url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/gallstones/Pages/facts.aspx|website=NIDDK|access-date=27 July 2016|date=November 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160728005016/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/gallstones/Pages/facts.aspx|archive-date=28 July 2016|archivedate=16 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160816190657/https://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/digestive-diseases/gallstones/Pages/facts.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name=Lee2015/> লক্ষণৰ ভিত্তিত পিত্তৰ পাথৰ হোৱাৰ সন্দেহ হ’ব পাৰে।<ref name=WS2016/> তাৰ পিছত সাধাৰণতে আল্ট্ৰাছাউণ্ডৰ দ্বাৰা ৰোগ নিৰ্ণয় নিশ্চিত কৰা হয়।<ref name=NIH2013/> তেজৰ পৰীক্ষা ব্যৱহাৰ কৰি জটিলতা ধৰা পৰিব পাৰে।<ref name=NIH2013/> ব্যায়াম আৰু স্বাস্থ্যসন্মত খাদ্যৰ দ্বাৰা সুস্থ ওজন বজাই ৰাখিলে পিত্তৰ পাথৰৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস পাব পাৰে।<ref name=NIH2013/> যদি কোনো লক্ষণ দেখা নাযায়, তেন্তে সাধাৰণতে চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন নহয়।<ref name=NIH2013/> যিসকলৰ পিত্তথলীৰ আক্ৰমণ হৈছে, তেওঁলোকৰ পিত্তথলী আঁতৰাবলৈ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰাটো সাধাৰণতে বাঞ্ছনীয়।<ref name=NIH2013/> ইয়াক কেইবাটাও সৰু ছিদ্ৰৰ দ্বাৰা বা এটা ডাঙৰ ছিদ্ৰৰ দ্বাৰা, সাধাৰণতে সাধাৰণ এনাস্থেচিয়াৰ অধীনত কৰিব পাৰি।<ref name=NIH2013/> বিৰল ক্ষেত্ৰত যেতিয়া অস্ত্ৰোপচাৰ সম্ভৱ নহয়, তেতিয়া ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰি পাথৰবোৰ দ্ৰৱীভূত কৰিব পাৰি বা লিথ’ট্ৰিপ্সিৰ সহায়ত পাথৰবোৰ ভাঙিব পাৰি।<ref name=NIH2017Tx>{{cite web |title=Treatment for Gallstones |url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/gallstones/treatment |website=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|date=November 2017}}</ref> উন্নত দেশত ১০–১৫% প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকে পিত্তৰ পাথৰ অনুভৱ কৰে।<ref name=WS2016>{{cite journal | vauthors = Ansaloni L, Pisano M, Coccolini F, Peitzmann AB, Fingerhut A, Catena F, Agresta F, Allegri A, Bailey I, Balogh ZJ, Bendinelli C, Biffl W, Bonavina L, Borzellino G, Brunetti F, Burlew CC, Camapanelli G, Campanile FC, Ceresoli M, Chiara O, Civil I, Coimbra R, De Moya M, Di Saverio S, Fraga GP, Gupta S, Kashuk J, Kelly MD, Koka V, Jeekel H, Latifi R, Leppaniemi A, Maier RV, Marzi I, Moore F, Piazzalunga D, Sakakushev B, Sartelli M, Scalea T, Stahel PF, Taviloglu K, Tugnoli G, Uraneus S, Velmahos GC, Wani I, Weber DG, Viale P, Sugrue M, Ivatury R, Kluger Y, Gurusamy KS, Moore EE | title = 2016 WSES guidelines on acute calculous cholecystitis | journal = World Journal of Emergency Surgery | volume = 11 | pages = 25 | date = 2016 | pmid = 27307785 | pmc = 4908702 | doi = 10.1186/s13017-016-0082-5 | doi-access = free }}</ref> ২০১৩ চনত প্ৰায় ১০৪ মিলিয়ন লোকৰ (১.৬% লোক) পিত্তথলী আৰু পিত্তৰ লগত জড়িত ৰোগ সংঘটিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত ১০৬,০০০ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite journal | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 | journal = Lancet | volume = 386 | issue = 9995 | pages = 743–800 | date = August 2015 | pmid = 26063472 | pmc = 4561509 | doi = 10.1016/s0140-6736(15)60692-4 | last1 = Vos | first1 = Theo | last2 = Barber | first2 = Ryan M. | last3 = Bell | first3 = Brad | last4 = Bertozzi-Villa | first4 = Amelia | last5 = Biryukov | first5 = Stan | last6 = Bolliger | first6 = Ian | last7 = Charlson | first7 = Fiona | last8 = Davis | first8 = Adrian | last9 = Degenhardt | first9 = Louisa | last10 = Dicker | first10 = Daniel | last11 = Duan | first11 = Leilei | last12 = Erskine | first12 = Holly | last13 = Feigin | first13 = Valery L. | last14 = Ferrari | first14 = Alize J. | last15 = Fitzmaurice | first15 = Christina | last16 = Fleming | first16 = Thomas | last17 = Graetz | first17 = Nicholas | last18 = Guinovart | first18 = Caterina | last19 = Haagsma | first19 = Juanita | last20 = Hansen | first20 = Gillian M. | last21 = Hanson | first21 = Sarah Wulf | last22 = Heuton | first22 = Kyle R. | last23 = Higashi | first23 = Hideki | last24 = Kassebaum | first24 = Nicholas | last25 = Kyu | first25 = Hmwe | last26 = Laurie | first26 = Evan | last27 = Liang | first27 = Xiofeng | last28 = Lofgren | first28 = Katherine | last29 = Lozano | first29 = Rafael | last30 = MacIntyre | first30 = Michael F. }}</ref><ref>{{cite journal | title = Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 | journal = Lancet | volume = 385 | issue = 9963 | pages = 117–71 | date = January 2015 | pmid = 25530442 | pmc = 4340604 | doi = 10.1016/s0140-6736(14)61682-2 }}</ref> পিত্তৰ পাথৰ পুৰুষতকৈ মহিলাৰ মাজত বেছি আৰু ৪০ বছৰ বয়সৰ পিছত বেছিকৈ দেখা দিয়ে।<ref name=NIH2013/> পিত্তৰ পাথৰ আনতকৈ কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত বেছিকৈ দেখা যায়।<ref name=NIH2013/> উদাহৰণ স্বৰূপে, আমেৰিকাৰ ৪৮% থলুৱা লোকে পিত্তৰ পাথৰ অনুভৱ কৰে, আনহাতে আফ্ৰিকাৰ বহু ঠাইত পিত্তৰ পাথৰৰ হাৰ ৩% পৰ্যন্ত কম।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VcgmpMZE6a8C&pg=PA944|title=Principles and practice of geriatric surgery|date=2011|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-6999-6|veditors=Rosenthal RA, Zenilman ME, Katlic MR|edition=2nd|location=Berlin|page=944|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815224542/https://books.google.ca/books?id=VcgmpMZE6a8C&pg=PA944|archive-date=2016-08-15|url-status=live}}</ref><ref name="NIH2013" /> পিত্তথলী আঁতৰাই দিলে সাধাৰণতে ফলাফল ইতিবাচক হয়।<ref name=NIH2013/> ==সংজ্ঞা== পিত্তৰ পাথৰ ৰোগ বুলিলে এনে অৱস্থাক বুজোৱা হয় য’ত পিত্তথলী বা সাধাৰণ পিত্তনলীত পিত্তৰ পাথৰ হয়।<ref name=NICE2014/> পিত্তথলীত পাথৰৰ উপস্থিতিক কলেলিথিয়াছিছ বুলি কোৱা হয়, যিটো গ্ৰীক ভাষাৰ পৰা কলে- (χολή, 'পিত্ত') + লিথ- (λίθος, 'পাথৰ') + -ইয়াছিছ (ἴασις, 'প্ৰক্ৰিয়া')ৰ পৰা উৎপন্ন হৈছে।<ref name=Qui2013>{{cite book | vauthors = Quick CR, Reed JB, Harper SJ, Saeb-Parsy K, Deakin PJ |title=Essential Surgery E-Book: Problems, Diagnosis and Management: With student consult online access |date=2013 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-7020-5483-9 |page=281 |url=https://books.google.com/books?id=RYhRAAAAQBAJ&pg=PA281 |language=en}}</ref> সাধাৰণ পিত্তনলীত পিত্তৰ পাথৰৰ উপস্থিতিক কলেড’ক’লিথিয়াছিছ বুলি কোৱা হয়, গ্ৰীক ভাষাৰ পৰা কলেড’চ’- (χοληδόχος, 'পিত্তযুক্ত', ক’ল- + ড’চ’-, 'ডাক্টৰ') + লিথ- + -ইয়াচিছৰ পৰা।<ref name=Qui2013/> কলেড’ক’লিথিয়াছিছ সঘনাই পিত্তনলীত বাধাৰ সৈতে জড়িত, যাৰ ফলত ক’লেঞ্জাইটিছ হ’ব পাৰে, গ্ৰীক ভাষাৰ পৰা: chol- + ang- (ἄγγος, ‘পাত্ৰ’) + -itis (-ῖτις, ‘প্ৰদাহ’), পিত্তনলীৰ গুৰুতৰ সংক্ৰমণ। ভেটাৰৰ এম্পুলাৰ ভিতৰৰ পিত্তপাথৰে অগ্নাশয়ৰ বহিঃস্ৰাৱী ব্যৱস্থাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে আৰু ফলত পেনক্ৰিয়াটাইটিছ হ'ব পাৰে।{{cn}} ==লক্ষণ== [[File:Prevalence2.png|thumb|520x520px|পিত্তৰ পাথৰ থকা লোকৰ অনুপাত, যিসকলে ইয়াৰ ফলত লক্ষণসমূহ অনুভৱ কৰে<ref name=":3">{{Cite journal |last1=Gurusamy |first1=Kurinchi Selvan |last2=Davidson |first2=Christopher |last3=Gluud |first3=Christian |last4=Davidson |first4=Brian R |date=2013-06-30 |editor-last=Cochrane Hepato-Biliary Group |title=Early versus delayed laparoscopic cholecystectomy for people with acute cholecystitis |url=https://doi.wiley.com/10.1002/14651858.CD005440.pub3 |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=6 |pages=CD005440 |language=en |doi=10.1002/14651858.CD005440.pub3|pmid=23813477 |url-access=subscription }}</ref>]] আকাৰ বা সংখ্যা যিয়েই নহওক কিয়, ৬০–৮০% ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত পিত্তৰ পাথৰ লক্ষণবিহীন হয়।<ref>{{Cite journal |last=Acalovschi |first=Monica |last2=Blendea |first2=Dan |last3=Feier |first3=Cristina |last4=Letia |first4=Alfred I. |last5=Ratiu |first5=Nadia |last6=Dumitrascu |first6=Dan L. |last7=Veres |first7=Adina |date=August 2003 |title=Risk factors for symptomatic gallstones in patients with liver cirrhosis: a case-control study |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-gastroenterology_2003-08_98_8/page/1856|journal=The American Journal of Gastroenterology |language=en |volume=98 |issue=8 |pages=1856–1860 |doi=10.1111/j.1572-0241.2003.07618.x |issn=0002-9270}}</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last=Lammert |first=Frank |last2=Wittenburg |first2=Henning |date=August 2024 |title=Gallstones: Prevention, Diagnosis, and Treatment |url=http://www.thieme-connect.de/DOI/DOI?10.1055/a-2378-9025 |journal=Seminars in Liver Disease |language=en |volume=44 |issue=03 |pages=394–404 |doi=10.1055/a-2378-9025 |issn=0272-8087 |url-access=subscription }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> এই "নিৰৱ পাথৰ"বোৰৰ চিকিৎসাৰ প্ৰয়োজন নহয় আৰু গঠন হোৱাৰ বছৰ বছৰ পিছতো লক্ষণবিহীন হৈ থাকিব পাৰে। ===পিত্তৰ বিষ=== পিত্তৰ বিষ, যাক লক্ষণযুক্ত কলেলিথিয়াছিছ বুলিও কোৱা হয়, ৰোগীয়ে "পিত্তৰ পাথৰৰ আক্ৰমণ" বুলি গণ্য কৰে।<ref name=":5">{{Cite journal |last=Haisley |first=KR |last2=Hunter |first2=JG |date=2019 |title=Gallbladder and the Extrahepatic Biliary System |journal=Schwartz's Principles of Surgery, 11e |via=McGraw-Hill Education}}</ref> এই আক্ৰমণবোৰ তেতিয়া হয় যেতিয়া পিত্তৰ পাথৰে চিষ্টিক নলী বা চিষ্টিক নলীৰ খোলাটো বন্ধ কৰি দিয়ে, যাৰ ফলত পিত্তথলী সংকুচিত হোৱাৰ লগে লগে ভিতৰৰ চাপ বৃদ্ধি পায়, যাৰ ফলত বিষ হয়।<ref name=":5" /> ৰোগীয়ে সাধাৰণতে পেটৰ সোঁ ফালে ওপৰৰ অংশত বা এপিগেষ্ট্ৰিক অংশত (পেটৰ ওপৰৰ, কেন্দ্ৰীয় অংশ) হঠাতে তীব্ৰ বিষ অনুভৱ কৰে। এই বিষ সাধাৰণতে আৰম্ভ হোৱাৰ প্ৰায় ১ ঘণ্টাৰ পিছত তীব্ৰতৰ হয় আৰু সাধাৰণতে ৫ ঘণ্টাৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে কমি যায়।<ref name=":4" /><ref name=":6">{{Cite journal |last=Patel |first=H |last2=Jepsen |first2=J |date=2024 |title=Gallstone Disease: Common Questions and Answers |journal=Am Fam Physciian |volume=109 |issue=6 |pages=518-524}}</ref> কেতিয়াবা, বিষটো সোঁ কান্ধলৈ প্ৰেৰণ কৰা হ’ব পাৰে; ইয়াক "কলিনৰ চিন" বুলি কোৱা হয়।<ref>{{Cite journal |last=Gilani |first=S. N. S. |last2=Bass |first2=G. |last3=Leader |first3=F. |last4=Walsh |first4=T. N. |date=December 2009 |title=Collins’ sign: validation of a clinical sign in cholelithiasis |url=http://link.springer.com/10.1007/s11845-009-0404-7 |journal=Irish Journal of Medical Science |language=en |volume=178 |issue=4 |pages=397–400 |doi=10.1007/s11845-009-0404-7 |issn=0021-1265|url-access=subscription }}</ref> ৰোগীয়ে বমি আৰু বমিও অনুভৱ কৰিব পাৰে। এই আক্ৰমণবোৰ প্ৰায়ে চৰ্বিযুক্ত আহাৰ খোৱাৰ পিছত বা ৰাতি হয়।<ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite journal |last=Doherty |first=GM |date=2010 |title=Cholelithiasis |journal=Quick Answers Surgery |via=The McGraw-Hill Companies}}</ref> মন কৰিবলগীয়া যে এ এছ টি, এ এল টি, ক্ষাৰকীয় ফছফেটেজ, প্ৰত্যক্ষ বিলিৰুবিন, এমাইলেজ, লাইপেজ আৰু শ্বেত ৰক্তকণিকাৰ সংখ্যাৰ পৰীক্ষাগাৰৰ অধ্যয়ন স্বাভাৱিক।<ref name=":5" /><ref name=":7" /> ===তীব্ৰ কলেচিষ্টাইটিছ=== তীব্ৰ কলেচিষ্টাইটিছ বা পিত্তথলীৰ প্ৰদাহ ৯০–৯৫% ক্ষেত্ৰত পিত্ত পাথৰৰ ফলত হয়।<ref name=":5" /> ই পিত্তৰ বিষৰ দৰেই দেখা দিয়ে: পেটৰ সোঁফালৰ ওপৰৰ ফালে বা এপিগেষ্ট্ৰিক অংশত হঠাতে তীব্ৰ বিষ আৰম্ভ হয়।<ref name=":6" /> কিন্তু এই বিষ পিত্তপাথৰৰ আক্ৰমণতকৈ বেলেগ, কাৰণ ই ৬ ঘণ্টাতকৈ অধিক সময় থাকে আৰু সাধাৰণ আক্ৰমণৰ দৰে কমি নাযায়।<ref name=":4" /><ref name=":6" /> তদুপৰি, ৰোগীয়ে জ্বৰ, ভোক কমা, ওকালি আৰু বমি আদিও অনুভৱ কৰে।<ref name=":5" /><ref name=":02">{{Citation |last=Jones |first=Mark W. |title=Gallstones (Cholelithiasis) |date=2025 |work=StatPearls |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459370/ |access-date=2025-04-24 |place=Treasure Island (FL) |publisher=StatPearls Publishing |pmid=29083691 |last2=Weir |first2=Connor B. |last3=Ghassemzadeh |first3=Sassan}}</ref> শাৰীৰিক পৰীক্ষাত ৰোগীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি, টেকিকাৰ্ডিয়া (প্ৰতি মিনিটত ১০০ স্পন্দনতকৈ বেছি দ্ৰুত হৃদস্পন্দন), পেটৰ সোঁফালৰ ওপৰৰ চতুৰ্থ অংশত (RUQ) কোমলতা, মাৰ্ফিৰ চিন আদি ধনাত্মক হ’ব পাৰে।<ref name=":32">{{Cite journal |last=Ahern |first=G |last2=Brygel |first2=M |date=2014 |title=Abdomen |url=https://accesssurgery-mhmedical-com/content.aspx?bookid=2740&sectionid=232638265 |journal=Exploring Essential Surgery |via=McGraw-Hill Education }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তীব্ৰ কলেচিষ্টাইটিছৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট মাৰ্ফিৰ চিন হ'ল আৰ ইউ কিউত গভীৰ চাপ প্ৰয়োগ পৰীক্ষাগাৰৰ অধ্যয়নত সাধাৰণতে শ্বেত ৰক্তকণিকাৰ সংখ্যা মধ্যমীয়া বৃদ্ধি পোৱা দেখা যায় আৰু স্বাভাৱিকৰ পৰা সামান্য বৃদ্ধি পোৱা এ এছ টি, এ এল টি, ক্ষাৰকীয় ফছফেটেজ আৰু প্ৰত্যক্ষ বিলিৰুবিন দেখা যায়।<ref name=":5" /><ref name=":02" /> ===কলেড’ক’লিথিয়াছিছ=== কলেড’ক’লিথিয়াছিছ বুলিলে সাধাৰণ পিত্তনলীত বাধা দিয়া পিত্তৰ পাথৰক বুজোৱা হয়।<ref name=":1">{{Cite journal |last=Fujita |first=Naotaka |last2=Yasuda |first2=Ichiro |last3=Endo |first3=Itaru |last4=Isayama |first4=Hiroyuki |last5=Iwashita |first5=Takuji |last6=Ueki |first6=Toshiharu |last7=Uemura |first7=Kenichiro |last8=Umezawa |first8=Akiko |last9=Katanuma |first9=Akio |last10=Katayose |first10=Yu |last11=Suzuki |first11=Yutaka |last12=Shoda |first12=Junichi |last13=Tsuyuguchi |first13=Toshio |last14=Wakai |first14=Toshifumi |last15=Inui |first15=Kazuo |date=September 2023 |title=Evidence-based clinical practice guidelines for cholelithiasis 2021 |url=https://link.springer.com/10.1007/s00535-023-02014-6 |journal=Journal of Gastroenterology |language=en |volume=58 |issue=9 |pages=801–833 |doi=10.1007/s00535-023-02014-6 |issn=0944-1174 |pmc=10423145 |pmid=37452855}}</ref> ৰোগীয়ে সাধাৰণতে পেটৰ সোঁফালে ওপৰৰ চতুৰ্থ অংশৰ বিষ, কঁকালৰ বিষ, জণ্ডিচ (বা ছাল হালধীয়া হোৱা), ভোক কমি যোৱা, ওকালি, বমি আৰু জ্বৰ অনুভৱ কৰে।<ref name=":4" /><ref name=":1" /> কিন্তু পিত্তৰ পাথৰৰ দৰেই কলেড’ক’লিথিয়াছিছও লক্ষণবিহীন হ’ব পাৰে।<ref name=":5" /><ref name=":22">{{Cite journal |last=Doherty |first=GM |date=2010 |title=Choledocholithiasis & Gallstone Pancreatitis |journal=Quick Answers Surgery |via=The McGraw-Hill Companies}}</ref> যদি ৰোগীৰ লক্ষণ দেখা যায়, তেন্তে শাৰীৰিক পৰীক্ষা তীব্ৰ কলেচিষ্টাইটিছৰ দৰেই হয়।<ref name=":1" /> পৰীক্ষাগাৰৰ অধ্যয়নত প্ৰত্যক্ষ (সংযুক্ত) বিলিৰুবিন, গামা-গ্লুটামাইল ট্ৰেন্সপেপটিডেজ (GGT), আৰু ক্ষাৰকীয় ফছফেটেজ বৃদ্ধি পোৱা দেখা গৈছে। AST আৰু ALT উচ্চ বা স্বাভাৱিক হ’ব পাৰে।<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":22" /> ===এচেণ্ডিং কলেঞ্জাইটিছ=== এচেণ্ডিং কলেঞ্জাইটিছ হৈছে কলেড’ক’লিথিয়াছিছৰ এক জটিলতা। যেতিয়া পিত্ত পাথৰে সাধাৰণ পিত্তনলীত বাধা দিয়ে, তেতিয়া পিত্ত বৃক্ষৰ প্ৰদাহ আৰু সংক্ৰমণ হ'ব পাৰে।<ref name=":4" /><ref name=":32" /> ৰোগীসকলৰ প্ৰায় ২/৩জন ৰোগীয়ে ক্লাছিক চাৰ্কট ট্ৰাইয়াডৰ সৈতে উপস্থিত হয়: জণ্ডিচ, জ্বৰ বা ঠাণ্ডা, আৰু সোঁ ওপৰৰ চতুৰ্থ অংশৰ বিষ লৈ।<ref name=":4" /><ref name=":32" /> ই চেপ্টিক শ্বকলৈ আগবাঢ়িব পাৰে, যিটো ৰেইনল্ডৰ পেণ্টাড (চাৰকটৰ ট্ৰাইয়াড প্লাছ হাইপ'টেনচন আৰু পৰিৱৰ্তিত মানসিক অৱস্থা) হিচাপে উপস্থিত হয়।<ref name=":02" /> পৰীক্ষাগাৰৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে শ্বেত ৰক্তকণিকাৰ সংখ্যা, প্ৰত্যক্ষ বিলিৰুবিন, ক্ষাৰকীয় ফছফেটেজ, এ এছ টি আৰু এ এল টি বৃদ্ধি পায়।<ref name=":5" /> ===পিত্ত পাথৰ (পিত্তৰ) পেনক্ৰিয়াটাইটিছ=== পেনক্ৰিয়াটাইটিছ হ’ল অগ্নাশয়ৰ প্ৰদাহ। পিত্তৰ পাথৰ পিত্ত বৃক্ষৰ তললৈ পিছলি গৈ পেনক্ৰিয়াচৰ নলীত বা ভেটাৰৰ এম্পুলাত আবদ্ধ হৈ পৰিলে পিত্তৰ পাথৰ পেনক্ৰিয়াটাইটিছ হয়।<ref name=":02" /><ref name=":32" /> গলষ্টোন পেনক্ৰিয়াটাইটিছ তীব্ৰ পেনক্ৰিয়াটাইটিছৰ দৰেই দেখা দিয়ে: হঠাতে এপিগেষ্ট্ৰিক বিষ আৰম্ভ হয় যি পিঠিৰ ফালে গতি কৰে, ভোক কমি যায়, ওকালি আৰু বমি হয়। পৰীক্ষাগাৰৰ অধ্যয়নত লাইপেজ, এমাইলেজ আৰু শ্বেত ৰক্তকণিকাৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হোৱা দেখা যাব।<ref name=":32" /><ref name=":22" /> ===পিত্তৰ পাথৰ ইলিয়াছ=== ডাঙৰ পিত্ত পাথৰ পিত্তথলীৰ বেৰৰ মাজেৰে আৰু ওচৰৰ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰলৈ পাৰ হৈ যোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। তাৰ পিছত এই ডাঙৰ পাথৰটোৱে ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ মাজেৰে গৈ পাথৰটো চলাচল কৰিবলৈ অতি সংকীৰ্ণ নহয়, যাৰ ফলত ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত বাধাৰ সৃষ্টি হয়। এই বাধা প্ৰায়ে পূৰ্বৰ অস্ত্ৰোপচাৰৰ স্থানত বা ইলিঅ’চেকেল ভালভত (অন্ত্ৰৰ সেই অংশ য’ত ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰই বৃহদান্ত্ৰৰ সৈতে মিলিত হয়) দেখা দিয়ে। ৰোগীয়ে শৌচ বা গেছ পাছ কৰিব নোৱাৰা, ওকালি, বমি আৰু পেটৰ তীব্ৰ বিষৰ লক্ষণ দেখা দিয়ে।<ref name=":5" /> ===কৰ্কট=== কাচিৎহে পিত্তথলীৰ কেন্সাৰ দীৰ্ঘদিনীয়া পিত্তপাথৰৰ পৰিৱেশত এক জটিলতা হিচাপে দেখা দিব পাৰে।<ref name="NHS2018" /> ==বিপদজনক কাৰক== মহিলাৰ বাবে (বিশেষকৈ ৰজোনিবৃত্তিৰ আগতে) আৰু ৪০ বছৰৰ ওচৰ বা তাৰ ওপৰৰ লোকৰ বাবে পিত্তৰ পাথৰৰ আশংকা বৃদ্ধি পায়;<ref name=Roizen2005>{{cite book | vauthors = Roizen MF, Oz MC | title = Gut Feelings: Your Digestive System | pages = 175–206 | date = 2005 |publisher=HarperCollins e-books |location=Pymble, NSW |isbn=978-0-06-198079-4}}</ref> এই অৱস্থা অন্য জাতিতকৈ ইউৰোপীয় বা আমেৰিকান খিলঞ্জীয়া বংশৰ লোকৰ মাজত অধিক প্ৰচলিত।<ref name=":0">{{Cite web |last1=Afdhal |first1=Nezam |last2=Zakko |first2=Salam |date=Sep 2022 |title=Gallstones: Epidemiology, risk factors and prevention |url=https://www.uptodate.com/contents/gallstones-epidemiology-risk-factors-and-prevention |access-date=2023-05-26 |website=UpToDate}}</ref> মেলাটনিনৰ অভাৱে পিত্তথলীৰ পাথৰ হোৱাত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাব পাৰে, কিয়নো মেলাটনিনে পিত্তথলীৰ পৰা কলেষ্টেৰল নিঃসৰণত বাধা দিয়ে, কলেষ্টেৰলৰ পিত্তলৈ ৰূপান্তৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু ই এণ্টিঅক্সিডেণ্ট, যিয়ে পিত্তথলীৰ অক্সিডেটিভ চাপ হ্ৰাস কৰিবলৈ সক্ষম।<ref name=Koppisetti2008>{{cite journal | vauthors = Koppisetti S, Jenigiri B, Terron MP, Tengattini S, Tamura H, Flores LJ, Tan DX, Reiter RJ | title = Reactive oxygen species and the hypomotility of the gall bladder as targets for the treatment of gallstones with melatonin: a review | url = https://archive.org/details/sim_digestive-diseases-and-sciences_2008-10_53_10/page/2592 | journal = Digestive Diseases and Sciences | volume = 53 | issue = 10 | pages = 2592–603 | date = October 2008 | pmid = 18338264 | doi = 10.1007/s10620-007-0195-5 | s2cid = 22785223 }}</ref> গিলবাৰ্ট চিনড্ৰমৰ সৈতে পিত্তৰ পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite journal |last1=del Giudice |first1=Emanuele Miraglia |last2=Perrotta |first2=Silverio |last3=Nobili |first3=Bruno |last4=Specchia |first4=Claudia |last5=d'Urzo |first5=Giovanna |last6=Iolascon |first6=Achille |title=Coinheritance of Gilbert Syndrome Increases the Risk for Developing Gallstones in Patients With Hereditary Spherocytosis |journal=Blood |date=October 1999 |volume=94 |issue=7 |pages=2259–2262 |doi=10.1182/blood.V94.7.2259.419k42_2259_2262 |pmid=10498597 |s2cid=40558696 |url=http://ashpublications.org/blood/article-pdf/94/7/2259/1658539/2259.pdf }}</ref> গৱেষকসকলে বিশ্বাস কৰে যে, বংশগতভাৱে পোৱা শৰীৰৰ ৰসায়ন বিজ্ঞান, শৰীৰৰ ওজন, পিত্তথলীৰ গতিশীলতা (চলন), আৰু কম কেলৰিযুক্ত খাদ্য আদি বহুতো কাৰকৰ সংমিশ্ৰণত পিত্তৰ পাথৰ হ’ব পাৰে।<ref name=":0" /> এনে বিপদজনক কাৰকৰ অনুপস্থিতিয়ে অৱশ্যে পিত্ত পাথৰ গঠনত বাধা নিদিয়ে। পিত্ত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পৰা পুষ্টিকৰ কাৰকসমূহৰ ভিতৰত কোষ্ঠকাঠিন্য; প্ৰতিদিনে কম খাদ্য খোৱা; ফ’লেট, মেগনেছিয়াম, কেলচিয়াম আৰু ভিটামিন চিৰ পুষ্টিকৰ উপাদান কমকৈ গ্ৰহণ কৰা;<ref name=Ortega1997>{{cite journal | vauthors = Ortega RM, Fernández-Azuela M, Encinas-Sotillos A, Andrés P, López-Sobaler AM | title = Differences in diet and food habits between patients with gallstones and controls | journal = Journal of the American College of Nutrition | volume = 16 | issue = 1 | pages = 88–95 | date = February 1997 | pmid = 9013440 | doi = 10.1080/07315724.1997.10718655 | url = http://www.jacn.org/cgi/content/abstract/16/1/88 | access-date = 2010-11-06 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20080720125626/http://www.jacn.org/cgi/content/abstract/16/1/88 | archive-date = 2008-07-20 | url-access = subscription }}</ref> কম তৰল পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ;<ref>{{Cite book|url=https://www.nap.edu/read/10925/chapter/6#124|title=4 Water {{!}} Dietary Reference Intakes for Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate | publisher = The National Academies Press|year=2005|isbn=978-0-309-09169-5 |pages=124|doi=10.17226/10925 | author1 = Institute of Medicine | author2 = Food Nutrition Board |author3 = Standing Committee on the Scientific Evaluation of Dietary Reference Intakes | author4 = Panel on Dietary Reference Intakes for Electrolytes and Water}}</ref> আৰু অন্ততঃ পুৰুষৰ বাবে কাৰ্বহাইড্ৰেটৰ অধিক গ্ৰহণ, অধিক গ্লাইচেমিক লোড আৰু উচ্চ গ্লাইচেমিক সূচকাংক খাদ্য।<ref>{{cite journal | vauthors = Tsai CJ, Leitzmann MF, Willett WC, Giovannucci EL | title = Dietary carbohydrates and glycaemic load and the incidence of symptomatic gall stone disease in men | journal = Gut | volume = 54 | issue = 6 | pages = 823–8 | date = June 2005 | pmid = 15888792 | pmc = 1774557 | doi = 10.1136/gut.2003.031435 }}</ref> মদ আৰু গোটা দানাযুক্ত ৰুটিয়ে পিত্তৰ পাথৰৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস কৰিব পাৰে।<ref name=Misciagna1996>{{cite journal | vauthors = Misciagna G, Leoci C, Guerra V, Chiloiro M, Elba S, Petruzzi J, Mossa A, Noviello MR, Coviello A, Minutolo MC, Mangini V, Messa C, Cavallini A, De Michele G, Giorgio I | title = Epidemiology of cholelithiasis in southern Italy. Part II: Risk factors | journal = European Journal of Gastroenterology & Hepatology | volume = 8 | issue = 6 | pages = 585–93 | date = June 1996 | pmid = 8823575 | doi = 10.1097/00042737-199606000-00017 | s2cid = 11355563 }}</ref> দ্ৰুত ওজন কমিলে পিত্তত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.nhs.uk/Livewell/loseweight/Pages/should-you-lose-weight-fast.aspx|title=Should you lose weight fast? – Live Well—NHS Choices|author=NHS Choices|website=www.nhs.uk|access-date=2016-02-16|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216025459/http://www.nhs.uk/livewell/loseweight/Pages/should-you-lose-weight-fast.aspx|archive-date=2016-02-16|archivedate=2016-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216025459/http://www.nhs.uk/livewell/loseweight/Pages/should-you-lose-weight-fast.aspx|deadurl=yes}}</ref> ওজন কমাব পৰা ঔষধ অৰলিষ্টেটে পিত্তত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite web|url=https://www.fda.gov/Safety/MedWatch/SafetyInformation/ucm215504.htm|title=Safety Information—Xenical (orlistat) capsules|author=Office of the Commissioner|website=www.fda.gov|language=en|access-date=2016-06-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611084534/https://www.fda.gov/Safety/MedWatch/SafetyInformation/ucm215504.htm|archive-date=2016-06-11|archivedate=2016-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611084534/https://www.fda.gov/Safety/MedWatch/SafetyInformation/ucm215504.htm|deadurl=yes}}</ref> চিলিয়াক ৰোগৰ ফলত হোৱা কলেচিষ্টোকিনিনৰ অভাৱে পিত্ত পাথৰ গঠনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে, বিশেষকৈ যেতিয়া চিলিয়াক ৰোগ নিৰ্ণয় কৰাত পলম হয়।<ref name=WangLiu2017>{{cite journal | vauthors = Wang HH, Liu M, Li X, Portincasa P, Wang DQ | title = Impaired intestinal cholecystokinin secretion, a fascinating but overlooked link between coeliac disease and cholesterol gallstone disease | journal = European Journal of Clinical Investigation | volume = 47 | issue = 4 | pages = 328–333 | date = April 2017 | pmid = 28186337 | pmc = 8135131 | doi = 10.1111/eci.12734 | type = Review | doi-access = free }}</ref> উন্নয়নশীল দেশসমূহত ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পিত্তপাথৰ বেছিকৈ দেখা যায়। ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পাথৰৰ বিপদজনক কাৰকসমূহ হ’ল হেমোলাইটিক এনিমিয়া (যেনে চিকেল-চেল ৰোগ আৰু বংশগত স্ফেৰ’চাইট’ছিছৰ পৰা), চিৰ’চিছ আৰু পিত্তনলীৰ সংক্ৰমণ।<ref name=pmid7410545>{{cite journal | vauthors = Trotman BW, Bernstein SE, Bove KE, Wirt GD | title = Studies on the pathogenesis of pigment gallstones in hemolytic anemia: description and characteristics of a mouse model | journal = The Journal of Clinical Investigation | volume = 65 | issue = 6 | pages = 1301–8 | date = June 1980 | pmid = 7410545 | pmc = 371467 | doi = 10.1172/JCI109793 }}</ref> ইৰিথ্ৰ’পয়েটিক প্ৰ’ট’প’ৰফাইৰিয়া (EPP) ৰোগীৰ পিত্তত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়।<ref name=Merck2006>''Endocrine and Metabolic Disorders: Cutaneous Porphyrias'', pp. 63–220 in Beers, Porter and Jones (2006)</ref><ref name=Thunell2008>{{cite web|vauthors=Thunell S|title=Endocrine and Metabolic Disorders: Cutaneous Porphyrias|year=2008|publisher=Merck Sharp & Dohme Corporation|location=Whitehouse Station, New Jersey|url=http://www.merck.com/mmpe/sec12/ch155/ch155c.html?qt=Erythropoietic%20Protoporphyria&alt=sh#sec12-ch155-ch155c-635|access-date=2010-11-07|archive-date=2020-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312142747/http://www.merck.com/mmpe/sec12/ch155/ch155c.html?qt=Erythropoietic%20Protoporphyria&alt=sh#sec12-ch155-ch155c-635|url-status=dead|archivedate=2020-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200312142747/http://www.merck.com/mmpe/sec12/ch155/ch155c.html?qt=Erythropoietic%20Protoporphyria&alt=sh#sec12-ch155-ch155c-635|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও প্ৰ’টন পাম্প ইনহিবিটাৰৰ দীৰ্ঘদিনীয়া ব্যৱহাৰে পিত্তথলীৰ কাৰ্য্যক্ষমতা হ্ৰাস কৰা দেখা গৈছে, যাৰ ফলত পিত্তথলী গঠন হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref>{{cite journal | vauthors = Cahan MA, Balduf L, Colton K, Palacioz B, McCartney W, Farrell TM | title = Proton pump inhibitors reduce gallbladder function | journal = Surgical Endoscopy | volume = 20 | issue = 9 | pages = 1364–7 | date = September 2006 | pmid = 16858534 | doi = 10.1007/s00464-005-0247-x | s2cid = 20833380 }}</ref> কলেষ্টেৰল পৰিৱৰ্তনকাৰী ঔষধে পিত্তপাথৰ গঠনত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। ষ্টেটিনে কলেষ্টেৰল সংশ্লেষণত বাধা দিয়ে আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰে পিত্তৰ পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা হ্ৰাস কৰিব পাৰে বুলি প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{cite journal | vauthors = Kan HP, Guo WB, Tan YF, Zhou J, Liu CD, Huang YQ | title = Statin use and risk of gallstone disease: A meta-analysis | journal = Hepatology Research | volume = 45 | issue = 9 | pages = 942–948 | date = September 2015 | pmid = 25297889 | doi = 10.1111/hepr.12433 | s2cid = 25636425 }}</ref><ref name=":2">{{cite journal | vauthors = Preiss D, Tikkanen MJ, Welsh P, Ford I, Lovato LC, Elam MB, LaRosa JC, DeMicco DA, Colhoun HM, Goldenberg I, Murphy MJ, MacDonald TM, Pedersen TR, Keech AC, Ridker PM, Kjekshus J, Sattar N, McMurray JJ | title = Lipid-modifying therapies and risk of pancreatitis: a meta-analysis | journal = JAMA | volume = 308 | issue = 8 | pages = 804–11 | date = August 2012 | pmid = 22910758 | doi = 10.1001/jama.2012.8439 | doi-access = free | url = http://eprints.gla.ac.uk/69063/3/69063.pdf }}</ref> আঁহযুক্ত পদাৰ্থই পিত্তত কলেষ্টেৰলৰ ঘনত্ব বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰ পিত্তত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হৈছে।<ref name=":2" /> পিত্ত এচিডৰ অ-শোষণো বিপদজনক হ’ব পাৰে। ==পেথ’ফিজিঅ’লজি== পিত্তত অত্যধিক কলেষ্টেৰল থাকে আৰু পিত্তৰ লৱণ পৰ্যাপ্ত নহ’লে কলেষ্টেৰল পিত্ত পাথৰ হয়। কলেষ্টেৰলৰ অধিক ঘনত্বৰ উপৰিও পিত্ত পাথৰ সৃষ্টি কৰাত আন দুটা কাৰক গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰথমটো হ’ল, পিত্তথলী কিমান সঘনাই আৰু কিমান ভালদৰে সংকুচিত হয়; পিত্তথলী অসম্পূৰ্ণ আৰু কমেইহে খালী হ’লে পিত্ত অতিমাত্ৰা ঘনীভূত হ’ব পাৰে আৰু পিত্তথলী গঠনত অৰিহণা যোগাব পাৰে। চিষ্টিক নলীৰ জটিল আভ্যন্তৰীণ জ্যামিতিৰ বাবে পিত্তথলীৰ পৰা পিত্তৰ প্ৰবাহৰ প্ৰতি অধিক প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাৰ বাবে ইয়াৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে।<ref>Experimental investigation of the flow of bile in patient specific cystic duct models M Al-Atabi, SB Chin..., Journal of biomechanical engineering, 2010</ref> দ্বিতীয়টো কাৰক হ’ল, যকৃত আৰু পিত্তত এনে প্ৰ’টিনৰ উপস্থিতি যিয়ে হয় কলেষ্টেৰলৰ স্ফটিকীয়কৰণক পিত্তৰ পাথৰলৈ প্ৰসাৰিত কৰে বা বাধা দিয়ে। ইয়াৰ উপৰিও গৰ্ভাৱস্থা বা হৰম’ন চিকিৎসাৰ ফলত ইষ্ট্ৰজেন হৰম’নৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি বা হৰম’ন গৰ্ভনিৰোধৰ সংযুক্ত (ইষ্ট্ৰজেন যুক্ত) ৰূপৰ ব্যৱহাৰে পিত্তত কলেষ্টেৰলৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে আৰু পিত্তথলীৰ গতিশীলতাও হ্ৰাস কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত পিত্তৰ পাথৰ গঠন হয়।{{cn}} ===গঠন=== [[File:Types of Gallstones.jpg|thumb|upright=1.3|বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: কলেষ্টেৰল পাথৰ, মিশ্ৰিত পাথৰ, ৰঞ্জক পাথৰ ।]] পিত্ত পাথৰৰ গঠন বয়স, খাদ্য আৰু জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।<ref name=Channa2007>{{cite journal |vauthors=Channa NA, Khand FD, Khand TU, Leghari MH, Memon AN |title=Analysis of human gallstones by Fourier Transform Infrared (FTIR) |journal=Pakistan Journal of Medical Sciences |volume=23 |issue=4 |pages=546–50 |year=2007 |url=http://pjms.com.pk/issues/julsep07/article/article15.html |access-date=2010-11-06 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110824133936/http://pjms.com.pk/issues/julsep07/article/article15.html |archive-date=2011-08-24 |archivedate=2011-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824133936/http://pjms.com.pk/issues/julsep07/article/article15.html |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ গঠনৰ ভিত্তিত পিত্ত পাথৰক তলত দিয়া প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি: কলেষ্টেৰল পাথৰ, ৰঞ্জক পাথৰ আৰু মিশ্ৰিত পাথৰ।<ref name=Lee2015/> এটা আদৰ্শ শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱস্থা এতিয়াও সংজ্ঞায়িত কৰা হোৱা নাই।<ref name=Kim2003>{{cite journal | vauthors = Kim IS, Myung SJ, Lee SS, Lee SK, Kim MH | title = Classification and nomenclature of gallstones revisited | journal = Yonsei Medical Journal | volume = 44 | issue = 4 | pages = 561–70 | date = August 2003 | pmid = 12950109 | doi = 10.3349/ymj.2003.44.4.561 | doi-access = free }}</ref> ===কলেষ্টেৰলৰ পাথৰ=== কলেষ্টেৰলৰ পাথৰ পাতল হালধীয়াৰ পৰা গাঢ় সেউজীয়া বা বাদামী বা ঢেলা বগা আৰু ডিম্বাকৃতিৰ, সাধাৰণতে অকলশৰীয়া, ২ৰ পৰা ৩ চে.মি.ৰ ভিতৰত দীঘল, প্ৰত্যেকৰে প্ৰায়ে এটা সৰু, গাঢ়, কেন্দ্ৰীয় দাগ থাকে। তেনেদৰে শ্ৰেণীভুক্ত হ’বলৈ হ’লে ইহঁতৰ ওজন অনুসৰি কমেও ৮০% কলেষ্টেৰল (বা জাপানী শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱস্থা অনুসৰি ৭০%) হ’ব লাগিব।<ref name=Kim2003/> ৩৫%ৰ পৰা ৯০% পাথৰ কলেষ্টেৰলৰ পাথৰ।<ref name=Lee2015/> ===ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পাথৰ=== বিলিৰুবিন ("ৰঞ্জক পদাৰ্থ", "গাঢ় ৰং") পাথৰ সৰু, গাঢ় (সততে ক’লা দেখা যায়), আৰু সাধাৰণতে অসংখ্য। ইহঁত প্ৰধানকৈ বিলিৰুবিন (অদ্ৰৱণীয় বিলিৰুবিন ৰঞ্জক পদাৰ্থ পলিমাৰ) আৰু পিত্তত পোৱা কেলচিয়াম (কেলচিয়াম ফছফেট) লৱণৰ দ্বাৰা গঠিত। ইয়াত ২০%তকৈ কম কলেষ্টেৰল (বা জাপানী শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱস্থা অনুসৰি ৩০%) থাকে।<ref name=Kim2003/> ২%ৰ পৰা ৩০% পাথৰ বিলিৰুবিন পাথৰ।<ref name=Lee2015/> ===মিশ্ৰিত পাথৰ=== মিশ্ৰিত পাথৰত (বাদামী ৰঙৰ ৰঞ্জক পাথৰ) সাধাৰণতে ২০–৮০% কলেষ্টেৰল (বা জাপানী শ্ৰেণীবিভাজন ব্যৱস্থা অনুসৰি ৩০–৭০%) থাকে।<ref name=Kim2003/> আন আন সাধাৰণ উপাদানসমূহ হ’ল কেলচিয়াম কাৰ্বনেট, পালমিটেট ফছফেট, বিলিৰুবিন আৰু অন্যান্য পিত্ত ৰঞ্জক পদাৰ্থ (কেলচিয়াম বিলিৰুবিনেট, কেলচিয়াম পালমিটেট আৰু কেলচিয়াম ষ্টেয়াৰেট)। কেলচিয়ামৰ পৰিমাণৰ বাবে ইহঁত প্ৰায়ে ৰেডিঅ’গ্ৰাফিকভাৱে দেখা যায়। সাধাৰণতে পিত্তনলীৰ সংক্ৰমণৰ ফলত গৌণভাৱে এইবোৰৰ সৃষ্টি হয় যাৰ ফলত β-গ্লুকুৰ’নাইডেজ (আঘাতপ্ৰাপ্ত হেপাটোচাইট আৰু বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা) নিৰ্গত হয় যিয়ে বিলিৰুবিন গ্লুকুৰ’নাইডক হাইড্ৰ’লাইজ কৰে আৰু পিত্তত অসংযোজিত বিলিৰুবিনৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰে। ৪%ৰ পৰা ২০% শিল মিহলি হয়।<ref name=Lee2015/> পিত্তৰ পাথৰৰ আকাৰ আৰু আকৃতি বালিৰ দানা এটাৰ দৰে সৰুৰ পৰা গলফ বলৰ দৰে ডাঙৰলৈকে ভিন্ন হ'ব পাৰে।<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001318 Gallstones—Cholelithiasis; Gallbladder attack; Biliary colic; Gallstone attack; Bile calculus; Biliary calculus] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207050708/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001318 |date=2011-02-07 }} Last reviewed: July 6, 2009. Reviewed by: George F. Longstreth. Also reviewed by David Zieve</ref> পিত্তথলীত এটা ডাঙৰ পাথৰ বা বহুতো সৰু পাথৰ থাকিব পাৰে। ছ্যুডোলিথ, কেতিয়াবা এলবুমিন বুলিও কোৱা হয়, ই হৈছে ডাঠ নিঃসৰণ যিবোৰ পিত্তথলীৰ ভিতৰত অকলে বা সম্পূৰ্ণ গঠিত পিত্তপাথৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকিব পাৰে। <gallery mode="packed" widths="360px" heights="220"> File:Gallstones.JPG|খোলা পিত্তথলীত সৰু সৰু কলেষ্টেৰল পিত্তৰ পাথৰ দেখা গৈছে File:Gallstone µCT.jpg|পিত্তপাথৰৰ এক্স-ৰে মাইক্ৰ’ট’ম’গ্ৰাফ File:Gallstones.jpg|ডাঙৰ হালধীয়া ৰঙৰ পাথৰৰ বেছিভাগেই কলেষ্টেৰল, আনহাতে সেউজীয়াৰ পৰা বাদামী ৰঙৰ পাথৰবোৰ বেছিভাগেই পিত্তৰ ৰঙেৰে গঠিত File:Gallenstein FRONT.OGG|পিত্ত পাথৰৰ চিটি স্কেন ছবি File:Big Gallstone.JPG|ডাঙৰ পিত্ত পাথৰ File:Human gallstones 2015 G1.jpg|অসংখ্য সৰু সৰু পিত্তৰ পাথৰ মূলতঃ কলেষ্টেৰলৰ দ্বাৰা গঠিত </gallery> ==নিদান== সাধাৰণতে পেটৰ আল্ট্ৰাছাউণ্ডৰ দ্বাৰা ৰোগ নিৰ্ণয় নিশ্চিত কৰা হয়। ব্যৱহৃত আন ইমেজিং কৌশলসমূহ হ’ল ই আৰ চি পি আৰু এম আৰ চি পি। তেজৰ পৰীক্ষাত পিত্তৰ পাথৰৰ জটিলতা ধৰা পৰিব পাৰে।<ref name=NIH2013/> পেটৰ আল্ট্ৰাছাউণ্ডত ডুব যোৱা পিত্ত পাথৰত সাধাৰণতে পশ্চাৎ শব্দৰ ছাঁ থাকে। ভাসমান পিত্ত পাথৰত এডিন’মাই’মেট’ছিছ নামৰ ক্লিনিকেল অৱস্থাত ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰতিধ্বনি দেখা যায়। আন এটা চিন হ’ল ৱাল-ইকো-শ্বেড' (WES) ট্ৰাইয়াড (বা ডাবল-আৰ্ক শ্বেড') যিটো পিত্তপাথৰৰ বৈশিষ্ট্যও।<ref>{{cite journal | vauthors = Fitzgerald EJ, Toi A | title = Pitfalls in the ultrasonographic diagnosis of gallbladder diseases | journal = Postgraduate Medical Journal | volume = 63 | issue = 741 | pages = 525–32 | date = July 1987 | pmid = 3309915 | pmc = 2428351 | doi = 10.1136/pgmj.63.741.525 }}</ref> পিত্তথলীৰ আক্ৰমণৰ সময়ত শাৰীৰিক পৰীক্ষাত পজিটিভ মাৰ্ফিৰ চিন এটা সাধাৰণ তথ্য। <gallery mode="packed" widths="360px" heights="220"> File:Gallstones.PNG|১.৯ চে.মি.ৰ পিত্তথলী এটা পিত্তথলীৰ ডিঙিত আঘাত কৰি আল্ট্ৰাছাউণ্ডত দেখাৰ দৰে কলেচিষ্টাইটিছৰ সৃষ্টি কৰে। পিত্তথলীৰ বেৰ ৪ মিলিমিটাৰ ঘন দেখা গৈছে। File:Ultrasonography of sludge and gallstones, annotated.jpg|পিত্তৰ ৰস আৰু পিত্তৰ পাথৰ। পিত্তথলীৰ বেৰ সীমাৰেখাৰে ঘন হোৱা দেখা যায়। File:StonesXray.PNG|সাধাৰণ এক্স-ৰে’ত দেখা পিত্ত পাথৰ File:LargeGstoneMark.png|চি টি স্কেনত দেখা ডাঙৰ পিত্ত পাথৰ File:UOTW 8 - Ultrasound of the Week 1.webm|আল্ট্ৰাছাউণ্ডত এটা স্বাভাৱিক পিত্তথলী আৰু আন্ত্ৰিক পেৰিষ্টালচিছৰ সৈতে পাথৰৰ ভুৱা ৰূপ সৃষ্টি কৰে </gallery> ==প্ৰতিৰোধ== পৰ্যাপ্ত ব্যায়াম কৰি সুস্থ ওজন বজাই ৰখা আৰু অধিক আঁহযুক্ত স্বাস্থ্যকৰ খাদ্য খালে পিত্ত পাথৰ গঠন ৰোধ কৰাত সহায়ক হ’ব পাৰে।<ref name=NIH2013/> উৰ্ছ’ডিঅক্সিক’লিক এচিডে (UDCA) ওজন হ্ৰাস কৰাৰ সময়ত পিত্তৰ পাথৰ গঠন ৰোধ কৰা যেন লাগে। ওজন হ্ৰাসৰ সময়ত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত খাদ্যইও পিত্তৰ পাথৰ প্ৰতিৰোধ কৰা যেন লাগে।<ref name=stokes>{{cite journal | vauthors = Stokes CS, Gluud LL, Casper M, Lammert F | title = Ursodeoxycholic acid and diets higher in fat prevent gallbladder stones during weight loss: a meta-analysis of randomized controlled trials | journal = Clinical Gastroenterology and Hepatology | volume = 12 | issue = 7 | pages = 1090–1100.e2; quiz e61 | date = July 2014 | pmid = 24321208 | doi = 10.1016/j.cgh.2013.11.031 | doi-access = free }}</ref> ==চিকিৎসা== ===লিথ’ট্ৰিপ্সি=== এক্সট্ৰাকৰ্প’ৰিয়েল শ্বক ৱেভ লিথ’ট্ৰিপ্সি হৈছে পিত্তৰ পাথৰ পৰিচালনাৰ এক অনাক্ৰমণীয় পদ্ধতি যিয়ে ইয়াক বিভাজিত কৰিবলৈ উচ্চ শক্তিৰ শব্দ তৰংগ ব্যৱহাৰ কৰে যিটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৮৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল।<ref name="Johns Hopkins Medicine">{{cite web | title=Gallstone Disease Treatment | website=Johns Hopkins Medicine | url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/gallstone-disease-treatment | access-date=2021-09-25}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Paumgartner |first1=Gustav |last2=Sauter |first2=Gerd H. |title=Extracorporeal shock wave lithotripsy of gallstones: 20th anniversary of the first treatment |journal=European Journal of Gastroenterology & Hepatology |date=May 2005 |volume=17 |issue=5 |pages=525–527 |doi=10.1097/00042737-200505000-00009 |pmid=15827443 }}</ref> এক্সট্ৰাকৰ্প’ৰিয়েল শ্বক ৱেভ লিথ’ট্ৰিপ্সিৰ পাৰ্শ্বক্ৰিয়াসমূহৰ ভিতৰত পিত্তৰ পেনক্ৰিয়াটাইটিছ আৰু লিভাৰ হেমাট’মা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Paumgartner Sauter 2005 pp. 525–527">{{cite journal |last1=Paumgartner |first1=Gustav |last2=Sauter |first2=Gerd H. |title=Extracorporeal shock wave lithotripsy of gallstones: 20th anniversary of the first treatment |journal=European Journal of Gastroenterology & Hepatology |date=May 2005 |volume=17 |issue=5 |pages=525–527 |doi=10.1097/00042737-200505000-00009 |pmid=15827443 }}</ref> এই শব্দটো গ্ৰীক শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘শিল ভাঙি যোৱা (বা গুড়ি কৰা)’: litho- + τρίψω, tripso)। ===অস্ত্ৰোপচাৰ=== কলেচিষ্টেক্টমী (পিত্তথলী আঁতৰোৱা) কৰিলে কলেলিথিয়াছিছৰ পুনৰাবৃত্তি নাইকিয়া হোৱাৰ সম্ভাৱনা ৯৯%। পিত্তথলীৰ অভাৱৰ কোনো নেতিবাচক পৰিণতি বেছিভাগ মানুহৰে নহয়, অৱশ্যে ১০ৰ পৰা ১৫% লোকৰ পষ্টকলেচিষ্টেক্টমী চিনড্ৰম হয়,<ref name=eMedicine>{{cite web|author=Jensen|title=Postcholecystectomy syndrome|year=2010|publisher=Medscape (WebMD)|location=Omaha, Nebraska|url=http://emedicine.medscape.com/article/192761-overview|access-date=2011-01-20|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223003851/http://emedicine.medscape.com/article/192761-overview|archive-date=2010-12-23}}</ref> যিয়ে বমি, বদহজম, ডায়েৰিয়া আৰু পেটৰ বিষৰ এপিচ’ডৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।<ref>{{cite journal | title = Postcholecystectomy Syndrome | journal = StatPearls | date = January 2019 | pmid = 30969724 | last1 = Zackria | first1 = R. | last2 = Lopez | first2 = R. A. }}</ref> [[File:Benefits.png|none|thumb|500x500px|পিত্তৰ পাথৰৰ বাবে এন এইচ এছৰ সিদ্ধান্ত সহায়কত দেখুওৱাৰ দৰে লক্ষণযুক্ত পিত্তপাথৰৰ ক্ষেত্ৰত ‘একো নকৰাটো’ বাছি লোৱা (সতৰ্কতাৰে অপেক্ষা কৰা) আৰু কলেচিষ্টেক্টমী কৰাৰ ফলাফল<ref>{{Cite web |title=NHS England » Decision support tool: making a decision about gallstones |url=https://www.england.nhs.uk/publication/decision-support-tool-making-a-decision-about-gallstones/ |access-date=2024-09-18 |website=www.england.nhs.uk|date=21 November 2023 }}</ref> তথ্য লোৱা হৈছে, <ref>{{Cite journal |last1=van Dijk |first1=Aafke H |last2=Wennmacker |first2=Sarah Z |last3=de Reuver |first3=Philip R |last4=Latenstein |first4=Carmen S S |last5=Buyne |first5=Otmar |last6=Donkervoort |first6=Sandra C |last7=Eijsbouts |first7=Quirijn A J |last8=Heisterkamp |first8=Joos |last9=Hof |first9=Klaas in 't |last10=Janssen |first10=Jan |last11=Nieuwenhuijs |first11=Vincent B |last12=Schaap |first12=Henk M |last13=Steenvoorde |first13=Pascal |last14=Stockmann |first14=Hein B A C |last15=Boerma |first15=Djamila |date=June 2019 |title=Restrictive strategy versus usual care for cholecystectomy in patients with gallstones and abdominal pain (SECURE): a multicentre, randomised, parallel-arm, non-inferiority trial |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673619309419 |journal=The Lancet |volume=393 |issue=10188 |pages=2322–2330 |doi=10.1016/s0140-6736(19)30941-9 |pmid=31036336 |issn=0140-6736|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Peterli |first1=Ralph |last2=Schuppisser |first2=Jean P. |last3=Herzog |first3=Urs |last4=Ackermann |first4=Christoph |last5=Tondelli |first5=Peter E. |date=October 2000 |title=Prevalence of Postcholecystectomy Symptoms: Long-term Outcome after Open versus Laparoscopic Cholecystectomy |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s002680010243 |journal=World Journal of Surgery |language=en |volume=24 |issue=10 |pages=1232–1235 |doi=10.1007/s002680010243 |issn=0364-2313|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gui |first1=G. P. |last2=Cheruvu |first2=C. V. |last3=West |first3=N. |last4=Sivaniah |first4=K. |last5=Fiennes |first5=A. G. |date=January 1998 |title=Is cholecystectomy effective treatment for symptomatic gallstones? Clinical outcome after long-term follow-up. |journal=Annals of the Royal College of Surgeons of England |volume=80 |issue=1 |pages=25–32 |issn=0035-8843 |pmc=2502763 |pmid=9579123}}</ref>.]] কলেচিষ্টেক্টমীৰ বাবে দুটা অস্ত্ৰোপচাৰৰ বিকল্প আছে: *সোঁফালৰ তলৰ কামিহাড়ৰ তলত পেটৰ ছিদ্ৰ (লেপাৰ’টমী)ৰ জৰিয়তে মুকলি কলেচিষ্টেক্টমী কৰা হয়। আৰোগ্য লাভৰ বাবে সাধাৰণতে ৩-৫ দিন চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি হোৱাৰ প্ৰয়োজন হয়, মুক্তিৰ এসপ্তাহৰ পিছত স্বাভাৱিক খাদ্যলৈ আৰু মুক্তিৰ কেইবা সপ্তাহৰ পিছত স্বাভাৱিক কাৰ্য্যকলাপলৈ ঘূৰি আহে।<ref name=NDDIC/> *১৯৮০ চনত প্ৰৱৰ্তিত লেপাৰ’স্কপিক কলেচিষ্টেক্টমী কেমেৰা আৰু যন্ত্ৰৰ বাবে তিনিৰ পৰা চাৰিটা সৰু পাংচাৰ ফুটাৰ জৰিয়তে কৰা হয়। অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছৰ যত্নত সাধাৰণতে একেদিনাই মুকলি কৰি দিয়া বা এৰাতি চিকিৎসালয়ত থকা, তাৰ পিছত কেইদিনমান ঘৰতে জিৰণি লোৱা আৰু বিষৰ ঔষধ দিয়া হয়।<ref name=NDDIC>{{cite web|author=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|author-link=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|title=Gallstones|year=2007|publisher=[[National Digestive Diseases Information Clearinghouse]], [[National Institutes of Health]], [[United States Department of Health and Human Services]]|location=Bethesda, Maryland|url=http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/gallstones/Gallstones.pdf|access-date=2010-11-06|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205101957/http://digestive.niddk.nih.gov/ddiseases/pubs/gallstones/Gallstones.pdf|archive-date=2010-12-05}}</ref> পিত্তথলীৰ ছিদ্ৰ হোৱাটো অস্বাভাৱিক নহয়—এইটো ১০%ৰ পৰা ৪০%ৰ ভিতৰত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে। উদ্ধাৰ নোহোৱা পিত্তপাথৰ ছিটিকি পৰাৰ পৰিমাণ ৬%ৰ পৰা ৩০% বুলি কোৱা হৈছে, কিন্তু উদ্ধাৰ নোহোৱা পিত্তপাথৰ ফলত জটিলতা হোৱাটো খুব কমেইহে দেখা যায় (০.০৮%–০.৩%)।<ref>{{cite journal |last1=Sathesh-Kumar |first1=T |last2=Saklani |first2=A P |last3=Vinayagam |first3=R |last4=Blackett |first4=R L |title=Spilled gall stones during laparoscopic cholecystectomy: a review of the literature |journal=Postgraduate Medical Journal |date=17 February 2004 |volume=80 |issue=940 |pages=77–79 |doi=10.1136/pmj.2003.006023 |pmid=14970293 |pmc=1742934 }}</ref> [[File:Risks.png|none|thumb|500x500px|কলেচিষ্টেক্টমীৰ আশংকা<ref name=":3" /><ref>{{Cite journal |last1=Keus |first1=Frederik |last2=de Jong |first2=Jeroen |last3=Gooszen |first3=H G |last4=Laarhoven |first4=C Jhm |date=2006-10-18 |editor-last=Cochrane Hepato-Biliary Group |title=Laparoscopic versus open cholecystectomy for patients with symptomatic cholecystolithiasis |url=https://doi.wiley.com/10.1002/14651858.CD006231 |journal=Cochrane Database of Systematic Reviews |issue=4 |pages=CD006231 |language=en |doi=10.1002/14651858.CD006231|pmid=17054285 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Farrugia |first1=Alexia |last2=Attard |first2=Joseph Anthony |last3=Khan |first3=Saboor |last4=Williams |first4=Nigel |last5=Arasaradnam |first5=Ramesh |date=2022-02-01 |title=Postcholecystectomy diarrhoea rate and predictive factors: a systematic review of the literature |url=https://bmjopen.bmj.com/content/12/2/e046172 |journal=BMJ Open |language=en |volume=12 |issue=2 |pages=e046172 |doi=10.1136/bmjopen-2020-046172 |issn=2044-6055 |pmc=8860059 |pmid=35177439}}</ref>]] পিত্তপাথৰৰ সৈতে সাধাৰণ পিত্তনলীৰ বাধা কেতিয়াবা [[এণ্ড’স্কপিক ৰেট্ৰ’গ্ৰেড ক’লেঞ্জিঅ’পেনক্ৰিয়াট’গ্ৰাফী]] (ERCP)ৰ পিছত এণ্ড’স্ক’পিক ৰেট্ৰ’গ্ৰেড স্ফিংক্টেৰ’টমী (ERS)ৰ দ্বাৰা উপশম পাব পাৰি।<ref name=NHS>{{cite web|author=National Health Service|author-link=National Health Service (England)|title=Gallstones — Treatment|year=2010|publisher=[[National Health Service (England)|National Health Service]]|location=London|work=NHS Choices: Health A-Z—Conditions and treatments|url=http://www.nhs.uk/conditions/gallstones/pages/treatment.aspx|access-date=2010-11-06|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101114084152/http://www.nhs.uk/Conditions/Gallstones/Pages/Treatment.aspx|archive-date=2010-11-14|archivedate=2010-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114084152/http://www.nhs.uk/Conditions/Gallstones/Pages/Treatment.aspx|deadurl=yes}}</ref> [[File:ERCP Risks.png|none|thumb|500x500px| ERCPত দুৰ্ঘটনাৰ শংকা<ref>{{Cite journal |last1=Vandervoort |first1=Jo |last2=Soetikno |first2=Roy M. |last3=Tham |first3=Tony C.K. |last4=Wong |first4=Richard C.K. |last5=Ferrari |first5=Angelo P. |last6=Montes |first6=Henry |last7=Roston |first7=Alfred D. |last8=Slivka |first8=Adam |last9=Lichtenstein |first9=David R. |last10=Ruymann |first10=Frederick W. |last11=Van Dam |first11=Jacques |last12=Hughes |first12=Mike |last13=Carr-Locke |first13=David L. |date=November 2002 |title=Risk factors for complications after performance of ERCP |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0016510702701120 |journal=Gastrointestinal Endoscopy |volume=56 |issue=5 |pages=652–656 |doi=10.1016/s0016-5107(02)70112-0 |pmid=12397271 |issn=0016-5107|url-access=subscription }}</ref>]] অস্ত্ৰোপচাৰে কেতিয়াবা বিপদ কঢ়িয়াই আনে আৰু কিছুমান লোকে পিছতো লক্ষণ (বিষকে ধৰি) অনুভৱ কৰি থাকে; যাৰ কাৰণ এতিয়াও স্পষ্ট নহয়। উপৰঞ্চি বিকল্প হ’ল অস্ত্ৰোপচাৰৰ আগতে ‘চাওক আৰু অপেক্ষা কৰক’ কৌশল গ্ৰহণ কৰি লক্ষণসমূহ সমাধান হয় নেকি চাব লাগে। এটা অধ্যয়নত অজটিল পিত্তপাথৰৰ বাবে ২টা পদ্ধতি তুলনা কৰা হৈছিল আৰু ১৮ মাহৰ পিছত দুয়োটা পদ্ধতি একে মাত্ৰাৰ বিষৰ সৈতে জড়িত আছিল। চাওক আৰু অপেক্ষা কৰক পদ্ধতিটোও কম খৰচী আছিল (প্ৰতিজন ৰোগীৰ বাবে ১০০০ পাউণ্ডতকৈ অধিক কম)।<ref>{{Cite journal |last1=Ahmed |first1=Irfan |last2=Hudson |first2=Jemma |last3=Innes |first3=Karen |last4=Hernández |first4=Rodolfo |last5=Gillies |first5=Katie |last6=Bruce |first6=Rebecca |last7=Bell |first7=Victoria |last8=Avenell |first8=Alison |last9=Blazeby |first9=Jane |last10=Brazzelli |first10=Miriam |last11=Cotton |first11=Seonaidh |last12=Croal |first12=Bernard |last13=Forrest |first13=Mark |last14=MacLennan |first14=Graeme |last15=Murchie |first15=Peter |date=2023-12-06 |title=Effectiveness of conservative management versus laparoscopic cholecystectomy in the prevention of recurrent symptoms and complications in adults with uncomplicated symptomatic gallstone disease (C-GALL trial): pragmatic, multicentre randomised controlled trial |url=https://www.bmj.com/content/383/bmj-2023-075383 |journal=BMJ |language=en |volume=383 |pages=e075383 |doi=10.1136/bmj-2023-075383 |issn=1756-1833 |pmc=10698555 |pmid=38084426}}</ref><ref>{{Cite journal |date=31 October 2024 |title=Gallstones: surgery might not always be needed |url=https://evidence.nihr.ac.uk/alert/gallstones-surgery-might-not-always-be-needed/ |journal=NIHR Evidence}}</ref> ==মেডিকেল== পিত্ত পাথৰ দ্ৰৱীভূত কৰাৰ চিকিৎসাত উৰ্ছ’ডিঅক্সিক'লিক এচিড (UDCA) আৰু চেনোডিঅক্সিক’লিক এচিড (CDCA) ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name="pmid4580472">{{cite journal | vauthors = Thistle JL, Hofmann AF | title = Efficacy and specificity of chenodeoxycholic acid therapy for dissolving gallstones | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1973-09-27_289_13/page/655 | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 289 | issue = 13 | pages = 655–9 | date = September 1973 | pmid = 4580472 | doi = 10.1056/NEJM197309272891303 }}</ref><ref name="PMID2672842">{{cite journal | vauthors = Hofmann AF | title = Medical dissolution of gallstones by oral bile acid therapy | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-surgery_1989-09_158_3/page/198 | journal = American Journal of Surgery | volume = 158 | issue = 3 | pages = 198–204 | date = September 1989 | pmid = 2672842 | doi = 10.1016/0002-9610(89)90252-3 }}</ref> ২০১৩ চনৰ এটা মেটা-বিশ্লেষণে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে UDCA বা খাদ্যত অধিক চৰ্বিৰ পৰিমাণে ওজন হ্ৰাসৰ সময়ত পিত্তৰ পাথৰ গঠন হোৱাত বাধা দিয়া যেন লাগে।<ref name=stokes/> সৰু কলেষ্টেৰল পাথৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে, আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ সম্ভৱ নহয় বা অবাঞ্চিত হ’লে ডাঙৰ কলেষ্টেৰল পিত্তৰ পাথৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে মৌখিক পিত্ত এচিডৰ দ্বাৰা চিকিৎসা চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চিডিচিএ চিকিৎসাৰ ফলত ডায়েৰিয়া, মৃদু উলটিব পৰা যকৃতৰ আঘাত আৰু প্লাজমাৰ কলেষ্টেৰলৰ মাত্ৰা সামান্য বৃদ্ধি হ’ব পাৰে।<ref name="PMID2672842"/> বছৰ বছৰ ধৰি ইউডিচিএ গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হ'ব পাৰে।<ref name=NHS/> ==বিকল্প চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়== পিত্তৰ পাথৰ মাংসৰ বাবে কসাই কৰা জীৱ-জন্তুৰ মূল্যৱান উপজাত হ’ব পাৰে কাৰণ ইয়াক কিছুমান সংস্কৃতিৰ পৰম্পৰাগত চিকিৎসাত বিশেষকৈ পৰম্পৰাগত চীনা চিকিৎসাত এন্টিপাইৰেটিক আৰু এন্টিড’ট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আটাইতকৈ বেছি মূল্যৱান পিত্তৰ পাথৰবোৰ পুৰণি দুগ্ধজাত গৰুৰ পৰা পোৱা যায়, যাক চীনা ভাষাত কেলকুলাছ বভিছ বা নিউ-হুয়াং (গৰু-ম’হৰ হালধীয়া বস্তু) বুলি কোৱা হয়। কিছুমান পশুশালাত শ্ৰমিকসকলক পিত্তপাথৰ চুৰিৰ ক্ষেত্ৰত সযতনে পৰীক্ষা কৰে।<ref name=Wise>{{cite web |title=Interview with Darren Wise. Transcrip |publisher=Medscape (WebMD) |location=Omaha, Nebraska |url=http://sgp1.paddington.ninemsn.com.au/sunday/cover_stories/transcript_785.asp |access-date=2010-11-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121121630/http://sgp1.paddington.ninemsn.com.au/sunday/cover_stories/transcript_785.asp |archive-date=2010-11-21 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ৰোগ]] [[শ্ৰেণী:শৰীৰতত্ত্ব]] [[শ্ৰেণী:মানৱ বিজ্ঞান]] tiusaqvsfg4l4fogl6348ygjdjlsrmi ইণ্ডিয়া গেট 0 124315 648789 636839 2026-10-31T17:59:15Z Dipankar Das 36094 648789 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox military memorial |name=ইণ্ডিয়া গেট |country={{flag|India}} |image= |use_dates=1914–1921 |established={{start date and age|10 February 1921}} |unveiled={{start date and age|12 February 1931}} |coordinates={{Coord|28|36|46.31|N|77|13|45.5|E|type:landmark_region:IN-DL|display=inline,title}} |location={{Location map | India New Delhi | width = | lat_deg = 28.61288 | lon_deg = 77.22953 }} |designer=[[ছাৰ এডউইন লুটিয়েন্স]] |inscription=ইয়াত ১৩,৩১৩টা খোদিত নাম, ১২,৩৫৭ জন [[ভাৰতীয়]]{{sfnp|Chhina, Last Post. Indian War Memorials Around the World|2014|pp=78}} আৰু অবিভক্ত [[ভাৰত]]ৰ ৭০,০০০ শ্বহীদ সৈনিকক সন্মান জনোৱা হৈছে।<ref name="DELHI MEMORIAL" /> |commemorates=[[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]] আৰু [[তৃতীয় এংলো-আফগান যুদ্ধ]]ৰ সময়ত পতিত হোৱা ভাৰতীয় সেনাৰ শ্বহীদ জোৱানসকলৰ বাবে। |caption=সন্মুখৰ দৃশ্য, পটভূমিত [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]ৰ মূৰ্তি সৈতে ধৰি ৰখা হৈছে। }} '''ইণ্ডিয়া গেট''' ({{Lang-en|India Gate}}; পূৰ্বতে সৰ্বভাৰতীয় যুদ্ধ স্মাৰক নামেৰে জনাজাত) [[নতুন দিল্লী]]ৰ "আনুষ্ঠানিক অক্ষ"ৰ পূব প্ৰান্তত ৰাজপথ (অফিচিয়েলভাৱে কাৰ্তব্য পথ বুলি কোৱা হয়)ৰ ওচৰত অৱস্থিত এখন যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ। ১৯১৪ চনৰপৰা ১৯২১ চনৰ ভিতৰত [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ত, [[ফ্ৰান্স]], ফ্লেণ্ডাৰছ, মেছ’পটেমিয়া, পাৰস্য, পূব আফ্ৰিকা, গ্যালিপলি আৰু নিকট আৰু সুদূৰ পূবৰ অন্যান্য ঠাইত মৃত্যু হোৱা [[ভাৰতীয়]] সেনাবাহিনীৰ ৭৪,১৮৭ জন সৈনিক আৰু তৃতীয় এংলো-আফগান যুদ্ধৰ স্মৃতি স্মৃতিচাৰণ কৰা হয়। গেটখনত [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ কিছুমান সৈনিক আৰু বিষয়াকে ধৰি ১৩,৩০০ সেনাবাহিনীৰ নাম লিখা আছে।<ref name="DELHI MEMORIAL">{{cite web|year=|title=Delhi Memorial (India Gate)|url=http://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/142700/DELHI%20MEMORIAL%20%28INDIA%20GATE%29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414035151/https://www.cwgc.org/visit-us/find-cemeteries-memorials/cemetery-details/142700/delhi%20memorial%20(india%20gate)/|archive-date=14 April 2021|access-date=24 January 2022|website=|publisher=[[Commonwealth War Graves Commission]]}}</ref> [[ছাৰ এডউইন লুটিয়েন্স]]ৰদ্বাৰা ডিজাইন কৰা এই গেটখনে প্ৰাচীন ৰোমান বিজয়ী তোৰণ যেনে [[ৰোম]]ৰ আৰ্ক অৱ কনষ্টেণ্টাইনৰ স্থাপত্য শৈলী আৰু পিছৰ স্মৃতিসৌধৰ তোৰণৰ স্থাপত্য শৈলী প্ৰতিফলিত কৰে; ইয়াক প্ৰায়ে পেৰিছৰ আৰ্ক ডি ট্ৰাইমফ, আৰু মুম্বাইৰ গেটৱে অৱ ইণ্ডিয়াৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়। ১৯৭২ চনত বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধৰ পিছত তোৰণৰ তলত এটা গঠন নিৰ্মাণ কৰা হয় য’ত ক’লা মাৰ্বলৰ মঞ্চৰ ওপৰত ওলোটা ৰাইফল ৰখা হৈছিল, তাৰ ওপৰত যুদ্ধৰ হেলমেট আৰু চাৰিটা চিৰন্তন শিখা জ্বলি আছিল। [[অমৰ জোৱান জ্যোতি]] (অমৰ সৈনিকৰ শিখা) নামৰ এই গঠনটোৱে ১৯৭১ চনৰপৰাই ভাৰতৰ অজ্ঞাত সৈনিকৰ সমাধি হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ইণ্ডিয়া গেট ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ যুদ্ধ স্মৃতিসৌধৰ ভিতৰত গণ্য কৰা হয় আৰু প্ৰতি [[গণৰাজ্য দিৱস]]ত প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে এই গেটত গৈ [[অমৰ জোৱান জ্যোতি]]ত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনায়, তাৰ পিছত গণৰাজ্য দিৱসৰ পেৰেড আৰম্ভ হয়। ইণ্ডিয়া গেট প্ৰায়ে নাগৰিক সমাজৰ প্ৰতিবাদৰ স্থান, আৰু পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয়। ==ইতিহাস== [[File: India Gate in 1930s.jpg|thumb|left|১৯৩০ চনত গেটৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা সাজসজ্জিত বাহন]] ১৯১৭ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত [[ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ সময়ত [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ত নিহত হোৱা সৈনিকসকলৰ যুদ্ধ কবৰ আৰু স্মৃতিসৌধ স্থাপনৰ বাবে অস্তিত্ব লাভ কৰা ইম্পেৰিয়েল ৱাৰ গ্ৰেভছ কমিছনৰ কামৰ অংশ হিচাপে ইণ্ডিয়া গেট নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=David A. Johnson |author2=Nicole F. Gilbertson |title=Commemorations of Imperial Sacrifice at Home and Abroad: British Memorials of the Great War |journal=The History Teacher |date=4 August 2010 |volume=43 |series=4 |pages=564–584 |url=http://www.societyforhistoryeducation.org/pdfs/Johnson_and_Gilbertson.pdf|access-date=9 April 2014}}</ref> তেতিয়াৰ অল ইণ্ডিয়া ৱাৰ মেম'ৰিয়েল বুলি কোৱা গেটৰ আধাৰশিলা ১৯২১ চনৰ ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত ১৬:৩০ বজাত ইম্পেৰিয়েল ইণ্ডিয়ান আৰ্মি, ইম্পেৰিয়েল চাৰ্ভিচ ট্ৰুপছ, কমাণ্ডাৰ-ইন-চিফ আৰু লৰ্ড চেলমছফৰ্ড, ভাইচৰয়ৰ বিষয়া আৰু লোকসকলে অংশগ্ৰহণ কৰা এক অনুষ্ঠানত ভ্ৰমণকাৰী ড্যুক অৱ কন'টে স্থাপন কৰে।<ref name="Duke, war memorial">{{cite book|last=Connaught, Duke of|first=Arthur|title=His Royal Highness The Duke of Connaught in India 1921 Being a Collection of the Speeches Delivered by His Royal Highness.|year=1921|publisher=Superintendent Government Printing|location=Calcutta|pages=69–71|ol=17945606M}}</ref> এই উপলক্ষ্যে ভাইচৰয়ে কৈছিল, "ব্যক্তিগত বীৰত্বৰ আলোড়নকাৰী কাহিনীবোৰ, এই দেশৰ বুৰঞ্জীত চিৰদিন জীয়াই থাকিব", আৰু যিটো "জ্ঞাত আৰু অজ্ঞাত" বীৰসকলৰ স্মৃতিত শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱা এই স্মৃতিসৌধটোৱে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মক একেধৰণৰ ধৈৰ্য্য আৰু "বীৰত্ব কম নোহোৱাকৈ" কষ্ট সহ্য কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিব।<ref name="Duke, war memorial"/> ড্যুকে ৰজাৰপৰা এটা বাৰ্তাও পঢ়ি শুনাইছিল, য'ত লিখা আছিল, "এই ঠাইত ভাৰতৰ ৰাজধানীৰ মাজ-মজিয়াত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীৰ বিষয়া আৰু পুৰুষসকলৰ গৌৰৱময় বলিদানৰ কথা ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰিবলৈ এটা স্মৃতি তোৰণ স্থাপন কৰা হ'ব।" অনুষ্ঠানৰ সময়ত ডেকান হৰ্চ, ৩য় চেপাৰ্ছ এণ্ড মাইনাৰ্ছ, ৬ নং জাট লাইট ইনফেণ্ট্ৰি, ৩৪ নং শিখ পাইয়নিয়াৰ্ছ, ৩৯ নং গড়ৱাল ৰাইফলছ, ৫৯ নং চিণ্ড ৰাইফলছ (ফ্ৰণ্টিয়াৰ ফৰ্চ), ১১৭ নং মাৰাঠা আৰু ৫ নং গুৰখা ৰাইফলছে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই মাটিৰ মালিক আছিল ঠিকাদাৰ ছাৰ সোভা সিং, যিয়ে নতুন দিল্লীৰ এটা বৃহৎ অংশ নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল আৰু তেওঁ আছিল প্ৰাথমিক ঠিকাদাৰ।<ref>{{Cite journal |last=Rahman |first=Nadia |date=2013-01-27 |title=Khushwant Singh: An Unequivocal Spokesman of Politics in &lt; i&gt; Truth, Love & a Little Malice: An Autobiography&lt; /i&gt; |journal=Stamford Journal of English |volume=4 |pages=111–123 |doi=10.3329/sje.v4i0.13492 |issn=2408-8838|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite book |last=Tiwari |first=Rajiv |url=https://books.google.com/books?id=FBRYCgAAQBAJ&dq=%22sir+sobha+singh%22+%22india+gate%22&pg=PT21 |title=Delhi A Travel Guide |date=2020 |publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd |isbn=9798128819703 |language=en}}</ref> [[File:India Gate from Rajpath.jpg|thumb|right|কাৰ্তব্য পথৰপৰা দেখা ইণ্ডিয়া গেট ]] ১৯৩১ চনৰ ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত আধাৰশিলা স্থাপনৰ দহ বছৰৰ পাছত লৰ্ড ইৰউইনে এই স্মৃতিসৌধটো উদ্বোধন কৰে আৰু তেওঁ এই উপলক্ষে কয় যে "যিসকলে আমাৰ পিছত এই স্মৃতিসৌধটো চাব তেওঁলোকে ইয়াৰ উদ্দেশ্যৰ ওপৰত বিবেচনা কৰিলে হয়তো সেই বলিদান আৰু সেৱাৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিব পাৰে যিটো ইয়াৰ দেৱালত নামসমূহে লিপিবদ্ধ কৰিছে।"<ref name="Metcalf, India gate">{{cite journal|last=Metcalf|first=Thomas R.|author-link=Thomas R. Metcalf|date=31 March 2014|title=WW I: India's Great War Dulce Et Decorum Est India Gate, our WW-I cenotaph, now stands for an abstracted ideal|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?289882|url-status=dead|journal=Outlook|issue=31 March 2014|access-date=8 April 2014|archive-date=9 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409002957/http://www.outlookindia.com/article.aspx?289882|archivedate=9 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140409002957/http://www.outlookindia.com/article.aspx?289882|deadurl=yes}}</ref> স্মৃতিসৌধটোৰ আধাৰশিলা স্থাপন আৰু ইয়াৰ উদ্বোধনীৰ মাজৰ দশকটোত ৰে'ল-লাইন যমুনা নদীৰ কাষেৰে চলাবলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয় আৰু ১৯২৬ চনত নতুন দিল্লী ৰেলৱে ষ্টেচন মুকলি কৰা হয়।<ref name=htlux>{{cite news |title=A fine balance of luxury and care |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/chunk-ht-ui-newdelhi100years-topstories/A-fine-balance-of-luxury-and-care/Article1-723880.aspx |work=[[Hindustan Times]] |date=21 July 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127160500/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/chunk-ht-ui-newdelhi100years-topstories/A-fine-balance-of-luxury-and-care/Article1-723880.aspx |archive-date=27 November 2011 |access-date=10 August 2025 |archivedate=27 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727071914/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/chunk-ht-ui-newdelhi100years-topstories/A-fine-balance-of-luxury-and-care/Article1-723880.aspx |deadurl=yes }}</ref> প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ১৯:০০ বজাৰ পৰা ২১:৩০ বজালৈ আলোকিত হৈ থকা গেটখনে আজি দিল্লীৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটনস্থলী হিচাপে কাম কৰে। গেটখন যাতায়তৰ বাবে বন্ধ নোহোৱালৈকে গাড়ীবোৰে গেটখনৰ মাজেৰে যাত্ৰা কৰিছিল। গণৰাজ্য দিৱসৰ পেৰেড ৰাষ্ট্ৰপতি ভৱনৰ পৰা আৰম্ভ হৈ ইণ্ডিয়া গেটৰ চাৰিওফালে পাৰ হৈ যায়। ২০১১ চনৰ দুৰ্নীতি বিৰোধী আন্দোলনকে ধৰি ইণ্ডিয়া গেট প্ৰায়ে নাগৰিক সমাজৰ প্ৰতিবাদৰ স্থান হৈ আহিছে। <ref>{{Cite news|last=Dutta|first=Aesha|date=23 December 2012|title=India Gate turns war zone as protests swell|work=The Hindu BusinessLine Online|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/india-gate-turns-war-zone-as-protests-swell/article20543914.ece1|access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/limit-public-access-to-india-gate-delhi-police/articleshow/15863509.cms?from=mdr |title=Limit public access to India Gate: Delhi Police |last=Ghosh |first=Dwaipayan |date=28 August 2012 |work=Economic Times |access-date=4 September 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.indiatoday.in/india/story/protest-held-at-india-gate-to-demand-justice-for-unnao-rape-survivor-1574997-2019-07-29 |title=Protest held at India Gate to demand justice for Unnao rape survivor |author=PTI |date=29 July 2019 |work=India Today|access-date=4 September 2019}}</ref> ২০১৭ চনত ইণ্ডিয়া গেটক ইংলেণ্ডৰ লেষ্টাৰৰ আৰ্ক অৱ ৰিমেমব্ৰেন্সৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছিল, যিটো একে ধৰণৰ ডিজাইনৰ কিন্তু সৰু আকাৰৰ আন এটা লুটিয়েন্স যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ। এটা অনুষ্ঠানত যুক্তৰাজ্যৰ ভাৰতৰ উচ্চায়ুক্তই লেষ্টাৰৰ আৰ্ক অৱ ৰিমেম্বৰেন্সত মাল্যাৰ্পণ কৰে আৰু ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ উচ্চায়ুক্তই ইণ্ডিয়া গেটত মাল্যাৰ্পণ কৰে।<ref>{{cite news|date=25 May 2017|title=Leicester and New Delhi war memorials links ceremonies|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-leicestershire-40045122|access-date=19 December 2018}}</ref> ==ডিজাইন আৰু গঠন== [[File:India Gate For Soldiers.JPG|thumb|কোণীয়া দৃশ্য]] [[নতুন দিল্লী]]ৰ মুখ্য স্থপতিই নহয় ইম্পেৰিয়েল ৱাৰ গ্ৰেভছ কমিছনৰ সদস্য আৰু ইউৰোপৰ যুদ্ধ কবৰস্থান আৰু স্মৃতিসৌধৰ অন্যতম আগশাৰীৰ ডিজাইনাৰ ছাৰ এডউইন লুটিয়েন্সে এই স্মৃতিদ্বাৰৰ ডিজাইন কৰিছিল। তেওঁ ইউৰোপত ছয়ষষ্ঠিটা যুদ্ধ স্মৃতিসৌধৰ ডিজাইন কৰিছিল, য'ত ১৯১৯ চনত লণ্ডনত নিৰ্মিত অতি শ্ৰদ্ধাৰ চেনোটাফ আছিল, যিটো প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত নিৰ্মিত প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ আছিল, যাৰ বাবে তেওঁক ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী ডেভিদ লয়ড জৰ্জে নিযুক্তি দিছিল।<ref name="The History Teacher /9 April">{{cite journal |last=David A. Johnson |author2=Nicole F. Gilbertson |title=Commemorations of Imperial Sacrifice at Home and Abroad: British Memorials of the Great War |journal=The History Teacher |date=4 August 2010 |volume=43 |series=4 |pages=564–584 |url=http://www.societyforhistoryeducation.org/pdfs/Johnson_and_Gilbertson.pdf|access-date=9 April 2014}}</ref> [[লণ্ডন]]ৰ স্মৃতিসৌধৰ দৰেই [[নতুন দিল্লী]] স্মৃতিসৌধটোও ধৰ্মনিৰপেক্ষ স্মৃতিসৌধ, ধৰ্মীয় আৰু "ক্ৰছৰ দৰে সাংস্কৃতিকভাৱে নিৰ্দিষ্ট আইকনগ্ৰাফী"ৰপৰা মুক্ত। তেওঁৰ জীৱনীকাৰ ক্ৰিষ্টোফাৰ হাছিৰ মতে, লুটিয়েন্সে "মৌলিক শৈলী"ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল, যিটো "ধৰ্মীয় অলংকাৰমুক্ত সৰ্বজনীন স্থাপত্য শৈলী"ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্মৃতিচাৰণ শৈলী। [[File:India Gate ceiling.jpg|thumb|মূল তোৰণৰপৰা ওপৰলৈ চালে]] ইণ্ডিয়া গেট, যাক "আৰ্ক ডি ট্ৰাইমফৰ সৃষ্টিশীল পুনৰ্গঠন" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, ইয়াৰ জোখ বৃহত্তৰ গেটৱেৰ ওপৰেৰে ৩০ ফুট (৯.১ মিটাৰ) আৰু ই কিংছৱেৰ পূব অক্ষীয় মূৰত অৱস্থিত, বৰ্তমান কৰ্তব্য পথ, নতুন দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় পথ আৰু মূল আনুষ্ঠানিক শোভাযাত্ৰা পথ।<ref name="The History Teacher /9 April"/> ৪২ মিটাৰ উচ্চতাৰ (১৩৮ ফুট) ইণ্ডিয়া গেটখন ৰঙা ভৰতপুৰ শিলৰ নিম্ন ভিত্তিত থিয় হৈ ক্ৰমান্বয়ে সূৰ্য্যৰ ৰশ্মিৰ ফ্ৰিজৰ ওপৰত বিশাল কৰ্ণিচলৈ উঠি যায়। ওপৰৰ অগভীৰ গম্বুজযুক্ত বাটিটো বৰ্ষপূৰ্তিৰদিনা জ্বলি থকা তেলেৰে ভৰোৱাৰ উদ্দেশ্য আছিল যদিও এনে কৰাটো খুব কমেইহে হয়। প্ৰায় ৬২৫ মিটাৰ (২,০৫১ ফুট) ব্যাসৰ স্মৃতিসৌধ-গেট ষড়ভুজ কমপ্লেক্সটোৰ আয়তন প্ৰায় ৩০৬,০০০ মিটাৰ বৰ্গফুট (৩,২৯০,০০০ বৰ্গফুট)। ইণ্ডিয়া গেটৰ গঠন আয়তাকাৰ, চাৰিটা মুখৰ প্ৰতিটোতে এটা ডাঙৰ তোৰণ, কিন্তু দীঘল কাষৰ তোৰণবোৰ ডাঙৰ আৰু ওখ। চুটি কাষৰ খোলাবোৰ তলত বন্ধ হৈ থাকে, দুৱাৰৰ দুৱাৰ আছে, কিন্তু ওপৰলৈ ওখকৈ খোলা থাকে। কাৰিকৰীভাৱে চাৰিটা তোৰণে অট্টালিকাটোক চতুৰ্ভুজ কৰি তোলে। চুটি কাষৰ তোৰণবোৰৰ বন্ধ তলৰ অংশৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ অলংকাৰ আছে। দুয়োটা আকাৰৰ তোৰণ ওপৰলৈ উঠি অহা স্তৰত অট্টালিকাটোৰ চাৰিওফালে মল্ডিং চলি থাকে আৰু তোৰণবোৰৰ মূল শিলবোৰ অলপ ওলাই থাকে। চুটি কাষৰ তোৰণত থকা কীষ্টোনবোৰৰ ওপৰৰ অংশই ওখ দীঘল কাষৰ তোৰণৰ ভিত্তি স্তৰত মল্ডিঙৰ তলৰ অংশ স্পৰ্শ কৰে। তোৰণৰ চিলিং আৰু তলৰ ফালবোৰ ভালদৰে ব্যৱধানত ৰখা তহবিলৰে সজাই তোলা হৈছে। ===শিলালিপি=== ইণ্ডিয়া গেটৰ কৰ্নিচত সাম্ৰাজ্যবাদী সূৰ্য্য অংকিত আছে আনহাতে তোৰণৰ দুয়োকাষে INDIA, তাৰ কাষে কাষে MCMXIV ('১৯১৪'; বাঁওফালে) আৰু MCMXIX ('১৯১৯'; সোঁফালে) তাৰিখ আছে। তলত INDIA শব্দটো ডাঙৰ আখৰেৰে লিখা আছে: [[File:India Gate, New Delhi.jpg|thumb|290x290px| গেটৰ ওপৰত শিলালিপি ]] {{blockquote|ফ্ৰান্স আৰু ফ্লেণ্ডাৰছ, মেছ’পটেমিয়া আৰু পাৰ্চিয়া, পূব আফ্ৰিকা, গ্যালিপলি আৰু নিকট আৰু সুদূৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ঠাইত মৃত্যু হোৱা আৰু সন্মানিত ভাৰতীয় সেনাৰ পতিত সৈনিকসকললৈ আৰু লগতে যিসকলৰ নাম ইয়াত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে আৰু যিসকল উত্তৰ পশ্চিম সীমান্তত আৰু তৃতীয় আফগান যুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতত পতিত হৈছিল তেওঁলোকৰ পৱিত্ৰ স্মৃতিলৈ শ্ৰদ্ধাঞ্জলি। }} ১৩,৩১৩টা নাম খোদিত কৰা হৈছে ইয়াৰে ১২,৩৫৭টা ভাৰতীয়।{{sfnp|Chhina, Last Post. Indian War Memorials Around the World|2014|pp=78}}<ref name="DELHI MEMORIAL" /> স্মৃতিসৌধত থকা নামসমূহ পঢ়িবলৈ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধ যদিও কমনৱেলথ যুদ্ধ কবৰ আয়োগৰ (CWGC) ৱেবছাইটত দেখা যায়, য'ত নামসমূহৰ তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে য'ত নিজ নিজ মৃত্যুৰ তাৰিখ, ইউনিটৰ নাম, ৰেজিমেণ্ট, গেটত নাম লিখা ঠাই, স্থান আৰু অন্যান্য তথ্যৰ তালিকা দিয়া হৈছে।<ref name="war Dead, India gate">{{cite web|author1=|year=|title=Find War Dead: DELHI MEMORIAL (INDIA GATE)|url=https://www.cwgc.org/find-records/find-war-dead/search-results/?Surname=&Forename=&Initials=&ServiceNum=&Regiment=&Cemetery=DELHI+MEMORIAL+(INDIA+GATE)&CemeteryExact=true&CountryCommemoratedIn=null&Unit=&Rank=&SecondaryRegiment=&AgeOfDeath=0&DateDeathFromDay=1&DateDeathFromMonth=January&DateDeathFromYear=&DateDeathToDay=1&DateDeathToMonth=January&DateDeathToYear=&DateOfDeath=&Honours=null&AdditionalInfo=&Tab=&Page=1|access-date=3 September 2014|website=|publisher=Commonwealth War Graves Commission (CWGC)}}</ref> ==কেনপি== [[File: Canopy behind India Gate.jpg|alt=Canopy behind India gate|thumb|গেটৰ ওচৰত চালি]] গেটৰ পৰা প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ (৪৯০ ফুট) পূবে ছয়টা পথৰ সংযোগস্থলত ৭৩ ফুট (২২ মিটাৰ) উচ্চতাৰ এটা গম্বুজ আছে, যিটো মহাবলীপুৰমৰ পৰা ষষ্ঠ শতিকাৰ মণ্ডপ এটাৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত। লুটিয়েন্সে গম্বুজযুক্ত চালি আৰু ইয়াৰ বেলকনিখনক সহায় কৰিবলৈ চাৰিটা দিল্লী অৰ্ডাৰৰ স্তম্ভ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Lutyens: The Work of the English Architect Sir Edwin Lutyens (1869–1944) |chapter=King George V Memorial, Princes' Place, New Delhi |last=Stamp |first=Gavin |author-link=Gavin Stamp |year=1981 |publisher=[[Arts Council of Great Britain]] |location=London |isbn=978-0-7287-0304-9 |page=180}}</ref><ref>{{cite book|last=Gradidge|first=Roderick|title=Edwin Lutyens: Architect Laureate|publisher=George Allen and Unwin|year=1981|isbn=978-0-04-720023-6|location=London|page=151|author-link=Roderick Gradidge}}</ref> ===ৰজা-সম্ৰাট পঞ্চম জৰ্জৰ মূৰ্তি=== [[File:Statue av Kong Georg V av Storbritannia ved India Gate (1952) (16872147692).jpg|thumb|১৯৫২ চনত এতিয়াও ঠাইতে থকা পঞ্চম জৰ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি থকা মণ্ডপ]] ১৯৩০ চনৰ শৰৎ কালত ৰাজকীয় ৰাজ্য কাপুৰথালাৰ মহাৰাজা জগতজিৎ সিঙে ভাৰতীয় ৰাজকীয় ৰাজ্যসমূহৰ মাজত এক আহ্বানৰ আয়োজন কৰি শেহতীয়াকৈ চেপ্চিছ ৰোগৰ পৰা আৰোগ্য লাভ কৰা ৰজা-সম্ৰাট পঞ্চম জৰ্জৰ প্ৰতিমূৰ্তি নতুন দিল্লীত স্থাপন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date=4 October 1930 |title=The Indian Princes and the King-Emperor|work=The Times|page=9}}</ref> প্ৰথমতে ধাৰণা কৰা ধৰণে এই মূৰ্তিটোত সম্ৰাটক হাউডাত ৰঙা শিলৰ মাৰ্বলৰ হাতীত উঠি থকা দেখা গ’লহেঁতেন; সেই সময়ত পেৰাছলটো ডিজাইনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date=3 April 1932 |title=King-Emperor's Statue In Delhi|work=The Times|page=11}}</ref> পঞ্চম জৰ্জে তেওঁৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বে অনুমোদন জনোৱা চূড়ান্ত ধাৰণাটোৱে হাতীটোক আঁতৰাই পেলায়, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ৰঙা শিলৰ চালি আৰু মঞ্চ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, পিছৰটোৰ উচ্চতা ৩৪.৫ ফুট (১০.৫২ মিটাৰ) আছিল।<ref name="statue_Times">{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date=25 August 1934 |title=Delhi Statue Of King-Emperor|work=The Times|page=9}}</ref> দিল্লী দৰবাৰ আৰু ইম্পেৰিয়েল ষ্টেট ক্ৰাউনৰ ৰাজ অভিষেকৰ পোছাক পিন্ধা ১৮.৭৫ ফুট (৫.৭২ মিটাৰ) উচ্চতাৰ মাৰ্বলৰ মূৰ্তি এটা ব্ৰিটিছ গ্ল'বাছ ক্ৰুচিগাৰ আৰু ৰাজদণ্ড লৈ ৰজা-সম্ৰাটৰ মূৰ্তি এটা স্থাপন কৰা হৈছিল, য'ত ৰজাৰ জাতীয় পতাকা আৰু GEORGE V R I, the "RI" লিখা আছিল য'ত তেওঁক 'ৰেক্স ইম্পেৰেটৰ' বা 'ৰজা সম্ৰাট' বুলি চিহ্নিত কৰা হৈছিল।<ref name="statue_Times"/><ref name="British_monuments_in_India_post_1947">{{cite journal |last1=McGarr |first1=Paul |date=2015 |title=The Viceroys are Disappearing from the Roundabouts in Delhi: British symbols of power in post-colonial India |url=https://archive.org/details/sim_modern-asian-studies_modern-asian-studies_2015-05_49_3/page/787 |journal=Modern Asian Studies |volume=49 |issue=3 |pages=787–831 |doi= 10.1017/s0026749x14000080|doi-access=free }}</ref> মূৰ্তি আৰু পেডেষ্টেলৰ মিলি উচ্চতা আছিল ৫৩.২৫ ফুট (১৬.২৩ মিটাৰ); পেডেষ্টেল আৰু কেন'পিৰ ডিজাইন লুটিয়েন্সে কৰিছিল যদিও মূৰ্তিটোৰ ডিজাইন ৰয়েল একাডেমী অৱ আৰ্টছৰ চাৰ্লছ চাৰ্জেণ্ট জেগাৰে কৰিছিল। চালিখনৰ ওপৰত সোণালী ৰঙৰ টিউডাৰ মুকুট আছিল আৰু ইয়াত পঞ্চম জৰ্জৰ ৰয়েল চাইফাৰ আছিল,<ref name="crown">{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date=14 August 1958 |title=Crown over Delhi Statue Removed - George V Memorial|work=The Times|page=6}}</ref> সম্পূৰ্ণ কৰা স্মৃতিসৌধটোৰ উদ্দেশ্য আছিল "ভাৰতৰ শাসকীয় ৰাজকুমাৰ আৰু প্ৰধানসকলৰ ৰজা-সম্ৰাটৰ ব্যক্তি আৰু সিংহাসনৰ প্ৰতি আনুগত্য আৰু মোহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা"।<ref name="statue_Times"/> জেগাৰৰ অকাল মৃত্যুৰ পিছত ইংলেণ্ডত তেওঁৰ এজন সহায়কে প্ৰতিমূৰ্তিটোৰ মূৰ আৰু মুকুট সম্পূৰ্ণ কৰি তাৰ পিছত ভাৰতলৈ প্ৰেৰণ কৰে, আনহাতে স্মৃতিসৌধটোৰ বাকী অংশ ভাৰতত খোদিত কৰা হয়।<ref name="statue_George">{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |date=21 January 1936 |title=Delhi Statue Of King George|work=The Times|page=14}}</ref> ১৯৩৬ চনৰ শৰৎকালত,<ref name="statue_George"/> ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ মাজত প্ৰতিমূৰ্তিটো স্থাপন কৰাটোৱে ইয়াক স্বাধীনতা কৰ্মীসকলৰ লক্ষ্য কৰি তুলিছিল; ১৯৪৩ চনৰ ৩ জানুৱাৰীৰ নিশা ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত হেমৱতী নন্দন বহুগুণ আৰু মনুভাই শ্বাহে মূৰ্তিটোৰ ওপৰত উঠি নাক ভাঙি "অত্যাচাৰীৰ মৃত্যু" বুলি লিখা এটা ডাঙৰ ক'লা কাপোৰেৰে মেৰিয়াই দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Joshi |first=Naveen |title=Freedom Fighters Remember |year=1997 |publisher=Government of India |location=New Delhi |isbn=81-230-0575-X |page=76}}</ref> ১৯৪৭ চনত দেশৰ স্বাধীনতাৰ পিছত দুটা দশক ধৰি এই মূৰ্তিটো মূল স্থানত থিয় হৈ আছিল যদিও বিশেষকৈ স্বাধীনতাৰ দশম বৰ্ষপূৰ্তি আৰু ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ শতবাৰ্ষিকীৰ পিছত ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় স্থানত ইয়াৰ উপস্থিতি অব্যাহত থকাৰ বাবে কিছুমান ৰাজনৈতিক দলে ক্ৰমান্বয়ে আপত্তি প্ৰকাশ কৰে।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> ১৯৫৮ চনৰ ১২–১৩ আগষ্টৰ নিশা পঞ্চম জৰ্জৰ ৰাজকীয় চিহ্ন আৰু চালিৰ ওপৰত থকা টিউডাৰ মুকুট আঁতৰোৱা হয়।<ref name="crown"/> সমাজবাদী সংসদৰ সদস্যসকলৰ হেঁচা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে তেতিয়াৰ গৃহ পৰিক্ৰমা বিভাগৰ উপ-মন্ত্ৰী ললিত নাৰায়ণ মিশ্ৰই ১৯৬৪ চনৰ মে' মাহত কয় যে ১৯৬৬ চনৰ ভিতৰত ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানীৰ পৰা সকলো ব্ৰিটিছ মূৰ্তি আঁতৰাই পেলোৱা হ'ব।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> ১৯৬৫ চনৰ স্বাধীনতা দিৱসৰ দুদিন আগতে সমযুক্ত সমাজবাদী পাৰ্টিৰ সদস্যসকলে সেই স্থানত পহৰা দি থকা দুজন কনিষ্টবলক পৰাস্ত কৰি মূৰ্তিটো আলকাতৰাৰে ঢাকি দিয়ে আৰু ইয়াৰ সাম্ৰাজ্যবাদী মুকুট, নাক আৰু এটা কাণ বিকৃত কৰি স্মৃতিসৌধটোত [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]ৰ ফটোও থৈ যায়।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> ফলত বিৰূপ প্ৰচাৰ আৰু পৰিস্থিতিৰ ওপৰত ক্ৰমাৎ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হোৱাৰ পিছতো প্ৰতিমূৰ্তিটো স্থানান্তৰিত কৰাৰ বিষয়টো কেইবাবছৰ ধৰি টানি চলি থাকিল।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> ব্ৰিটিছ চৰকাৰে উপযুক্ত স্থান আৰু পৰ্যাপ্ত ধনৰ অভাৱৰ বাবে এই স্মৃতিসৌধটো যুক্তৰাজ্যলৈ ঘূৰাই পঠোৱাৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰে, আনহাতে নতুন দিল্লীত থকা ব্ৰিটিছ উচ্চায়ুক্তই সীমিত ঠাইৰ বাবে প্ৰতিমূৰ্তিটো নিজৰ চৌহদলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> প্ৰতিমূৰ্তিটো দিল্লীৰ এখন উদ্যানলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল জাতীয়তাবাদী ভাৰতীয় জনসংঘই, যিটো তেতিয়া চহৰখনত ক্ষমতাত আছিল।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> অৱশেষত ১৯৬৮ চনৰ শেষৰ ফালে এই মূৰ্তিটো চালিৰ তলৰ পৰা আঁতৰাই কিছু সময়ৰ বাবে মজুত কৰি ৰখা হয়, তাৰ পিছত দিল্লীৰ ক'ৰ'নেচন পাৰ্কলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, য'ত ই ব্ৰিটিছ ৰাজ যুগৰ অন্যান্য মূৰ্তিৰ সৈতে যোগ দিয়ে।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947"/> প্ৰতিমূৰ্তিটো আঁতৰোৱাৰ সময়ত আৰু তাৰ পিছত প্ৰায়ে [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ মূৰ্তি এটা চালিৰ তলত ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।<ref name="British_monuments_in_India_post_1947" /> আনকি এই পৰামৰ্শৰ ওপৰত ভাৰতীয় সংসদতো আলোচনা কৰা হয়। ১৯৮১ চনত সংসদত চৰকাৰে এটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰত নিশ্চিত কৰিছিল যে খালী চালিৰ তলত গান্ধীৰ মূৰ্তি স্থাপনৰ কথা বিবেচনা কৰি আছে, কিন্তু ইয়াৰ পৰা একো নহ'ল।<ref name="PeopleSabha1903">{{cite book|author1=India. Parliament. House of the People|url=https://books.google.com/books?id=xlI3AAAAIAAJ&pg=PA197|title=Lok Sabha Debates|publisher=Lok Sabha Secretariat.|year=1981|pages=197–}}</ref> ===সুভাষ চন্দ্ৰ বসুৰ মূৰ্তি=== [[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi unveils the statue of Netaji Subhas Chandra Bose at India Gate, during the inauguration of the ‘Kartavya Path’, in New Delhi on September 08, 2022 (1).jpg|thumb|প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০২২ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত [[নতুন দিল্লী]]ত ইণ্ডিয়া গেটত, ‘কৰ্তাব্য পথ’ উদ্বোধনৰ সময়ত নেতাজী [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]ৰ মূৰ্তি উন্মোচন কৰে।]] ২০২২ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ঘোষণা কৰে যে ইণ্ডিয়া গেটৰ চালিত [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি স্থাপন কৰা হ’ব। তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্ম জয়ন্তীৰ দুদিন পূৰ্বে এই ঘোষণা। ২০২২ চনৰ ২৩ জানুৱাৰীত এই স্থানত ২৮ ফুট উচ্চতা আৰু ৬ ফুট বহল বসুৰ এটা ৩ডি হ'ল'গ্ৰাফিক মূৰ্তি উদ্বোধন কৰা হয়, যাক পৰাক্ৰম দিৱস (সাহস দিৱস) হিচাপে উদযাপন কৰা হয়।<ref name=":02">{{Cite web|last=|date=2022-01-23|title=Netaji birth anniversary: PM Modi to unveil hologram statue today at India Gate|url=https://www.livemint.com/news/india/netaji-subash-chandra-bose-birth-anniversary-pm-modi-to-unveil-hologram-statue-today-at-india-gate-11642910983225.html|access-date=2022-01-23|website=Livemint}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 January 2021 |title=Netaji Subhas Chandra Bose Jayanti: PM Modi to install hologram statue at India Gate today |url=https://www.businesstoday.in/latest/politics/story/netaji-subhas-chandra-bose-jayanti-pm-modi-to-install-hologram-statue-at-india-gate-today-320012-2022-01-23 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123045524/https://www.businesstoday.in/latest/politics/story/netaji-subhas-chandra-bose-jayanti-pm-modi-to-install-hologram-statue-at-india-gate-today-320012-2022-01-23 |archive-date=2022-01-23 |access-date=2022-01-23 |website=Business Today |language=en}}</ref> এই উপলক্ষে দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ দৃষ্টান্তমূলক কামৰ বাবে বসুৰ নামত এটা বঁটা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ২০২২ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ইণ্ডিয়া গেটৰ সমীপত নেতাজী [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]]ৰ নৱনিৰ্মিত প্ৰতিমূৰ্তি উদ্বোধন কৰে। ==অমৰ জোৱান জ্যোতি== [[File:Amar Javan Jyoti.jpg|thumb|right|241x241px|গেটৰ তোৰণৰ তলত থকা অমৰ জোৱান জ্যোতি]] [[অমৰ জোৱান জ্যোতি]] বা অমৰ সৈনিকৰ শিখা হৈছে ক'লা মাৰ্বলৰ মঞ্চৰে নিৰ্মিত গঠন যাৰ ওপৰত এটা ওলোটা ৰাইফল থিয় হৈ থাকে, যাৰ ওপৰত যুদ্ধৰ হেলমেট থাকে আৰু চাৰিটা কলহেৰে আগুৰি থাকে, প্ৰত্যেকতে সংকোচিত প্ৰাকৃতিক গেছৰ শিখাৰে ইন্ধন যোগোৱা স্থায়ী শিখা (জ্যোতি) থাকে,<ref name="gupta, 10dec">{{cite news|last=Gupta|first=Geeta|date=10 June 2012|title=Keeper of the flame|newspaper=Indian Express Archive|url=http://archive.indianexpress.com/news/keeper-of-the-flame/960016/0|access-date=10 April 2014}}</ref> ১৯৭১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধত মৃত্যু হোৱা ভাৰতীয় সৈনিকৰ স্মৃতিত ইণ্ডিয়া গেটৰ তলত নিৰ্মাণ কৰা এইখন ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত তেতিয়াৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী [[ইন্দিৰা গান্ধী]]য়ে তেত্ৰিছতম ভাৰতীয় [[গণৰাজ্য দিৱস]]ত উদ্বোধন কৰে। আৰম্ভণিৰেপৰা অমৰ জোৱান জ্যোতিয়ে ভাৰতৰ অজ্ঞাত সৈনিকৰ বাবে সমাধি হিচাপে কাম কৰি আহিছে। ইয়াত ৱভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীক ২৪ ঘণ্টাই নিয়োজিত কৰা হয়। প্ৰতিটো গণৰাজ্য দিৱসত বিজয় দিৱস আৰু পদাতিক দিৱস{{Efn|১৯৪৭ চনৰ ২৭ অক্টোবৰত ভাৰতীয় পদাতিক বাহিনীৰ বিমানে জম্মু-কাশ্মীৰত পাকিস্তানী ভাড়াতীয়া সৈন্যৰ আক্ৰমণ ৰোধ আৰু পৰাজয়ৰ বাবে অৱতৰণ কৰা দিনটো হ’ল পদাতিক দিৱস। }} ত প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ মুৰব্বীসকলে অমৰ জোৱান জ্যোতিত মাল্যাৰ্পণ কৰে।<ref name="Goswami,10 April">{{cite news|last=Goswami|first=Col (retd) Manoranjan|date=30 August 2009|title=War memorial|newspaper=Assam Tribune|url=http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=aug3009/edit3|url-status=dead|access-date=10 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413143631/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=aug3009/edit3|archive-date=13 April 2014|archivedate=13 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413143631/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=aug3009%2Fedit3|deadurl=yes}}</ref> ২০২২ চনৰ ২১ জানুৱাৰীত ইণ্ডিয়া গেটত থকা অমৰ জোৱান জ্যোতিক ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধত অমৰ জোৱান জ্যোতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়।<ref name=":2">{{Cite web|last=Bose|first=Joydeep|date=2022-01-21|title=In historic move, Amar Jawan Jyoti merged with National War Memorial flame|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/in-historic-move-amar-jawan-jyoti-merged-with-national-war-memorial-flame-101642759893068.html|access-date=2022-01-23|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ==ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ== ২০১৪ চনৰ জুলাই মাহত চৰকাৰে চি-হেক্সাগন (ইণ্ডিয়া গেট চাৰ্কল)ত এটা ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা ঘোষণা কৰে, আৰু ইয়াৰ লগত সংলগ্ন ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰে। কেবিনেটে এই প্ৰকল্পৰ বাবে ৫০০ কোটি ₹ (৫৯ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) আবণ্টন দিছিল।<ref>{{Cite news|last=Joseph|first=Josy|author-link=Josy Joseph|date=7 October 2015|title=Cabinet clears Rs. 500 crore for National War Memorial|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/cabinet-clears-rs-500-crore-for-war-memorial-museum-for-postindependence-martyrs/article7734542.ece|access-date=2019-01-30|issn=0971-751X}}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় যুদ্ধ স্মৃতিসৌধৰ কাম ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/war-museum-ready-60-yrs-after-it-was-first-proposed/articleshow/67330108.cms|title=Delhi: War memorial ready, 60 years after it was first proposed|last=Pandit|first=Rajat|date=1 January 2019|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103074259/https://timesofindia.indiatimes.com//city/delhi/war-museum-ready-60-yrs-after-it-was-first-proposed/articleshow/67330108.cms|archive-date=3 January 2019|url-status=live|access-date=2019-01-30}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://thewire.in/urban/national-war-museum-delhi-india-gate|title=National War Memorial Takes Shape Six Decades After Being Conceived|last=Bhatnagar|first=Gaurav Vivek|date=21 April 2018|website=The Wire|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130125759/https://thewire.in/urban/national-war-museum-delhi-india-gate|archive-date=30 January 2019|access-date=2019-01-30}}</ref> ২০২২ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ইয়াত অমৰ জোৱান জ্যোতি বা "অমৰ সৈনিকৰ শিখা" আছে।<ref name=":2"/> {{clear}} ==চিত্ৰ== <gallery mode="packed" heights="150"> File:India-gate-names.jpg|গেটৰ বেৰত খোদিত File:India Gate - Architecture inside.jpg|কাষৰ অক্ষত থকা অলংকাৰবোৰ File:Indian Armed Forces flags.jpg|গেটত ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ পতাকা File:Defense.gov photo essay 120606-D-BW835-022.jpg|গেটত ভাৰতীয় সেনা File:Russian Defence Minister Sergei Shoigu's official visit to India (07).jpg|মাল্যাৰ্পণ অনুষ্ঠানত ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰী চাৰ্গেই শ্বোইগু File:A Mass Run against Drug Abuse, on the occasion of the International Day Against Drug Abuse and Illicit Trafficking, at India Gate, in New Delhi on June 26, 2011.jpg|২০১১ চনত ড্ৰাগছ সেৱন আৰু অবৈধ সৰবৰাহৰ বিৰুদ্ধে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দিৱসত গেটত মানুহ File:India_Gate_View_Point.jpg|ইণ্ডিয়া গেট ভিউ পইণ্ট </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:দিল্লী]] 23ja0hgixa6388346wfy8k3aqtxqzuu নৱপত্ৰিকা 0 125666 648788 540737 2026-10-31T17:58:44Z Dipankar Das 36094 648788 wikitext text/x-wiki {{ভাল প্ৰবন্ধ}} [[চিত্ৰ:Nabapatrika.JPG|thumb|400x400px|নৱপত্ৰিকা]] '''নৱপত্ৰিকা''' হʼল [[বংগ]], [[অসম]] আৰু [[ওড়িশা|ওড়িশাৰ]] [[দুৰ্গা পূজা|দুৰ্গাপূজাৰ]] এক বিশিষ্ট অংগ। ''নৱপত্ৰিকা'' শব্দটিৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে ''নবিধ গছৰ পাত''। কিন্তু, আচলতে নৱপত্ৰিকা মানে ন প্ৰকাৰৰ পাত নহয়, নবিধ উদ্ভিদহে। {{Quote|text=<poem>ৰম্ভা কচ্চী হৰিদ্ৰাচ জয়ন্তী বিল্ব দাড়িমৌ। অশোক মানকশ্চৈব ধান্যঞ্চ নৱপত্ৰিকা। </poem>}} অৰ্থাৎ: কদলী বা ৰম্ভা ([[কল]]), কচু, হৰিদ্ৰা ([[হালধি]]), জয়ন্তী, বিল্ব ([[বেল]]), দাড়িম্ব (ডালিম), অশোক, মানকচু আৰু [[ধান]]। এটা সপত্ৰ (পাতযুক্ত) কলগছৰ লগত আঠটা সমূল (শিপাযুক্ত) সপত্ৰ (পাতযুক্ত) উদ্ভিদ একেলগ কৰি এযোৰ বেলৰ সৈতে শ্বেত (বগা) অপৰাজিতা লতাৰে বান্ধি ৰঙা-পাৰিযুক্ত বগা শাৰী মেৰিয়াই উৰণি দি কইনাৰ ৰূপ দিয়া হয়; স্ত্ৰীৰূপৰ বাবে দুটা বেলেৰে স্তনযুগল নিৰ্মাণ কৰা হয়। তাৰপিছত সেন্দূৰ দি সপৰিবাৰে দেৱী-প্ৰতিমাৰ সোঁফালে থিয় কৰোৱাই পূজা কৰা হয়। প্ৰচলিত বঙালী ভাষাত নৱপত্ৰিকাৰ নাম '''''কলা বউ'''''।<ref name="hinduderdebdebi">''হিন্দুদেৰ দেবদেবী: উদ্ভব ও ক্ৰমবিকাশ'', তৃতীয় খণ্ড, হংসনাৰায়ণ ভট্টাচাৰ্য, ফাৰ্মা কেএলএম প্ৰাঃ লিঃ, কলকাতা, ২০০৭ মুদ্ৰণ, পৃ. ২৩২-৩৫</ref> == নটা উদ্ভিদৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী == নৱপত্ৰিকাৰ নবিধ উদ্ভিদ আচলতে দেৱী দুৰ্গাৰ নটা বিশেষ ৰূপৰ প্ৰতীকৰূপে কল্পিত হয়: # কদলী বা ৰম্ভা (কল গছ): কল গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[ব্ৰহ্মা|ব্ৰহ্মাণী]]; # কচু (সাধাৰণ): কচু গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[কালী|কালিকা]]; # হৰিদ্ৰা (হালধি গছ): হালধি গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী উমা; # জয়ন্তী: জয়ন্তী গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[কাৰ্তিক|কাৰ্তিকী]]; # বিল্ব (বেল গছ): বেল গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী শিৱা; # দাড়িম্ব (ডালিম/বেদানা গছ): ডালিম গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[ৰক্তদন্তিকা|ৰক্তদন্তিকা]]; # অশোক: অশোক গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী শোকৰহিতা; # মানকচু: মানকচু গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[চামুণ্ডা]]; # [[ধান]]: ধান গছৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী [[লক্ষ্মী]]। এই নগৰাকী দেৱীক একেলগে "নৱপত্ৰিকাবাসিনী নৱদুৰ্গা" নামেৰে ''নৱপত্ৰিকাবাসিন্যৈ নৱদুৰ্গায়ৈ নমঃ'' মন্ত্ৰৰে পূজা কৰা হয়।{{Cquote|ৰম্ভাধিষ্ঠাত্ৰী ব্ৰহ্মাণী, কচ্বাধিষ্ঠাত্ৰী কালিকা, হৰিদ্ৰাধিষ্ঠাত্ৰী উমা, জয়ন্ত্যাধিষ্ঠাত্ৰী কাৰ্তিকী, বিল্বাধিষ্ঠাত্ৰী শিৱা, দাড়িম্বাধিষ্ঠাত্ৰী ৰক্তদন্তিকা, অশোকাধিষ্ঠাত্ৰী শোকৰহিতা, মানাধিষ্ঠাত্ৰী চামুণ্ডা আৰু ধান্যাধিষ্ঠাত্ৰী লক্ষ্মী }} [[চিত্ৰ:Nabapatrika_Snan_on_Saptami_Morning_Of_Durgapuja.jpg|thumb|কলকাতাৰ বড়িষাত জলাশয়ত নৱপত্ৰিকা স্নান]] == ৰীতি-নীতি == [[সপ্তমী|সপ্তমীৰ]] দিনা পুৱা নিকটৱৰ্তী নদী বা কোনো জলাশয়ত (নদী বা জলাশয় নাথাকিলে কোনো মন্দিৰলৈ) লৈ যোৱা হয়। পুৰোহিতে (অথবা কেতিয়াবা ঘৰ নাইবা ক্লাবৰ সদস্যসকলে) নিজেই কান্ধত নৱপত্ৰিকা লৈ যায়। তেওঁৰ পিছে পিছে [[ঢাক]]ীসকলে ঢাক বজায় আৰু মহিলাসকলে শঙ্খ বজায় আৰু উৰুলি দি যায়। শাস্ত্ৰবিধি অনুসৰি স্নান কৰোৱাৰ পাছত নৱপত্ৰিকাক নতুন শাৰী পিন্ধোৱা হয়। তাৰপিছত পূজামণ্ডপলৈ লৈ আনি নৱপত্ৰিকাক দেৱীৰ সোঁফালে এটি কাঠৰ সিংহাসনত স্থাপন কৰা হয়। পূজামণ্ডপত নৱপত্ৰিকা প্ৰৱেশৰ জৰিয়তে দুৰ্গাপূজাৰ মূল অনুষ্ঠানটিৰ প্ৰথাগত সূচনা হয়। নৱপত্ৰিকা প্ৰৱেশৰ পিছত দৰ্পণ (দাপোণ)ত দেৱীক মহাস্নান কৰোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত বাকি দিনবোৰত নৱপত্ৰিকাক প্ৰতিমাস্থ দেৱ-দেৱীসকলৰ লগতেই পূজা কৰা হয়।<ref name="sudeshnabanerjee">''Durga Puja: Yesterday, Today and Tomorrow'', Sudeshna Banerjee, Rupa & co, Kolkata, 2006, p. 22</ref> বিশেষভাৱে লক্ষণীয় বিষয়টো হʼল, নবপত্ৰিকা প্ৰৱেশৰ পূৰ্বে পত্ৰিকাৰ সন্মুখত দেৱী [[চামুণ্ডা|চামুণ্ডাৰ]] আৱাহন আৰু পূজা কৰা হয়। পত্ৰিকাস্থ অন্য কোনো দেৱীক কিন্তু পৃথককৈ পূজা কৰা নহয়।<ref>''বৃহন্নন্দিকেশ্বৰ পুৰাণোক্ত শ্ৰীশ্ৰীদুৰ্গাপূজা পদ্ধতি'', পণ্ডিত শ্যামাচৰণ ভট্টাচাৰ্য সংকলিত ও শক্তিপদ চক্ৰবৰ্তী সম্পাদিত, বেণীমাধব শীল'স লাইব্ৰেৰী, কলকাতা, পৃ. ৫২</ref> গৱেষকসকলৰ মতে, নৱপত্ৰিকাৰ পূজা প্ৰকৃতপক্ষে শস্যদেৱীৰ পূজা।<ref name = hinduderdebdebi/> ড° শশিভূষণ দাশগুপ্তই লিখিছিল, {{Quote|"এই শস্যবধূকেই দেৱীৰ প্ৰতীক হিচাপে গ্ৰহণ কৰি প্ৰথমে পূজা কৰিব লাগে, কাৰণ শাৰদীয়া পূজা মূলত বোধহয় এই শস্য-দেৱীৰেই পূজা। পৰৱৰ্তীকালৰ বিভিন্ন দুৰ্গাপূজাৰ বিধিত এই নৱপত্ৰিকাৰ বিভিন্ন ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা হৈছে। ... কোৱাই বাহুল্য যে এই সকলোবোৰেই হৈছে পৌৰাণিক দুৰ্গাদেৱীৰ সহিত এই শস্যদেৱীক সৰ্বাংশে মিলাই লোৱাৰ এক সচেতন চেষ্টা। এই শস্য-দেৱী মা পৃথিৱীৰেই ৰূপভেদ, বৰঞ্চ আমাৰ জ্ঞাতে-অজ্ঞাতে আমাৰ দুৰ্গাপূজাৰ ভিতৰত এতিয়াও সেই আদিমাতা পৃথিৱীৰ পূজা বহুখিনি মিশ্ৰিত হৈ আছে।" <ref>ভাৰতেৰ শক্তিসাধনা ও শাক্তসাহিত্য, শশিভূষণ দাশগুপ্ত, সাহিত্য সংসদ, কলকাতা, প্ৰথম সং, ১৩৬৭, পৃ. ২৫-২৬</ref>}} ড° জিতেন্দ্ৰনাথ বন্দ্যোপাধ্যায়ৰ মতে, {{Quote|text="দেৱীৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল উদ্ভিদৰ আত্ম-স্বৰূপ হিচাপে ধাৰণা, যাক ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা শাকম্ভৰী নামেৰে গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। বৰ্তমান, বংগৰ শাৰদীয় দুৰ্গাপূজাত নৱপত্ৰিকা প্ৰৱেশ অনুষ্ঠানত ইয়াৰ স্পষ্ট প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>Pauranice and Tantric Religion, Dr J. N. Banerjea, University of Calcutta, 1st Edn, 1966, p. 125-26</ref>}}   কিন্তু হংসনাৰায়ণ ভট্টাচাৰ্যই দুৰ্গাপূজাৰ সৈতে শস্যদেৱীৰ পূজাৰ অনুষঙ্গটিক স্বীকাৰ কৰে যদিও, [[শাকম্ভৰী|শাকম্ভৰী]] তত্ত্বটিক নৱপত্ৰিকাৰ উৎসৰূপে মানি লোৱা নাছিল। যোগেশচন্দ্ৰ ৰায় বিদ্যানিধিয়ে লিখিছিল, {{Quote|text=“মই নৱপত্ৰিকাৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰয়োজন কিঞ্চিৎ পৰিমাণো বুজিব পৰা নাই। নৱপত্ৰিকা নৱদুৰ্গা, ইয়াৰদ্বাৰাও একোৱেই নুবুজিলোঁ। দেৱীপুৰাণত নৱদুৰ্গা আছে, কিন্তু নৱপত্ৰিকা নাই। ... নৱপত্ৰিকা দুৰ্গাপূজাৰ এক আগন্তুক অংগত পৰিণত হৈছে। ... বোধহয় কোনো প্ৰদেশত শবৰাদি জাতি নটা গছৰ পাত সন্মুখত ৰাখি নৱৰাত্ৰি উৎসৱ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ নৱপত্ৰী দুৰ্গা-প্ৰতিমাৰ কাষতে স্থাপিত হৈ আছে।” <ref>পূজা-পাৰ্বণ, যোগেশচন্দ্ৰ ৰায় বিদ্যানিধি, বিশ্বভাৰতী গ্ৰন্থনবিভাগ, কলকাতা, অগ্ৰহায়ণ ১৪১০ মুদ্ৰণ, পৃ. ১৩১</ref>}} উল্লেখ্যযোগ্য যে, মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণত নৱপত্ৰিকাৰ উল্লেখ নাই। [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণ]]ত নৱপত্ৰিকাৰ উল্লেখ নাথাকিলেও, সপ্তমী তিথিত পত্ৰিকাপূজাৰ নিৰ্দেশ উল্লিখিত আছে।<ref>কালিকাপুৰাণ, ৫৯। ২১-২২</ref> [[কৃত্তিবাস ওঝা]] বিৰচিত ৰামায়ণত ৰামচন্দ্ৰৰদ্বাৰা নৱপত্ৰিকা পূজাৰ উল্লেখ আছে – “বাঁধিলা পত্ৰিকা নৱ বৃক্ষেৰ বিলাস।”<ref name="hinduderdebdebi" /> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist|2}} [[শ্ৰেণী:দুৰ্গা পূজা]] hgo9qgpmpjvt0wu1c2s8fdw89pgukd0 ৰৈ ৰৈ বিনালে (চলচ্চিত্ৰ) 0 126030 648787 608437 2026-10-31T17:57:21Z Dipankar Das 36094 648787 wikitext text/x-wiki {{Short description|২০২৫ চনৰ অসমীয়া সংগীতময় ৰোমাণ্টিক নাট্য চলচ্চিত্ৰ}} {{Good article}} {{Infobox film | name = ৰৈ ৰৈ বিনালে | image = Roi Roi Binale (film).jpg | alt = “ৰৈ ৰৈ বিনালে”ৰ আনুষ্ঠানিক প’ষ্টাৰ | caption = “ৰৈ ৰৈ বিনালে”ৰ আনুষ্ঠানিক প’ষ্টাৰ | native_name = ৰৈ ৰৈ বিনালে | director = [[ৰাজেশ ভূঞা]] | writer = [[জুবিন গাৰ্গ]]<ref name="News9Live" /> | screenplay = ৰাহুল গৌতম শৰ্মা<br>শান্তনু ৰৌমূৰীয়া | story = [[জুবিন গাৰ্গ]] | producer = {{Plainlist| * [[জুবিন গাৰ্গ]] * গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ * শ্যামন্তক গৌতম }} | starring = {{Plainlist| * [[জুবিন গাৰ্গ]] * [[মৌচুমী আলিফা]] * জয় কাশ্যপ * আচুৰ্য বৰপাত্ৰ * যশশ্ৰী ভূঞা }} | narrator = | cinematography = {{Plainlist| * সুমন দুৱৰা * জ্ঞান গৌতম }} | editing = প্ৰতিম খাউণ্ড | music = '''গীত:''' [[জুবিন গাৰ্গ]]<br>'''আৱহ সংগীত:''' পৰাণ বৰকটকী<ref name="News9Live" /> | studio = ঝিল ক্ৰিয়েচনছ<br>আই ক্ৰিয়েচনছ | distributor = | released = {{Film date|df=yes|2025|10|31|ভাৰত}} | runtime = ১৪৫ মিনিট<ref name="Timesofindia" /> | country = {{Flag|India}} | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | budget = ৫ কোটি<ref name="MediaHindustan">{{cite news |title=Roi Roi Binale Assamese Film Budget, Cast, Plot and many more |url=https://mediahindustan.com/roi-roi-binale-assamese-film-budget-cast-plot-and-many-more/ |date=11 October 2025 |publisher=Media Hindustan |accessdate=13 October 2025}}</ref> | gross = ৪২ কোটি{{efn|''NDTV''<ref>{{Cite web|title=असम सरकार ने बदल डाली जुबिन गर्ग की फिल्म की किस्मत, लिया ऐसा फैसला ब्लॉकबस्टर कर डाली फिल्म|url=https://ndtv.in/bollywood/assam-government-changed-the-fate-of-zubeen-garg-film-roi-roi-binale-taking-a-decision-that-turned-it-into-a-blockbuster-10338117|date=5 January 2026|access-date=7 January 2026|archive-date=12 January 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260112210808/https://ndtv.in/bollywood/assam-government-changed-the-fate-of-zubeen-garg-film-roi-roi-binale-taking-a-decision-that-turned-it-into-a-blockbuster-10338117|url-status=live|author=आनंद कश्यप|language=hi|archivedate=8 January 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260108133527/https://ndtv.in/bollywood/assam-government-changed-the-fate-of-zubeen-garg-film-roi-roi-binale-taking-a-decision-that-turned-it-into-a-blockbuster-10338117|deadurl=yes}}</ref> {{pipe}} ''TV9 Bharatvarsh''<ref>{{Cite web|title=Zubeen Garg Last Film: जुबीन गर्ग की आखिरी फिल्म ने तोड़ दिए कमाई के सारे रिकॉर्ड, बटोरे 42 करोड़|url=https://www.tv9hindi.com/photo-gallery/zubeen-garg-last-film-roi-roi-binale-became-the-biggest-assamese-film-earned-42-crore-3637560.html|date=5 January 2026|access-date=5 February 2026|archive-date=4 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260204211135/https://www.tv9hindi.com/photo-gallery/zubeen-garg-last-film-roi-roi-binale-became-the-biggest-assamese-film-earned-42-crore-3637560.html|url-status=live|language=hi}}</ref>}} }} '''ৰৈ ৰৈ বিনালে''' ({{Lang-en|Roi Roi Binale}}) [[ৰাজেশ ভূঞা]]ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ২০২৫ চনৰ ভাৰতীয় [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] সংগীতময় ৰোমাণ্টিক নাট্য চলচ্চিত্ৰ। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ লিখিছে [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গে]]।<ref name="NDTV">{{cite web |title=Zubeen Garg’s Final Film Roi Roi Binale To Release On Oct 31, Says Filmmaker Rajesh Bhuyan |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-final-film-roi-roi-binale-to-release-on-oct-31-says-filmmaker-rajesh-bhuyan-9399086/amp/1 |website=NDTV |date=5 October 2025 |access-date=8 October 2025}}</ref><ref name="News9Live">{{cite web |title=Late Zubeen Garg’s Final Musical Romance Roi Roi Binale Releases Nationwide On This Date |url=https://www.news9live.com/entertainment/late-zubeen-gargs-final-musical-romance-roi-roi-binale-releases-nationwide-on-this-date-2894435 |website=News9Live |date=5 October 2025 |access-date=8 October 2025}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন 'ঝিল ক্ৰিয়েচনছ' আৰু 'আই ক্ৰিয়েচনছ'ৰ বেনাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াত [[জুবিন গাৰ্গ]], [[মৌচুমী আলিফা]], জয় কাশ্যপ, আচুৰ্য বৰপাত্ৰ আদি অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলে অভিনয় কৰিছে। এয়া [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] মৃত্যুৰ পূৰ্বে কৰা অন্তিমখন চলচ্চিত্ৰ।<ref name="News9Live" /> চলচ্চিত্ৰখনৰ নামটো [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] ১৯৯৮ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[শব্দ (শ্ৰব্য এলবাম)|‘শব্দ’]] এলবামৰ “''ৰৈ ৰৈ বিনালে''” শীৰ্ষক গীতটিৰপৰা অনুপ্ৰাণিত।<ref name="IMDb1">{{cite web |title=Roi Roi Binale (2025) |url=https://m.imdb.com/title/tt29939499/trivia/?ref_=tt_dyk_trv |website=IMDb |publisher=IMDb.com, Inc. |access-date=8 October 2025}}</ref> চলচ্চিত্ৰখন ২০২৫ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত ভাৰতত দেশজুৰি মুক্তিলাভ কৰে।<ref name="NDTV" /><ref name="News9Live" /> == পটভূমি == চলচ্চিত্ৰখন এজন অন্ধ শিল্পীৰ ওপৰত আধাৰিত এক সংগীতময় প্ৰেম কাহিনী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য'ত অন্ধ শিল্পীৰ চৰিত্ৰত [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গে]] অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/roi-roi-binale-zubeen-gargs-last-film-to-release-on-october-31-wife-recalls-his-dedication/articleshow/124095481.cms|title='Roi Roi Binale': Zubeen Garg’s last film to release on October 31, wife recalls his dedication|work=The Times of India|date=5 October 2025|accessdate=20 October 2025}}</ref> == অভিনয়ত == {{Div col|3}} * [[জুবিন গাৰ্গ]] - এগৰাকী অন্ধ শিল্পীৰ ৰূপত (মুখ্য চৰিত্ৰ) * [[মৌচুমী আলিফা]] * ৰাহুল গৌতম শৰ্মা * নীল আকাশ * আচুৰ্য বৰপাত্ৰ * জয় কাশ্যপ * যশশ্ৰী ভূঞা * [[:en:Victor Banerjee|ভিক্টৰ বেনাৰ্জী]] * [[:en:Gioconda Vessichelli|জিঅ'কণ্ডা ভেচিচেলি]] * উজ্জ্বল ৰাজখোৱা * মিতালী ৰয় * ধৃতিমান ফুকন * [[আঙুৰলতা ডেকা]] * কৌশিক ভৰদ্বাজ * সুদৰ্শন নাথ * অনুষ্কা কাশ্যপ {{Div col end}} == প্ৰযোজনা == === উন্নয়ন === ''ৰৈ ৰৈ বিনালে''ৰ কল্পনা আৰু চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰিছিল [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গে]], যিয়ে সংগীতো ৰচনা কৰিছিল।<ref name="TimesofIndia" /> চলচ্চিত্ৰখন জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বে কৰা অন্তিমখন চলচ্চিত্ৰ প্ৰকল্প।<ref name="News9Live" /> এইখন ''ডলবি এটমছ''ত (Dolby Atmos) নিৰ্মিত প্ৰথম অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ।<ref name="News9Live" /><ref name="IMDb1"/> এ.এন.আইৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত পৰিচালক ৰাজেশ ভূঞাই কয়, “আমি যোৱা তিনি বছৰ ধৰি এই ছবিখনৰ কাম কৰি আছোঁ। ছবিখনৰ কাহিনী আৰু সংগীত জুবিন গাৰ্গৰ... এইখন প্ৰথম অসমীয়া সাংগীতিক চলচ্চিত্ৰ আছিল... আমি বেকগ্ৰাউণ্ড মিউজিকৰ বাহিৰে ছবিখনৰ প্ৰায় সকলো কাম সম্পূৰ্ণ কৰিছোঁ...”।<ref name="News9Live" /><ref name="TimesofIndia">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/roi-roi-binale-zubeen-gargs-last-film-set-for-nationwide-release-on-october-31-confirms-rajesh-bhuyan/articleshow/124320754.cms|title='Roi Roi Binale': Zubeen Garg’s last film set for nationwide release on October 31, confirms Rajesh Bhuyan|work=The Times of India|date=5 October 2025|accessdate=20 October 2025}}</ref> [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] মৃত্যুৰ পূৰ্বে ২০২৫ চনৰ ২১ তাৰিখে [[ছিংগাপুৰ|ছিংগাপুৰত]] অনুষ্ঠিত নৰ্থ ইষ্ট ইণ্ডিয়া ফেষ্টিভেলৰপৰা উভতি অহাৰ পাছতে বাকী অংশ গুৱাহাটীস্থিত ৰয়েল গ্লৱেল বিশ্ববিদ্যালয়ত দৃশ্যগ্ৰহণৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে যদিও সেয়া বাস্তৱত পৰিণত নহয়।<ref>{{cite video |title=Zubeen Garg's final film, Roi Roi Binale, wraps up shoot at Royal Global University. |url=https://youtube.com/watch?v=7IzC0RYGVCY |publisher=YouTube |author=Northeast Media Hub |date=7 October 2025 |access-date=8 October 2025}}</ref> মৃত্যুৰ পাছত ইয়াৰ বাকীছোৱা কাম তেওঁৰ পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ আৰু তেওঁৰ ভগ্নী পাল্মী বৰঠাকুৰে দায়িত্বগ্ৰহণ কৰি শেষ কৰে।<ref name="News18"/> [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] বিয়োগৰ পাছত ৰয়েল গ্লৱেল বিশ্ববিদ্যালয়ত শেষৰটো দৃশ্যগ্ৰহণ কৰাৰ পাছত গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে কয়, “সম্পাদনা কৰি থাকোঁতে আমি অনুভৱ কৰিলোঁ যে, ইয়াত আৰু কিছু দৃশ্যৰ প্ৰয়োজন আছে। জুবিন ছিংগাপুৰ ভ্ৰমণৰপৰা উভতি অহাৰ পাছত এই কাম শেষ কৰাৰ কথা আছিল, কিন্তু সেয়া নহ’ল। তেওঁৰ ইচ্ছামতে আমি এতিয়া ইয়াৰ কাম শেষ কৰি আছোঁ। জুবিনে কৈছিল যে, এই ছবিখন ৩১ অক্টোবৰত মুক্তি পাব লাগে, সেয়েহে আমি সেয়া বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ আপ্ৰাণ চেষ্টা কৰি আছোঁ।”<ref name="News18">{{cite web |title=Zubeen Garg’s Wife on Shooting His Last Film: “This Was His Dream Project” |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/zubeen-gargs-wife-on-shooting-his-last-film-this-was-his-dream-project-9621937.html |website=News18 |publisher=News18.com |date=8 October 2025 |access-date=2025-10-08}}</ref> === পোষ্ট-প্ৰডাকচন === চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাৰ মতে, [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] বিয়োগৰ পূৰ্বে প্ৰায় ৮০–৯০% ডাবিঙৰ কাম সম্পন্ন হৈছিল,<ref name="News9Live" /> আৰু বাকী থকা সৰু সৰু পটভূমি সংগীতৰ কামত প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কাৰিকৰীভাৱে ন্যূনতম এআই-সহায়ক পুনৰুদ্ধাৰৰ সৈতে তেওঁৰ মূল কণ্ঠস্বৰৰ ৰেকৰ্ডিংবোৰ অক্ষত ৰখাৰ কথা ব্যক্ত কৰে।<ref name="NDTV1">{{cite web |title=Zubeen Garg’s Wife Garima Updates About His Last Film Roi Roi Binale: “I Regret That His Voice Dubbing Did Not Happen” |url=https://www.ndtv.com/entertainment/zubeen-gargs-wife-garima-updates-about-his-last-film-roi-roi-binaale-i-regret-that-his-voice-dubbing-did-not-happen-9339642 |website=NDTV |date=25 September 2025 |access-date=8 October 2025}}</ref><ref name="Times">{{cite web |title=Roi Roi Binale: Zubeen Garg’s Last Film To Release On October 31, Wife Recalls His Dedication |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/roi-roi-binale-zubeen-gargs-last-film-to-release-on-october-31-wife-recalls-his-dedication/articleshow/124095481.cms |website=The Times of India |date=24 September 2025 |access-date=8 October 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeens-original-voice-to-be-used-in-roi-roi-binale-announces-rajesh-bhuyan-10528272|title=Zubeen’s original voice to be used in Roi Roi Binale, announces Rajesh Bhuyan|work=Pratidin Time|date=4 October 2025|accessdate=20 October 2025}}</ref> === বিতৰ্ক আৰু প্ৰতিক্ৰিয়া === [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] মৃত্যুৰ পাছত মুক্তিলাভ কৰা প্ৰথমটো গীত “মোৰ মন”।<ref>{{cite video |title="Mur Mon" Zubeen Garg’s voice returns, 20 days after his death |url=https://youtube.com/watch?v=mKh3JzRAnpY |author=IndiaTodayNE |publisher=YouTube |date=8 October 2025 |access-date=9 October 2025}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ “মোৰ মন” শীৰ্ষক প্ৰথমটো গীত মুক্তি দিয়াৰ পাছতে তেওঁৰ মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত গোচৰত অভিযুক্ত শেখৰ জ্যোতি গোস্বামী, সিদ্ধাৰ্থ শৰ্মা, আৰু অমৃত প্ৰভা মহন্তক চলচ্চিত্ৰখনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাক লৈ ৰাইজৰ মাজত তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হয়। পৰিচালক ৰাজেশ ভূঞাই ৰাইজৰ আৱেগ আৰু জুবিন গাৰ্গৰ প্ৰতি সন্মান জনাই তেওঁলোকৰ সকলো দৃশ্য আঁতৰাই পেলোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite web |title=Assam: Rajesh Bhuyan removes controversial scenes from Zubeen Garg’s 'Roi Roi Binale' |url=https://m.nenow.in/article/assam/assam-rajesh-bhuyan-removes-controversial-scenes-from-zubeen-gargs-roi-roi-binale/464091/amp |website=NeNow Assam |date=8 October 2025 |access-date=9 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Public Uproar: Director Rajesh Bhuyan Removes Accused Trio from Zubeen's Dream Film “Roi Roi Binale” |url=https://www.sentinelassam.com/topheadlines/director-rajesh-bhuyan-removes-accused-trio-from-zubeen-gargs-dream-film-roi-roi-binale-after-public-uproar |website=Sentinel Assam |date=8 October 2025 |access-date=9 October 2025}}</ref><ref name="Timesofindia">{{cite web |title=Zubeen Garg death: Footage of arrested trio to be deleted from singer's last film; director acts after backlash |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/footage-of-arrested-trio-to-be-deleted-from-zubeen-film/articleshow/124391577.cms |website=Times of India |date=8 October 2025 |access-date=9 October 2025}}</ref> == সংগীত == চলচ্চিত্ৰখনৰ সংগীত পৰিচালক [[জুবিন গাৰ্গ]]। ছবিখনৰ চাউণ্ডট্ৰেকত [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] মূল ৰচনা আৰু কণ্ঠ আছে। গীতবোৰে সমসাময়িক ব্যৱস্থাৰ সৈতে পৰম্পৰাগত অসমীয়া সুৰৰ মিশ্ৰণ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/more-news/entertainment/zubeen-gargs-last-film-roi-roi-binale-to-release-on-oct-31-says-filmmaker-rajesh-bhuyan|title=Zubeen Garg’s last film Roi Roi Binale to release on October 31, says filmmaker Rajesh Bhuyan|work=The Sentinel Assam|date=5 October 2025|accessdate=20 October 2025}}</ref> [[জুবিন গাৰ্গ]] আৰু চুইটি দাসে গোৱা প্ৰথম একক “মোৰ মন” ২০২৫ চনৰ ৭ অক্টোবৰত মুকলি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://guwahatiplus.com/assam/fans-moved-to-tears-as-zubeen-gargs-song-mur-mon-from-roi-roi-binale-releases-posthumously|title=ৰৈ ৰৈ বিনালে ৰ জুবিন গাৰ্গৰ গান মোৰ মন মৰণোত্তৰত মুক্তি পোৱাত অনুৰাগীৰ চকুলো ওলাই আহিল|work=G Plus}}</ref> দ্বিতীয় একক, "সপোন সপোন" ২০২৫ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত মুকলি কৰা হৈছিল।   {{tracklist | headline = গীতৰ তালিকা | extra_column = কণ্ঠশিল্পী | lyrics_credits = yes | total_length = | title1 = মোৰ মন | extra1 = জুবিন গাৰ্গ, [[চুইটি দাস]]<ref name="HubNetwork">{{cite news |title=Zubeen Garg’s last song ‘Mur Mon’ from Roi Roi Binale released |url=https://hubnetwork.in/zubeen-gargs-last-song-mur-mon-from-roi-roi-binale-released/ |date=8 October 2025 |publisher=Hub Network |accessdate=13 October 2025}}</ref> | lyrics1 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length1 = ০৩:১২ | title2 = সপোন সপোন<ref name="Timesofindia"/> | extra2 = জুবিন গাৰ্গ, [[মৰমী শৰ্মা]] | lyrics2 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length2 = ০৩:৪৫ | title3 = জোন জ্বলি | extra3 = জুবিন গাৰ্গ | lyrics3 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length3 =০৪:৪১ | title4 = ৰৈ~ৰৈ বিনালে | note4 = পুনৰ্নিৰ্মিত সংস্কৰণ | extra4 = জুবিন গাৰ্গ, [[জিঅ'কণ্ডা ভেছিছেলি]] | lyrics4 = [[জুবিন গাৰ্গ]] | length4 = ০৬:০৪ | title5 =চকুলোৰে ৰৈ~ৰৈ | extra5 =[[আচুৰ্য বৰপাত্ৰ]], জুবিন গাৰ্গ | lyrics5 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | length5 =০৩:৫০ | title6 =তোমাৰ নীলিম কথাৰ দৰে | extra6 =জুবিন গাৰ্গ | lyrics6 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | length6 =০৪:৩২ | title7 =দুচকুৰ কাজলেৰে | extra7 =[[সবিতা শৰ্মা]], অৰুন্ধতী ভানুপ্ৰিয়া | lyrics7 =[[জুবিন গাৰ্গ]] | length7 =০২:৫১ }} == মুক্তি == [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] পত্নী গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গে চলচ্চিত্ৰখন ২০২৫ বৰ্ষৰ ৩১ অক্টোবৰ তাৰিখে দেশজুৰি মুক্তি দিয়াৰ কথা সদৰি কৰে।<ref name="News18"/><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/zubeen-gargs-final-film-roi-roi-binale-release-date-confirmed-by-singers-wife-garima-saikia/articleshow/124125495.cms|title=জুবিন গাৰ্গৰ চূড়ান্ত ছবি ৰয় ৰয় বিনালে মুক্তিৰ তাৰিখ নিশ্চিত কৰিছে কণ্ঠশিল্পীৰ পত্নী গৰিমা শইকীয়াই|work=The Economic Times|date=25 September 2025|accessdate=20 October 2025}}</ref> == উত্তৰাধিকাৰ == অভিনেতা, লেখক আৰু সুৰকাৰ হিচাপে অসমীয়া চলচ্চিত্ৰলৈ তেওঁৰ চূড়ান্ত অৱদান হিচাপে চিহ্নিত কৰি ''ৰৈ ৰৈ বিনালে'' [[জুবিন গাৰ্গ|জুবিন গাৰ্গৰ]] শৈল্পিক উত্তৰাধিকাৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাঞ্জলি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। == টোকা == <references group="টোকা"/> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|29939499}} * {{official website|https://zubeengarg.in}} [[শ্ৰেণী:জুবিন গাৰ্গ অভিনিত চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:২০২০ দশকৰ অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ]] 2irm4yjdbpfhl7zg6qdxlj4c7h5lok1 জ্যোতিৰাও ফুলে 0 127229 648786 560614 2026-10-31T17:57:04Z Dipankar Das 36094 648786 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian social activist and reformer (1827–1890)}} {{Good article}} {{Infobox philosopher | era = 1827- 1891 | image = Mahatma Jotirao Phule.jpg | alt = | caption = | name = জ্যোতিৰাও ফুলে | birth_date = {{Birth date|df=yes|1827|04|11}} | birth_place = পুনে | death_date = {{Death date and age|df=yes|1890|11|28|1827|04|11}} | death_place = পুনে,বম্বে প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়া]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত ) | main_interests = {{hlist|[[Ethics]]| [[মানৱতাবাদ]]| [[শিক্ষা]]| [[Reform movement|সামাজ সংস্কাৰ]]}} | spouse = [[সাৱিত্ৰীবাই ফুলে]] | school_tradition = | notable works= {{Flatlist}} * ''Brahmananche Kasab'' (1869)<ref>{{cite web | url=https://www.thequint.com/news/politics/the-polemics-of-mahatma-jyotiba-phule-on-his-death-anniversary | title=The Polemics of Mahatma Jyotiba Phule on His Birth Anniversary | date=28 November 2016 | access-date=9 March 2023 | archive-date=9 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230309074603/https://www.thequint.com/amp/story/news/politics/the-polemics-of-mahatma-jyotiba-phule-on-his-death-anniversary | url-status=live }}</ref> * ''[[Shetkaryaca Asud]]''<ref name=MT/> (1883) * ''[[Gulamgiri]]''<ref name=MT/> (1873) * ''Trutiya Ratna'' (1855) {{Endflatlist}} | family= <!--Please only include individuals who are also noteworthy in their own right --> | honorific_prefix=[[Mahātmā]] | alma_mater= Scottish Mission highschool, Pune (1842)<ref name=MT/> | other_names={{hlist|জ্যোতিবা ফুলে<ref>https://www.thequint.com/news/politics/the-polemics-of-mahatma-jyotiba-phule-on-his-death-anniversary </ref> |মহাত্মা ফুলে}} | children= | language=মাৰাঠী }} '''জ্যোতিৰাও ফুলে ({{lang_en|Jyotirao Phule}}) ''' ( জন্ম :১১ এপ্ৰিল ১৮২৭ –মৃত্যু: ২৮ নৱেম্বৰ, ১৮৯০) জ্যোতিবা ফুলে নামেৰেও পৰিচিত। জ্যোতিৰাও ফুলে [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ এজন ভাৰতীয় সমাজ কৰ্মী, ব্যৱসায়ী, জাতি বিৰোধী সমাজ সংস্কাৰক আৰু লেখক আছিল।<ref>{{Cite web|title=Remembering Jyotirao Phule: The Pioneer Of Girls' Education In India|url=https://www.ndtv.com/india-news/remembering-jyotirao-phule-the-pioneer-of-girls-education-in-india-1780877|access-date=2020-12-18|website=NDTV.com|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109013910/https://www.ndtv.com/india-news/remembering-jyotirao-phule-the-pioneer-of-girls-education-in-india-1780877|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-06-27|title=Mahatma Jyotirao Phule: Reformer far ahead of his time|url=https://www.hindustantimes.com/education/mahatma-jyotirao-phule-reformer-far-ahead-of-his-time/story-HUsYNjqTLjm6NCuwkJhQHI.html|access-date=2020-12-18|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218013150/https://www.hindustantimes.com/education/mahatma-jyotirao-phule-reformer-far-ahead-of-his-time/story-HUsYNjqTLjm6NCuwkJhQHI.html|url-status=live}}</ref> তেওঁৰ প্ৰধান কাম আছিল অস্পৃশ্যতা আৰু জাতি ব্যৱস্থা নিৰ্মূল কৰা, লগতে নাৰী আৰু নিপীড়িত জাতিসমূহক শিক্ষা দিয়াৰ প্ৰচেষ্টাকে ধৰি তেওঁ বহু ক্ষেত্ৰ সামৰি লৈছিল। তেওঁ আৰু তেওঁৰ পত্নী [[সাবিত্ৰীবাই ফুলে]] ভাৰতৰ নাৰী শিক্ষাৰ পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল।<ref>{{Cite web|title=Savitribai Phule: The pioneer of women's education in India|url=https://www.theweek.in/news/india/2020/01/03/savitribai-phule-the-pioneer-of-womens-education-in-india.html|access-date=2020-12-18|website=The Week|language=en|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195744/https://www.theweek.in/news/india/2020/01/03/savitribai-phule-the-pioneer-of-womens-education-in-india.html|url-status=live}}</ref> ১৮৪৮ চনত ফুলে পুনেৰ তাতত্যসাহেব ভিদেৰ বাসগৃহ বা ভিদেৱাড়াত ছোৱালীৰ বাবে প্ৰথম বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰে। তেওঁ অনুগামীসকলৰ সৈতে নিম্নবৰ্ণৰ সম অধিকাৰ বিচাৰি সত্যশোধক সমাজ (Society of Truth Seekers) গঠন কৰে। নিপীড়িত শ্ৰেণীৰ উত্থানৰ বাবে কাম কৰা এই সংগঠনটোত সকলো ধৰ্ম-বৰ্ণৰ লোকে যোগদান কৰিব পাৰিছিল। ফুলেক [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ সমাজ সংস্কাৰ আন্দোলনৰ মূল ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ১৮৮৮ চনত [[মুম্বাই]]ত তেওঁৰ সন্মানত অনুষ্ঠিত হোৱা বিশেষ অনুষ্ঠানত তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহাত্মা (সংস্কৃত: "মহাত্মা", "পূজনীয়") সন্মানীয় উপাধি দিয়া হৈছিল। {{sfnp|Keer|1974|p=247}}<ref>{{Cite web|date=2017-11-28|title=Who was Jyotirao Phule?|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-is-jyotirao-phule-today-is-his-death-anniversary-4957999/|access-date=2020-12-18|website=The Indian Express|language=en|archive-date=5 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205190806/https://indianexpress.com/article/who-is/who-is-jyotirao-phule-today-is-his-death-anniversary-4957999/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=जोतिबा फुले 'महात्मा' कसे बनले?|language=mr|work=BBC News मराठी|url=https://www.bbc.com/marathi/india-44080551|access-date=2021-11-28|archive-date=28 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128111240/https://www.bbc.com/marathi/india-44080551|url-status=live}}</ref> ==প্ৰাথমিক জীৱন== জ্যোতিৰাও ফুলে নতুবা জ্যোতিবা ফুলে বুলিও জনা যায়। জ্যোতিৰাও ফুলে ১৮২৭ চনত সতৰা জিলাত হিন্দু মালি জাতি পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।{{sfnp|O'Hanlon|2002|pp=3, 105–106}} মালিসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে ফল-মূলৰ খেতি কৰিছিল। জাতি স্তৰৰ চতুৰ্বৰ্ণ ব্যৱস্থাত তেওঁলোকক শূদ্ৰ শ্ৰেণীত ৰখা হৈছিল। {{Sfnp|O'Hanlon|2002|pp=105–106}}<ref>{{cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/4375602|jstor=4375602|title=Anti-Caste Movement in Maharashtra|last1=Jadhav|first1=M. H.|journal=Economic and Political Weekly|year=1986|volume=21|issue=17|pages=740–742|access-date=2 October 2020|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625004003/https://www.jstor.org/stable/4375602|url-status=live}}</ref><ref name="Brown 2018">{{cite encyclopedia |last1=Brown |first1=Kevin D. |editor1-last=Yengde |editor1-first=Suraj |editor2-last=Teltumbde |editor2-first=Anand |title=African-American Perspectives on Common Struggles |date=2018 |encyclopedia = The Radical in Ambedkar |publisher=Penguin Books |isbn=9789353053130 |pages=45–54}}</ref> হিন্দু দেৱতা জ্যোতিবা নামেৰে ফুলেৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল। জ্যোতিবাৰ বাৰ্ষিক মেলাৰদিনা তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। <ref name="esakal.com">{{Cite web|title=सामाजिक व शैक्षणिक क्रांतीचे जनक महात्मा जोतिबा फुले {{!}} Sakal|url=https://www.esakal.com/marathwada/father-social-and-educational-revolution-mahatma-jotiba-phule-nanded-news-279000|access-date=2022-01-03|website=www.esakal.com|date=10 April 2020 |archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103155526/https://www.esakal.com/marathwada/father-social-and-educational-revolution-mahatma-jotiba-phule-nanded-news-279000|url-status=live}}</ref> প্ৰথম নাম গোৰ্হে ফুলেৰ পৰিয়ালটোৰ উৎপত্তি সতৰা চহৰৰ ওচৰৰ কাটগুন গাঁৱত হৈছিল। {{sfnp|Keer|1974|pp=1–3}} তাত চৌগুলা বা নিম্ন পদবীৰ গাঁৱৰ বিষয়া হিচাপে কাম কৰা {{sfnp|O'Hanlon|2002|pp=105–106}}{{sfnp|Keer|1974|pp=1–3}} ফুলেৰ প্ৰাক্তন ককাদেউতা পুনে জিলাৰ খানৱাড়ীলৈ গুচি যায়। তাত তেওঁৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ শ্বেটিবাই পৰিয়ালটোক দৰিদ্ৰতালৈ আনিছিল। তিনিজন পুত্ৰকে ধৰি এই পৰিয়ালটোৱে কৰ্মসংস্থাপনৰ সন্ধানত পুনালৈ গুচি যায়। ল’ৰাকেইটাক এজন ফুল বিক্ৰেতাৰ তত্ত্বাৱধানত লৈ যোৱা হৈছিল আৰু তেওঁ তেওঁলোকক ব্যৱসায়ৰ গোপনীয়তা শিকাইছিল। ফুলৰ খেতি আৰু সজাই-পৰাই তোলাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ বিশেষজ্ঞতা সকলোৱে জানে। দ্বিতীয় পেশ্বা বাজীৰাওৱে ৰাজদৰবাৰৰ অনুষ্ঠান আৰু অনুষ্ঠানৰ বাবে ফুলৰ কুশ্বন আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ আদেশ পূৰণ কৰাত তেওঁলোক ইমানেই আপ্লুত হৈছিল যে তেওঁ তেওঁলোকক ইনাম ব্যৱস্থাত ৩৫ একৰ (১৪ হেক্টৰ) মাটি, কৰ বিনামূলীয়াকৈ প্ৰদান কৰিছিল। ডাঙৰ ভাতৃয়ে বাগিছাখনৰ সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণ বজাই ৰখাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল, যাৰ ফলত জ্যোতিৰাও ফুলেৰ পিতৃ গোবিন্দ্ৰওকে ধৰি সৰু ভাই-ভনী দুজনে খেতি আৰু ফুল বিক্ৰী কৰি যাব পাৰিছিল। গোবিন্দ্ৰৱে চিমনাবাইক বিয়া কৰাই দুজন পুত্ৰ সন্তানৰ ভিতৰত জ্যোতিৰাও আছিল সৰু। চিমনাবাইৰ মৃত্যু হৈছিল আনকি এবছৰ হোৱাৰ আগতেই। তেতিয়াৰ পিছপৰা মালি জনগোষ্ঠীয়ে শিক্ষাক বিশেষ মূল্য দিয়া নাছিল, সেয়েহে প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়া-শুনা, অংকৰ মূল কথাবোৰ শিকি জ্যোতিৰাওক পিতৃয়ে স্কুলৰপৰা বাহিৰলৈ লৈ গৈছিল। দোকান আৰু পথাৰ দুয়োখনতে পৰিয়ালৰ আন সদস্যৰ লগত কাম কৰিবলৈ ধৰিলে। কিন্তু ফুলেৰ নিজৰ মালি জাতিৰ এজন ব্যক্তিয়ে তেওঁৰ বুদ্ধিমত্তাক চিনি পাই পিতৃক বুজাই দিলে যে তেওঁক স্থানীয় স্কটিছ মিছন হাইস্কুলত পঢ়িবলৈ অনুমতি দিয়ে। ফুলে ১৮৪৭ চনত ইংৰাজী শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁৰ জীৱনৰ এটা টাৰ্নিং পইণ্ট আহিছিল ১৮৪৮ চনত, যেতিয়া তেওঁ এজন [[ব্ৰাহ্মণ]] বন্ধুৰ বিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিবাহ শোভাযাত্ৰাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল ফুলে, কিন্তু পিছত বন্ধুৰ পিতৃ-মাতৃয়ে তেওঁক তিৰস্কাৰ আৰু অপমান কৰিছিল। তেওঁলোকে তেওঁক ক’লে যে শূদ্ৰ জাতিৰ হোৱাৰ বাবে অনুষ্ঠানৰপৰা আঁতৰি থকাটো তেওঁ অধিক বুদ্ধিমান হ’ব লাগিছিল। এই কাণ্ডই তেওঁৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল আৰু জাতি ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্নিহিত অন্যায়ৰ বিষয়ে তেওঁৰ বুজা-বুজি গঢ় দিছিল। ==সামাজিক সক্ৰিয়তা== ===শিক্ষা=== [[File: MAHATMA fule vada (21).JPG|thumb|মহাত্মা ফুলে ৱাডা, পুনে। এই ঠাইত ফুলে জীৱনৰ এটা নিৰ্দিষ্ট সময় পত্নী সাবিত্ৰীবাই ফুলেৰ লগত থাকিছিল। ১৮৫২ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ]] ১৮৪৮ চনত ২১ বছৰ বয়সত ফুলে খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী চিহ্নিয়া ফাৰাৰৰদ্বাৰা পৰিচালিত [[আহমেদনগৰ]]ৰ এখন ছোৱালী বিদ্যালয়লৈ যায়। <ref>{{Cite web |url=https://thesatyashodhak.com/cynthia-farrar-missionary-woman-who-inspired-jotirao-phule/ |title=Cynthia Farrar the missionary woman who inspired Jyotirao Phule |website=The Satya Shodhak|date=28 January 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |title=American Marathi mission... |url=https://www.esakal.com/education-jobs/american-marathi-mission-misses-cynthia-farrar-girls-education-at-early-age-ddn96 |url-status=live |website=[[Sakal]] |access-date=10 March 2023 |archive-date=10 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310045249/https://www.esakal.com/education-jobs/american-marathi-mission-misses-cynthia-farrar-girls-education-at-early-age-ddn96?utm_medium=related-stories }}</ref> লগতে ১৮৪৮ চনত তেওঁ থমাছ পেইনৰ ৰাইটছ অৱ মেন নামৰ গ্ৰন্থখন পঢ়ি সামাজিক ন্যায়ৰ বিষয়ে গভীৰ বুজা-বুজি গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁ উপলব্ধি কৰিছিল যে ভাৰতীয় সমাজত নিপীড়িত জাতি আৰু মহিলাসকল বঞ্চিত, আৰু এই শ্ৰেণীসমূহৰ বাবে শিক্ষা তেওঁলোকৰ মুক্তিৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। {{sfnp|O'Hanlon|2002|pp=110–113}} ইয়াৰ বাবে আৰু সেই বছৰতে ফুলে প্ৰথমে পত্নী [[সাবিত্ৰীবাই ফুলে]]ক পঢ়া-শুনা শিকাইছিল আৰু তাৰ পিছত দম্পতীহালে পুনেত ছোৱালীৰ বাবে প্ৰথমখন থলুৱাভাৱে পৰিচালিত বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ সাবিত্ৰীবাইৰ সৈতে তেওঁৰ ভগ্নী সগুনাবাই ক্ষীৰসাগৰক (তেওঁৰ পেহীৰ কন্যা) মাৰাঠী লিখিবলৈও শিকাইছিল।<ref>{{Cite web|title=सावित्रीबाई: स्त्रीमुक्तीच्या आद्य प्रणेत्या|url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/savitribai-the-first-pioneer-of-womens-liberation/articleshow/88659723.cms|access-date=2022-01-03|website=Maharashtra Times|language=mr|archive-date=3 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103143925/https://maharashtratimes.com/editorial/article/savitribai-the-first-pioneer-of-womens-liberation/articleshow/88659723.cms|url-status=live}}</ref> {{sfnp|O'Hanlon|2002|p=118}} পুনেৰ ৰক্ষণশীলসকলে তেওঁক নিজৰ পৰিয়াল আৰু সমাজখনক বহিষ্কাৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁৰ বন্ধু উছমান শ্বেখ আৰু ভগ্নী ফাতিমা শ্বেখে তেওঁক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে। তেওঁলোকৰ চৌহদত এখন বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰাত সহায় কৰিছিল। পিছলৈ ফুলে দম্পতীয়ে তেতিয়াৰ অস্পৃশ্য জাতিৰ ল'ৰা-ছোৱালীৰ বাবে স্কুল আৰম্ভ কৰে, যেনে মহাৰ আৰু মাং। ১৮৫২ চনত তিনিখন ফুলে বিদ্যালয় চলি আছিল, ২৭৩ গৰাকী ছোৱালীক শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল যদিও ১৮৫৮ চনৰ ভিতৰত সকলো বন্ধ হৈ পৰিছিল। [[[১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ]]ৰ বাবে ইউৰোপীয় ব্যক্তিগত অনুদান বন্ধ হোৱা, চৰকাৰী সাহায্য প্ৰত্যাহাৰ কৰা আৰু পাঠ্যক্ৰমৰ সৈতে মতানৈক্যৰ বাবে জ্যোতিৰাওৱে বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতিৰপৰা পদত্যাগ কৰাৰ বাবে এই বন্ধৰ কাৰণ বুলি এলিন'ৰ জেলিয়টে কয়।<ref>{{cite book|last1=Bhattacharya|first1=Sabyasachi|last2=Zelliot|first2=Eleanor |title=Education and the disprivileged : nineteenth and twentieth-century India|date=2002|publisher=Orient Longman|location=Hyderabad|isbn=9788125021926|pages=35–37|edition=1. publ.|url=https://books.google.com/books?id=f-jBIp3iWdEC&q=phule}}</ref> ===মহিলা কল্যাণ=== জ্যোতিবা ফুলে দেখিছিল যে মহিলাসকলে জীৱনৰ কোনো আনন্দৰপৰা বঞ্চিত হৈ আছে। সমাজিক বৈষম্যৰ এই সকলোবোৰ সামাজিক দুষ্টতা দেখি তেওঁ নাৰীক শিক্ষিত কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। ঘৈণীয়েকৰপৰাই আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰতিদিনে দুপৰীয়া জ্যোতিৰাৱে তেওঁৰ পত্নী [[সাবিত্ৰীবাই ফুলে]]ৰ লগত বহি পঢ়াইছিল আৰু তাই তেওঁৰ কাম কৰা পথাৰলৈ গৈ খাদ্য আনিছিল। তেওঁ পত্নীক এখন স্কুলত প্ৰশিক্ষণ ল’বলৈ পঠিয়াইছিল। ১৮৪৮ চনত এই দম্পতীয়ে পুনেৰ বিষ্ৰমবাগ ৱাডাত ভাৰতৰ প্ৰথমখন ছোৱালী বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা কৰে। <ref>{{Cite web|title=How Savitribai Phule, India's first female teacher, dealt with abusers hell bent on preventing her from educating girls|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/how-savitribai-phule-india-s-first-female-teacher-dealt-with-abusers-hell-bent-on-preventing-her-from-educating-girls-1633725-2020-01-03|website=India Today|date=3 January 2020 |language=en|access-date=18 December 2020|archive-date=3 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103005217/https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/how-savitribai-phule-india-s-first-female-teacher-dealt-with-abusers-hell-bent-on-preventing-her-from-educating-girls-1633725-2020-01-03|url-status=live}}</ref> তেওঁ বিধৱাৰ পুনৰ বিবাহক সমৰ্থন কৰে আৰু ১৮৬৩ চনত গৰ্ভৱতী উচ্চবৰ্ণৰ বিধৱাসকলক নিৰাপদ ঠাইত প্ৰসৱ কৰিবলৈ এটা আশ্ৰম আৰম্ভ কৰে। {{sfnp|O'Hanlon|2002|p=135}} শিশুহত্যাৰ হাৰ হ্ৰাস কৰাৰ প্ৰয়াসত তেওঁৰ অনাথ আশ্ৰম স্থাপন কৰা হৈছিল। {{sfnp|Figueira|2012|p=147}} ১৮৬৩ চনত পুনেত এক ভয়ানক ঘটনা সংঘটিত হয়। কাশীবাই নামৰ এগৰাকী ব্ৰাহ্মণ বিধৱা গৰ্ভৱতী হয়, আৰু তেওঁৰ সন্তান গৰ্ভপাতৰ চেষ্টা সফল নহ’ল। সন্তান জন্ম দিয়াৰ পাছত তাই শিশুটিক হত্যা কৰি কুঁৱাত পেলাই দিলে, কিন্তু তাইৰ এই কাৰ্য্য পোহৰলৈ আহিল। দোষী সাব্যস্ত কৰি কাৰাদণ্ড বিহা হয়। এই ঘটনাই ফুলেক গভীৰভাৱে দুখী কৰি তুলিছিল, আৰু সেয়েহে তেওঁৰ পুৰণি বন্ধু সদাশিৱ বল্লাল গোভাণ্ডে আৰু সাবিত্ৰীবাইৰ সৈতে মিলি তেওঁ এটা শিশু হত্যা প্ৰতিৰোধ কেন্দ্ৰ আৰম্ভ কৰিছিল। পুনেত কেন্দ্ৰটোৰ বিজ্ঞাপন দিয়া প্যাম্প্লেটবোৰ আঁকি দিয়া হৈছিল, য'ত লিখা আছিল- "বিধৱাসকল, ইয়ালৈ আহি নিৰাপদে আৰু গোপনে সন্তানক জন্ম দিয়ক। শিশুটিক কেন্দ্ৰত ৰাখিব বিচাৰে নে লগত লৈ যাব বিচাৰে সেয়া আপোনাৰ বিবেচনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এই অনাথ আশ্ৰমখনে পৰিত্যক্ত শিশুৰ যত্ন ল'ব।" ফুলে দম্পতীয়ে ১৮৮০ চনৰ মাজভাগলৈকে শিশুহত্যা প্ৰতিৰোধ কেন্দ্ৰটো চলাইছিল। {{sfnp|Figueira|2012|p=147}} ফুলে নিপীড়িত জাতিৰ সৈতে জড়িত [[সামাজিক অস্পৃশ্যতা]]ৰ কলংক নিৰ্মূল কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল, নিজৰ ঘৰ আৰু নিজৰ পানীৰ কুঁৱাটো নিপীড়িত জাতিৰ সদস্যসকলৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি নিপীড়িত জাতিসমূহৰ সৈতে জড়িত সামাজিক অস্পৃশ্যতাৰ কলংক নিৰ্মূল কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। <ref>{{Cite news|last=ANI|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pm-modi-pays-tributes-to-mahatma-phule-on-his-birth-anniversary-117041100348_1.html|title=PM Modi pays tributes to Mahatma Phule on his birth anniversary|date=2017-04-11|work=Business Standard India|access-date=2020-04-05|archive-date=13 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413011549/https://www.business-standard.com/article/news-ani/pm-modi-pays-tributes-to-mahatma-phule-on-his-birth-anniversary-117041100348_1.html|url-status=live}}</ref> ===ধৰ্ম আৰু জাতিৰ ওপৰত মতামত=== ফুলেয়ে "আৰ্য্যসকলক বিশ্বাসঘাতকতাৰে উৎখাত কৰা"ৰ পূৰ্বে হোৱা কিংবদন্তি মহাবলী (ৰজা বালি)ৰ শাসন পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে আবেদন জনাইছিল {{Sfnp|Figueira|2012|p=148}}। তেওঁ আৰ্য আক্ৰমণ তত্ত্বৰ নিজৰ সংস্কৰণটো উপস্থাপন কৰি যুক্তি আগবঢ়ায় যে এই তত্ত্বৰ সমৰ্থকসকলে বৰ্ণগতভাৱে শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য কৰা ভাৰতৰ আৰ্য বিজয়ীসকল প্ৰকৃততে থলুৱা বাসিন্দাসকলৰ ওপৰত নিৰ্মম অত্যাচাৰী। তেওঁৰ মতে তেওঁলোকে জাতি ব্যৱস্থাক অধীনস্থতা আৰু সামাজিক বিভাজনৰ কাঠামো হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল যিয়ে তেওঁলোকৰ ব্ৰাহ্মণ উত্তৰাধিকাৰীৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব নিশ্চিত কৰিছিল। ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ পিছৰ মুছলমান বিজয়বোৰক তেওঁ একেধৰণৰ, অত্যাচাৰী বিদেশী শাসন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও ব্ৰিটিছৰ আগমনে তেওঁক সাহস দিছিল, যাক তেওঁ তুলনামূলকভাৱে জ্ঞান-প্ৰকাশিত বুলি গণ্য কৰিছিল আৰু সেই পূৰ্বৰ আক্ৰমণকাৰীসকলে উচটনি দিয়া আৰু তাৰ পিছত স্থায়ী কৰি ৰখা বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ সমৰ্থক বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfnp|Figueira|2012|pp=143–157}} তেওঁৰ গুলামগিৰি নামৰ গ্ৰন্থখনত তেওঁ নিপীড়িতসকলক সৃষ্টি কৰাৰ বাবে খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী আৰু ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিকসকলক ধন্যবাদ জনাইছিল জাতিসমূহে উপলব্ধি কৰে যে তেওঁলোক সকলো মানৱ অধিকাৰৰ যোগ্য আছিল। দাসত্ব আৰু মহিলা, জাতি আৰু সংস্কাৰৰ সৈতে জড়িত এই কিতাপখন আমেৰিকাত দাসত্ব বিলুপ্ত কৰাৰ বাবে কাম কৰাসকলৰ বাবে উৎসৰ্গিত কৰা হৈছিল। ফুলে [[বিষ্ণু]]ৰ অৱতাৰক আৰ্য্য বিজয়ৰ ফলত হোৱা অত্যাচাৰৰ প্ৰতীক হিচাপে গণ্য কৰিছিল আৰু মহাবলী (বালি ৰজা)ক নায়ক বুলি গণ্য কৰিছিল। তেওঁৰ জাতি ব্যৱস্থাৰ সমালোচনা আৰম্ভ হৈছিল হিন্দু ধৰ্মৰ আটাইতকৈ মৌলিক গ্ৰন্থ বেদৰ ওপৰত আক্ৰমণৰপৰা। তেওঁ সেইবোৰক মিছা চেতনাৰ একপ্ৰকাৰ বুলি গণ্য কৰিছিল। তেওঁ পৰম্পৰাগত বৰ্ণ ব্যৱস্থাক বিবেচনা কৰিছিল। ১৮৮২ চনত শিক্ষা আয়োগৰ শুনানিৰ সময়ত ফুলে নিম্নবৰ্ণৰ বাবে শিক্ষা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ আহ্বান জনায়। ইয়াৰ বাবে তেওঁ গাঁৱে-ভূঞে প্ৰাথমিক শিক্ষা বাধ্যতামূলক কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ উচ্চ শিক্ষা আৰু কলেজলৈ অধিক নিম্নবৰ্ণক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ বিশেষ প্ৰৰোচনাৰ দাবী জনায়। ===সত্য সাধক সমাজ=== ১৮৭৩ চনৰ ২৪ ছেপ্টেম্বৰত ফুলে মহিলা, শূদ্ৰ, দলিত আদি বঞ্চিত গোটৰ অধিকাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিবলৈ সত্য শোধক সমাজ গঠন কৰে।{{sfnp|O'Hanlon|2002|p=135}}<ref name="bhadru">{{cite journal|last=Bhadru|first=G.|title=Contribution of Shatyashodhak Samaj to the Low Caste Protest Movement in 19th Century |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=63 |year=2002 |pages=845–854 |jstor=44158153 }}</ref><ref name="unipune.ernet.in">{{cite web |url=http://www.unipune.ernet.in/chairs/mahatmaphule/lifework.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090311014003/http://www.unipune.ernet.in/chairs/mahatmaphule/lifework.htm |archive-date=11 March 2009 |title=Life & Work of Mahatma Jotira |publisher=University of Pune |access-date=15 November 2025 |archivedate=11 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311014003/http://www.unipune.ernet.in/chairs/mahatmaphule/lifework.htm |deadurl=yes }}</ref> এই সমাজৰ জৰিয়তে তেওঁ মূৰ্তি পূজাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু জাতি ব্যৱস্থাক নিন্দা কৰিছিল। সত্য শোধক সমাজে যুক্তিবাদী চিন্তাধাৰাৰ প্ৰসাৰৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাইছিল আৰু পুৰোহিতৰ প্ৰয়োজনীয়তাক নাকচ কৰিছিল। ফুলে মানৱ কল্যাণ, সুখ, ঐক্য, সমতা আৰু সৰল ধৰ্মীয় নীতি আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ আদৰ্শৰে সত্যশোধক সমাজ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পুনেৰ কাকত দীনাবন্ধুৱে সমাজৰ মতামতক প্ৰকাশ কৰিছিল। <ref>{{cite book |title=Peasants and Imperial Rule: Agriculture and Agrarian Society in the Bombay Presidency 1850–1935 |first=Neil |last=Charlesworth |edition=Revised |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-52152-640-1 |page=277 |url=https://books.google.com/books?id=jIbRhV00p6AC&pg=PA277}}</ref> সমাজৰ সদস্যসকলৰ ভিতৰত আছিল মুছলমান, ব্ৰাহ্মণ, চৰকাৰী বিষয়া। ফুলেৰ নিজৰ মালি জাতিয়ে সংগঠনটোৰ বাবে মূল সদস্য আৰু আৰ্থিক সহায় আগবঢ়াইছিল। <ref name="bhadru" /> ==জীৱিকা== [[File:Statues of Jyotirao Phule and Savitribai Phule, Aurangabad (1).jpg|thumb|জ্যোতিৰাও ফুলে আৰু [[সাবিত্ৰীবাই ফুলে]]ৰ মূৰ্তি, [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ঔৰংগাবাদত। ]] সমাজ কৰ্মী হিচাপে লোৱা ভূমিকাৰ উপৰি ফুলে এজন ব্যৱসায়ীও আছিল। ১৮৮২ চনত তেওঁ নিজকে ব্যৱসায়ী, খেতিয়ক আৰু পৌৰসভাৰ ঠিকাদাৰ হিচাপে {{sfnp|Keer|1974|p=172}} নিজৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। পুনেৰ ওচৰৰ মাঞ্জ্ৰিত তেওঁৰ ৬০ একৰ (২৪ হেক্টৰ) কৃষিভূমি আছিল। <ref>{{cite book|editor-last=Michael|editor-first=S. M.|last=Gavaskar|first=Mahesh|title=Untouchable: Dalits in Modern India|chapter=Phule's critique of Brahmin power|year=1999|publisher=Lynne Rienner|location=Boulder, Colorado|isbn=978-155587-697-5|page=[https://archive.org/details/foreignpolicyact0000gins_t2j6/page/45 45]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ur3mgfASI7AC&pg=PA45|url=https://archive.org/details/foreignpolicyact0000gins_t2j6/page/45}}</ref> কিছুদিন তেওঁ চৰকাৰৰ ঠিকাদাৰ হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ১৮৭০ চনত পুনেৰ ওচৰৰ মুলা-মুথা নদীত মথাউৰি নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নিৰ্মাণ সামগ্ৰী যোগান ধৰিছিল। <ref>{{cite web |last1=Kale |first1=Govind Ganapat |title=Snapshots from Mahatma Jotirao Phule's life, through the eyes of his close aide |url=https://www.thenewsminute.com/article/snapshots-mahatma-jotirao-phule-s-life-through-eyes-his-close-aide-122339 |website=www.thenewsminute.com |date=11 April 2020 |access-date=13 April 2020 |archive-date=13 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413004809/https://www.thenewsminute.com/article/snapshots-mahatma-jotirao-phule-s-life-through-eyes-his-close-aide-122339 |url-status=live }}</ref> তেওঁ পুনেৰ ওচৰৰ কাতৰাজ সুৰংগ আৰু য়েৰাউদা কাৰাগাৰ নিৰ্মাণৰ বাবেও শ্ৰমিক যোগান ধৰাৰ চুক্তি লাভ কৰিছিল। ১৮৬৩ চনত স্থাপিত ফুলেৰ অন্যতম ব্যৱসায় আছিল ধাতুৰ ঢালাই সঁজুলি যোগান ধৰা।{{sfnp|O'Hanlon|2002|p=135}} ১৮৭৬ চনত ফুলে তেতিয়াৰ পুনা পৌৰসভাৰ আয়ুক্ত (পৌৰ পৰিষদৰ সদস্য) নিযুক্তি লাভ কৰে আৰু ১৮৮৩ চনলৈকে এই অনিৰ্বাচিত পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।{{sfnp|Keer|1974|p=143}} ==প্ৰকাশিত কৰ্মৰাজি== ফুলেৰ "আখণ্ডা"বোৰ মাৰাঠী বাৰকাৰী সাধু [[তুকাৰাম]]ৰ "অভাং"ৰ সৈতে জৈৱিকভাৱে জড়িত আছিল। <ref>{{cite book|last1=Thakkar|first1=Usha |last2=Kamala Ganesh|first2=Kamala |last3=Bhagwat|first3=Vidyut |title=Culture and the making of identity in contemporary India|date=2005|publisher=Sage Publications|location=New Delhi|isbn=9780761933816|page=169|url=https://books.google.com/books?id=X_mHAwAAQBAJ&pg=PP1}}</ref> তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশিত গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত আছে- *''তৃতীয় ৰত্ন'', ১৮৫৫ চনত *'' ব্ৰহ্মনঞ্চে কছাব '', ১৮৬৯ চনত *''পোৱাড়া: চত্ৰপতি শিৱজীৰাজ ভোছলে য়াঞ্চা '', ইংৰাজী: শিৱাজীৰ জীৱন, কাব্যিক মিটাৰত, জুন,১৮৬৯ চন *''পোৱাদা: বিদ্যাখাত্যাতিল ব্ৰহ্ম পন্তোজী', জুন ১৮৬৯ *''মানৱ মহম্মণ্ড'' (মহাম্মদ) (আভাং) *''গুলামগিৰি'', ১৮৭৩ চন। আইএছবিনটি-৯৭৮-১৭১৪৯৭৫৯৫২ (হিন্দী সংস্কৰণ), আইএছবিএনটি-৯৭৮-৯৩৭১১৮৯৬০৬ (ইংৰাজী সংস্কৰণ)। *''[[শ্বেতকাৰ্যচ আছুদ|শেতকাৰায়চা আছুদ]]'' (খেতিয়কৰ চাবুক), জুলাই ১৮৮১ *''সৎসৰ'' অংক ১, জুন ১৮৮৫ *''সৎসৰ'' অংক ২ জুন ১৮৮৫ *''ইছাৰা'', অক্টোবৰ ১৮৮৫ চন *''গ্ৰামজোশ্য সম্ভান্দি জাহিৰ কভাৰ'', (১৮৮৬) *''সত্যশোধক সমজোক্ত মঙ্গলাষ্টকসাহ সৰ্ব পূজা-বিধি'', ১৮৮৭ *''সৰ্বজনিক সত্য ধৰ্ম পূস্তক'', এপ্ৰিল ১৮৮৯ *''সাৰ্বজনিক সত্য ধৰ্মপুস্তক'', ১৮৯১ *''অখণ্ডাদি কাব্যৰচান'' *''অস্প্ৰশ্যাঞ্চি কাইফিয়াত'' ==মৃত্যু== সংস্কৃতত "মহান আত্মা" বুলি অনুবাদ হোৱা মহাত্মা উপাধি ১৮৮৮ চনত ফুলেক প্ৰদান কৰা হয়। ১৮৯০ চনত পুনেত ৬৩ বছৰ বয়সত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। <ref>{{Cite web |date=2025-02-10 |title=Jyotirao Phule {{!}} Biography, Social Reformer, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Jyotirao-Phule |access-date=2025-03-25 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== [https://archive.org/details/MahatmaPhuleSamgraVanmay5Avruti/page/n39/mode/1up?view=theater মাৰাঠী ভাষাত তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ ৰচনা] {{Commons category|Jyotirao Phule}} ==তথ্যৰ উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সমাজ সংস্কাৰক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] k7yd1o6ev7y191gw20ans3oac1wq0rm মাজিভালা 0 129035 648709 563920 2026-10-31T12:02:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648709 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মাজিভালা | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = [[Village]] | image_skyline = | image_alt = Vishvambhar Singh = | nickname = | pushpin_map = India Rajasthan#India | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Rajasthan, India | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|25|46|45|N|72|14|41|E|type:city_region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Rajasthan]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Balotra district]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | named_for = | government_type = Democratic | governing_body = Tehsil | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_m = | elevation_footnotes = | population_total = 5882 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = Nearest city | blank1_info_sec1 = [[Jodhpur]], [[Balotra]] | website = | footnotes = | demographics1_info1 = [[Hindi/Marwadi language|Hindi/Marwadi]] }} ভাৰতৰ [[ৰাজস্থান]] বালোত্ৰা জিলা পাচপদৰা তহচিলৰ '''মাজিভালা''' গাঁও। 2011 চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, গাওঁখনৰ মুঠ জনসংখ্যা হৈছে 5882 জন।<ref>{{Cite web|title=Gram Panchayat (ग्राम पंचायत): MAJIWALA|url=https://localbodydata.com/gram-panchayat-majiwala-34902|accessdate=2024-05-29|work=localbodydata.com|archivedate=2024-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240529031425/https://localbodydata.com/gram-panchayat-majiwala-34902|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Basic Population Figures of India, States, Districts, Sub-District and Village, 2011|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42554/download/46180/2011-IndiaStateDistSbDistVill-0000.xlsx}}</ref><ref>{{Cite web|title=Majiwala Village (Pincode: 344022), Pachpadra, Balotra {{!}} Rajasthan {{!}} – Population, Area, Nearby Villages, Assembly & Parliament Constituency|url=https://villageinfo.org/village/87335|accessdate=2025-11-18|work=villageinfo.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211064631/https://villageinfo.org/village/87335|archivedate=2025-12-11|deadurl=yes}}</ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== j3wtn0w1m4pjp5ckjv33ka84f981usp অসমীয়া চীনা 0 129051 648785 615748 2026-10-31T17:56:01Z Dipankar Das 36094 648785 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox ethnic group | group = অসমীয়া চীনা | native_name = অসমীয়া চীনা | native_name_lang = as | image = | image_caption = | population = আনুমানিক ২০০০ | regions = [[মাকুম]], [[অসম]], [[ভাৰত]] | languages = [[অসমীয়া ভাষা]], [[চীনা ভাষা]] | religions = [[খৃষ্ট ধৰ্ম]], [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]], কনফুচিয়ানিজম | related_groups = [[হান চাইনীজ]], চীন-তিব্বতী জনগোষ্ঠী }} '''মাকুমৰ অসমীয়া চীনাসকল''' বা '''মাকুম জনগোষ্ঠী''', যাক ঝোংগুম জনগোষ্ঠী বুলিও কোৱা হয়, [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ মাকুম চহৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীয় চীনা লোকৰ এটা সৰু সম্প্ৰদায়।<ref>{{Cite news |date=17 November 2012 |title=The Assamese Chinese story |url=https://www.thehindu.com/news/national/The-Assamese-Chinese-story/article15618808.ece |access-date=18 June 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 October 2013 |title=Dream visit to homeland, 50 years after displacement |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/dream-visit-to-homeland-50-years-after-displacement/article5259209.ece |access-date=18 June 2024 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> বৰ্তমান সমগ্ৰ অসমতে সিঁচৰতি হৈ আছে। এই গোটটো মূলতঃ দুটা সুকীয়া পৰ্যায়ত অসমলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা চীনা অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ বংশধৰেৰে গঠিত। প্ৰথম পৰ্যায়ত ঝোংগামসকলে ডিমাছা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা গঠন কৰে, যাৰ ফলত বেংহুও নামেৰে জনাজাত মিং শাখা প্ৰতিষ্ঠা হয়। দ্বিতীয় পৰ্যায়ত ১৮৫০ চনত ইংৰাজে চাহ খেতিৰ বাবে অনাৰ সময়ত আন এটা ঝোংগুমৰ দল অসমলৈ আহিছিল; এই লোকসকলক জুৱাই নামেৰে জনা যায়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 April 2022 |title=Did You Know About The Left-Out Chinese Community In Assam's Makum |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/life/did-you-know-about-the-left-out-chinese-community-in-assams-makum-587575 |access-date=18 June 2024 |website=Sentinel Assam |language=en}}</ref> ==ইতিহাস== অসমীয়া চীনা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাসক তিনিটা সুকীয়া পৰ্যায়ত ভাগ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web |date=18 June 2024 |title=Assam - Ethnic Groups, Tea Plantations, Biodiversity {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Assam/People |access-date=18 June 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> প্ৰথম পৰ্যায়ত ডিমাছা ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰা হৈছিল,<ref>{{Cite web |last=shravancharitymission |date=9 January 2021 |title=chinese ming dynasty |url=https://kamleshsujata.blog/tag/chinese-ming-dynasty/ |access-date=18 June 2024 |website=Shravan charity mission |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=About the Dimasa Kingdom of Assam |url=https://www.esamskriti.com/essay-chapters.aspx?sectionname=History&subsectionname=Indian-History&topicname=About-the-Dimasa-Kingdom-of-Assam-&chapter=1 |access-date=18 June 2024 |website=www.esamskriti.com |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gerini |first=G. E. |date=1913 |title=Ti-ma-sa |url=https://www.jstor.org/stable/25189042 |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |pages=690–694 |jstor=25189042 |issn=0035-869X}}</ref> য'ত মিং শাখা হিচাপে চিনাক্ত কৰা চীনা লোকৰ এটা দলে এই অঞ্চলত নিজৰ উপস্থিতি প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Avinibesh |date=29 October 2013 |title=Assam In The Eyes Of Hieun Tsiang |url=https://avinibeshsharma.wordpress.com/2013/10/29/assam-in-the-eyes-of-hieun-tsiang/ |access-date=18 June 2024 |website=Avinibesh Sharma |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Dutta |first1=Dibyajyoti |last2=Hazarika |first2=Dibyanjoly |date=December 2023 |title=Beyond the Colonial Lens: An Investigation into the Chequered History of Assam Tea |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/03769836231211003 |journal=Indian Historical Review |language=en |volume=50 |issue=2 |pages=322–343 |doi=10.1177/03769836231211003 |issn=0376-9836|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=Promoting silk industry in Assam hits to beat China – AG Group |url=https://aggrp.in/promoting-silk-industry-in-assam-hits-to-beat-china/ |access-date=18 June 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Contours of Assam Insurgency |url=https://ciaotest.cc.columbia.edu/olj/sa/sa_mar01kod01.html |access-date=18 June 2024 |website=ciaotest.cc.columbia.edu}}</ref> ১৮৫০ চনত ব্ৰিটিছে চীনা শ্ৰমিকক বিশেষভাৱে চাহ খেতিৰ বাবে অসমলৈ অনাৰ সময়ত দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ আৰম্ভণি হয়।<ref>{{Cite web |title=A Tale of Divided Identity of the Indian Chinese in Rita Chowdhury's Chinatown Days – Drishti |url=https://www.drishtithesight.com/volume-viii/a-tale-of-divided-identity-of-the-indian-chinese-in-rita-chowdhurys-chinatown-days/ |access-date=18 June 2024 |website=www.drishtithesight.com}}</ref> আগতে আহি পোৱা বেংহুওসকলে ব্ৰিটিছৰ সহায়ত হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জুৱাইসকলক প্ৰায়ে বহিৰাগত বুলি গণ্য কৰে, যাৰ ফলত আন্তঃগোষ্ঠীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হয়। ইয়াৰ পিছতো ভাৰতীয় একাগ্ৰতাৰ বিপৰ্যয়ৰ পিছত দুয়োটা গোটে ইজনে সিজনক গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাঢ়িছে। সময়ৰ লগে লগে বেংহুওসকলেও ডিমাছাসকলৰ লগত যথেষ্ট মিশ্ৰণ ঘটাইছে। দক্ষিণ-পশ্চিম চীনৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা ঝংগমসকল সুকীয়া বংশৰ, তেওঁলোকৰ ভাষা মাণ্ডাৰিনৰ পৰা লক্ষণীয়ভাৱে পৃথক, যিয়ে এক অনন্য সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ ইংগিত দিয়ে। বেংহুওসকলে ঐতিহাসিকভাৱে অসমক ফেইকু ৱাংগুও বুলি উল্লেখ কৰিছিল, যাৰ অৰ্থ হৈছে "ধনৰ ৰাজ্য"। বেংহুও আৰু জুৱাই ব্যক্তিৰ উপাধিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পাৰ্থক্য কৰিব পাৰি; লুই, মিং, ঝাও, কিয়ান, আৰু ছানৰ দৰে উপাধিয়ে বেংহুওৰ ঐতিহ্যক বুজায়, আনহাতে ইয়াও, গুই, হো, ৱাং আৰু জিয়াঙে জুৱাই বংশৰ ইংগিত দিয়ে। নিজৰ ভাষাক ঝং বুলি কোৱা ঝংগমসকলে গৌৰৱেৰে [[অসমীয়া]]মানুহ বুলি পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite web |title=Di-ma-sa {{!}} Southeast Asia in the Ming Shi-lu |url=https://epress.nus.edu.sg/msl/place/di-ma-sa |access-date=19 June 2024 |website=epress.nus.edu.sg}}</ref> ১৯৬২ চনৰ [[চীন-ভাৰত যুদ্ধ]]ৰ সময়ত অসমীয়া চীনাসকলে পদ্ধতিগতভাৱে শুদ্ধিকৰণ আৰু সাংস্কৃতিক খহনীয়াৰ সম্মুখীন হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=30 December 2022 |title=Done For A War Time: Tales Of Separation And Longing Of The Indian Chinese Community |url=https://www.outlookindia.com/international/done-for-a-war-time-tales-of-separation-and-longing-of-the-indian-chinese-community-news-249105 |access-date=18 June 2024 |website=Outlook India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Saikia |first=Nayanika |date=2 June 2022 |title=A Forgotten History of Assam |url=https://baos.pub/a-forgotten-history-of-assam-11d6f265a301 |access-date=18 June 2024 |website=Medium |language=en}}</ref> বহুতকে আৱদ্ধ কৰি ৰখা হৈছিল, বলপূৰ্বকভাৱে স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ সম্পত্তি জব্দ কৰা হৈছিল। এই সাংস্কৃতিক দমনৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হ’ল, মাকুমৰ চীনা ভাষাৰ বিশিষ্ট বিদ্যালয় ঝং স্কুলক বলপূৰ্বকভাৱে হিন্দী বিদ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰ কৰা।<ref>{{Cite web |last=Pioneer |first=The |title=Homecoming: Chinese to revisit birthplace in Assam |url=https://www.dailypioneer.com/2013/page1/homecoming-chinese-to-revisit-birthplace-in-assam.html |access-date=18 June 2024 |website=The Pioneer |language=en |archivedate=18 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240618230203/https://www.dailypioneer.com/2013/page1/homecoming-chinese-to-revisit-birthplace-in-assam.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Saikia |first=Papari |date=3 April 2023 |title=Alien at birth: Chinese migrants in post-colonial Assam (1947-1962) |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09584935.2023.2203900 |journal=Contemporary South Asia |language=en |volume=31 |issue=2 |pages=179–192 |doi=10.1080/09584935.2023.2203900 |issn=0958-4935|url-access=subscription }}</ref> ==সংস্কৃতি== অসমীয়া চীনাসকলে নিজৰ চীনা ঐতিহ্যৰ বহু দিশ ধৰি ৰখাৰ লগতে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ উপাদানসমূহো গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=A lost trail : the Chinese community of Assam |url=https://thecriticalscript.com/article-details/-A-lost-trail-the-Chinese-community-of-Assam |access-date=18 June 2024 |website=thecriticalscript.com |language=en}}</ref> তেওঁলোকে চীনৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ যেনে চন্দ্ৰ নৱবৰ্ষ আৰু মধ্য শৰৎ উৎসৱ উদযাপন কৰাৰ লগতে স্থানীয় অসমীয়া উৎসৱ, যেনে বিহুতো অংশগ্ৰহণ কৰে। আজি বহুতে নিজকে সৰল অসমীয়া বুলি কয় আৰু অসমীয়া সংস্কৃতিৰ লগত পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{Cite news |date=17 May 2015 |title=Assamese of Chinese origin facing severe identity crisis |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/assamese-of-chinese-origin-facing-severe-identity-crisis/articleshow/47317336.cms?from=mdr |access-date=18 June 2024 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 June 2023 |title=India's Chinatown Is Home To Assamese Chinese - Community Brought From China As Tea Garden Workers |url=https://www.indiatimes.com/news/india/indias-chinatown-is-home-to-assamese-chinese-community-brought-from-china-as-tea-garden-workers-607368.html |access-date=18 June 2024 |website=IndiaTimes |language=en-IN}}</ref> ==ধৰ্ম== খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম, বৌদ্ধ ধৰ্ম, কনফুচিয়াছ ধৰ্মকে ধৰি অসমীয়া চীনাসকলৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰ বৈচিত্ৰময়। খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম অৱশ্যে এতিয়াও প্ৰধান ধৰ্ম হৈয়ে আছে।<ref>{{Cite news |date=9 April 2019 |title=Minuscule Assamese Chinese community never misses chance to vote |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/minuscule-assamese-chinese-community-never-misses-chance-to-vote/articleshow/68793383.cms |access-date=18 June 2024 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 5925bcd32b2fsmsahhlnq106ygri83s ব্ৰাহ্মণ 0 130622 648819 572433 2026-10-31T18:47:06Z Dipankar Das 36094 648819 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰাহ্মণ''' প্ৰাচীন ভাৰতীয় সমাজৰ চাৰিটা [[বৰ্ণ ব্যৱস্থা|বৰ্ণৰ]] ভিতৰত এক, যাক সাধাৰণতে বৈদিক সাহিত্যত ধৰ্মীয় আচাৰ, [[বেদ]] অধ্যয়ন আৰু যজ্ঞ সম্পাদনৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। ব্ৰাহ্মণ বৰ্ণৰ উল্লেখ বৈদিক সাহিত্য, বিশেষকৈ [[ঋগ্বেদ]] আৰু পৰৱৰ্তী ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহত পোৱা যায়।<ref>Jamison, S. W., & Brereton, J. P. (2014). The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India. Oxford University Press.</ref> == ঐতিহাসিক পটভূমি == ব্ৰাহ্মণ বৰ্ণৰ প্ৰাচীনতম পাঠ্য-উল্লেখ [[ঋগ্বেদ]]ৰ [[পুৰুষ সূক্ত]]ত পোৱা যায়, য’ত সমাজৰ চাৰিটা বৰ্ণক প্ৰতীকীভাৱে দৈবিক পুৰুষৰ বিভিন্ন অংগৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>Jamison, S. W., & Brereton, J. P. (2014), Rigveda 10.90.</ref> বহু পণ্ডিতে এই সূক্তক ঋগ্বেদৰ অন্তিম স্তৰৰ সংযোজন বুলি বিবেচনা কৰে, যাৰ পৰা বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ ধাৰণাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ ইংগিত পোৱা যায়।<ref>Witzel, M. (1997). The development of the Vedic canon. Inside the Texts, Beyond the Texts, Harvard Oriental Series.</ref> === বৈদিক যুগত ভূমিকা === বৈদিক যুগত ব্ৰাহ্মণসকলৰ মুখ্য ভূমিকা আছিল [[যজ্ঞ]] সম্পাদন, মন্ত্ৰোচ্চাৰণ আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ সংৰক্ষণ। বৈদিক সাহিত্যত ব্ৰাহ্মণক ধৰ্মীয় জ্ঞানৰ বাহক হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে।<ref>Gonda, J. (1975). Vedic Literature (Saṃhitās and Brāhmaṇas). Harrassowitz.</ref> এই সময়ছোৱাত ব্ৰাহ্মণ পৰিচয় মূলতঃ ধৰ্মীয় কৰ্তব্য আৰু শিক্ষাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল, আৰু সামাজিক সংগঠনত তেওঁলোকৰ ভূমিকা প্ৰতীকী আৰু আচাৰমূলক আছিল।<ref>Thapar, R. (2002). Early India: From the Origins to AD 1300. Penguin.</ref> === পৰৱৰ্তী বিকাশ === অন্তিম বৈদিক যুগ আৰু পৰৱৰ্তী কালত ব্ৰাহ্মণ বৰ্ণৰ সামাজিক ভূমিকাই অধিক আনুষ্ঠানিক আৰু বিধানমূলক ৰূপ লয়। [[ধৰ্মশাস্ত্ৰ]]সমূহত ব্ৰাহ্মণৰ কৰ্তব্য, অধিকাৰ আৰু আচৰণবিধি স্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়।<ref>Olivelle, P. (2004). Manu’s Code of Law: A Critical Edition and Translation of the Mānava-Dharmaśāstra. Oxford University Press।</ref> এই সময়ছোৱাত ব্ৰাহ্মণসকল ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক পৰামৰ্শদাতা হিচাপেও উপস্থিত থাকিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>Burton Stein (1998). A History of India. Blackwell.</ref> == ঐতিহাসিক মূল্যায়ন == ব্ৰাহ্মণ বৰ্ণই ভাৰতীয় দৰ্শন আৰু জ্ঞান পৰম্পৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। [[উপনিষদ]]সমূহৰ বহু লেখক আৰু প্ৰচাৰক ব্ৰাহ্মণ পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল বুলি পণ্ডিতসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>Olivelle, P. (1998). The Early Upaniṣads. Oxford University Press.</ref> আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে ব্ৰাহ্মণ বৰ্ণক একে সময়তে ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু বৌদ্ধিক পৰম্পৰাৰ বাহক হিচাপে বিশ্লেষণ কৰে। ব্ৰাহ্মণ পৰিচয়ে সময় আৰু স্থান অনুযায়ী বিভিন্ন ৰূপ লোৱা দেখা যায়।<ref>Flood, G. (1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge University Press.</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:সামাজিক সম্প্ৰদায়]] 28u3l1ojtjdoyieon7ll1shnalaknr1 বৈশ্য 0 130624 648818 572440 2026-10-31T18:45:54Z Dipankar Das 36094 648818 wikitext text/x-wiki '''বৈশ্য''' প্ৰাচীন [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] সমাজৰ চাৰিটা মুখ্য [[বৰ্ণ ব্যৱস্থা|বৰ্ণ]]ৰ অন্যতম, যাক সাধাৰণতে [[কৃষি]], পশুপালন আৰু [[বাণিজ্য|বাণিজ্যিক]] ক্ৰিয়াকলাপৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়। [[বেদ|বৈদিক]] আৰু পৰৱৰ্তী [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] সাহিত্যত বৈশ্যসকলক [[উৎপাদন (অৰ্থনীতি)|অৰ্থনৈতিক উৎপাদন]] আৰু সম্পদ সৃষ্টিৰ মুখ্য বাহক হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>Dumont, L. (1980). Homo Hierarchicus: The Caste System and Its Implications. University of Chicago Press.</ref> == ঐতিহাসিক পটভূমি == বৈশ্য বৰ্ণৰ প্ৰাচীনতম উল্লেখ বৈদিক সাহিত্যত পোৱা যায়। [[ঋগ্বেদ]]ৰ [[পুৰুষ সূক্ত]]ত সমাজৰ চাৰিটা বৰ্ণৰ ভিতৰত বৈশ্যক উৎপাদনমূলক আৰু পোষণকাৰী ভূমিকাৰ সৈতে প্ৰতীকীভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে।<ref>Jamison, S. W., & Brereton, J. P. (2014). The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India. Oxford University Press.</ref> পণ্ডিতসকলৰ মতে, এই সূক্ত বৈদিক যুগৰ অন্তিম পৰ্যায়ত সংযোজিত হৈছিল আৰু বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ তাত্ত্বিক ৰূপায়ণ প্ৰতিফলিত কৰে।<ref>Witzel, M. (1997). The development of the Vedic canon. In Inside the Texts, Beyond the Texts. Harvard Oriental Series.</ref> === বৈদিক যুগত ভূমিকা === প্ৰাৰম্ভিক বৈদিক যুগত বৈশ্যসকল মূলতঃ [[গৰু]]-পালন আৰু সীমিত কৃষিকাৰ্যৰ সৈতে জড়িত আছিল। অন্তিম বৈদিক যুগত কৃষিয়ে বিস্তাৰ লাভ কৰাৰ লগে লগে বৈশ্য বৰ্ণৰ অৰ্থনৈতিক ভূমিকা অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ উঠে।<ref>Thapar, R. (2002). Early India: From the Origins to AD 1300. Penguin.</ref> বৈদিক সাহিত্যত বৈশ্যসকলক সমাজৰ খাদ্য উৎপাদন আৰু সম্পদ সংৰক্ষণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>Gonda, J. (1975). Vedic Literature (Saṃhitās and Brāhmaṇas). Harrassowitz.</ref> === পৰৱৰ্তী বিকাশ === অন্তিম বৈদিক যুগ আৰু পৰৱৰ্তী ঐতিহাসিক পৰ্বত বৈশ্য বৰ্ণৰ কৰ্তব্য অধিক স্পষ্টভাৱে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। [[ধৰ্মশাস্ত্ৰ]]সমূহত বৈশ্যসকলৰ কৰ্তব্য হিচাপে কৃষি, পশুপালন, বাণিজ্য আৰু [[কৰ]] আদায়ত অংশগ্ৰহণ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Olivelle, P. (2004). Manu’s Code of Law: A Critical Edition and Translation of the Mānava-Dharmaśāstra. Oxford University Press.</ref> এই সময়ছোৱাত নগৰায়ন আৰু বাণিজ্যিক সম্বন্ধৰ জাল বিস্তাৰ হোৱাৰ লগে লগে বৈশ্যসকল বহু অঞ্চলত প্ৰভাবশালী অৰ্থনৈতিক গোট হৈ পৰিল।<ref>Sharma, R. S. (2005). Early Medieval Indian Society. Orient BlackSwan.</ref> ==সামাজিক মূল্যায়ন== === বৈশ্য আৰু সামাজিক অৱস্থান === বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ কাঠামোত বৈশ্যসকলক সাধাৰণতে [[ব্ৰাহ্মণ]] আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]]ৰ তলত আৰু [[শূদ্ৰ]]ৰ ওপৰত স্থান দিয়া হয়। যদিও এই স্থান তাত্ত্বিক আছিল, বাস্তৱ সমাজত বৈশ্য গোটসমূহে অঞ্চলভেদে বিভিন্ন সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল।<ref>Dirks, N. B. (2001). Castes of Mind: Colonialism and the Making of Modern India. Princeton University Press.</ref> [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]] ধৰ্মৰ প্ৰসাৰৰ সৈতে কোনো কোনো ঠাইত বৈশ্যসকল ভালেমান শক্তিশালী হৈ পৰিছিল। === ঐতিহাসিক মূল্যায়ন=== আধুনিক ইতিহাসবিদসকলে বৈশ্য বৰ্ণক ভাৰতীয় সমাজৰ অৰ্থনৈতিক কাঠামোৰ এক কেন্দ্ৰীয় উপাদান হিচাপে বিশ্লেষণ কৰে। বৈশ্য পৰিচয় সময়ৰ সৈতে পৰিবৰ্তিত হৈ বিভিন্ন পেচাভিত্তিক আৰু আঞ্চলিক গোটৰ সৈতে সংযুক্ত হোৱা দেখা যায়।<ref>Stein, B. (1998). A History of India. Blackwell.</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:সামাজিক সম্প্ৰদায়]] 4yeogd86rxrsfro5oxyn26rcev5jwx6 উপমা 0 131976 648783 601992 2026-10-31T17:55:15Z Dipankar Das 36094 648783 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox food | name = উপমা | image = A photo of Upma.jpg | image_size = 250px | caption = উপমা | alternate_name = উপমা, উপপিত্তু, উপ্পুমাভু, উপপিন্দি, খৰাবাথ, উপেত | country = [[ভাৰত]] | creator = | course = [[জলপান]] | served = | main_ingredient = [[চুজি]] বা [[পিঠাগুড়ি]] | variations = | calories = | other = }} '''উপমা''' (বা উপপুমাভু, উপপিন্দি, খৰাবাথ, উপিত, উপীত, ৰুলানভ, উপপুমা বা উপপিট্টু) হৈছে শুকানকৈ ভজা চুজি বা মোটা চাউলৰ গুড়িৰপৰা তৈয়াৰী খাদ্য। উপমাৰ উৎপত্তি দক্ষিণ ভাৰতৰপৰা হৈছিল আৰু [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰালা]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ওড়িশা]], [[তামিলনাডু]] আৰু [[তেলেংগানা]]ত বেছিকৈ দেখা যায়।<ref>{{cite book | last=Pandya | first=M. | title=Indian Vegetarian Cooking | publisher=Inner Traditions/Bear | year=1985 | isbn=978-0-89281-342-1 | url=https://books.google.com/books?id=361xlN0cL1wC&pg=PA164 | access-date=26 January 2018 | page=164 | archive-date=15 August 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230815114650/https://books.google.com/books?id=361xlN0cL1wC&pg=PA164 | url-status=live }}</ref> ৰন্ধা সময়ত ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ সোৱাদ আৰু শাক-পাচলি দিব পাৰে। দক্ষিণ ভাৰতৰ বহুতো খাদ্যৰ দৰে উপমাও ২০ শতিকাৰ শেষৰফালৰপৰা ভাৰতীয় প্ৰভাৱৰ ফলত শ্ৰীলংকাৰ ৰান্ধনীশালৰ অভ্যাসৰ (বিশেষকৈ শ্ৰীলংকাৰ তামিলসকলৰ) অংশ হৈ পৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Subramanian |first=Lakshmi |date=2024-07-07 |title=Around 50 refugee chefs are showcasing their culinary traditions in Chennai |url=https://www.theweek.in/theweek/leisure/2024/07/06/refugee-chefs-from-sri-lanka-myanmar-and-bangladesh-showcase-their-country-s-cuisine-at-oorum-unavum-chennai.html |access-date=2025-02-22 |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |language=en}}</ref> ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== দক্ষিণ ভাৰতীয় ভাষাত উপ্পু অৰ্থাৎ নিমখ আৰু মাভু অৰ্থাৎ পিহি লোৱা শস্যৰ গুড়ি শব্দটোৰ সংমিশ্ৰণৰপৰা এই খাদ্যৰ বিভিন্ন নাম আহিছে।<ref>{{Cite web|url=https://dsalsrv04.uchicago.edu/cgi-bin/app/burrow_query.py?page=425|title=A Dravidian etymological dictionary.|last1=Burrow|first1=T. (Thomas)|last2=Emeneau|first2=M. B.; 1904-; (Murray Barnson)|date=1984|website=dsalsrv04.uchicago.edu|access-date=2019-06-24}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> উত্তৰ ভাৰতত এই খাদ্যক উপমা বুলি কোৱা হয়। মহাৰাষ্ট্ৰত পৰম্পৰাগতভাৱে এই খাদ্যৰ মাৰাঠী ভাষাত ছানজাই নাম আছিল। ==উপকৰণ আৰু প্ৰস্তুতি== উপমা সাধাৰণতে প্ৰথমে লঘু শুকানকৈ ভজা চুজি বা ৰাৱাৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। চুজিখিনি জুইৰ পৰা উলিয়াই আঁতৰাই ৰখা হয় আৰু মছলা, মচুৰ দাইল, পিয়াঁজ, আদা আদি তেল বা ঘিউত ভাজি লোৱা হয়। তাৰ পিছত চুজিখিনি পুনৰ কেৰাহীত দি ভালদৰে মিহলাই লোৱা হয়। উতলি থকা পানী মিহলাই দিয়া হয় আৰু মিশ্ৰণটো লৰাই থকা হয়, যেতিয়ালৈকে চুজিয়ে পানী শুহি নলয় আৰু মিশ্ৰণটো ফুলি নুঠে।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U4woRbF8irsC&pg=PA246|title=THE INDIAN CUISINE|last=Dubey|first=Krishna Gopal|date=2010-09-27|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|isbn=9788120341708|language=en|access-date=16 August 2019|archive-date=15 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815114650/https://books.google.com/books?id=U4woRbF8irsC&pg=PA246|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/upma-heres-all-you-need-to-know-about-the-traditional-indian-breakfast-dish-1850247|title=Upma: Here's All You Need To Know About The Traditional Indian Breakfast Dish|website=NDTV Food|access-date=2019-06-24|archive-date=24 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624183157/https://food.ndtv.com/food-drinks/upma-heres-all-you-need-to-know-about-the-traditional-indian-breakfast-dish-1850247|url-status=live|archivedate=2019-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190624183157/https://food.ndtv.com/food-drinks/upma-heres-all-you-need-to-know-about-the-traditional-indian-breakfast-dish-1850247|deadurl=yes}}</ref> উপমা কেইবাটাও ধৰণে তৈয়াৰ কৰা হয়, আৰু মছলা আৰু শাক-পাচলি যোগ কৰি বা আঁতৰাই তাৰ ভিন্নতা পোৱা যায়। ইয়াত কিমান পানী যোগ কৰা হয়, আৰু তাৰ পিছত মিশ্ৰণটো কিমান সময় জুইত থাকিবলৈ দিয়া হয় তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টেক্সচাৰৰ যথেষ্ট ভিন্নতাও হ’ব পাৰে। ==তাৰতম্য== ===চুজিৰ উপমা=== [[File:Upma South India.JPG|thumb|চুজিৰ উপমা]] উপমাৰ বিস্তৃত ভিন্নতা থকা আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সংস্কৰণটো ডুৰাম ঘেঁহুৰ পৰা তৈয়াৰী গোটা বা পৰিশোধিত পিহি লোৱা চুজিৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। কেতিয়াবা বহুতো শাক-পাচলি যোগ কৰিব পাৰি, আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ বীন (কেঁচা বা অংকুৰিত), কাজু আৰু বাদামেৰে সজাই ল’ব পাৰি। মছলা উপমা (কৰ্ণাটকত খৰাবাথ বুলি জনাজাত) নামৰ এটা ভিন্নতাৰ বাবে ৰঙা মৰিচাৰ গুড়িৰ সৈতে সম্বৰ মছলা বা গৰম মছলা যোগ কৰা হয়, সেউজীয়া মৰিচাৰ পৰিৱৰ্তে। এই জাতটো কৰ্ণাটক, মহাৰাষ্ট্ৰ, তামিলনাডু আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ কিছু অংশত অধিক জনপ্ৰিয় আৰু সাধাৰণতে দক্ষিণ ভাৰতীয় ৰেষ্টুৰেণ্টত পৰিবেশন কৰা হয়। হাতেৰে গুড়ি কৰা কলৰ সৈতে যোৰ কৰা উপ্পুমাভু কেৰালাৰ ঘৰত ব্ৰেকফাষ্টৰ এক সাধাৰণ বস্তু। ===গোটা ঘেঁহুৰ উপমা=== [[File:Vegetable Upma.JPG|thumb|ঘেঁহুৰ উপমা]] গোটা ঘেঁহু বা ঘেঁহুৰ ডালিয়া (ফটা ঘেঁহু) তামিলনাডুত উপমাৰ এটা সাধাৰণ ভিন্নতা, য’ত ইয়াক ব্ৰেকফাষ্ট বা ডিনাৰত খোৱা হয়। কেতিয়াবা পটল, বিলাহী, বীন আদি শাক-পাচলিৰে সিজোৱা হয়। ===উপমা পেছাৰট্টু=== অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, য়ানাম আৰু তেলেংগানাত উপমা পেছাৰাট্টু হৈছে আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় সংস্কৰণ। এই খাদ্যত উপমা আৰু পেছাৰাট্টু একেলগে থাকে। উপমা পেছাৰত্টুত মেৰিয়াই খাব লাগে।<ref>{{Cite web|last=Chef and Her Kitchen|title=MLA Pesarattu ..aka.... Upma Pesarattu....Andhra's Signature Recipe|url=http://www.chefandherkitchen.com/2010/08/mla-pesarattu-aka-upma-pesarattuandhras.html|access-date=2020-09-19|archive-date=23 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023220803/http://www.chefandherkitchen.com/2010/08/mla-pesarattu-aka-upma-pesarattuandhras.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Upma Pesarattu Dosa (Traditional Andhra Breakfast) recipe {{!}} Breakfast recipes {{!}} Bethica Das recipes|url=https://recipebook.io/home/recipedetails/rbk_5bae3fcba57b8/upma-pesarattu-dosa-traditional-andhra-breakfast|access-date=2020-09-19|website=RecipeBook|language=en|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627211951/https://recipebook.io/home/recipedetails/rbk_5bae3fcba57b8/upma-pesarattu-dosa-traditional-andhra-breakfast|url-status=live|archivedate=2021-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210627211951/https://recipebook.io/home/recipedetails/rbk_5bae3fcba57b8/upma-pesarattu-dosa-traditional-andhra-breakfast|deadurl=yes}}</ref> ===চাউলৰ উপমা=== [[File:Broken rice upma & coconut chutney.jpg|thumb|নাৰিকলৰ চাটনিৰ সৈতে ভঙা চাউলৰ উপমা]] মূলতঃ তামিলনাডু আৰু কৰ্ণাটকৰ দক্ষিণ অংশত জনপ্ৰিয় চাউলৰ উপমাক আক্কি তাৰী উপপিট্টু (ধানৰ মোটা আটা উপপিট্টু) বুলি কোৱা হয়। উপমাৰ আন এটা ভিন্নতা পিঁয়াজৰ সলনি কুটি লোৱা তামোলৰ সৈতে প্ৰস্তুত কৰা হয়, বিশেষকৈ পবিত্ৰ দিনত, যেতিয়া পিঁয়াজ পৰিহাৰ কৰা হয়। এই ধৰণৰ উপমা সাধাৰণতে প্ৰস্তুতিৰ শেষত ঘিউৰে লেপ দিয়া হয়। আটাৰ সলনি বাকী থকা ৰুটি বা ইডলীৰ সৰু সৰু টুকুৰাবোৰ ব্যৱহাৰ কৰি উপমাৰ দৰে খাদ্য তৈয়াৰ কৰিব পাৰি। সজ্জিগে নামেৰে জনাজাত মোটা ৰাভাৰ পৰা তৈয়াৰী উপমা উডুপি খাদ্যৰ খাদ্য। কেতিয়াবা ইয়াক ছ’টেড আৰু মছলাযুক্ত প’হা বা চেভডোৰ দৰে জলপানৰ সৈতেও পৰিবেশন কৰা হয়। ===মাকৈৰ উপমা=== [[File:Upma of Corn.jpg|thumb|মাকৈৰ উপমা]] আন এটা ভিন্নতা, বিশেষকৈ ব্ৰেকফাষ্টৰ খাদ্য হিচাপে, কৰ্ণ উপমা, গাখীৰ আৰু বাদামৰ সৈতে খোৱা।<ref>{{cite book|last=Dalal|first=Tarla|title=Healthy breakfast|date=28 October 2003|publisher=Sanjay|location=Mumbai|isbn=9788186469811|pages=9}}</ref> ===কেছাৰী ভাঠ=== কৰ্ণাটকত উপপিট্টু কৰ্ণাটকৰ আন এটা সাধাৰণ মিঠা খাদ্য কেছাৰী ভাথৰ সৈতেও পৰিবেশন কৰা হয়, এটা প্লেটত প্ৰত্যেকৰে এটা স্কুপ, সাধাৰণতে "চাউ চাউ বাথ" বুলি কোৱা উপস্থাপনত। [[File:Vermicelli-upma-recipe.jpg|thumb|চেঁৱৈৰ উপমা]] ===আভাল উপমা/আতুকুলা উপমা=== কেৰালা আৰু অন্ধ্ৰ প্ৰদেশত চেমোলিনাৰ বিকল্প হিচাপে চেপেটা চাউলৰ সৈতে উপমা তৈয়াৰ কৰা হয়। এই খাদ্যক জনপ্ৰিয়ভাৱে মালয়ালম ভাষাত আভাল উপমাভু আৰু তেলেগুত আটুকুলু উপমা বুলি কোৱা হয়। এই ভিন্নতাক চেন্নাই অঞ্চলত পহৰ দৰে চাউলৰ টুকুৰাৰে তৈয়াৰ কৰিলে আভাল উপমা বুলিও কোৱা হয়। ===ভাৰ্মিচেলি উপমা=== সন্ধিয়াৰ জনপ্ৰিয় লঘু জলপান হ’ল ভাৰ্মিচেলি আৰু টমেটো, পটল আৰু বিলাহীৰে তৈয়াৰী উপমা। ===ঘুগনিৰ সৈতে উপমা=== ওড়িশাৰ বেছিভাগ ঠাইতে জনপ্ৰিয় ব্ৰেকফাষ্টত ঘুগনিৰ সৈতে পৰিবেশন কৰা ছুজি উপমা থাকে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় খাদ্য]] e6a1rurdatapfona1z627ryj73iy9j1 ফৰ্জানে কাবলী 0 132991 648895 595825 2026-11-01T10:30:34Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[ফাৰ্জানেহ কাবোলী]]ৰ পৰা [[ফৰ্জানে কাবলী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 595825 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ফাৰ্জানেহ কাবোলী | image = Farzaneh Kabuli, 16 March 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ফাৰ্জানেহ কাবোলী | native_name = فرزانه کابلی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1949|5|2}} | birth_place = টেহৰাণ, [[ইৰান]] | education = ইৰানী নেচনেল এণ্ড ফোকলোৰিক ডান্স একাডেমী | known_for = নৃত্য, ক'ৰিওগ্ৰাফী, অভিনয় }} '''ফাৰ্জানেহ কাবোলী''' (জন্ম ২ মে' ১৯৪৯) এগৰাকী ইৰানী নৃত্যশিল্পী, ক'ৰিওগ্ৰাফাৰ আৰু অভিনেত্ৰী। তেওঁ ইৰানী লোক-নৃত্য আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নৃত্যকলাৰ এগৰাকী অগ্ৰণী ব্যক্তি।<ref name="Farzaneh-kaboli">{{Cite web|title=Farzaneh-kaboli|url=http://www.womeniran.com/new-pages/Farzaneh-kaboli.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041019081632/http://womeniran.com/new-pages/Farzaneh-kaboli.htm|archive-date=2004-10-19|access-date=2007-05-03|website=WomenIran.com|archivedate=2004-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041019081632/http://womeniran.com/new-pages/Farzaneh-kaboli.htm|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইৰানী থিয়েটাৰ জগতৰ এগৰাকী দক্ষ ক'ৰিওগ্ৰাফাৰ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ফাৰ্জানেহ কাবোলীৰ জন্ম আৰু শৈশৱ [[তেহৰাণ]]ত অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়ো সংগীতজ্ঞ আছিল। তেওঁৰ খুৰাক আলী আছগৰ গৰ্মচিৰী ইৰানী থিয়েটাৰৰ এজন পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল আৰু আন এজন খুৰাক হুচাং শোকতি এজন বিখ্যাত ইৰানী গায়ক আছিল।<ref name="Farzaneh-kaboli" /> == নৃত্য == ১৮ বছৰ বয়সৰপৰা কাবোলীয়ে তিনি বছৰ ধৰি ''ইৰানী নেচনেল এণ্ড ফোকলোৰিক ডান্স একাডেমী''ত অধ্যয়ন কৰিছিল, যিখন ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লোক-সংস্কৃতি সমাজৰ এখন বিদ্যালয় আছিল।<ref name=":0">{{Cite web|date=2019-07-02|title=What It's Like to Be a Dancer in the Islamic Republic of Iran|url=https://www.dancemagazine.com/dance-in-iran-2638945653.html?rebelltitem=4#rebelltitem4?rebelltitem=4|access-date=2021-04-26|website=Dance Magazine|language=en}}</ref><ref name=":3" /> এই একাডেমীত বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য প্ৰশিক্ষক আৰু ক’ৰিওগ্ৰাফাৰসকলক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ ৰবাৰ্ট ডি ৱাৰেন আৰু তেওঁৰ পত্নী জেকেলিন ইয়াৰ প্ৰধান শিক্ষক আছিল।<ref name="Farzaneh-kaboli" /><ref name=":0" /> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ একাডেমীৰ নৃত্য দল ''মাহাল্লী''ৰ এগৰাকী প্ৰধান নৃত্যশিল্পী হৈ পৰে।<ref name=":3" /> ইৰানী বিপ্লৱৰ পূৰ্বে তেওঁ এগৰাকী বিখ্যাত ''বেলাৰিনা'' আছিল, কিন্তু ১৯৭৯ চনৰ পিছত তেওঁক ইৰাণত নৃত্য কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হোৱা নাছিল।<ref name=":1">{{Cite web|last=Entekhabi-Fard|first=Camelia|date=May 2001|title=Behind the Veil|url=https://www.motherjones.com/politics/2001/05/behind-veil/|access-date=2021-04-26|website=Mother Jones|language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|last=Citron|first=Paula|date=August 7, 2008|title=It's dance. Just don't call it that|work=The Globe and Mail|publisher=The Globe and Mail Inc.|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/its-dance-just-dont-call-it-that/article657700/|access-date=2021-04-26}}</ref> বিপ্লৱৰ পিছত তেওঁ টেহৰাণত থকা নিজৰ ফ্লেটত এক গোপন নৃত্য আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে ব্যক্তিগত নৃত্য শ্ৰেণী আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|last=Khorsand|first=Solmaz|title=Iran - Schonungsloser Körpereinsatz|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/565967-Schonungsloser-Koerpereinsatz.html|access-date=2021-04-26|website=Österreich Politik - Nachrichten - Wiener Zeitung Online|language=de}}</ref> সেই সময়ত ৰাজহুৱাকৈ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰাৰ অৰ্থ আছিল কাৰাগাৰ বা জৰিমনাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা।<ref name=":3" /> ১৯৯৮ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত দীৰ্ঘ ২২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কাবোলীয়ে তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ সৈতে ''ৱাহদত হল''ত মঞ্চত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref name=":1" /> ১৯৯৯ চনত তেওঁ 'হাৰেকাট' নামৰ নিজা নৃত্য দল গঠন কৰে আৰু দূতাবাসসমূহৰ ভিতৰত কেৱল মহিলা দৰ্শকৰ বাবে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name=":3" /> কাবোলীৰ কেইবাজনো উল্লেখযোগ্য নৃত্য শিক্ষাৰ্থী আছে, যাৰ ভিতৰত উলডুজ আহমদজাদেহ আৰু ইডা মেফ্টাহী অন্যতম।<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == অভিনয় == নৃত্যৰ উপৰি কাবোলী এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ইৰানী বিপ্লৱৰ পিছত তেওঁ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=":3" /> অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথমটো মুখ্য ভূমিকা আছিল আকবৰ জঞ্জনপুৰৰ পৰিচালনাত আৰ্থাৰ মিলাৰৰ নাট ''অল মাই চনছ''ত। সেই নাটকত তেওঁ খচৰো চাকিবায়ি, হাদী মাৰ্জবান আৰু সুৰায়া ঘাচেমীৰ দৰে অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলক সহযোগিতা কৰিছিল। তেওঁ ১৯৮২ চনত হাদী মাৰ্জবানৰ নিৰ্দেশনাত ''মেমইৰ্ছ অৱ দা এক্টৰ ইন এ চাপৰ্টিং ৰোল'' নাটকত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0434087/ Farzaneh Kaboli]</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:লোক নৃত্যশিল্পী]] ound3wn1rgfyhl86an9a574vx80lvvg 648899 648895 2026-11-01T10:33:04Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648899 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ফৰ্জানে কাবলী | image = Farzaneh Kabuli, 16 March 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনৰ ১৬ মাৰ্চত কাবলী | native_name = فرزانه کابلی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1949|5|2}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | education = ইৰানী নেচনেল এণ্ড ফোকলোৰিক ডান্স একাডেমী | known_for = নৃত্য, ক'ৰিওগ্ৰাফী, অভিনয় }} '''ফৰ্জানে কাবলী''' ({{lang-fa|فرزانه کابلی}}, {{IPA|fa|fæɹzɒːne kʰɒːbolíː|pron}}; জন্ম: ২ মে' ১৯৪৯) এগৰাকী ইৰানী নৃত্যশিল্পী, ক'ৰিওগ্ৰাফাৰ আৰু অভিনেত্ৰী। তেওঁ ইৰানী লোক-নৃত্য আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নৃত্যকলাৰ এগৰাকী অগ্ৰণী ব্যক্তি।<ref name="Farzaneh-kaboli">{{Cite web|title=Farzaneh-kaboli|url=http://www.womeniran.com/new-pages/Farzaneh-kaboli.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20041019081632/http://womeniran.com/new-pages/Farzaneh-kaboli.htm|archive-date=2004-10-19|access-date=2007-05-03|website=WomenIran.com|archivedate=2004-10-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041019081632/http://womeniran.com/new-pages/Farzaneh-kaboli.htm|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ইৰানী থিয়েটাৰ জগতৰ এগৰাকী দক্ষ ক'ৰিওগ্ৰাফাৰ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ফাৰ্জানেহ কাবোলীৰ জন্ম আৰু শৈশৱ [[তেহৰাণ]]ত অতিবাহিত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ দুয়ো সংগীতজ্ঞ আছিল। তেওঁৰ খুৰাক আলী আছগৰ গৰ্মচিৰী ইৰানী থিয়েটাৰৰ এজন পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল আৰু আন এজন খুৰাক হুচাং শোকতি এজন বিখ্যাত ইৰানী গায়ক আছিল।<ref name="Farzaneh-kaboli" /> == নৃত্য == ১৮ বছৰ বয়সৰপৰা কাবোলীয়ে তিনি বছৰ ধৰি ''ইৰানী নেচনেল এণ্ড ফোকলোৰিক ডান্স একাডেমী''ত অধ্যয়ন কৰিছিল, যিখন ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় লোক-সংস্কৃতি সমাজৰ এখন বিদ্যালয় আছিল।<ref name=":0">{{Cite web|date=2019-07-02|title=What It's Like to Be a Dancer in the Islamic Republic of Iran|url=https://www.dancemagazine.com/dance-in-iran-2638945653.html?rebelltitem=4#rebelltitem4?rebelltitem=4|access-date=2021-04-26|website=Dance Magazine|language=en}}</ref><ref name=":3" /> এই একাডেমীত বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ নৃত্য প্ৰশিক্ষক আৰু ক’ৰিওগ্ৰাফাৰসকলক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ইংলেণ্ডৰ ৰবাৰ্ট ডি ৱাৰেন আৰু তেওঁৰ পত্নী জেকেলিন ইয়াৰ প্ৰধান শিক্ষক আছিল।<ref name="Farzaneh-kaboli" /><ref name=":0" /> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ একাডেমীৰ নৃত্য দল ''মাহাল্লী''ৰ এগৰাকী প্ৰধান নৃত্যশিল্পী হৈ পৰে।<ref name=":3" /> ইৰানী বিপ্লৱৰ পূৰ্বে তেওঁ এগৰাকী বিখ্যাত ''বেলাৰিনা'' আছিল, কিন্তু ১৯৭৯ চনৰ পিছত তেওঁক ইৰাণত নৃত্য কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হোৱা নাছিল।<ref name=":1">{{Cite web|last=Entekhabi-Fard|first=Camelia|date=May 2001|title=Behind the Veil|url=https://www.motherjones.com/politics/2001/05/behind-veil/|access-date=2021-04-26|website=Mother Jones|language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|last=Citron|first=Paula|date=August 7, 2008|title=It's dance. Just don't call it that|work=The Globe and Mail|publisher=The Globe and Mail Inc.|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/its-dance-just-dont-call-it-that/article657700/|access-date=2021-04-26}}</ref> বিপ্লৱৰ পিছত তেওঁ টেহৰাণত থকা নিজৰ ফ্লেটত এক গোপন নৃত্য আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে ব্যক্তিগত নৃত্য শ্ৰেণী আৰম্ভ কৰে।<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|last=Khorsand|first=Solmaz|title=Iran - Schonungsloser Körpereinsatz|url=https://www.wienerzeitung.at/nachrichten/politik/oesterreich/565967-Schonungsloser-Koerpereinsatz.html|access-date=2021-04-26|website=Österreich Politik - Nachrichten - Wiener Zeitung Online|language=de}}</ref> সেই সময়ত ৰাজহুৱাকৈ নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰাৰ অৰ্থ আছিল কাৰাগাৰ বা জৰিমনাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা।<ref name=":3" /> ১৯৯৮ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত দীৰ্ঘ ২২ বছৰৰ বিৰতিৰ পিছত কাবোলীয়ে তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ সৈতে ''ৱাহদত হল''ত মঞ্চত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নৃত্য পৰিৱেশন কৰে।<ref name=":1" /> ১৯৯৯ চনত তেওঁ 'হাৰেকাট' নামৰ নিজা নৃত্য দল গঠন কৰে আৰু দূতাবাসসমূহৰ ভিতৰত কেৱল মহিলা দৰ্শকৰ বাবে অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰিছিল।<ref name=":3" /> কাবোলীৰ কেইবাজনো উল্লেখযোগ্য নৃত্য শিক্ষাৰ্থী আছে, যাৰ ভিতৰত উলডুজ আহমদজাদেহ আৰু ইডা মেফ্টাহী অন্যতম।<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == অভিনয় == নৃত্যৰ উপৰি কাবোলী এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ইৰানী বিপ্লৱৰ পিছত তেওঁ অভিনয় জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name=":3" /> অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁৰ প্ৰথমটো মুখ্য ভূমিকা আছিল আকবৰ জঞ্জনপুৰৰ পৰিচালনাত আৰ্থাৰ মিলাৰৰ নাট ''অল মাই চনছ''ত। সেই নাটকত তেওঁ খচৰো চাকিবায়ি, হাদী মাৰ্জবান আৰু সুৰায়া ঘাচেমীৰ দৰে অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলক সহযোগিতা কৰিছিল। তেওঁ ১৯৮২ চনত হাদী মাৰ্জবানৰ নিৰ্দেশনাত ''মেমইৰ্ছ অৱ দা এক্টৰ ইন এ চাপৰ্টিং ৰোল'' নাটকত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>[https://www.imdb.com/name/nm0434087/ Farzaneh Kaboli]</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:লোক নৃত্যশিল্পী]] in3q2cwo3173wkbf42rodffhzh95da1 বাৰ্তা:ফৰ্জানে কাবলী 1 132995 648897 585645 2026-11-01T10:30:35Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:ফাৰ্জানেহ কাবোলী]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:ফৰ্জানে কাবলী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 585645 wikitext text/x-wiki {{নাৰীবাদ আৰু লোকগাথা এডিটাথন ২০২৬}} i706gp45yrq8zp6lsc52fcgi6en8usw বগেজাৰী নৃত্য 0 134833 648782 594946 2026-10-31T17:55:00Z Dipankar Das 36094 648782 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[File:Bogejari Dance of Rabhas.webm|thumb|বগেজাৰী নৃত্য।]] '''বগেজাৰী নৃত্য''' ({{lang-en|Bogejari Dance}}) [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[অসম|অসমৰ]] [[পাতিৰাভা|পাতিৰাভা জনগোষ্ঠী]]ৰ এক পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য।<ref name="Echoes of Tradition">{{cite journal | title=Echoes of Tradition: A Comprehensive Study of the Bogejari Dance of Pati Rabha Women of Assam | last=Mahanta | first=Bikiraj | journal=Sangeet Galaxy e-Journal | year=2025}}</ref><ref name="মণিকূট" /><ref name="বহুৰঙী গীত" /> প্ৰধানকৈ মহিলাৰদ্বাৰা পৰিৱেশিত এই নৃত্যই ৰাভা জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস, লোককথা আৰু সামাজিক জীৱনক প্ৰতিফলিত কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক প্ৰকাশক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। মৌখিক পৰম্পৰাত শিপাই থকা আৰু সমাজৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰা [[বগেজাৰী গীত|বগেজাৰী গীতৰ]] সৈতে এই নৃত্যৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে।<ref name="মণিকূট">{{cite web | url=https://monikut.com/?p=2578 | title=লোক সংস্কৃতিৰ বিশিষ্ট গৱেষক শ্ৰীযুত ভূবিন ৰাভা | publisher=মণিকূট অসমীয়া ই-আলোচনী | date=১৬ ডিচম্বৰ ২০১৮ | accessdate=২৭ জুলাই ২০১৯ | author=মৃণাল কুমাৰ মিশ্ৰ, গৌতম চৌধুৰী | archivedate=2019-02-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190227101946/http://monikut.com/?p=2578 | deadurl=yes }}</ref> [[File:A Rabha tribal lady (cropped).jpg|thumb|বগেজাৰী নৃত্যৰ বাবে সাজু হোৱা পৰম্পৰাগত সাজ-পোচাকত এগৰাকী ৰাভা মহিলা।]] ==পৃষ্ঠভূমি== মূলতঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত বসবাস কৰা ৰাভা জনগোষ্ঠী অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ভৈয়ামৰ জনজাতি। বড়ো জনগোষ্ঠীৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা ৰাভাসকল এক সুকীয়া ভাষা, সংস্কৃতি আৰু লোককথাৰ অধিকাৰী। ইয়াৰ উপগোটসমূহৰ ভিতৰত পতিৰাভা সম্প্ৰদায় লোকসংগীত আৰু নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰত চহকী পৰম্পৰাৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত। বগেজাৰী নৃত্য হৈছে হানাঘোৰা, জাৰিঘোৰা, পাৰনাচ, ভালুকনাচ আদি আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ নৃত্যৰ সমান্তৰালকৈ কেইবাটাও পৰম্পৰাগত ৰাভা প্ৰদৰ্শনৰ ভিতৰত অন্যতম। বগেজাৰী বহুলাংশে ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু ইয়াত সাম্প্ৰদায়িক উদ্‌যাপন আৰু কাহিনী কথনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।<ref name="Echoes of Tradition" /> == ব্যুৎপত্তি == বগেজাৰী নৃত্যৰ উৎপত্তি ঐতিহাসিক আৰু লোককথাৰ আখ্যানৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। “বগেজাৰী” শব্দটো কামৰূপ অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক সামন্তীয় ৰাজ্য বোগে বা বগে আৰু সেই অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত নাৰী ব্যক্তিত্ব জাৰীৰপৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এটা বিশিষ্ট কিংবদন্তিয়ে এই পৰম্পৰাক বগেজাৰী বাইৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref name="মণিকূট" /> এইগৰাকী ব্যক্তিত্বক বগেৰ ৰাজবংশৰ সৈতে জড়িত বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। মৌখিক পৰম্পৰা অনুসৰি বগেজাৰী গীতৰ উত্থান পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত হৈছিল আৰু সেই সময়ৰ আৰ্থ-ৰাজনৈতিক জীৱনৰ প্ৰতিফলন ঘটিছিল। বিকল্প লোক আখ্যান অনুসৰি নামটোৰ উৎপত্তি দৈনন্দিন গাঁৱৰ ঘটনা বা কাব্যিক সৃষ্টিশীলতাৰ বাবেই বুলি কয়, সাংস্কৃতিক প্ৰকাশভংগী গঢ় দিয়াত মৌখিক পৰম্পৰাৰ তৰল স্বৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name="Echoes of Tradition" /> ==সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য== বগেজাৰী নৃত্যই পাতিৰাভা সম্প্ৰদায়ৰ ইতিহাস আৰু পৰিচয়ৰ এক জীৱন্ত ভঁৰাল হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite journal |last=Sarma |first=L. |year=2021 |title=A discourse on the significance of Bogejari Songs and Maare songs in the folk life of the Pati Rabhas of Assam |journal=Pratidhwani – The Echo }}</ref><ref name="Socio-Cultural Aspects">{{cite journal | title=Socio-Cultural Aspects of the Rabha Community: A Study in Western Assam | last=Thakuria | first=D. | journal=IOSR Journal of Humanities and Social Science | year=2023}}</ref> ইয়াৰ গীতবোৰত প্ৰকাশিত হৈছে:<ref name="বহুৰঙী গীত">{{cite web | url=http://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9ac9979c799c9be9f09c0-9979c09a4-9ac9be-9ac9b99c19f09999c0-9979c09a4 | title=বগেজাৰী গীত বা বহুৰঙী গীত | publisher=বিকাশপেডিয়া | accessdate=27 July 2019 | author=উজ্জিৱন কুমাৰ দত্ত, দৈনিক অসম।}}</ref> *ঐতিহাসিক ঘটনা *ৰোমাণ্টিক আৰু বীৰত্বপূৰ্ণ কাহিনী *সামাজিক ব্যংগাত্মক প্ৰকাশ *সাম্প্ৰদায়িক আৱেগ এই পৰিৱেশনসমূহে লিখিত অভিলেখৰ অনুপস্থিতিত সামূহিক স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে। বিশেষকৈ ব’হাগ বিহু আদি উৎসৱৰ সময়ত এই নৃত্যৰ প্ৰদৰ্শন তাৎপৰ্যপূৰ্ণ। ===গাঁথনি=== বগেজাৰী পৰিৱেশনত গায়ন-বায়ন আৰু নৃত্যৰ সংমিশ্ৰণ ঘটিছে এক সমন্বিত ৰূপত। পৰম্পৰাগতভাৱে ব’হাগৰ বতৰত কোনো গাঁৱৰ ঘৰে ঘৰে মহিলাৰ দল একোটা গৈ অংশগ্ৰহণমূলকভাৱে গীত-নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। সাধাৰণতে এই অনুষ্ঠানৰ আৰম্ভণিতে দেৱী সৰস্বতীক আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়, তাৰ পিছত গীত আৰু ছন্দময় নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name="Echoes of Tradition" /> ===নৃত্য আৰু গতিবিধি=== এই নৃত্যত সামূহিকভাৱে দৈনন্দিন জীৱন আৰু আৱেগক প্ৰতিফলিত কৰা হয়। ইয়াত প্ৰতীকী ইংগিত বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে ছন্দময় সমন্বিত কোৰিঅ’গ্ৰাফীয়ে ব্যক্তিগত প্ৰদৰ্শনতকৈ সমন্বয় আৰু সামূহিক অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref name="Echoes of Tradition" /> ===সংগীত আৰু বাদ্যযন্ত্ৰ=== {{multiple image | align = center | image1 = The Rabha Xinga.jpg | width1 = 350 | caption1 = <center>শিঙা বাদ্য লৈ এগৰাকী ৰাভা মহিলা</center> | image2 = Rabha Lady with Dighol Peti Madol (Drum).jpg | width2 = 350 | caption2 = <center>ডিঙিত পাটি মাদল লৈ এগৰাকী ৰাভা মহিলা</center> }} বগেজাৰী পৰিৱেশনত বহুকেইবিধ থলুৱা বাদ্যযন্ত্ৰ থাকে, যেনে: *দীঘলপেটি মাদল – দ্বৈত সুৰ উৎপন্ন কৰা এটা দীঘল ঢোল *দুগুৰি – লাঠিৰে বজোৱা শঙ্কুৰ দৰে এখন পিঠি বজাব পৰা ঢোল *শিঙা – ম’হৰ শিঙত ফু দি বজোৱা বাদ্য *বাঁহী – বাঁহৰ বাঁহী *মঞ্জুৰা – ছন্দময় উচ্চাৰণৰ বাবে *থোৰকা – বাঁহৰ টকা *গগনা – বাঁহৰ বাদ্য, পৰিৱেশনৰ সময়ত প্ৰায়ে মহিলাই বজোৱা এই বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ পৰম্পৰাগতভাৱে স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰী যেনে বাঁহ, কাঠ,জন্তুৰ ছালৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ===সাজ-পোছাক আৰু অলংকাৰ=== [[File:A Rabha Lady carrying Duguri (cropped).jpg|thumb|বগেজাৰী নৃত্যৰ বাবে পৰম্পৰাগত সাজত ডিঙিত ডুগুৰি বাদ্যলৈ এগৰাকী মহিলা।]] পৰম্পৰাগতভাৱে পৰিৱেশকসকলে দৈনন্দিন জীৱনৰ সাধাৰণ সাজ-পোছাক পৰিধান কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rabha |first=A. |year=2024 |title=Significance of Traditional Costume, Clothing, and Its Motif in the Rabha Society |journal=ShodhKosh: Journal of Visual and Performing Arts }}</ref><ref name="জনজাতি">{{cite book | title=জনজাতি সমাজ সংস্কৃতি | publisher=অৰুণোদই প্ৰকাশন | author=হাকাচাম, উপেন ৰাভা | authorlink=উপেন ৰাভা হাকাচাম | year=জুলাই, ২০০৮ | location=গুৱাহাটী | pages=২৯২}}</ref> সময়ৰ লগে লগে সাজ-পোছাকবোৰ অধিক সজ্জাগত ৰূপলৈ বিকশিত হৈছে। মহিলাৰ সাজ-পোছাক মেখেলা আৰু ব্লাউজ (সততে ৰঙা বা সেউজীয়া) কাণফুলি আৰু খাৰু আদি পৰম্পৰাগত অলংকাৰ ফালি (কঁকালৰ কাপোৰ) চুলিখিনি পৰিপাটিকৈ বান্ধি থোৱা এখন কাপোৰ। পুৰুষৰ সাজ-পোছাকত থাকে বগা গেঞ্জি, কঁকালত বান্ধিলোৱা বা পাগুৰি হিচাপে পিন্ধা গামোচা আধুনিক মঞ্চ পৰিৱেশনত প্ৰায়ে পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক দেখা যায়। ==লিংগ ভূমিকা== বগেজাৰী নৃত্যই লিংগভিত্তিক ভূমিকাসমূহৰ এক সুকীয়া বিভাজন প্ৰতিফলিত কৰে, আৰু সেয়াই হৈছে- মহিলা।<ref name="Socio-Cultural Aspects" /> প্ৰাথমিক নৃত্যশিল্পী আৰু গায়ন; আৰু বাদ্যযন্ত্ৰও মহিলাই বজায়। পুৰুষসকলে প্ৰায়েই বাদ্যযন্ত্ৰবাদক হিচাপেই থাকে। সমসাময়িক প্ৰাসংগিকতা পৰম্পৰাগতভাৱে ঋতুভিত্তিক আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা বগেজাৰী নৃত্যই মঞ্চ পৰিৱেশন আৰু সাংস্কৃতিক উৎসৱকে ধৰি আধুনিক প্ৰেক্ষাপটৰ লগত খাপ খাই পৰিছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ পিছতো ই নিজৰ মূল উপাদান আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।<ref name="Echoes of Tradition" /> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ৰাভা জনগোষ্ঠী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] jlugqnxl4mzzkewymao1e86quoe4w57 ল’গ’থেৰাপী 0 136732 648781 631213 2026-10-31T17:54:34Z Dipankar Das 36094 648781 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[File:Viktor Frankl2.jpg|thumb|ল’গ’থেৰাপীৰ জন্মদাতা ভিক্টৰ ফ্ৰাংকল‌‌‌]] '''ল’গ’থেৰাপী''' ({{lang-en|Logotherapy}}) হৈছে  স্নায়ুবিজ্ঞানী আৰু মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ [[ভিক্টৰ ফ্ৰাংকল|ভিক্টৰ ফ্ৰাঙ্কলে]] বিকাশ কৰা একপ্ৰকাৰৰ অস্তিত্ববাদী মনোচিকিৎসা-পদ্ধতি।<ref>{{Cite news |title=Proper palliative care makes assisted dying unnecessary |language=en |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/open-future/2018/08/24/proper-palliative-care-makes-assisted-dying-unnecessary |access-date=2018-09-17}}</ref> ইয়াৰ মৌলিক ধাৰণা হৈছে—মানুহৰ জীৱনত প্ৰধান প্ৰেৰণাদায়ী শক্তি হ’ল অৰ্থৰ অনুসন্ধান।<ref name="Marshall2012" /> ফ্ৰাঙ্কলে এই পদ্ধতিক “মনোচিকিৎসাৰ তৃতীয় ভিয়েনা স্কুল ” বুলি অভিহিত কৰিছে, যি চিগমাণ্ড ফ্ৰয়েডৰ [[মানসিক বিশ্লেষণ]] আৰু আলফ্ৰেড এডলাৰৰ ব্যক্তিগত মনোবিজ্ঞানৰ সৈতে একে ধাৰাৰ অন্তৰ্গত।<ref name="Frankl2006">{{Cite book |last=Frankl, Viktor |url=https://archive.org/details/manssearchformea00vikt |title=Man's Search for Meaning |date=1 June 2006 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8070-1427-1 |access-date=8 May 2012 |url-access=registration}}</ref><ref>[[Gordon Allport]], from the Preface to ''[[Man's Search for Meaning]]'', p. xiv</ref><ref>{{Cite news |title=Logotherapy: The benefits of finding meaning in life |language=en |work=Medical News Today |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/320814.php |access-date=2018-09-17 |archivedate=2018-09-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918012316/https://www.medicalnewstoday.com/articles/320814.php |deadurl=yes }}</ref> ল’গ’থেৰাপী অস্তিত্বমূলক বিশ্লেষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে,<ref name="InstituteVienna">{{Cite web |title=About |url=http://www.viktorfrankl.org/e/logotherapy.html |access-date=22 May 2012 |publisher=Viktor Frankl Institute Vienna}}</ref> য’ত কিয়াৰ্কেগাৰ্ডে উত্থাপন কৰা “অৰ্থৰ ইচ্ছা” (will to meaning)ক কেন্দ্ৰস্থলত ৰখা হৈছে। ই এডলাৰৰ “ক্ষমতাৰ ইচ্ছা” (will to power) বা ফ্ৰয়েডৰ “সুখৰ ইচ্ছা” (will to pleasure)ৰ বিপৰীতে অৱস্থিত। অৰ্থাৎ, ক্ষমতা বা সুখ নহয়, জীৱনত অৰ্থ বিচাৰি পোৱাৰ প্ৰচেষ্টাই মানুহৰ আটাইতকৈ গভীৰ আৰু শক্তিশালী প্ৰেৰণা শক্তি বুলি ল’গ’থেৰাপীয়ে প্ৰতিপন্ন কৰে।<ref name="Marshall2012">{{Cite book |last1=Maria Marshall |url=https://books.google.com/books?id=gnZxPpqDjUUC |title=Logotherapy Revisited: Review of the Tenets of Viktor E. Frankl's Logotherapy |last2=Edward Marshall |date=2012 |publisher=Ottawa Institute of Logotherapy |isbn=978-1-4781-9377-7 |location=Ottawa |oclc=1100192135 |access-date=16 February 2020}}</ref> এই পদ্ধতিৰ এক সংক্ষিপ্ত অথচ গভীৰ পৰিচয় ফ্ৰাঙ্কলৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ মেনচ চাৰ্ছ ফৰ মিনিং (Man’s Search for Meaning) ত পোৱা যায়। এই গ্ৰন্থত তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছে কেনেকৈ তেওঁৰ তাত্ত্বিক ধাৰণাসমূহে তেওঁক [[ইহুদী গণহত্যা]]ৰ ভয়াবহ অভিজ্ঞতাৰ মাজতো জীয়াই থাকিবলৈ সহায় কৰিছিল, আৰু কেনেকৈ সেই অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ চিন্তাধাৰাক অধিক গভীৰ আৰু সুসংহত কৰি তুলিছিল। বৰ্তমান বিশ্বজুৰি গঢ় লৈ উঠা বহুতো ল’গ’থেৰাপী প্ৰতিষ্ঠানে এই পদ্ধতিৰ অধ্যয়ন আৰু প্ৰয়োগ আগবঢ়াই নিছে। ==মূলনীতি == “ল’গ’থেৰাপী” শব্দটো গ্ৰীক logos (“অৰ্থ”) শব্দৰপৰা উদ্ভৱ। ভিক্টৰ ফ্ৰাঙ্কলৰ মূল প্ৰতিপাদ্য হৈছে—মানুহৰ প্ৰধান চালিকা শক্তি হ’ল জীৱনত অৰ্থৰ সন্ধান কৰা। এই পদ্ধতিৰ কেইটামান কেন্দ্ৰীয় নীতি তলত সন্নিৱিষ্ট কৰা হ’ল : * জীৱনৰ সকলো পৰিস্থিতিত অৰ্থ নিহিত থাকে—আনকি সৰ্বাধিক বেদনাদায়ক আৰু অসহনীয় অৱস্থাতো। *জীৱন-ধাৰণৰ মূল প্ৰেৰণা হৈছে “অৰ্থ বিচাৰি পোৱাৰ ইচ্ছা” (will to meaning)। * মানুহে নিজৰ কৰ্ম, অভিজ্ঞতা, আৰু বিশেষকৈ অপৰিৱৰ্তনীয় যন্ত্ৰণাৰ সন্মুখীন হ’লে গ্ৰহণ কৰা মনোভাবৰ মাজতো অৰ্থ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ স্বাধীনতা লাভ কৰে।<ref name="Marshall2012" /> ল’গ’থেৰাপীৰ তাত্ত্বিক কাঠামোত “মানৱ আত্মা” (human spirit) ধাৰণাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিন্তু ইয়াত “আত্মা” শব্দটো কোনো ধৰ্মীয় বা আধ্যাত্মিক অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="Marshall2012" /> ফ্ৰাঙ্কলৰ মতে, এই “আত্মা” মূলতঃ মানুহৰ ইচ্ছাশক্তি আৰু অৰ্থ-অনুসন্ধানৰ সামৰ্থ্যৰ প্ৰকাশ। সেয়েহে ল’গ’থেৰাপীত কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে অৰ্থৰ সন্ধান—যি অৱশ্যে ঈশ্বৰ বা কোনো অতিপ্ৰাকৃত সত্তাৰ সন্ধানৰ সৈতে অৱশ্যম্ভাৱীভাৱে সংলগ্ন নহ’বও পাৰে।<ref name="Marshall2012" /> একে সময়তে ফ্ৰাঙ্কলে সতৰ্ক কৰিছিল যে আৰাম-বিলাসৰ প্ৰাচুৰ্য (affluence), ভোগবাদ (hedonism), আৰু বস্তুবাদ (materialism) মানৱজীৱনৰ অৰ্থ-অনুসন্ধানত গুৰুত্বপূৰ্ণ বাধা ৰূপে দেখা দিব পাৰে।<ref name="FranklInstitute">{{Cite web |title=About Logotherapy |url=http://www.logotherapyinstitute.org/About_Logotherapy.html |access-date=22 May 2012 |publisher=Viktor Frankl Institute of Logotherapy |archivedate=28 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228110855/http://www.logotherapyinstitute.org/About_Logotherapy.html |deadurl=yes }}</ref> “জীৱনৰ উদ্দেশ্য” আৰু “জীৱনৰ অৰ্থ”- এই ধাৰণা দুটা ফ্ৰাঙ্কলৰ লেখাত “অস্তিত্বগত শূন্যতা” (existential vacuum) আৰু “অৰ্থৰ ইচ্ছা”ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে সম্পৃক্ত। তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল যে, যদি মানুহৰ অৰ্থ সন্ধানৰ প্ৰচেষ্টা অৱৰুদ্ধ হয়, তেন্তে ইয়াৰ ফলত মানসিক সংকট আৰু ক্ষতিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। বিপৰীতে, জীৱনৰ ইতিবাচক উদ্দেশ্য আৰু অৰ্থ সাধাৰণতে দৃঢ় ধৰ্মীয় বিশ্বাস, সামাজিক গোটত অংশগ্ৰহণ, কোনো উদ্দেশ্যৰ প্ৰতি অংগীকাৰ, সুসংহত মূল্যবোধ, আৰু স্পষ্ট লক্ষ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। প্ৰাপ্তবয়স্ক বিকাশ আৰু পৰিপক্বতাৰ তত্ত্বসমূহতো “জীৱনৰ উদ্দেশ্য” এক কেন্দ্ৰীয় উপাদান; পৰিপক্বতা মানে জীৱনৰ লক্ষ্য সম্বন্ধে স্পষ্ট বোধ, দিশনিৰ্দেশিত জীৱন-চৰ্যা, আৰু সচেতন উদ্দেশ্যবোধ—যিয়ে জীৱনক অৰ্থপূৰ্ণ বুলি অনুভৱ কৰাত সহায় কৰে।<ref name="Adler1997">{{Cite web |last=Adler |first=Nancy |date=November 1997 |title=Purpose in Life |url=http://www.macses.ucsf.edu/research/psychosocial/purpose.php |access-date=2011-11-03 |website=Psychosocial workgroup |publisher=MacArthur Foundation |archivedate=2019-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322053400/https://www.macses.ucsf.edu/research/psychosocial/purpose.php |deadurl=yes }}</ref> ফ্ৰাঙ্কলৰ (২০০৬) তত্ত্ব অনুসাৰে, ল’গ’থেৰাপীয়ে ব্যক্তিক নিজৰ জীৱনৰ অৰ্থ উদ্ঘাটন কৰিবলৈ সহায় কৰে আৰু তাৰ ফলস্বৰূপে আত্ম-বিশ্বাস আৰু সন্তুষ্টি বৃদ্ধি পায়।<ref>{{Cite journal|title=Enhancing Adolescents' Psychological Well-Being through Logotherapy-Based Psychoeducation|url=https://doi.org/10.29103/jpt.v7i1.19684|journal=Jurnal Psikologi Terapan |date=2024-07-18|issn=2962-5661|volume=7|issue=1|doi=10.29103/jpt.v7i1.19684|first1=Rahmi Azrina|last1=Nasution|first2=Raihan|last2=Safitri|first3=Sahyu|last3=Wulandini|first4=Rita|last4=Panjaitan|first5=Radiah|last5=Radiah|first6=Wardah|last6=Al Jannah|first7=Masayu|last7=Nabila|first8=Miftah|last8=Aulia|first9=Haficah|last9=Amatulloh|first10=Utari|last10=Triova|first11=Yara Andita|last11=Anastasya}}</ref> তেওঁ বিশেষকৈ জীৱনৰ উদ্দেশ্যৰ ব্যক্তিগত স্বাতন্ত্ৰ্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, “প্ৰতিজন মানুহৰ জীৱনত এটা বিশেষ কৰ্তব্য বা আহ্বান থাকে… যাক তেওঁ সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব; আৰু এই কৰ্তব্য যেনে অনন্য, তেনেদৰে ইয়াক বাস্তৱায়ন কৰাৰ সুযোগো অনন্য।” এইদৰে ল’গ’থেৰাপীয়ে ব্যক্তিক নিজৰ নিজা অৰ্থ চিনাক্ত কৰি সেইদিশে সক্ৰিয়ভাৱে আগবাঢ়িবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে।<ref>{{Cite journal|title=Book Review: Man's Search for Meaning (Victor Frankl)|journal=Frontiers in Psychology|date=2016-11-16|issn=1664-1078|volume=7|doi=10.3389/fpsyg.2016.01493|first=Khushali|last=Adhiya-Shah |doi-access=free }}</ref> ফ্ৰাঙ্কলৰ তত্ত্বসমূহক ক্ৰামবাফ আৰু মেহ'লিক-(Crumbaugh আৰু Maholick)এ “ পাৰপাছ ইন লাইফ(Purpose in Life (PIL))" পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে প্ৰয়োগযোগ্য ৰূপ দিছিল। এই পৰীক্ষাত ব্যক্তিৰ জীৱনত অৰ্থ আৰু উদ্দেশ্যৰ উপস্থিতি পৰিমাপ কৰা হয়।<ref name="Adler1997" /> এই গৱেষণাত দেখা গৈছে যে “জীৱনৰ অৰ্থ”ই ধৰ্মীয়তা আৰু মংগলবোধ,<ref>{{Cite journal |last=Dufton |first=Brian |date=Spring 1986 |title=The association between religiosity and the Purpose-in-Life test: Does it reflect purpose or satisfaction? |url=http://journals.biola.edu/jpt/volumes/14/issues/1/articles/42 |journal=Journal of Psychology and Theology |publisher=Biola University |volume=14 |issue=1 |pages=42–48 |doi=10.1177/009164718601400105 |s2cid=149288526|url-access=subscription }}</ref> নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নোৱাৰা মানসিক চাপ আৰু নিচাগ্ৰস্ত আচৰণ, বিষণ্ণতা আৰু আত্ম-অৱমূল্যায়নৰ মাজত এক মধ্যস্থতাকাৰী উপাদান হিচাপে কাম কৰে।<ref name="Adler1997" /><ref>{{Cite journal |last1=Harlow |first1=Lisa L. |last2=Newcomb, Michael D. |last3=Bentler, P. M |date=Sep 1987 |title=Purpose in Life Test assessment using latent variable methods. |journal=British Journal of Clinical Psychology |volume=26 |issue=3 |pages=235–236 |doi=10.1111/j.2044-8260.1987.tb01355.x |pmid=3664045 |url=https://digitalcommons.uri.edu/psy_facpubs/271 }}</ref> ইয়াৰ লগতে ক্ৰামবাফ-এ চিকিং অব নোৱেটিক গ'লচ টেষ্ট ("Seeking of Noetic Goals Test (SONG))” নামৰ এটা সম্পূৰক মাপকাঠিও প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। PIL-এ অৰ্থৰ উপস্থিতি সূচায়, আনহাতে SONG-এ অৰ্থৰ প্ৰতি অভিমুখিতা পৰিমাপ কৰে। PIL-ত নিম্ন স্ক’ৰ কিন্তু SONG-ত উচ্চ স্ক’ৰ থকা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ল’গ’থেৰাপীৰ প্ৰয়োগ অধিক ফলপ্ৰসূ হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে।<ref>{{Cite journal |last=Crumbaugh |first=James C. |date=July 1977 |title=The seeking of noetic goals test (SONG): A complementary scale to the purpose in life test (PIL) |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychology_1977-07_33_3/page/900 |journal=Journal of Clinical Psychology |publisher=Wiley |volume=33 |issue=3 |pages=900–907 |doi=10.1002/1097-4679(197707)33:3<900::AID-JCLP2270330362>3.0.CO; 2-8 |pmid=893732}}</ref> ===অৰ্থৰ সন্ধান === ফ্ৰেংকলৰ মতে, “আমি জীৱনৰ অৰ্থ তিনিটা ভিন্ন উপায়েৰে আৱিষ্কাৰ কৰিব পাৰোঁ: (১) কোনো কাম সৃষ্টি কৰি বা কোনো কৰ্ম সম্পাদন কৰি; (২) কিবা এটা অনুভৱ কৰি বা কাৰোবাৰ সৈতে মুখা-মুখি হৈ; আৰু (৩) অনিবাৰ্য কষ্টৰ প্ৰতি আমি গ্ৰহণ কৰা মনোভাবৰ মাধ্যমত।” তেওঁ লগতে কৈছে যে “এজন মানুহৰপৰা সকলো বস্তু কাঢ়ি ল’ব পাৰি, কিন্তু এটা বস্তু কেতিয়াও নোহোৱা কৰিব নোৱাৰি—সেইটো হৈছে মানুহৰ অন্তিম স্বাধীনতা, অৰ্থাৎ যিকোনো পৰিস্থিতিত নিজৰ মনোভাব বাছি লোৱাৰ স্বাধীনতা।”<ref name="Frankl2006" /> কষ্টৰ অৰ্থ সম্পৰ্কে ফ্ৰেংকলে তলত দিয়া এটা উদাহৰণ আগবঢ়াইছে— “এবাৰ এজন জ্যেষ্ঠ চিকিৎসক তেওঁৰ গভীৰ বিষণ্ণতাৰ বাবে মোৰ ওচৰলৈ আহিছিল। দুবছৰ পূৰ্বে মৃত্যুবৰণ কৰা তেওঁৰ স্ত্ৰীৰ মৃত্যুঁজনিত দুখ তেওঁ অতিক্ৰম কৰিব পৰা নাছিল আৰু তেওঁ নিজৰ স্ত্ৰীক সকলোতকৈ বেছি ভাল পাইছিল। এতিয়া মই তেওঁক কেনেকৈ সহায় কৰিম? মই তেওঁক কি ক’ম? মই তেওঁক একো ক’ব নোৱাৰিলোঁ; তাৰ সলনি মই তেওঁক এটা প্ৰশ্ন সুধিলোঁ—‘ডাক্টৰ, যদি আপুনি আগতে মৰিলেহেঁতেন আৰু আপোনাৰ স্ত্ৰী আপোনাৰ অবিহনে বাচি থাকিব লাগিলেহেঁতেন, তেন্তে কি হ’লহেঁতেন?’ তেওঁ ক’লে, ‘ওহ, তেওঁৰ বাবে অত্যন্ত কষ্টদায়ক হ’লহেঁতেন; কিমান যে দুখ পাই থাকিলহেঁতেন! ’ তেতিয়া মই ক’লোঁ, ‘চাওক ডাক্টৰ, এই দুখৰপৰা তেওঁ বাচি গ’ল, আৰু আপুনিয়েই তেওঁক এই কষ্টৰপৰা ৰক্ষা কৰিলে; কিন্তু এতিয়া আপুনি তেওঁৰ অবিহনে বাচি থাকি আৰু শোক কৰি এই মূল্য দিব লাগিব। ’ তেওঁ একো নক’লে, কিন্তু মোৰ হাত ধৰি শান্তভাৱে ওলাই গ’ল।”<ref name="Frankl2006" />{{rp|178–179}} ফ্ৰেংকলে জোৰ দি কৈছে যে কষ্টৰ মূল্য উপলব্ধি কৰাটো তেতিয়াহে অৰ্থবহ হয়, যেতিয়া আগৰ দুটা সৃষ্টিশীল সম্ভাৱনা (যেনে—কোনো কাম কৰা বা অনুভৱ কৰা) উপলব্ধ নহয় (উদাহৰণস্বৰূপে, কনচেণ্ট্ৰেছন শিবিৰত) আৰু যেতিয়া এনে কষ্ট অনিবাৰ্য হয়। তেওঁ কেতিয়াও অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে কষ্ট ভোগ কৰাৰ পক্ষপাতী নাছিল।<ref name="Frankl1986">{{Cite book |last=Frankl, Viktor |url=https://books.google.com/books?id=v_qiURM2r2MC |title=The Doctor and the Soul: From Psychotherapy to Logotherapy |date=12 October 1986 |publisher=Random House Digital, Inc. |isbn=978-0-394-74317-2 |access-date=17 May 2012}}</ref> === ল’গ’থেৰাপীৰ দাৰ্শনিক ভিত্তি === ভিক্টৰ ফ্ৰাংকল‌‌‌ (Viktor Frankl)-এ তেওঁৰ গ্ৰন্থ দি উইল টু মিনিং (The Will to Meaning)-ত ল’গ’থেৰাপীৰ মেটা-ক্লিনিকেল তাৎপৰ্য বিস্তৃতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{Cite book |last=Frankl |first=Viktor E. |title=The will to meaning : foundations and applications of logotherapy |url=https://archive.org/details/willtomeaningfou0000fran |date=2014-06-24 |isbn=9781101664025 |edition=Expanded |location=New York, New York |oclc=934802526}}</ref> তেওঁৰ মতে, ব্যক্তি-সম্বন্ধীয় তত্ত্বক বাদ দি কোনো মনঃচিকিৎসা সম্ভৱ নহয়; অৰ্থাৎ, প্ৰতিটো মনঃচিকিৎসা পদ্ধতি মানুহৰ স্বৰূপ সম্পৰ্কে থকা কোনো এক মৌলিক দাৰ্শনিক ধাৰণাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। এজন অস্তিত্ববাদী মনোবিজ্ঞানী হিচাপে, ফ্ৰেংক্লে তথাকথিত “যন্ত্ৰ-মডেল” অথবা “নিগনি-মডেল”ক মৌলিকভাৱে অস্বীকাৰ কৰে, কাৰণ এই ধৰণৰ সংকোচনবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে মানুহক কেৱল যান্ত্ৰিক বা আচৰণ-নিয়ন্ত্ৰিত সত্তা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰি তেওঁৰ অন্তৰ্নিহিত মানৱীয় গুণসমূহ—বিশেষকৈ স্বাধীনতা, দায়িত্ববোধ আৰু অৰ্থ-অন্বেষণৰ ক্ষমতাৰ—অৱমূল্যায়ন কৰে। এজন স্নায়ুবিজ্ঞানী আৰু মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ হিচাপে, তেওঁ নিৰ্ধাৰণবাদৰ এক সুসমন্বিত ধাৰণা বিকাশ কৰে, যি ল’গ’থেৰাপীৰ তিনিটা মুখ্য স্তম্ভ—ইচ্ছাৰ স্বাধীনতা, অৰ্থ-অন্বেষণৰ ইচ্ছা, আৰু জীৱনৰ অৰ্থৰ সৈতে সহাৱস্থান কৰিব পাৰে। ফ্ৰেংক্লে স্বীকাৰ কৰে যে মানুহ কেতিয়াও জৈৱিক, সমাজতাত্ত্বিক বা মানসিক নিৰ্ধাৰকসমূহৰপৰা সম্পূৰ্ণভাৱে মুক্ত নহয়; তথাপি, নাজী নিৰ্যাতন শিবিৰত তেওঁৰ ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাৰ আধাৰত তেওঁ এই কথা দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিপন্ন কৰে যে মানুহে “অত্যন্ত দুঃসহ পৰিস্থিতিকো প্ৰত্যাহ্বান জনাব পাৰে আৰু সাহসেৰে তাৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে”। এইধৰণৰ মানসিক অৱস্থানৰ জৰিয়তে, এজন ব্যক্তিয়ে পৰিস্থিতিৰ পৰা—আৰু আনকি নিজৰ পৰাও—এটা সজাগ দূৰত্ব স্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ইয়াৰ ফলত, তেওঁ নিজৰ প্ৰতি গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া মনোভাব সচেতনভাৱে নিৰ্বাচন কৰিব পাৰে আৰু নিজৰ জীৱন-নিয়ন্ত্ৰণকাৰী নিৰ্ধাৰকসমূহক নিজেই নিৰ্ধাৰণ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰে, মানুহে নিজৰ চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলে আৰু নিজৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি নৈতিকভাৱে দায়িত্বশীল সত্তা হিচাপে আত্মপ্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref name="Frankl1988">{{Cite book |last=Frankl, Viktor |url=https://archive.org/details/willtomeaningfou00fran_0 |title=The Will to Meaning: Foundations and Applications of Logotherapy |date=1 September 1988 |publisher=Meridian |isbn=978-0-452-01034-5 |access-date=17 May 2012 |url-access=registration}}</ref> ==ল’গ’থেৰাপী সম্পৰ্কীয় দৃষ্টিভংগী আৰু চিকিৎসা== ===উদ্বেগক জয় কৰা=== নিজ নিজ পৰিস্থিতিৰ অন্তৰ্নিহিত উদ্দেশ্য উপলব্ধি কৰাৰ জৰিয়তে মানুহে নিজৰ উদ্বেগক পৰাভূত কৰিব পাৰে। নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ লেখক টিম চেণ্ডাৰ্চ (Tim Sanders)এ এই পদ্ধতিৰ এক ব্যাৱহাৰিক দৃষ্টান্ত আগবঢ়াইছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে বিমানযাত্ৰাৰ সময়ত সহযাত্ৰীৰ মানসিক চাপ লাঘৱ কৰিবলৈ তেওঁ কেৱল তেওঁলোকক তেওঁলোকৰ যাত্ৰাৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে সোধে। এই সহজ প্ৰশ্নটোৱে প্ৰায়েই উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আনে— তেওঁলোক যিমানেই বিষণ্ণ বা অস্বস্তিত নাথাকক কিয়, তেওঁলোকৰ মানসিক অৱস্থা তৎক্ষণাৎ সলনি হয় আৰু সমগ্ৰ উৰণকালত তেওঁলোকে অধিক প্ৰফুল্ল মনোভাবেৰে থাকিব পাৰে।<ref name="Sanders2008">{{Cite news |last=Sanders |first=Tim |date=27 October 2008 |title=A Chatterer's Guide to Easing Anxiety |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/11/27/travel/27iht-25flier.18204176.html}}</ref> সামগ্ৰিকভাৱে, ভিক্টৰ ফ্ৰাংকল‌‌‌ (Viktor Frankl)ৰ মতে, উদ্বিগ্ন ব্যক্তিয়ে সাধাৰণতে উপলব্ধি নকৰে যে তেওঁলোকৰ উদ্বেগ মূলতঃ “অপূৰ্ণ দায়িত্ববোধ”ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যাৰ গভীৰতাত আছে জীৱনৰ অৰ্থৰ অভাৱ।<ref name="Boeree">{{Cite web |last=Boeree |first=C. George |year=2006 |title=Viktor Frankl |url=http://webspace.ship.edu/cgboer/frankl.html |publisher=Shippensburg University}}</ref> ===নিউৰ’ছিছৰ চিকিৎসা=== ফ্ৰেংকল-এ নিউৰ’ছিছৰ দুটা মুখ্য কাৰণ (pathogenic mechanisms) চিনাক্ত কৰিছে— '''হাইপাৰ-ইনটেনচন অৰ্থাৎ লক্ষ্য সাধনৰ অতিমাত্ৰা চেষ্টা (hyper-intention):''' কোনো লক্ষ্য লাভ কৰাৰ বাবে অত্যধিক জোৰ বা আপ্ৰাণ চেষ্টা, যাৰ ফলত সেই লক্ষ্যটো অধিক দূৰৱৰ্তী হৈ পৰে। '''হাইপাৰ-ৰিফ্লেকচন বা মাত্ৰাধিক চিন্তা (hyper-reflection)''': নিজৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা মনোযোগ আৰোপ, যিয়ে নিউৰ’ছিছ পৰিহাৰ কৰাৰ প্ৰচেষ্টাকো ব্যাহত কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ “পূৰ্ব-আশংকাজনিত উদ্বেগ” (anticipatory anxiety)ৰ ধাৰণাটোও প্ৰস্তাৱ কৰে—অৰ্থাৎ, কোনো এটা অনাকাঙ্ক্ষিত ফলাফলৰ ভয় যিয়ে ওলোটাকৈ সেই ফলাফল ঘটাৰ সম্ভাৱনাকেই বৃদ্ধি কৰে। এই ধৰণৰ উদ্বেগ হ্ৰাস কৰি নিউৰ’ছিছৰ চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত ল’গ’থেৰাপীয়ে [[পেৰাডক্সিকেল ইনটেনচন]] (paradoxical intention) বা বিৰোধাভাসমূলক উদ্দেশ্য নামৰ এক বিশেষ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে। এই পদ্ধতিত অতিমাত্ৰাত কামনা কৰা লক্ষ্যৰ বিপৰীত দিশে সচেতনভাৱে আগবাঢ়িবলৈ ৰোগীক উৎসাহিত কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, যিজন ব্যক্তিয়ে ভালকৈ টোপনি নহ’ব বুলি ভয় কৰে (অৰ্থাৎ পূৰ্ব-আশংকাজনিত উদ্বেগ অনুভৱ কৰে), তেওঁ সচৰাচৰ অত্যধিক চেষ্টা কৰে সোনকালে নিদ্ৰালু হ’বলৈ—এইটোৱেই “হাইপাৰ-ইনটেনচন”ৰ উদাহৰণ, যি শেষত নিদ্ৰালু হোৱাৰ ক্ষমতাক ব্যাহত কৰে। এনেক্ষেত্ৰত, এজন ল’গ’থেৰাপীষ্টে তেওঁক পৰামৰ্শ দিব পাৰে যে তেওঁ শুই থাকি ইচ্ছাকৃতভাৱে টোপনি নাহিবলৈ চেষ্টা কৰক। এই বিপৰীতমুখী মনোভাবৰ ফলত পূৰ্ব-আশংকাজনিত উদ্বেগ হ্ৰাস পায় আৰু যি উদ্বেগে তেওঁক আগতে জগাই ৰাখিছিল, সেয়া দূৰ হোৱাত তেওঁ স্বাভাৱিক সময়সীমাৰ ভিতৰতে সহজে টোপনি যাব পাৰে।<ref name="Frankl2006" /> ==অৱসাদ== ভিক্টৰ ফ্ৰাংকলৰ মতে, অৱসাদ মানসিক, জৈৱিক আৰু আধ্যাত্মিক- এই তিনিটা স্তৰত প্ৰকাশ পায়।<ref name="Boeree" /> তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰে যে মানসিক স্তৰত নিজৰ সাধ্যাতীত দায়িত্ব বা লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰিলে অপৰ্যাপ্ততা আৰু অযোগ্যতাৰ অনুভূতিৰ জন্ম হয়। জৈৱিক স্তৰত তেওঁ "নিস্তেজ উছাহ"(vital low) বুলি অভিহিত এক অৱস্থাৰ কথা কৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে শাৰীৰিক শক্তি আৰু জীৱনীশক্তিৰ স্পষ্ট হ্ৰাস।<ref name="Boeree" /><ref name="Frankl1986" />{{rp|202}}<ref name="Boeree" />আধ্যাত্মিক স্তৰত, অৱসাদগ্ৰস্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ বাস্তৱ সত্তা আৰু তেওঁ হ’ব লাগিব বুলি অনুভৱ কৰা আদৰ্শ সত্তাৰ মাজত থকা তীব্ৰ অন্তৰ্দ্বন্দ্বৰ সন্মুখীন হয়। এই অন্তৰক তেওঁ “শূন্যতাৰ অতল গহ্বৰ" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref name="Frankl1986" />{{rp|202}}<ref name="Boeree" /> <ref name="Boeree" /> ফ্ৰেংকলৰ মতে, যেতিয়া লক্ষ্যসমূহ অপ্ৰাপ্য বা দুৰ্গম যেন অনুভৱ হয়, তেতিয়া মানুহে ভৱিষ্যতৰ প্ৰতি বিশ্বাস আৰু জীৱনৰ অৰ্থ দুয়োটা হেৰুৱায়—এই অৱস্থাই অৱসাদক গভীৰ কৰে। ()<ref name="Frankl1986" />{{rp|200}} সেইদৰে, ল’গ’থেৰাপীৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰোগীক নিজৰ ৰোগ আৰু জীৱনক এক কৰ্তব্য বা অৰ্থবহ দায়িত্ব হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ দিশে দৃষ্টিভংগী সলনি কৰিবলৈ সহায় কৰা।<ref name="Frankl1986" />{{rp|200}} অৱসাদজনিত অনুভূতি আৰু চিন্তাধাৰা অতিক্ৰম কৰাৰ বাবে ফ্ৰেংকলে ব্যক্তিক নিজৰ দুখ-কষ্টৰ মাজতেই অৰ্থ বিচাৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে।<ref>{{cite book |last1=Frankl |first1=Victor |title=Man's Search for Meaning |url=https://archive.org/details/manssearchformea00vikt |date=1959 |publisher=Beacon Press |isbn=080701429X}}</ref> তেওঁ প্ৰায়েই ফ্ৰেডৰিক নীৎসেৰ এই উক্তিটো উল্লেখ কৰে— “যদি আমাৰ জীৱনত নিজা ‘কিয়’ থাকে, তেন্তে আমি প্ৰায় যিকোনো ‘কিদৰে’ সহ্য কৰিব পাৰোঁ।”<ref>{{cite book |last1=Nietzsche |first1=Friedrich |title=Twilight of the Idols, or, How to Philosophize with a Hammer |date=1889 |publisher=Penguin Publishing |isbn=978-0140445145}}</ref> ফ্ৰেংকলৰ দৃষ্টিত দুখ-কষ্ট আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত নেতিবাচক অনুভূতিসমূহ মানৱ অভিজ্ঞতাৰ স্বাভাৱিক আৰু অবিচ্ছেদ্য অংশ আৰু ইয়াক পাবলৈ আশাহে কৰিব লাগে। ল’গ’থেৰাপীৰ অনুগামী মনোবিজ্ঞানী এডিথ ৱেইছকপ জোৱেলচন(Edith Weisskopf-Joelson)ৰ মতে, বৰ্তমানৰ মানসিক-স্বাস্থ্য দৰ্শনে মানুহ সদায় সুখী থকা উচিত আৰু অসুখী অৱস্থা অসামঞ্জস্যৰ লক্ষণ বুলি গণ্য কৰাটো ভুল। এনে মূল্যব্যৱস্থাই অনিবাৰ্য অসুখৰ ওপৰত “অসুখী হোৱাৰ বাবে পুনৰ অসুখী হোৱা” বোজা অধিক বৃদ্ধি কৰে<ref>{{cite journal |last1=Weisskopf-Joelson |first1=Edith |title=Some comments on a Viennese school of psychiatry. |journal=The Journal of Abnormal and Social Psychology |date=November 1955 |volume=51 |issue=3 |pages=701–703 |doi=10.1037/h0045771 |pmid=13286026 |url=https://doi.org/10.1037/h0045771|url-access=subscription }}</ref> ==আৱেশিক অনুকৰ্ষী ব্যাধি (Obsessive–Compulsive Disorder)== ফ্ৰেংকলৰ মতে, এই ব্যাধিত ভোগা ব্যক্তিসকলৰ মাজত সাধাৰণ লোকৰ ক্ষেত্ৰত দেখা পোৱা সম্পূৰ্ণতাৰ অনুভূতি দেখা পোৱা নাযায়।<ref name="Boeree" /> চিন্তা বা আচৰণ পুনৰাবৃত্তি কৰাৰ প্ৰৱণতাৰ বিৰুদ্ধে পোনপটীয়াকৈ যুঁজ দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে, বা ৰোগৰ লক্ষণসমূহ সলনি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে, থেৰাপিষ্টে “নিউৰ’টিক ব্যক্তিৰ নিজৰ নিউৰ’ছিছৰ প্ৰতি মনোভাৱ সলনি কৰা”ত মনোযোগ দিব লাগে।<ref name="Frankl1986" />{{rp|185}} সেইবাবে, এইটো স্বীকাৰ কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ যে ৰোগী “নিজৰ আসক্তিমূলক চিন্তাৰ বাবে দায়ী নহয়”, কিন্তু “এই চিন্তাসমূহৰ প্ৰতি তেওঁ গ্ৰহণ কৰা মনোভাৱৰ বাবে তেওঁ নিশ্চিতভাৱে দায়ী।”<ref name="Frankl1986" />{{rp|188}} ফ্ৰেংকলে কৈছিল যে ৰোগীয়ে নিজৰ নিখুঁততাৰ প্ৰৱণতাক নিয়তিৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিব লাগিব, আৰু সেইবাবে কিছু পৰিমাণৰ অনিশ্চয়তা গ্ৰহণ কৰিবলৈ শিকিব লাগিব।<ref name="Boeree" /> অৱশেষত, ল’গ’থেৰাপীৰ মূল ধাৰণাৰ অনুসৰণ কৰি, ৰোগীয়ে নিজৰ আসক্তিমূলক চিন্তাসমূহ উপেক্ষা কৰি, সেইবোৰৰ উপস্থিতি সত্ত্বেও জীৱনত অৰ্থ বিচাৰি উলিয়াব লাগিব।<ref name="Frankl1986" /> ==স্কিজ'ফ্ৰেনিয়া== যদিও ল’গ’থেৰাপীক গুৰুতৰ মানসিক বিকাৰৰ চিকিৎসাৰ বাবে প্ৰথমে উদ্দেশ্য কৰা হোৱা নাছিল, ফ্ৰেংকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ল’গ’থেৰাপীয়ে স্কিজ'ফ্ৰেনিয়াত আক্ৰান্ত লোকসকলকো উপকৃত কৰিব পাৰে।<ref name="Boeree" /> তেওঁ স্কিজ'ফ্ৰেনিয়াৰ মূল কাৰণ শাৰীৰিক কাৰ্য্যক্ষমতাৰ বিসংগতিত (physiological dysfunction) নিহিত বুলি চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Boeree" /> এই বিসংগতিত স্কিজ'ফ্ৰেনিয়াত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজকে এটা বস্তু (object) হিচাপে অনুভৱ কৰে, বিষয়ী বা স্বয়ং (subject) হিচাপে নহয়।<ref name="Frankl1986" /> ফ্ৰেংকলে পৰামৰ্শ দিছিল যে ল’গ’থেৰাপীৰ জৰিয়তে স্কিজ'ফ্ৰেনিয়াত আক্ৰান্ত ব্যক্তিক সহায় কৰিব পাৰি। প্ৰথমতে তেওঁলোকক শিকোৱা উচিত যে শুনা মাতবোৰ (voices)ক অৱজ্ঞা কৰিব লাগে আৰু নিজৰ ওপৰত অহৰহ পৰ্যবেক্ষণ (persistent self-observation) বন্ধ কৰিব লাগে।<ref name="Boeree" /> তাৰ পিছত, একে সময়তে তেওঁলোকক অৰ্থপূৰ্ণ আৰু উদ্দেশ্যপূৰ্ণ কাৰ্যকলাপৰ দিশে আগবঢ়াই নিব লাগে। কাৰণ “স্কিজ'ফ্ৰেনিক ৰোগীৰ বাবেও ভাগ্য আৰু ৰোগৰ প্ৰতি সেই স্বাধীনতাৰ অৱশিষ্ট অংশ থাকিয়ে যায় যিটো মানুহে সকলো পৰিস্থিতিতে আৰু জীৱনৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্ততে, অন্তিম ক্ষণলৈকে ধৰি ৰাখে। <ref name="Frankl1986" />{{rp|216}} ==অন্তিম অৱস্থাৰ ৰোগীসকল== ১৯৭৭ চনত টেৰী জুহল্কে আৰু জন ৱাটকিন্সে এটা অধ্যয়ন চলাইছিল, য’ত অন্তিম অৱস্থাৰ ৰোগীসকলৰ ক্ষেত্ৰত ল’গ’থেৰাপীৰ কাৰ্যকাৰিতা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। অধ্যয়নত ২০ জন পুৰুষ স্বেচ্ছাসেৱকক দুটা গোটত যাদৃচ্ছিকভাৱে বিভক্ত কৰা হৈছিল: (১) চিকিৎসা গোট — এইসকলে দুসপ্তাহৰ ভিতৰত ৪৫ মিনিটীয়া ৮টা পৰামৰ্শ বৈঠক লাভ কৰিছিল। (২) নিয়ন্ত্ৰণ গোট — এইসকলক বিলম্বিত চিকিৎসা দিয়া হৈছিল। প্ৰত্যেক গোটক পাঁচটা মানসিক পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল: MMPI K স্কেল MMPI L স্কেল মৃত্যুভীতি স্কেল (Death Anxiety Scale) সংক্ষিপ্ত মানসিক মূল্যায়ন স্কেল (Brief Psychiatric Rating Scale) জীৱনৰ উদ্দেশ্য পৰীক্ষা (Purpose in Life Test) ফলাফলত চিকিৎসা গোট আৰু নিয়ন্ত্ৰণ গোটৰ মাজত সামগ্ৰিকভাৱে উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য দেখা পোৱা গৈছিল। একক বিশ্লেষণ (univariate analyses)ত দেখা গৈছিল যে পাঁচটা নিৰ্ভৰশীল জোখৰ ভিতৰৰ তিনিটাত গোট দুটাৰ মাজত উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য আছে। এই অধ্যয়নৰ ফলাফলে নিশ্চিত কৰে যে মৃত্যুমুখী ৰোগীসকলে মৃত্যুৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাত আৰু জীৱনৰ অৰ্থ বিচাৰি পোৱাত ল’গ’থেৰাপীৰ পৰা যথেষ্ট উপকাৰ লাভ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite journal |last1=Zuehlke |first1=T.E. |last2=Watkins, J.T. |year=1977 |title=Psychotherapy with Terminally Ill Patients |url=https://archive.org/details/sim_psychotherapy_winter-1977_14_4/page/403 |journal=Psychotherapy: Theory, Research & Practice |volume=14 |issue=4 |pages=403–410 |doi=10.1037/h0087512}}</ref> ==চিকিৎসাৰ পদ্ধতিসমূহ== এচ্চে হোমো (Ecce Homo) হৈছে ল’গ’থেৰাপীত ব্যৱহাৰ কৰা এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ্ধতি। এই পদ্ধতিত থেৰাপিষ্টে ৰোগীৰ জন্মগত শক্তি চিহ্নিত কৰে আৰু জীৱনত সন্মুখীন হোৱা প্ৰতিকূলতা, দুখ-কষ্ট আৰু বিপদৰ সৈতে কেনেকৈ মোকাবিলা কৰিছে সেয়া বিশেষভাৱে লক্ষ্য কৰে। এজন ব্যক্তিয়ে জীৱনত পোৱা সমস্ত দুখ-কষ্ট আৰু প্ৰতিকূলতাৰ কেনেকৈ সৰ্বোত্তম ব্যৱহাৰ কৰিছে সেয়া চিন্তা কৰিবলৈ ৰোগীক উৎসাহিত কৰা হয় । এই পদ্ধতিটোৰ নাম “এচ্চে হোমো” (লেটিন ভাষাত “চোৱা, মানুহজন” বা “Behold the Man”)। ইয়াত আন মানুহে কেনেকৈ তেওঁলোকৰ দুখ-কষ্টৰ মাজতো সৰ্বোত্তম দিশ বিচাৰি পাইছে সেয়া থেৰাপিষ্ট আৰু ৰোগীয়ে একেলগে লক্ষ্য কৰে।<ref>Viktor Frankl, ''The Will to Meaning'', Penguin Publishing Group, Kindle edition, p. 94.</ref> ==সমালোচনা== ===স্বৈৰাচাৰিতা=== ১৯৬১ চনত ৰল্লো মে’(Rollo May)ই যুক্তি দিছিল যে ল’গ’থেৰাপী মূলত: স্বৈৰাচাৰী। তেওঁৰ মতে, ভিক্টৰ ফ্ৰেংকলৰ এই চিকিৎসা পদ্ধতিয়ে মানৱ জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ এটা সহজ আৰু স্পষ্ট সমাধান আগবঢ়ায়। এনে কৰিবলৈ যাওঁতে মানৱ জীৱনৰ জটিলতা আৰু বহুমাত্ৰিক স্বৰূপক উপেক্ষা কৰি যোৱা হৈছে। মে’ই দাবী কৰিছিল যে, যদি কোনো ৰোগীয়ে নিজে জীৱনৰ কোনো অৰ্থ বা উদ্দেশ্য বিচাৰি নাপায়, তেন্তে ফ্ৰেংকলে তেওঁৰ বাবে এটা লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰি দিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত ৰোগীৰ ব্যক্তিগত দায়িত্ববোধ নষ্ট হয় আৰু “ স্বাধীন ব্যক্তি হিচাপে ৰোগীৰ মৰ্যাদা হ্ৰাস পায়”।<ref name="May1969">{{Cite book |last=Rollo May |url=https://books.google.com/books?id=BWRZHZrR4IYC |title=Existential psychology |publisher=Random House |year=1969 |isbn=9780075535782 |page=42 |access-date=21 May 2012}} (First Edition 1961)</ref> ৰব্বি ৰেউভেন বুলকাৰ প্ৰবন্ধ " ইজ ল'গ'থেৰাপি অথৰিটেৰিয়ান?"(Is Logotherapy Authoritarian?) প্ৰকাশিত হোৱাৰ পিছত ফ্ৰেংকলে ৰল্লো মে’ৰ এই সমালোচনাৰ প্ৰত্যুত্তৰ দিছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bulka |first=Reuven P. |date=Fall 1978 |title=Is Logotherapy Authoritarian? |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-humanistic-psychology_fall-1978_18_4/page/45 |journal=Journal of Humanistic Psychology |volume=18 |issue=4 |pages=45–54 |doi=10.1177/002216787801800406 |s2cid=220400019}}</ref> লিখিত সংলাপৰ জৰিয়তে ফ্ৰেংকলে কৈছিল যে তেওঁ প্ৰয়োজন অনুসৰি ল’গ’থেৰাপীৰ সৈতে ঔষধীয় চিকিৎসাও সংযুক্ত কৰে, যাতে ৰোগীয়ে নিজৰ মানসিক আৰু আৱেগিক প্ৰতিক্ৰিয়া সুস্থৰূপে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে। তেওঁ স্বাধীনতা আৰু দায়িত্বৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল—য’ত ব্যক্তিজনে সম্পূৰ্ণ স্বাধীনভাৱে নিজৰ জীৱনৰ অৰ্থ অনুসন্ধান আৰু আৱিষ্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite journal |last=Frankl |first=Viktor |date=Fall 1979 |title=Reply to Rollo May |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-humanistic-psychology_fall-1979_19_4/page/85 |journal=Journal of Humanistic Psychology |volume=19 |issue=4 |pages=85–86 |doi=10.1177/002216787901900410 |s2cid=145012871}}</ref> ==ধৰ্মীয়তা== ল’গ’থেৰাপীৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ভিক্টৰ ফ্ৰাংকলৰ জীৱন, চিন্তা আৰু ৰচনাৰ সমালোচনামূলক মূল্যায়নত কোৱা হয় যে তেওঁৰ ধৰ্মীয় পটভূমি<ref>{{Cite journal |last=Grollman |first=Earl |year=1965 |title=The logotherapy of Viktor E. Frankl |url=https://archive.org/details/sim_judaism_winter-1965_14_1/page/22 |journal=Judaism |location=New York |publisher=American Jewish Congress |volume=14 |issue=1 |pages=22–38 |issn=0022-5762 }}</ref> আৰু গভীৰ দুঃখভোগৰ অভিজ্ঞতাই “অৰ্থ” (meaning)-ৰ ধাৰণাটোক ব্যক্তিৰ অন্তৰ্জগতৰ পৰিসীমাৰ ভিতৰতে গঢ়ি তুলিবলৈ সহায় কৰিছিল।<ref name="Pytell 2006 490–503">{{Cite journal |last=Pytell |first=T. |year=2006 |title=Transcending the Angel Beast: Viktor Frankl and Humanistic Psychology |url=https://archive.org/details/sim_psychoanalytic-psychology_summer-2006_23_3/page/490 |journal=Psychoanalytic Psychology |volume=23 |issue=3 |pages=490–503 |doi=10.1037/0736-9735.23.3.490}}</ref> সেইকাৰণে ল’গ’থেৰাপী মূলতঃ ফ্ৰাংকলৰ ব্যক্তিগত বিশ্বদৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্মিত।<ref name="Pytell 2007 641–657">{{Cite journal |last=Pytell |first=T. |year=2007 |title=Extreme Experience, Psychological Insight, and Holocaust Perception: Reflections on Bettelheim and Frankl |url=https://archive.org/details/sim_psychoanalytic-psychology_2007-10_24_4/page/641 |journal=Psychoanalytic Psychology |volume=24 |issue=4 |pages=641–657 |doi=10.1037/0736-9735.24.4.641}}</ref> কিছুমান গৱেষকে যুক্তি আগবঢ়ায় যে ল’গ’থেৰাপী পৰম্পৰাগত অৰ্থত “বৈজ্ঞানিক” মানসিক চিকিৎসা-পদ্ধতি নহয়; বৰঞ্চ ই এক জীৱন-দৰ্শন, মূল্যবোধৰ এক সংগঠিত প্ৰণালী, অথবা এক ধৰ্ম-নিৰপেক্ষ ধৰ্ম (secular religion)। <ref>{{Cite journal |last=Weisskopf-Joelson |first=Edith |date=1975 |title=Logotherapy: Science or faith? |url=https://archive.org/details/sim_psychotherapy_fall-1975_12_3/page/238 |journal=[[Psychotherapy: Theory, Research & Practice]] |volume=12 |issue=3 |pages=238–240 |doi=10.1037/h0086435}}</ref> তেওঁলোকৰ মতে, এই পদ্ধতিটো সম্পূৰ্ণৰূপে সুসংগত নহয় আৰু কিছুমান সন্দেহজনক অতিভৌতিক (মেটাফিজিক্যাল) ধাৰণাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।<ref>{{Cite journal |last=Reitinger |first=Claudia |date=July 2015 |title=Viktor Frankl's Logotherapy from a Philosophical Point of View |journal=Existential Analysis: Journal of the Society for Existential Analysis |volume=26 |issue=2 |pages=344–357}}</ref> ফ্ৰাংকলে নিজৰ সমগ্ৰ জীৱনজুৰি ধৰ্ম আৰু মনোৰোগ-বিজ্ঞান (psychiatry) বিষয়ত মুকলিকৈ আলোচনা কৰিছিল, বিশেষকৈ তেওঁৰ অন্তিম গ্ৰন্থ মেনছ চাৰ্ছ ফৰ আল্টিমেট মিনিং(Man's Search for Ultimate Meaning)ত। তেওঁ দাবী কৰিছিল যে প্ৰতিজন মানুহৰ মাজত এক “আধ্যাত্মিক অৱচেতন” (spiritual unconscious) থাকে, যি ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা মতামতৰ পৰা স্বাধীন। কিন্তু, ফ্ৰাংকলৰ এই ধাৰণাই অৱশ্যেই ধৰ্মীয়তা সূচায় নে নাই, সেই কথা স্পষ্ট নহয়। ফ্ৰাংকলৰ ভাষাত: “সঁচা কথা ক'বলৈ হ'লে ল’গ’থেৰাপী ‘লোগ’ছ’ বা 'অৰ্থ'ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াৰ মুখ্য উদ্দেশ্য হ’ল মানুহক নিজৰ জীৱনৰ অৰ্থ অনুধাৱন কৰিবলৈ সহায় কৰা। কিন্তু আমি আন কাৰোবাৰ জীৱনলৈ অৰ্থ ‘প্ৰদান’ কৰিব নোৱাৰো। যদি সাধাৰণ অৰ্থৰ ক্ষেত্ৰতো এইটো সত্য হয়, তেন্তে ‘চূড়ান্ত অৰ্থ’ (Ultimate Meaning)-ৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আৰু অধিক গভীৰ।”<ref name="Frankl2000">{{Cite book |last=Frankl, Viktor |url=https://books.google.com/books?id=_hcQAQAAMAAJ |title=Man's search for ultimate meaning |date=10 August 2000 |publisher=Perseus Pub. |isbn=978-0-7382-0354-6 |access-date=10 May 2012}}</ref> আমেৰিকান চাইকিয়াত্ৰিক এছছিয়েছনে (American Psychiatric Association)-এ ১৯৮৫ চনত ভিক্টৰ ফ্ৰাংকলক ধৰ্ম আৰু মনোৰোগ-বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানৰ বাবে অস্কাৰ ফিষ্টাৰ এৱাৰ্ড (Oskar Pfister Award)প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="Frankl2000" /> ==শেহতীয়া বিকাশসমূহ== ১৯৯০ৰ দশকৰ পৰা ল’গ’থেৰাপিৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ দিয়া প্ৰতিষ্ঠানৰ সংখ্যা বিশ্বজুৰি ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাই আহিছে। ল’গ’থেৰাপিৰ বহুতো ধাৰণাক বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত একত্ৰিত আৰু প্ৰয়োগ কৰা হৈছে, যেনে জ্ঞানমূলক আচৰণগত থেৰাপি (cognitive behavioral therapy)<ref>{{Cite journal |last1=Ameli |first1=Matti |last2=Dattilio |first2=Frank M. |date=2013 |title=Enhancing cognitive behavior therapy with logotherapy: Techniques for clinical practice. |url=https://archive.org/details/sim_psychotherapy_2013-09_50_3/page/387 |journal=Psychotherapy |language=en |volume=50 |issue=3 |pages=387–391 |doi=10.1037/a0033394 |issn=1939-1536 |pmid=24000857}}</ref> গ্ৰহণ আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি থেৰাপি (ACT)<ref>{{Cite journal |last1=Sharp |first1=William G. |last2=Wilson |first2=Kelly G. |last3=Schulenberg |first3=Stefan E. |date=December 2004 |title=Use of Paradoxical Intention in the Context of Acceptance and Commitment Therapy |journal=Psychological Reports |volume=95 |issue=3 |pages=946–948 |doi=10.2466/pr0.95.3.946-948 |issn=0033-2941 |pmid=15666933 |s2cid=27391991}}</ref>, আৰু বাৰ্নআউট প্ৰতিৰোধ (burnout prevention).<ref>{{Cite journal |last1=Riethof |first1=Norbert |last2=Bob |first2=Petr |date=2019-06-14 |title=Burnout Syndrome and Logotherapy: Logotherapy as Useful Conceptual Framework for Explanation and Prevention of Burnout |journal=Frontiers in Psychiatry |volume=10 |article-number=382 |doi=10.3389/fpsyt.2019.00382 |issn=1664-0640 |pmc=6587911 |pmid=31258490 |doi-access=free}}</ref> ল’গ’থেৰাপিৰ ন’জেনিক নিউৰ’চিছ (noogenic neurosis) আৰু অস্তিত্বগত সংকটৰ ধাৰণাসমূহ ICD-11 ত ডিম’ৰেলাইজেচন ক্ৰাইচিছ (demoralisation crisis) নামেৰে সংযোজিত কৰা হৈছে।ফ্ৰেংকেলে ১৯৫০ চনত প্ৰথম বৰ্ণনা কৰা এই গঠনত হতাশা, অৰ্থহীনতা আৰু অস্তিত্বগত যন্ত্ৰণাক সামৰি লোৱা হৈছে ।<ref>{{Cite journal |last1=Kissane |first1=David W. |last2=Clarke |first2=David M. |last3=Street |first3=Annette F. |date=March 2001 |title=Demoralization Syndrome — a Relevant Psychiatric Diagnosis for Palliative Care |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-palliative-care_spring-2001_17_1/page/n13 |journal=Journal of Palliative Care |volume=17 |issue=1 |pages=12–21 |doi=10.1177/082585970101700103 |issn=0825-8597 |pmid=11324179 |s2cid=41423140}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Clarke |first1=David M. |last2=Kissane |first2=David W. |date=December 2002 |title=Demoralization: Its Phenomenology and Importance |journal=Australian & New Zealand Journal of Psychiatry |volume=36 |issue=6 |pages=733–742 |doi=10.1046/j.1440-1614.2002.01086.x |issn=0004-8674 |pmid=12406115 |s2cid=23248298}}</ref> ল’গ’থেৰাপিক মনোদৈহিক (psychosomatic) আৰু শাৰীৰিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last1=Cohen |first1=Randy |last2=Bavishi |first2=Chirag |last3=Rozanski |first3=Alan |date=2016 |title=Purpose in Life and Its Relationship to All-Cause Mortality and Cardiovascular Events |journal=Psychosomatic Medicine |volume=78 |issue=2 |pages=122–133 |doi=10.1097/psy.0000000000000274 |issn=0033-3174 |pmid=26630073 |s2cid=24337711}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rodriguez |first=L. |date=January 1939 |title=Additions à la flore des Antilles françaises |journal=Bulletin de la Société Botanique de France |volume=86 |issue=2 |pages=175–177 |doi=10.1080/00378941.1939.10834168 |bibcode=1939BSBF...86..175R |issn=0037-8941|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal|journal=OECD Factbook 2006: Economic, Environmental and Social Statistics|title=Life expectancy at birth: women |url=http://dx.doi.org/10.1787/530655752103 |doi=10.1787/530655752103|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Koizumi |first=M. |date=2008 |title=Effect of having a sense of purpose in life on the risk of death from cardiovascular diseases. |journal=Journal of Epidemiology |volume=18 |issue=5 |pages=191–196 |doi=10.2188/jea.JE2007388 |pmc=4771589 |pmid=18753736}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kim |first1=Eric S. |last2=Sun |first2=Jennifer K. |last3=Park |first3=Nansook |author4-link=Laura Kubzansky |last4=Kubzansky |first4=Laura D. |last5=Peterson |first5=Christopher |date=2012-02-23 |title=Purpose in life and reduced risk of myocardial infarction among older U.S. adults with coronary heart disease: a two-year follow-up |journal=Journal of Behavioral Medicine |volume=36 |issue=2 |pages=124–133 |doi=10.1007/s10865-012-9406-4 |issn=0160-7715 |pmid=22359156 |s2cid=6273837}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Yu |first1=Lei |last2=Boyle |first2=Patricia A. |last3Purpose in Life and Cerebral Infarcts in Community-Dwelling Older People |journal=Stroke |volume=46 |issue=4 |pages=1071–1076 |doi=10.1161/strokeaha.114.008010 |issn=0039-2499 |pmc=4461202 |pmid=25791714 |doi-access=free}}</ref> ল’গ’থেৰাপিৰ উপৰিও, অৰ্থ-কেন্দ্ৰিক মনো-চিকিৎসাৰ অন্যান্য পদ্ধতি, যেনে পজিটিভ চাইক’লজী আৰু মিনিং থেৰাপি উদ্ভৱ হৈছে।<ref>Wong, P. T. P. (1997). Meaning-centered counselling: A cognitive-behavioral approach to logotherapy. ''The International Forum for Logotherapy, 20''(2), 85–94.</ref><ref>Wong, P. T. P. (2012). From logotherapy to meaning-centered counseling and therapy. In P. T. P. Wong (Ed.), ''The human quest for meaning: Theories, research, and applications'' (2nd ed., pp. 619–647). New York, NY: Routledge.</ref> পল ৱংৰ মিনিং থেৰাপিয়ে ল’গ’থেৰাপিক মনোবৈজ্ঞানিক পদ্ধতিলৈ ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, য’ত জ্ঞানমূলক আচৰণগত থেৰাপি, পজিটিভ চাইক’থেৰাপি আৰু অৰ্থৰ ওপৰত পজিটিভ চাইক’লজিৰ গৱেষণাক একত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>Wong, P. T. P. (2016). Integrative meaning therapy: From logotherapy to existential positive interventions. In P. Russo-Netzer, S. E. Schulenberg, & A. Batthyany (Eds.). ''To thrive, to cope, to understand: Meaning in positive and existential psychotherapy'' (pp. 0–0). New York, NY: Springer.</ref><ref>Wong, P. T. P. (2014). Viktor Frankl's meaning seeking model and positive psychology. In A. Batthyany & P. Russo-Netzer (Eds.), ''Meaning in existential and positive psychology'' (pp. 149–184)''.'' New York, NY: Springer.</ref> ল’গ’থেৰাপী অংক’লজী (oncology)<ref>Breitbart, W. S. & Poppet, S. R. (2014). ''Meaning-centered group psychotherapy for patients with advanced cancer: A treatment manual.'' New York, NY: Oxford.</ref><ref>Breitbart, W. S. & Poppet, S. R. (2014). ''Individual meaning-centered psychotherapy for patients with advanced cancer: A treatment manual.'' New York, NY: Oxford.</ref> আৰু পেলিয়েটিভ কেয়াৰ (palliative care) ক্ষেত্ৰতো প্ৰয়োগ কৰা হৈছে (উইলিয়াম ব্ৰেইটবাৰ্ট)।<ref>{{Cite journal |last1=Breitbart |first1=William |last2=Heller |first2=Karen S. |date=2003 |title=Reframing Hope: Meaning-Centered Care for Patients Near the End of Life |journal=Journal of Palliative Medicine |volume=6 |issue=6 |pages=979–988 |doi=10.1089/109662103322654901 |issn=1096-6218 |pmid=14733692}}</ref> এই সাম্প্ৰতিক বিকাশসমূহে ভিক্টৰ ফ্ৰেংকেলৰ ল’গ’থেৰাপিক নতুন প্ৰজন্মৰ বাবে পৰিচয় কৰাই দিছে আৰু গৱেষণাৰ নতুন ক্ষেত্ৰলৈ ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰিত কৰিছে।<ref>Batthyany, A., & Russo-Netzer, P. (2014). Meaning in positive and existential psychology. New York, NY: Springer.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:মানসিক স্বাস্থ্য]] [[শ্ৰেণী:মনোবিজ্ঞান]] 1346u5jupi99u1mtftjx3bp83jewrux হেদিয়ে তেহৰানী 0 136923 648867 610407 2026-11-01T08:47:22Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[হেদিয়েহ তেহৰাণী]]ৰ পৰা [[হেদিয়ে তেহৰানী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 610407 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হেদিয়েহ তেহৰাণী | image = Hedieh Tehrani.jpg | caption = ২০১৫ বৰ্ষত তেহৰাণী | native_name = هديه تهرانی | birth_date = {{Birth date and age|1972|6|25}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | citizenship = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|আলোকচিত্ৰশিল্পী}} | height = | native_name_lang = fa | othername = | yearsactive = ১৯৯৬–বৰ্তমান | notable_works = | website = | awards = }} '''হেদিয়েহ তেহৰাণী''' ([[ফাৰ্চী]]: هديه تهرانی; জন্ম: ২৫ জুন, ১৯৭২) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ৰহস্যময়, নিৰ্বিকাৰ আৰু কঠোৰ মনোভাবাপন্ন মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ দুটাকৈ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা, চাৰিটাকৈ হাফেজ বঁটা, ইৰান চিনেমা চেলিব্ৰেশ্যন বঁটা আৰু ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু লেখক সংস্থাৰ বঁটাকে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। == কৰ্মজীৱন == মহম্মদ ৰেজা শ্বৰিফীনিয়া আৰু অজিতা হাজিয়ানে তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ''দ্য ফেটফুল ডে'' চলচ্চিত্ৰখনৰ এটি চৰিত্ৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱ দিছিল। তেওঁ এই ছবিখনৰ বাবে অডিচন দিছিল যদিও অভিনয় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু পিছলৈ সেই চৰিত্ৰটো লাদান মোষ্টোফীয়ে ৰূপায়ণ কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://cinemaema.com |title=Cinemama |access-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724084022/http://cinemaema.com |archive-date=2011-07-24 |url-status=dead }}</ref> ''দ্য কিং'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পূৰ্বে, তেওঁ ইৰানী পৰিচালক দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই পৰিচালিত ''লেইলা'' ছবিখনৰ এটা চৰিত্ৰও প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত কিয়ানৌশ্ব আয়াৰীয়ে তেওঁক ''টু বি অৰ নট টু বি'' ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে যোগাযোগ কৰে যদিও এইবাৰো তেওঁ অভিনয় কৰিবলৈ অমান্তি হয়। অৱশেষত পৰিচালক মাছুদ কিমিয়ায়ী তেওঁৰ ছবি ''দ্য কিং''ত হেদিয়েহক অভিনয় কৰাবলৈ সক্ষম হোৱা প্ৰথমগৰাকী পৰিচালক হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://sourehcinema.com|title=.: Iranian Movie DataBase هديه تهراني :.|website=://sourehcinema.com|accessdate=Jan 26, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url= https://iranhumanrights.org|title=Peaceful Demonstrators for Animal Rights Arrested in Tehran |date= April 5, 2016|website= Iran Human Rights}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == প্ৰাণীৰ অধিকাৰৰ সপক্ষে প্ৰচাৰ চলোৱাৰ বাবে ২০১৬ চনত তেহৰাণৰ কেন্দ্ৰীয় লালা গাৰ্ডেনৰপৰা অভিনেত্ৰীগৰাকীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল, কিয়নো উক্ত সমাৱেশৰ বাবে চৰকাৰৰপৰা কোনো অনুমতি লোৱা হোৱা নাছিল। ইৰানৰ কেইবাখনো পৌৰসভাই কুকুৰৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে ৰাজপথৰ কুকুৰ নিধন কৰাৰ পাছতেই এই প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰেপ্তাৰক একাংশ সক্ৰিয় কৰ্মীয়ে গৰিহণা দিছে।<ref>{{Cite web|url=https://alarabiya.net|title=إيران تعتقل أشهر فناناتها بسبب دفاعها عن حقوق الحيوان|date=Apr 2, 2016|website=العربية|accessdate=Jan 26, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.clarionproject.org/news/iranian-film-star-arrested-animal-rights-protest |title=Iranian Film Star Arrested for Animal Rights Protest |access-date=2016-04-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104122236/http://www.clarionproject.org/news/iranian-film-star-arrested-animal-rights-protest |url-status=dead |archivedate=2016-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104122236/http://www.clarionproject.org/news/iranian-film-star-arrested-animal-rights-protest |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Hedieh Tehrani}} *{{IMDb name|0998142|Hadyeh Tehrani}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112060066 Hedieh Tehrani]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] nhf13cf3bl04ik6drx8dgj9n5mn3bsg 648869 648867 2026-11-01T08:50:06Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648869 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হেদিয়ে তেহৰানী | image = Hedieh Tehrani.jpg | caption = ২০১৫ বৰ্ষত তেহৰানী | native_name = هديه تهرانی | birth_date = {{Birth date and age|1972|6|25}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | citizenship = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|আলোকচিত্ৰশিল্পী}} | height = | native_name_lang = fa | othername = | yearsactive = ১৯৯৬–বৰ্তমান | notable_works = | website = | awards = }} '''হেদিয়ে তেহৰানী''' ({{lang-fa|هديه تهرانی}}, {{IPA|fa|hæd̪ije t̪ʰeɦɹɒːníː|pron}}; জন্ম: ২৫ জুন, ১৯৭২) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ৰহস্যময়, নিৰ্বিকাৰ আৰু কঠোৰ মনোভাবাপন্ন মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ দুটাকৈ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা, চাৰিটাকৈ হাফেজ বঁটা, ইৰান চিনেমা চেলিব্ৰেশ্যন বঁটা আৰু ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু লেখক সংস্থাৰ বঁটাকে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। == কৰ্মজীৱন == মহম্মদ ৰেজা শ্বৰিফীনিয়া আৰু অজিতা হাজিয়ানে তেওঁক প্ৰথমবাৰৰ বাবে ''দ্য ফেটফুল ডে'' চলচ্চিত্ৰখনৰ এটি চৰিত্ৰৰ বাবে প্ৰস্তাৱ দিছিল। তেওঁ এই ছবিখনৰ বাবে অডিচন দিছিল যদিও অভিনয় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু পিছলৈ সেই চৰিত্ৰটো লাদান মোষ্টোফীয়ে ৰূপায়ণ কৰে।<ref>{{Cite web |url=http://cinemaema.com |title=Cinemama |access-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724084022/http://cinemaema.com |archive-date=2011-07-24 |url-status=dead }}</ref> ''দ্য কিং'' চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পূৰ্বে, তেওঁ ইৰানী পৰিচালক দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই পৰিচালিত ''লেইলা'' ছবিখনৰ এটা চৰিত্ৰও প্ৰত্যাখ্যান কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত কিয়ানৌশ্ব আয়াৰীয়ে তেওঁক ''টু বি অৰ নট টু বি'' ছবিখনত অভিনয়ৰ বাবে যোগাযোগ কৰে যদিও এইবাৰো তেওঁ অভিনয় কৰিবলৈ অমান্তি হয়। অৱশেষত পৰিচালক মাছুদ কিমিয়ায়ী তেওঁৰ ছবি ''দ্য কিং''ত হেদিয়েহক অভিনয় কৰাবলৈ সক্ষম হোৱা প্ৰথমগৰাকী পৰিচালক হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web|url=http://sourehcinema.com|title=.: Iranian Movie DataBase هديه تهراني :.|website=://sourehcinema.com|accessdate=Jan 26, 2023}}</ref><ref>{{cite web|url= https://iranhumanrights.org|title=Peaceful Demonstrators for Animal Rights Arrested in Tehran |date= April 5, 2016|website= Iran Human Rights}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == প্ৰাণীৰ অধিকাৰৰ সপক্ষে প্ৰচাৰ চলোৱাৰ বাবে ২০১৬ চনত তেহৰাণৰ কেন্দ্ৰীয় লালা গাৰ্ডেনৰপৰা অভিনেত্ৰীগৰাকীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল, কিয়নো উক্ত সমাৱেশৰ বাবে চৰকাৰৰপৰা কোনো অনুমতি লোৱা হোৱা নাছিল। ইৰানৰ কেইবাখনো পৌৰসভাই কুকুৰৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে ৰাজপথৰ কুকুৰ নিধন কৰাৰ পাছতেই এই প্ৰতিবাদৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। তেওঁৰ এই গ্ৰেপ্তাৰক একাংশ সক্ৰিয় কৰ্মীয়ে গৰিহণা দিছে।<ref>{{Cite web|url=https://alarabiya.net|title=إيران تعتقل أشهر فناناتها بسبب دفاعها عن حقوق الحيوان|date=Apr 2, 2016|website=العربية|accessdate=Jan 26, 2023}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.clarionproject.org/news/iranian-film-star-arrested-animal-rights-protest |title=Iranian Film Star Arrested for Animal Rights Protest |access-date=2016-04-03 |archive-date=2016-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104122236/http://www.clarionproject.org/news/iranian-film-star-arrested-animal-rights-protest |url-status=dead |archivedate=2016-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104122236/http://www.clarionproject.org/news/iranian-film-star-arrested-animal-rights-protest |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Hedieh Tehrani}} *{{IMDb name|0998142|Hadyeh Tehrani}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112060066 Hedieh Tehrani]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 0ju70b9g1vpf1gvtdka3wzlrkahvhzt তৰানে আলীদূস্তী 0 136924 648863 613487 2026-11-01T08:39:20Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648863 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = তৰানে আলীদূস্তী | image = Taraneh Alidoosti, The Salesman news conference (13950311005853135).jpg | caption = ২০১৬ চনত আলীদূস্তী | native_name = ترانه عليدوستی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1984|01|12|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years active = ২০০২–বৰ্তমান | agent = | education = | spouse = {{marriage|আলী মনছূর|2011}} | children = ১ | father = হমীদ আলীদূস্তী | known_for = }} '''তৰানে আলীদূস্তী''' ({{lang-fa|ترانه عليدوستی}}, {{IPA|fa|t̪ʰæɹɒːné ʔæliːd̪uːst̪ʰíː|pron}}; জন্ম: ১২ জানুৱাৰী, ১৯৮৪) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ২০১৬ চনৰ ''দ্য চেলছমেন'' চলচ্চিত্ৰখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিশেষভাৱে পৰিচিত। এই ছবিখনে ৮৯সংখ্যক অস্কাৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। ''সানাতে চিনেমা'' আলোচনীয়ে ১৩০ গৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ মাজত চলোৱা এক সমীক্ষাত তেওঁ দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ইৰানী চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ২০১২ চনত ''ফিল্ম'' আলোচনীয়ে চলোৱা অনুৰূপ এক সমীক্ষাতো তেওঁক দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। == কৰ্মজীৱন == ২০০০ চনৰপৰা অমিন তাৰোখৰ অভিনয় বিদ্যালয়ত প্ৰশিক্ষণ লোৱাৰ পাছত,<ref name=":0">{{Cite web |last=Shreshthi |first=Abhilasha |date=2023-01-04 |title=Iranian Actress Taraneh Alidoosti Released After Being Jailed For Backing Protests |url=https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |access-date=2023-01-04 |website=The Teal Mango |language=en-US |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104223057/https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |url-status=live |archivedate=2023-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104223057/https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ৰচুল চদৰ আমেলী পৰিচালিত ''আই এম তাৰানেহ, ১৫'' (২০০২) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name=":0" /> দাৰিদ্ৰ্য আৰু সমাজৰ অসন্মতিৰ সৈته যুঁজি এগৰাকী ১৫বছৰীয়া ছোৱালীয়ে বিফল সম্পৰ্কৰ পিছত অকলে সন্তান ডাঙৰ-দীঘল কৰাৰ কৰুণ কাহিনীটোক তেওঁ কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে সমালোচকে প্ৰশংসা কৰে। তেওঁ ২০০২ চনত লোকাৰ্নো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ব্ৰঞ্জ লিপাৰ্ড বঁটা লাভ কৰে।<ref name=":1">{{cite web |title=Locarno holds up a mirror to the Middle East |date=11 August 2006 |url=http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |accessdate=2010-11-01 |publisher=Swissinfo |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216183228/http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |url-status=live |archivedate=16 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216183228/http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা লাভ কৰি এই সন্মান লাভ কৰা আটাইতকৈ কম বয়সীয়া ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তেওঁ নিজৰ প্ৰথম তিনিখন ছবিৰ বাবে ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত একেৰাহে তিনিবাৰকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈ আন এক অভিলেখ গঢ়ি তোলে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ থিয়েটাৰ আৰু চিনেমা উভয়তে এক স্থিৰ কিন্তু নিৰ্বাচিত ধাৰাত কাম কৰি আহিছে। তেওঁ ২০০৬ চনত আছগৰ ফাৰহাদীৰ ''ফায়াৰৱৰ্কছ ৱেনছডে'' ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেত্ৰী আছিল, যিখন লোকাৰ্নো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name=":1" /> আলিদুস্তি মূলতঃ নাট্যধৰ্মী চৰিত্ৰ গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নিৰ্বাচিত গুণৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ এককন উদাৰহণ হৈছে অস্কাৰ বিজয়ী আছগৰ ফাৰহাদীৰ সৈতে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সহযোগিতা, যাৰ বাবে তেওঁ নিজৰ প্ৰজন্মৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত অভিনেত্ৰীসকলৰ এগৰাকী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। তেওঁ ''দ্য চেলছমেন'' ছবিখনত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল, যিখন ছবিয়ে ২০১৭ চনত অস্কাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2023-01-04 |title=Taraneh Alidoosti: Iran releases top actress held for supporting protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64163189 |access-date=2023-01-04 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104220050/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64163189 |url-status=live }}</ref> ইৰানৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁ বহু বঁটা আৰু সন্মান বুটলিছে।<ref>{{Cite web|title=بیوگرافی "ترانه علیدوستی" و همسرش به همراه عکس دخترش|url=https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|access-date=2021-12-28|website=نمناک|language=fa|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206202932/https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|url-status=live|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206202932/https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-01-28|title=بیوگرافی ترانه علیدوستی و همسرش و دخترش +عکسهای اینستاگرامی و گفتگو|url=https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|access-date=2021-12-28|website=آریا پیکس|language=fa-IR|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217214910/https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|url-status=live|archivedate=2022-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217214910/https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=ترانه علیدوستی {{!}} بیوگرافی + عکس‌های ترانه علیدوستی {{!}} سلام‌سینما|url=https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|access-date=2021-12-28|website=www.salamcinama.ir|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228140912/https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|url-status=live|archivedate=2021-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228140912/https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|deadurl=yes}}</ref> ইৰানৰ অতি জনপ্ৰিয় ভিঅ’ডি ধাৰাবাহিক ''শ্বাহৰজাদ''ৰ তিনিটা সংস্কৰণতে আলিদুস্তিয়ে নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল। ডেইলী কচ আলোচনীবীয়ে আলিদুস্তিক ইতিহাসৰ কেইগৰাকীমান পথ-প্ৰদৰ্শক মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। এই তালিকাত তেওঁৰ লগতে আন তিনিগৰাকী ইৰানী মহিলা কিমিয়া আলিজাদেহ, ক্ৰীষ্টিয়ান আমানপুৰ আৰু নাদিয়া মাফটুনীৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Alidoosti Among Trailblazing Women of History |url=https://www.dailykos.com/stories/2022/1/15/2074719/-WOW2-January-s-Trailblazing-Women-and-Events-in-Our-History-January-9-through-16-2022 |access-date=4 December 2022 |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202123753/https://www.dailykos.com/stories/2022/1/15/2074719/-WOW2-January-s-Trailblazing-Women-and-Events-in-Our-History-January-9-through-16-2022 |url-status=bot: unknown }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == আলিদুস্তিৰ পিতৃ হামিদ আলিদুস্তিয়ে ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দলৰ হৈ খেলিছিল আৰু তেওঁ কোনো বিদেশী দলৰ (জাৰ্মান দ্বিতীয় বুন্দেশ্বলিগাৰ এফএছভি ছালমহৰ) হৈ খেলা প্ৰথমগৰাকী ইৰানী খেলুৱৈ আছিল। পিছলৈ তেওঁ এজন পেছাদাৰী ফুটবল প্ৰশিক্ষক হৈ পৰে। আলিদুস্তিৰ মাতৃ নাদেৰেহ হাকিম-এলাহী এগৰাকী ভাস্কৰ আৰু কলা প্ৰশিক্ষক। ২০০৫ চনত ইৰানৰ বাৰ্ষিক অগ্নি মহোৎসৱৰ (চাহাৰশ্বানবে চুৰী) সময়ত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাত তেওঁৰ একমাত্ৰ ভাতৃ পোয়ানৰ ১৬ বছৰ বয়সত মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web|title=Charshanbe-Souri celebrations turn deadly again|url=http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|publisher=PersianLeague|access-date=2 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20061102014501/http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|archive-date=2 November 2006|archivedate=2 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061102014501/http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|deadurl=yes}}</ref> আলিদুস্তিয়ে ২০১১ চনত আলি মনচুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ২০১৩ চনত হান্নাহ নামৰ তেওঁলোকৰ এজনী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|1267552}} *{{in lang|fa}} [https://web.archive.org/web/20020803094353/http://www.iranactor.com/artists/actors/Taraneh-Alidoosti.htm Taraneh Alidoosti] at ''''Iranactor.com'''' *{{in lang|fa}} [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?id=138112040052 Taraneh Alidoosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116103546/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112040052 |date=2010-11-16 }} at ''''SourehCinema.com'''' *{{in lang|fa}} [https://web.archive.org/web/20111005003844/http://www.cinetmag.com/ShowArtist.asp?MSG=ADDDONE&ArtistID=28 Taraneh Alidoosti] at ''''Cinetmag.com'''' * {{Twitter|t_alidoosti}} * {{Instagram|taraneh_alidoosti}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] d7tirx0clojpk3oe7t7pk4aoam1m96k 648864 648863 2026-11-01T08:39:41Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = তৰানে আলীদূস্তী | image = Taraneh Alidoosti, The Salesman news conference (13950311005853135).jpg | caption = ২০১৬ চনত আলীদূস্তী | native_name = ترانه عليدوستی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1984|01|12|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years active = ২০০২–বৰ্তমান | agent = | education = | spouse = {{marriage|আলী মনছূৰ|2011}} | children = ১ | father = হমীদ আলীদূস্তী | known_for = }} '''তৰানে আলীদূস্তী''' ({{lang-fa|ترانه عليدوستی}}, {{IPA|fa|t̪ʰæɹɒːné ʔæliːd̪uːst̪ʰíː|pron}}; জন্ম: ১২ জানুৱাৰী, ১৯৮৪) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ২০১৬ চনৰ ''দ্য চেলছমেন'' চলচ্চিত্ৰখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিশেষভাৱে পৰিচিত। এই ছবিখনে ৮৯সংখ্যক অস্কাৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। ''সানাতে চিনেমা'' আলোচনীয়ে ১৩০ গৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ মাজত চলোৱা এক সমীক্ষাত তেওঁ দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ইৰানী চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ২০১২ চনত ''ফিল্ম'' আলোচনীয়ে চলোৱা অনুৰূপ এক সমীক্ষাতো তেওঁক দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। == কৰ্মজীৱন == ২০০০ চনৰপৰা অমিন তাৰোখৰ অভিনয় বিদ্যালয়ত প্ৰশিক্ষণ লোৱাৰ পাছত,<ref name=":0">{{Cite web |last=Shreshthi |first=Abhilasha |date=2023-01-04 |title=Iranian Actress Taraneh Alidoosti Released After Being Jailed For Backing Protests |url=https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |access-date=2023-01-04 |website=The Teal Mango |language=en-US |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104223057/https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |url-status=live |archivedate=2023-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104223057/https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ৰচুল চদৰ আমেলী পৰিচালিত ''আই এম তাৰানেহ, ১৫'' (২০০২) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name=":0" /> দাৰিদ্ৰ্য আৰু সমাজৰ অসন্মতিৰ সৈته যুঁজি এগৰাকী ১৫বছৰীয়া ছোৱালীয়ে বিফল সম্পৰ্কৰ পিছত অকলে সন্তান ডাঙৰ-দীঘল কৰাৰ কৰুণ কাহিনীটোক তেওঁ কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে সমালোচকে প্ৰশংসা কৰে। তেওঁ ২০০২ চনত লোকাৰ্নো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ব্ৰঞ্জ লিপাৰ্ড বঁটা লাভ কৰে।<ref name=":1">{{cite web |title=Locarno holds up a mirror to the Middle East |date=11 August 2006 |url=http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |accessdate=2010-11-01 |publisher=Swissinfo |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216183228/http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |url-status=live |archivedate=16 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216183228/http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা লাভ কৰি এই সন্মান লাভ কৰা আটাইতকৈ কম বয়সীয়া ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তেওঁ নিজৰ প্ৰথম তিনিখন ছবিৰ বাবে ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত একেৰাহে তিনিবাৰকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈ আন এক অভিলেখ গঢ়ি তোলে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ থিয়েটাৰ আৰু চিনেমা উভয়তে এক স্থিৰ কিন্তু নিৰ্বাচিত ধাৰাত কাম কৰি আহিছে। তেওঁ ২০০৬ চনত আছগৰ ফাৰহাদীৰ ''ফায়াৰৱৰ্কছ ৱেনছডে'' ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেত্ৰী আছিল, যিখন লোকাৰ্নো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name=":1" /> আলিদুস্তি মূলতঃ নাট্যধৰ্মী চৰিত্ৰ গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নিৰ্বাচিত গুণৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ এককন উদাৰহণ হৈছে অস্কাৰ বিজয়ী আছগৰ ফাৰহাদীৰ সৈতে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সহযোগিতা, যাৰ বাবে তেওঁ নিজৰ প্ৰজন্মৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত অভিনেত্ৰীসকলৰ এগৰাকী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। তেওঁ ''দ্য চেলছমেন'' ছবিখনত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল, যিখন ছবিয়ে ২০১৭ চনত অস্কাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2023-01-04 |title=Taraneh Alidoosti: Iran releases top actress held for supporting protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64163189 |access-date=2023-01-04 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104220050/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64163189 |url-status=live }}</ref> ইৰানৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁ বহু বঁটা আৰু সন্মান বুটলিছে।<ref>{{Cite web|title=بیوگرافی "ترانه علیدوستی" و همسرش به همراه عکس دخترش|url=https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|access-date=2021-12-28|website=نمناک|language=fa|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206202932/https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|url-status=live|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206202932/https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-01-28|title=بیوگرافی ترانه علیدوستی و همسرش و دخترش +عکسهای اینستاگرامی و گفتگو|url=https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|access-date=2021-12-28|website=آریا پیکس|language=fa-IR|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217214910/https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|url-status=live|archivedate=2022-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217214910/https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=ترانه علیدوستی {{!}} بیوگرافی + عکس‌های ترانه علیدوستی {{!}} سلام‌سینما|url=https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|access-date=2021-12-28|website=www.salamcinama.ir|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228140912/https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|url-status=live|archivedate=2021-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228140912/https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|deadurl=yes}}</ref> ইৰানৰ অতি জনপ্ৰিয় ভিঅ’ডি ধাৰাবাহিক ''শ্বাহৰজাদ''ৰ তিনিটা সংস্কৰণতে আলিদুস্তিয়ে নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল। ডেইলী কচ আলোচনীবীয়ে আলিদুস্তিক ইতিহাসৰ কেইগৰাকীমান পথ-প্ৰদৰ্শক মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। এই তালিকাত তেওঁৰ লগতে আন তিনিগৰাকী ইৰানী মহিলা কিমিয়া আলিজাদেহ, ক্ৰীষ্টিয়ান আমানপুৰ আৰু নাদিয়া মাফটুনীৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Alidoosti Among Trailblazing Women of History |url=https://www.dailykos.com/stories/2022/1/15/2074719/-WOW2-January-s-Trailblazing-Women-and-Events-in-Our-History-January-9-through-16-2022 |access-date=4 December 2022 |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202123753/https://www.dailykos.com/stories/2022/1/15/2074719/-WOW2-January-s-Trailblazing-Women-and-Events-in-Our-History-January-9-through-16-2022 |url-status=bot: unknown }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == আলিদুস্তিৰ পিতৃ হামিদ আলিদুস্তিয়ে ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দলৰ হৈ খেলিছিল আৰু তেওঁ কোনো বিদেশী দলৰ (জাৰ্মান দ্বিতীয় বুন্দেশ্বলিগাৰ এফএছভি ছালমহৰ) হৈ খেলা প্ৰথমগৰাকী ইৰানী খেলুৱৈ আছিল। পিছলৈ তেওঁ এজন পেছাদাৰী ফুটবল প্ৰশিক্ষক হৈ পৰে। আলিদুস্তিৰ মাতৃ নাদেৰেহ হাকিম-এলাহী এগৰাকী ভাস্কৰ আৰু কলা প্ৰশিক্ষক। ২০০৫ চনত ইৰানৰ বাৰ্ষিক অগ্নি মহোৎসৱৰ (চাহাৰশ্বানবে চুৰী) সময়ত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাত তেওঁৰ একমাত্ৰ ভাতৃ পোয়ানৰ ১৬ বছৰ বয়সত মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web|title=Charshanbe-Souri celebrations turn deadly again|url=http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|publisher=PersianLeague|access-date=2 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20061102014501/http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|archive-date=2 November 2006|archivedate=2 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061102014501/http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|deadurl=yes}}</ref> আলিদুস্তিয়ে ২০১১ চনত আলি মনচুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ২০১৩ চনত হান্নাহ নামৰ তেওঁলোকৰ এজনী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|1267552}} *{{in lang|fa}} [https://web.archive.org/web/20020803094353/http://www.iranactor.com/artists/actors/Taraneh-Alidoosti.htm Taraneh Alidoosti] at ''''Iranactor.com'''' *{{in lang|fa}} [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?id=138112040052 Taraneh Alidoosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116103546/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112040052 |date=2010-11-16 }} at ''''SourehCinema.com'''' *{{in lang|fa}} [https://web.archive.org/web/20111005003844/http://www.cinetmag.com/ShowArtist.asp?MSG=ADDDONE&ArtistID=28 Taraneh Alidoosti] at ''''Cinetmag.com'''' * {{Twitter|t_alidoosti}} * {{Instagram|taraneh_alidoosti}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] fkwjsalxqt1eumdjz3372mmnwpxrvju 648865 648864 2026-11-01T08:39:57Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[তাৰানেহ আলিদুস্তি]]ৰ পৰা [[তৰানে আলীদূস্তী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = তৰানে আলীদূস্তী | image = Taraneh Alidoosti, The Salesman news conference (13950311005853135).jpg | caption = ২০১৬ চনত আলীদূস্তী | native_name = ترانه عليدوستی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1984|01|12|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years active = ২০০২–বৰ্তমান | agent = | education = | spouse = {{marriage|আলী মনছূৰ|2011}} | children = ১ | father = হমীদ আলীদূস্তী | known_for = }} '''তৰানে আলীদূস্তী''' ({{lang-fa|ترانه عليدوستی}}, {{IPA|fa|t̪ʰæɹɒːné ʔæliːd̪uːst̪ʰíː|pron}}; জন্ম: ১২ জানুৱাৰী, ১৯৮৪) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ২০১৬ চনৰ ''দ্য চেলছমেন'' চলচ্চিত্ৰখনত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত বিশেষভাৱে পৰিচিত। এই ছবিখনে ৮৯সংখ্যক অস্কাৰ বঁটাত শ্ৰেষ্ঠ বিদেশী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। ''সানাতে চিনেমা'' আলোচনীয়ে ১৩০ গৰাকী চলচ্চিত্ৰ সমালোচকৰ মাজত চলোৱা এক সমীক্ষাত তেওঁ দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ ইৰানী চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ২০১২ চনত ''ফিল্ম'' আলোচনীয়ে চলোৱা অনুৰূপ এক সমীক্ষাতো তেওঁক দশকটোৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল। == কৰ্মজীৱন == ২০০০ চনৰপৰা অমিন তাৰোখৰ অভিনয় বিদ্যালয়ত প্ৰশিক্ষণ লোৱাৰ পাছত,<ref name=":0">{{Cite web |last=Shreshthi |first=Abhilasha |date=2023-01-04 |title=Iranian Actress Taraneh Alidoosti Released After Being Jailed For Backing Protests |url=https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |access-date=2023-01-04 |website=The Teal Mango |language=en-US |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104223057/https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |url-status=live |archivedate=2023-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230104223057/https://www.thetealmango.com/news/iranian-actress-taraneh-alidoosti-released-after-being-jailed-for-backing-protests/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ৰচুল চদৰ আমেলী পৰিচালিত ''আই এম তাৰানেহ, ১৫'' (২০০২) নামৰ চলচ্চিত্ৰখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name=":0" /> দাৰিদ্ৰ্য আৰু সমাজৰ অসন্মতিৰ সৈته যুঁজি এগৰাকী ১৫বছৰীয়া ছোৱালীয়ে বিফল সম্পৰ্কৰ পিছত অকলে সন্তান ডাঙৰ-দীঘল কৰাৰ কৰুণ কাহিনীটোক তেওঁ কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে সমালোচকে প্ৰশংসা কৰে। তেওঁ ২০০২ চনত লোকাৰ্নো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ব্ৰঞ্জ লিপাৰ্ড বঁটা লাভ কৰে।<ref name=":1">{{cite web |title=Locarno holds up a mirror to the Middle East |date=11 August 2006 |url=http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |accessdate=2010-11-01 |publisher=Swissinfo |archive-date=16 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216183228/http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |url-status=live |archivedate=16 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216183228/http://www.swissinfo.ch/eng/index/Locarno_holds_up_a_mirror_to_the_Middle_East.html?cid=5373196 |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ২০সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা লাভ কৰি এই সন্মান লাভ কৰা আটাইতকৈ কম বয়সীয়া ব্যক্তি হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে তেওঁ নিজৰ প্ৰথম তিনিখন ছবিৰ বাবে ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত একেৰাহে তিনিবাৰকৈ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈ আন এক অভিলেখ গঢ়ি তোলে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ থিয়েটাৰ আৰু চিনেমা উভয়তে এক স্থিৰ কিন্তু নিৰ্বাচিত ধাৰাত কাম কৰি আহিছে। তেওঁ ২০০৬ চনত আছগৰ ফাৰহাদীৰ ''ফায়াৰৱৰ্কছ ৱেনছডে'' ছবিখনৰ মুখ্য অভিনেত্ৰী আছিল, যিখন লোকাৰ্নো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱতো প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name=":1" /> আলিদুস্তি মূলতঃ নাট্যধৰ্মী চৰিত্ৰ গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ নিৰ্বাচিত গুণৰ বাবে জনাজাত। ইয়াৰ এককন উদাৰহণ হৈছে অস্কাৰ বিজয়ী আছগৰ ফাৰহাদীৰ সৈতে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সহযোগিতা, যাৰ বাবে তেওঁ নিজৰ প্ৰজন্মৰ আটাইতকৈ প্ৰশংসিত অভিনেত্ৰীসকলৰ এগৰাকী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। তেওঁ ''দ্য চেলছমেন'' ছবিখনত মুখ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল, যিখন ছবিয়ে ২০১৭ চনত অস্কাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2023-01-04 |title=Taraneh Alidoosti: Iran releases top actress held for supporting protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64163189 |access-date=2023-01-04 |archive-date=4 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104220050/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64163189 |url-status=live }}</ref> ইৰানৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেত্ৰী হিচাপে তেওঁ বহু বঁটা আৰু সন্মান বুটলিছে।<ref>{{Cite web|title=بیوگرافی "ترانه علیدوستی" و همسرش به همراه عکس دخترش|url=https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|access-date=2021-12-28|website=نمناک|language=fa|archive-date=6 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206202932/https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|url-status=live|archivedate=2023-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230206202932/https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C.p2767|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-01-28|title=بیوگرافی ترانه علیدوستی و همسرش و دخترش +عکسهای اینستاگرامی و گفتگو|url=https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|access-date=2021-12-28|website=آریا پیکس|language=fa-IR|archive-date=17 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221217214910/https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|url-status=live|archivedate=2022-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217214910/https://ariapix.net/taraneh-alioosti/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=ترانه علیدوستی {{!}} بیوگرافی + عکس‌های ترانه علیدوستی {{!}} سلام‌سینما|url=https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|access-date=2021-12-28|website=www.salamcinama.ir|archive-date=28 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228140912/https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|url-status=live|archivedate=2021-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211228140912/https://www.salamcinama.ir/profile/1b7afiy8sime1k0/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C|deadurl=yes}}</ref> ইৰানৰ অতি জনপ্ৰিয় ভিঅ’ডি ধাৰাবাহিক ''শ্বাহৰজাদ''ৰ তিনিটা সংস্কৰণতে আলিদুস্তিয়ে নাম ভূমিকাত অভিনয় কৰিছিল। ডেইলী কচ আলোচনীবীয়ে আলিদুস্তিক ইতিহাসৰ কেইগৰাকীমান পথ-প্ৰদৰ্শক মহিলাৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। এই তালিকাত তেওঁৰ লগতে আন তিনিগৰাকী ইৰানী মহিলা কিমিয়া আলিজাদেহ, ক্ৰীষ্টিয়ান আমানপুৰ আৰু নাদিয়া মাফটুনীৰ নামো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Taraneh Alidoosti Among Trailblazing Women of History |url=https://www.dailykos.com/stories/2022/1/15/2074719/-WOW2-January-s-Trailblazing-Women-and-Events-in-Our-History-January-9-through-16-2022 |access-date=4 December 2022 |archive-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202123753/https://www.dailykos.com/stories/2022/1/15/2074719/-WOW2-January-s-Trailblazing-Women-and-Events-in-Our-History-January-9-through-16-2022 |url-status=bot: unknown }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == আলিদুস্তিৰ পিতৃ হামিদ আলিদুস্তিয়ে ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ফুটবল দলৰ হৈ খেলিছিল আৰু তেওঁ কোনো বিদেশী দলৰ (জাৰ্মান দ্বিতীয় বুন্দেশ্বলিগাৰ এফএছভি ছালমহৰ) হৈ খেলা প্ৰথমগৰাকী ইৰানী খেলুৱৈ আছিল। পিছলৈ তেওঁ এজন পেছাদাৰী ফুটবল প্ৰশিক্ষক হৈ পৰে। আলিদুস্তিৰ মাতৃ নাদেৰেহ হাকিম-এলাহী এগৰাকী ভাস্কৰ আৰু কলা প্ৰশিক্ষক। ২০০৫ চনত ইৰানৰ বাৰ্ষিক অগ্নি মহোৎসৱৰ (চাহাৰশ্বানবে চুৰী) সময়ত হোৱা এক দুৰ্ঘটনাত তেওঁৰ একমাত্ৰ ভাতৃ পোয়ানৰ ১৬ বছৰ বয়সত মৃত্যু হয়।<ref>{{cite web|title=Charshanbe-Souri celebrations turn deadly again|url=http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|publisher=PersianLeague|access-date=2 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20061102014501/http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|archive-date=2 November 2006|archivedate=2 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061102014501/http://www.persianleague.com/news/morenews.cfm?news=2285|deadurl=yes}}</ref> আলিদুস্তিয়ে ২০১১ চনত আলি মনচুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু ২০১৩ চনত হান্নাহ নামৰ তেওঁলোকৰ এজনী কন্যা সন্তানৰ জন্ম হয়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|1267552}} *{{in lang|fa}} [https://web.archive.org/web/20020803094353/http://www.iranactor.com/artists/actors/Taraneh-Alidoosti.htm Taraneh Alidoosti] at ''''Iranactor.com'''' *{{in lang|fa}} [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?id=138112040052 Taraneh Alidoosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116103546/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112040052 |date=2010-11-16 }} at ''''SourehCinema.com'''' *{{in lang|fa}} [https://web.archive.org/web/20111005003844/http://www.cinetmag.com/ShowArtist.asp?MSG=ADDDONE&ArtistID=28 Taraneh Alidoosti] at ''''Cinetmag.com'''' * {{Twitter|t_alidoosti}} * {{Instagram|taraneh_alidoosti}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] fkwjsalxqt1eumdjz3372mmnwpxrvju লয়লা হাতমী 0 136942 648870 633675 2026-11-01T08:59:16Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[লেইলা হাতামি]]ৰ পৰা [[লয়লা হাতমী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 633675 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লেইলা হাতামি | image = Leila Hatami.jpg | imagesize = | caption = ২০২২ চনত হাতামি | native_name = لیلا حاتمی | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1972|10|01}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | notable_works = | height = | alma_mater = একোল পলিটেকনিক ফেডাৰেল ডি লাউচেন | death_date = | death_place = | native_name_lang = Fa | othername = | yearsactive = ১৯৮৪–বৰ্তমান | parents = আলি হাতামি<br>জাৰি খোছকাম | spouse = {{marriage|আলি মোছাফা|1998}} | children = ২ | relatives = আমিৰ বানু কাৰিমি (শাহু) | website = }} '''লেইলা হাতামি''' ([[ফাৰ্চী]]: لیلا حاتمی; জন্ম: ১ অক্টোবৰ ১৯৭২) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ইৰানী চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু একবিংশ শতিকাৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ শিল্পী হিচাপে পৰিগণিত হাতামি ড্ৰামা ছবিসমূহহত কৰা বাস্তৱসন্মত অভিনয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ২০১১ চনত একাডেমী বঁটা বিজয়ী ছবি ''এ চেপাৰেচন''ত চিমিন চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত খ্যাতি লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ চিলভাৰ বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰে। হাতামীয়ে ১৯৮৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত নাটকীয় ছবি ''কামালোলমোল্ক''ত কামাল-অল-মোল্কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁ ১৯৯৭ চনত মুক্তি পোৱা ''লেইলা'' নামৰ নাটকীয় ছবিত এগৰাকী বন্ধ্যা মহিলাৰ চৰিত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে মূল ভূমিকাত অভিনয় কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ডিপ্লমা অৱ অনাৰ লাভ কৰে আৰু জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ২০০৯ চনত ''পেনীলেচ'' ছবিত এগৰাকী সৰল মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ে তেওঁক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰীষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা আনি দিয়ে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ২০১৭ চনত ''চাবডিউড'' ছবিত এগৰাকী মানসিকভাৱে বিপৰ্যস্ত মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পুনৰ এই বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''চেইদ্য'' (১৯৯৯), ''দ্য ডেজাৰ্টেড ষ্টেচন'' (২০০২), ''চিজনেড চালাড'' (২০০৫), ''ফৰ্টি য়েৰ্ছ অ'ল্ড'' (২০১০), ''এ চেপাৰেচন'' (২০১১), ''দ্য অৰেঞ্জ চুট'' (২০১২) আৰু ''টাইম টু লাভ'' (২০১৫) আদি ছবিত অভিনয়ৰ বাবে ক্ৰীষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। হাতামীয়ে ''দ্য ডেজাৰ্টেড ষ্টেচন'' (২০০২) ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে মণ্ট্ৰিয়েল ৱৰ্ল্ড ফিল্ম ফেষ্টিৱেলত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০১১ চনত ''এ চেপাৰেচন'' নামৰ নাটকীয় ছবিখনৰ বাবে বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ চিলভাৰ বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০১৭ চনত 'ইণ্ডিৱায়াৰ'-এ এই ছবিখনত তেওঁৰ অভিনয়ক একবিংশ শতিকাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় হিচাপে প্ৰশংসা কৰে আৰু হাতামীয়ে এই অভিনয়ৰ বাবে এটা অস্কাৰ বঁটা পোৱাৰ যোগ্য আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2017-09-23 |title=Leila Hatami Among 21st Century Best Actresses |url=https://financialtribune.com/ |access-date=2025-01-21 |website=FinancialTribune |language=en |archivedate=2018-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620160043/https://financialtribune.com/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১২ চনত মুক্তি পোৱা ''দ্য লাষ্ট ষ্টেপ'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ কাৰ্লভি ভেৰী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰীষ্টাল গ্ল'ব বঁটা লাভ কৰে। ২০১২ চনত ফৰাচী চৰকাৰে তেওঁক 'চেভেলিয়াৰ অৱ দ্য অৰ্ডাৰ অৱ আৰ্টছ এণ্ড লেটাৰ্ছ' সন্মানেৰে ভূষিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=2012-08-02 |title=اعطای نشان هنر و ادب فرانسه به لیلا حاتمی |url=https://bbc.com |access-date=2022-08-04 |publisher=BBC News |language=fa}}</ref> 'ৱাণ্ডাৰচলিষ্ট' ৱেবচাইটৰ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া মহিলাৰ তালিকাতো তেওঁৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে।<ref>{{Cite web |date=2016-11-08 |title=Most Beautiful Middle-Eastern Women - Top 10 Beautiful Arab Women |url=https://wonderslist.com |access-date=2025-07-08 |website=://wonderslist.com |language=en-US}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == [[File:Leila-hatami-childhood.jpg|thumb|left|upright|200px|পিতৃ আলি হাতামি আৰু মাতৃ জাৰি খোছকামৰ সৈতে শৈশৱত হাতামি]] লেইলা হাতামিৰ জন্ম ১৯৭২ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইৰানৰ তেহৰানত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰভাৱশালী ইৰানী পৰিচালক আলি হাতামি আৰু মাতৃ আছিল অভিনেত্ৰী জাৰি খোছকাম। ১০ বছৰ বয়সতে লেইলাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ছবিত অভিনয় কৰে। ১৯ শতিকাৰ ইৰানী চিত্ৰশিল্পী কামাল-অল-মোল্কৰ জীৱনৰ আধাৰত নিৰ্মিত ''কামালোলমোল্ক'' নামৰ ছবিখনত তেওঁ চিত্ৰশিল্পীগৰাকীৰ বাল্যকালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ আঠ বছৰৰ পাছত ১৯৯২ চনত তেওঁ পিতৃৰ আন এখন ছবি ''লাভ-ষ্ট্ৰীকেন''-ত এগৰাকী অন্ধ ৰাজকুমাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। অৱশ্যে প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ অভিনয়ক পেচা হিচাপে লোৱাৰ কথা ভবা নাছিল। হাইস্কুলত তেওঁ গাণিতিক পদ্যৰ্থ বিজ্ঞানহে অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Iran Chamber Society: Iranian Cinema: Leila Hatami |url=https://www.iranchamber.com/cinema/lhatami/leila_hatami.php |access-date=2025-07-09 |website=www.iranchamber.com |archivedate=2025-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250913134541/https://www.iranchamber.com/cinema/lhatami/leila_hatami.php |deadurl=yes }}</ref> হাইস্কুলৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পাছত তেওঁ চুইজাৰলেণ্ডৰ লাউচেনলৈ যায় আৰু লাউচেনৰ চুইচ ফেডাৰেল ইনষ্টিটিউট অব্ টেকন’লজীত মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে। দুবছৰৰ পাছত হাতামিয়ে নিজৰ বিষয় সলনি কৰি ফৰাচী সাহিত্য অধ্যয়ন কৰিবলৈ লয়।<ref name="Vick2007">{{cite book|author=Tom Vick|title=Asian cinema: a field guide|url=https://archive.org/details/asiancinemafield0000vick|url-access=registration|year=2007|publisher=Collins}}</ref> তেওঁ ফৰাচী ভাষাৰ অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছতে পিতৃ অসুস্থ হৈ পৰে আৰু তেওঁ ইৰানলৈ ঘূৰি আহে। ১৯৯৬ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হয়। সেই একে বছৰতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক দ্যৰিয়ুচ মেহৰজুইৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত ''লেইলা'' নামৰ ড্ৰামা ছবিত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰাপ্তবয়স্ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ অভিনয়ে ইৰানৰ ভিতৰে-বাহিৰে সৰ্বত্ৰে প্ৰশংসা বুটলিছিল।<ref>{{Cite web |title=Iranian Women You Should Known: Leila Hatami |url=https://iranwire.com/en/special-features/61308/ |access-date=2025-07-09 |website=iranwire.com |language=en}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == হাতামিয়ে ১৯৯৮ চনত ''লেইলা'' (১৯৯৭) ছবিখনৰ সহ-অভিনেতা আলি মোছাফাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছে: মণি নামৰ এজন পুত্ৰ (জন্ম: ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৭) আৰু আচল নামৰ এগৰাকী কন্যা (জন্ম: অক্টোবৰ ২০০৮)। নিজৰ মাতৃভাষা ফাৰ্চীৰ উপৰিও তেওঁ ফৰাচী, ইংৰাজী, ইটালীয় আৰু জাৰ্মান ভাষা সাৱলীলভাৱে ক’ব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Iranian stars who speak multiple languages |url=https://en.ifilmtv.ir/News/Content/35599/ |access-date=2025-07-09 |website=ifilm-آیفیلم |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} * {{IMDb name|0368689}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] pkd3sx3rina5j9ujpc0xckucx601fvx 648872 648870 2026-11-01T09:04:35Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648872 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লয়লা হাতমী | image = Leila Hatami.jpg | imagesize = | caption = ২০২২ চনত হাতমী | native_name = لیلا حاتمی | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1972|10|01}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | notable_works = | height = | alma_mater = [[একল পলিতেক্নিক ফেদেৰাল দ্য ল'জান]] | death_date = | death_place = | native_name_lang = Fa | othername = | yearsactive = ১৯৮৪–বৰ্তমান | parents = [[আলী হাতমী]]<br>[[জৰী খোশ্বকাম]] | spouse = {{marriage|[[আলী মছফ্ফা]]|1998}} | children = ২ | relatives = [[আমীৰবানূ কৰীমী]] (শাহু) | website = }} '''লয়লা হাতমী''' ({{lang-fa|لیلا حاتمی}}, {{IPA|fa|lejlɒ́ː hɒːt̪ʰæmíː|pron}}; জন্ম: ১ অক্টোবৰ ১৯৭২) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। ইৰানী চিনেমাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী আৰু একবিংশ শতিকাৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ শিল্পী হিচাপে পৰিগণিত হাতামি ড্ৰামা ছবিসমূহহত কৰা বাস্তৱসন্মত অভিনয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। ২০১১ চনত একাডেমী বঁটা বিজয়ী ছবি ''এ চেপাৰেচন''ত চিমিন চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত খ্যাতি লাভ কৰে আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ চিলভাৰ বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰে। হাতমীয়ে ১৯৮৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত নাটকীয় ছবি ''কামালোলমোল্ক''ত কামাল-অল-মোল্কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেওঁ ১৯৯৭ চনত মুক্তি পোৱা ''লেইলা'' নামৰ নাটকীয় ছবিত এগৰাকী বন্ধ্যা মহিলাৰ চৰিত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে মূল ভূমিকাত অভিনয় কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ডিপ্লমা অৱ অনাৰ লাভ কৰে আৰু জনসাধাৰণৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। ২০০৯ চনত ''পেনীলেচ'' ছবিত এগৰাকী সৰল মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ে তেওঁক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰীষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটা আনি দিয়ে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ২০১৭ চনত ''চাবডিউড'' ছবিত এগৰাকী মানসিকভাৱে বিপৰ্যস্ত মহিলাৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পুনৰ এই বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''চেইদ্য'' (১৯৯৯), ''দ্য ডেজাৰ্টেড ষ্টেচন'' (২০০২), ''চিজনেড চালাড'' (২০০৫), ''ফৰ্টি য়েৰ্ছ অ'ল্ড'' (২০১০), ''এ চেপাৰেচন'' (২০১১), ''দ্য অৰেঞ্জ চুট'' (২০১২) আৰু ''টাইম টু লাভ'' (২০১৫) আদি ছবিত অভিনয়ৰ বাবে ক্ৰীষ্টাল চিমৰ্ঘ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। হাতমীয়ে ''দ্য ডেজাৰ্টেড ষ্টেচন'' (২০০২) ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে মণ্ট্ৰিয়েল ৱৰ্ল্ড ফিল্ম ফেষ্টিৱেলত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০১১ চনত ''এ চেপাৰেচন'' নামৰ নাটকীয় ছবিখনৰ বাবে বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ চিলভাৰ বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰে। ২০১৭ চনত 'ইণ্ডিৱায়াৰ'-এ এই ছবিখনত তেওঁৰ অভিনয়ক একবিংশ শতিকাৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় হিচাপে প্ৰশংসা কৰে আৰু হাতামীয়ে এই অভিনয়ৰ বাবে এটা অস্কাৰ বঁটা পোৱাৰ যোগ্য আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |date=2017-09-23 |title=Leila Hatami Among 21st Century Best Actresses |url=https://financialtribune.com/ |access-date=2025-01-21 |website=FinancialTribune |language=en |archivedate=2018-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620160043/https://financialtribune.com/ |deadurl=yes }}</ref> ২০১২ চনত মুক্তি পোৱা ''দ্য লাষ্ট ষ্টেপ'' ছবিত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ কাৰ্লভি ভেৰী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰীষ্টাল গ্ল'ব বঁটা লাভ কৰে। ২০১২ চনত ফৰাচী চৰকাৰে তেওঁক 'চেভেলিয়াৰ অৱ দ্য অৰ্ডাৰ অৱ আৰ্টছ এণ্ড লেটাৰ্ছ' সন্মানেৰে ভূষিত কৰে।<ref>{{Cite web |date=2012-08-02 |title=اعطای نشان هنر و ادب فرانسه به لیلا حاتمی |url=https://bbc.com |access-date=2022-08-04 |publisher=BBC News |language=fa}}</ref> 'ৱাণ্ডাৰচলিষ্ট' ৱেবচাইটৰ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ আটাইতকৈ ধুনীয়া মহিলাৰ তালিকাতো তেওঁৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে।<ref>{{Cite web |date=2016-11-08 |title=Most Beautiful Middle-Eastern Women - Top 10 Beautiful Arab Women |url=https://wonderslist.com |access-date=2025-07-08 |website=://wonderslist.com |language=en-US}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == [[File:Leila-hatami-childhood.jpg|thumb|left|upright|200px|পিতৃ আলি হাতামি আৰু মাতৃ জাৰি খোছকামৰ সৈতে শৈশৱত হাতামি]] লেইলা হাতামিৰ জন্ম ১৯৭২ চনৰ ১ অক্টোবৰত ইৰানৰ তেহৰানত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আছিল প্ৰভাৱশালী ইৰানী পৰিচালক আলি হাতামি আৰু মাতৃ আছিল অভিনেত্ৰী জাৰি খোছকাম। ১০ বছৰ বয়সতে লেইলাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে ছবিত অভিনয় কৰে। ১৯ শতিকাৰ ইৰানী চিত্ৰশিল্পী কামাল-অল-মোল্কৰ জীৱনৰ আধাৰত নিৰ্মিত ''কামালোলমোল্ক'' নামৰ ছবিখনত তেওঁ চিত্ৰশিল্পীগৰাকীৰ বাল্যকালৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ইয়াৰ আঠ বছৰৰ পাছত ১৯৯২ চনত তেওঁ পিতৃৰ আন এখন ছবি ''লাভ-ষ্ট্ৰীকেন''-ত এগৰাকী অন্ধ ৰাজকুমাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। অৱশ্যে প্ৰথম অৱস্থাত তেওঁ অভিনয়ক পেচা হিচাপে লোৱাৰ কথা ভবা নাছিল। হাইস্কুলত তেওঁ গাণিতিক পদ্যৰ্থ বিজ্ঞানহে অধ্যয়ন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=Iran Chamber Society: Iranian Cinema: Leila Hatami |url=https://www.iranchamber.com/cinema/lhatami/leila_hatami.php |access-date=2025-07-09 |website=www.iranchamber.com |archivedate=2025-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250913134541/https://www.iranchamber.com/cinema/lhatami/leila_hatami.php |deadurl=yes }}</ref> হাইস্কুলৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰাৰ পাছত তেওঁ চুইজাৰলেণ্ডৰ লাউচেনলৈ যায় আৰু লাউচেনৰ চুইচ ফেডাৰেল ইনষ্টিটিউট অব্ টেকন’লজীত মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে। দুবছৰৰ পাছত হাতামিয়ে নিজৰ বিষয় সলনি কৰি ফৰাচী সাহিত্য অধ্যয়ন কৰিবলৈ লয়।<ref name="Vick2007">{{cite book|author=Tom Vick|title=Asian cinema: a field guide|url=https://archive.org/details/asiancinemafield0000vick|url-access=registration|year=2007|publisher=Collins}}</ref> তেওঁ ফৰাচী ভাষাৰ অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছতে পিতৃ অসুস্থ হৈ পৰে আৰু তেওঁ ইৰানলৈ ঘূৰি আহে। ১৯৯৬ চনত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হয়। সেই একে বছৰতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক দ্যৰিয়ুচ মেহৰজুইৰ নিৰ্দেশনাত নিৰ্মিত ''লেইলা'' নামৰ ড্ৰামা ছবিত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰাপ্তবয়স্ক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ অভিনয়ে ইৰানৰ ভিতৰে-বাহিৰে সৰ্বত্ৰে প্ৰশংসা বুটলিছিল।<ref>{{Cite web |title=Iranian Women You Should Known: Leila Hatami |url=https://iranwire.com/en/special-features/61308/ |access-date=2025-07-09 |website=iranwire.com |language=en}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == হাতামিয়ে ১৯৯৮ চনত ''লেইলা'' (১৯৯৭) ছবিখনৰ সহ-অভিনেতা আলি মোছাফাৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছে: মণি নামৰ এজন পুত্ৰ (জন্ম: ফেব্ৰুৱাৰী ২০০৭) আৰু আচল নামৰ এগৰাকী কন্যা (জন্ম: অক্টোবৰ ২০০৮)। নিজৰ মাতৃভাষা ফাৰ্চীৰ উপৰিও তেওঁ ফৰাচী, ইংৰাজী, ইটালীয় আৰু জাৰ্মান ভাষা সাৱলীলভাৱে ক’ব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Iranian stars who speak multiple languages |url=https://en.ifilmtv.ir/News/Content/35599/ |access-date=2025-07-09 |website=ifilm-آیفیلم |language=en}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} * {{IMDb name|0368689}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 4r216vzmerul67u5zfm2tveyuvxe8gm দ্বীপান্বিতা কলিতা 0 136944 648814 648656 2026-10-31T18:30:38Z Dipankar Das 36094 648814 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} {{Infobox military person | name = দ্বীপান্বিতা কলিতা<br />Dwipannita Kalita | birth_date = {{birth year and age|1989}} | birth_place = [[ঢেকীয়াজুলি]], [[শোণিতপুৰ]], [[অসম]], ভাৰত | death_date = | death_place = | image = দ্বীপান্বিতা কলিতা.jpg | caption = | nickname = | allegiance = {{flag|India}} | branch = [[ভাৰতীয় সেনা]] | serviceyears = ২০২০–বৰ্তমানলৈকে | rank = মেজৰ | unit = পেৰাচুট মেডিকেল ৰেজিমেণ্ট, সেনাবাহিনী মেডিকেল কৰ্পচ | commands = | battles = | awards = পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ<br/>মেৰুণ বেৰট | spouse = ডা: চাৰং মেট (বি: ২০১৯) | relations = | laterwork = | alma_mater = [[দৰং মহাবিদ্যালয়]]<br/> এমবিবিএছ(ফিলিপিনছ) | website = }} '''দ্বীপান্বিতা কলিতা''' ({{Lang-en|Dwipannita Kalita}}, জন্ম: প্ৰায় ১৯৮৯) হৈছে [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ এগৰাকী চিকিৎসা বিষয়া তথা [[অসম]] ৰাজ্যৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা পেৰাট্ৰুপাৰ। তেওঁ [[আগ্ৰা]]ত থকা ভাৰতীয় সেনাৰ ক্ষেত্ৰস্থলীত উৰণ প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰি ২০২৩ চনত ৩৪ বছৰ বয়সত পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ আৰু মেৰুণ বেৰেট লাভ কৰে। <ref name="ssbcrack1">{{cite web |title=Meet Major Dwipannita Kalita: The Army Doctor Who Became Assam's First Female Paratrooper |url=https://shop.ssbcrack.com/blogs/blog/meet-major-dwipannita-kalita-the-army-doctor-who-became-assam-s-first-female-paratrooper |publisher=SSBCrack |year=2025 |access-date=19 May 2026}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মেজৰ পদবীলৈ উন্নীত হোৱা দ্বীপান্বিতা কলিতা ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ ফেমিনা ইণ্ডিয়া আলোচনীৰ [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|স্বাধীনতা দিৱস]]ৰ বিশেষ সংস্কৰণৰ প্ৰচ্ছদত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল, য’ত ভাৰতীয় সেনাৰ দহগৰাকী মহিলা বিষয়াক সন্মান জনোৱা হৈছিল৷ সংখ্যাটোৰ থিম (বিষয়বস্তু) আছিল -ইন দ্য লাইন অৱ ডিউটি'।<ref name="sentinel">{{cite news |title=Assam's First Female Paratrooper, Major Dwipannita Kalita Graces The Cover of Femina India |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assams-first-female-paratrooper-major-dwipannita-kalita-graces-the-cover-of-femina-india |newspaper=The Sentinel |date=7 August 2025 |access-date=19 May 2026}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা== অসমৰ [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাৰ [[ঢেকীয়াজুলি]]ত দ্বীপন্বিতা কলিতাৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ গৃহ চহৰৰ দেৱেন্দ্ৰ গ্ৰীণ গ্ৰ'ভ ইংৰাজী বিদ্যালয়ত স্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত দ[[দৰং মহাবিদ্যালয়|ৰং কলেজ]]ৰ পৰা সুখ্যাতিৰে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="netday">{{cite news |title=Major Dr Dwipannita Kalita Scripts History as Assam's First Woman Paratrooper |url=https://northeasttoday.in/northeast/major-dr-dwipannita-kalita-scripts-history-as-assams-first-woman-paratrooper/ |newspaper=Northeast Today |date=18 May 2026 |access-date=19 May 2026 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ফিলিপাইন|ফিলিপাইনছ]]ত এম বি বি এছ ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ আৰু বিদেশত উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি তেওঁ এনে কৃতিত্ব অৰ্জন কৰা শোণিতপুৰ জিলাৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ ফলত তেওঁৰ সামৰিক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতেই অঞ্চলটোৰ যুৱতীসকলৰ বাবে এগৰাকী প্ৰেৰণাদায়ী ব্যক্তিত্ব হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref name="ssbcrack2">{{cite web |title=Major Dwipannita Kalita: Assam's Trailblazing Female Paratrooper and Military Doctor |url=https://shop.ssbcrack.com/blogs/blog/major-dwipannita-kalita-assams-trailblazing-female-paratrooper-and-military-doctor |publisher=SSBCrack |year=2025 |access-date=19 May 2026}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===অসামৰিক চিকিৎসা সেৱাত=== এম বি বি এছ আৰু ইণ্টাৰ্ণশ্বিপ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত দ্বীপান্বিতা কলিতা ভাৰতলৈ উভতি আহি দীন দয়াল হাস্পতালকে ধৰি [[নতুন দিল্লী]]ত অসামৰিক চিকিৎসক হিচাপে কাম কৰে। উচ্চ চাপৰ পৰিৱেশ আৰু জটিল গোচৰ ব্যৱস্থাপনাৰ বাবে পৰিচিত বিভাগ জৰুৰীকালীন চিকিৎসা আৰু [[প্ৰসূতি]] আৰু [[স্ত্ৰীৰোগ বিজ্ঞান|স্ত্ৰীৰোগ]] বিজ্ঞানত তেওঁ বাস্তৱজ্ঞানসম্পন্ন ক্লিনিকেল অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। এই অসামৰিক চিকিৎসা অভিজ্ঞতাই পিছলৈ তেওঁৰ সামৰিক কেৰিয়াৰৰ ভেটি হিচাপে কাম কৰিছিল৷<ref name="ssbcrack3">{{cite web |title=Meet Major Dwipannita Kalita: Assam's First Female Paratrooper Who Broke Every Barrier |url=https://www.ssbcrack.com/2026/05/meet-major-dwipannita-kalita-assams-first-female-paratrooper-who-broke-every-barrier.html |publisher=SSBCrack |year=2026 |access-date=19 May 2026}}</ref> ===ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ=== ২০১৯ চনত কলিতাই সেনা চিকিৎসা কৰ্পছৰ এজন বিষয়া ডাঃ চৰং মেটেৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="ssbcrack1"/> ২০২০ চনত ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত মহিলাসকলৰ বাবে যোগ্যতাৰ মাপকাঠী সম্প্ৰসাৰণ কৰা সংশোধিত চৰকাৰী নীতি-নিয়মৰ পিছত কলিতাই দেশজুৰি ১০০ গৰাকীতকৈ অধিক আবেদনকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল আৰু সেনা চিকিৎসা কৰ্পছত কেপ্তেইন (চিকিৎসা বিষয়া) হিচাপে কমিচনৰ বাবে নিৰ্বাচিত হৈছিল। ত্ৰিশ-অনুৰ্ধ বিবাহিতা মহিলা হিচাপে তেওঁৰ সক্ৰিয় সেৱাত প্ৰৱেশ কৰাৰ সফলতাই সামৰিক বাহিনীত বয়স, লিংগ আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ সম্পৰ্কে থকা প্ৰচলিত সামাজিক ধাৰণাসমূহৰ বিপৰীত এক নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="ssbcrackexams">{{cite web |title=Assam's Major Dr. Dwipannita Kalita Becomes First Female Paratrooper from the State |url=https://ssbcrackexams.com/assams-major-dr-dwipannita-kalita-becomes-first-female-paratrooper-from-the-state/ |publisher=SSBCrack Exams |year=2025 |access-date=19 May 2026}}</ref> ===পেৰাট্ৰুপাৰ প্ৰশিক্ষণ আৰু অৰ্হতা=== ২০২৩ চনত ৩৪ বছৰ বয়সত কলিতাই আগ্ৰাৰ ভাৰতীয় সেনাৰ সুবিধাত অনুষ্ঠিত পেৰাট্ৰুপাৰ আৰু এয়াৰবৰ্ণ প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীত স্বেচ্ছাসেৱী হিচাপে কাম কৰিছিল। ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত শাৰীৰিক আৰু মানসিকভাৱে আটাইতকৈ চাহিদাপূৰ্ণ পাঠ্যক্ৰমৰ ভিতৰত এই পাঠ্যক্ৰম বিবেচিত হৈছে।<ref name="assamfront">{{cite web |title=Major Dwipannita Kalita Leads Femina's Cover Honouring Women Warriors of the Indian Army |url=https://assamfront.com/assam/major-dwipannita-kalita-leads-feminas-cover-honouring-women-warriors-of-the-indian-army/60582/ |publisher=Assam Front |year=2025 |access-date=19 May 2026}}</ref> সফলতাৰে কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত দ্বীপান্বিতা কলিতাই পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ আৰু মেৰুণ বেৰেট (এলিট এয়াৰবৰ্ণ অৰ্হতাৰ প্ৰতীক) লাভ কৰি অসমৰ পৰা প্ৰথমগৰাকী পেৰাট্ৰুপাৰ হোৱাৰ যোগ্যতা অৰ্জন কৰে।<ref name="ssbcrack1"/> তাৰ পিছত তেওঁ পেৰাচুট মেডিকেল ৰেজিমেণ্টত যোগদান কৰে, যিটো বিশেষ ইউনিটে আকাশমাৰ্গ আৰু যুদ্ধ অভিযানত চিকিৎসা সহায় আগবঢ়োৱাৰ বাবে দায়বদ্ধ, য'ত ক্ষেত্ৰ চিকিৎসালয় স্থাপন আৰু দূৰৱৰ্তী বা শত্ৰুতাপূৰ্ণ পৰিৱেশত জৰুৰীকালীন আঘাতৰ যত্ন লোৱা আদিও অন্তৰ্ভুক্ত৷<ref name="ssbcrack2"/> এই ৰেজিমেণ্টৰ চিকিৎসা বিষয়াসকলে উন্নত চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰ সৈতে অভিজাত যুদ্ধ-সহায়ক ইউনিটৰ শাৰীৰিক আৰু কাৰ্য্যকৰী দাবীৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাব লাগিব, আকাশী সৈন্যৰ সৈতে কাম কৰিব লাগিব আৰু ক্ষেত্ৰৰ পৰিস্থিতিত সংকট পৰিচালনা কৰিব লাগিব।<ref name="ssbcrack2"/> ==স্বীকৃতি আৰু সন্মান== {| class="wikitable" |- ! বৰ্ষ !! স্বীকৃতি !! সৱিশেষ |- | ২০২৩ || পেৰাট্ৰুপাৰ বেজ আৰু মেৰুন বেৰেট || ভাৰতীয় সেনাৰ সুবিধা কেন্দ্ৰ, আগ্ৰাত বিমানবন্দী প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত পুৰস্কৃত; পেৰাট্ৰুপাৰ হিচাপে যোগ্যতা অৰ্জন কৰা অসমৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা<ref name="ssbcrack1"/> |- | জানুৱাৰী ২০২৫ || মেজৰলৈ পদোন্নতি (ভাৰত)|| ভাৰতীয় সেনাৰ পেৰাচুট মেডিকেল ৰেজিমেণ্টত পদোন্নতি<ref name="ssbcrack1"/> |- | আগষ্ট ২০২৫ || '' ফেমিনা ইণ্ডিয়া'' প্ৰচ্ছদত অন্তৰ্ভুক্ত || স্বাধীনতা দিৱসৰ বিশেষ সংস্কৰণ: '''In the Line of Duty'' — ভাৰতীয় সেনাৰ দহগৰাকী মহিলা বিষয়াক সম্বৰ্ধনা জনায়<ref name="sentinel"/> |} অসমৰ বিধায়ক [[অশোক সিংহল]]য়ে ৰাজহুৱাভাৱে তেওঁৰ এই কৃতিত্বৰ প্ৰশংসা কৰে: {{quote|গৌৰৱ অনুভৱ কৰিছোঁ যে ঢেকীয়াজুলিৰ কন্যা তথা অসমৰ প্ৰথম মহিলা পেৰাট্ৰুপাৰ মেজৰ দ্বীপান্বিতা কলিতাক ফেমিনা ইণ্ডিয়াৰ কভাৰত কৰ্ণেল ছফিয়া কুৰেশ্বী আৰু ভাৰতীয় সেনাৰ আন ৮ গৰাকী বীৰ বীৰাংগানৰ সৈতে দেখুওৱা হৈছে।<ref name="sentinel"/>}} উল্লেখ্য যে, তেওঁক আনসকলৰ লগতে কৰ্ণেল [[ছফিয়া কুৰেশ্বি]]ৰ কাষত কভাৰত দেখা হৈছিল।<ref name="sentinel"/> ==উত্তৰাধিকাৰ== দ্বীপান্বিতা কলিতাৰ জীৱন আৰু সাফল্য সামৰিক সেৱাৰ প্ৰেক্ষাপটত [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মহিলা]]সকলৰ বাবে এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। <ref name="rongili">{{cite web |title=Breaking barriers, defying norms: The trailblazing journey of Major Dwipannita Kalita, Assam's first female paratrooper |url=https://rongilibarta.com/breaking-barriers-defying-norms-the-trailblazing-journey-of-major-dwipannita-kalita-assams-first-female-paratrooper-heramba-nath/ |publisher=Rongili Barta |year=2025 |access-date=19 May 2026}}</ref> তেওঁৰ এই কৃতিত্বক সৰু চহৰৰ আকাংক্ষীসকলৰ বাবে আৰু সামাজিক সন্দেহৰ সন্মুখীন হোৱা প্ৰতিগৰাকী মহিলাৰ বাবে এক বাৰ্তা হিচাপে অভিহিত কৰা হৈছে। তেওঁ উপাৰ্জন কৰা মেৰুন বেৰেটক প্ৰতীকীভাৱে কেৱল ব্যক্তিগত সন্মান নহয়, বৰঞ্চ জীৱনৰ যিকোনো পৰ্যায়তে নতুন অধ্যায় আৰম্ভ কৰাৰ সাহসৰ জৰিয়তে অসাধাৰণ জীৱন গঢ় দিয়া হয় বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="rongili"/> ==ব্যক্তিগত জীৱন== দ্বীপান্বিতা কলিতাই সামৰিক কৰ্তব্যৰ বাহিৰে অনুশাসিত ফিটনেছ ৰুটিন বজাই ৰাখে৷ তেওঁ ফুলনি, ৰন্ধা-বঢ়া, জাজ সংগীত শুনাকে ধৰি আন কিছুমান ৰাপ প্ৰতিপালন কৰে। <ref name="ssbcrack1"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://northeasttoday.in/northeast/major-dr-dwipannita-kalita-scripts-history-as-assams-first-woman-paratrooper/ Northeast Today profile]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assams-first-female-paratrooper-major-dwipannita-kalita-graces-the-cover-of-femina-india The Sentinel – Femina India cover feature] * [https://rongilibarta.com/breaking-barriers-defying-norms-the-trailblazing-journey-of-major-dwipannita-kalita-assams-first-female-paratrooper-heramba-nath/ Rongili Barta feature] {{DEFAULTSORT:দ্বীপান্বিতা কলিতা}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় সেনাৰ জোৱান]] dw5du62b4p16fx7404uw8or33u9wzdr গোলাব আদীনে 0 136985 648900 623631 2026-11-01T10:38:45Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648900 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = গোলাব আদীনে | image = Golab Adineh.jpg | caption = ২০০৮ চনত আদিনেহ | native_name = گلاب آدینه | birth_name = গোলাব মোস্তআন | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1953|11|13}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | death_date = | death_place = | native_name_lang = Fa | othername = | alma_mater = শ্বাহিদ বেহেশ্তী বিশ্ববিদ্যালয় | yearsactive = ১৯৭৬–বৰ্তমান | spouse = মেহদী হাশেমী (বিবাহবিচ্ছেদ) | children = ১ | relatives = | awards = }} '''গোলাব মোস্তআন''' ([[ফাৰ্চী]]: گلاب مستعان; ১৩ নৱেম্বৰ ১৯৫৩) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, যাক পেচাগতভাৱে '''গোলাব আদীনে''' নামেৰে জনা যায়। তেওঁ ঔপন্যাসিক হোছেইনঘোলী মোস্তায়েনৰ কন্যা আৰু ১৯৭০ৰ দশকত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। আদিনেহে ১৯৯৫ চনত ''ব্লু স্কাৰ্ফ'' চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''কেনেৰী য়েল্ল'' (১৯৮৯), ''মমছ গেষ্ট'' (২০০৪), ''ৱেন ৱী ৱেৰ অল আস্লীপ'' (২০০৬) আৰু ''আই এম দিয়েগ’ মাৰাদ’না'' (২০১৫) চলচ্চিত্ৰত কৰা উৎকৃষ্ট অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == গোলাব আদিনেহৰ জন্ম ১৯৫৩ চনৰ ১৩ নৱেম্বৰত ইৰানৰ তেহৰাণত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Birth of the Month: Golab Adineh |url=http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/177071 |access-date=28 September 2023 |website=Khorasan News |language=fa |archivedate=28 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230928130445/http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/177071 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ (বৰ্তমান শ্বাহিদ বেহেষ্টী বিশ্ববিদ্যালয়) পৰা ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। == কৰ্মজীৱন == আদিনেহে ১৯৭৫ চনত মেহদী হাশেমী আৰু দৰিয়ুছ ফাৰহাঙৰ নেতৃত্বত গঠিত ছাত্ৰ নাট্য গোষ্ঠী "পিয়াদেহ"ৰ সৈতে নিজৰ কলাত্মক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ কেইবাখনো নাটকত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ''এন আনটোল্ড ষ্টৰী'', ''ফেল’ চিটিজেন'', ''মেমৰিজ এণ্ড নাইটমেয়াৰ্ছ অৱ এ ৱাৰ্ডৰোব কিপাৰ ফ্ৰম দ্য লাইফ এণ্ড ডেথ অৱ আমিৰ কাবিৰ'', ''দ্য গ্ৰেট ৱাল অৱ চাইনা'', ''দ্য ককেচিয়ান চক চাৰ্কল'', ''পুফ!! '', ''মেডাম পী পী'' আৰু ''ইট ডাজ নট স্নো ইন ইজিপ্ত'' অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''চুলতান স্নেক'', ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'', ''এ নাইট ইন তেহৰাণ'' আৰু ''দ্য ভেইল হাউচ''ৰ দৰে প্ৰযোজনাসমূহ পৰিচালনা কৰিছিল। তেওঁৰ টেলিভিছনৰ কামসমূহৰ পৰিধিৰ ভিতৰত ''দ্য লেজেণ্ড অৱ দ্য চুলতান এণ্ড দ্য শ্বেপাৰ্ড'' ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয় আৰু ৫০টা খণ্ডৰ ধাৰাবাহিক ''চুইটৰ্ছ''ৰ পৰিচালনা অন্যতম। আদিনেহে বিভিন্ন টেলিভিছন প্ৰকল্পৰ বাবে কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ আৰু এক্টিং কচ হিচাপেও কাম কৰিছে। দৰিয়ুছ ফাৰহাং পৰিচালিত ''ৰাছুল, চন অৱ আবুলঘাছেম'' নামৰ চুটি ছবিখনত অভিনয় কৰা আৰু স্ক্ৰিপ্ট ছুপাৰভাইজাৰ হিচাপে কাম কৰাটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চিনেমাৰ অভিজ্ঞতা।<ref>{{cite web |title=Golab Adineh |url=https://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |access-date=7 December 2022 |website=Soureh Cinema |language=fa |archivedate=7 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184357/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮৯ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনৰ ভিতৰত আদিনেহে আইআৰআইবি (IRIB)ৰ সৈতে জড়িত চিলড্ৰেনছ এণ্ড এডোলেচেণ্টছ আৰ্ট এণ্ড লিটাৰেচাৰ স্কুলকে ধৰি বিভিন্ন বিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ গোটক অভিনয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ ''ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ ফ্লাৱাৰ'', ''এ বিউটিফুল ডে'', ''মেমৰি'' আৰু ''গুড নিউজ''ৰ দৰে নাটক মঞ্চস্থ কৰিছিল। আদিনেহে বেহৰাম বেইজাইৰ কেইবাখনো নাটক পৰিচালনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'', ''চুলতান স্নেক'' আৰু ''দ্য ভেইল হাউচ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Interview with Golab Adineh on Directing the Play Sultan Snake |url=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/404903/گفتگو-با-گلاب-آدینه-به-بهانه-کارگردانی-نمایش-سلطان-مار |access-date=7 May 2025 |website=Noormags |language=fa}}</ref> ১৯৯২ চনত তেওঁ দশম ফাজৰ আন্তৰ্জাতিক থিয়েটাৰ মহোৎসৱৰ বাবে ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'' পৰিচালনা কৰিছিল, য’ত ই ''মুন শ্বেডো'' (অনুপম আৰ্জমাণ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত), ''বিলাভড'' (হুছেইন নুৰীৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত), ''দ্য টেল অৱ দ্য মেজিক ডাউৰী'' (মহম্মদ চাৰ্মশ্বিৰৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু অতিলা পেচিয়ানীৰদ্বাৰা পৰিচালিত) আৰু ''মাল-কোনুন'' (মৰিয়ম মোতাৰেফ আৰু ইজ্জৎিল্লাহ মেহৰাভাৰানৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত) আদি কৰ্মৰাজিৰ সৈতে একেলগে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=10th Fajr International Theatre Festival |url=https://fitf.theater.ir/tenthfadjr |access-date=7 May 2025 |website=Fajr International Theatre Festival |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |title=Works Presented at the 10th Fajr International Theatre Festival |url=https://fitf.theater.ir/asar10 |access-date=7 May 2025 |website=Fajr International Theatre Festival |language=fa}}</ref> == ২০২২ চনৰ প্ৰতিবাদ == ২০২২ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত তেওঁৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ভেইল হাউচ'' নাটকৰ এটা প্ৰদৰ্শনৰ পিছত আদিনেহে বাধ্যতামূলক হিজাব অবিহনে মঞ্চত উপস্থিত হৈছিল আৰু প্ৰেক্ষাগৃহৰ বাহিৰত দৰ্শকৰ সৈতে ফটো তুলিছিল।<ref>{{cite web |date=6 December 2022 |title=Iranian Theatre Actress Golab Adineh Appears on Stage Without Hijab |url=https://www.bbc.com/persian/live/iran-63883550/page/4 |access-date=7 May 2025 |website=BBC Persian |language=fa |archivedate=21 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230221003826/https://www.bbc.com/persian/live/iran-63883550/page/4 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Golab Adineh}} * {{IMDb name|0012006}} * [https://theater.ir/fa/artists/917/%DA%AF%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87 Golab Adineh] on Iran Teater * [https://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ Golab Adineh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407184357/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |date=2023-04-07 }} on Soure Cinema [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 1up5kmtsy1yyjszvw76k3ol8bdg0qgf 648901 648900 2026-11-01T10:38:56Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648901 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = গোলাব আদীনে | image = Golab Adineh.jpg | caption = ২০০৮ চনত আদীনে | native_name = گلاب آدینه | birth_name = গোলাব মোস্তআন | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1953|11|13}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | death_date = | death_place = | native_name_lang = Fa | othername = | alma_mater = শ্বাহিদ বেহেশ্তী বিশ্ববিদ্যালয় | yearsactive = ১৯৭৬–বৰ্তমান | spouse = মেহদী হাশেমী (বিবাহবিচ্ছেদ) | children = ১ | relatives = | awards = }} '''গোলাব মোস্তআন''' ([[ফাৰ্চী]]: گلاب مستعان; ১৩ নৱেম্বৰ ১৯৫৩) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, যাক পেচাগতভাৱে '''গোলাব আদীনে''' নামেৰে জনা যায়। তেওঁ ঔপন্যাসিক হোছেইনঘোলী মোস্তায়েনৰ কন্যা আৰু ১৯৭০ৰ দশকত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। আদিনেহে ১৯৯৫ চনত ''ব্লু স্কাৰ্ফ'' চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''কেনেৰী য়েল্ল'' (১৯৮৯), ''মমছ গেষ্ট'' (২০০৪), ''ৱেন ৱী ৱেৰ অল আস্লীপ'' (২০০৬) আৰু ''আই এম দিয়েগ’ মাৰাদ’না'' (২০১৫) চলচ্চিত্ৰত কৰা উৎকৃষ্ট অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == গোলাব আদিনেহৰ জন্ম ১৯৫৩ চনৰ ১৩ নৱেম্বৰত ইৰানৰ তেহৰাণত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Birth of the Month: Golab Adineh |url=http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/177071 |access-date=28 September 2023 |website=Khorasan News |language=fa |archivedate=28 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230928130445/http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/177071 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ (বৰ্তমান শ্বাহিদ বেহেষ্টী বিশ্ববিদ্যালয়) পৰা ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। == কৰ্মজীৱন == আদিনেহে ১৯৭৫ চনত মেহদী হাশেমী আৰু দৰিয়ুছ ফাৰহাঙৰ নেতৃত্বত গঠিত ছাত্ৰ নাট্য গোষ্ঠী "পিয়াদেহ"ৰ সৈতে নিজৰ কলাত্মক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ কেইবাখনো নাটকত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ''এন আনটোল্ড ষ্টৰী'', ''ফেল’ চিটিজেন'', ''মেমৰিজ এণ্ড নাইটমেয়াৰ্ছ অৱ এ ৱাৰ্ডৰোব কিপাৰ ফ্ৰম দ্য লাইফ এণ্ড ডেথ অৱ আমিৰ কাবিৰ'', ''দ্য গ্ৰেট ৱাল অৱ চাইনা'', ''দ্য ককেচিয়ান চক চাৰ্কল'', ''পুফ!! '', ''মেডাম পী পী'' আৰু ''ইট ডাজ নট স্নো ইন ইজিপ্ত'' অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''চুলতান স্নেক'', ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'', ''এ নাইট ইন তেহৰাণ'' আৰু ''দ্য ভেইল হাউচ''ৰ দৰে প্ৰযোজনাসমূহ পৰিচালনা কৰিছিল। তেওঁৰ টেলিভিছনৰ কামসমূহৰ পৰিধিৰ ভিতৰত ''দ্য লেজেণ্ড অৱ দ্য চুলতান এণ্ড দ্য শ্বেপাৰ্ড'' ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয় আৰু ৫০টা খণ্ডৰ ধাৰাবাহিক ''চুইটৰ্ছ''ৰ পৰিচালনা অন্যতম। আদিনেহে বিভিন্ন টেলিভিছন প্ৰকল্পৰ বাবে কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ আৰু এক্টিং কচ হিচাপেও কাম কৰিছে। দৰিয়ুছ ফাৰহাং পৰিচালিত ''ৰাছুল, চন অৱ আবুলঘাছেম'' নামৰ চুটি ছবিখনত অভিনয় কৰা আৰু স্ক্ৰিপ্ট ছুপাৰভাইজাৰ হিচাপে কাম কৰাটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চিনেমাৰ অভিজ্ঞতা।<ref>{{cite web |title=Golab Adineh |url=https://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |access-date=7 December 2022 |website=Soureh Cinema |language=fa |archivedate=7 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184357/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮৯ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনৰ ভিতৰত আদিনেহে আইআৰআইবি (IRIB)ৰ সৈতে জড়িত চিলড্ৰেনছ এণ্ড এডোলেচেণ্টছ আৰ্ট এণ্ড লিটাৰেচাৰ স্কুলকে ধৰি বিভিন্ন বিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ গোটক অভিনয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ ''ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ ফ্লাৱাৰ'', ''এ বিউটিফুল ডে'', ''মেমৰি'' আৰু ''গুড নিউজ''ৰ দৰে নাটক মঞ্চস্থ কৰিছিল। আদিনেহে বেহৰাম বেইজাইৰ কেইবাখনো নাটক পৰিচালনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'', ''চুলতান স্নেক'' আৰু ''দ্য ভেইল হাউচ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Interview with Golab Adineh on Directing the Play Sultan Snake |url=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/404903/گفتگو-با-گلاب-آدینه-به-بهانه-کارگردانی-نمایش-سلطان-مار |access-date=7 May 2025 |website=Noormags |language=fa}}</ref> ১৯৯২ চনত তেওঁ দশম ফাজৰ আন্তৰ্জাতিক থিয়েটাৰ মহোৎসৱৰ বাবে ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'' পৰিচালনা কৰিছিল, য’ত ই ''মুন শ্বেডো'' (অনুপম আৰ্জমাণ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত), ''বিলাভড'' (হুছেইন নুৰীৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত), ''দ্য টেল অৱ দ্য মেজিক ডাউৰী'' (মহম্মদ চাৰ্মশ্বিৰৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু অতিলা পেচিয়ানীৰদ্বাৰা পৰিচালিত) আৰু ''মাল-কোনুন'' (মৰিয়ম মোতাৰেফ আৰু ইজ্জৎিল্লাহ মেহৰাভাৰানৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত) আদি কৰ্মৰাজিৰ সৈতে একেলগে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=10th Fajr International Theatre Festival |url=https://fitf.theater.ir/tenthfadjr |access-date=7 May 2025 |website=Fajr International Theatre Festival |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |title=Works Presented at the 10th Fajr International Theatre Festival |url=https://fitf.theater.ir/asar10 |access-date=7 May 2025 |website=Fajr International Theatre Festival |language=fa}}</ref> == ২০২২ চনৰ প্ৰতিবাদ == ২০২২ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত তেওঁৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ভেইল হাউচ'' নাটকৰ এটা প্ৰদৰ্শনৰ পিছত আদিনেহে বাধ্যতামূলক হিজাব অবিহনে মঞ্চত উপস্থিত হৈছিল আৰু প্ৰেক্ষাগৃহৰ বাহিৰত দৰ্শকৰ সৈতে ফটো তুলিছিল।<ref>{{cite web |date=6 December 2022 |title=Iranian Theatre Actress Golab Adineh Appears on Stage Without Hijab |url=https://www.bbc.com/persian/live/iran-63883550/page/4 |access-date=7 May 2025 |website=BBC Persian |language=fa |archivedate=21 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230221003826/https://www.bbc.com/persian/live/iran-63883550/page/4 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Golab Adineh}} * {{IMDb name|0012006}} * [https://theater.ir/fa/artists/917/%DA%AF%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87 Golab Adineh] on Iran Teater * [https://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ Golab Adineh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407184357/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |date=2023-04-07 }} on Soure Cinema [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 9hs723hs4y45c2ykv9z8xpop2tgq0nk 648903 648901 2026-11-01T10:39:08Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[গোলাব আদিনেহ]]ৰ পৰা [[গোলাব আদীনে]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648901 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = গোলাব আদীনে | image = Golab Adineh.jpg | caption = ২০০৮ চনত আদীনে | native_name = گلاب آدینه | birth_name = গোলাব মোস্তআন | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1953|11|13}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | death_date = | death_place = | native_name_lang = Fa | othername = | alma_mater = শ্বাহিদ বেহেশ্তী বিশ্ববিদ্যালয় | yearsactive = ১৯৭৬–বৰ্তমান | spouse = মেহদী হাশেমী (বিবাহবিচ্ছেদ) | children = ১ | relatives = | awards = }} '''গোলাব মোস্তআন''' ([[ফাৰ্চী]]: گلاب مستعان; ১৩ নৱেম্বৰ ১৯৫৩) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, যাক পেচাগতভাৱে '''গোলাব আদীনে''' নামেৰে জনা যায়। তেওঁ ঔপন্যাসিক হোছেইনঘোলী মোস্তায়েনৰ কন্যা আৰু ১৯৭০ৰ দশকত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। আদিনেহে ১৯৯৫ চনত ''ব্লু স্কাৰ্ফ'' চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''কেনেৰী য়েল্ল'' (১৯৮৯), ''মমছ গেষ্ট'' (২০০৪), ''ৱেন ৱী ৱেৰ অল আস্লীপ'' (২০০৬) আৰু ''আই এম দিয়েগ’ মাৰাদ’না'' (২০১৫) চলচ্চিত্ৰত কৰা উৎকৃষ্ট অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্গ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == গোলাব আদিনেহৰ জন্ম ১৯৫৩ চনৰ ১৩ নৱেম্বৰত ইৰানৰ তেহৰাণত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Birth of the Month: Golab Adineh |url=http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/177071 |access-date=28 September 2023 |website=Khorasan News |language=fa |archivedate=28 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230928130445/http://khorasanshomali.khorasannews.com/newspaper/BlockPrint/177071 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ইৰানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ (বৰ্তমান শ্বাহিদ বেহেষ্টী বিশ্ববিদ্যালয়) পৰা ৰাজনৈতিক অৰ্থনীতি বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। == কৰ্মজীৱন == আদিনেহে ১৯৭৫ চনত মেহদী হাশেমী আৰু দৰিয়ুছ ফাৰহাঙৰ নেতৃত্বত গঠিত ছাত্ৰ নাট্য গোষ্ঠী "পিয়াদেহ"ৰ সৈতে নিজৰ কলাত্মক কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ কেইবাখনো নাটকত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ''এন আনটোল্ড ষ্টৰী'', ''ফেল’ চিটিজেন'', ''মেমৰিজ এণ্ড নাইটমেয়াৰ্ছ অৱ এ ৱাৰ্ডৰোব কিপাৰ ফ্ৰম দ্য লাইফ এণ্ড ডেথ অৱ আমিৰ কাবিৰ'', ''দ্য গ্ৰেট ৱাল অৱ চাইনা'', ''দ্য ককেচিয়ান চক চাৰ্কল'', ''পুফ!! '', ''মেডাম পী পী'' আৰু ''ইট ডাজ নট স্নো ইন ইজিপ্ত'' অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''চুলতান স্নেক'', ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'', ''এ নাইট ইন তেহৰাণ'' আৰু ''দ্য ভেইল হাউচ''ৰ দৰে প্ৰযোজনাসমূহ পৰিচালনা কৰিছিল। তেওঁৰ টেলিভিছনৰ কামসমূহৰ পৰিধিৰ ভিতৰত ''দ্য লেজেণ্ড অৱ দ্য চুলতান এণ্ড দ্য শ্বেপাৰ্ড'' ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয় আৰু ৫০টা খণ্ডৰ ধাৰাবাহিক ''চুইটৰ্ছ''ৰ পৰিচালনা অন্যতম। আদিনেহে বিভিন্ন টেলিভিছন প্ৰকল্পৰ বাবে কাষ্টিং ডাইৰেক্টৰ আৰু এক্টিং কচ হিচাপেও কাম কৰিছে। দৰিয়ুছ ফাৰহাং পৰিচালিত ''ৰাছুল, চন অৱ আবুলঘাছেম'' নামৰ চুটি ছবিখনত অভিনয় কৰা আৰু স্ক্ৰিপ্ট ছুপাৰভাইজাৰ হিচাপে কাম কৰাটোৱেই আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চিনেমাৰ অভিজ্ঞতা।<ref>{{cite web |title=Golab Adineh |url=https://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |access-date=7 December 2022 |website=Soureh Cinema |language=fa |archivedate=7 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407184357/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮৯ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনৰ ভিতৰত আদিনেহে আইআৰআইবি (IRIB)ৰ সৈতে জড়িত চিলড্ৰেনছ এণ্ড এডোলেচেণ্টছ আৰ্ট এণ্ড লিটাৰেচাৰ স্কুলকে ধৰি বিভিন্ন বিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ গোটক অভিনয়ৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত তেওঁ ''ফ্ৰেণ্ডশ্বিপ ফ্লাৱাৰ'', ''এ বিউটিফুল ডে'', ''মেমৰি'' আৰু ''গুড নিউজ''ৰ দৰে নাটক মঞ্চস্থ কৰিছিল। আদিনেহে বেহৰাম বেইজাইৰ কেইবাখনো নাটক পৰিচালনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'', ''চুলতান স্নেক'' আৰু ''দ্য ভেইল হাউচ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Interview with Golab Adineh on Directing the Play Sultan Snake |url=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/404903/گفتگو-با-گلاب-آدینه-به-بهانه-کارگردانی-نمایش-سلطان-مار |access-date=7 May 2025 |website=Noormags |language=fa}}</ref> ১৯৯২ চনত তেওঁ দশম ফাজৰ আন্তৰ্জাতিক থিয়েটাৰ মহোৎসৱৰ বাবে ''ডেথ অৱ য়াজদগৰ্ড'' পৰিচালনা কৰিছিল, য’ত ই ''মুন শ্বেডো'' (অনুপম আৰ্জমাণ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত), ''বিলাভড'' (হুছেইন নুৰীৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত), ''দ্য টেল অৱ দ্য মেজিক ডাউৰী'' (মহম্মদ চাৰ্মশ্বিৰৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু অতিলা পেচিয়ানীৰদ্বাৰা পৰিচালিত) আৰু ''মাল-কোনুন'' (মৰিয়ম মোতাৰেফ আৰু ইজ্জৎিল্লাহ মেহৰাভাৰানৰদ্বাৰা ৰচিত আৰু পৰিচালিত) আদি কৰ্মৰাজিৰ সৈতে একেলগে প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=10th Fajr International Theatre Festival |url=https://fitf.theater.ir/tenthfadjr |access-date=7 May 2025 |website=Fajr International Theatre Festival |language=fa}}</ref><ref>{{cite web |title=Works Presented at the 10th Fajr International Theatre Festival |url=https://fitf.theater.ir/asar10 |access-date=7 May 2025 |website=Fajr International Theatre Festival |language=fa}}</ref> == ২০২২ চনৰ প্ৰতিবাদ == ২০২২ চনৰ ৬ ডিচেম্বৰত তেওঁৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ভেইল হাউচ'' নাটকৰ এটা প্ৰদৰ্শনৰ পিছত আদিনেহে বাধ্যতামূলক হিজাব অবিহনে মঞ্চত উপস্থিত হৈছিল আৰু প্ৰেক্ষাগৃহৰ বাহিৰত দৰ্শকৰ সৈতে ফটো তুলিছিল।<ref>{{cite web |date=6 December 2022 |title=Iranian Theatre Actress Golab Adineh Appears on Stage Without Hijab |url=https://www.bbc.com/persian/live/iran-63883550/page/4 |access-date=7 May 2025 |website=BBC Persian |language=fa |archivedate=21 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230221003826/https://www.bbc.com/persian/live/iran-63883550/page/4 |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Golab Adineh}} * {{IMDb name|0012006}} * [https://theater.ir/fa/artists/917/%DA%AF%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%D8%AF%DB%8C%D9%86%D9%87 Golab Adineh] on Iran Teater * [https://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ Golab Adineh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407184357/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112160038/ |date=2023-04-07 }} on Soure Cinema [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 9hs723hs4y45c2ykv9z8xpop2tgq0nk শ্ববনম কোৰবানী 0 136989 648852 647860 2026-11-01T08:14:15Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[শ্ববনাম গৰবানী]]ৰ পৰা [[শ্ববনম কোৰবানী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 647860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শ্ববনম গৰবানী | image = Shabnam Ghorbani 20250206 (cropped).jpg | caption = ২০২৫ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত গৰবানী | birth_date = {{birth date and age|1989|07|10}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১৬–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|আমিন মিৰশ্বেকাৰী|2021}}<ref>{{Cite web |date=2024-09-15 |title=عکس عروسی شبنم قربانی بازیگر طوبی سریال طوبی + عکس |url=https://rokna.net |access-date=2024-09-15 |website=رکنا |language=fa}}</ref> | children = ২<ref>{{Cite web |date=2024-06-22 |title=عکس/ آیا می دانستید این آقای معروف همسر شبنم قربانی است! |url=https://vaghtesobh.ir/ |access-date=2024-09-15 |website=وقت صبح |language=fa |archivedate=2024-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240909130357/https://www.vaghtesobh.ir/ |deadurl=yes }}</ref> }} '''শ্ববনম গৰবানী''' ({{lang-fa|شبنم قربانی}}, {{IPA|fa|ʃæbnǽm qoɹbɒːníː|pron}}; জন্ম: ১০ জুলাই ১৯৮৯) হৈছে এগৰাকী ইৰানীয় অভিনেত্ৰী। তেওঁ মূলতঃ ''এনী ডে নাও'' (২০২০), ''কুইন অৱ বেগৰ্চ'' (২০২২), ''দ্য লুজাৰ মেন'' (২০২২), ''এলিগেটৰ ব্লাড'' (২০২৪) আৰু ''টুবা'' (২০২৪) আদি চলচ্চিত্ৰ আৰু ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত। ২০২৪ চনত তেওঁ ''মজনুন'' (২০২৪) চলচ্চিত্ৰত আগবঢ়োৱা উৎকৃষ্ট অভিনয়ৰ বাবে ৪২সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=تعداد فرزندان شبنم قربانی و عکسهای خانوادگی اش |url=https://namnak.com/shabnam-ghorbani-biography.p93074 |access-date=2024-09-15 |website=نمناک |language=fa |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915005132/https://namnak.com/shabnam-ghorbani-biography.p93074 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-14 |title=عکس عروسی شبنم قربانی بازیگر طوبی سریال طوبی + عکس {{!}} روزنو |url=https://sahebkhabar.ir/ |access-date=2024-09-15 |website=صاحب‌خبر |language=fa |archivedate=2024-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240917131830/https://www.sahebkhabar.ir/ |deadurl=yes }}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == শ্ববনাম ঘোৰবাণীৰ জন্ম ১৯৮৯ চনৰ ১০ জুলাইত ইৰানৰ ৰাজধানী তেহৰানত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-09-12 |title=اسم زیبایی که شبنم قربانی روی پسرش گذاشت! |url=https://www.delgarm.com/vkqbn.a322482 |access-date=2024-09-15 |website=دلگرم |language=fa-IR |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915005138/https://www.delgarm.com/vkqbn.a322482 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=عکس زایمان بازیگر نقش طوبی در اتاق عمل! / بوسه شبنم قربانی به نوزاد خوشگل و نازش! {{!}} مجله سرگرمی جالبتر |url=https://jalebtar.ir/ |access-date=2024-09-15 |language=fa-IR |archivedate=2024-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240927080442/http://jalebtar.ir/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=(تصاویر) بیوگرافی، عکس ها و زندگی خصوصی شبنم قربانی |url=https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-45/200990-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D9%86%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C |access-date=2024-09-15 |website=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=بیوگرافی شبنم قربانی بازیگر نقش سارا در سریال ملکه گدایان+عکس |url=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography-shabnam-ghorbani-113.html |access-date=2024-09-15 |website=www.beytoote.com}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === ২০১৬–২০২২: প্ৰাৰম্ভিক কেৰিয়াৰ === ঘোৰবাণীয়ে ২০২০ চনৰ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ ''এনী ডে নাও''ত অভিনেতা শাহাব হোছেইনীৰ পত্নীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুখ্য চৰিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title={{!}} Berlinale {{!}} Archive {{!}} Programme {{!}} Programme |url=https://berlinale.de |access-date=2024-09-17 |website=www.berlinale.de |language=en}}</ref> ২০২২ চনত তেওঁ ''দ্য লুজাৰ মেন'' নামৰ এটা নিও-নৱাৰ ড্ৰামা ছবিত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন ৪০সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-01-31 |title="مرد بازنده" صاحب پوستر شد/ رونمایی از ۲ پوستر دیگر |url=https://mehrnews.com |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa}}</ref> === ২০২৩–বৰ্তমান: সফলতা === ২০২৪ চনত ৪২সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ অভিনয় কৰা দুখন ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়— এখন যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা ছবি ''মজনুন'' আৰু আনখন একচন-কমেডী ছবি ''এলিগেটৰ ব্লাড''।<ref>{{Cite web |last=کریمیان |first=مریم |date=2024-01-15 |title=رقابت حبیبی، ادبی و قربانی در جشنواره فیلم فجر |url=https://fajrfilmfestival.com/ |access-date=2024-09-17 |website=جشنواره فیلم فجر |language=fa-IR |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915181736/https://fajrfilmfestival.com/ |deadurl=yes }}</ref> ''মজনুন'' ছবিত মেহদী জেনোদ্দিনৰ পত্নী মনিৰেহ আৰমাঘানৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু এই অভিনয়ে তেওঁলৈ শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা কঢ়িয়াই আনে।<ref>{{Cite web |title=جشنواره فیلم فجر به ایستگاه پایانی رسید/ امینی: بخش نگاه نو؛ محلی برای ظهور سینماگران جوان/ رسولیان جایزه‌اش را به شهید تهرانی‌‌مقدم تقدیم کرد + فیلم و عکس - تسنیم |url=https://tasnimnews.com/ |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |archivedate=2020-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326191345/https://www.tasnimnews.com/ |deadurl=yes }}</ref> চিনেমাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পিছত ''এলিগেটৰ ব্লাড'' ইৰানৰ ইতিহাসৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |date=2024-04-10 |title="تمساح خونی" سومین فیلم پرفروش تاریخ سینما شد/ رکوردشکنی در فروش ماه نخست |url=https://khabaronline.ir |access-date=2024-09-17 |website=www.khabaronline.ir |language=fa}}</ref> একেটা বছৰতে ঘোৰবাণীয়ে ''দ্য ইয়াৰ অৱ কেট'' নামৰ এখন অতি সফল কমেডী ছবিতো অভিনয় কৰে। ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও ইৰানৰ ইতিহাসৰ একাদশ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে নাম পঞ্জীয়ন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-04-13 |title=فیلم سینمایی سال گربه نیامده رکورد شکست+ فیلم |url=https://eghtesadnews.com |access-date=2024-09-17 |website=اقتصادنیوز |language=fa}}</ref> ঘোৰবাণীয়ে ২০২৪ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ''টুবা'' নামৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ''টুবাচ আৰবাইন'' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ আধাৰত নিৰ্মিত এই ধাৰাবাহিকখনত ১৯৭০ চনৰপৰা ২০১০ চনৰ ঘটনাৱলীৰ পটভূমিত টুবা হামুন আৰু তাইৰ পৰিয়ালৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=نگاهی به محرم تلویزیون/سریال "طوبی" به شبکه یک می‌رسد - تسنیم |url=https://tasnimnews.com/ |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |archivedate=2020-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326191345/https://www.tasnimnews.com/ |deadurl=yes }}</ref> বিশেষকেই ইয়াৰ চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক লৈ মিশ্ৰিত সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও, মুখ্য জুটি ঘোৰবাণী আৰু আমিন জেন্দেগানীৰ মাজৰ সুন্দৰ ৰসায়নে ইয়াক সেই সময়ৰ আটাইতকৈ বেছি চোৱা ধাৰাবাহিকসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite web |title=نگاهی به سریال اربعینی تلویزیون/ سریالی به‌نام "طوبی" - تسنیم |url=https://tasnimnews.com/ |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |archivedate=2020-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326191345/https://www.tasnimnews.com/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-10 |title=امین زندگانی، سریال طوبی و یک اتفاق خوب |url=https://rahnamato.ir |access-date=2024-09-17 |website=اخبار روز فناوری، راهنمای خرید، آموزش و بررسی - راهنماتو |language=fa}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০২১ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ঘোৰবাণীয়ে তেওঁৰ অফিচিয়েল ইনষ্টাগ্ৰাম একাউণ্টৰ এটা পোষ্টৰ জৰিয়তে আমিন মিৰশ্বেকাৰীৰ সৈতে হোৱা বিবাহৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |title=شمال گردی شبنم قربانی با همسر و فرزندانش |url=https://namnak.com/shabnam-ghorbani-husband.p95395 |access-date=2024-09-15 |website=نمناک |language=fa |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915005136/https://namnak.com/shabnam-ghorbani-husband.p95395 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Admin |title=شبنم قربانی و همسرش {{!}} عکس های شبنم قربانی و همسرش امین میرشکاری |url=https://www.niksalehi.com/learn/shabnam-ghorbani-and-his-wife.html |access-date=2024-09-15 |website=www.niksalehi.com |language=fa-IR |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915174009/https://www.niksalehi.com/learn/shabnam-ghorbani-and-his-wife.html |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান এই দম্পতীহালৰ দুটি সন্তান আছে।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=شبنم قربانی و همسر و فرزندانش+ عکس |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1258560/%D8%B4%D8%A8%D9%86%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2025-02-06 |website=TABNAK |language=fa}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|11621174}} * {{Instagram|shabghorbani}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] ldjafm6978mzufrl6nz3geww8slaxh2 648854 648852 2026-11-01T08:14:52Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648854 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = শ্ববনম কোৰবানী | image = Shabnam Ghorbani 20250206 (cropped).jpg | caption = ২০২৫ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত কোৰবানী | birth_date = {{birth date and age|1989|07|10}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০১৬–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|আমিন মিৰশ্বেকাৰী|2021}}<ref>{{Cite web |date=2024-09-15 |title=عکس عروسی شبنم قربانی بازیگر طوبی سریال طوبی + عکس |url=https://rokna.net |access-date=2024-09-15 |website=رکنا |language=fa}}</ref> | children = ২<ref>{{Cite web |date=2024-06-22 |title=عکس/ آیا می دانستید این آقای معروف همسر شبنم قربانی است! |url=https://vaghtesobh.ir/ |access-date=2024-09-15 |website=وقت صبح |language=fa |archivedate=2024-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240909130357/https://www.vaghtesobh.ir/ |deadurl=yes }}</ref> }} '''শ্ববনম কোৰবানী''' ({{lang-fa|شبنم قربانی}}, {{IPA|fa|ʃæbnǽm qoɹbɒːníː|pron}}; জন্ম: ১০ জুলাই ১৯৮৯) হৈছে এগৰাকী ইৰানীয় অভিনেত্ৰী। তেওঁ মূলতঃ ''এনী ডে নাও'' (২০২০), ''কুইন অৱ বেগৰ্চ'' (২০২২), ''দ্য লুজাৰ মেন'' (২০২২), ''এলিগেটৰ ব্লাড'' (২০২৪) আৰু ''টুবা'' (২০২৪) আদি চলচ্চিত্ৰ আৰু ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত। ২০২৪ চনত তেওঁ ''মজনুন'' (২০২৪) চলচ্চিত্ৰত আগবঢ়োৱা উৎকৃষ্ট অভিনয়ৰ বাবে ৪২সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=تعداد فرزندان شبنم قربانی و عکسهای خانوادگی اش |url=https://namnak.com/shabnam-ghorbani-biography.p93074 |access-date=2024-09-15 |website=نمناک |language=fa |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915005132/https://namnak.com/shabnam-ghorbani-biography.p93074 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-14 |title=عکس عروسی شبنم قربانی بازیگر طوبی سریال طوبی + عکس {{!}} روزنو |url=https://sahebkhabar.ir/ |access-date=2024-09-15 |website=صاحب‌خبر |language=fa |archivedate=2024-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240917131830/https://www.sahebkhabar.ir/ |deadurl=yes }}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == শ্ববনাম ঘোৰবাণীৰ জন্ম ১৯৮৯ চনৰ ১০ জুলাইত ইৰানৰ ৰাজধানী তেহৰানত হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=2024-09-12 |title=اسم زیبایی که شبنم قربانی روی پسرش گذاشت! |url=https://www.delgarm.com/vkqbn.a322482 |access-date=2024-09-15 |website=دلگرم |language=fa-IR |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915005138/https://www.delgarm.com/vkqbn.a322482 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=عکس زایمان بازیگر نقش طوبی در اتاق عمل! / بوسه شبنم قربانی به نوزاد خوشگل و نازش! {{!}} مجله سرگرمی جالبتر |url=https://jalebtar.ir/ |access-date=2024-09-15 |language=fa-IR |archivedate=2024-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240927080442/http://jalebtar.ir/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-12 |title=(تصاویر) بیوگرافی، عکس ها و زندگی خصوصی شبنم قربانی |url=https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-45/200990-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%B4%D8%A8%D9%86%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C |access-date=2024-09-15 |website=فرادید {{!}} Faradeed {{!}} فرادید |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=بیوگرافی شبنم قربانی بازیگر نقش سارا در سریال ملکه گدایان+عکس |url=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography-shabnam-ghorbani-113.html |access-date=2024-09-15 |website=www.beytoote.com}}</ref> == কৰ্মজীৱন == === ২০১৬–২০২২: প্ৰাৰম্ভিক কেৰিয়াৰ === ঘোৰবাণীয়ে ২০২০ চনৰ ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ ''এনী ডে নাও''ত অভিনেতা শাহাব হোছেইনীৰ পত্নীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে আৰু প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুখ্য চৰিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title={{!}} Berlinale {{!}} Archive {{!}} Programme {{!}} Programme |url=https://berlinale.de |access-date=2024-09-17 |website=www.berlinale.de |language=en}}</ref> ২০২২ চনত তেওঁ ''দ্য লুজাৰ মেন'' নামৰ এটা নিও-নৱাৰ ড্ৰামা ছবিত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন ৪০সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু তেওঁৰ অভিনয়ে সমালোচকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=2022-01-31 |title="مرد بازنده" صاحب پوستر شد/ رونمایی از ۲ پوستر دیگر |url=https://mehrnews.com |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa}}</ref> === ২০২৩–বৰ্তমান: সফলতা === ২০২৪ চনত ৪২সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ অভিনয় কৰা দুখন ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়— এখন যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা ছবি ''মজনুন'' আৰু আনখন একচন-কমেডী ছবি ''এলিগেটৰ ব্লাড''।<ref>{{Cite web |last=کریمیان |first=مریم |date=2024-01-15 |title=رقابت حبیبی، ادبی و قربانی در جشنواره فیلم فجر |url=https://fajrfilmfestival.com/ |access-date=2024-09-17 |website=جشنواره فیلم فجر |language=fa-IR |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915181736/https://fajrfilmfestival.com/ |deadurl=yes }}</ref> ''মজনুন'' ছবিত মেহদী জেনোদ্দিনৰ পত্নী মনিৰেহ আৰমাঘানৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু এই অভিনয়ে তেওঁলৈ শ্ৰেষ্ঠ সহকাৰী অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা কঢ়িয়াই আনে।<ref>{{Cite web |title=جشنواره فیلم فجر به ایستگاه پایانی رسید/ امینی: بخش نگاه نو؛ محلی برای ظهور سینماگران جوان/ رسولیان جایزه‌اش را به شهید تهرانی‌‌مقدم تقدیم کرد + فیلم و عکس - تسنیم |url=https://tasnimnews.com/ |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |archivedate=2020-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326191345/https://www.tasnimnews.com/ |deadurl=yes }}</ref> চিনেমাগৃহত মুক্তি পোৱাৰ পিছত ''এলিগেটৰ ব্লাড'' ইৰানৰ ইতিহাসৰ চতুৰ্থ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |date=2024-04-10 |title="تمساح خونی" سومین فیلم پرفروش تاریخ سینما شد/ رکوردشکنی در فروش ماه نخست |url=https://khabaronline.ir |access-date=2024-09-17 |website=www.khabaronline.ir |language=fa}}</ref> একেটা বছৰতে ঘোৰবাণীয়ে ''দ্য ইয়াৰ অৱ কেট'' নামৰ এখন অতি সফল কমেডী ছবিতো অভিনয় কৰে। ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও ইৰানৰ ইতিহাসৰ একাদশ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে নাম পঞ্জীয়ন কৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-04-13 |title=فیلم سینمایی سال گربه نیامده رکورد شکست+ فیلم |url=https://eghtesadnews.com |access-date=2024-09-17 |website=اقتصادنیوز |language=fa}}</ref> ঘোৰবাণীয়ে ২০২৪ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ''টুবা'' নামৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ধাৰাবাহিকত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ''টুবাচ আৰবাইন'' নামৰ গ্ৰন্থখনৰ আধাৰত নিৰ্মিত এই ধাৰাবাহিকখনত ১৯৭০ চনৰপৰা ২০১০ চনৰ ঘটনাৱলীৰ পটভূমিত টুবা হামুন আৰু তাইৰ পৰিয়ালৰ কাহিনী দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=نگاهی به محرم تلویزیون/سریال "طوبی" به شبکه یک می‌رسد - تسنیم |url=https://tasnimnews.com/ |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |archivedate=2020-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326191345/https://www.tasnimnews.com/ |deadurl=yes }}</ref> বিশেষকেই ইয়াৰ চিত্ৰনাট্য আৰু পৰিচালনাক লৈ মিশ্ৰিত সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও, মুখ্য জুটি ঘোৰবাণী আৰু আমিন জেন্দেগানীৰ মাজৰ সুন্দৰ ৰসায়নে ইয়াক সেই সময়ৰ আটাইতকৈ বেছি চোৱা ধাৰাবাহিকসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম কৰি তুলিছিল।<ref>{{Cite web |title=نگاهی به سریال اربعینی تلویزیون/ سریالی به‌نام "طوبی" - تسنیم |url=https://tasnimnews.com/ |access-date=2024-09-17 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |archivedate=2020-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200326191345/https://www.tasnimnews.com/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-09-10 |title=امین زندگانی، سریال طوبی و یک اتفاق خوب |url=https://rahnamato.ir |access-date=2024-09-17 |website=اخبار روز فناوری، راهنمای خرید، آموزش و بررسی - راهنماتو |language=fa}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০২১ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ঘোৰবাণীয়ে তেওঁৰ অফিচিয়েল ইনষ্টাগ্ৰাম একাউণ্টৰ এটা পোষ্টৰ জৰিয়তে আমিন মিৰশ্বেকাৰীৰ সৈতে হোৱা বিবাহৰ কথা আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite web |title=شمال گردی شبنم قربانی با همسر و فرزندانش |url=https://namnak.com/shabnam-ghorbani-husband.p95395 |access-date=2024-09-15 |website=نمناک |language=fa |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915005136/https://namnak.com/shabnam-ghorbani-husband.p95395 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Admin |title=شبنم قربانی و همسرش {{!}} عکس های شبنم قربانی و همسرش امین میرشکاری |url=https://www.niksalehi.com/learn/shabnam-ghorbani-and-his-wife.html |access-date=2024-09-15 |website=www.niksalehi.com |language=fa-IR |archivedate=2024-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240915174009/https://www.niksalehi.com/learn/shabnam-ghorbani-and-his-wife.html |deadurl=yes }}</ref> বৰ্তমান এই দম্পতীহালৰ দুটি সন্তান আছে।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=شبنم قربانی و همسر و فرزندانش+ عکس |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1258560/%D8%B4%D8%A8%D9%86%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2025-02-06 |website=TABNAK |language=fa}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{IMDb name|11621174}} * {{Instagram|shabghorbani}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] d4fcdhuj43rokupwtzxm9oqrj15maht ছৰৈয়া কাছেমী 0 137012 648856 612418 2026-11-01T08:26:14Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648856 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ছৰৈয়া কাছেমী | image = Soraya.ghasemi 02 (cropped).jpg | image_upright = | caption = ২০১৯ চনত কাছেমী | native_name = ثریا قاسمی | native_name_lang = fa | birth_date = {{birth date and age|1940|12|19|df=y}} | birth_place = | birth_name = | citizenship = | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ১৯৭০–বৰ্তমান | spouse = ৰহিম বৰফৰাজ | children = ৩ | parents = হামিদেহ খেইৰাবাদী (মাতৃ)<br />আলী মোলায়াছেম (পিতৃ) | website = }} '''ছৰৈয়া কাছেমী''' ({{lang-fa|ثریا قاسمی}}, {{IPA|fa|soɹejjɒ́ː qɒːsemíː|pron}}; জন্ম: ১৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪০) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁৰ জন্ম তেহৰাণত হৈছিল আৰু তেওঁৰ মাতৃ হামিদেহ খেইৰাবাদীক ''ইৰানী চলচ্চিত্ৰৰ মাতৃ'' হিচাপে জনা গৈছিল।<ref>{{Cite web |last=فتوکده |date=2021-07-13 |title=بیوگرافی ثریا قاسمی و همسرش رحیم برفراز با ناگفته ها |url=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |access-date=2023-03-21 |website=photokade.com |language=fa-IR |archivedate=2018-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809105644/http://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asemooni.com/biography/actor/soraya-ghasemi|title=بیوگرافی ثریا قاسمی|access-date=2026-05-24|archivedate=2017-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223102005/http://www.asemooni.com/biography/actor/soraya-ghasemi|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=بیوگرافی "ثریا قاسمی" + عکس |url=https://namnak.com/%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C.p3992 |access-date=2023-03-21 |website=نمناک |language=fa |archivedate=2020-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809081250/https://namnak.com/%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C.p3992 |deadurl=yes }}</ref><ref>''Hamideh Kheirābādi, the valued actress of cinema died yesterday night'', in Persian, Official Site of ''The House of Cinema'' (''Khāneh-ye Cinamā''), 20 April 2010: {{cite web |url=http://www.khanehcinema.ir/fa/indexfa.aspx?mid=1&NewsID=931&type=1 |title=..::: خانه سینمای ایران ::: |access-date=20 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429133646/http://www.khanehcinema.ir/fa/indexfa.aspx?mid=1&NewsID=931&type=1 |archive-date=29 April 2010 |archivedate=29 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100429133646/http://www.khanehcinema.ir/fa/indexfa.aspx?mid=1&NewsID=931&type=1 |deadurl=yes }}.</ref><ref>''A mother with an unforgettable smile'', in Persian, Mehr News Agency, 20 April 2010: [https://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1067366].</ref><ref>''Hamideh Kheirābādi, the "Nādereh" of the Iranian cinema and television, died'', in Persian, Radio Farda, 20 April 2010: [http://www.radiofarda.com/content/f3_Nadereh_Iranian_actress_died_Hamideh_Kheirabadi/2018832.html].</ref> == কৰ্মজীৱন == সোৰয়া কাছেমী হৈছে এগৰাকী প্ৰখ্যাত ইৰানী অভিনেত্ৰী, যিয়ে ১৯৭৩ চনত "ঘেছে-য়ে ইশঘ" (টেল অৱ লাভ) ধাৰাবাহিকখনৰ জৰিয়তে দূৰদৰ্শনত অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ১৯৭৯ চনৰ ইৰানী বিপ্লৱৰ পূৰ্বে তেওঁ চাৰিখন দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক আৰু দুখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি ইৰানী মনোঞ্জন উদ্যোগত এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বিপ্লৱৰ পিছত এক চুটি বিৰতিৰ অন্তত তেওঁ ১৯৮৬ চনত ৪৬ বছৰ বয়সত "খানেয়ে আব্ৰী" (দ্য ক্লাউডী হাউচ) চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে পুনৰ অভিনয়লৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে আৰু ইয়াৰ এবছৰ পাছত "গোৰ্গ-হা" (ৱল্ভছ) ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰে। সমগ্ৰ কৰ্মজীৱনত কাছেমীয়ে অভিনয়ৰ প্ৰতি নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতি বাৰুকৈয়ে বজাই ৰাখিছে, বিশেষকৈ কণ্ঠ অভিনয়ত পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাইছে; যাৰ বাবে চিনামাত বহু বছৰ কাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই বৃত্তিটোক অতি মৰমৰ বুলি গণ্য কৰে। নাছেৰ তাগভায়ীৰ কৰ্মসমূহত তেওঁ কৰা শক্তিশালী মহিলা চৰিত্ৰৰ ৰূপায়ণে ইৰানী চলচ্চিত্ৰত নাৰীৰ এক নতুন ৰূপ দাঙি ধৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=ثریا قاسمی - دانشنامه ویکیدا |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C |access-date=2024-10-06 |website=fa.wikida.ir |language=fa}}</ref> ১৯৯০ চনৰ আৰম্ভণিতে কাছেমীয়ে বিভিন্ন দূৰদৰ্শন কাৰ্যসূচীৰ আঁত ধৰি আৰু ধ্ৰুপদী পাৰ্চী কবিতা আবৃত্তি কৰি অভিনয়ৰ গণ্ডীৰ বাহিৰলৈ গৈ নিজৰ বহুমুখী প্ৰতিভা প্ৰদৰ্শন কৰি কৰ্মজীৱনৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name=":0" /> ২০০১ চনত ১৯সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত "মাৰাল" চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা লাভ কৰাৰ পাছত এগৰাকী অভিনেত্ৰী হিচাপে কাছেমীৰ বহুমুখী প্ৰতিভা অধিক উজলি উঠে। এই স্বীকৃতিৰ পিছত তেওঁ অধিক বৈচিত্ৰ্যমজ় চৰিত্ৰ গ্ৰহণ কৰে, যাৰ কৰ্মৰ ভিতৰত "দ্য লাষ্ট চাপৰ" আৰু "দোখতাৰ শিৰীনি ফৰুচ" (দ্য পেষ্ট্ৰী গাৰ্ল) আদি চলচ্চিত্ৰ অন্যতম।<ref name=":0" /> "দ্য লাষ্ট চাপৰ" চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ কৰা চুটি অথচ প্ৰভাৱশালী অভিনয়ে তেওঁক ইৰানী চিনেমা হাউচৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ বঁটা আনি দিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, "দোখتاৰ শিৰীনি ফৰুচ"ত লাভ কৰা সফলতাৰ পিছত তেওঁ কৌতুকধৰ্মী চলচ্চিত্ৰত অধিক মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=":0" /> হামিদ লবখন্দেহ আৰু হাছান ফাঠীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ক্ৰমে "দাৰ পানাহ টো" (ইন ইউৰ প্ৰটেকচন) আৰু "ছাবে দহোম" (দ্য টেণ্ট নাইট) নামৰ দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক দুখনত কৰা অভিনয়ে তেওঁক ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি, টেলিভিছন নাটক যেনে— "টুৱাৰ্ডছ ডামাস্কাচ" (হামিদ সমন্দৰিয়ান), "নেক্ৰাছভ" (মহম্মদ ৰহমানিয়ান), আৰু "টুৱাৰ্ডছ কাবা" (তাজবখছ ফানাইয়ান) আদিত কৰা কাৰ্যই ইৰানী থিয়েটাৰত এগৰাকী মৰমৰ তথা সন্মানীয় ব্যক্তিত্ব হিচাপে তেওঁৰ স্থান সুদৃঢ় কৰিছিল।<ref name=":0" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৭০ চনত সোৰয়া কাছেমীয়ে ৰহিম বৰফৰাজৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু তেওঁলোকৰ তিনিটি সন্তান আছে: বেহৰুজ আৰু বাবাক নামৰ দুজন পুত্ৰ আৰু বানাফছেহ নামৰ এগৰাকী কন্যা।<ref name=":0" /> == বঁটা আৰু সন্মান == * "মাৰাল" (২০০১) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ১৯সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা। * "ভিলা ড্ৱেলাৰ্ছ" (২০১৬) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ৩৪সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা। * "মাৰাল" চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে কানছাছ চিটি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটা। কেইবা দশক জোৰা কৰ্মজীৱনৰ জৰিয়তে সোৰয়া কাছেমী ইৰানী মনোঞ্জন উদ্যোগত নিষ্ঠা আৰু বহুমুখী প্ৰতিভাৰ এক প্ৰতীক হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। বিভিন্ন মাধ্যমৰ প্লেটফৰ্মত তেওঁ কৰা নাট্যধৰ্মী আৰু কৌতুকধৰ্মী দুয়োবিধ চৰিত্ৰৰ বাবেই তেওঁ যথেষ্ট সমাদৃত।<ref name=":0" /> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == * ২০২৩: মাস্তুৰান ২ (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক)<ref>{{Cite web |title=ثریا قاسمی و فرهاد آئیش در فصل دوم «مستوران» |url=https://yjc.ir |access-date=2024-06-30 |website=fa |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=فصل دوم «مستوران» روی آنتن می رود {{!}} ثریا قاسمی و حمیدرضا آذرنگ با «رحیل» به شبکه سه می آیند |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/810419/%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D8%AA%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%86%DA%AF |access-date=2024-06-30 |website=همشهری آنلاین |language=fa}}</ref> * ২০২০: আঘাজাদেহ (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ২০১৮: ডুচ * ২০১৩: চাউণ্ডছ অৱ ৰেইন (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ২০১২: মেটাৰ্নেল লাল্লাবিজ (টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ) * ২০১১: দ্য ৰিকল (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ২০০৮: ইনভিটেশ্বন (দাভাত) * ২০০৮: প্ৰেডিকামেণ্ট (মাখমাচেহ) * ২০০৭: দ্য ট্ৰায়েল * ২০০৫: চালভেশ্বন এট ৮:২০ * ২০০৫: দ্য বাৰ্থডে চেণ্ট * ২০০২: দ্য লাষ্ট চাপৰ * ২০০২: দ্য পেষ্ট্ৰী গাৰ্ল * ২০০২: টেন্থ নাইট * ২০০১: খাকেস্তাৰী * ২০০১: মাৰাল * ১৯৯২: দ্য ষ্টেচু * ১৯৮৯: কোৰ্টশ্বিপ * ১৯৮৮: ৱল্ভছ (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ১৯৮৮: চেতাৰে অ আলমাছ * ১৯৭৯: জেন্দে বাদ * ১৯৭৩: ট্ৰেনকুইলিটি ইন দ্য প্ৰেজেঞ্চ অৱ আদাৰ্ছ * ১৯৭২: বিটাৰ এণ্ড চুইট (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|0315536}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] hed9lbmphyrekez7iks76bjarv7fugt 648857 648856 2026-11-01T08:26:33Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[সোৰয়া কাছেমী]]ৰ পৰা [[ছৰৈয়া কাছেমী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648856 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ছৰৈয়া কাছেমী | image = Soraya.ghasemi 02 (cropped).jpg | image_upright = | caption = ২০১৯ চনত কাছেমী | native_name = ثریا قاسمی | native_name_lang = fa | birth_date = {{birth date and age|1940|12|19|df=y}} | birth_place = | birth_name = | citizenship = | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ১৯৭০–বৰ্তমান | spouse = ৰহিম বৰফৰাজ | children = ৩ | parents = হামিদেহ খেইৰাবাদী (মাতৃ)<br />আলী মোলায়াছেম (পিতৃ) | website = }} '''ছৰৈয়া কাছেমী''' ({{lang-fa|ثریا قاسمی}}, {{IPA|fa|soɹejjɒ́ː qɒːsemíː|pron}}; জন্ম: ১৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪০) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁৰ জন্ম তেহৰাণত হৈছিল আৰু তেওঁৰ মাতৃ হামিদেহ খেইৰাবাদীক ''ইৰানী চলচ্চিত্ৰৰ মাতৃ'' হিচাপে জনা গৈছিল।<ref>{{Cite web |last=فتوکده |date=2021-07-13 |title=بیوگرافی ثریا قاسمی و همسرش رحیم برفراز با ناگفته ها |url=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |access-date=2023-03-21 |website=photokade.com |language=fa-IR |archivedate=2018-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809105644/http://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.asemooni.com/biography/actor/soraya-ghasemi|title=بیوگرافی ثریا قاسمی|access-date=2026-05-24|archivedate=2017-12-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171223102005/http://www.asemooni.com/biography/actor/soraya-ghasemi|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=بیوگرافی "ثریا قاسمی" + عکس |url=https://namnak.com/%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C.p3992 |access-date=2023-03-21 |website=نمناک |language=fa |archivedate=2020-08-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809081250/https://namnak.com/%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C.p3992 |deadurl=yes }}</ref><ref>''Hamideh Kheirābādi, the valued actress of cinema died yesterday night'', in Persian, Official Site of ''The House of Cinema'' (''Khāneh-ye Cinamā''), 20 April 2010: {{cite web |url=http://www.khanehcinema.ir/fa/indexfa.aspx?mid=1&NewsID=931&type=1 |title=..::: خانه سینمای ایران ::: |access-date=20 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429133646/http://www.khanehcinema.ir/fa/indexfa.aspx?mid=1&NewsID=931&type=1 |archive-date=29 April 2010 |archivedate=29 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100429133646/http://www.khanehcinema.ir/fa/indexfa.aspx?mid=1&NewsID=931&type=1 |deadurl=yes }}.</ref><ref>''A mother with an unforgettable smile'', in Persian, Mehr News Agency, 20 April 2010: [https://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1067366].</ref><ref>''Hamideh Kheirābādi, the "Nādereh" of the Iranian cinema and television, died'', in Persian, Radio Farda, 20 April 2010: [http://www.radiofarda.com/content/f3_Nadereh_Iranian_actress_died_Hamideh_Kheirabadi/2018832.html].</ref> == কৰ্মজীৱন == সোৰয়া কাছেমী হৈছে এগৰাকী প্ৰখ্যাত ইৰানী অভিনেত্ৰী, যিয়ে ১৯৭৩ চনত "ঘেছে-য়ে ইশঘ" (টেল অৱ লাভ) ধাৰাবাহিকখনৰ জৰিয়তে দূৰদৰ্শনত অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ১৯৭৯ চনৰ ইৰানী বিপ্লৱৰ পূৰ্বে তেওঁ চাৰিখন দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক আৰু দুখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰি ইৰানী মনোঞ্জন উদ্যোগত এগৰাকী উল্লেখযোগ্য অভিনেত্ৰী হিচাপে নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। বিপ্লৱৰ পিছত এক চুটি বিৰতিৰ অন্তত তেওঁ ১৯৮৬ চনত ৪৬ বছৰ বয়সত "খানেয়ে আব্ৰী" (দ্য ক্লাউডী হাউচ) চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে পুনৰ অভিনয়লৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে আৰু ইয়াৰ এবছৰ পাছত "গোৰ্গ-হা" (ৱল্ভছ) ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰে। সমগ্ৰ কৰ্মজীৱনত কাছেমীয়ে অভিনয়ৰ প্ৰতি নিজৰ প্ৰতিশ্ৰুতি বাৰুকৈয়ে বজাই ৰাখিছে, বিশেষকৈ কণ্ঠ অভিনয়ত পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাইছে; যাৰ বাবে চিনামাত বহু বছৰ কাম কৰাৰ পাছতো তেওঁ এই বৃত্তিটোক অতি মৰমৰ বুলি গণ্য কৰে। নাছেৰ তাগভায়ীৰ কৰ্মসমূহত তেওঁ কৰা শক্তিশালী মহিলা চৰিত্ৰৰ ৰূপায়ণে ইৰানী চলচ্চিত্ৰত নাৰীৰ এক নতুন ৰূপ দাঙি ধৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=ثریا قاسمی - دانشنامه ویکیدا |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C |access-date=2024-10-06 |website=fa.wikida.ir |language=fa}}</ref> ১৯৯০ চনৰ আৰম্ভণিতে কাছেমীয়ে বিভিন্ন দূৰদৰ্শন কাৰ্যসূচীৰ আঁত ধৰি আৰু ধ্ৰুপদী পাৰ্চী কবিতা আবৃত্তি কৰি অভিনয়ৰ গণ্ডীৰ বাহিৰলৈ গৈ নিজৰ বহুমুখী প্ৰতিভা প্ৰদৰ্শন কৰি কৰ্মজীৱনৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref name=":0" /> ২০০১ চনত ১৯সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত "মাৰাল" চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা লাভ কৰাৰ পাছত এগৰাকী অভিনেত্ৰী হিচাপে কাছেমীৰ বহুমুখী প্ৰতিভা অধিক উজলি উঠে। এই স্বীকৃতিৰ পিছত তেওঁ অধিক বৈচিত্ৰ্যমজ় চৰিত্ৰ গ্ৰহণ কৰে, যাৰ কৰ্মৰ ভিতৰত "দ্য লাষ্ট চাপৰ" আৰু "দোখতাৰ শিৰীনি ফৰুচ" (দ্য পেষ্ট্ৰী গাৰ্ল) আদি চলচ্চিত্ৰ অন্যতম।<ref name=":0" /> "দ্য লাষ্ট চাপৰ" চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁ কৰা চুটি অথচ প্ৰভাৱশালী অভিনয়ে তেওঁক ইৰানী চিনেমা হাউচৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ বঁটা আনি দিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, "দোখتاৰ শিৰীনি ফৰুচ"ত লাভ কৰা সফলতাৰ পিছত তেওঁ কৌতুকধৰ্মী চলচ্চিত্ৰত অধিক মনোনিৱেশ কৰে।<ref name=":0" /> হামিদ লবখন্দেহ আৰু হাছান ফাঠীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ক্ৰমে "দাৰ পানাহ টো" (ইন ইউৰ প্ৰটেকচন) আৰু "ছাবে দহোম" (দ্য টেণ্ট নাইট) নামৰ দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক দুখনত কৰা অভিনয়ে তেওঁক ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি, টেলিভিছন নাটক যেনে— "টুৱাৰ্ডছ ডামাস্কাচ" (হামিদ সমন্দৰিয়ান), "নেক্ৰাছভ" (মহম্মদ ৰহমানিয়ান), আৰু "টুৱাৰ্ডছ কাবা" (তাজবখছ ফানাইয়ান) আদিত কৰা কাৰ্যই ইৰানী থিয়েটাৰত এগৰাকী মৰমৰ তথা সন্মানীয় ব্যক্তিত্ব হিচাপে তেওঁৰ স্থান সুদৃঢ় কৰিছিল।<ref name=":0" /> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৭০ চনত সোৰয়া কাছেমীয়ে ৰহিম বৰফৰাজৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয় আৰু তেওঁলোকৰ তিনিটি সন্তান আছে: বেহৰুজ আৰু বাবাক নামৰ দুজন পুত্ৰ আৰু বানাফছেহ নামৰ এগৰাকী কন্যা।<ref name=":0" /> == বঁটা আৰু সন্মান == * "মাৰাল" (২০০১) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ১৯সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা। * "ভিলা ড্ৱেলাৰ্ছ" (২০১৬) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ৩৪সংখ্যক ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ সহ-অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টেল চিমৰ্ঘ বঁটা। * "মাৰাল" চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে কানছাছ চিটি চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটা। কেইবা দশক জোৰা কৰ্মজীৱনৰ জৰিয়তে সোৰয়া কাছেমী ইৰানী মনোঞ্জন উদ্যোগত নিষ্ঠা আৰু বহুমুখী প্ৰতিভাৰ এক প্ৰতীক হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে। বিভিন্ন মাধ্যমৰ প্লেটফৰ্মত তেওঁ কৰা নাট্যধৰ্মী আৰু কৌতুকধৰ্মী দুয়োবিধ চৰিত্ৰৰ বাবেই তেওঁ যথেষ্ট সমাদৃত।<ref name=":0" /> == চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == * ২০২৩: মাস্তুৰান ২ (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক)<ref>{{Cite web |title=ثریا قاسمی و فرهاد آئیش در فصل دوم «مستوران» |url=https://yjc.ir |access-date=2024-06-30 |website=fa |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-25 |title=فصل دوم «مستوران» روی آنتن می رود {{!}} ثریا قاسمی و حمیدرضا آذرنگ با «رحیل» به شبکه سه می آیند |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/810419/%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D8%AA%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%86%DA%AF |access-date=2024-06-30 |website=همشهری آنلاین |language=fa}}</ref> * ২০২০: আঘাজাদেহ (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ২০১৮: ডুচ * ২০১৩: চাউণ্ডছ অৱ ৰেইন (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ২০১২: মেটাৰ্নেল লাল্লাবিজ (টেলিভিছন চলচ্চিত্ৰ) * ২০১১: দ্য ৰিকল (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ২০০৮: ইনভিটেশ্বন (দাভাত) * ২০০৮: প্ৰেডিকামেণ্ট (মাখমাচেহ) * ২০০৭: দ্য ট্ৰায়েল * ২০০৫: চালভেশ্বন এট ৮:২০ * ২০০৫: দ্য বাৰ্থডে চেণ্ট * ২০০২: দ্য লাষ্ট চাপৰ * ২০০২: দ্য পেষ্ট্ৰী গাৰ্ল * ২০০২: টেন্থ নাইট * ২০০১: খাকেস্তাৰী * ২০০১: মাৰাল * ১৯৯২: দ্য ষ্টেচু * ১৯৮৯: কোৰ্টশ্বিপ * ১৯৮৮: ৱল্ভছ (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) * ১৯৮৮: চেতাৰে অ আলমাছ * ১৯৭৯: জেন্দে বাদ * ১৯৭৩: ট্ৰেনকুইলিটি ইন দ্য প্ৰেজেঞ্চ অৱ আদাৰ্ছ * ১৯৭২: বিটাৰ এণ্ড চুইট (দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক) ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|0315536}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] hed9lbmphyrekez7iks76bjarv7fugt সোৰয়া ঘচেমী 0 137013 648859 608197 2026-11-01T08:30:04Z Xqbot 1052 [[ছৰৈয়া কাছেমী]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 648859 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ছৰৈয়া কাছেমী]] hb9v26l9khpoiee2vmm96w0644lkr9t বহাৰে ৰহনমা 0 137042 648860 611853 2026-11-01T08:33:04Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বহাৰে ৰহনমা | native_name = بهاره رهنما گل تپه | native_name_lang = fa | image = Bahare-rahnama-2022.jpg | caption = ২০২২ চনত ৰহনমা | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1973|12|01}} | birth_place = আৰাক, [[ইৰান]] | height = | othername = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|লেখিকা}} | yearsactive = ১৯৭৩–বৰ্তমান | spouse = {{plainlist| * {{marriage|পেইমান কাচেমখানী|1992|2016|reason=divorced}} * {{marriage|আমিৰ খছৰো আব্বাছী|2017|2022|reason=div}} }}<ref>[http://aftabir.com «امیرخسرو عباسی» کیست؟ | همکاری بهاره رهنما و خسرو عباسی پیش از ازدواج | شغل همسر بهاره رهنما]</ref> | children = ১ | website = }} '''বহাৰে ৰহনমা''' ({{lang-fa|بهاره رهنما}}, {{IPA|fa|bæɦɒ́ːɹe ɹæɦnæmɒ́ː|pron}}; জন্ম: ১ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৩) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী আৰু লেখিকা। তেওঁ ''টাম্বুৰিন'' (২০০৮) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে হাফেজ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://iranact.com |title=Biography of Bahareh Rahnama |access-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212162504/http://iranact.com |archive-date=2011-12-12 |url-status=dead }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৭৩ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত ইৰানৰ আৰাকত ফৰাচী পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ জালাল ৰহণামা এজন ব্যৱসায়ী আৰু মাতৃ পাৰৱিন কাৱেম মাগ্যামী এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোক তেহৰাণলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>নিকি কৰিমী</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===অভিনয়=== ৰহণামাই আইনী অধিকাৰ আৰু ফাৰ্চী সাহিত্যত স্নাতক ডিগ্ৰী তথা নাট্য সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ চিত্ৰনাট্য লিখন আৰু অভিনয়ৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এগৰাকী সাংবাদিক হিচাপেও কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰখন আছিল ১৯৯১ চনৰ ''ৱাইপাৰ''। থিয়েটাৰ, দূৰদৰ্শন আৰু চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হোৱাৰ উপৰি ৰহণামা এগৰাকী লেখিকাও। তেওঁ ''দ্য নাইটছ অৱ বাৰাৰেক'', ''মোজাফফৰছ গাৰ্ডেন'' আৰু ''শ্বামছ-অল-এমাৰেহ'' ধাৰাবাহিকৰ লিখন কাৰ্যত সহযোগিতা কৰিছিল। ৰহণামাই তেওঁৰ ব্যক্তিগত ব্লগত ৭ বছৰ ধৰি লিখা টোকাৰ সংগ্ৰহ হিচাপে ''ছেভেন নাইটছ ইন এ মান্থ'' নামৰ এখন কিতাপো প্ৰকাশ কৰিছে। এই ইৰানী অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে, যেনে ''টাম্বুৰিন'', ''ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ'', ''নো মেন এলাউড'', ''মেন আৰ ফ্ৰম মাৰ্চ, ৱিমেন আৰ ফ্ৰম ভেনাচ'', ''লাফটাৰ ইন দ্য ৰেইন'' আৰু ''ছেন্সিটিভ লেভেল''। তেওঁ কেইবাখনো ধাৰাবাহিকতো অভিনয় কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''দ্য ষ্ট’ৰী অৱ এ চিটি'', ''আই এম এ টেনাণ্ট'', ''দ্য মেন অৱ এ থাউজেণ্ড ফেচেছ'' আৰু ''গুডবাই চাইল্ড'' অন্যতম। ===ৰাজনৈতিক কৰ্মজীৱন=== তেওঁ ২০০৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত মীৰ-হোছেইন মৌছাভীক সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁ ২০০৯ চনৰ মে’ মাহত মৌছাভীৰ পত্নী জাহ্ৰা ৰাহ্নাভাৰ্ডক সাক্ষাৎ কৰিছিল আৰু মীৰ-হোছেইন মৌছাভীৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ অন্যতম সদস্য আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://iranact.com/cinema/artists/showartist.asp?id=882 |title=Rahnama supported Mousavi |access-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212162504/http://iranact.com/cinema/artists/showartist.asp?id=882 |archive-date=2011-12-12 |url-status=dead }}</ref> তেওঁ ইৰানত প্ৰকাশিত ‘চেলচেৰাঘ’ নামৰ এখন সাপ্তাহিক সামাজিক আলোচনীৰ এগৰাকী লেখিকা। ==ব্যক্তিগত জীৱন== তেওঁ ১৯৯২ চনত পেইমান কাচেমখানীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ২০১৬ চনত এই দম্পতীহালে বিবাহবিচ্ছেদ কৰে। পেইমান এজন ইৰানী চিত্ৰনাট্যকাৰ যিয়ে বেছিভাগ সময় মেহৰান মোদিৰীৰ সৈতে কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পৰিয়া নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে, যাৰ জন্ম ১৯৯৭ চনত হৈছিল। পৰিয়াই তেওঁৰ মাতৃৰ সৈতে ''বানো'' আৰু ''মৰ্দ-ই হাজাৰ-চেহৰেহ'' নামৰ দুখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ মাতৃ পাৰৱিনেও ২০০৪ চনৰপৰা ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰি আহিছে। তেওঁৰ প্ৰাক্তন দেৱৰ মেহৰাব কাচেমখানীও এজন লেখক আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন পত্নী চাগায়েক দেহকান এগৰাকী অভিনেত্ৰী।<ref>[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 Family of Bahareh Rahnama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001003803/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 |date=2011-10-01 }}</ref> ৰহণামাই ২০১৭ চনৰ আগষ্ট মাহত আমিৰ খছৰো আব্বাছীৰ সৈতে দ্বিতীয় বিবাহ কৰে।<ref>{{cite web|url= http://www.sarpoosh.com/biography/actors-artists/bahareh-rahnama.html|title= بیوگرافی بهاره رهنما / عکسهای عروسی بهاره رهنما|date= August 17, 2017|newspaper= Sarpoosh}}</ref><ref>{{cite web|title=Marriage of bahare Rahnama with Amir Khosrow Abbasi |url=https://talarnameh.comাজ-%D8%A8%D9%8৭%D8%A7%D8%B1%D9%8৭-%D8%B1%D9%探%D9%৮৭%D৯%৮১%D৮%A৭-%D৮%A৮%D৮%A৭-%D৮%A7%D৯%৮৫%DB%৮C%D৮%B১-%D৮%AE%D৮%B৩%D৮%B১%D৯%৮ৱ-%D৮%B%D৮%A৮%D৮%A৭%D৮%B৩%DB%৮C/ |website=talarnameh |accessdate=8 May 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181127183812/https://www.talarnameh.com/ |archivedate=27 November 2018 }}</ref> ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ৰহণামাই সামাজিক মাধ্যমজোগে তেওঁলোকৰ পৃথক্কৰণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web|url = https://khabaronline.ir... |title = لایو جنجالی بهاره رهنما...|work =Khabar Online|accessdate =26 July 2022 |date =25 July 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{Instagram|baharehrahnamaoriginal}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 Bahareh Rahnama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250518113024/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 |date=2025-05-18 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) *{{IMDb name|1288315}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] bjgnipisx86ng2j3a3kouikzrmvqeom 648861 648860 2026-11-01T08:33:22Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বাহাৰেহ ৰহনামা]]ৰ পৰা [[বহাৰে ৰহনমা]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648860 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বহাৰে ৰহনমা | native_name = بهاره رهنما گل تپه | native_name_lang = fa | image = Bahare-rahnama-2022.jpg | caption = ২০২২ চনত ৰহনমা | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1973|12|01}} | birth_place = আৰাক, [[ইৰান]] | height = | othername = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|লেখিকা}} | yearsactive = ১৯৭৩–বৰ্তমান | spouse = {{plainlist| * {{marriage|পেইমান কাচেমখানী|1992|2016|reason=divorced}} * {{marriage|আমিৰ খছৰো আব্বাছী|2017|2022|reason=div}} }}<ref>[http://aftabir.com «امیرخسرو عباسی» کیست؟ | همکاری بهاره رهنما و خسرو عباسی پیش از ازدواج | شغل همسر بهاره رهنما]</ref> | children = ১ | website = }} '''বহাৰে ৰহনমা''' ({{lang-fa|بهاره رهنما}}, {{IPA|fa|bæɦɒ́ːɹe ɹæɦnæmɒ́ː|pron}}; জন্ম: ১ ডিচেম্বৰ, ১৯৭৩) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী আৰু লেখিকা। তেওঁ ''টাম্বুৰিন'' (২০০৮) চলচ্চিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে হাফেজ বঁটা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://iranact.com |title=Biography of Bahareh Rahnama |access-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212162504/http://iranact.com |archive-date=2011-12-12 |url-status=dead }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৭৩ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত ইৰানৰ আৰাকত ফৰাচী পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰত তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ জালাল ৰহণামা এজন ব্যৱসায়ী আৰু মাতৃ পাৰৱিন কাৱেম মাগ্যামী এগৰাকী অভিনেত্ৰী। ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোক তেহৰাণলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল।<ref>নিকি কৰিমী</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===অভিনয়=== ৰহণামাই আইনী অধিকাৰ আৰু ফাৰ্চী সাহিত্যত স্নাতক ডিগ্ৰী তথা নাট্য সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ চিত্ৰনাট্য লিখন আৰু অভিনয়ৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এগৰাকী সাংবাদিক হিচাপেও কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰখন আছিল ১৯৯১ চনৰ ''ৱাইপাৰ''। থিয়েটাৰ, দূৰদৰ্শন আৰু চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী হোৱাৰ উপৰি ৰহণামা এগৰাকী লেখিকাও। তেওঁ ''দ্য নাইটছ অৱ বাৰাৰেক'', ''মোজাফফৰছ গাৰ্ডেন'' আৰু ''শ্বামছ-অল-এমাৰেহ'' ধাৰাবাহিকৰ লিখন কাৰ্যত সহযোগিতা কৰিছিল। ৰহণামাই তেওঁৰ ব্যক্তিগত ব্লগত ৭ বছৰ ধৰি লিখা টোকাৰ সংগ্ৰহ হিচাপে ''ছেভেন নাইটছ ইন এ মান্থ'' নামৰ এখন কিতাপো প্ৰকাশ কৰিছে। এই ইৰানী অভিনেত্ৰীগৰাকীয়ে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে, যেনে ''টাম্বুৰিন'', ''ছেইণ্ট পিটাৰ্ছবাৰ্গ'', ''নো মেন এলাউড'', ''মেন আৰ ফ্ৰম মাৰ্চ, ৱিমেন আৰ ফ্ৰম ভেনাচ'', ''লাফটাৰ ইন দ্য ৰেইন'' আৰু ''ছেন্সিটিভ লেভেল''। তেওঁ কেইবাখনো ধাৰাবাহিকতো অভিনয় কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''দ্য ষ্ট’ৰী অৱ এ চিটি'', ''আই এম এ টেনাণ্ট'', ''দ্য মেন অৱ এ থাউজেণ্ড ফেচেছ'' আৰু ''গুডবাই চাইল্ড'' অন্যতম। ===ৰাজনৈতিক কৰ্মজীৱন=== তেওঁ ২০০৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত মীৰ-হোছেইন মৌছাভীক সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁ ২০০৯ চনৰ মে’ মাহত মৌছাভীৰ পত্নী জাহ্ৰা ৰাহ্নাভাৰ্ডক সাক্ষাৎ কৰিছিল আৰু মীৰ-হোছেইন মৌছাভীৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ অন্যতম সদস্য আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://iranact.com/cinema/artists/showartist.asp?id=882 |title=Rahnama supported Mousavi |access-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111212162504/http://iranact.com/cinema/artists/showartist.asp?id=882 |archive-date=2011-12-12 |url-status=dead }}</ref> তেওঁ ইৰানত প্ৰকাশিত ‘চেলচেৰাঘ’ নামৰ এখন সাপ্তাহিক সামাজিক আলোচনীৰ এগৰাকী লেখিকা। ==ব্যক্তিগত জীৱন== তেওঁ ১৯৯২ চনত পেইমান কাচেমখানীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ২০১৬ চনত এই দম্পতীহালে বিবাহবিচ্ছেদ কৰে। পেইমান এজন ইৰানী চিত্ৰনাট্যকাৰ যিয়ে বেছিভাগ সময় মেহৰান মোদিৰীৰ সৈতে কাম কৰিছিল। তেওঁলোকৰ পৰিয়া নামৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছে, যাৰ জন্ম ১৯৯৭ চনত হৈছিল। পৰিয়াই তেওঁৰ মাতৃৰ সৈতে ''বানো'' আৰু ''মৰ্দ-ই হাজাৰ-চেহৰেহ'' নামৰ দুখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ মাতৃ পাৰৱিনেও ২০০৪ চনৰপৰা ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰি আহিছে। তেওঁৰ প্ৰাক্তন দেৱৰ মেহৰাব কাচেমখানীও এজন লেখক আৰু তেওঁৰ প্ৰাক্তন পত্নী চাগায়েক দেহকান এগৰাকী অভিনেত্ৰী।<ref>[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 Family of Bahareh Rahnama] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001003803/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 |date=2011-10-01 }}</ref> ৰহণামাই ২০১৭ চনৰ আগষ্ট মাহত আমিৰ খছৰো আব্বাছীৰ সৈতে দ্বিতীয় বিবাহ কৰে।<ref>{{cite web|url= http://www.sarpoosh.com/biography/actors-artists/bahareh-rahnama.html|title= بیوگرافی بهاره رهنما / عکسهای عروسی بهاره رهنما|date= August 17, 2017|newspaper= Sarpoosh}}</ref><ref>{{cite web|title=Marriage of bahare Rahnama with Amir Khosrow Abbasi |url=https://talarnameh.comাজ-%D8%A8%D9%8৭%D8%A7%D8%B1%D9%8৭-%D8%B1%D9%探%D9%৮৭%D৯%৮১%D৮%A৭-%D৮%A৮%D৮%A৭-%D৮%A7%D৯%৮৫%DB%৮C%D৮%B১-%D৮%AE%D৮%B৩%D৮%B১%D৯%৮ৱ-%D৮%B%D৮%A৮%D৮%A৭%D৮%B৩%DB%৮C/ |website=talarnameh |accessdate=8 May 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181127183812/https://www.talarnameh.com/ |archivedate=27 November 2018 }}</ref> ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ৰহণামাই সামাজিক মাধ্যমজোগে তেওঁলোকৰ পৃথক্কৰণৰ কথা ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web|url = https://khabaronline.ir... |title = لایو جنجالی بهاره رهنما...|work =Khabar Online|accessdate =26 July 2022 |date =25 July 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{Instagram|baharehrahnamaoriginal}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 Bahareh Rahnama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250518113024/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112170467 |date=2025-05-18 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) *{{IMDb name|1288315}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:লেখিকা]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] bjgnipisx86ng2j3a3kouikzrmvqeom বাৰান কৌছৰী 0 137043 648878 611854 2026-11-01T09:43:13Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বাৰান কোছাৰী]]ৰ পৰা [[বাৰান কৌছৰী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 611854 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বাৰান কোছাৰী | image = Baran Kosari.jpg | caption = ২০১৭ চনত কোছাৰী | native_name = باران کوثری | native_name_lang = fa | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | nationality = | parents = {{plainlist| * জাহাংগীৰ কোছাৰী (পিতৃ) * ৰাখশান বাণী-এতেমাদ (মাতৃ) }} | yearsactive = ১৯৯১–বৰ্তমান | occupation = অভিনেত্ৰী | website = }} '''বাৰান কোছাৰী''' ([[ফাৰ্চী]]: باران کوثری; জন্ম ১৬ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা জাহাংগীৰ কোছাৰী আৰু ৰাখশান বাণী-এতেমাদৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাৰানে তেওঁৰ মাতৃৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিয়েই কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। কোছাৰীয়ে দুটাকৈ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ, দুটা হাফেজ বঁটা, দুটা ইৰান চিনেমা চেলিব্ৰেশ্যন বঁটা আৰু দুটা ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু লেখক সংস্থাৰ বঁটাকে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ==কৰ্মজীৱন== তেওঁ চুৰেহ একাডেমীৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৯১ চনৰ ''দ্য বেষ্ট পাপা অৱ দ্য ৱৰ্ল্ড'' হৈছে তেওঁৰ প্ৰথম অভিনয়ৰ অভিজ্ঞতা। তেওঁ তেওঁৰ মাতৃৰ কেইখনমান চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ''নাৰ্গিছ'' (১৯৯১), ''দ্য ব্লু-ভেইল্ড'' (১৯৯৪), ''মে লেডী'' (১৯৯৭), ''কিশ ষ্ট’ৰীজ'' (১৯৯৮), ''আণ্ডাৰ দ্য স্কিন অৱ দ্য চিটি'' (২০০০) আৰু প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ''আৱাৰ টাইমছ'' (২০০১) অন্যতম। ২০০৭ চনত ''মেইনলাইন'' চলচ্চিত্ৰত কৰা সুন্দৰ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ এছিয়া পেচিফিক স্ক্ৰীন এৱাৰ্ডত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|title= Why are Iranians lip synching to political speeches?|date= February 24, 2016|newspaper= BBC|accessdate= October 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|title= Reformist Iranians use humour to urge tactical voting|date= February 2, 2016|newspaper= France 24}}</ref> ইয়াৰ উপৰি বাৰান কোছাৰীয়ে আজিটা হাজিয়ানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''অভাৰ দ্য মিৰৰ'' (১৯৯৭) নাটকত অভিনয় কৰি এগৰাকী নাট্য অভিনেত্ৰী হিচাপেও নিজৰ পাৰদৰ্শিতা প্ৰমাণ কৰিছিল। == দাতব্য কাৰ্যসূচী == কোছাৰীক ইৰানত চুইডেনৰ ‘য়াৰী দাতব্য সংস্থা’ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে পৰিচিত কৰোৱা হৈছে। য়াৰী হৈছে এক স্বতন্ত্ৰ, অলাভজনক আৰু বেচৰকাৰী সংস্থা যিয়ে “পথৰ শিশু কমক, শিক্ষাৰ্থী বাঢ়ক” শ্ল’গানৰ অধীনত কাম কৰে। এই সংস্থাটোৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে শিশুসকলক সৰ্বাংগীণ সহায় কৰা, শৈক্ষিক সুযোগ সৃষ্টি কৰা আৰু সুবিধাবঞ্চিত অঞ্চলৰ বিদ্যালয় তথা পুথিভঁৰালসমূহৰ বাবে সম্পদ যোগান ধৰা। এই প্ৰচেষ্টাক চুইডেনৰ স্পনচৰসকলৰ স্বেচ্ছামূলক আৰ্থিক সাহায্যৰে সমৰ্থন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-01-17 |title=باران کوثری سفیر انجمن یاری شد {{!}} ایران آنلاین |url=http://www.ion.ir/News/317181.html |access-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |archive-date=17 January 2021 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscatinline}} * {{IMDb name}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 Baran Kosari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250829105158/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 |date=2025-08-29 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * [https://khabarban.com/15258416/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%D8%B1_%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86 سانسور جدید باران کوثری در تلویزیون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711030315/https://khabarban.com/15258416/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%D8%B1_%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86 |date=2022-07-11 }} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] g7evkws6dvnn2bf1h8vwfm3suzp6qbx 648880 648878 2026-11-01T09:46:59Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648880 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বাৰান কৌছৰী | image = Baran Kosari.jpg | caption = ২০১৭ চনত কৌছৰী | native_name = باران کوثری | native_name_lang = fa | birthname = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | nationality = | parents = {{plainlist| * জাহাংগীৰ কৌছৰী (পিতৃ) * ৰখশ্বান বনী-এতমাদ (মাতৃ) }} | yearsactive = ১৯৯১–বৰ্তমান | occupation = অভিনেত্ৰী | website = }} '''বাৰান কৌছৰী''' ({{lang-fa|باران کوثری}}, {{IPA|fa|bɒːɹɒ́ːne kʰowsæɹíː|pron|barankosari.ogg}}; জন্ম: ১৬ ছেপ্টেম্বৰ, ১৯৮৫) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা জাহাংগীৰ কোছাৰী আৰু ৰাখশান বাণী-এতেমাদৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা বাৰানে তেওঁৰ মাতৃৰ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিয়েই কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰিছিল। কোছাৰীয়ে দুটাকৈ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ, দুটা হাফেজ বঁটা, দুটা ইৰান চিনেমা চেলিব্ৰেশ্যন বঁটা আৰু দুটা ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক আৰু লেখক সংস্থাৰ বঁটাকে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ==কৰ্মজীৱন== তেওঁ চুৰেহ একাডেমীৰপৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৯১ চনৰ ''দ্য বেষ্ট পাপা অৱ দ্য ৱৰ্ল্ড'' হৈছে তেওঁৰ প্ৰথম অভিনয়ৰ অভিজ্ঞতা। তেওঁ তেওঁৰ মাতৃৰ কেইখনমান চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ''নাৰ্গিছ'' (১৯৯১), ''দ্য ব্লু-ভেইল্ড'' (১৯৯৪), ''মে লেডী'' (১৯৯৭), ''কিশ ষ্ট’ৰীজ'' (১৯৯৮), ''আণ্ডাৰ দ্য স্কিন অৱ দ্য চিটি'' (২০০০) আৰু প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ''আৱাৰ টাইমছ'' (২০০১) অন্যতম। ২০০৭ চনত ''মেইনলাইন'' চলচ্চিত্ৰত কৰা সুন্দৰ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ এছিয়া পেচিফিক স্ক্ৰীন এৱাৰ্ডত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|title= Why are Iranians lip synching to political speeches?|date= February 24, 2016|newspaper= BBC|accessdate= October 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|title= Reformist Iranians use humour to urge tactical voting|date= February 2, 2016|newspaper= France 24}}</ref> ইয়াৰ উপৰি বাৰান কোছাৰীয়ে আজিটা হাজিয়ানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''অভাৰ দ্য মিৰৰ'' (১৯৯৭) নাটকত অভিনয় কৰি এগৰাকী নাট্য অভিনেত্ৰী হিচাপেও নিজৰ পাৰদৰ্শিতা প্ৰমাণ কৰিছিল। == দাতব্য কাৰ্যসূচী == কোছাৰীক ইৰানত চুইডেনৰ ‘য়াৰী দাতব্য সংস্থা’ৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপে পৰিচিত কৰোৱা হৈছে। য়াৰী হৈছে এক স্বতন্ত্ৰ, অলাভজনক আৰু বেচৰকাৰী সংস্থা যিয়ে “পথৰ শিশু কমক, শিক্ষাৰ্থী বাঢ়ক” শ্ল’গানৰ অধীনত কাম কৰে। এই সংস্থাটোৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে শিশুসকলক সৰ্বাংগীণ সহায় কৰা, শৈক্ষিক সুযোগ সৃষ্টি কৰা আৰু সুবিধাবঞ্চিত অঞ্চলৰ বিদ্যালয় তথা পুথিভঁৰালসমূহৰ বাবে সম্পদ যোগান ধৰা। এই প্ৰচেষ্টাক চুইডেনৰ স্পনচৰসকলৰ স্বেচ্ছামূলক আৰ্থিক সাহায্যৰে সমৰ্থন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=2021-01-17 |title=باران کوثری سفیر انجمن یاری شد {{!}} ایران آنلاین |url=http://www.ion.ir/News/317181.html |access-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |archive-date=17 January 2021 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commonscatinline}} * {{IMDb name}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 Baran Kosari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250829105158/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 |date=2025-08-29 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * [https://khabarban.com/15258416/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%D8%B1_%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86 سانسور جدید باران کوثری در تلویزیون] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711030315/https://khabarban.com/15258416/%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%D8%B1_%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF_%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86_%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86 |date=2022-07-11 }} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] na5eigpo4n2wf601kol9b8d2zked3m5 হমীদে খৈৰাবাদী 0 137058 648905 610459 2026-11-01T10:47:27Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[হামিদেহ খেইৰাবাদী]]ৰ পৰা [[হমীদে খৈৰাবাদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 610459 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হামিদেহ খেইৰাবাদী | native_name = حمیده خیر آبادی | native_name_lang = fa | image = Hamideh Kheirabadi 1970s.jpg | image_upright = 0.9 | birth_name = | birth_date = {{birth date|1924|12|21|df=y}} | birth_place = ৰাষ্ট, [[ইৰান]] | death_date = {{death date and age|2010|4|19|1924|12|21|df=y}} | death_place = [[তেহৰাণ]],[[ইৰান]] | resting_place = বেহেষ্ট-ই জহ্ৰা কবৰস্থান | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = 1953–2010 | spouse = আলী কাছেমী | children = চৰায়া কাছেমী }} '''হামিদেহ খেইৰাবাদী''' (জন্ম ২১ ডিচেম্বৰ, ১৯২৪ – মৃত্যু ১৯ এপ্ৰিল, ২০১০) আছিল এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ আৰু থিয়েটাৰ অভিনেত্ৰী। তেওঁ ২০০তকৈও অধিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ আৰু ২০টাতকৈও অধিক দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছিল। ইৰানত তেওঁক মৰমেৰে ''নাদেৰেহ'' আৰু ''ইৰানী চিনেমাৰ মাতৃ'' বুলি সম্বোধন কৰা হয়। == জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == হামিদেহ খেইৰাবাদীৰ জন্ম ইৰানৰ গিলান প্ৰদেশৰ ৰাজধানী ৰাষ্টত হৈছিল। মাত্ৰ ১৩ বছৰ বয়সতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হ’লেও তেওঁ পঢ়া-শুনা চলাই গৈছিল আৰু মাধ্যমিক শিক্ষাও সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ১৯৫০ চনৰ মাজভাগত তেওঁ স্বামীৰ সৈতে বিবাহবিচ্ছেদ কৰে আৰু তাৰ পিছৰে পৰা কন্যা চৰায়া কাছেমীৰ সৈতে বাস কৰিবলৈ লয়। খেইৰাবাদীৰ অভিনয় জীৱন ১৯৪৭ চনত থিয়েটাৰৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হৈছিল। হামিদেহ খেইৰাবাদীয়ে ইৰানৰ বহু কেইগৰাকী প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক যেনে আলী হাতামী, দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই, মাছূদ কিমিয়ায়ী, মহছেন মাখমালবাফ, চিৰুছ আলভান্দ, চিৰুছ মোগাদ্দাম আৰু তাহমিনেহ মিলানিৰ সৈতে কাম কৰিছিল। তেওঁ তিনিবাৰকৈ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত তেহৰাণৰ আৰিকেহ-ই ইৰানিয়ান হলত অনুষ্ঠিত হোৱা ইৰানৰ দ্বিতীয় ‘স্ক্ৰীন এক্টৰ্ছ চেলিব্ৰেশ্যন’ত খেইৰাবাদীক লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>''Mother of Iranian cinema Hamideh Kheirabadi dies at 86'', Tehran Times, Wednesday 21 April 2010: [http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=218004].</ref> [[File:Hamide Kheyrabadi with Soraya Ghasemi.jpg|thumb|কন্যা চৰায়া আৰু নাতিনীয়েক পাৰমিদাৰ সৈতে খেইৰাবাদী]] প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, অভিনয়ৰ পৰা ছয় বছৰ আঁতৰি থকাৰ পিছত ২০১০ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত আবুলহছান দাভৌদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''জমিন-ই এনছান-হা'' নামৰ ধাৰাবাহিক এখনত নিজৰ চৰিত্ৰতে অভিনয় কৰি খেইৰাবাদীয়ে পুনৰ কেমেৰাৰ সন্মুখলৈ অহাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>''The sadness as intensive as the ingenious smiles of the mother of the Iranian cinema'', in Persian, Khabar Online, Tuesday 20 April 2010: {{cite web |url=http://www.khabaronline.ir/news-56346.aspx |title=اندوهی به ابعاد گرمای لبخند صمیمانه مادر سینمای ایران |accessdate=20 April 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100422203442/http://www.khabaronline.ir/news-56346.aspx |archivedate=22 April 2010 }}.</ref> ২০১০ চনৰ ১৯ এপ্ৰিল সোমবাৰে নিশা তেহৰাণৰ নিজা বাসগৃহত ৮৬ বছৰ বয়সত হামিদেহ খেইৰাবাদীৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ কাৰণ মগজুৰ ষ্ট্ৰোক বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>''The sadness as intensive as the ingenious smiles of the mother of the Iranian cinema'', ''ibid''.</ref> ২০১০ চনৰ ২০ এপ্ৰিল মঙলবাৰে তেহৰাণৰ বেহেষ্ট-ই জহ্ৰা কবৰস্থানৰ ৬৬ নম্বৰ খণ্ডত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref>Section 66 is not The Artists' Section of Behesht-e Zahra Cemetery where normally artists are buried. According to the ''Tehran Times'' (Wednesday, 21 April 2010), this was in conformity with Kheirabadi's own wish to be buried next to the graves of her departed family members. See: ''Mother of Iranian cinema Hamideh Kheirabadi dies at 86'', Tehran Times, ''ibid''.</ref><ref>{{cite news|url= http://www.payvand.com/news/10/apr/1194.html|title= Mother of Iranian cinema Kheirabadi dies at 86|date= 20 April 2010|newspaper= Tehran Times|accessdate= 28 October 2017|archive-date= 15 January 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200115014621/http://www.payvand.com/news/10/apr/1194.html|url-status= dead|archivedate= 15 January 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200115014621/http://www.payvand.com/news/10/apr/1194.html|deadurl= yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == হামিদেহ খেইৰাবাদীৰ এক বিস্তৃত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী গিলাকী ৱিকিপিডিয়াত পোৱা যায়।<ref>''Hamideh Kheirābādi'', ''Gilaki Wikipedia''.</ref> বৰ্তমান ইয়াৰ তুলনাত কম বিস্তৃত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী এখন ফাৰ্চী ৱিকিপিডিয়াতো উপলব্ধ।<ref>''Hamideh Kheirābādi'', ''Persian Wikipedia''.</ref> তলত কেৱল তেওঁৰ নিৰ্বাচিত কিছুমান চলচ্চিত্ৰ আৰু ধাৰাবাহিকৰ তালিকা দিয়া হ’ল। === পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ === * ''আমিৰ আৰছালান-ই নামদাৰ'', ১৯৫৫, পৰিচালনা: শ্বাপুৰ ইয়াছামী * ''আলমাছ ৩৩'', ১৯৬৭, পৰিচালনা: দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই * ''ৰেজা মটৰচাইক্লিষ্ট'', ১৯৭০, পৰিচালনা: মাছূদ কিমিয়ায়ী * ''উড পিজন'', ১৯৭০, পৰিচালনা: আলী হাতামী * ''বাবা শামাল'', ১৯৭১, পৰিচালনা: আলী হাতামী * ''মেহদী ইন ব্লেক এণ্ড হট মিনি পেণ্টছ'', ১৯৭২ * ''শাব-ই আফতাবী'', ১৯৭৭, পৰিচালনা: চিৰুছ আলভান্দ * ''দ্য টেনাণ্টছ'', ১৯৮৬, পৰিচালনা: দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই * ''মাদাৰ'', ১৯৮৯, পৰিচালনা: আলী হাতামী * ''দ্য চিলড্ৰেন অৱ ডিভোৰ্চ'', ১৯৮৯, পৰিচালনা: তাহমিনেহ মিলানি * ''বানো'', ১৯৯১, পৰিচালনা: داৰিউশ্ব মেহৰ্জুই * ''দ্য এক্টৰ'', ১৯৯২, পৰিচালনা: মহছেন মাখমালবাফ * ''দ্য বাৰ্থডে-ছং'', ২০০৪, পৰিচালনা: আলী গাৱিতান === দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক === * ''পেদৰ ছালাৰ'', ১৯৯৩, পৰিচালনা: আকবৰ খাজাৱী * ''দ্য গ্ৰীণ হোম'', ১৯৯৬, পৰিচালনা: বিজন বীৰং আৰু মাছূদ ৰাছাম {{clear}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20110722014800/http://www.irancinema.ir/biography/?ac=to&co=616&se= Filmography at irancinema.ir] * {{IMDb name|0451571|Hamideh Kheirabadi}} * ''Mother of Iranian cinema Hamideh Kheirabadi dies at 86'', Tehran Times, Wednesday 21 April 2010: [http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=218004]. * Some photographs, published by [[Iranian Students' News Agency]], ISNA, taken in Behesht-e Zahra cemetery on Tuesday 20 April 2010: [https://web.archive.org/web/20100423114422/http://isna.ir/ISNA/PicView.aspx?Pic=Pic-1522903-1&Lang=P (1)], [https://web.archive.org/web/20100423114427/http://isna.ir/ISNA/PicView.aspx?Pic=Pic-1522903-2&Lang=P (2)], [https://web.archive.org/web/20100423114433/http://isna.ir/ISNA/PicView.aspx?Pic=Pic-1522903-3&Lang=P (3)]. Photograph (1) shows the graveside immediately after the burial. Photograph (2) shows Sorayyā Ghāsemi (r) in conversation with [[Ali Nasirian]] (l); the person in the middle is not identified. Photograph (3) shows the graveside of Ms Hamideh Kheirābādi, with Ali Nasirian sitting on the right. * A photo-reportage, by [[Fars News Agency]], of the memorial service of Ms Hamideh Kheirābādi, held in ''Vali-yye Asr Mosque'' in Tehran, on Thursday 22 April 2010: [http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1069092]. [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] stx5gjtg7ly66k7m3977370jna4tjz5 648907 648905 2026-11-01T10:49:04Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648907 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = হমীদে খৈৰাবাদী | native_name = حمیده خیر آبادی | native_name_lang = fa | image = Hamideh Kheirabadi 1970s.jpg | image_upright = 0.9 | birth_name = | birth_date = {{birth date|1924|12|21|df=y}} | birth_place = ৰাষ্ট, [[ইৰান]] | death_date = {{death date and age|2010|4|19|1924|12|21|df=y}} | death_place = [[তেহৰাণ]],[[ইৰান]] | resting_place = বেহেশ্ত-ই জহৰা কবৰস্থান | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = 1953–2010 | spouse = আলী কাছেমী | children = [[ছৰৈয়া কাছেমী]] }} '''হমীদে খৈৰাবাদী''' ({{lang-fa|حمیده خیرآبادی}}, {{IPA|fa|hæmíːd̪é xejɹʔɒːbɒːd̪íː|pron}}; জন্ম: ২১ ডিচেম্বৰ, ১৯২৪ – মৃত্যু ১৯ এপ্ৰিল, ২০১০) আছিল এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ আৰু থিয়েটাৰ অভিনেত্ৰী। তেওঁ ২০০তকৈও অধিক পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ আৰু ২০টাতকৈও অধিক দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছিল। ইৰানত তেওঁক মৰমেৰে ''নাদেৰে'' আৰু ''ইৰানী চিনেমাৰ মাতৃ'' বুলি সম্বোধন কৰা হয়। == জীৱন আৰু কৰ্মজীৱন == হামিদেহ খেইৰাবাদীৰ জন্ম ইৰানৰ গিলান প্ৰদেশৰ ৰাজধানী ৰাষ্টত হৈছিল। মাত্ৰ ১৩ বছৰ বয়সতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হ’লেও তেওঁ পঢ়া-শুনা চলাই গৈছিল আৰু মাধ্যমিক শিক্ষাও সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। ১৯৫০ চনৰ মাজভাগত তেওঁ স্বামীৰ সৈতে বিবাহবিচ্ছেদ কৰে আৰু তাৰ পিছৰে পৰা কন্যা চৰায়া কাছেমীৰ সৈতে বাস কৰিবলৈ লয়। খেইৰাবাদীৰ অভিনয় জীৱন ১৯৪৭ চনত থিয়েটাৰৰ জৰিয়তে আৰম্ভ হৈছিল। হামিদেহ খেইৰাবাদীয়ে ইৰানৰ বহু কেইগৰাকী প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক যেনে আলী হাতামী, দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই, মাছূদ কিমিয়ায়ী, মহছেন মাখমালবাফ, চিৰুছ আলভান্দ, চিৰুছ মোগাদ্দাম আৰু তাহমিনেহ মিলানিৰ সৈতে কাম কৰিছিল। তেওঁ তিনিবাৰকৈ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ৫ জানুৱাৰীত তেহৰাণৰ আৰিকেহ-ই ইৰানিয়ান হলত অনুষ্ঠিত হোৱা ইৰানৰ দ্বিতীয় ‘স্ক্ৰীন এক্টৰ্ছ চেলিব্ৰেশ্যন’ত খেইৰাবাদীক লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>''Mother of Iranian cinema Hamideh Kheirabadi dies at 86'', Tehran Times, Wednesday 21 April 2010: [http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=218004].</ref> [[File:Hamide Kheyrabadi with Soraya Ghasemi.jpg|thumb|কন্যা চৰায়া আৰু নাতিনীয়েক পাৰমিদাৰ সৈতে খেইৰাবাদী]] প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, অভিনয়ৰ পৰা ছয় বছৰ আঁতৰি থকাৰ পিছত ২০১০ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত আবুলহছান দাভৌদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''জমিন-ই এনছান-হা'' নামৰ ধাৰাবাহিক এখনত নিজৰ চৰিত্ৰতে অভিনয় কৰি খেইৰাবাদীয়ে পুনৰ কেমেৰাৰ সন্মুখলৈ অহাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>''The sadness as intensive as the ingenious smiles of the mother of the Iranian cinema'', in Persian, Khabar Online, Tuesday 20 April 2010: {{cite web |url=http://www.khabaronline.ir/news-56346.aspx |title=اندوهی به ابعاد گرمای لبخند صمیمانه مادر سینمای ایران |accessdate=20 April 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100422203442/http://www.khabaronline.ir/news-56346.aspx |archivedate=22 April 2010 }}.</ref> ২০১০ চনৰ ১৯ এপ্ৰিল সোমবাৰে নিশা তেহৰাণৰ নিজা বাসগৃহত ৮৬ বছৰ বয়সত হামিদেহ খেইৰাবাদীৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ কাৰণ মগজুৰ ষ্ট্ৰোক বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>''The sadness as intensive as the ingenious smiles of the mother of the Iranian cinema'', ''ibid''.</ref> ২০১০ চনৰ ২০ এপ্ৰিল মঙলবাৰে তেহৰাণৰ বেহেষ্ট-ই জহ্ৰা কবৰস্থানৰ ৬৬ নম্বৰ খণ্ডত তেওঁক সমাধিস্থ কৰা হয়।<ref>Section 66 is not The Artists' Section of Behesht-e Zahra Cemetery where normally artists are buried. According to the ''Tehran Times'' (Wednesday, 21 April 2010), this was in conformity with Kheirabadi's own wish to be buried next to the graves of her departed family members. See: ''Mother of Iranian cinema Hamideh Kheirabadi dies at 86'', Tehran Times, ''ibid''.</ref><ref>{{cite news|url= http://www.payvand.com/news/10/apr/1194.html|title= Mother of Iranian cinema Kheirabadi dies at 86|date= 20 April 2010|newspaper= Tehran Times|accessdate= 28 October 2017|archive-date= 15 January 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200115014621/http://www.payvand.com/news/10/apr/1194.html|url-status= dead|archivedate= 15 January 2020|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200115014621/http://www.payvand.com/news/10/apr/1194.html|deadurl= yes}}</ref> == নিৰ্বাচিত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী == হামিদেহ খেইৰাবাদীৰ এক বিস্তৃত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী গিলাকী ৱিকিপিডিয়াত পোৱা যায়।<ref>''Hamideh Kheirābādi'', ''Gilaki Wikipedia''.</ref> বৰ্তমান ইয়াৰ তুলনাত কম বিস্তৃত চলচ্চিত্ৰপঞ্জী এখন ফাৰ্চী ৱিকিপিডিয়াতো উপলব্ধ।<ref>''Hamideh Kheirābādi'', ''Persian Wikipedia''.</ref> তলত কেৱল তেওঁৰ নিৰ্বাচিত কিছুমান চলচ্চিত্ৰ আৰু ধাৰাবাহিকৰ তালিকা দিয়া হ’ল। === পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰ === * ''আমিৰ আৰছালান-ই নামদাৰ'', ১৯৫৫, পৰিচালনা: শ্বাপুৰ ইয়াছামী * ''আলমাছ ৩৩'', ১৯৬৭, পৰিচালনা: দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই * ''ৰেজা মটৰচাইক্লিষ্ট'', ১৯৭০, পৰিচালনা: মাছূদ কিমিয়ায়ী * ''উড পিজন'', ১৯৭০, পৰিচালনা: আলী হাতামী * ''বাবা শামাল'', ১৯৭১, পৰিচালনা: আলী হাতামী * ''মেহদী ইন ব্লেক এণ্ড হট মিনি পেণ্টছ'', ১৯৭২ * ''শাব-ই আফতাবী'', ১৯৭৭, পৰিচালনা: চিৰুছ আলভান্দ * ''দ্য টেনাণ্টছ'', ১৯৮৬, পৰিচালনা: দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুই * ''মাদাৰ'', ১৯৮৯, পৰিচালনা: আলী হাতামী * ''দ্য চিলড্ৰেন অৱ ডিভোৰ্চ'', ১৯৮৯, পৰিচালনা: তাহমিনেহ মিলানি * ''বানো'', ১৯৯১, পৰিচালনা: داৰিউশ্ব মেহৰ্জুই * ''দ্য এক্টৰ'', ১৯৯২, পৰিচালনা: মহছেন মাখমালবাফ * ''দ্য বাৰ্থডে-ছং'', ২০০৪, পৰিচালনা: আলী গাৱিতান === দূৰদৰ্শন ধাৰাবাহিক === * ''পেদৰ ছালাৰ'', ১৯৯৩, পৰিচালনা: আকবৰ খাজাৱী * ''দ্য গ্ৰীণ হোম'', ১৯৯৬, পৰিচালনা: বিজন বীৰং আৰু মাছূদ ৰাছাম {{clear}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20110722014800/http://www.irancinema.ir/biography/?ac=to&co=616&se= Filmography at irancinema.ir] * {{IMDb name|0451571|Hamideh Kheirabadi}} * ''Mother of Iranian cinema Hamideh Kheirabadi dies at 86'', Tehran Times, Wednesday 21 April 2010: [http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=218004]. * Some photographs, published by [[Iranian Students' News Agency]], ISNA, taken in Behesht-e Zahra cemetery on Tuesday 20 April 2010: [https://web.archive.org/web/20100423114422/http://isna.ir/ISNA/PicView.aspx?Pic=Pic-1522903-1&Lang=P (1)], [https://web.archive.org/web/20100423114427/http://isna.ir/ISNA/PicView.aspx?Pic=Pic-1522903-2&Lang=P (2)], [https://web.archive.org/web/20100423114433/http://isna.ir/ISNA/PicView.aspx?Pic=Pic-1522903-3&Lang=P (3)]. Photograph (1) shows the graveside immediately after the burial. Photograph (2) shows Sorayyā Ghāsemi (r) in conversation with [[Ali Nasirian]] (l); the person in the middle is not identified. Photograph (3) shows the graveside of Ms Hamideh Kheirābādi, with Ali Nasirian sitting on the right. * A photo-reportage, by [[Fars News Agency]], of the memorial service of Ms Hamideh Kheirābādi, held in ''Vali-yye Asr Mosque'' in Tehran, on Thursday 22 April 2010: [http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1069092]. [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] j9rw1arxm6f2ttaq0cpg4inmf02m5kj মহতাব কেৰামতী 0 137061 648892 610463 2026-11-01T10:27:43Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মেহতাব কেৰামতী]]ৰ পৰা [[মহতাব কেৰামতী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 610463 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মেহতাব কেৰামতী | honorific_suffix = | image = Mahtab Keramati, Take off movie opening ceremony (1396012814563030010558244) (cropped).jpg | caption = | native_name = مهتاب کرامتی | native_name_lang = Fa | image size = | birth_date = {{birth date and age|1970|10|17|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | birth_name = মেহতাব কেৰামতী | occupation = অভিনেত্ৰী, চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, ইউনিচেফৰ সদিচ্ছা দূত | years_active = ১৯৯৮–বৰ্তমান | education = অণুজীৱ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী | alma_mater = আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় | spouse = বাবক ৰিয়াহিপুৰ (বিবাহ ১৯৮৬; বিবাহ বিচ্ছেদ ২০০২) | relatives = | signature = Mahtab Keramati signature.svg }} '''মেহতাব কেৰামতী''' ([[ফাৰ্চী]]: مهتاب کرامتی; জন্ম ১৭ অক্টোবৰ‌ ১৯৭০) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী।<ref>{{cite web|title=Actress Mahtab Keramati appointed UNICEF National Ambassador|url=http://www.unicef.org/media/media_35587.html|publisher=UNICEF website|access-date=2013-08-08|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331160642/https://www.unicef.org/media/media_35587.html|url-status=dead}}</ref> তেওঁ এখন ''ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ'' আৰু দুখন ''হাফেজ বঁটা''-সহ বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ২০০৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁক ইৰানত ইউনিচেফৰ সদিচ্ছা দূত হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। মেহতাব কেৰামতীয়ে বাবক ৰিয়াহিপুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ পিছত অভিনয় জগতত ভৰি দিছিল, যাৰ সৈতে তেওঁৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছিল। অৱশ্যে এই বিবাহৰ পৰিণতি বিবাহ বিচ্ছেদলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু তেওঁলোকৰ পৃথক্কৰণৰ পিছৰেপৰা তেওঁ পুনৰ বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱা নাই।<ref>{{Cite web |title=مهتاب کرامتی - دانشنامه ویکیدا |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D9%85%D9%87%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C |access-date=2024-09-24 |website=fa.wikida.ir |language=fa}}</ref> == কৰ্মজীৱন == কেৰামতীয়ে অভিনয়ৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰি থকাৰ সময়তে ''দ্য মেন অৱ এঞ্জেলছ''-ত হেলেন চৰিত্ৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়, যিয়ে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে। পিছলৈ তেওঁ ''মাম্মী ৩'' আৰু ''ৰেইন মেন'' দৰে ছবিত অভিনয় কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''চেইণ্ট মেৰী'' আৰু ''ক্ৰিমচন চইল'' দৰে ধাৰাবাহিক আৰু ''হেল, পুৰ্গেটৰী, হেভেন'', ''দেয়াৰ আৰ থিংছ ইউ ড’ণ্ট ন’'', ''আলঝেইমাৰ'' আৰু ''দ্য প্ৰাইভেট লাইফ অৱ মিষ্টাৰ এণ্ড মিচেচ এম.'' দৰে বোলছবিত অভিনয় কৰে। ''টুৱেণ্টী'' বোলছবিখনত কৰা শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰে। ২০১৫ চনত তেওঁ ইমাজিনইণ্ডিয়া চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ঢাকা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ জুৰী সদস্য হিচাপেও অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url= https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/56700/3-iranians-in-dhaka-film-festival-jury|title=3 Iranians in Dhaka Film Festival Jury|date= January 3, 2017|newspaper= Financial Tribune}}</ref> == দানশীলতা আৰু সমাজহিতৈষী কাৰ্যকলাপ == ২০০৩ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত সংঘটিত হোৱা বাম চহৰৰ ভূমিকম্পৰ পিছত তেওঁ সমাজহিতৈষী আৰু দাতব্য কাম-কাজৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে আৰু ৩০ ডিচেম্বৰত বাম চহৰৰ ভূমিকম্পগ্ৰস্ত লোকসকলৰ বাবে আয়োজিত এখন দাতব্য সভাত অংশগ্ৰহণ কৰা অন্যতম শিল্পী আছিল। ২০১৩ চনৰপৰা মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি পোৱা কয়দীসকলক মুকলি কৰাটো তেওঁ কৰা এক দাতব্য কামত পৰিণত হৈছে আৰু তেওঁ তেজৰ বিনিময়ত ধন (ব্লাড মানী) সংগ্ৰহ কৰা তথা ভুক্তভোগীৰ পৰিয়ালৰ সন্তুষ্টি লাভ কৰাৰ বাবে বিশেষ প্ৰয়াস কৰি আহিছে। এই ক্ষেত্ৰত শ্বাহাব মোৰাদী তেওঁৰ অন্যতম সহযোগী আছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী মহিলাৰ অধিকাৰ কৰ্মী।<ref>{{cite web|date=2007-05-29|publisher=ایرانیان انگلستان|title=مصاحبه با مهتاب کرامتی در پاریس|url=http://iranianuk.com/20070519223600038/مصاحبه-با-مهتاب-کرامتی-در-پاریس}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Mahtab Keramati}} *{{IMDb name|1287605}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112150045 Mahtab Keramati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907023621/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112150045 |date=2025-09-07 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] az8ba4itdop5nsbi8e0irvh9wlwu7eo 648894 648892 2026-11-01T10:28:29Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648894 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মহতাব কেৰামতী | honorific_suffix = | image = Mahtab Keramati, Take off movie opening ceremony (1396012814563030010558244) (cropped).jpg | caption = | native_name = مهتاب کرامتی | native_name_lang = Fa | image size = | birth_date = {{birth date and age|1970|10|17|df=yes}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | birth_name = মহতাব কেৰামতী | occupation = অভিনেত্ৰী, চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক, ইউনিচেফৰ সদিচ্ছা দূত | years_active = ১৯৯৮–বৰ্তমান | education = অণুজীৱ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী | alma_mater = আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় | spouse = বাবক ৰিয়াহিপুৰ (বিবাহ ১৯৮৬; বিবাহ বিচ্ছেদ ২০০২) | relatives = | signature = Mahtab Keramati signature.svg }} '''মহতাব কেৰামতী''' ([[ফাৰ্চী]]: مهتاب کرامتی; জন্ম ১৭ অক্টোবৰ‌ ১৯৭০) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী।<ref>{{cite web|title=Actress Mahtab Keramati appointed UNICEF National Ambassador|url=http://www.unicef.org/media/media_35587.html|publisher=UNICEF website|access-date=2013-08-08|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331160642/https://www.unicef.org/media/media_35587.html|url-status=dead}}</ref> তেওঁ এখন ''ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ'' আৰু দুখন ''হাফেজ বঁটা''-সহ বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ২০০৬ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁক ইৰানত ইউনিচেফৰ সদিচ্ছা দূত হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। মহতাব কেৰামতীয়ে বাবক ৰিয়াহিপুৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ পিছত অভিনয় জগতত ভৰি দিছিল, যাৰ সৈতে তেওঁৰ এগৰাকী কন্যা সন্তান আছিল। অৱশ্যে এই বিবাহৰ পৰিণতি বিবাহ বিচ্ছেদলৈ ৰূপান্তৰিত হয় আৰু তেওঁলোকৰ পৃথক্কৰণৰ পিছৰেপৰা তেওঁ পুনৰ বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱা নাই।<ref>{{Cite web |title=مهتاب کرامتی - دانشنامه ویکیدا |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D9%85%D9%87%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C |access-date=2024-09-24 |website=fa.wikida.ir |language=fa}}</ref> == কৰ্মজীৱন == কেৰামতীয়ে অভিনয়ৰ পাঠ্যক্ৰম গ্ৰহণ কৰি থকাৰ সময়তে ''দ্য মেন অৱ এঞ্জেলছ''-ত হেলেন চৰিত্ৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়, যিয়ে তেওঁক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে। পিছলৈ তেওঁ ''মাম্মী ৩'' আৰু ''ৰেইন মেন'' দৰে ছবিত অভিনয় কৰে, যাৰ বাবে তেওঁ ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''চেইণ্ট মেৰী'' আৰু ''ক্ৰিমচন চইল'' দৰে ধাৰাবাহিক আৰু ''হেল, পুৰ্গেটৰী, হেভেন'', ''দেয়াৰ আৰ থিংছ ইউ ড’ণ্ট ন’'', ''আলঝেইমাৰ'' আৰু ''দ্য প্ৰাইভেট লাইফ অৱ মিষ্টাৰ এণ্ড মিচেচ এম.'' দৰে বোলছবিত অভিনয় কৰে। ''টুৱেণ্টী'' বোলছবিখনত কৰা শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰীৰ অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ বঁটা লাভ কৰে। ২০১৫ চনত তেওঁ ইমাজিনইণ্ডিয়া চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ঢাকা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ জুৰী সদস্য হিচাপেও অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url= https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/56700/3-iranians-in-dhaka-film-festival-jury|title=3 Iranians in Dhaka Film Festival Jury|date= January 3, 2017|newspaper= Financial Tribune}}</ref> == দানশীলতা আৰু সমাজহিতৈষী কাৰ্যকলাপ == ২০০৩ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত সংঘটিত হোৱা বাম চহৰৰ ভূমিকম্পৰ পিছত তেওঁ সমাজহিতৈষী আৰু দাতব্য কাম-কাজৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ পৰে আৰু ৩০ ডিচেম্বৰত বাম চহৰৰ ভূমিকম্পগ্ৰস্ত লোকসকলৰ বাবে আয়োজিত এখন দাতব্য সভাত অংশগ্ৰহণ কৰা অন্যতম শিল্পী আছিল। ২০১৩ চনৰপৰা মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি পোৱা কয়দীসকলক মুকলি কৰাটো তেওঁ কৰা এক দাতব্য কামত পৰিণত হৈছে আৰু তেওঁ তেজৰ বিনিময়ত ধন (ব্লাড মানী) সংগ্ৰহ কৰা তথা ভুক্তভোগীৰ পৰিয়ালৰ সন্তুষ্টি লাভ কৰাৰ বাবে বিশেষ প্ৰয়াস কৰি আহিছে। এই ক্ষেত্ৰত শ্বাহাব মোৰাদী তেওঁৰ অন্যতম সহযোগী আছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ এগৰাকী মহিলাৰ অধিকাৰ কৰ্মী।<ref>{{cite web|date=2007-05-29|publisher=ایرانیان انگلستان|title=مصاحبه با مهتاب کرامتی در پاریس|url=http://iranianuk.com/20070519223600038/مصاحبه-با-مهتاب-کرامتی-در-پاریس}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Mahtab Keramati}} *{{IMDb name|1287605}} *[https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112150045 Mahtab Keramati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907023621/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112150045 |date=2025-09-07 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] 6o816g251wtu7levto6xst145an1utt আয-যুখৰুফ 0 137062 648828 616862 2026-11-01T02:33:24Z Atcovi 9937 mujawwad --> murattal 648828 wikitext text/x-wiki {{infobox surah | number = ৪৩ | number-3 = ০৪৩ | name = আয-যুখৰুফ | name-ar = الزخرف | name-en = সোণৰ অলংকাৰ | prev_sura = [[আশ-শুৰা|কোৰআন ৪২]] | next_sura = [[আদ-দুখান|কোৰআন ৪৪]] | classification = [[মক্কান ছূৰা|মক্কী]] | othernames-ar = <!-- alternate Arabic names --> | othernames = | juz = ২৫ | rukus = ৭ | verses = ৮৯ | words = ৯৩৯ | letters = ৩৫৪৯ | muqattaat = হা মিম حم | sajdahs = <!-- only if applicable --> | audio = Chapter 43, Az-Zukhruf (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 }} {{Quran}} '''আয-যুখৰুফ'''<ref name = "Quran 4 U">{{cite web|url=http://www.quran4u.com/Tafsir%20Ibn%20Kathir/043%20Zukhruf.htm |title=Tafsir Ibn Kathir (English): Surah Al Zukhruf |work=Quran 4 U|author= Ibn Kathir|author-link= Ibn Kathir|access-date=14 April 2020}}</ref> ({{langx|ar|الزخرف}}, "সোণৰ অলংকাৰ, বিলাসিতা") হৈছে [[ইছলাম ধৰ্ম]]ৰ মূল [[ধৰ্মগ্ৰন্থ]] [[কোৰআন]]ৰ ৪৩তম অধ্যয় ([[ছূৰা]])। ইয়াৰ ৮৯টা শ্লোক ([[আয়াত]]) আছে। ৩৫ নং [[আয়াত]] আৰু ৫৩ নং আয়াতত স্বীকৃতি পোৱা সোণৰ অলংকাৰৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এই ছূৰাখন [[মুহাম্মাদ|হজৰত মুহাম্মাদ]] [[মদিনা]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰাৰ আগৰ দ্বিতীয় [[মক্কা]] যুগৰ। ছূৰাসমূহৰ ''নল্ডেক কালক্ৰম'' অনুসৰি ''সোণৰ অলংকাৰ'' অৱতীৰ্ণ হোৱা ৬১সংখ্যক [[ছূৰা]] আছিল।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 77.</ref> ষ্টেণ্ডাৰ্ড মিচৰীয় কালক্ৰমত অৱশ্যে ৬৩ নং ছূৰাত প্ৰকাশ পোৱাৰ দৰে এই কথা স্বীকাৰ কৰা হৈছে।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 73.</ref> এই ছূৰাখন যি স্থানত অৱতীৰ্ণ নহওক কিয়, এইটো স্পষ্ট যে এই ছূৰাখন দ্বিতীয় মক্কা যুগত অৱতীৰ্ণ হৈছিল, যি সময়ত [[মুহাম্মাদ]] আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকল ক্ৰমান্বয়ে [[কুৰাইশ্ব|কুৰাইশ্ব জনগোষ্ঠী]]ৰ বিৰোধিতাৰ সন্মুখীন হৈছিল। [[আত-তৌবাহ|আত-তাওবাহ]]ৰ বাহিৰে কোৰআনৰ সকলো ছূৰাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণভাৱে সোণৰ অলংকাৰ [[বিছমিল্লাহিৰ ৰাহমানিৰ ৰাহীম|বিছমিল্লাহ]] বা মানক আয়াতৰপৰা আৰম্ভ হয় ‘আল্লাহৰ নামত, দয়াৰ প্ৰভু, দয়াদাতা। ’<ref name=316MAS/> সোণৰ অলংকাৰ হৈছে এনে এখন [[ছূৰা]] যিয়ে [[মুমিন|বিশ্বাসীস]]কলক সোঁৱৰাই দিয়াৰ দৰে কাম কৰে যে ধন-সম্পত্তি আৰু বস্তুগত শক্তিৰ ভিতৰত [[আল্লাহ]]ৰ মঙ্গল পোৱা নাযায়। ছূৰাত [[কাফিৰ]]সকলৰ দাবী নাকচ কৰা হৈছে যে [[নবী]], নেতা আৰু যোগ্য ব্যক্তিসকলক তেওঁলোকৰ ধন-সম্পত্তিৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰা উচিত আৰু ইয়াৰদ্বাৰা তেওঁলোকক প্ৰলোভন, ভোগ আৰু বিক্ষিপ্ততাৰপৰা বিৰত থাকিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে। [[ছূৰা]]টোৱে [[কাফিৰ]]সকলক সতৰ্ক কৰি দিয়ে যিসকলে ভয়ংকৰ আৰু যন্ত্ৰণাদায়ক পৰলোকৰ “এই জীৱনৰ কেৱল উপভোগ” (কোৰআন ৪৩:'''১৭''') <ref name=316MAS>[[Haleem, M.A.S. Abdel]]. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 316</ref> ওচৰত বলি হয় আৰু ই বিশ্বাসীসকলক ধন-সম্পত্তিত নহয়, আল্লাহৰ প্ৰতি থকা বিশ্বাস আৰু প্ৰেমত আনন্দ ল’বলৈ উৎসাহিত কৰে। ছূৰাত এই কথাটোও বাৰে বাৰে উল্লেখ কৰা হৈছে যে ফেৰেস্তাসকল আল্লাহৰ কন্যা নহয় বৰঞ্চ তেওঁৰ বিশ্বাসী বান্দা (কোৰআন ৪৩:'''১৯''')।<ref name=317MAS>Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 317.</ref> [[যীশু|যীশু]] আল্লাহৰ আক্ষৰিক পুত্ৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনাও '''৬৩-৬৪''' আয়াতৰ ভিতৰত নাকচ কৰা হৈছে।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005">Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 319.</ref> ==সাৰাংশ== *'''১-৩''' [[কোৰআন]] [[আৰবী ভাষা]]ত আছে আৰু ইয়াক [[আল্লাহ|আলাহে]] মাষ্টাৰ ৰেকৰ্ডত সংৰক্ষণ কৰিছে *'''৪-৭''' পূৰ্বৰ জাতিসমূহেও [[কুৰাইশ্ব]]সকলৰ দৰে [[নবী]]সকলক অগ্ৰাহ্য কৰিছিল *'''৮-১৪''' মূৰ্তিপূজকসকলে [[আল্লাহ]]ক সৃষ্টিকৰ্তা বুলি স্বীকাৰ কৰে, তথাপি সেই সৃষ্টিক পূজা কৰে *'''১৫-১৮''' আৰবসকলে মাইকী সন্তানক ঘৃণা কৰে, আৰু তথাপি তেনেকুৱাক [[আল্লাহ]]ৰ বুলি কয় *'''১৯-২৪''' মূৰ্তিপূজকসকলে নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ [[ধৰ্ম]] পালন কৰিম বুলি বৃথাই নিজৰ অবিশ্বাসৰ অজুহাত দেখুৱায় *'''২৫-২৭''' [[ইব্ৰাহিম|ইব্ৰাহিমে]] নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ মূৰ্তিপূজাক অগ্ৰাহ্য কৰিলে *'''২৮-২৯''' [[আল্লাহ|আল্লাহে]] মূৰ্তিপূজক [[কুৰাইশ্ব]]সকলক এজন [[নবী]] অহালৈকে সমৃদ্ধিশালী কৰিলে, আৰু এতিয়া তেওঁলোকে তেওঁক অগ্ৰাহ্য কৰে *'''৩০-৩১''' [[কাফিৰ]]সকলে তিৰস্কাৰ কৰিলে যে তেওঁলোকে কোনোবা মহান ব্যক্তিৰপৰা [[কোৰআন]] লাভ কৰিলেহেঁতেন *'''৩২-৩৪''' দৰিদ্ৰতাই মানুহক মূৰ্তিপূজাৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈহে অনুমতি দিয়া হৈছিল *'''৩৫-৩৮''' [[চয়তান]]ক [[কাফিৰ]]ৰ সংগী হিচাপে গঠিত হয়, যিয়ে তেওঁলোকক ধ্বংসৰ দিশে লৈ যায় *'''৩৯-৪৪''' [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] নিজৰ দেশবাসীৰ অবিশ্বাস সত্ত্বেও বিশ্বাসত অটল থাকিবলৈ উআয়াতেশ দিছিল *'''৪৫-৫৬''' [[মুছা]]য়ে [[ফাৰাও|ফেৰাউণ]] আৰু মিচৰীয়াসকলে অৱজ্ঞাৰে অগ্ৰাহ্য কৰিলে, যিসকলে ডুব গ’ল *'''৫৭-৫৮''' আৰব মূৰ্তিপূজকসকলে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]]সকলে [[যীশু|যীশু]]ৰ উপাসনাৰ উল্লেখ কৰি নিজৰ মূৰ্তিপূজাক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিছিল *'''৫৯-৬৪''' কিন্তু [[যীশু|যীশু]]ৱে তেওঁক [[দেৱতা]] বুলি কোৱা নাছিল, কিন্তু [[আল্লাহ]]ৰ দাস আৰু ভাববাদী আছিল *'''৬৫-৬৭''' [[কাফিৰ|অবিশ্বাসী]]সকলে বিচাৰৰ কাষ চাপি অহাৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰি দিছিল *'''৬৮-৭৩''' [[মুমিন]] আৰু তেওঁলোকৰ পত্নীৰ বাবে সংৰক্ষিত [[জান্নাত]]ৰ আনন্দ *'''৭৪-৭৮''' অভিশপ্ত লোকে বিনাশত অসাৰভাৱে সকাহ বিচাৰিব *'''৭৯-৮০''' [[ফৰিষ্টা|ফেৰেস্তা]]সকলে [[কাফিৰ]]ৰ গোপন ষড়যন্ত্ৰ লিপিবদ্ধ কৰে *'''৮১-৮২''' যদি [[আল্লাহ]]ৰ পুত্ৰ থাকিলহেঁতেন তেন্তে [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] প্ৰথমে তেওঁক পূজা কৰিলেহেঁতেন *'''৮৩-৮৭''' [[আল্লাহ|আল্লাহে]] [[মূৰ্তিপূজা|মূৰ্তিপূজ]]কসকলৰ মূৰ্খামি জানে *'''৮৮-৮৯''' [[মুহাম্মাদ|মুহাম্মাদে]] [[কাফিৰ|অবিশ্বাসী]] [[কুৰাইশ্ব]]সকলৰপৰা আঁতৰি যাবলৈ আদেশ দিলে <ref>{{cite book |last1=Wherry |first1=Elwood Morris |author1-link=Elwood Morris Wherry |title=A Complete Index to [[Sale's Text]], Preliminary Discourse, and Notes |date=1896 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co |location=London}} {{PD-notice}}</ref> ==থিম== ===প্ৰকাশৰ দৃঢ়তা=== [[ছূৰা]]ৰ আৰম্ভণিতে [[ওহী|ওহাই]]ৰ শক্তিশালী দৃঢ়তা দিয়া হৈছে। '''২-৪''' [[আয়াত]]ত শাস্ত্ৰক “স্পষ্ট” আৰু “সঁচাকৈয়ে উচ্চ আৰু কৰ্তৃত্বশীল” বুলি জোৰ দিয়া হৈছে।<ref name=316MAS/> এই [[আয়াত]]বোৰত [[ওহী|ওহাই]]ৰ সত্যতা আৰু নিশ্চয়তাৰ উচ্চাৰিত ঘোষণা উপস্থাপন কৰা হৈছে আৰু লগতে গোটেই [[ছূৰা]]খনত "[[কোৰআন]]" শব্দটো বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা দুবাৰৰ ভিতৰত প্ৰথমটোও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। সমগ্ৰ [[কোৰআন]]ত ‘[[কোৰআন]]’ শব্দটো মাত্ৰ ৭০ বাৰহে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। [[কোৰআন]] [[আৰবী ভাষা]]ত এটা মৌখিক বিশেষ্য যাৰ অৰ্থ হৈছে ‘পাঠ কৰা। ’ এই [[ছূৰা]]ৰ ৩ আৰু ৩১ নং [[আয়াত]]ত দেখা পোৱাৰ দৰে ই [[কোৰআন]]ক মৌখিক [[ওহী]] হিচাপে নিশ্চিত কৰিছে, [[মুহাম্মাদ]]ক পঢ়া [[আল্লাহ]]ৰ কথিত বাক্য। উদাহৰণস্বৰূপে ‘কিতাব’ ([[কিতাপ]]) শব্দটোৰ পৰিৱৰ্তে ‘[[কোৰআন]]’ শব্দটোৱে [[কোৰআন]]ৰ লিখিত নহয় বৰঞ্চ আবৃত্তি কৰা, কথিত আৰু মৌখিক স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰে।<ref name="Neuwirth, Angelika 2006">Neuwirth, Angelika. "Structural, Linguistic and Literary Features." The Cambridge Companion to the Qurʼān. By Jane Dammen. McAuliffe. Cambridge, UK: Cambridge UP, 2006. 108.</ref> ===আল্লাহৰ উচ্চতা আৰু কোৰআনৰ ঐশ্বৰিকতা=== [[আল্লাহ]]ৰ প্ৰশংসা আৰু উচ্চতাৰ ফুলনিৰে সোণৰ অলংকাৰৰ অন্ত পৰে। “যি [[জান্নাত|স্বৰ্গত]] [[আল্লাহ]] আৰু [[পৃথিৱী]]ত [[আল্লাহ]], তেওঁ সৰ্বজ্ঞানী” ('''৮৪''')।<ref>Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 320.</ref> ইয়াৰ ফলত ছূৰাখনৰ প্ৰথম আৰু তৃতীয় খণ্ডৰ মাজত সমান্তৰালতা সৃষ্টি হয় কাৰণ ইয়াত আল্লাহক “সৰ্বশক্তিমান, সৰ্বজ্ঞানী” ('''৯'''),<ref name=316MAS/> হিচাপেও উন্নীত কৰা হৈছে, কিন্তু ইয়াত আল্লাহৰ বাক্য আৰু জ্ঞানক চূড়ান্ত সত্য হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে। ===[[মুমিন]] আৰু [[কাফিৰ]]ৰ মাজত বিতৰ্ক=== ছূৰাত [[মুমিন]] আৰু [[কাফিৰ]]ৰ মাজত বিতৰ্ক চলি আছে। এই বিতৰ্ক বা “বিতৰ্কমূলক উচ্চাৰণ... কাল্টৰ আচৰণৰ নীতি-নিয়ম মানি নচলা শ্ৰোতাৰ বিৰুদ্ধে” [[কোৰআনৰ ছূৰাসমূহৰ তালিকা|কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]]ৰ গঠনৰ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান।<ref name="Neuwirth, Angelika 2006"/> ৫-১৯ [[আয়াত]]ত মুমিন আৰু কাফিৰৰ মাজত বিতৰ্ক ঘটিছে য'ত কাফিৰসকলে [[ওহী]] আৰু আল্লাহে তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ উদাৰতাৰে পঠোৱা [[নবী|নবীসকল]]ক উপহাস কৰাৰ বাবে ধমক দিয়া হয়।<ref name=316MAS/> ===মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱন=== পৰলোক, মৃতকৰ পুনৰুত্থান আৰু [[কিয়ামত|বিচাৰৰ দিন]] সমগ্ৰ [[কোৰআন]]ত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় আৰু বিশেষকৈ [[মক্কা]]ৰ আৰম্ভণিৰ ছূৰাসমূহত ইয়াৰদ্বাৰা স্মৰণীয় ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।" <ref>Ernst, Carl W. (2011). How to Read the Qur'an: A New Guide, with Select Translations. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 83.</ref> ছূৰাখনত ৫৭ৰপৰা ৮৯ আয়াতলৈকে অচিৰেই বিচাৰৰ দিন ঘোষণা কৰা হৈছে। ''“এই কোৰআন হ’ল কিয়ামতৰ বাবে জ্ঞান: সন্দেহ নকৰিবা, মোক অনুসৰণ কৰক কাৰণ এইটোৱেই সঠিক পথ”'' ('''৬১''')।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> এই খণ্ডত বিশ্বাসীসকলৰ বাবে এটা পৰলোক জীৱনৰ কথা কোৱা হৈছে যিটো ভৰ-পূৰ “সোণৰ বাচন আৰু পাত্ৰ” ('''৭১'''),<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> আনন্দ আৰু খাবলৈ প্ৰচুৰ ফলৰ বাগিছা ('''৭৩''')।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> ইয়াত বিশ্বাসী আৰু তেওঁলোকৰ পত্নীসকলে “[[জান্নাত]] প্ৰৱেশ কৰিব” বুলি দৃঢ়তাৰে কয় ('''৭০''')।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> আনহাতে কাফিৰসকলে “এটা দুখজনক দিনৰ যন্ত্ৰণা ভোগ কৰিব” ('''৬৫''')।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> এই খণ্ডটোক এটা অন্তকালীন ভৱিষ্যদ্বাণী হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি, যিটো দ্য অৰ্নামেণ্টছ অৱ গোল্ডকে ধৰি কোৰআনৰ সমগ্ৰ ছূৰাসমূহৰ এটা সাধাৰণ আৰ্হি, যিয়ে “জান্নাতৰ বাগিছাত থকা বিশ্বাসীসকলৰ পৰিস্থিতিক নৰকৰ জুইৰ যন্ত্ৰণাত ভুগি থকা কাফিৰ বা দুষ্টকৰ্মীসকলৰ পৰিস্থিতিৰ সৈতে পাৰ্শ্বৱৰ্তী কৰি ৰাখে।”<ref>Neuwirth, Angelika. "Structural, Linguistic and Literary Features." The Cambridge Companion to the Qurʼān. By Jane Dammen. McAuliffe. Cambridge, UK: Cambridge UP, 2006. 104.</ref> ===কন্যা হিচাপে ফেৰেস্তা=== এই ছূৰাটোৰ সমগ্ৰ সময়ছোৱাত উল্লেখ কৰা আন এটা মূল বিষয়-বস্তু হৈছে আল্লাহৰ কন্যা হিচাপে নহয়, আল্লাহৰ বান্দা হিচাপে [[ফৰিষ্টা|ফেৰেস্তা]]সকলৰ ভূমিকা। ১৫-১৯ আয়াতত সেই অকৃতজ্ঞ কাফিৰসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে যিসকলে ফেৰেস্তাসকলক কেৱল আল্লাহৰ দাসতকৈও অধিক বুলি গণ্য কৰে। "মক্কা পৌত্তলিকসকলে ফেৰেস্তাসকলক আল্লাহৰ কন্যা বুলি গণ্য কৰিছিল, তথাপি তেওঁলোকে নিজৰ কন্যাসকলক অৱজ্ঞা কৰিছিল।" <ref name=316MAS/> ১৫-১৯ আয়াতত আল্লাহৰ আৰু ফেৰেস্তাসকলৰ মাজত থকা যিকোনো পাৰিবাৰিক সম্পৰ্কক নাকচ কৰা হৈছে। আল্লাহৰ দাস হিচাপে ফেৰেস্তাসকলৰ বিষয়-বস্তু ৫৭–৬০ আয়তত পুনৰ উত্থাপন হৈছে। ইয়াত ছূৰাত আকৌ এবাৰ সেই পৌত্তলিকসকলক নাকচ কৰা হৈছে যিসকলে ফেৰেস্তাসকলক আল্লাহৰ কন্যা হিচাপে পূজা কৰে আৰু তেওঁলোকক [[যীশু|যীশু]]তকৈ উচ্চ বুলি ভাবে, যাক তেওঁলোকে [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]]ৰ আল্লাহৰ পুত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰিছিল।<ref name="ReferenceA">Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 318.</ref> ফেৰেস্তাসকল কেৱল আল্লাহৰ দাস আৰু ছূৰাত কাফিৰসকলক নিন্দা কৰা হৈছে যিসকলে কেৱল মুমিনসকলক প্ৰত্যাহ্বান জনাবলৈ অন্য ধৰণে যুক্তি আগবঢ়ায়।<ref>This has been taken up in a critical vein by Andreas Dorschel, ''Die Verstocktheit der Ungläubigen.'' In: ''Merkur'' 71 (2017), no. 2, pp. 85–92. [https://volltext.merkur-zeitschrift.de/preview/587de03d546f88c07b8b4590/mr_2017_02_0085-0092_0085_01/ Vorschau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925220008/https://volltext.merkur-zeitschrift.de/preview/587de03d546f88c07b8b4590/mr_2017_02_0085-0092_0085_01/ |date=2018-09-25 }}</ref> ==পাঠ্য টোকা== ===যীশুক আলাহৰ বাক্য হিচাপে=== ৬০ আয়াতত লিখা আছে ''“আমাৰ ইচ্ছা হ’লে আমি তোমালোকক স্বৰ্গদূত বনাব পাৰিলোহেঁতেন, ইজনে সিজনৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব পাৰিলোহেঁতেন।”''<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে আলাহ আকৌ এবাৰ দৃঢ়তাৰে কয় যে [[ফৰিষ্টা|স্বৰ্গদূতসকল]] আলাহৰ কেৱল দাস, সম্পূৰ্ণৰূপে তেওঁৰ আজ্ঞাৰ অধীনত, কিন্তু ই আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়-বস্তুও উদগনি দিয়ে। এই আয়াতটোৱে বুজাইছে যে আলাহৰ স্বৰ্গদূত সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষমতা আছে। তেওঁৰ এনে এজন মানৱ দাস সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষমতা আছে, যাৰ কেৱল মাক আৰু পিতৃ নাই, ঠিক যেনেকৈ [[যীশু|যীশু]]ৰ আছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে যে যীশু আলাহৰ পুত্ৰ নহয় বৰঞ্চ একমাত্ৰ, সত্য আলাহৰ সৃষ্টি আছিল। ৬৩-৬৪ আয়াতত অতিৰিক্তভাৱে যীশুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, তেওঁক আলাহৰ পুত্ৰ হিচাপে দিয়া আলাহত্বক নিন্দা কৰা হৈছে আৰু তেওঁক আলাহৰ অলৌকিক বাক্যৰদ্বাৰা জন্ম লোৱা এজন বিশেষ দাস হিচাপে গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। “যেতিয়া যীশুৱে স্পষ্ট চিন লৈ আহিছিল তেতিয়া তেওঁ কৈছিল, ''‘মই তোমালোকৰ বাবে জ্ঞান আনিছো; মই তোমালোকৰ বাবে তোমালোকৰ কিছুমান মতানৈক্য পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ আহিছো। আলাহৰ প্ৰতি সচেতন হওক আৰু মোৰ আজ্ঞা পালন কৰক: আলাহ মোৰ প্ৰভু আৰু তোমালোকৰ প্ৰভু। তেওঁৰ সেৱা কৰক: এইটোৱেই হৈছে সৰল পথ’'' ('''৬৩-৬৪''')।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> ===শাস্ত্ৰৰ উৎস=== ইয়াৰ সৈতে [[ছূৰা]]ৰ আৰম্ভণিৰ সম্পৰ্ক আছে য'ত [[কোৰআন]]ক “শাস্ত্ৰৰ উৎস” হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে ('''৪''')<ref name=316MAS/> যাক আক্ষৰিক অৰ্থত ‘শাস্ত্ৰৰ মাতৃ’ বুলিও অনুবাদ কৰিব পাৰি। কোৰআনৰ হালীম অনুবাদত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যে এই বাক্যাংশটোৱে কোৰআন '''১৩:৩৯'''<ref>Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 156.</ref> আৰু '''২২''' <ref name="ReferenceB">Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 416.</ref> আয়াততো উল্লেখ কৰা ‘সংৰক্ষিত ফলি’কো বুজাইছে। এই সূক্ষ্ম পুনৰ্ব্যাখ্যায় প্ৰকাশ কৰে যে [[কোৰআন]] হৈছে সকলো কিতাপৰ অৱহীৰ ‘মাতৃ’ আৰু সেয়েহে ইয়াতকৈ উচ্চ। ইয়াৰপৰা অনুমান কৰা হৈছে যে কোৰআন [[তাওৰাত]] আৰু [[ইঞ্জিল]]তকৈ অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু অধিক সত্যৰ অধিকাৰী আৰু ইয়াৰপৰা অনুমান কৰা হৈছে যে কোৰআনক ইয়াৰ আগতে অহা সকলো প্ৰকাশৰ ওপৰত শ্ৰদ্ধা কৰা উচিত। এটা ব্যাখ্যা হ’ল ইয়াৰদ্বাৰা প্ৰকাশৰ সত্য আৰু নিশ্চয়তাৰ উচ্চাৰিত ঘোষণাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয় আৰু ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল যে কোৰআনক কেৱল মৌখিকভাৱে ঐশ্বৰিক বুলি সন্মান কৰা উচিত নহয়, বৰঞ্চ ইয়াক ফলিত বা কোৰআনৰ পৃষ্ঠাত লিখাৰ দৰেই সন্মান কৰা উচিত। এই ব্যাখ্যাৰপৰা বুজা যায় যে কোৰআন এখন স্বৰ্গীয় কিতাপ, মানুহৰ কিতাপ নহয়। ইয়াক লিখাৰ ধৰণ আলাহৰ সত্য বাক্য হিচাপে শ্ৰদ্ধা কৰা উচিত। এই আয়াতৰ আন এটা ব্যাখ্যা হ’ল যে কোৰআন হৈছে মানৱ ইতিহাসৰ এক অনন্য পৰিঘটনা যিটো লৌকিক ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰত আলাহৰ চিৰন্তন আৰু অপৰিৱৰ্তিত বাক্য হিচাপে বিদ্যমান। এই ব্যাখ্যাৰ জৰিয়তে কোৰআনক এনে এখন পাৰ্থিৱ গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয় যাৰ ইতিহাস মানৱ জীৱন আৰু মানৱতাৰ ইতিহাসৰ লগত ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref name="oxfordislamicstudies.com">[[Mahmoud M. Ayoub|Ayoub, Mahmoud M.]], Afra Jalabi, Vincent J. Cornell, Abdullah Saeed, Mustansir Mir and Bruce Fudge. "Qurʿān." In The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford Islamic Studies Online. 30-Oct-2013. <http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0661 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121040252/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0661 |date=2008-11-21 }}>.</ref> ইয়াক “এটা মহিমামণ্ডিত কোৰআন [সংৰক্ষিত] এটা সু-ৰক্ষিত ফলিত” হিচাপে গণ্য কৰা হয় ('''২১–২২''')<ref name="ReferenceB"/> আৰু সময় আৰু স্থানক অতিক্ৰম কৰা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref name="oxfordislamicstudies.com"/> ===আপুনি আৰু আপোনাৰ পত্নীসকল=== প্ৰাথমিক মক্কা যুগৰ বহুতো কোৰআনৰ অধ্যায়ত [[জান্নাত]]ত উপস্থিত হোৱাৰ লগে লগে চকু দুটা বহল কৰা কুমাৰীৰ উল্লেখ আছে যদিও ৪৩ নং ছূৰাত স্পষ্টভাৱে কোৱা হৈছে, "আপুনি আৰু আপোনাৰ পত্নীসকলে জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰক: আপুনি আনন্দৰে ভৰি পৰিব" '''৭০''')।<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/><ref name="Robinson, Neal 2003">Robinson, Neal. Discovering the Qurʼan: A Contemporary Approach to a Veiled Text. Washington, D.C.: Georgetown UP, 2003. 88-89.</ref> ৪৩:৭০ আয়াত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটোৱে ইংগিত দিয়ে যে এই ছূৰাটো পিছৰ মক্কা যুগত অৱতীৰ্ণ হৈছিল আৰু সেই সময়ত পৰিয়ালৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। এই ছূৰাখন অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ সময়ত [[মক্কা]]ৰ পৌত্তলিকসকলক ধৰ্মান্তৰিত হ’বলৈ পতিয়ন নিয়াবলৈ চিন্তা কম আছিল আৰু আলাহৰ ইচ্ছাক পূজা কৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আইন পালনকাৰী সম্প্ৰদায় গঢ়ি তোলাৰ চিন্তা বেছি আছিল।<ref name="Robinson, Neal 2003"/> ===অতি দয়ালু=== এই ছূৰাত আঠবাৰ আল্লাহ আৰু আৰ-ৰহমান (‘আৰ-ৰহমান) ঐশ্বৰিক নাম আঠবাৰ পোৱা যায়। আৰ্হিসমূহে দেখুৱাইছে যে এই নামসমূহ আদিম প্ৰকাশৰপৰা অনুপস্থিত আছিল আৰু দ্বিতীয় মক্কা যুগত প্ৰৱৰ্তিত আৰু আটাইতকৈ বিশিষ্টভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দ্বিতীয় মক্কা যুগৰ পিছত পৰৱৰ্তী সময়ত [[আৰ-ৰহমান]] বাদ দিয়া হয় আৰু [[আল্লাহ]] শব্দটো ক্ৰমান্বয়ে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই আৰ্হিৰ উন্মেষ ঘটে কাৰণ আদিম প্ৰকাশিত আলাহক [[মুহাম্মদ]]ৰ প্ৰভু (আৰবী ৰব) বুলি কোৱা হৈছিল। মুহাম্মদে ৰাজহুৱাভাৱে প্ৰচাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ সময়ত আল্লাহ আৰু আৰ-ৰহমান নামটো প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যদিও সেই সময়ৰ বহু পৌত্তলিকে কেৱল আলাহত নহয়, তেওঁলোকে তেওঁৰ কন্যা বুলি গণ্য কৰা তিনিগৰাকী দেৱীৰ দৰে ক্ষুদ্ৰ দেৱতাক বিশ্বাস কৰিছিল (৪৩:১৫-১৯)।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 90-92.</ref> ইয়াৰ উপৰি শিলালিপিৰ প্ৰমাণ পালমাইৰা আৰু [[য়েমেন]]ত আলাহক আৰ-ৰহমন বুলি গণ্য কৰা [[একেশ্বৰবাদ|একেশ্বৰবাদী]] আছিল বুলি পৰীক্ষা কৰা হৈছে যদিও মক্কাত এই নামটো জনাজাত হোৱাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নাই।<ref>Robinson, Neal. Discovering the Qur'an: A Contemporary Approach to a Veiled Text. London: SCM Press LTD, 1996. Print. 92.</ref> ==বাইবেলৰ উল্লেখ== ===আব্ৰাহাম ([[ইব্ৰাহিম]])=== এই ছূৰাৰ ২০-৮০ আয়াতত পৰিত্ৰাণৰ ইতিহাসৰ আখ্যানৰদ্বাৰা [[ইব্ৰাহিম]]ক চিনাকি কৰাই দিয়া হৈছে- এনে এটা আখ্যান যিয়ে ''“‘কিতাপ’ৰপৰা বাৰ্তাৰ উদ্ধৃতিসমূহ উপস্থাপন কৰে যিটো, পাছলৈ, বৰ্তমানে জনা পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে উপলব্ধ বাকী জনাজাত কাহিনীসমূহৰ বাহিৰেও সাহিত্যৰ এটা গোট বুলি স্পষ্টভাৱে বুজা যায়।”''<ref name="ReferenceC">Neuwirth, Angelika. "Structural, Linguistic and Literary Features." The Cambridge Companion to the Qurʼān. By Jane Dammen. McAuliffe. Cambridge, UK: Cambridge UP, 2006. 106.</ref> পৰিত্ৰাণৰ ইতিহাসৰ আখ্যানসমূহক ইয়াৰ সুকীয়া ভাষিক শৈলী, আগতীয়া বিপৰ্যয়ৰ নতুন বাৰ্তা আৰু ইয়াৰ অনন্য গঠনৰদ্বাৰা স্পষ্টভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি, যিয়ে শাস্ত্ৰ পঢ়াক কেন্দ্ৰ কৰি একশ্বৰবাদী লিটাৰ্জিকেল সেৱাৰ প্ৰতিফলন ঘটায়।<ref name="ReferenceC"/> এই পৰিত্ৰাণৰ ইতিহাসে অব্ৰাহামক তেওঁৰ পিতৃ আৰু তেওঁৰ লোকসকলে আল্লাহৰ সত্যক উপাসনা আৰু আঁকোৱালি লোৱাৰ ধৰণক প্ৰত্যাখ্যান কৰা বুলি পৰিচয় দিয়ে। যিসকলে আল্লাহৰ বাৰ্তাক নাকচ কৰিছিল তেওঁলোকে “সোণৰ অলংকাৰেৰে... কেৱল এই জীৱনৰ আনন্দ” ('''৪৩:৩৫''')<ref name=317MAS/> আখ্যানটোৰ কাফিৰসকলে এই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে, ''“এই কোৰআনটো কিয় এজন শক্তিশালী [ধনী] লোকৰ ওচৰলৈ নমাই দিয়া নহ’ল, দুয়োখন নগৰৰ কোনো এখনৰপৰা?”'' ('''৪৩:৩১''')।<ref name=317MAS/> ছূৰাখনে আৰু দৃঢ়তাৰে কৈছে যে আল্লাহে নিজৰ বাৰ্তা যিসকলক তেওঁ নিজকে শিকাইছিল আৰু যিসকলে তেওঁক বিশ্বাস কৰিছিল, তেওঁলোকক বস্তুগত ধন-সম্পত্তি থকাসকলৰ ওচৰত প্ৰেৰণ কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। যদি ধন-সম্পত্তি আৰু ক্ষমতাৰ প্ৰকৃত মূল্য আৰু প্ৰকৃত পুৰস্কাৰ হ’লহেঁতেন তেন্তে আল্লাহে সেইবোৰ কাফিৰ আৰু ভণ্ডক প্ৰদান নকৰিলেহেঁতেন। পৰিত্ৰাণৰ ইতিহাসৰ এই আখ্যানে আখিৰাত বা বিচাৰৰ দিনক উল্লেখ কৰি আল্লাহে “পৰৱৰ্তী জীৱন” ('''৪৩:৩৫'''),<ref>Haleem, M.A.S. Abdel. The Qur'an (New York: Oxford University Press, 2005) 317-318.</ref> তেওঁলোকৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা মুমিন আৰু কাফিৰসকলে লাভ কৰা পুৰস্কাৰ আৰু শাস্তিৰ কথাও কয়। ===মোচি ([[মুছা]])=== পৰিত্ৰাণৰ ইতিহাসৰ আন এটা আখ্যান ৪৬-৮০ আয়াতৰদ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে যিয়ে [[মুছা]]ক কোনো “সোণৰ ব্ৰেচলেট” বহন নকৰা এজন দূত আৰু আল্লাহৰ দাস হিচাপে পৰিচয় দিয়ে (৪৩:৫৩)<ref name="ReferenceA"/> আৰু কোনো পৰীক্ষাযোগ্য শক্তি নথকা আৰু যিয়ে ফৰৌণ আৰু মিচৰ ৰাজ্যক আল্লাহৰ সঠিক পথলৈ আলোকিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা এজন দূত আৰু আল্লাহৰ দাস হিচাপে পৰিচয় দিয়ে। মানুহবোৰ বা ফৰৌণকো কোনো দুখীয়া আৰু শক্তিহীন মোচিয়ে বুজাই দিয়া নাছিল আৰু আল্লাহক অগ্ৰাহ্য কৰাৰ লগে লগে তেওঁলোকক শাস্তি দিয়া হৈছিল আৰু ডুবাই পেলোৱা হৈছিল আৰু কাফিৰক অনুসৰণ কৰাৰ পাঠ হিচাপে গঢ়ি তোলা হৈছিল। পৰিত্ৰাণৰ ইতিহাসৰ এই আখ্যানে প্ৰকাশ কৰে যে লৌকিক লাভ কোনো ধাৰ্মিক বা অধাৰ্মিক জীৱনৰ প্ৰমাণ নহয় আৰু ধন-সম্পত্তি সহায়ক হোৱাতকৈ প্ৰায়ে অন্ধ আৰু ক্ষতিকাৰক। আখ্যানটোৱে প্ৰকাশ কৰে যে এই ধন-সম্পত্তিবোৰ মানৱতাক এনে এটা পৰীক্ষা হিচাপে প্ৰদান কৰা হৈছে যাৰ বাবে শেষত আহিবলগীয়া বিচাৰ দিৱসৰ বাবে তেওঁলোকক প্ৰশ্ন কৰা হ’ব। এইটো এটা পাঠৰ সৈতে একেধৰণৰ গঠন কৰা হৈছে যিদৰে এজনে একেশ্বৰবাদী লিটাৰ্জিকেল সেৱাত শুনা যায় আৰু অতিৰিক্তভাৱে ঘণ্টাৰ আগমন ('''৪৩:৬৩'''),<ref name="Haleem, M.A.S. Abdel 2005"/> বা [[কিয়ামত|বিচাৰৰ দিন]]টোক সম্বোধন কৰে। ==তথ্যসমূহ== {{Reflist}} ==বাজ্যিক লিংক== *{{Wikisource-inline|list= **[[s:The Meaning of the Glorious Koran (1930)/Ornaments of Gold|Ornaments of Gold]], 1930 translation by Muhammad Marmaduke Pickthall **[[s:The Holy Qur'an (Maulana Muhammad Ali)/43. Gold|43. Gold]], 1917 translation by Maulana Muhammad Ali }} *[https://quran.com/43 Quran 43], 2020 [[Clear Quran translation|Khattab]] translation *[https://www.islamawakened.com/quran/43/35/ Q43:35], a verse-by-verse comparison of various translations {{Al-Quran's Suras}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:মক্কান ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:কোৰআন]] 60qa7rnia6dxqgg76yyaikygolkyxwc লৈলা ঔতাদী 0 137076 648881 612324 2026-11-01T09:52:57Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[লেইলা ওতাদী]]ৰ পৰা [[লৈলা ঔতাদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 612324 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লেইলা ওতাদী | image = Leila Otadi 20180809 02 (cropped).jpg | caption = | native_name = لیلا اوتادی | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|8|05}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|কবি|স্থপতিবিদ}} | height = | education = তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটি - স্থাপত্য | yearsactive = ২০০২–বৰ্তমান | website = }} '''লেইলা ওতাদী''' ([[ফাৰ্চী]]: لیلا اوتادی) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, কবি আৰু স্থপতিবিদ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লেইলাৰ জন্ম তেহৰান বা শ্বেমিৰানত হৈছিল। ৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় আৰম্ভ কৰাৰ এটা সুযোগ লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে সেই সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে অভিনয়তকৈ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাক অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল। ১৮ বছৰ বয়সত তেওঁক মঞ্চ অভিনয়ৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়া হয়। ইৰাজ কাদেৰিৰ ''ব্লেক আইজ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনেৰে লেইলাই ছবি জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ বহুকেইখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে আৰু অলপতে ইৰানৰ আটাইতকৈ বেছি পাৰিশ্ৰমিক পোৱা অভিনেত্ৰী হৈ পৰিছে। তেওঁ [[ফাৰ্চী]] আৰু [[তুৰ্কী]] ভাষা সাৱলীলভাৱে ক'ব পাৰে আৰু [[টেনিছ]] খেলাৰ উপৰি ঘোঁৰা চালন আৰু আন বহুতো ক্ৰীড়া ভাল পায়।<ref>[http://www.mehrnews.com/news/3743107/ canditional release Leila Otadi mehr newsagency]</ref> তেওঁ তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা ইণ্টেৰিয়ৰ আৰ্কিটেকচাৰ অৰ্থাৎ অভ্যন্তৰীণ স্থপতি্যা বিষয়ত এছ’চিয়েট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{citation needed|date=January 2019}} == কেৰিয়াৰ == ইৰাজ কাদেৰিৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ব্লেক আইজ'' (২০০২) আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ওতাদীয়ে কেইবাখনো টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অংশগ্ৰহণ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰুথ ৰিভিল্ড'' (২০০৪), ''টিয়েৰ্ছ এণ্ড স্মাইলছ'' (২০০৮), ''ব্লাড মানি'' (২০১০) আৰু ''দ্য উণ্ড'' (২০১৪) অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''উইলো ট্ৰী'' (২০০৪), ''লেফ্ট-হেণ্ডেড'' (২০০৫), ''ইনভিটেশ্বন'' (২০০৮), ''লুকিং ফৰ হেপিনেছ'' (২০০৯), ''দ্য আউটকাষ্টছ ৩'' (২০১০), ''মেছড আপ'' (২০১১), ''লালেহ'' (২০১৩) আৰু ''দ্য ষ্ট্ৰ' ডগছ'' (২০১৩) নামৰ চলচ্চিত্ৰসমূহতো অভিনয় কৰিছে। ১৭ বছৰ বয়সৰেপৰা তেওঁ কবিতা আবৃত্তি আৰু ৰচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৪ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন কবিতা পুথি ''ইন হেভেন দেয়াৰ ইজ ন' ক্ৰ', নৰ স্কেয়াৰক্ৰ''' প্ৰকাশ পায়। এইখন [[ফাৰ্চী]] আৰু [[ইংৰাজী]] দুয়োটা ভাষাতে উপলব্ধ কবিতা সংগ্ৰহ। == ৰাজনৈতিক বিতৰ্ক == ২০১০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ২০০৯ চনত তেহৰানৰ ৰাজপথত নেদা আঘা চুলতান কেনেকৈ নিহত হৈছিল সেই সন্দৰ্ভত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এখন ৰাজনৈতিক চলচ্চিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰাৰ কথা আছিল।<ref>"[https://www.rferl.org/a/Anger_At_Actress_Who_Is_Due_To_Play_Role_Of_Neda/2218222.html Anger At Actress Who Is Due To Play Role Of Neda]", rferl.org, 12/11/2010. Retrieved 16 November 2013</ref> যিহেতু এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে ইৰান চৰকাৰে পুঁজি যোগান ধৰিছিল, সেয়েহে তেওঁৰ এই সিদ্ধান্তই ইৰান আৰু বিদেশত তেওঁৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে তেওঁৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইটত এটা সফল চাইবাৰ আক্ৰমণ চলোৱা হয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁৰ ছবিসমূহৰ সলনি তেজৰে লুতুৰি-পুতুৰি হৈ থকা নেদা আঘা চুলতানৰ শেষ মুহূৰ্তৰ কিছুমান ফটো আপলোড কৰা। অৱশ্যে ১১ নৱেম্বৰত ফাৰ্চ নিউজ এজেন্সীয়ে এই বাতৰি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.farsnews.com/news/9003290908%20%20%20%20/شمقدري-خبر-بازي-اوتادي-در-نقش-ندا-آقاسلطان-به-30‌درصد-افزايش-هزينه|title=خبرگزاری فارس - شمقدري: خبر بازي اوتادي در نقش ندا آقاسلطان به 30‌درصد افزايش هزينه منجر شد|date=2011-06-20|website=خبرگزاری فارس|access-date=2019-07-29}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Leila Otadi}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 Leila Otadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907011842/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 |date=2025-09-07 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * [http://www.funpatogh.com/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%84%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D8%B1.html عکس لیلا اوتادی روی بیلبوردهای عراق برای تبلیغ یک نوشیدنی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125132009/http://www.funpatogh.com/%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d9%84%db%8c%d9%84%d8%a7-%d8%a7%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%b1%d9%88%db%8c-%d8%a8%db%8c%d9%84%d8%a8%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1.html |date=2021-01-25 }} * {{Instagram|leilaotadii}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] 31puacxo03abwgxqlhu8zw7by4dg9zs 648883 648881 2026-11-01T09:56:19Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648883 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লৈলা ঔতাদী | image = Leila Otadi 20180809 02 (cropped).jpg | caption = ''কাত্যূশ্বা'' চিনেমাৰ প্ৰদৰ্শনীত ঔতাদী | native_name = لیلا اوتادی | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|8|05}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|কবি|স্থপতি}} | height = | education = তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটি - স্থাপত্য | yearsactive = ২০০২–বৰ্তমান | website = }} '''লৈলা ঔতাদী''' ({{lang-fr|لیلا اوتادی}}, {{IPA|fa|lejlɒ́ː ʔowt̪ʰɒːd̪íː|pron}}; জন্ম: ৫ আগষ্ট ১৯৮৩) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, কবি আৰু স্থপতিবিদ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লেইলাৰ জন্ম তেহৰান বা শ্বেমিৰানত হৈছিল। ৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় আৰম্ভ কৰাৰ এটা সুযোগ লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে সেই সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে অভিনয়তকৈ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাক অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল। ১৮ বছৰ বয়সত তেওঁক মঞ্চ অভিনয়ৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়া হয়। ইৰাজ কাদেৰিৰ ''ব্লেক আইজ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনেৰে লেইলাই ছবি জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ বহুকেইখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে আৰু অলপতে ইৰানৰ আটাইতকৈ বেছি পাৰিশ্ৰমিক পোৱা অভিনেত্ৰী হৈ পৰিছে। তেওঁ [[ফাৰ্চী]] আৰু [[তুৰ্কী]] ভাষা সাৱলীলভাৱে ক'ব পাৰে আৰু [[টেনিছ]] খেলাৰ উপৰি ঘোঁৰা চালন আৰু আন বহুতো ক্ৰীড়া ভাল পায়।<ref>[http://www.mehrnews.com/news/3743107/ canditional release Leila Otadi mehr newsagency]</ref> তেওঁ তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা ইণ্টেৰিয়ৰ আৰ্কিটেকচাৰ অৰ্থাৎ অভ্যন্তৰীণ স্থপতি্যা বিষয়ত এছ’চিয়েট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{citation needed|date=January 2019}} == কেৰিয়াৰ == ইৰাজ কাদেৰিৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ব্লেক আইজ'' (২০০২) আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ওতাদীয়ে কেইবাখনো টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অংশগ্ৰহণ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰুথ ৰিভিল্ড'' (২০০৪), ''টিয়েৰ্ছ এণ্ড স্মাইলছ'' (২০০৮), ''ব্লাড মানি'' (২০১০) আৰু ''দ্য উণ্ড'' (২০১৪) অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''উইলো ট্ৰী'' (২০০৪), ''লেফ্ট-হেণ্ডেড'' (২০০৫), ''ইনভিটেশ্বন'' (২০০৮), ''লুকিং ফৰ হেপিনেছ'' (২০০৯), ''দ্য আউটকাষ্টছ ৩'' (২০১০), ''মেছড আপ'' (২০১১), ''লালেহ'' (২০১৩) আৰু ''দ্য ষ্ট্ৰ' ডগছ'' (২০১৩) নামৰ চলচ্চিত্ৰসমূহতো অভিনয় কৰিছে। ১৭ বছৰ বয়সৰেপৰা তেওঁ কবিতা আবৃত্তি আৰু ৰচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৪ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন কবিতা পুথি ''ইন হেভেন দেয়াৰ ইজ ন' ক্ৰ', নৰ স্কেয়াৰক্ৰ''' প্ৰকাশ পায়। এইখন [[ফাৰ্চী]] আৰু [[ইংৰাজী]] দুয়োটা ভাষাতে উপলব্ধ কবিতা সংগ্ৰহ। == ৰাজনৈতিক বিতৰ্ক == ২০১০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ২০০৯ চনত তেহৰানৰ ৰাজপথত নেদা আঘা চুলতান কেনেকৈ নিহত হৈছিল সেই সন্দৰ্ভত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এখন ৰাজনৈতিক চলচ্চিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰাৰ কথা আছিল।<ref>"[https://www.rferl.org/a/Anger_At_Actress_Who_Is_Due_To_Play_Role_Of_Neda/2218222.html Anger At Actress Who Is Due To Play Role Of Neda]", rferl.org, 12/11/2010. Retrieved 16 November 2013</ref> যিহেতু এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে ইৰান চৰকাৰে পুঁজি যোগান ধৰিছিল, সেয়েহে তেওঁৰ এই সিদ্ধান্তই ইৰান আৰু বিদেশত তেওঁৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে তেওঁৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইটত এটা সফল চাইবাৰ আক্ৰমণ চলোৱা হয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁৰ ছবিসমূহৰ সলনি তেজৰে লুতুৰি-পুতুৰি হৈ থকা নেদা আঘা চুলতানৰ শেষ মুহূৰ্তৰ কিছুমান ফটো আপলোড কৰা। অৱশ্যে ১১ নৱেম্বৰত ফাৰ্চ নিউজ এজেন্সীয়ে এই বাতৰি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.farsnews.com/news/9003290908%20%20%20%20/شمقدري-خبر-بازي-اوتادي-در-نقش-ندا-آقاسلطان-به-30‌درصد-افزايش-هزينه|title=خبرگزاری فارس - شمقدري: خبر بازي اوتادي در نقش ندا آقاسلطان به 30‌درصد افزايش هزينه منجر شد|date=2011-06-20|website=خبرگزاری فارس|access-date=2019-07-29}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Leila Otadi}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 Leila Otadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907011842/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 |date=2025-09-07 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * [http://www.funpatogh.com/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%84%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D8%B1.html عکس لیلا اوتادی روی بیلبوردهای عراق برای تبلیغ یک نوشیدنی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125132009/http://www.funpatogh.com/%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d9%84%db%8c%d9%84%d8%a7-%d8%a7%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%b1%d9%88%db%8c-%d8%a8%db%8c%d9%84%d8%a8%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1.html |date=2021-01-25 }} * {{Instagram|leilaotadii}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] sf75dhpxod7c7q63u7wte2efz4odw1l 648888 648883 2026-11-01T10:19:03Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648888 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = লৈলা ঔতাদী | image = Leila Otadi 20180809 02 (cropped).jpg | caption = ''কাত্যূশ্বা'' চিনেমাৰ প্ৰদৰ্শনীত ঔতাদী | native_name = لیلا اوتادی | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1983|8|05}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী|কবি|স্থপতি}} | height = | education = তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটি - স্থাপত্য | yearsactive = ২০০২–বৰ্তমান | website = }} '''লৈলা ঔতাদী''' ({{lang-fa|لیلا اوتادی}}, {{IPA|fa|lejlɒ́ː ʔowt̪ʰɒːd̪íː|pron}}; জন্ম: ৫ আগষ্ট ১৯৮৩) হৈছে এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী, কবি আৰু স্থপতিবিদ। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা == লেইলাৰ জন্ম তেহৰান বা শ্বেমিৰানত হৈছিল। ৭ বছৰ বয়সতে তেওঁ চলচ্চিত্ৰত অভিনয় আৰম্ভ কৰাৰ এটা সুযোগ লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে সেই সময়ত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে অভিনয়তকৈ বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাক অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছিল। ১৮ বছৰ বয়সত তেওঁক মঞ্চ অভিনয়ৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দিয়া হয়। ইৰাজ কাদেৰিৰ ''ব্লেক আইজ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰখনেৰে লেইলাই ছবি জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ বহুকেইখন চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰিছে আৰু অলপতে ইৰানৰ আটাইতকৈ বেছি পাৰিশ্ৰমিক পোৱা অভিনেত্ৰী হৈ পৰিছে। তেওঁ [[ফাৰ্চী]] আৰু [[তুৰ্কী]] ভাষা সাৱলীলভাৱে ক'ব পাৰে আৰু [[টেনিছ]] খেলাৰ উপৰি ঘোঁৰা চালন আৰু আন বহুতো ক্ৰীড়া ভাল পায়।<ref>[http://www.mehrnews.com/news/3743107/ canditional release Leila Otadi mehr newsagency]</ref> তেওঁ তেহৰান আৰ্ট ইউনিভাৰ্চিটিৰপৰা ইণ্টেৰিয়ৰ আৰ্কিটেকচাৰ অৰ্থাৎ অভ্যন্তৰীণ স্থপতি্যা বিষয়ত এছ’চিয়েট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।{{citation needed|date=January 2019}} == কেৰিয়াৰ == ইৰাজ কাদেৰিৰদ্বাৰা পৰিচালিত ''দ্য ব্লেক আইজ'' (২০০২) আছিল তেওঁৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। ওতাদীয়ে কেইবাখনো টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অংশগ্ৰহণ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰুথ ৰিভিল্ড'' (২০০৪), ''টিয়েৰ্ছ এণ্ড স্মাইলছ'' (২০০৮), ''ব্লাড মানি'' (২০১০) আৰু ''দ্য উণ্ড'' (২০১৪) অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ''উইলো ট্ৰী'' (২০০৪), ''লেফ্ট-হেণ্ডেড'' (২০০৫), ''ইনভিটেশ্বন'' (২০০৮), ''লুকিং ফৰ হেপিনেছ'' (২০০৯), ''দ্য আউটকাষ্টছ ৩'' (২০১০), ''মেছড আপ'' (২০১১), ''লালেহ'' (২০১৩) আৰু ''দ্য ষ্ট্ৰ' ডগছ'' (২০১৩) নামৰ চলচ্চিত্ৰসমূহতো অভিনয় কৰিছে। ১৭ বছৰ বয়সৰেপৰা তেওঁ কবিতা আবৃত্তি আৰু ৰচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ২০১৪ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন কবিতা পুথি ''ইন হেভেন দেয়াৰ ইজ ন' ক্ৰ', নৰ স্কেয়াৰক্ৰ''' প্ৰকাশ পায়। এইখন [[ফাৰ্চী]] আৰু [[ইংৰাজী]] দুয়োটা ভাষাতে উপলব্ধ কবিতা সংগ্ৰহ। == ৰাজনৈতিক বিতৰ্ক == ২০১০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ২০০৯ চনত তেহৰানৰ ৰাজপথত নেদা আঘা চুলতান কেনেকৈ নিহত হৈছিল সেই সন্দৰ্ভত নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া এখন ৰাজনৈতিক চলচ্চিত্ৰত তেওঁ অভিনয় কৰাৰ কথা আছিল।<ref>"[https://www.rferl.org/a/Anger_At_Actress_Who_Is_Due_To_Play_Role_Of_Neda/2218222.html Anger At Actress Who Is Due To Play Role Of Neda]", rferl.org, 12/11/2010. Retrieved 16 November 2013</ref> যিহেতু এই চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে ইৰান চৰকাৰে পুঁজি যোগান ধৰিছিল, সেয়েহে তেওঁৰ এই সিদ্ধান্তই ইৰান আৰু বিদেশত তেওঁৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে তেওঁৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইটত এটা সফল চাইবাৰ আক্ৰমণ চলোৱা হয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল তেওঁৰ ছবিসমূহৰ সলনি তেজৰে লুতুৰি-পুতুৰি হৈ থকা নেদা আঘা চুলতানৰ শেষ মুহূৰ্তৰ কিছুমান ফটো আপলোড কৰা। অৱশ্যে ১১ নৱেম্বৰত ফাৰ্চ নিউজ এজেন্সীয়ে এই বাতৰি অস্বীকাৰ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.farsnews.com/news/9003290908%20%20%20%20/شمقدري-خبر-بازي-اوتادي-در-نقش-ندا-آقاسلطان-به-30‌درصد-افزايش-هزينه|title=خبرگزاری فارس - شمقدري: خبر بازي اوتادي در نقش ندا آقاسلطان به 30‌درصد افزايش هزينه منجر شد|date=2011-06-20|website=خبرگزاری فارس|access-date=2019-07-29}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Leila Otadi}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 Leila Otadi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907011842/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138210182004 |date=2025-09-07 }} On [[:fa:سوره‌سینما|SourehCinema]] (in Persian) * [http://www.funpatogh.com/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D9%88%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%84%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D8%B1.html عکس لیلا اوتادی روی بیلبوردهای عراق برای تبلیغ یک نوشیدنی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125132009/http://www.funpatogh.com/%d8%b9%da%a9%d8%b3-%d9%84%db%8c%d9%84%d8%a7-%d8%a7%d9%88%d8%aa%d8%a7%d8%af%db%8c-%d8%b1%d9%88%db%8c-%d8%a8%db%8c%d9%84%d8%a8%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1.html |date=2021-01-25 }} * {{Instagram|leilaotadii}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কবি]] s0pitrfypmw8ayft53nw2fao2qxm3h7 বেহনূশ্ব তবাতবায়ী 0 137085 648884 637546 2026-11-01T10:15:56Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বেহনৌছ টাবাটাবেই]]ৰ পৰা [[বেহনূশ্ব তবাতবায়ী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 637546 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Behnoush Tabatabaei at 32th Fajr (cropped).jpg | caption = ২০১৪ চনত টাবাটাবেই | native_name = بهنوش طباطبایی | name = বেহনৌছ টাবাটাবেই | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1981|5|17}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | native_name_lang = Fa | othername = | alma_mater = তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়, আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (ক্লিনিকেল চাইক’লজীৰ ডক্টৰেট) | occupation = অভিনেত্ৰী | yearsactive = ১৯৯৮–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|মহদী পাকদেল|2011|2016|reason=divorced}} | website = }} '''বেহনৌছ টাবাটাবেই''' ([[ফাৰ্চী]]: بهنوش طباطبایی; জন্ম ১৭ মে' ১৯৮১) হৈছে এখন ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ দুটাকৈ ''হাফেজ বঁটা''কে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনৰ ''মিডডে এডভেঞ্চাৰ: ট্ৰেচ অৱ ব্লাড'' চলচ্চিত্ৰখনত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ'' মনোনয়ন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=بیوگرافی "بهنوش طباطبایی" + عکس|url=https://namnak.com/|access-date=2022-02-15|website=نمناک|date=29 March 2016|language=fa|archivedate=2021-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211219224539/https://namnak.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-10|title=بیوگرافی بهنوش طباطبایی و همسرش از طلاق تا مدلینگ|url=https://photokade.com/|access-date=2022-02-15|language=fa-IR|archivedate=2021-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129225230/https://photokade.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=زندگینامه و بیوگرافی بهنوش طباطبایی|url=https://honarmrooz.com/|access-date=2022-02-15|website=هنر امروز|language=fa|archivedate=2022-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201152618/https://www.honarmrooz.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=بیوگرافی بهنوش طباطبایی و همسرش + زندگی شخصی و هنری - مجله اینترنتی دوستان|url=https://dustaan.com|access-date=2022-02-15|language=fa-IR}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == তেওঁ কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ত এক চুটি সময়ৰ বাবে অভিনয়ৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল।<ref>{{cite web|title=Behnoosh Tabatabayi's biography|url=http://namnak.com/3673-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html|accessdate=14 May 2015|archivedate=14 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514070556/http://namnak.com/3673-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html|deadurl=yes}}</ref> বেহনৌছ টাবাটাবেইৰ জন্ম ১৯৮১ চনৰ ১৭ মে'ত ইৰানৰ তেহৰানত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ চৈয়দ নাছাৰ টাবাটাবেই প্ৰাক্তন গৃহ আৰু নগৰ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ এজন চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিং বিশেষজ্ঞ আছিল আৰু মাতৃ এগৰাকী স্কুলৰ শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। তেওঁ পৰিয়ালৰ দ্বিতীয় সন্তান আৰু তেওঁৰ তীনৌছ নামেৰে এগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী আছে। টাবাটাবেইৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা দিনৰেপৰা অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ়ি উঠিছিল, য'ত তেওঁ অভিনেত্ৰী মেৰিলা শ্বাৰিফিনিয়াৰ সহপাঠী আছিল। ''দ্য ডল থিফ'' চলচ্চিত্ৰখনত শ্বাৰিফিনিয়াৰ চৰিত্ৰৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ টাবাটাবেয়ে অভিনয়ৰ প্ৰতি থকা নিজৰ আগ্ৰহক আগবঢ়াই লৈ যায় আৰু ১৯৯৩ চনত আনুষ্ঠানিক প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী আৰু মনোবিজ্ঞান বিষয়ত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰুকলা ফেকাল্টিত এটা অভিনয় পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-10-23 |title=معرفی و مشخصات کامل و سوابق |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4_%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C |access-date=2024-11-05 |website=دانشنامه ویکیدا |language=fa}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == তেওঁ ২০০৭ চনত অভিনেতা মহদী পাকদেলক লগ পায় আৰু ২০১১ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ২০১৬ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref>{{cite web |title=Behnoosh Tabatabaei marriage |website=bia2aroosi |url-status=dead |url=http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503004410/http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |archivedate=3 May 2015 |access-date=26 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503004410/http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |deadurl=yes }}</ref> টাবাটাবেয়ে ''মিছ ডাইলীমা'' চলচ্চিত্ৰখনত কাম কৰি থকাৰ সময়তে অভিনেতা মহদী পাকদেলক লগ পাইছিল। ২০১১ চনৰ ২ মাৰ্চত তেওঁলোকৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়, কিন্তু বিবাহৰ ছয় বছৰৰ পাছত ২০১৬ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|3443995}} *[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id= Behnoosh Tabatabaei at Sureh cinema centre]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.isna.ir/fa/news/93092012363/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF Behnoosh Tabatabaei in Simin story(film)] *[http://www.isna.ir/fa/news/94021407942/-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF Behnoosh Tabatabaei in Mikaeel(TV serial)] *[http://www.irna.ir/fa/News/81592545/] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] c2xgv5fh8evikiy9pz825wj37e31t2n 648886 648884 2026-11-01T10:16:36Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648886 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Behnoush Tabatabaei at 32th Fajr (cropped).jpg | caption = ২০১৪ চনত তবাতবায়ী | native_name = بهنوش طباطبایی | name = বেহনূশ্ব তবাতবায়ী | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1981|5|17}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | native_name_lang = Fa | othername = | alma_mater = তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়, আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (ক্লিনিকেল চাইক’লজীৰ ডক্টৰেট) | occupation = অভিনেত্ৰী | yearsactive = ১৯৯৮–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|মহদী পাকদেল|2011|2016|reason=divorced}} | website = }} '''বেহনূশ্ব তবাতবায়ী''' ({{lang-fr|بهنوش طباطبایی}}, {{IPA|fa|beɦnúːʃ t̪ʰæbɒːt̪ʰæbɒːjíː|pron}}; জন্ম ১৭ মে' ১৯৮১) হৈছে এখন ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ দুটাকৈ ''হাফেজ বঁটা''কে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনৰ ''মিডডে এডভেঞ্চাৰ: ট্ৰেচ অৱ ব্লাড'' চলচ্চিত্ৰখনত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ'' মনোনয়ন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=بیوگرافی "بهنوش طباطبایی" + عکس|url=https://namnak.com/|access-date=2022-02-15|website=نمناک|date=29 March 2016|language=fa|archivedate=2021-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211219224539/https://namnak.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-10|title=بیوگرافی بهنوش طباطبایی و همسرش از طلاق تا مدلینگ|url=https://photokade.com/|access-date=2022-02-15|language=fa-IR|archivedate=2021-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129225230/https://photokade.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=زندگینامه و بیوگرافی بهنوش طباطبایی|url=https://honarmrooz.com/|access-date=2022-02-15|website=هنر امروز|language=fa|archivedate=2022-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201152618/https://www.honarmrooz.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=بیوگرافی بهنوش طباطبایی و همسرش + زندگی شخصی و هنری - مجله اینترنتی دوستان|url=https://dustaan.com|access-date=2022-02-15|language=fa-IR}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == তেওঁ কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ত এক চুটি সময়ৰ বাবে অভিনয়ৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল।<ref>{{cite web|title=Behnoosh Tabatabayi's biography|url=http://namnak.com/3673-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html|accessdate=14 May 2015|archivedate=14 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514070556/http://namnak.com/3673-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html|deadurl=yes}}</ref> বেহনৌছ টাবাটাবেইৰ জন্ম ১৯৮১ চনৰ ১৭ মে'ত ইৰানৰ তেহৰানত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ চৈয়দ নাছাৰ টাবাটাবেই প্ৰাক্তন গৃহ আৰু নগৰ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ এজন চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিং বিশেষজ্ঞ আছিল আৰু মাতৃ এগৰাকী স্কুলৰ শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। তেওঁ পৰিয়ালৰ দ্বিতীয় সন্তান আৰু তেওঁৰ তীনৌছ নামেৰে এগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী আছে। টাবাটাবেইৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা দিনৰেপৰা অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ়ি উঠিছিল, য'ত তেওঁ অভিনেত্ৰী মেৰিলা শ্বাৰিফিনিয়াৰ সহপাঠী আছিল। ''দ্য ডল থিফ'' চলচ্চিত্ৰখনত শ্বাৰিফিনিয়াৰ চৰিত্ৰৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ টাবাটাবেয়ে অভিনয়ৰ প্ৰতি থকা নিজৰ আগ্ৰহক আগবঢ়াই লৈ যায় আৰু ১৯৯৩ চনত আনুষ্ঠানিক প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী আৰু মনোবিজ্ঞান বিষয়ত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰুকলা ফেকাল্টিত এটা অভিনয় পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-10-23 |title=معرفی و مشخصات کامل و سوابق |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4_%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C |access-date=2024-11-05 |website=دانشنامه ویکیدا |language=fa}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == তেওঁ ২০০৭ চনত অভিনেতা মহদী পাকদেলক লগ পায় আৰু ২০১১ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ২০১৬ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref>{{cite web |title=Behnoosh Tabatabaei marriage |website=bia2aroosi |url-status=dead |url=http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503004410/http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |archivedate=3 May 2015 |access-date=26 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503004410/http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |deadurl=yes }}</ref> টাবাটাবেয়ে ''মিছ ডাইলীমা'' চলচ্চিত্ৰখনত কাম কৰি থকাৰ সময়তে অভিনেতা মহদী পাকদেলক লগ পাইছিল। ২০১১ চনৰ ২ মাৰ্চত তেওঁলোকৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়, কিন্তু বিবাহৰ ছয় বছৰৰ পাছত ২০১৬ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|3443995}} *[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id= Behnoosh Tabatabaei at Sureh cinema centre]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.isna.ir/fa/news/93092012363/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF Behnoosh Tabatabaei in Simin story(film)] *[http://www.isna.ir/fa/news/94021407942/-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF Behnoosh Tabatabaei in Mikaeel(TV serial)] *[http://www.irna.ir/fa/News/81592545/] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] olc6tayfuu2nyrbl219gyhsm7cjw889 648887 648886 2026-11-01T10:18:29Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648887 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Behnoush Tabatabaei at 32th Fajr (cropped).jpg | caption = ২০১৪ চনত তবাতবায়ী | native_name = بهنوش طباطبایی | name = বেহনূশ্ব তবাতবায়ী | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1981|5|17}} | birth_place = [[তেহৰান]], [[ইৰান]] | native_name_lang = Fa | othername = | alma_mater = তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়, আজাদ বিশ্ববিদ্যালয় (ক্লিনিকেল চাইক’লজীৰ ডক্টৰেট) | occupation = অভিনেত্ৰী | yearsactive = ১৯৯৮–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|মহদী পাকদেল|2011|2016|reason=divorced}} | website = }} '''বেহনূশ্ব তবাতবায়ী''' ({{lang-fa|بهنوش طباطبایی}}, {{IPA|fa|beɦnúːʃ t̪ʰæbɒːt̪ʰæbɒːjíː|pron}}; জন্ম ১৭ মে' ১৯৮১) হৈছে এখন ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ দুটাকৈ ''হাফেজ বঁটা''কে ধৰি বিভিন্ন সন্মান লাভ কৰিছে। ২০১৯ চনৰ ''মিডডে এডভেঞ্চাৰ: ট্ৰেচ অৱ ব্লাড'' চলচ্চিত্ৰখনত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ''ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ'' মনোনয়ন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=بیوگرافی "بهنوش طباطبایی" + عکس|url=https://namnak.com/|access-date=2022-02-15|website=نمناک|date=29 March 2016|language=fa|archivedate=2021-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211219224539/https://namnak.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-10|title=بیوگرافی بهنوش طباطبایی و همسرش از طلاق تا مدلینگ|url=https://photokade.com/|access-date=2022-02-15|language=fa-IR|archivedate=2021-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211129225230/https://photokade.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=زندگینامه و بیوگرافی بهنوش طباطبایی|url=https://honarmrooz.com/|access-date=2022-02-15|website=هنر امروز|language=fa|archivedate=2022-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201152618/https://www.honarmrooz.com/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=بیوگرافی بهنوش طباطبایی و همسرش + زندگی شخصی و هنری - مجله اینترنتی دوستان|url=https://dustaan.com|access-date=2022-02-15|language=fa-IR}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == তেওঁ কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত অধ্যয়ন কৰিছিল আৰু তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ত এক চুটি সময়ৰ বাবে অভিনয়ৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল।<ref>{{cite web|title=Behnoosh Tabatabayi's biography|url=http://namnak.com/3673-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html|accessdate=14 May 2015|archivedate=14 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514070556/http://namnak.com/3673-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-+-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html|deadurl=yes}}</ref> বেহনৌছ টাবাটাবেইৰ জন্ম ১৯৮১ চনৰ ১৭ মে'ত ইৰানৰ তেহৰানত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ চৈয়দ নাছাৰ টাবাটাবেই প্ৰাক্তন গৃহ আৰু নগৰ উন্নয়ন মন্ত্ৰ্যালয়ৰ এজন চিভিল ইঞ্জিনিয়াৰিং বিশেষজ্ঞ আছিল আৰু মাতৃ এগৰাকী স্কুলৰ শিক্ষয়িত্ৰী আছিল। তেওঁ পৰিয়ালৰ দ্বিতীয় সন্তান আৰু তেওঁৰ তীনৌছ নামেৰে এগৰাকী ডাঙৰ ভগ্নী আছে। টাবাটাবেইৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত পঢ়ি থকা দিনৰেপৰা অভিনয়ৰ প্ৰতি আগ্ৰহ গঢ়ি উঠিছিল, য'ত তেওঁ অভিনেত্ৰী মেৰিলা শ্বাৰিফিনিয়াৰ সহপাঠী আছিল। ''দ্য ডল থিফ'' চলচ্চিত্ৰখনত শ্বাৰিফিনিয়াৰ চৰিত্ৰৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ টাবাটাবেয়ে অভিনয়ৰ প্ৰতি থকা নিজৰ আগ্ৰহক আগবঢ়াই লৈ যায় আৰু ১৯৯৩ চনত আনুষ্ঠানিক প্ৰশিক্ষণ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং বিষয়ত স্নাতক ডিগ্ৰী আৰু মনোবিজ্ঞান বিষয়ত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ তেহৰান বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চাৰুকলা ফেকাল্টিত এটা অভিনয় পাঠ্যক্ৰম সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-10-23 |title=معرفی و مشخصات کامل و سوابق |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4_%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C |access-date=2024-11-05 |website=دانشنامه ویکیدا |language=fa}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == তেওঁ ২০০৭ চনত অভিনেতা মহদী পাকদেলক লগ পায় আৰু ২০১১ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ২০১৬ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref>{{cite web |title=Behnoosh Tabatabaei marriage |website=bia2aroosi |url-status=dead |url=http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150503004410/http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |archivedate=3 May 2015 |access-date=26 May 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503004410/http://www.bia2aroosi.com/ViewMtb.aspx?mtbid=286&mtbg=33 |deadurl=yes }}</ref> টাবাটাবেয়ে ''মিছ ডাইলীমা'' চলচ্চিত্ৰখনত কাম কৰি থকাৰ সময়তে অভিনেতা মহদী পাকদেলক লগ পাইছিল। ২০১১ চনৰ ২ মাৰ্চত তেওঁলোকৰ বিবাহ সম্পন্ন হয়, কিন্তু বিবাহৰ ছয় বছৰৰ পাছত ২০১৬ চনত তেওঁলোকৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হয়।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|3443995}} *[http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id= Behnoosh Tabatabaei at Sureh cinema centre]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.isna.ir/fa/news/93092012363/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%B5%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF Behnoosh Tabatabaei in Simin story(film)] *[http://www.isna.ir/fa/news/94021407942/-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%AF Behnoosh Tabatabaei in Mikaeel(TV serial)] *[http://www.irna.ir/fa/News/81592545/] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] ons9i9nj0nnbxtaj5rza7x19cdlprwv আজাদে ছমদী 0 137121 648889 615873 2026-11-01T10:22:25Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[আজাদেহ ছামাদী]]ৰ পৰা [[আজাদে ছমদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 615873 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আজাদেহ ছামাদী | image = Azadeh Samadi 32th Fajr (cropped).jpg | imagesize = | caption = ২০১৪ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছামাদী | native_name = آزاده صمدی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1979|01|07}} | birth_place = লা হিজান, গিলান, [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৬–বৰ্তমান | spouse = {{plainlist| * {{marriage|হৌমান ছেয়েদী |2007|2014|reason=divorced}} }} | children = }} '''আজাদেহ ছামাদী''' ([[ফাৰ্চী]]: آزاده صمدی; জন্ম ৭ জানুৱাৰী ১৯৭৯) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ হাফেজ বঁটা, ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ আৰু ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক তথা লেখক সংস্থাৰ বঁটাৰ বাবে লাভ কৰা মনোনয়নৰ উপৰি ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ সন্মানীয় ডিপ্ল’মাকে ধৰি বিভিন্ন স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139003230200/|title=.: Iranian Movie DataBase آزاده صمدي :.|website=www.sourehcinema.com|access-date=2019-06-09|archivedate=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714154937/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139003230200/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == আজাদেহ ছামাদীৰ জন্ম ১৯৭৯ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত লা হিজানত হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://en.ifilmtv.com/Artist/Content/2603|title=Azadeh Samadi|website=ifilm-آیفیلم|language=en|access-date=2019-06-09|archivedate=2019-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190530120450/http://en.ifilmtv.com/Artist/Content/2603|deadurl=yes}}</ref> সূৰে বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা থিয়েটাৰ বিষয়ত স্নাতক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ অভিনয়ৰ এটা পাঠ্যক্ৰম (পাৰভিজ পাৰাষ্টুৰ তত্ত্বাৱধানত) সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁ "বেহিৰ এণ্ড চুগাৰ" নামৰ থিয়েটাৰ প্ৰযোজনাত অভিনয় কৰিছিল আৰু কিছুসময়ৰ পাছত হোমায়ুন আছাদিয়ানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত টিভি ধাৰাবাহিক "দ্য এণ্ডলেচ ৱে"-ত অভিনয় কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হয়। তেওঁ হুমেন ছেয়েদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত চুটি ছবি "৩৫ মিটাৰ ৱাটাৰ লেভেল" আৰু "ব্লু টিথ"-ৰ লগতে "নো ৱান টকিং টু এনিৱান"-তো অভিনয় কৰিছে। আজাদেহ ছামাদীয়ে ২০০৬ চনত হৌমান ছেয়েদীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite web|date=2015-01-02|title=یک طلاق در سینما/جدایی "هومن سیدی" از "آزاده صمدی"|url=http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102164437/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|archive-date=2015-01-02|archivedate=2015-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102164437/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু ২০১৩ চনত এই বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web|date=2016-04-25|title=سکوت آزاده صمدی درباره جدایی اش از هومن سیدی شکست/شاید ترکیب من و هومن سیدی جواب نمی داد|url=http://www.khabaronline.ir/detail/522483|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425113134/http://www.khabaronline.ir/detail/522483|archive-date=2016-04-25}}</ref> আজাদেহ ছামাদী ২০০৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ সময়ত মীৰ-হোছেইন মৌছাভীক সমৰ্থন কৰা অন্যতম শিল্পী আছিল।<ref>{{Cite web|date=2012-02-05|title=خبرآنلاین - حمایت 800 هنرمند سینما ، تئاتر و تلویزیون از میرحسین موسوی|url=http://www.khabaronline.ir/news-10129.aspx|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205161559/http://www.khabaronline.ir/news-10129.aspx|archive-date=2012-02-05}}</ref> ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপৰ সময়ত আইঅ’ ইণ্টাৰনেট নেটৱৰ্কত সম্প্ৰচাৰিত হোৱা 'জাবিৱাকা' অনুষ্ঠানটোৰ আঁতধৰিছিল ছামাদীয়ে।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=آزاده صمدی، مجری ویژه ویژه‌برنامه "زابیواکا" از آیو اسپرت|url=https://aionet.ir|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-18|website=www.aionet.ir}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ স্থানত বেহৰাং আলাভীয়ে এই অনুষ্ঠানটো পৰিচালনাৰ দায়িত্ব লয়। অনুষ্ঠানটোৰ ঘনিষ্ঠ কৰ্মকৰ্তাসকলৰ মতে, আজাদেহ ছামাদীয়েই এই অনুষ্ঠানৰ আঁতধৰোঁতা হোৱাৰ কথা আছিল যদিও ৰেডিঅ’ এণ্ড টেলিভিছনে আপত্তি দৰ্শায়। ইয়াৰ পৰিণতিত তেওঁক সলনি কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। == ব্যক্তিগত জীৱন == ইৰানী অভিনেত্ৰী আজাদেহ ছামাদীয়ে ''ৰাহে বি পায়ান'' (''এণ্ডলেচ পাথ'') নামৰ টিভি ধাৰাবাহিকখনত একেলগে কাম কৰাৰ পাছত সহ-অভিনেতা হুমেন ছেয়েদীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। অৱশ্যে কেইবছৰমান একেলগে থকাৰ পিছত তেওঁলোকৰ এই বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-10-10 |title=معرفی و مشخصات کامل و سوابق |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B5%D9%85%D8%AF%DB%8C |access-date=2024-10-26 |website=دانشنامه ویکیدا |language=fa}}</ref> == বিতৰ্কসমূহ == === জাবিৱাকা === আজাদেহ ছামাদীয়ে 'জাবিৱাকা' নামৰ অনুষ্ঠানটোৰ আঁত ধৰিছিল, যিটো ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপৰ সময়ত অনলাইন প্লেটফৰ্ম 'আইঅ’'ত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। প্ৰথমটো খণ্ডৰ পিছত, ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ ইৰান ব্ৰডকাষ্টিঙৰ পৰিদৰ্শকসকলে "মহিলাৰ সঁজুলি হিচাপে ব্যৱহাৰ" কৰাৰ উদ্বেগ দৰ্শাই দ্বিতীয়টো খণ্ড চলি থকাৰ সময়তে ছামাদীৰ অংশগ্ৰহণ বন্ধ কৰি দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত মজিদ য়াছেৰ আৰু আলী আনছাৰীয়ে এই অনুষ্ঠানটোৰ আঁতধৰোঁতা হিচাপে দায়িত্ব লয়।<ref>{{Cite web |date=2025-07-05 |title=آزاده صمدی از اجرای برنامه جام جهانی یک شبکه اینترنتی برکنار شد |url=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/231704-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B5%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-05 |website=خبرگزاری موج |language=fa}}</ref> === বাধ্যতামূলক হিজাবৰ বিৰোধিতা === ২০২৩ চনৰ ২১ মে’ত আজাদেহ ছামাদীয়ে ইৰানৰ বাধ্যতামূলক হিজাব নীতি অনুসৰণ নকৰাকৈয়ে ৰেজা হাদ্দাদৰ শেষকৃত্যত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ এই পদক্ষেপক ছচিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ব্যাপকভাৱে প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=حضور پانته‌آ بهرام و آزاده صمدی بدون حجاب اجباری در مراسمی عمومی |url=https://iranwire.com |access-date=2025-07-05 |website=iranwire.com |language=fa}}</ref> এই ঘটনাৰ পিছত, তেহৰাণৰ সংস্কৃতি আৰু মিডিয়া আদালতৰ চৰকাৰী অধিবক্তাই ছামাদীৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিলৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। বাধ্যতামূলক হিজাব উলংঘা কৰাৰ বাবে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ৰাজহুৱা নৈতিকতা আৰু ভদ্ৰতা ভংগ কৰাৰ অভিযোগ অনা হয়।<ref>{{Cite news |last=فردا |first=رادیو |title=«قرار جلب به دادرسی» برای دو بازیگر زن به دلیل «کشف حجاب» |url=https://www.radiofarda.com/a/32455329.html |access-date=2025-07-05 |work=رادیو فردا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-12 |title=قوه قضائیه ایران «حکم جلب» دو بازیگر را در رابطه با حجاب اجباری صادر کرد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/cy64d6g20pqo |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছামাদী দোষী সাব্যস্ত হয় আৰু তেওঁক প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ কাৰ্যকলাপত অংশ লোৱাৰপৰা ছমাহৰ বাবে নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, আদালতে বৰ্ণনা কৰা "অসামাজিক ব্যক্তিত্বৰ বিকাৰ"ৰ চিকিৎসাৰ বাবে তেওঁক এটা চৰকাৰী মানসিক কেন্দ্ৰত পষেকত এবাৰকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয় আৰু চিকিৎসাৰ শেষত মানসিক স্বাস্থ্যৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ দাখিল কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=2023-07-15 |title=از شستشوی میت تا گواهی سلامت روان؛ جمهوری اسلامی زنان بی حجاب را چگونه مجازات می کند |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c1vkgg74kkyo |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=احکام عجیب برای بی‌حجابی؛ از مراجعه به روانشناس تا شستن میت – DW – ۱۴۰۲/۴/۲۵ |url=https://dw.com |access-date=2025-07-05 |website=dw.com |language=fa}}</ref> === ভ্ৰমণ নিষেধাজ্ঞা === ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰ শেষৰফালে, ভাৰতৰ গোৱাত অনুষ্ঠিত ৫৪সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত আজাদেহ ছামাদীক ইৰান এৰি যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=ایستگاه خبر؛ دوشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰২ برابر با ۲۰ نوامبر ۲۰۲۳ - BBC Persian |url=http://www.bbc.com/persian/live/67471258/page/2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121025328/http://www.bbc.com/persian/live/67471258/page/2 |archive-date=2023-11-21 |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * {{IMDb name|nm5201727}} * [https://instagram.com/azadehsamadi_ Azadeh Samadi] on [[Instagram]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] mvexa4y2gf669r7hdv3hl1578flr8vr 648891 648889 2026-11-01T10:24:23Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648891 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = আজাদে ছমদী | image = Azadeh Samadi 32th Fajr (cropped).jpg | imagesize = | caption = ২০১৪ চনৰ ফাজৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ছমদী | native_name = آزاده صمدی | native_name_lang = Fa | birth_date = {{birth date and age|1979|01|07}} | birth_place = লা হিজান, গিলান, [[ইৰান]] | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ২০০৬–বৰ্তমান | spouse = {{plainlist| * {{marriage|হৌমান ছেয়েদী |2007|2014|reason=divorced}} }} | children = }} '''আজাদে ছমদী''' ({{lang-fa|آزاده صمدی}}, {{IPA|fa|ʔɒː.zɒ́ːd̪é sæmæd̪íː|pron}}; জন্ম: ৭ জানুৱাৰী ১৯৭৯) এগৰাকী ইৰানী অভিনেত্ৰী। তেওঁ হাফেজ বঁটা, ক্ৰিষ্টাল চিমৰ্গ আৰু ইৰানৰ চলচ্চিত্ৰ সমালোচক তথা লেখক সংস্থাৰ বঁটাৰ বাবে লাভ কৰা মনোনয়নৰ উপৰি ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ সন্মানীয় ডিপ্ল’মাকে ধৰি বিভিন্ন স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139003230200/|title=.: Iranian Movie DataBase آزاده صمدي :.|website=www.sourehcinema.com|access-date=2019-06-09|archivedate=2023-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230714154937/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139003230200/|deadurl=yes}}</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == আজাদেহ ছামাদীৰ জন্ম ১৯৭৯ চনৰ ৮ ছেপ্টেম্বৰত লা হিজানত হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://en.ifilmtv.com/Artist/Content/2603|title=Azadeh Samadi|website=ifilm-آیفیلم|language=en|access-date=2019-06-09|archivedate=2019-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190530120450/http://en.ifilmtv.com/Artist/Content/2603|deadurl=yes}}</ref> সূৰে বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা থিয়েটাৰ বিষয়ত স্নাতক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত তেওঁ অভিনয়ৰ এটা পাঠ্যক্ৰম (পাৰভিজ পাৰাষ্টুৰ তত্ত্বাৱধানত) সম্পূৰ্ণ কৰে। তেওঁ "বেহিৰ এণ্ড চুগাৰ" নামৰ থিয়েটাৰ প্ৰযোজনাত অভিনয় কৰিছিল আৰু কিছুসময়ৰ পাছত হোমায়ুন আছাদিয়ানৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত টিভি ধাৰাবাহিক "দ্য এণ্ডলেচ ৱে"-ত অভিনয় কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত হয়। তেওঁ হুমেন ছেয়েদীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত চুটি ছবি "৩৫ মিটাৰ ৱাটাৰ লেভেল" আৰু "ব্লু টিথ"-ৰ লগতে "নো ৱান টকিং টু এনিৱান"-তো অভিনয় কৰিছে। আজাদেহ ছামাদীয়ে ২০০৬ চনত হৌমান ছেয়েদীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite web|date=2015-01-02|title=یک طلاق در سینما/جدایی "هومن سیدی" از "آزاده صمدی"|url=http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102164437/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|archive-date=2015-01-02|archivedate=2015-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102164437/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=77256|deadurl=yes}}</ref> কিন্তু ২০১৩ চনত এই বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web|date=2016-04-25|title=سکوت آزاده صمدی درباره جدایی اش از هومن سیدی شکست/شاید ترکیب من و هومن سیدی جواب نمی داد|url=http://www.khabaronline.ir/detail/522483|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425113134/http://www.khabaronline.ir/detail/522483|archive-date=2016-04-25}}</ref> আজাদেহ ছামাদী ২০০৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনৰ সময়ত মীৰ-হোছেইন মৌছাভীক সমৰ্থন কৰা অন্যতম শিল্পী আছিল।<ref>{{Cite web|date=2012-02-05|title=خبرآنلاین - حمایت 800 هنرمند سینما ، تئاتر و تلویزیون از میرحسین موسوی|url=http://www.khabaronline.ir/news-10129.aspx|access-date=2020-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205161559/http://www.khabaronline.ir/news-10129.aspx|archive-date=2012-02-05}}</ref> ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপৰ সময়ত আইঅ’ ইণ্টাৰনেট নেটৱৰ্কত সম্প্ৰচাৰিত হোৱা 'জাবিৱাকা' অনুষ্ঠানটোৰ আঁতধৰিছিল ছামাদীয়ে।<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=آزاده صمدی، مجری ویژه ویژه‌برنامه "زابیواکا" از آیو اسپرت|url=https://aionet.ir|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-08-18|website=www.aionet.ir}}{{Dead link|date=May 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ স্থানত বেহৰাং আলাভীয়ে এই অনুষ্ঠানটো পৰিচালনাৰ দায়িত্ব লয়। অনুষ্ঠানটোৰ ঘনিষ্ঠ কৰ্মকৰ্তাসকলৰ মতে, আজাদেহ ছামাদীয়েই এই অনুষ্ঠানৰ আঁতধৰোঁতা হোৱাৰ কথা আছিল যদিও ৰেডিঅ’ এণ্ড টেলিভিছনে আপত্তি দৰ্শায়। ইয়াৰ পৰিণতিত তেওঁক সলনি কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয়। == ব্যক্তিগত জীৱন == ইৰানী অভিনেত্ৰী আজাদেহ ছামাদীয়ে ''ৰাহে বি পায়ান'' (''এণ্ডলেচ পাথ'') নামৰ টিভি ধাৰাবাহিকখনত একেলগে কাম কৰাৰ পাছত সহ-অভিনেতা হুমেন ছেয়েদীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। অৱশ্যে কেইবছৰমান একেলগে থকাৰ পিছত তেওঁলোকৰ এই বিবাহ বিচ্ছেদৰ জৰিয়তে অন্ত পৰে।<ref>{{Cite web |date=2024-10-10 |title=معرفی و مشخصات کامل و سوابق |url=https://fa.wikida.ir/wiki/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%B5%D9%85%D8%AF%DB%8C |access-date=2024-10-26 |website=دانشنامه ویکیدا |language=fa}}</ref> == বিতৰ্কসমূহ == === জাবিৱাকা === আজাদেহ ছামাদীয়ে 'জাবিৱাকা' নামৰ অনুষ্ঠানটোৰ আঁত ধৰিছিল, যিটো ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত ২০১৮ চনৰ ফিফা বিশ্বকাপৰ সময়ত অনলাইন প্লেটফৰ্ম 'আইঅ’'ত সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল। প্ৰথমটো খণ্ডৰ পিছত, ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ ইৰান ব্ৰডকাষ্টিঙৰ পৰিদৰ্শকসকলে "মহিলাৰ সঁজুলি হিচাপে ব্যৱহাৰ" কৰাৰ উদ্বেগ দৰ্শাই দ্বিতীয়টো খণ্ড চলি থকাৰ সময়তে ছামাদীৰ অংশগ্ৰহণ বন্ধ কৰি দিয়ে। পৰৱৰ্তী সময়ত মজিদ য়াছেৰ আৰু আলী আনছাৰীয়ে এই অনুষ্ঠানটোৰ আঁতধৰোঁতা হিচাপে দায়িত্ব লয়।<ref>{{Cite web |date=2025-07-05 |title=آزاده صمدی از اجرای برنامه جام جهانی یک شبکه اینترنتی برکنار شد |url=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/231704-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B5%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-05 |website=خبرگزاری موج |language=fa}}</ref> === বাধ্যতামূলক হিজাবৰ বিৰোধিতা === ২০২৩ চনৰ ২১ মে’ত আজাদেহ ছামাদীয়ে ইৰানৰ বাধ্যতামূলক হিজাব নীতি অনুসৰণ নকৰাকৈয়ে ৰেজা হাদ্দাদৰ শেষকৃত্যত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ এই পদক্ষেপক ছচিয়েল মিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ব্যাপকভাৱে প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=حضور پانته‌آ بهرام و آزاده صمدی بدون حجاب اجباری در مراسمی عمومی |url=https://iranwire.com |access-date=2025-07-05 |website=iranwire.com |language=fa}}</ref> এই ঘটনাৰ পিছত, তেহৰাণৰ সংস্কৃতি আৰু মিডিয়া আদালতৰ চৰকাৰী অধিবক্তাই ছামাদীৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগনামা দাখিলৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। বাধ্যতামূলক হিজাব উলংঘা কৰাৰ বাবে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ৰাজহুৱা নৈতিকতা আৰু ভদ্ৰতা ভংগ কৰাৰ অভিযোগ অনা হয়।<ref>{{Cite news |last=فردا |first=رادیو |title=«قرار جلب به دادرسی» برای دو بازیگر زن به دلیل «کشف حجاب» |url=https://www.radiofarda.com/a/32455329.html |access-date=2025-07-05 |work=رادیو فردا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-06-12 |title=قوه قضائیه ایران «حکم جلب» دو بازیگر را در رابطه با حجاب اجباری صادر کرد |url=https://www.bbc.com/persian/articles/cy64d6g20pqo |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ছামাদী দোষী সাব্যস্ত হয় আৰু তেওঁক প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ কাৰ্যকলাপত অংশ লোৱাৰপৰা ছমাহৰ বাবে নিষিদ্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি, আদালতে বৰ্ণনা কৰা "অসামাজিক ব্যক্তিত্বৰ বিকাৰ"ৰ চিকিৎসাৰ বাবে তেওঁক এটা চৰকাৰী মানসিক কেন্দ্ৰত পষেকত এবাৰকৈ অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয় আৰু চিকিৎসাৰ শেষত মানসিক স্বাস্থ্যৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ দাখিল কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=2023-07-15 |title=از شستشوی میت تا گواهی سلامت روان؛ جمهوری اسلامی زنان بی حجاب را چگونه مجازات می کند |url=https://www.bbc.com/persian/articles/c1vkgg74kkyo |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=احکام عجیب برای بی‌حجابی؛ از مراجعه به روانشناس تا شستن میت – DW – ۱۴۰۲/۴/۲۵ |url=https://dw.com |access-date=2025-07-05 |website=dw.com |language=fa}}</ref> === ভ্ৰমণ নিষেধাজ্ঞা === ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰ শেষৰফালে, ভাৰতৰ গোৱাত অনুষ্ঠিত ৫৪সংখ্যক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত আজাদেহ ছামাদীক ইৰান এৰি যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=ایستگاه خبر؛ دوشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰২ برابر با ۲۰ نوامبر ۲۰۲۳ - BBC Persian |url=http://www.bbc.com/persian/live/67471258/page/2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121025328/http://www.bbc.com/persian/live/67471258/page/2 |archive-date=2023-11-21 |access-date=2025-07-05 |website=BBC News فارسی |language=fa-IR }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * {{IMDb name|nm5201727}} * [https://instagram.com/azadehsamadi_ Azadeh Samadi] on [[Instagram]] [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] g88p2koxvtzzyjvll2uqthpdyk5rytw মহনাজ মোহম্মদী 0 137290 648908 613841 2026-11-01T10:50:40Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মাহনাজ মোহম্মদী]]ৰ পৰা [[মহনাজ মোহম্মদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 613841 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মাহনাজ মোহম্মদী | image = Mahnaz_Mohammadi.jpg | imagesize = | caption = | native_name = مهناز محمدی | native_name_lang = fa | birth_date = {{birth date and age|1975|01|1|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | alma_mater = | occupation = চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা, নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী | years_active = ২০০৩–বৰ্তমান | notable_works = ''ছন–মাদাৰ'' (২০১৯)<br />''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' (২০০৩)<br />''ট্ৰেভেল’গ'' (২০০৭) | spouse = | children = }} '''মাহনাজ মোহম্মদী''' ([[ফাৰ্চী]]: مهناز محمدی; জন্ম ১ জানুৱাৰী ১৯৭৫, [[তেহৰাণ]]) হৈছে এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী। তেওঁ ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ ''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে এখন চৰকাৰী আশ্ৰয় শিবিৰত গৃহহীন আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাৰ জীৱন চিত্ৰিত কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত আৰু পুৰস্কৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://freethework.com/profile/3yMsd9JGzEw6y0OSzD8qih|access-date=2021-06-05|website=freethework.com|archivedate=2021-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605072332/https://freethework.com/profile/3yMsd9JGzEw6y0OSzD8qih|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-11-04|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://www.persianfilmfestival.com/mahnaz-mohammadi/|access-date=2021-06-05|website=Persian Film Festival Australia|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|title=Son-Mother|url=https://www.betacinema.com/138/pid/271/Son-Mother.htm|access-date=2021-06-05|website=www.betacinema.com}}</ref> মাহনাজে বিভিন্ন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ৰচনা, পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰিছে, যাৰ কৰ্মৰাজিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে ''ট্ৰেভেল’গ'' নামৰ আন এখন বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১০ চনত পেৰিছৰ চিনেমাটেকৰ উদ্যোগত আয়োজিত "এ ডে ইন তেহৰাণ" কাৰ্যসূচীত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://medianest.net/director/mahnaz-mohammadi/|access-date=2021-06-05|website=Media Nest|language=en-GB}}</ref> তেওঁ নাৰীবাদী আন্দোলনৰ সৈতেও সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁক অষ্ট্ৰিয়াৰপৰা ২০১৫ চনত বাক-স্বাধীনতাৰ বঁটা 'জৰ্জ ২০১৫' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2014-06-18|title=Iranian film-maker jailed for five years for 'collaborating with the BBC'|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/18/iranian-film-maker-mahnaz-mohammadi-jailed-colaborator-bbc|access-date=2021-06-05|website=the Guardian|language=en}}</ref> == চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰ == === ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ (২০০৩) === মাহনাজ মোহম্মদীয়ে ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ ''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰযোজনা কৰিছিল আমিৰ ছামাৱাটীয়ে। এখন চৰকাৰী আশ্ৰয় শিবিৰত গৃহহীন আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাসকলৰ জীৱন চিত্ৰিত কৰা এই চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত আৰু পুৰস্কৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title='Sufficient to Be Arrested': Female Filmmaker Mahnaz Mohammadi|url=http://pbs.org|access-date=2021-06-05|website=FRONTLINE - Tehran Bureau|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Goodfellow|date=2011-06-29|first=Melanie|title=Concerns grow for arrested Iranian filmmaker Mahnaz Mohammadi|url=https://screendaily.com|access-date=2021-06-05|website=Screen|language=en}}</ref> === ট্ৰেভেল’গ (২০০৮) === তেওঁ নিজেই বিভিন্ন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ৰচনা, পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰেভেল’গ'' নামৰ আন এখন বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ অন্যতম। তেহৰাণ আৰু আংকাৰাৰ মাজত চলাচল কৰা ৰেলৰ ভিতৰত শ্বুটিং কৰা এই ছবিখনত পৰিচালকে যাত্ৰীসকলক লগ পাইছিল আৰু তেোঁলোকক নিজৰ দেশ এৰি যোৱাৰ কাৰণবোৰৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১০ চনত পেৰিছৰ চিনেমাটেকৰ উদ্যোগত আয়োজিত "এ ডে ইন তেহৰাণ" কাৰ্যসূচীত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু তাত মোহম্মদী নিজেও উপস্থিত আছিল।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|title=Refworld {{!}} 2014 prison census - Iran: Mahnaz Mohammadi|url=https://refworld.org|access-date=2021-06-05|website=Refworld|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-13|title=Iranian movies line up for Hong Kong festival|url=https://tehrantimes.com|access-date=2021-06-05|website=Tehran Times|language=en}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি পোৱাৰপৰাই ইৰানী কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক দেশ এৰি যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। আনকি ৰেজা ছেৰকানীয়ানৰদ্বাৰা পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰ ''ৱেডিং ইফেমেৰেলছ''ৰ বাবে কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱাৰ পিছতেও তেওঁক যাবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল, যিখন ছবিত তেওঁ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Citation|last=Serkanian|first=Reza|title=The Momentary Marriage|date=2011-11-09|url=https://imdb.com|type=Drama|others=Mahnaz Mohamadi, Hossein Farzi-Zad, Javad Taheri, Dariush Asadzade|publisher=Overlap Films, Fonds Sud Cinéma, Centre National du Cinéma et de l'Image Animée|access-date=2021-06-05}}</ref> === ৱী আৰ হাফ দ্য ইৰানছ পপুলেশ্যন (২০০৯) === মাহনাজ মোহম্মদীয়ে প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা ৰাখশান বাণী-এতেমাদৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ''ৱী আৰ হাফ দ্য ইৰানছ পপুলেশ্যন''তো অৱদান আগবঢ়াইছে। এই ছবিত ২০০৯ চনৰ বিতৰ্কিত ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত ইৰানী মহিলাসকলৰ দাবীসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত মাহমুদ আহমাদিনেজাদে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে কাৰ্যকাল লাভ কৰিছিল। ২০১১ চনত এই চলচ্চিত্ৰখন ভিয়েনাৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ "দিছ হিউমেন ৱৰ্ল্ড"ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{Citation|website=Oberon Amsterdam|title=We Are Half of Iran's Population|url=https://idfa.nl of-irans-population|access-date=2021-06-05}}</ref> === ছন-মাদাৰ (২০১৯) === মাহনাজে ২০১৯ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ ''ছন-মাদাৰ'' পৰিচালনা কৰে, যাৰ প্ৰিমিয়াৰ ৪৪সংখ্যক টৰণ্টো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Son-Mother (2019) - IMDb|url=https://imdb.com|access-date=2021-06-05|website=://imdb.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-15|title=Review: "Son-Mother" Dismantles A Family Unit In Mahnaz Mohammadi's Heartbreaking Debut|url=https://cinemaescapist.com|access-date=2021-06-05|website=Cinema Escapist|language=en}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনক প্ৰাগৰ ফেবিঅ' ফেষ্ট চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ এমনেষ্টি বঁটা, ইস্তানবুল চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা আৰু ২০২০ চনৰ ৰোম ফিল্ম ফেষ্টৰ বিশেষ জুৰী বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=Iran’s “Son-Mother” honored at Rome Film Fest|date=October 29, 2019|website=Tehran Times}}</ref> ''ছন-মাদাৰ'' ছবিয়ে জুৰিখ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ইটালীৰ এলিচ নেলা চিটা, কোপেনহেগেনৰ চিপিএইচ:পিক্স, লছ এঞ্জেলছৰ এএফআই ফেষ্ট, গোৱাৰ ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰিও ডি জেনেইৰো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, গোটেবৰ্গ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, গ্লাছগো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, এডিনবৰা ইৰানী চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, হংকং আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, জ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিশু আৰু যুৱ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ফিল্মফেষ্ট হামবাৰ্গৰ দৰে অসংখ্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Son-Mother {{!}} Films from the South|url=https://filmfrasor.no|access-date=2021-06-05|website=www.filmfrasor.no|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cinema Scope {{!}} Son-Mother (Mahnaz Mohammadi, Iran/Czech Republic) — Discovery|url=https://cinema-scope.com|access-date=2021-06-05|website=cinema-scope.com|date=8 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-25|title=Son-Mother: Director Mahnaz Mohammadi Discusses Making Independent Film In Iran|url=https://universalcinema.ca/|access-date=2021-06-05|website=Universal Cinema|language=en-US|archivedate=2021-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607030453/https://universalcinema.ca/|deadurl=yes}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] ojb9a514lsrz9wuqnay3ht7eb0ztd6g 648910 648908 2026-11-01T10:52:41Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 648910 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মহনাজ মোহম্মদী | image = Mahnaz_Mohammadi.jpg | imagesize = | caption = | native_name = مهناز محمدی | native_name_lang = fa | birth_date = {{birth date and age|1975|01|1|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | alma_mater = | occupation = চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা, নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী | years_active = ২০০৩–বৰ্তমান | notable_works = ''ছন–মাদাৰ'' (২০১৯)<br />''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' (২০০৩)<br />''ট্ৰেভেল’গ'' (২০০৭) | spouse = | children = }} '''মহনাজ মোহম্মদী''' ({{lang-fa|مهناز محمدی}}, {{IPA|fa|mæɦnɒ́ːz moɦæmmæd̪íː|pron}}; জন্ম: ১ জানুৱাৰী ১৯৭৫, [[তেহৰাণ]]) হৈছে এগৰাকী ইৰানী চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা আৰু নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী। তেওঁ ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ ''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল, যিয়ে এখন চৰকাৰী আশ্ৰয় শিবিৰত গৃহহীন আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাৰ জীৱন চিত্ৰিত কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত আৰু পুৰস্কৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://freethework.com/profile/3yMsd9JGzEw6y0OSzD8qih|access-date=2021-06-05|website=freethework.com|archivedate=2021-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210605072332/https://freethework.com/profile/3yMsd9JGzEw6y0OSzD8qih|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-11-04|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://www.persianfilmfestival.com/mahnaz-mohammadi/|access-date=2021-06-05|website=Persian Film Festival Australia|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|title=Son-Mother|url=https://www.betacinema.com/138/pid/271/Son-Mother.htm|access-date=2021-06-05|website=www.betacinema.com}}</ref> মহনাজে বিভিন্ন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ৰচনা, পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰিছে, যাৰ কৰ্মৰাজিত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে ''ট্ৰেভেল’গ'' নামৰ আন এখন বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১০ চনত পেৰিছৰ চিনেমাটেকৰ উদ্যোগত আয়োজিত "এ ডে ইন তেহৰাণ" কাৰ্যসূচীত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=Mahnaz Mohammadi|url=https://medianest.net/director/mahnaz-mohammadi/|access-date=2021-06-05|website=Media Nest|language=en-GB}}</ref> তেওঁ নাৰীবাদী আন্দোলনৰ সৈতেও সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁক অষ্ট্ৰিয়াৰপৰা ২০১৫ চনত বাক-স্বাধীনতাৰ বঁটা 'জৰ্জ ২০১৫' প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|date=2014-06-18|title=Iranian film-maker jailed for five years for 'collaborating with the BBC'|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/18/iranian-film-maker-mahnaz-mohammadi-jailed-colaborator-bbc|access-date=2021-06-05|website=the Guardian|language=en}}</ref> == চলচ্চিত্ৰ কেৰিয়াৰ == === ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ (২০০৩) === মাহনাজ মোহম্মদীয়ে ২০০৩ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন চলচ্চিত্ৰ ''ৱিমেন ৱিপাউট শ্বিল্ড'জ'' ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছিল, যাৰ প্ৰযোজনা কৰিছিল আমিৰ ছামাৱাটীয়ে। এখন চৰকাৰী আশ্ৰয় শিবিৰত গৃহহীন আৰু পৰিত্যক্ত মহিলাসকলৰ জীৱন চিত্ৰিত কৰা এই চলচ্চিত্ৰখন কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত আৰু পুৰস্কৃত হৈছে।<ref>{{Cite web|title='Sufficient to Be Arrested': Female Filmmaker Mahnaz Mohammadi|url=http://pbs.org|access-date=2021-06-05|website=FRONTLINE - Tehran Bureau|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Goodfellow|date=2011-06-29|first=Melanie|title=Concerns grow for arrested Iranian filmmaker Mahnaz Mohammadi|url=https://screendaily.com|access-date=2021-06-05|website=Screen|language=en}}</ref> === ট্ৰেভেল’গ (২০০৮) === তেওঁ নিজেই বিভিন্ন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ৰচনা, পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত ''ট্ৰেভেল’গ'' নামৰ আন এখন বঁটা বিজয়ী চলচ্চিত্ৰ অন্যতম। তেহৰাণ আৰু আংকাৰাৰ মাজত চলাচল কৰা ৰেলৰ ভিতৰত শ্বুটিং কৰা এই ছবিখনত পৰিচালকে যাত্ৰীসকলক লগ পাইছিল আৰু তেোঁলোকক নিজৰ দেশ এৰি যোৱাৰ কাৰণবোৰৰ বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰিছিল। এই চলচ্চিত্ৰখন ২০১০ চনত পেৰিছৰ চিনেমাটেকৰ উদ্যোগত আয়োজিত "এ ডে ইন তেহৰাণ" কাৰ্যসূচীত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল আৰু তাত মোহম্মদী নিজেও উপস্থিত আছিল।<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|title=Refworld {{!}} 2014 prison census - Iran: Mahnaz Mohammadi|url=https://refworld.org|access-date=2021-06-05|website=Refworld|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-13|title=Iranian movies line up for Hong Kong festival|url=https://tehrantimes.com|access-date=2021-06-05|website=Tehran Times|language=en}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি পোৱাৰপৰাই ইৰানী কৰ্তৃপক্ষই তেওঁক দেশ এৰি যোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে। আনকি ৰেজা ছেৰকানীয়ানৰদ্বাৰা পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰ ''ৱেডিং ইফেমেৰেলছ''ৰ বাবে কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসবলৈ আমন্ত্ৰিত হোৱাৰ পিছতেও তেওঁক যাবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল, যিখন ছবিত তেওঁ মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Citation|last=Serkanian|first=Reza|title=The Momentary Marriage|date=2011-11-09|url=https://imdb.com|type=Drama|others=Mahnaz Mohamadi, Hossein Farzi-Zad, Javad Taheri, Dariush Asadzade|publisher=Overlap Films, Fonds Sud Cinéma, Centre National du Cinéma et de l'Image Animée|access-date=2021-06-05}}</ref> === ৱী আৰ হাফ দ্য ইৰানছ পপুলেশ্যন (২০০৯) === মাহনাজ মোহম্মদীয়ে প্ৰখ্যাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা ৰাখশান বাণী-এতেমাদৰ প্ৰামাণ্যচিত্ৰ ''ৱী আৰ হাফ দ্য ইৰানছ পপুলেশ্যন''তো অৱদান আগবঢ়াইছে। এই ছবিত ২০০৯ চনৰ বিতৰ্কিত ৰাষ্ট্ৰপতি নিৰ্বাচনত ইৰানী মহিলাসকলৰ দাবীসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত মাহমুদ আহমাদিনেজাদে দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে কাৰ্যকাল লাভ কৰিছিল। ২০১১ চনত এই চলচ্চিত্ৰখন ভিয়েনাৰ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ "দিছ হিউমেন ৱৰ্ল্ড"ত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।<ref>{{Citation|website=Oberon Amsterdam|title=We Are Half of Iran's Population|url=https://idfa.nl of-irans-population|access-date=2021-06-05}}</ref> === ছন-মাদাৰ (২০১৯) === মাহনাজে ২০১৯ চনত তেওঁৰ প্ৰথমখন পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্যৰ কল্পকাহিনীভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ ''ছন-মাদাৰ'' পৰিচালনা কৰে, যাৰ প্ৰিমিয়াৰ ৪৪সংখ্যক টৰণ্টো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Son-Mother (2019) - IMDb|url=https://imdb.com|access-date=2021-06-05|website=://imdb.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-15|title=Review: "Son-Mother" Dismantles A Family Unit In Mahnaz Mohammadi's Heartbreaking Debut|url=https://cinemaescapist.com|access-date=2021-06-05|website=Cinema Escapist|language=en}}</ref> এই চলচ্চিত্ৰখনক প্ৰাগৰ ফেবিঅ' ফেষ্ট চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ এমনেষ্টি বঁটা, ইস্তানবুল চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ দৰ্শকৰ পছন্দৰ বঁটা আৰু ২০২০ চনৰ ৰোম ফিল্ম ফেষ্টৰ বিশেষ জুৰী বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://tehrantimes.com|title=Iran’s “Son-Mother” honored at Rome Film Fest|date=October 29, 2019|website=Tehran Times}}</ref> ''ছন-মাদাৰ'' ছবিয়ে জুৰিখ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ইটালীৰ এলিচ নেলা চিটা, কোপেনহেগেনৰ চিপিএইচ:পিক্স, লছ এঞ্জেলছৰ এএফআই ফেষ্ট, গোৱাৰ ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, ৰিও ডি জেনেইৰো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, গোটেবৰ্গ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, গ্লাছগো চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, এডিনবৰা ইৰানী চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, হংকং আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ, জ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিশু আৰু যুৱ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ আৰু ফিল্মফেষ্ট হামবাৰ্গৰ দৰে অসংখ্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web|title=Son-Mother {{!}} Films from the South|url=https://filmfrasor.no|access-date=2021-06-05|website=www.filmfrasor.no|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cinema Scope {{!}} Son-Mother (Mahnaz Mohammadi, Iran/Czech Republic) — Discovery|url=https://cinema-scope.com|access-date=2021-06-05|website=cinema-scope.com|date=8 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-25|title=Son-Mother: Director Mahnaz Mohammadi Discusses Making Independent Film In Iran|url=https://universalcinema.ca/|access-date=2021-06-05|website=Universal Cinema|language=en-US|archivedate=2021-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607030453/https://universalcinema.ca/|deadurl=yes}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] 29fji6tz34dqi696t1q780kozd0ybbd মহীশূৰ প্ৰাসাদ 0 137386 648780 615195 2026-10-31T17:53:48Z Dipankar Das 36094 648780 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox Historic building | name = মহীশূৰ প্ৰাসাদ | alternate_name = আম্বা বিলাস প্ৰাসাদ | image = Mysore Palace Morning.jpg | image_size = 300px | caption = মহীশূৰ প্ৰাসাদৰ পেনোৰামিক দৃশ্য | location = Sayyaji Rao Rd, Agrahara, Chamrajpura, Mysuru, Karnataka 570001 | location_town = [[মহীশূৰ]] | location_country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{coord|12.3039|N|76.6547|E|region:IN-KA|display=inline}} | construction_start_date = ১৮৯৭ | completion_date = ১৯১২ | renovation_date = ১৯৩২ | architect = হেনৰী ইৰউইন | owner = ৱাদিয়াৰ বংশ আৰু কৰ্ণাটক চৰকাৰ | website = https://mysorepalace.gov.in | other_designers = এডউইন ৱলেষ্টন ফ্ৰিচলি | architectural_style = [[Indo-Saracenic]] | height = {{cvt|44|m|ft}} | floor_count = ৩ | other_dimensions = {{convert|75|m|ft}} across x {{convert|48|m|ft}} deep | status = সংগ্ৰহালয় }} '''মহীশূৰ প্ৰাসাদ''', ({{Lang-en| Mysore Palace}} যাক '''আম্বা বিলাস প্ৰাসাদ''' বুলিও কোৱা হয়, [[ভাৰত]]ৰ [[কৰ্ণাটক]]ৰ [[মহীশূৰ]]ত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক প্ৰাসাদ আৰু ৰাজবাসগৃহ। এইটো ৱাডিয়াৰ বংশৰ চৰকাৰী বাসগৃহ আৰু মহীশূৰ ৰাজ্যৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে কাম কৰিছিল। পূৰ্বৰ অট্টালিকাটো অগ্নিকাণ্ডত ধ্বংস হোৱাৰ পিছত, ১৮৯৭ চনৰ আগষ্ট মাহত কৃষ্ণৰাজ চতুৰ্থ ৱাডিয়াৰে ইয়াৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। ব্ৰিটিছ স্থপতি হেনৰী ইৰউইন আৰু এডউইন ৱলাষ্টন ফ্ৰিচলীয়ে এই ৰাজপ্ৰাসাদটোৰ ডিজাইন কৰিছিল। হেনৰী ইৰউইনে ইয়াৰ পূৰ্বে মাদ্ৰাজ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ডিজাইন কৰিছিল<ref>{{cite web |author=Deepa Alexander|date=2019-01-30 |title= History lessons about Madras High Court |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/history-lessons-about-madras-high-court/article26120968.ece |website=TheHindu.com |location=India |publisher=The Hindu |access-date=2026-05-13|quote=Construction began in 1888 under JW Brassington and the buildings were completed in 1892 when famed architect, Henry Irwin was at the helm.}}</ref> আৰু এডউইন ৱলাষ্টন ফ্ৰিচলিয়ে পিছলৈ [[ললিতা মহল]]ৰ ডিজাইন কৰিছিল।<ref>{{cite web |author=Meera Iyer |date=2021-12-11 |title=Lalitha Mahal: an architectural fantasy come to life |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/lalitha-mahal-an-architectural-fantasy-come-to-life-1059709.html |website=DeccanHerald.com |location=India |publisher=Deccan Herald |access-date=2026-05-13|quote=The building [Lalitha Mahal] was designed by Edwin Wolleston Fritchley who was already intimately familiar with Mysore, having worked with Henry Irwin in the design and construction of the Amba Vilas Palace a few years earlier.}}</ref> বৰ্তমানৰ গঠনটোৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ১৮৯৭ চনৰপৰা ১৯১২ চনলৈকে চলিছিল।<ref>{{cite report |last=Akki |first=Basavaraj |date=October 1995 |title=The Story of Mysore Palace |url=https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrNzM0OA-RGVlcGFrMg |work=March of Karnataka |location=Mysore |publisher=Director of Information and Publicity, Government of Karnataka |access-date=2026-05-12}}</ref> [[মহীশূৰ|মহীশূৰ চহৰ]]ৰ সাতটা ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভিতৰত ই আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ভাৰত-ইছলামিক, ৰাজপুত, হয়ছালা আৰু গথিক স্থাপত্য শৈলীৰ সংমিশ্ৰণেৰে ভাৰত-ছাৰাচেনিক স্থাপত্যৰ এক বিশিষ্ট উদাহৰণ। <ref>{{cite web |author=Ishika Jain |date=2025-05-21 |title=Mysuru Dasara Festival |url=https://travel.india.com/guide/destination/how-mughal-rajput-architecture-blend-in-mysore-citys-monuments-7834369/ |website=Travel.India.com |location=India |publisher=Travel India |access-date=2026-05-12|quote=During a 15-year construction period supervised by British architect Henry Irwin (1897-1912) the palace achieved its mystic appearance through merging Islamic, Christian, and Hindu/Rajput architectural designs. The palace structure maintains similarity to Indo-Saracenic architecture while borrowing its design elements from both Mughal and Rajput architectural traditions.}}</ref><ref>{{cite news |author=DHNS|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysore-palace-will-complete-100-years-next-year-190563.html |title=Mysore palace will complete 100 years next year |work=[[Deccan Herald]]|year=2011a|accessdate=2026-06-01|quote=A mix of designs has been used, from Indo-Saracenic to Hoysala influences to designs reminiscent of Greek architecture.}}</ref> ২০২৪ চনৰ তথ্য অনুসৰি মহীশূৰ প্ৰাসাদ ভাৰতৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় পৰ্যটনস্থলী, ইয়ালৈ বছৰি ৪০ লাখতকৈ অধিক দৰ্শনাৰ্থী আহে।<ref>{{cite news |date=11 April 2025 |title=Mysuru Palace sees 2nd highest footfall in a decade in 2024 with 44,788 foreigners |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysuru-palace-sees-2nd-highest-footfall-in-a-decade-in-2024-with-44788-foreigners-3490398|quote=During the last financial year, April 2023-March 2024, there were 40,56,975 visitors including 34,604 foreigners, which were highest in the past one decade.}}</ref> ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== 'অম্বা বিলাস' নামটো [[সংস্কৃত]]ৰ পৰা আহিছে। 'আম্বা' (অৰ্থাৎ "মাতৃ") [[হিন্দু]] দেৱী [[দুৰ্গা]]ৰ নাম,<ref>{{cite encyclopedia |last=Apte |first=Vaman Shivaram |date=1959 |title=अम्बा (ambā) |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/apte_query.py?qs=%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%BE&searchhws=yes&matchtype=exact |encyclopedia=The Practical Sanskrit-English Dictionary |publisher=Prasad Prakashan |location=Poona|access-date=2026-05-13}}</ref> যিয়ে স্থানীয় কিংবদন্তি অনুসৰি ওচৰৰ চামুণ্ডী পাহাৰৰ শিখৰত দানৱ ৰজা [[মহিষাসুৰ]]ক হত্যা কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Sri Chamundeshwari Temple|url=https://chamundeshwaritemple.in/|website=ChamundeshwariTemple.in|access-date=2026-05-13|quote=‘Chamundi’ or ‘Durga’ is the fierce form of ‘Shakti’. She is the slayer of demons, ‘Chanda’ and ‘Munda’, as well as ‘Mahishasura’, the buffalo-headed monster.}}</ref> 'বিলাস' শব্দটোৱে (আক্ষৰিক অৰ্থত "সুখ") আনন্দ বা বিলাসীতাৰ স্থানক বুজায় <ref>{{cite encyclopedia |last=Macdonell |first=Arthur Anthony |date=1929 |title=विलास (vilāsa) |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/macdonell_query.py?qs=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B8&searchhws=yes |encyclopedia=A Practical Sanskrit Dictionary |publisher=Oxford University Press |access-date=2026-05-13}}</ref> আৰু ইংৰাজ শাসনৰ সময়ত ভাৰতৰ ৰাজপ্ৰাসাদসমূহৰ নামকৰণৰ বাবে ইয়াক বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ==ইতিহাস== ===আৰম্ভণিৰ ইতিহাস=== ১৫২৪ চনত তেতিয়াৰ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ অধীনস্থ চমৰাজ ৱোদেয়াৰ তৃতীয়‌ই পুৰাগেৰে গাঁৱত মাটিৰ দেৱালযুক্ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|author=Anita Rao Kashi|title=The Fort|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/mysore/the-fort/ps51010590.cms|publisher=Times of India|accessdate=2016-05-15|quote=Faced with the grandeur of Amba Vilas Palace, it is easy to miss the historic fort that surrounds it. The original walls were built under the Wadiyars in 1524.}}</ref><ref name="rice1876">{{cite book|last= Rice|first= B.L.|author-link= Benjamin L. Rice|title= Mysore and Coorg: Mysore, by districts|year= 1876|publisher= Mysore Government Press|location= Mysore|url= https://archive.org/details/mysoreandcoorgm00ricegoog|access-date= 29 February 2012|quote=To Cháma Rája, surnamed Bóle or 'the bald', he gave Puragere. Here a fort was either constructed or repaired in the year 1524, to which... the name of Mahishūr (buffalo-town), now contracted into Mysore, was given.}}</ref> এই ৰাজপ্ৰসাদটোৰ বিষয়ে প্ৰথম লিপিবদ্ধ উল্লেখ ১৬৩৮ চনত, যেতিয়া প্ৰথম কান্থিৰাৱ নৰসৰাজে বিজুলীৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ পিছত দুৰ্গৰ ভিতৰত ৰাজপ্ৰসাদটো মেৰামতি আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল। <ref>{{cite encyclopedia |last=King |first=Carol |date=2025-10-08 |title=Mysore Palace |url=https://www.britannica.com/topic/Mysore-Palace |encyclopedia=Encyclopedia Britannica Online |publisher=Britannica |access-date=2026-05-12|quote=The first recorded mention of a palace on the current site was in 1638.}}</ref><ref>{{Cite web|author=Aditi Shah|title=Mysuru Palace: Raising a Royal Residence|url=https://www.livehistoryindia.com/story/monuments/mysuru-palace|publisher=Live History India|date=2020-07-14|accessdate=2026-05-15|quote=In 1638, the wooden palace was struck by lightning and rebuilt by Kanthirava Narasaraja Wadiyar I (r. 1638 – 1659 CE), who expanded the structure and added new pavilions.}}</ref> এই সময়ছোৱাত শ্ৰীৰংগপট্না মহীশূৰ ৰাজ্যৰ বাস্তৱিক ৰাজধানী আছিল,<ref>{{Cite web|title=Monuments of Srirangapatna Island Town|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5895/|publisher=UNESCO World Heritage Convention|accessdate=2016-05-15|quote=In 1610 CE Raja Wodeyar captured the vice regal seat of Vijayanagara at Srirangapattana and started his rule as a subordinate king of the Vijayanagara kingdom... From then onwards, it continued as the capital of Mysore.}}</ref> আৰু মহাৰাজৰ সৈতে তেওঁৰ সৈন্যই ওচৰৰ [[চামুণ্ডেশ্বৰী মন্দিৰ]]লৈ পূজা কৰিবলৈ যোৱাৰ সময়ত এই ৰাজপ্ৰসাদক প্ৰধানকৈ মহাৰাজৰ বাসস্থান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |author=Gouri Satya|title=The four-century legacy of Mysore Palace|url=https://starofmysore.com/the-four-century-legacy-of-mysore-palace/|publisher=Star of Mysore|year=2018a|accessdate=2026-05-15|quote=Raja Wadiyar... moved to Srirangapatna in 1610. He and other rulers visited Mysuru for worshipping Goddess Chamundeshwari often and stayed in the Palace in Mysuru.}}</ref> [[File:KITLV_92039_-_Unknown_-_Palace_of_the_Rajah_at_Mysore_in_India_-_Around_1870.tif|right|thumb|অগ্নিকাণ্ড সংঘটিত হোৱা আগৰ পুৰণি মহীশূৰ প্ৰাসাদ (প্ৰায় ১৮৭০ চন)]] ===ধ্বংস আৰু পুননিৰ্মাণ=== ১৮৯৭ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত চামৰাজেন্দ্ৰৰ জ্যেষ্ঠ ৰাজকুমাৰী (মহাৰাজ-কুমাৰী) জয়লক্ষ্মী আম্মানীৰ বিয়াৰ ঠিক পিছতেই মহীশূৰ প্ৰাসাদৰ উত্তৰ অংশ ভয়ংকৰ অগ্নিকাণ্ডত বহু পৰিমাণে ধ্বংস হয়। এই বিধ্বংসী অগ্নিকাণ্ডত আঠজন লোকৰ মৃত্যু হোৱাৰ লগতে অট্টালিকাটোৰ এক পঞ্চমাংশ ধ্বংস হয়; ক্ষতিগ্ৰস্ত অংশসমূহৰ ভিতৰত দৰবাৰ হল, ৰাজপ্ৰাসাদৰ অস্ত্ৰভাণ্ডাৰ, সংস্কৃত পুথিভঁৰাল আৰু সংগীত কক্ষ উল্লেখযোগ্য।{{sfnq|Rao|1936|p=178|q=On account of the folly of a maid-servant, the marriage pandal erected in the quadrangle of the Palace caught fire and one-fifth of the old building was destroyed including the Sejje and the three storeys rising above it up to the gold pinnacles, the Sanskrit Library, the armoury, the music-room and the Balakhana.}} ৰাজপ্ৰাসাদৰ পিছফালে থকা আৱাসিক অংশটোহে অক্ষত অৱস্থাত থাকিল।{{sfnq|Gouri Satya|2018a|q=A devastating fire that broke out in 1897 destroyed a major portion of the northern side, leaving only the back portion, which still exists attached to the present Palace. It is called Karikal Thotti, because of the blackstone pillars. This part of the Palace now houses the personal museum of the Wadiyar family.}} এই ঘটনাৰ সময়ত তেৰবছৰীয়া কৃষ্ণৰাজ চতুৰ্থ কৃষ্ণৰাজ ৱোডেয়াৰৰ বাবে মহীশূৰ ''ৰাজ্যৰ ৰিজেণ্ট'' (ভাৰতীয় শাসক) হিচাপে শাসন কৰা কেম্পানঞ্জমন্নী দেৱীয়ে নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ স্থপতি হেনৰী ইৰউইন আৰু ই.ডব্লিউ. ফ্ৰিচলীক নিযুক্তি দিয়ে আৰু ৰাজপ্ৰাসাদৰ নিৰ্মাণকায্য সম্পূৰ্ণ নোহোৱালৈকে ৰাজ পৰিয়ালক ওচৰৰ জগনমোহন প্ৰাসাদলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://mysore.nic.in/tourism_palace.htm |title=Maharaja's Palace |publisher=Mysore District |access-date=2014-02-17}}</ref> মুখ্য স্থপতি হিচাপে ইৰৱিনক ১২ হাজাৰ টকা মাচুল দিয়া হৈছিল। প্ৰথমতে ২,৫০০,০০০ টকা বুলি অনুমান কৰা এই প্ৰকল্পৰ মুঠ ব্যয় অৱশেষত অনুমাণিক ৪,১৪৭,৯১৩ টকালৈ বৃদ্ধি পায় (মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হিচাপত প্ৰায় ৩ কোটি মাৰ্কিন ডলাৰ) আৰু ১৯১২ চনত ৰাজপ্ৰাসাদ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name="Sharad">{{cite web |url=http://www.culturalindia.net/monuments/mysore-palace.html |title=Mysore Palace |website=culturalindia.net |access-date=2021-02-07 |archivedate=2020-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203084625/https://www.culturalindia.net/monuments/mysore-palace.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |author=DHNS|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysore-palace-will-complete-100-years-next-year-190563.html |title=Mysore palace will complete 100 years next year |work=[[Deccan Herald]]|date=2011-10-11}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰে জাৰি কৰা নিৰ্দেশনা অনুসৰি এই ৰাজপ্ৰসাদটো মূলতঃ শিল, ইটা আৰু লোহাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু জ্বলনশীল সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ নূন্যতমভাৱে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.higman.de/Henry%20Irwin/mysore.htm |title=Mysore Palace |website=Higman Consulting GmbH |access-date=2026-06-02|quote=The journal Indian Engineering, in its issue of October 1898, speaks of the Government's directive regarding reconstruction of the palace: "...in the reconstruction, stone, brick and iron should be the chief materials used, and that the use of wood and other combustible materials should be avoided wherever possible".}}</ref> [[File:KITLV A537 - Model in marmer van het nieuwe paleis van de vorst van Mysore, KITLV 50610.tiff|left|thumb|১৯১২ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণৰত নতুন ৰাজপ্ৰসাদৰ মাৰ্বলৰ মডেল ]] ===স্বাধীনতাৰ পিছত=== ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত 'ডমিনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া'ৰ পৰা [[গণৰাজ্য]]লৈ পৰিৱৰ্তন হোৱাৰ পিছত আৰু [[ভাৰতৰ সংবিধান]] গ্ৰহণৰ পিছত জয়চমৰাজেন্দ্ৰই ৱাডিয়াৰে ৰাজপ্ৰসাদৰ দৰবাৰ হলত এখন ঘোষণা পাঠ কৰে, য'ত তেওঁ মহীশূৰ ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণ আনুষ্ঠানিকভাৱে নৱগঠিত [[ভাৰত|ভাৰতীয় গণৰাজ্য]]লৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{cite report |last=Srinivasan|first=K|date=February 1950 |title=Order No.C.B 10632 LEGIS 244-49-3 |url=https://archive.org/details/karnataka-state-archives-RGVlcGFrNDIxMDg0-RGVlcGFrMw |work=The Mysore Gazette |location=Mysore |publisher=Director of Information and Publicity, Government of Karnataka |access-date=2026-05-14}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত জয়চামৰাজক মহীশূৰ ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাজ্যপাল হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। ১৯৫১ আৰু ১৯৫৩ চনত তেওঁ ৰাজপ্ৰসাদৰ চৌহদত ভূৱনেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু গায়ত্ৰী মন্দিৰ দুটা মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="rule">{{Cite web|author=|title=Mysore Palace|url=http://www.mysorepalace.gov.in/Mysore_Palace_History.htm|publisher=Mysore Palace Board, Karnataka, India|work=Deputy Directors Office|accessdate=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220002243/http://www.mysorepalace.gov.in/mysore_palace_history.htm|archive-date=20 December 2014|url-status=dead|archivedate=2014-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220002243/http://www.mysorepalace.gov.in/mysore_palace_history.htm|deadurl=yes}}</ref><ref name="wadiyar">{{Cite web |author=|title=Silver Kavacha to adorn Goddess Bhuvaneshwari at Palace temple|url=https://starofmysore.com/silver-kavacha-to-adorn-goddess-bhuvaneshwari-at-palace-temple/|publisher=Star of Mysore|work=|accessdate=2026-05-14}}</ref> ১৯৭১ চনত ২৬ সংশোধনী গৃহীত হোৱাৰ পিছত মহীশূৰৰ মহাৰাজৰ উপাধি বিলুপ্ত কৰা হয় আৰু ৰাজপ্ৰসাদৰ সন্মুখৰ মহলা দুটা জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি সংগ্ৰহালয়ত পৰিণত হয়।<ref>{{Cite web|author=Mohammed Fayaz|title=The History of Mysore Palace: The Yaduraya Wodeyar Legacy|url=https://vocal.media/history/mysore-palace-a-history-and-stone-fusion-of-cultures|publisher=Vocal.Media|accessdate=2014-12-18}}</ref> ২০১৭ চনত এটিএম কিয়স্কৰ ভিতৰত বিজুতিৰ তাঁৰৰ বিসংগতিৰ ফলত হোৱা বৈদ্যুতিক অগ্নিকাণ্ডত ৰাজপ্ৰসাদৰ পূব গেটখনৰ ক্ষতিসাধন হয়।<ref>{{cite web |date=2017-05-12 |title= Fire guts Mysuru Palace entrance |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/fire-guts-mysuru-palace-entrance/article18434278.ece |website=TheHindu.com |location=India |publisher=The Hindu |access-date=2026-05-18}}</ref> ==স্থাপত্য== <gallery mode="packed"> File:Mysore Palace gate.jpg|পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Mysore Palace 3784.jpg|মুখাৱয়বৰ দক্ষিণ-পূব দৃশ্য File:Mysore_palace_June2025_02.jpg|কেন্দ্ৰীয় তোৰণ File:A very well lit Durbar Hall (ceremonial meeting hall of the royal court) of Amba Vilas Palace (Mysuru Palace), during day.jpg|বিবাহ হল File:Mysore palace June2025 18.jpg|''দৰবাৰ'' হল File:A Courtyard of Amba Vilas Palace (Mysuru Palace), during day.jpg|মল্লযুঁজৰ চোতাল </gallery> {{Quote box |quote = “নতুন ৰাজপ্ৰাসাদ; দক্ষিণ ভাৰতৰ আধুনিক দৰ্শনীয় স্থান।" প্ৰাচুৰ্যৰে ভৰি আছে; 'এইটো এটা গথিক কেথেড্ৰেলৰ দৰে দেখা যায়।’ মই বিশ্বাস কৰোঁ যে ইয়াক পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ উন্নত ৰাজপ্ৰাসাদ হিচাপে গঢ়ি তোলা হৈছে আৰু যদি বহুতো সুন্দৰ আড়ম্বৰ একেলগে ৰাখি এটা মহান ধাৰণা গঠন কৰিব পাৰে তেন্তে নিশ্চিতভাৱে স্থাপত্যৰ এই প্ৰকাশ নিশ্চয় এক মহৎ শিল্পকৰ্ম হ’ব।’’ |source = — [[উইলিয়াম গৰ্ডন বাৰ্ন মাৰ্ডক]], ''ফ্ৰম এডিনবাৰ্গ টু ইণ্ডিয়া এণ্ড বাৰ্মা'' (১৯০৮){{sfn|W.G. Burn Murdoch|1908|p=176}} |align = right |bgcolor=#FFE0BB |width = 36% }} এই ৰাজপ্ৰাসাদটো তিনিমহলীয়া অট্টালিকা, প্ৰায় ৭৫ মিটাৰ (২৪৫ ফুট) দীঘল আৰু ৪৮ মিটাৰ (১৫৬ ফুট) বহল,<ref name=":0">{{Cite web |title=Mysuru Palace |url=https://mysorepalace.karnataka.gov.in/architecture.html |access-date=2023-12-01 |website=mysorepalace.karnataka.gov.in |archivedate=2023-12-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231202005933/https://mysorepalace.karnataka.gov.in/architecture.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু ইয়াক প্ৰধানকৈ ধূসৰ-সেউজীয়া গ্ৰেনাইটৰদ্বাৰা নিৰ্মিত কৰা হৈছে।<ref name=":1">{{Cite web |title=Architecture of Mysore Palace |url=https://mysore.ind.in/architecture-of-mysore-palace |access-date=2023-12-01 |language=en}}</ref> ৰাজপ্ৰাসাদৰ মূল গঠন হৈছে ইয়াৰ পাঁচ মহলীয়া কেন্দ্ৰীয় টাৱাৰ, ইয়াৰ শিখৰত মোগল স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ সোণালী প্ৰলেপযুক্ত পিঁয়াজ আকৃতিৰ এটা গম্বুজ আছে। সাধাৰণ শিখৰৰ পৰিৱৰ্তে মূল গম্বুজটোৰ ওপৰত এটা সৰু 'ছাত্ৰী'(Chhatri) আছে, যিটো বৈশিষ্ট্য সাধাৰণতে ৰাজস্থানী ৰাজপ্ৰাসাদত দেখা যায়।<ref name=":0" /> ৰাজপ্ৰসাদৰ মূল অংশৰ মাজত এটা ডাঙৰ তোৰণযুক্ত দুৱাৰমুখ আছে, যিয়ে অট্টালিকাটোৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ হিচাপে কাম কৰে; ইয়াৰ দুয়োফালে গ্ৰেনাইটৰ খুঁটাৰে সহায় কৰা চাৰিটা সৰু তোৰণ আছে।<ref>{{Cite web|last=Bellur |first=Anushka |date=2017 |title=Mysuru Palace: How National Identity fought Colonial Power |url=https://academia.edu |via=[[Academia.edu]]|quote=The Palace is perfectly symmetrical, with the main façade consisting of nine double-height arches upheld by ornamental pillars and flanked on each side by a tri-domed tower. }}</ref> ৰাজপ্ৰসাদটোৰ দুয়ো মূৰত তিনিটা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ টাৱাৰ আছে, প্ৰত্যেকটো টাৱাৰ পাঁচ মহলীয়া আৰু তাৰ ওপৰত গোলাপী মাৰ্বলৰ গম্বুজ আৰু চূড়া আছে। কেন্দ্ৰীয় তোৰণৰ ওপৰত গজলক্ষ্মীৰ (লক্ষ্মীৰ এটা ৰূপ, হিন্দু ধনৰ দেৱী) এটা বিশিষ্ট ভাস্কৰ্য্য স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name=":1" /> ব্ৰিটিছ স্থপতিবিদ হেনৰী ইৰউইনৰ দ্বাৰা ডিজাইন কৰা এই ৰাজপ্ৰসাদটো ভাৰত-ছাৰাচেনিক স্থাপত্যৰ এক সুন্দৰ উদাহৰণ, ইয়াত মোগল, ৰাজপুত, হয়ছালা আৰু গথিক স্থাপত্য শৈলীৰ উপাদানসমূহ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name=":0"/>{{sfnq|DHNS|2011a|q=A mix of designs has been used, from Indo-Saracenic to Hoysala influences to designs reminiscent of Greek architecture.}} ==চিত্ৰ== <gallery widths="200" heights="200"> File:Mysore Palace (8113480008).jpg|দশৰাৰ সময়ত ৰাজপ্ৰসাদৰ পোহৰ File:Stucco Ceiling Darbar Hall Mysore Palace Dec23 A7C 08280.jpg|ছাদৰ কলাকৰ্ম File:Chandelier Hall Mysore Palace Dec23 A7C 08290.jpg|ব্যক্তিগত দৰবাৰ হল File:Mysuru Palace - North Gates - 1.jpg|উত্তৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:IvoryKrishnaMysore Palace.jpg|বাল কৃষ্ণৰ হাতীদাঁতৰ জড় File:Carvings Inner Courtyard Mysore Palace Dec23 A7C 08263.jpg|সজ্জাগত খোদিত File:Gandaberunda_depicted_on_the_roof_of_Mysuru_Palace.jpg|গণ্ডবেৰুণ্ডাৰ অভ্যন্তৰীণ চিত্ৰণ File:Krishnaraja Wadiyar IV Statue in Mysore Palace.jpg|কৃষ্ণৰাজ ৱাডিয়াৰ চতুৰ্থৰ মূৰ্তি File:Mysore Palace 3739.jpg|বিশাল চিৰি File:Leopard sculpture of the Mysore Palace.jpg|বাহিৰৰ নাহৰফুটুকীৰ ভাস্কৰ্য্য </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] iu3rfv0tsuiz8qs94x0w9bmbv2egsj0 প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা 0 137951 648779 629491 2026-10-31T17:53:29Z Dipankar Das 36094 648779 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox writer|name=প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা|image=|image_size=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_date=১৯১১ চন|birth_place=ডিব্ৰুগড়, [[অসম]]|death_date=১৯৮২ চন|death_place=তেজপুৰ ( অসম )|resting_place=|occupation=কণ্ঠশিল্পী, বাদ্যযন্ত্ৰী আৰু অভিনয় শিল্পী|language=[[অসমীয়া]]|nationality=[[ভাৰতীয়]]|ethnicity=|citizenship=|education=|alma_mater=|period=|genre=আধুনিক অসমীয়া সংগীত|notableworks=|spouse=প্ৰবোধ বৰুৱা|awards=|children=সাধনা বৰুৱা , মমতা বৰুৱা , মন্দিৰা বৰুৱা, সুধীৰা বৰুৱা , কণ্ঠশিল্পী ৰুবী সিংহ|parents=আনন্দ দত্ত, দুৰ্গাময়ী দত্ত}} '''প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা''' ({{lang-en|Prafullabala Barua}}) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কণ্ঠশিল্পী। তেখেত [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]ৰ পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভাৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী, নাট্যশিল্পী প্ৰবোধ বৰুৱাৰ পত্নী আৰু প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ [[ৰুবী সিংহ]]ৰ মাতৃ। ১৯৩৫ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা গঠিত অসমৰ প্ৰথমটো মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলৰ প্ৰধান সদস্যা আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। ১৯৩৭ চনত কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত- নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সংগীত শিল্পীৰ দলটোত মুখ্য মহিলা কণ্ঠশিল্পী আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰোৱা ৰেকৰ্ড দুখন আছিল ''কুৰুৱা বতাহে , টিলাই মিলাই'' আৰু ''অ ' ৰংপুৰীয়া জী , অই আলহী।'' বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত বাণীবদ্ধ কৰা ৰেকৰ্ড দুখন হৈছে (Senola Q.S. 260) ''গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই ,'' ( Senola Q.S. 446) ''নাৱৰ'' ''ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।''<ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ| লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৩২, ৩৩, ৩৪ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ | যোৰহাট | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত ''বিহুৱতী'' নাটখনত বগীতৰা চৰিত্ৰত আৰু ''জন্মাষ্টমী'' নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। <ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ | লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৩৬, ৪৭ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> ১৯৩৭ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই অসমীয়াৰ জাতীয় সংগীত ''অ' মোৰ আপোনাৰ দেশ'' তেওঁৰ প্ৰথম পত্নী প্ৰিয়বালা ৰাভা আৰু জেশাহু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে বাণীবদ্ধ কৰিছিল। গীতটোৰ সংগীত পৰিচালনা বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ আৰু সুৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ আছিল। <ref>গ্ৰন্থ : বিষ্ণুপ্ৰসাদৰ প্ৰসাদ | লেখক : ড° দিলীপ কুমাৰ দত্ত | পৃষ্ঠা নং : ৪৯ | প্ৰকাশক : বেদকণ্ঠ , যোৰহাট | প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৭ জানুৱাৰী, ২০১১</ref> == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == প্ৰফুল্লবালা দত্তৰ জন্ম ১৯১১ চনত। তেখেত ডিব্ৰুগড় জিলা নিৱাসী আনন্দ দত্ত আৰু দুৰ্গাময়ী দত্তৰ ডাঙৰ জীয়ৰী আৰু [[বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা]]ৰ পত্নী প্ৰিয়বালাৰ বায়েক। তেওঁ শৈশৱতে সংগীতৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয় আৰু যোৰহাট বঙাল পুখুৰী অঞ্চলত বাস কৰা ককাদেউতাক গোপাল দত্তৰ সংগীত মুখৰ ঘৰখনতেই বেছিকৈ থাকিবলৈ লয়। শৈশৱ আৰু যৌৱনৰ অধিকাংশ সময় প্ৰফুল্লবালাই ককাদেউতাৰ ঘৰতেই কটায় আৰু সংগীত সাধনাত ব্ৰতী হয়। ১৯২১ চনত মহাত্মা গান্ধী যোৰহাটলৈ আহোঁতে তেওঁৰ আগত [[অম্বিকাগিৰী ৰায়চৌধুৰী|অম্বিকাগিৰি ৰায়চৌধুৰী]]ৰ ''আজি বন্দো কি ছন্দেৰে সমাগত বিৰাট নৰনাৰায়ণ ৰূপ'' গীতটো পৰিৱেশনত আন শিল্পীসকলৰ সৈতে কণ্ঠদান কৰিবলৈ প্ৰফুল্লবালাই সুযোগ লাভ কৰে।<ref>স্বাধীনমনা প্ৰফুল্লবালা | লেখক : মনজিৎ ৰাজকোঁৱৰ | বসুন্ধৰা, দৈনিক জনমভূমি, পৃষ্ঠা নং: ৫, ২১| ২৯ মে' , ২০২২</ref> প্ৰফুল্লবালাই সেই সময়ত আই নাম, বিয়া নাম, নিচুকণি গীত আদি অতি সফলতাৰে আয়ত্ত কৰিছিল। ককাদেউতাক গোপাল দত্তই তেওঁৰ নুমলীয়া জীয়েক সৰস্বতীৰ লগতে প্ৰফুল্লবালাক [[ঢাকা]]ৰ ইডেন স্কুলত পঢ়িবলৈ পঠিয়ায়। ইডেন স্কুলত পঢ়ি থকা কালত প্ৰফুল্লবালাই ওচৰৰ সংগীত বিদ্যালয়ত এচৰাজ, বেহেলা আৰু চেতাৰ বজাবলৈ শিকে আৰু এই তিনিওবিধ বাদ্যযন্ত্ৰত বিশেষ পাৰদৰ্শিতা অৰ্জন কৰে। == বিবাহ আৰু পৰিয়াল == ১৯৩০ চনত প্ৰফুল্লবালা [[তেজপুৰ]] মাজগাঁৱৰ চন্দ্ৰহংস বৰুৱাৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ প্ৰবোধ বৰুৱাৰ লগত বিয়া হয়। প্ৰবোধ বৰুৱা নিজে এগৰাকী দক্ষ মঞ্চ অভিনেতা হোৱাৰ উপৰিও এগৰাকী সংগীত অনুৰাগী আছিল। ১৯৩৬ চনত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই বাণীবদ্ধ কৰা ''শোণিতকুঁৱৰী'' আৰু ''জয়মতী'' দুয়োখন নাটকত প্ৰবোধ বৰুৱাই অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ পত্নী প্ৰফুল্লবালাক বিয়াৰ পাছত সংগীত চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিবলৈ উৎসাহ প্ৰদান কৰিছিল। প্ৰফুল্লবালাই শহুৰেকৰ ঘৰখনত সংগীত চৰ্চা অব্যাহত ৰখাৰ লগতে বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত গীত পৰিৱেশন কৰিছিল। প্ৰবোধ বৰুৱাৰ ঘৰলৈ [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, ফণী শৰ্মা আদি কৰি অনেক শিল্পীৰ অহা-যোৱা আছিল কাৰণে প্ৰফুল্লবালাক সংগীত চৰ্চা কৰি যাবলৈ উৎসাহ দিয়া মানুহৰ অভাৱ নাছিল। শহুৰেকৰ ঘৰলৈ আহি প্ৰফুল্লবালাই নন্দেক গিৰিজা বৰুৱাক এচৰাজ বজোৱাত আৰু গীত গোৱাত পাৰদৰ্শিতা অৰ্জন কৰাত সহায় কৰে। প্ৰফুল্লবালাই ভনীয়েক প্ৰিয়বালা আৰু প্ৰীতিবালাইও গীত গোৱাত ৰাপ থকা কাৰণে দেউতাকৰ অকাল মৃত্যুৰ পাছত প্ৰফুল্লবালাই ভনীয়েক দুগৰাকীক তেজপুৰলৈ লৈ আনে আৰু সংগীত চৰ্চাত লগায়। সোনকালেই প্ৰফুল্লবালাৰ স্বামীৰ ঘৰখনতেই মহিলা শিল্পীৰ গোটটো বেছ ডাঙৰ হয়। দলটোৱে সেই সময়ত জ্যোতি সংগীত বিশেষকৈ ''শোণিতকুঁৱৰী'' আৰু ''জয়মতী'' নাটকৰ গীতবোৰ চৰ্চা কৰাৰ উপৰিও এচৰাজ, বেহেলা, বাঁহী, অৰ্গেন আদি বজাবলৈ লয়। প্ৰবোধ বৰুৱা আৰু প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ জীয়ৰী সাধনা, মমতা, মন্দিৰা কণ্ঠশিল্পী, সুধিৰা অভিনেত্ৰী আৰু কনিষ্ঠ কন্যা ৰুবী সিংহ অসমৰ এগৰাকী প্ৰতিষ্ঠিত কণ্ঠশিল্পী তথা গীতিকাৰ। == সংগীত - নাট জীৱন == তেজপুৰ মাজগাঁৱৰ স্বামীগৃহত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই নিজৰ দুগৰাকী ভনীয়েক প্ৰিয়বালা আৰু প্ৰীতিবালা, নন্দেক গিৰিজা বৰুৱাক লৈ সংগীত চৰ্চা কৰিবলৈ লয়। এনেদৰেই প্ৰফুল্লবালাৰ স্বামীগৃহতেই মহিলা সংগীত শিল্পীৰ এটি পাৰদৰ্শী গোট গঠন হয়। এই সংগীত অনুৰাগী মহিলাসকলৰ উদ্যম দেখি জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই এটা মহিলাৰ বাজনা দল ( অৰ্কেষ্ট্ৰা ) গঠন কৰিবলৈ মন মেলে। সেই মহিলাৰ অৰ্কেষ্ট্ৰা দলটো গঠনতো প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই আগভাগ লয়। ১৯৩৬ চনত তেজপুৰত [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ অধিৱেশনৰ আয়োজন আৰম্ভ হয়। জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ তেজপুৰ মাজগাৱৰ স্বামীগৃহলৈ গৈ প্ৰফুল্লবালাৰ মহিলা অৰ্কেষ্ট্ৰা দলে অসম সাহিত্য সভাৰ তেজপুৰ অধিৱেশনত অৰ্কেষ্ট্ৰা পৰিৱেশন কৰিবলৈ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। সেই অনুসৰি ১৯৩৬ চনৰ এপ্ৰিলৰ অসম সাহিত্য সভাৰ অধিৱেশনত প্ৰফুল্লবালাৰ মহিলা অৰ্কেষ্ট্ৰা দলে ''মোৰে জীৱনৰে সখা কৃষ্ণ'' আৰু আন আন অসমীয়া সুৰ পৰিৱেশন কৰি উপস্থিত ৰাইজক স্তম্ভিত কৰে। এজাক অসমীয়া জীয়ৰী বোৱাৰীয়ে ভিন ভিন পোছাক পিন্ধি ভিন ভিন বাদ্যযন্ত্ৰত অসমীয়া সুৰৰ সমলয় তোলাটো আছিল সেই সময়ৰ এক অভূতপূৰ্ব ঘটনা। তাৰপাছত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ মহিলা সংগীত শিল্পীৰ দলটোৰ সহায়ত অসমৰ সংগীত জগতত নতুন যুগৰ সূচনা কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰে। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বহু গীত আৰু কেইখনমান নাটক ৰচনা কৰি তেজপুৰত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ মহিলা সংগীত দলৰ সদস্য সকলক লৈ আখৰা আৰম্ভ কৰে। ১৯৩৭ চনত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কলিকতালৈ গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডত গীত নাট বাণীবদ্ধ কৰিবলৈ নিয়া দলটোৰ প্ৰধান চালিকা শক্তি আছিল প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা আৰু তেওঁৰ মহিলা সংগীত দলটো। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই কলিকতাৰ ষ্টুডিঅ'ত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ কণ্ঠত দুখন ৰেকৰ্ডত বাণীবদ্ধ কৰিলে ''কুৰুৱা বতাহে , টিলাই টিলাই'' আৰু ''অ' ৰঙপুৰীয়া জী , অই আলহী।'' তাৰোপৰি বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাৰ সৈতে দ্বৈত কণ্ঠত দুখন ৰেকৰ্ড বাণীবদ্ধ কৰে। সেই ৰেকৰ্ড দুখন আছিল ''(Senola Q.S. 260) গুৰু মোৰ শংকৰ , গকুলৰ যশোদা মাই'' আৰু ''(Senola Q.S. 446) নাৱৰ ভৰসা নাই , ৰঙতে বান্ধিছ ঘৰ।''<ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com|title = মোৰ সংগীত যাত্ৰা, আকাশবাণী গুৱাহাটী|website =youtube.com|accessdate=2026-07-17}}</ref>বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই বিহুৱতী আৰু জন্মাষ্টমী নামেৰে দুখন নাটকত কেইবাটাও লোকগীত আৰু ভক্তিমূলক গীত সজাই পৰাই উলিয়াইছিল। সেই গীতকেইটাও প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই সাৰ্থক ৰূপত পৰিবেশন কৰিছিল। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ৰচিত বিহুৱতী নাটখনৰ অভিনয় শিল্পীসকল আছিল ক্ৰমে নেনাৰ চৰিত্ৰত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, ৰংদৈ প্ৰিয়বালা ৰাভা , গুধাই প্ৰবোধ বৰুৱা , বগীতৰাৰ চৰিত্ৰত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱা। জন্মাষ্টমী নাটখনত দৈৱকীৰ ভাওত প্ৰফুল্লবালা বৰুৱাই দক্ষতাৰে অভিনয় কৰিছিল। আন আন অভিনয় শিল্পীসকল আছিল ক্ৰমে কংসৰ ভাওত বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা, বসুদেৱৰ ভাওত প্ৰবোধচন্দ্ৰ বৰুৱা। == তথ্য সংগ্ৰহ == [[শ্ৰেণী:অসমৰ কণ্ঠশিল্পী]] c8z3ypblyas0s6lcf25dh7t67rfyes0 কোচি 0 138084 648778 647787 2026-10-31T17:52:35Z Dipankar Das 36094 648778 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox settlement | official_name = কোচি<br> Kochi | native_name = കൊച്ചി | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | translit_lang1_info = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | caption_align = center | image1 = Kochi Skyline.jpg | caption1 = মেৰিন ড্ৰাইভ | image2 = Infopark Kochi in 2023 2.jpg | caption2 = ইনফ’পাৰ্ক | image3 = 07.10.2007 Sunset at Kochi-Fishernets.jpg | caption3 = ফৰ্ট কোচি বীচ | image4 = Hill Palace Cochin (23656703924).jpg | caption4 =হিল পেলেচ সংগ্ৰহালয় | image5 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | caption5 = কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা | image6 = Queen's Way Kochi.jpg | caption6 = কুইঞ্চ ৱে | image7 = Bolgatty Palace Hotel by Augustus.jpg | caption7 = বলগেট্টি পেলেচ | image8 = INS Vikrant under construction at Cochin Shipyard.png | caption8 = কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডত নিৰ্মাণৰত অৱস্থাত আই এন এছ বিক্ৰান্ত }} | image_flag = | image_seal = | nickname = ''আৰৱ সাগৰৰ ৰাণী''<ref>{{Cite book |last=K. C. Sivaramakrishnan |url=https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |title=People's Participation in Urban Governance |publisher=Concept Publishing Company |year=2006 |isbn=81-8069-326-0 |page=156 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208060832/https://books.google.com/books?id=TJ9dMtfjMToC&pg=PA156 |archive-date=8 February 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ganesh Kumar |url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |title=Modern General Knowledge |date=September 2010 |publisher=Upkar Prakashan |isbn=978-81-7482-180-5 |page=194 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206092658/https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&pg=PA194 |archive-date=6 February 2016 |url-status=live}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | pushpin_map = | pushpin_label_position = | coordinates = {{coord|9|55|52.3|N|76|16|02.3|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kochi&params=9_55_52.3_N_76_16_02.3_E_type:city(677381)_region:IN] | subdivision_type = [[দেশ]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ‍্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_name1 = {{flagicon image|Banner of Kerala.png}} [[কেৰালা]] | subdivision_name2 = এৰ্নাকুলাম | subdivision_name3 = [[Founded|1 April 1958 Year]] | established_title = গঠন | established_date = ১ এপ্ৰিল ১৯৫৮<ref name="Ernakulam Portal" /> | government_type = পৌৰনিগম | governing_body = কোচি পৌৰনিগম | leader_party = [[Indian National Congress|INC]] | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = ভি. কে. মিনিমল<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Dec/24/minimol-shiny-mathew-to-share-mayor-term|title=Minimol, Shiny Mathew to share mayor term|first=Anna|last=Jose|date=24 December 2025|website=The New Indian Express}}</ref> | leader_title1 = উপ-মেয়ৰ | leader_name1 = দীপক জয় ([[Indian National Congress|INC]])<ref name="auto2"/> | elevation_footnotes = | elevation_m = 26.02 | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="Corporation Stats" /> | area_rank = | area_total_km2 = 94.88 | area_metro_km2 = 440 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Demographia World Urban Areas |url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805030244/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |archive-date=5 August 2011 |website=demographia.com}}</ref> | population_total = 677,381 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="Corporation Stats">{{Cite web |title=Profile of Kochi |url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180815024133/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/poverty-reduction |archive-date=15 August 2018 |access-date=15 August 2018 |publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_metro = 2,119,724 | population_metro_footnotes = <ref name="Metropolitan Stats">{{Cite web |title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 million and above |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111215163132/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf |archive-date=15 December 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> | population_demonym = {{langx|en|Kochinite, Cochini}},<ref name="Sadasivan2005">{{Cite book |last=Sadasivan |first=S.N. |date=2005 |title=Political and Administrative Integration of Princely States |publisher=Mittal Publications |isbn=9788170999683 |page=64}}</ref><ref name="Menon1977">{{Cite magazine |last=Menon |first=K.P.S. |author-link=K.P.S. Menon |date=23 January 1977 |title=My Kerala |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.99442/page/n185 |magazine=Sunday |volume=4 |issue=44 |page=31}}</ref> <br />{{langx|ml|Kochikaran (M), Kochikari (F)}} | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN (code)s]] | postal_code = 682xxx, 683xxx | area_code = [[Telephone numbers in India|+91484xxxxxxx]] | registration_plate = *KL-07 [[Ernakulam]] * KL-39 [[Thripunithura]] *KL-40 [[Perumbavoor]] * KL-41 [[Aluva]] * KL-42 [[North Paravur]] * KL-43 [[Mattancherry]] * KL-63 [[Angamaly]] | blank4_name_sec1 = [[International airport]] | blank4_info_sec1 = [[Cochin International Airport]] | blank5_name_sec1 = [[Rapid Transit]] | blank5_info_sec1 = [[Kochi Metro]] | blank_name_sec1 = Judicial Capital | blank_info_sec1 = [[High Court of Kerala]] | blank1_name_sec1 = Coastline | blank1_info_sec1 = {{convert|48|km|mi}} | blank_name_sec2 = [[GDP]](2020) | blank_info_sec2 = {{USD|15.64|year=2024}} billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250313110355/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024EngVol%201.pdf_0.pdf | archive-date=2025-03-13}}</ref> | blank1_name_sec2 = Development agencies | blank1_info_sec2 = [[Greater Cochin Development Authority|GCDA]], [[Goshree Islands Development Authority|GIDA]] | website = {{official URL|https://gcda.kerala.gov.in}}. | footnotes = | demographics1_info1 = [[Malayalam]], [[English]] | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = 1028[[female| ♀]]/1000[[male| ♂]] | blank3_name_sec1 = Literacy | blank3_info_sec1 = 98.5% | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am]] {{small|([[Köppen climate classification|Köppen]])}} | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|3228.3|mm|in}} | blank6_name = {{nowrap|[[Official language]]}} | blank6_info = [[Malayalam]], [[English language|English]]<ref>{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911111246/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped |archive-date=11 September 2014 |website=PRS Legislative Research |access-date=19 July 2018}}</ref><ref name="langoff">{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|access-date=29 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}</ref> }} '''কোচি''' ({{lang-en|Kochi}}, {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|tʃ|i}} {{respell|KOH|chee}}, {{IPA|ml|kotˈt͡ʃi|lang|Kochi R1.ogg}}) [[ভাৰত]]ৰ এখন প্ৰধান বন্দৰ নগৰ। ইয়াক আগতে কোচিন ({{lang-en| Cochin}}, {{IPAc-en|ˈ|k|oʊ|tʃ|ɪ|n}} {{respell|KOH|chin}}),<ref name="Makhdoom">{{Cite book |last=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |year=1942}}</ref> বুলি জনা গৈছিল। এই চহৰখন মালাবাৰ উপকূলত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাষতে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ আছে। কোচি চহৰখন কেৰালা ৰাজ্যৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক অঞ্চলটোক এৰ্নাকুলাম বুলি কোৱা হয়। সেইবাবে সমগ্ৰ চহৰখনকো বহুতে এৰ্নাকুলাম বুলিয়েই জানে। ২০১১ চনৰ তথ্যমতে, কোচি পৌৰ নিগমৰ এলেকা আছিল ৯৪.৮৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। এই অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,৭৭,৩৮১ গৰাকী।<ref name="Corporation Stats" /> আনহাতে, বৃহত্তৰ কোচি মহানগৰীয় অঞ্চলটো ৪৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত। এই অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ২১ লাখতকৈও অধিক। ই কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যা থকা মহানগৰ অঞ্চল। কোচি চহৰখন বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন অঞ্চলৰ এটা অংশ। <ref>{{Cite web |title=Urban Sector Kerala |url=http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |archive-date=23 March 2012 |access-date=12 November 2012 |archivedate=23 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120323132153/http://www.urbanindia.nic.in/programme/ud/presentations/banglore/Kochi_region.pdf |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত চৰকাৰে ইয়াক দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে ভাগ কৰিছে। কোচি পৌৰ নিগমে চহৰখন পৰিচালনা কৰে। এই পৌৰ সংস্থাটো ১৯৬৭ চনত গঠন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি দুটা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষই চহৰখনৰ উন্নয়নৰ কাম তদাৰক কৰে। সেই দুটা হ’ল— বৃহত্তৰ কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ <ref>{{Cite web |title=GCDA – Greater Cochin Development Authority |url=http://www.gcdaonline.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328234500/http://www.gcdaonline.com/ |archive-date=28 March 2015 |access-date=5 April 2015}}</ref> আৰু গোশ্ৰী দ্বীপপুঞ্জ উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ। <ref>{{Cite web |title=Indian Census 2011 list of cities |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 November 2011 |access-date=5 June 2017}}</ref> কোচিক 'আৰৱ সাগৰৰ ৰাণী' বুলি কোৱা হয়। প্ৰাচীন কালৰেপৰাই এই চহৰখন ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মচলা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল। ইয়াৰ মুজিৰিছ বন্দৰে ৰোমান, পাৰ্চী, আৰব আৰু চীনাসকলৰ সৈতে বাণিজ্য কৰিছিল। <ref>[http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm "Muziris, at last?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019095130/http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm |date=19 October 2021 }} R. Krishnakumar, ''www.frontline.in'' Frontline, 10–23 April 2010.</ref> ১৫০৩ চনৰপৰা ১৬৬৩ চনলৈকে পৰ্তুগীজসকলে ইয়াত 'ফৰ্ট কোচি' স্থাপন কৰিছিল। ১৬৬৩ চনত ওলন্দাজসকলে (ডাচ) ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ লয়। পাছলৈ ওলন্দাজসকলে এই অঞ্চলটো ব্ৰিটেইনক এৰি দিয়ে। কোচি চহৰখন কোচিন ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল। এই ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থ এখন দেশীয় ৰাজ্য আছিল। আজিকালি কোচিক কেৰালাৰ আৰ্থিক <ref name="Financial Capital">{{Cite news |title=Setting a scorching pace: the metro saga |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/setting-a-scorching-pace-the-metro-saga/article18717013.ece |url-status=live |access-date=22 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/setting-a-scorching-pace-the-metro-saga/article18717013.ece |archive-date=3 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web |title=Check out the 10 novelties onboard Kochi Metro |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/06/06/special-features-kochi-metro-three-coach-wonder.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023064040/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/06/06/special-features-kochi-metro-three-coach-wonder.html |archive-date=23 October 2017 |access-date=23 October 2017 |publisher=[[Malayala Manorama]]}}</ref>, বাণিজ্যিক <ref name="Commercial Capital">{{Cite web |title=Cochin Chronicle &ndash; Introduction |url=http://www.keralatourism.org/kochi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033650/http://www.keralatourism.org/kochi/ |archive-date=22 October 2017 |access-date=22 October 2017 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]] |archivedate=22 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022033650/http://www.keralatourism.org/kochi/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |title=Kochi emerging as tier-2 destination for corporates |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kochi-emerging-as-tier-2-destination-for-corporates/articleshow/57034187.cms |url-status=live |access-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023063614/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kochi-emerging-as-tier-2-destination-for-corporates/articleshow/57034187.cms |archive-date=23 October 2017}}</ref> আৰু ঔদ্যোগিক <ref>{{Cite web |title=Industrial areas in Kochi |url=http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033715/http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |archive-date=22 October 2017 |access-date=22 October 2017 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]] |archivedate=22 October 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171022033715/http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite news |title=LNG the answer? |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/lng-the-answer/article19699572.ece |url-status=live |access-date=23 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801065317/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lng-the-answer/article19699572.ece |archive-date=1 August 2020}}</ref> ৰাজধানী বুলি জনা যায়। কোচি দেশৰ একমাত্ৰ চহৰ য’ত ৱাটাৰ মেট্ৰ’ (পানীত চলা মেট্ৰ’) ব্যৱস্থা আছে। ইয়াক বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বৈদ্যুতিক নাও মেট্ৰ’ পৰিবহণ ব্যৱস্থা বুলি কোৱা হৈছে। <ref>{{Cite web |last=Kumar |first=V. Sajeev |date=9 January 2022 |title=Kochi becomes first city with water metro project |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/kochi-becomes-first-city-with-water-metro-project/article38202868.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227170939/https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/kochi-becomes-first-city-with-water-metro-project/article38202868.ece |archive-date=27 December 2022 |access-date=27 December 2022 |website=Business Line|location=Chennai}}</ref> ইয়াৰ উপৰি কোচিয়ে কেৰালাৰ প্ৰথমটো চি-প্লেন (পানীত অৱতৰণ কৰা বিমান) সেৱাৰ সফল পৰীক্ষণ কৰিছে। <ref>{{Cite web |title=Kochi to Munnar in 25 minutes on seaplane: Expected ticket charges, booking platforms and environmental concerns |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2024/11/12/kochi-munnar-seaplane-ticket-cost-booking-luggage.html |access-date=2024-12-01 |website=Onmanorama}}</ref><ref>{{Cite web |last=www.ETInfra.com |title=First seaplane of Kerala took off from Kochi and landed in Idukki district - ET Infra |url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/urban-transportation/first-seaplane-of-kerala-took-off-from-kochi-and-landed-in-idukki-district/115197929 |access-date=2024-12-01 |website=ETInfra.com |language=en}}</ref> কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰটো সম্পূৰ্ণৰূপে সৌৰশক্তিৰে পৰিচালিত বিশ্বৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ। <ref>{{Cite news |title=World's first solar-powered airport|publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/av/technology-34709035 |access-date=2023-11-17}}</ref> ২০১১ চনত মেককিনজি গ্ল’বেল ইনষ্টিটিউটে এটা অধ্যয়ন কৰিছিল। সেইমতে ২০২৫ চনৰ ভিতৰত বিশ্বৰ জিডিপিলৈ ৫০% বৰঙনি যোগাব পৰা ৪৪০খন গোলকীয় চহৰৰ ভিতৰত ভাৰতৰ ২৮খন চহৰ আছিল। <ref name="Urban world: Mapping the economic power of cities">{{Cite web |title=Urban world: Mapping the economic power of cities 2011 |url=http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329070549/http://www.mckinsey.com/~/media/McKinsey/dotcom/Insights%20and%20pubs/MGI/Research/Urbanization/Urban%20world%20mapping%20economic%20power%20of%20cities/MGI_urban_world_mapping_economic_power_of_cities_full_report.ashx |archive-date=29 March 2013 |access-date=3 February 2013 |publisher=McKinsey Global Institute}}</ref> কোচি তাৰে ভিতৰত এখন চহৰ। ২০১৮ চনৰ জুলাই মাহত জেএলএল (JLL) নামৰ প্ৰতিষ্ঠানটোৱে কোচিক ভাৰতৰ শীৰ্ষ উদীয়মান ভৱিষ্যতৰ মহানগৰ হিচাপে আখ্যা দিছিল। <ref>{{Cite news |date=1 August 2018 |title=Kochi rated as future mega city in India by JLL |work=[[The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/property-/-cstruction/kochi-rated-as-future-mega-city-in-india-by-jll/articleshow/65230138.cms |url-status=live |access-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102221/https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/property-/-cstruction/kochi-rated-as-future-mega-city-in-india-by-jll/articleshow/65230138.cms |archive-date=2 August 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 August 2018 |title=Kochi ranked topmost emerging city in country |work=[[The New Indian Express]] |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/aug/02/kochi-ranked-topmost-emerging-city-in-country-1851933.html |url-status=live |access-date=2 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802102025/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/aug/02/kochi-ranked-topmost-emerging-city-in-country-1851933.html |archive-date=2 August 2018}}</ref> কোচিৰ চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যে ইয়াক দেশী-বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবে এক জনপ্ৰিয় স্থান কৰি তুলিছে। ২০১২ চনৰপৰা ইয়াত ভাৰতৰ প্ৰথম কলা দ্বিবাৰ্ষিক অনুষ্ঠান 'কোচি-মুজিৰিছ' অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পী আৰু পৰ্যটকসকল আকৰ্ষিত হয়। <ref>{{Cite web |title=Facts about Kochi Biennale Foundation |url=https://www.kochimuzirisbiennale.org/about-kbf/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031012916/http://kochimuzirisbiennale.org/about-kbf/ |archive-date=31 October 2014 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Biennale Foundation |archivedate=31 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141031012916/http://kochimuzirisbiennale.org/about-kbf/ |deadurl=yes }}</ref> চতুৰ্দশ শতিকাত চীনাসকলে প্ৰৱৰ্তন কৰা '[[চীনা মাছ ধৰা জাল]]'বোৰ এই চহৰখনৰ এক প্ৰধান প্ৰতীক আৰু পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ। <ref>{{Cite news |last=Rongmei |first=Precious|title=The fast-disappearing act of Kochi's iconic Chinese Fishing Nets |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/the-fast-disappearing-act-of-kochis-iconic-chinese-fishing-nets/articleshow/102137232.cms |access-date=2023-11-17 |issn=0971-8257}}</ref> চহৰখনৰ আন আন উল্লেখযোগ্য স্থানসমূহ হ’ল— [[মত্তনচেৰী প্ৰসাদ]], মেৰিন ড্ৰাইভ, ভেণ্ডুৰুথী দলং, চেইণ্ট ফ্ৰান্সিল গীৰ্জা আৰু মত্তনচেৰী দলং। <ref>{{Citation |title=Culture and trade thrive in Kerala's Kochi|publisher=CNN |date=2020-01-28 |url=https://www.cnn.com/videos/travel/2020/01/28/kerala-sights-and-sounds-one.cnn |access-date=2023-11-17}}</ref> কেৰালালৈ অহা সৰ্বমুঠ দেশী আৰু বিদেশী পৰ্যটকৰ সংখ্যাৰফালৰপৰা এই চহৰখন প্ৰথম স্থানত আছে। <ref>{{Cite web |title={{sic|Destnation|nolink=y}} Wide Number of Foreign Tourists Visited Kerala During 2010 |url=http://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711134819/https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |archive-date=11 July 2017 |access-date=22 October 2017 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]}}</ref><ref name="Tourism Statistics">{{Cite web |title=Tourist statistics – 2008 |url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602030623/http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |archive-date=2 June 2010 |access-date=22 October 2010 |publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]}}</ref> আউতলুক ট্ৰেভেলাৰ আলোচনীৰ হৈ নীলচেন কোম্পানীয়ে এটা সমীক্ষা চলাইছিল। সেই মতে কোচি ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্যটন থলী আছিল। <ref>{{Cite news |title=Nielsen retains top tourism destination grade for Kerala |work=[[Business Line]]|location=Chennai |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/nielsen-retains-top-tourism-destination-grade-for-kerala/article2920128.ece |url-status=live |access-date=22 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913152448/https://www.thehindubusinessline.com/companies/nielsen-retains-top-tourism-destination-grade-for-kerala/article20400896.ece1 |archive-date=13 September 2023}}</ref> ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত লনলি প্লেনেটে ২০২০ চনত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০খন চহৰৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছিল। এই তালিকাত কোচি সপ্তম স্থানত আছিল। <ref>{{Cite news |date=22 October 2019 |title=Kochi included in list of Lonely Planet top 10 cities for 2020; the only name from India |work=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |url=https://www.theweek.in/news/india/2019/10/22/lonely-planet-top-10-cities-2020-kochi-the-only-inclusion-from-india.html |url-status=live |access-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191106185312/https://www.theweek.in/news/india/2019/10/22/lonely-planet-top-10-cities-2020-kochi-the-only-inclusion-from-india.html |archive-date=6 November 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 October 2019 |title=Kochi seventh in top 10 cities to visit in 2020: Lonely Planet |work=[[The Indian Express]] |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/oct/23/kochi-seventh-in-top-10-cities-to-visit-in-2020-lonely-planet-2051543.html |url-status=live |access-date=6 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025073651/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/oct/23/kochi-seventh-in-top-10-cities-to-visit-in-2020-lonely-planet-2051543.html |archive-date=25 October 2019}}</ref> ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ব্ৰিটিছ ট্ৰেভেল আলোচনী কণ্ডে নাষ্ট ট্ৰেভেলাৰে কোচিক ২০২৪ চনত এছিয়াৰ ভিতৰত ভ্ৰমণ কৰিবলগীয়া অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ স্থান হিচাপে স্বীকৃতি দিছিল। <ref>{{Cite web |title=Condé Nast Traveller rates Kochi one of the best places to go in Asia in 2024; Here's why |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2023/11/17/conde-nast-traveller-kochi-best-places-travel-2024.html |access-date=2023-11-17 |website=onmanorama.com}}</ref> ==ব্যুৎপত্তি== প্ৰাচীন কালৰ পৰ্যটক আৰু ব্যৱসায়ীসকলে কোচিক বিভিন্ন নামেৰে মাতিছিল। তেওঁলোকে ইয়াক চচিম (Cocym), চচিম (Cochym), কোচিন (Cochin) আৰু কোচি (Kochi) বুলি উল্লেখ কৰিছিল। <ref name="auto">{{Cite web |title=Facts about India |url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229045823/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf |archive-date=29 December 2009 |access-date=9 January 2010 |publisher=Kochi Municipal Corporation}}</ref> কোচিনৰ ইহুদী সম্প্ৰদায়ে কোচিনক 'কগিন' (Kogin, {{Langx|he|קוגין}}) বুলি মাতিছিল। <ref>{{Cite web |title=Fort And Harbour |url=http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |archive-date=28 August 2012 |access-date=12 November 2012 |publisher=Cghearth.com |archivedate=28 August 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828215559/http://www.cghearth.com/brunton-boatyard/fort-harbour |deadurl=yes }}</ref> এই নামটো তেওঁলোকৰ উপাসনাগৃহৰ (Synagogue) ছাব বা মোহৰত দেখিবলৈ পোৱা যায়। আৰব ব্যৱসায়ীসকলে এই ঠাইখনক 'কাশি' বুলি কৈছিল। 'তুহফাত উল মুজাহিদীন' নামৰ কিতাপত এই নামটো উল্লেখ আছে।<ref name="Makhdoom" /> 'কোচি' নামটো [[মালয়ালম ভাষা]]ৰ 'কোছু আজি' (kochu azhi) শব্দৰপৰা অহা বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল 'সৰু হ্ৰদ' বা 'সৰু উপহ্ৰদ'। পোন্ধৰ শতিকাৰ [[ইটালী]]ৰ পৰ্যটক নিকোলো কণ্টি আৰু সোতৰ শতিকাৰ ফ্ৰা পাওলিনৰ মতে, এই ঠাইখনক 'কোচ্চি' বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ কায়েল (Backwaters) বা হ্ৰদভাগক সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা নদীখনৰ নামেৰেই এই নামটো ৰখা হৈছিল। পৰ্তুগীজ আৰু ব্ৰিটিছসকল অহাৰ পাছত 'কোচিন' নামটোৱেই চৰকাৰী নাম হৈ পৰে। ১৯৯৬ চনত চহৰখনৰ নামটো সলনি কৰা হয়। ইয়াৰ মূল মালয়ালম উচ্চাৰণৰ লগত মিলাই নামটো পুনৰ 'কোচি' কৰা হয়। চহৰৰ পৌৰ নিগমে নামৰ এই পৰিৱৰ্তনক আদালতত প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। কিন্তু আদালতে পিছত তেওঁলোকৰ এই আবেদন খাৰিজ কৰে। <ref>{{Cite web |title=C.Ramachandra Menon vs State Of Kerala on 7 February, 1990 |url=https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721000430/https://indiankanoon.org/doc/198782201/ |archive-date=21 July 2017 |website=indiankanoon.org}}</ref> ==ইতিহাস== মুজিৰিছ নামৰ বন্দৰটো কোচিৰ অলপ উত্তৰ দিশত আছিল। বৰ্তমান ইয়াক প্ৰায়ভাগেই ত্ৰিছূৰ জিলাৰ কোডুংগালুৰ বুলি জনা যায়। এই বন্দৰটো বহু শতিকা ধৰি ভাৰতীয় মচলা বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল। প্ৰাচীন কালৰেপৰাই আৰব, যৱন (গ্ৰীক আৰু ৰোমান), ইহুদী, চিৰিয়ান আৰু চীনাসকলে এই ঠাইখনৰ বিষয়ে জানিছিল।<ref name="Ernakulam Portal">{{Cite web |title=History of Ernakulam |url=http://ernakulam.nic.in/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071115160050/http://ernakulam.nic.in/history.htm |archive-date=15 November 2007 |access-date=23 May 2006 |website=Ernakulam Portal |publisher=National Informatics Centre}}</ref> ১৩৪১ চনত পেৰিয়াৰ নদীৰ এক ডাঙৰ বানপানী হৈছিল। <ref>{{Cite web |title=History of Kochi Rajas |url=http://www.centreforheritagestudies.com/heritage/html/history.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214143542/http://centreforheritagestudies.com/heritage/html/history.htm |archive-date=14 February 2009 |access-date=12 March 2009 |publisher=Centre For Heritage Studies}}</ref> এই বানপানীয়ে কোডুংগালুৰৰ কাষৰ মুজিৰিছ বন্দৰটো ধ্বংস কৰি পেলায়। ইয়াৰ পিছৰেপৰা কোচি এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠে। পোন্ধৰ শতিকাত চীনৰ পৰ্যটক মা হুয়ানে কোচিলৈ ফুৰিবলৈ আহিছিল। তেওঁ এডমিৰেল জেং হেৰ জাহাজ বাহিনীৰ সৈতে এই যাত্ৰা কৰিছিল। তেওঁৰ কিতাপত কোচিৰ বিষয়ে আটাইতকৈ পুৰণি লিখিত প্ৰমাণ পোৱা যায়। <ref name="mahuan">{{Cite book |last=[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan |title=The Overall Survey of the Ocean's Shores |publisher=[[Hakluyt Society]], White Lotus Press |others=translated by J. V. G. Mills |year=1970 |isbn=974-8496-78-3}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৪৪০ চনত ইটালীৰ পৰ্যটক নিকোলো ডা কণ্টিয়েও কোচিলৈ আহিছিল। তেওঁৰ লেখাতো কোচিৰ উল্লেখ দেখিবলৈ পোৱা যায়। <ref name="[[Niccolò di Conti]]">{{Cite web |title=Accounts of Nicolo de' Conti (ca. 1395–1469) |url=http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/conti.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221064823/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/conti.html |archive-date=21 February 2013 |access-date=23 May 2006 |website=Niccolò di Conti |publisher=win.tue.nl}}</ref> মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিতে তিৰুনাভায়া নামৰ এখন যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধৰ পিছত কেলিকটৰ জামোৰিনে পোন্নানী অঞ্চলটো নিজৰ দখললৈ নিয়ে। <ref name="askh">A Survey of Kerala History, A. Sreedhara Menon, DC Books, Kottayam (2007)</ref> তাৰ পিছতে পোন্নানীৰ কাষৰ পেৰুম্পাদাপুৰ শাসকজন পলাই কোডুংগালুৰলৈ গুচি যায়। পিছলৈ তেওঁলোক কোচিলৈ আহে। তেওঁলোকে তাত 'কোচিন ৰাজ্য' স্থাপন কৰে। <ref name="askh" /> যেতিয়া ভাস্কো ডা গামা কেলিকটত পদাৰ্পণ কৰিছিল, তেতিয়া কেলিকটৰ জামোৰিনে কুঞ্জালী মাৰাক্কাৰৰ সৈতে মিলি পৰ্তুগীজসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। সেই সময়ত কোচিনৰ শাসকে পৰ্তুগীজসকলৰ লগত মিত্ৰতা কৰিছিল।<ref name="askh" /> [[File:Miniature of Pedro Alvares Cabral (cropped).jpg|thumb|left|upright| ১৫০০ চনত পৰ্তুগীজ পৰ্যটক পেদ্ৰ’ আলভাৰেছ কাব্ৰালে চহৰখনত পৰ্তুগীজ দুৰ্গসমূহ স্থাপন কৰিছিল। পৰ্তুগীজ ভাষাত ইয়াক ‘কোচিম’ (Cochim) বুলি কোৱা হৈছিল। এই দুৰ্গসমূহ ১৬৬৩ চনলৈকে আছিল। ]] পোন্ধৰ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰ উপকূলত কেলিকট আৰু কোচিৰ মাজত তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতা চলিছিল। সেইবাবে চীনৰ মিং ৰাজবংশই এই বিষয়ত হস্তক্ষেপ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁলোকে কোচিক এক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰে। চীনাসকলৰ মাজত কোচিৰ শাসকজন 'কেয়িলি' (Keyili) নামেৰে জনাজাত আছিল। <ref name=sen16-616-7>{{cite journal |last1=Sen |first1=Tansen |title=The Impact of Zheng He's Expeditions on Indian Ocean Interactions |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |year=2016 |volume=79 |issue=3 |doi=10.1017/S0041977X16001038| pages=616–617}}.</ref> সেই সময়ত কেলিকট এই অঞ্চলৰ আটাইতকৈ প্ৰধান বন্দৰ-চহৰ আছিল। <ref name=sen16-616-7 /> কিন্তু কোচি লাহে লাহে ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰতিদ্বন্দ্বী হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল। মিং বংশৰ পঞ্চমটো ডাঙৰ সামুদ্ৰিক যাত্ৰাৰ সময়ত এডমিৰেল জেং হেক এটা বিশেষ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল। তেওঁ কোচিৰ শাসক কেয়িলিক এটা চৰকাৰী মোহৰ দিব লাগিছিল। লগতে তেওঁৰ ৰাজ্যৰ এখন পাহাৰক 'ঝেনগুঅ’ ঝি শ্যান' (Zhenguo Zhi Shan) অৰ্থাৎ 'দেশ ৰক্ষা কৰা পাহাৰ' হিচাপে স্বীকৃতি দিব লাগিছিল।<ref name=sen16-616-7 /> জেং হে-ই কোচিলৈ এখন শিলৰ ফলি আনিছিল।<ref name=sen16-616-7 /> এই ফলিত স্বয়ং সম্ৰাট য়ংলে-ই লিখা এটা ঘোষণা খোদিত আছিল। যেতিয়ালৈকে কোচি মিং চীনৰ সুৰক্ষাত আছিল, তেতিয়ালৈকে কেলিকটৰ জামোৰিনে কোচি আক্ৰমণ কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ ফলত এক সামৰিক সংঘাত এৰাই চলা সম্ভৱ হৈছিল।<ref name=sen16-616-7 /> কিন্তু মিং বংশৰ এই সামুদ্ৰিক যাত্ৰাবোৰ বন্ধ হোৱাৰ পিছত কোচিৰ বাবে বেয়া দিন আহে। <ref name=sen16-616-7 /> অৱশেষত কেলিকটৰ জামোৰিনে কোচিৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ আক্ৰমণ চলায়। পোন্ধৰ শতিকাৰ শেষৰফালে জামোৰিনে কোচি দখল কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ এজন প্ৰতিনিধিক এই বন্দৰ-চহৰখনৰ ৰজা হিচাপে বহুৱায়।<ref name=sen16-616-7 /> [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail| পেৰিপ্লাছ অৱ দ্য এৰিথ্ৰিয়ান চি'ৰ নাম, সাগৰীয় পথ আৰু স্থানসমূহ (প্ৰথম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ)]] বহুত বুৰঞ্জীবিদৰ মতে, দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কোচি ৰাজ্যৰ জন্ম হৈছিল। চেৰা ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত এই নতুন ৰাজ্যখন গঠন হৈছিল। <ref name="Corporation of Kochi">{{cite web|author=C. M. Dinesh Mani, Mayor(2000–2005)|title=Cochin|url=http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719135707/http://www.corporationofcochin.net/Cochin.pdf|archive-date=19 July 2011|access-date=11 October 2010|work=Cochin (A Monograph)|publisher=Corporation of Kochi}}</ref> এই ৰাজ্যখনত বংশগতভাৱে শাসন চলিছিল। ইয়াত শাসন কৰা ৰাজপৰিয়ালটোক স্থানীয় ভাষাত 'পেৰুম্পাদাপু স্বৰূপম' বুলি জনা গৈছিল। মধ্যযুগৰ কেৰালা উপকূলত কোঝিকোড় (কেলিকট) বন্দৰৰ অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক স্থান আটাইতকৈ ওপৰত আছিল। আনহাতে কান্নুৰ, কোল্লাম আৰু কোচি দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক বন্দৰ আছিল।<ref name="Malekandathil"> এই ঠাইবোৰত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ব্যৱসায়ীসকল গোট খাইছিল। ১৪৯৮ চনত পৰ্তুগীজসকল কোঝিকোড়ৰ কপ্পাদত উপস্থিত হয়। ইয়াৰ লগে লগে ইউৰোপৰপৰা ভাৰতলৈ পোনপটীয়া সাগৰীয় পথ মুকলি হয়।<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ১৫০০ চনত পৰ্তুগীজ নাৱিক পেদ্ৰ’ আলভাৰেছ কাব্ৰালে কোচিলৈ আহে। তেওঁ কোচিতেই ভাৰতৰ প্ৰথমটো ইউৰোপীয় উপনিৱেশ স্থাপন কৰে।<ref name="First European Settlement">{{cite web|publisher=University of Calgary |title=Early Voyages to the Far East |url=https://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco3.html |access-date=9 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301225709/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco3.html |archive-date= 1 March 2011 }}</ref> ১৫০৩ চনৰপৰা ১৬৬৩ চনলৈকে ফৰ্ট কোচি পৰ্তুগীজসকলৰ অধীনত আছিল। এই পৰ্তুগীজ শাসনকালটো স্থানীয় চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান, মুছলিম মাপিলা আৰু ইহুদীসকলৰ বাবে অতি কষ্টকৰ আছিল। কাৰণ সেই সময়ত পৰ্তুগীজ ভাৰতত ধৰ্মীয় আদালত (Inquisition) সক্ৰিয় আছিল। কেলিকটৰ জামোৰিনৰ অধীনস্থ তানিলুৰ ৰাজ্যৰ ৰজাজনে নিজৰ দল সলনি কৰিছিল। তেওঁ নিজৰ জামোৰিনৰ বিৰুদ্ধে গৈ পৰ্তুগীজসকলক সহায় কৰিছিল।<ref name="askh" /> ইয়াৰ ফলত তানিলুৰ ৰাজ্যখন ভাৰতৰ প্ৰথম পৰ্তুগীজ উপনিৱেশসমূহৰ এখন হৈ পৰে।<ref name="askh" /> তানিলুৰৰ ৰজাই কোচিকো সহায় কৰিছিল। ১৬ আৰু ১৭ শতিকাত কোচিন ৰাজপৰিয়ালৰ বহুতো সদস্যক ভেট্টম (তানিলুৰ) অঞ্চলৰপৰা বাছনি কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ১৫০৪ চনৰ কোচিৰ যুদ্ধত তানিলুৰৰ সৈন্যসকলে কেলিকটৰ জামোৰিনৰ হৈহে যুঁজিছিল। <ref name="Logan">{{Cite book|title=Malabar Manual (Volume-I)|last=Logan|first=William|publisher=Asian Educational Services|year=2010|isbn=9788120604476|location=New Delhi|pages=631–666}}</ref> আনহাতে তানিলুৰ অঞ্চলৰ মাপিলা ব্যৱসায়ীসকলে সদায় জামোৰিনৰ প্ৰতিয়েই আনুগত্য দেখুৱাইছিল।<ref name="Makhdoom" /> ভাৰতলৈ সাগৰীয় পথেৰে অহা প্ৰথম ইউৰোপীয় পৰ্যটক ভাস্কো ডা গামাৰ সমাধিটো কোচিতেই আছিল। তেওঁৰ মৃতদেহটো চেইণ্ট ফ্ৰান্সিল গীৰ্জাত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল।<ref name="Vasco Da Gama">{{Cite web |publisher = [[Department of Tourism (Kerala)|Department of Tourism, Kerala]] |url = http://www.keralatourism.org/kochi/st-francis-church.php |title = St. Francis Church in Ernakulam |access-date = 19 January 2018 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20180119175542/http://www.keralatourism.org/kochi/st-francis-church.php |archive-date = 19 January 2018 |archivedate = 19 January 2018 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20180119175542/http://www.keralatourism.org/kochi/st-francis-church.php |deadurl = yes }}</ref> পিছত ১৫৩৯ চনত তেওঁৰ অৱশেষ পুনৰ [[পৰ্তুগাল]]লৈ ঘূৰাই নিয়া হয়। পৰ্তুগীজসকলৰ পিছত ওলন্দাজসকলে (ডাচ) ইয়াত শাসন কৰে। তেওঁলোকে ফৰ্ট ইমানুৱেলৰ নাম সলনি কৰি 'ফৰ্ট ষ্টৰ্মচবাৰ্গ' ৰাখে। এইখিনি সময়তে কোচিৰ ৰাজপৰিয়ালে নিজৰ ৰাজধানী ত্ৰিছূৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে। তেওঁলোকে কোচিৰ দ্বীপসমূহৰ ওপৰত কেৱল নামমাত্ৰ অধিকাৰহে ৰাখিছিল। ১৬৬৪ চনত ওলন্দাজসকলে ফৰ্ট কোচি পৌৰসভা গঠন কৰে। এইখন সমগ্ৰ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ প্ৰথম পৌৰসভা আছিল। ১৮ শতিকাত ওলন্দাজসকল দুৰ্বল হোৱাৰ লগে লগে এই পৌৰসভাখন বন্ধ হৈ যায়। কোচিৰ বাকী থকা অংশবোৰ কোচি ৰাজ্যৰ গৱৰ্ণৰসকলে শাসন কৰিছিল। ১৭৭৩ চনৰ ভিতৰত মহীশূৰৰ শাসক হাইদৰ আলীয়ে মালাবাৰ অঞ্চল জয় কৰে। তেওঁ কোচিকো নিজৰ অধীনলৈ আনে। ইয়াৰ ফলত কোচিয়ে মহীশূৰক কৰ দিবলগীয়া হয়। এই সময়ছোৱাতে 'পালিয়াথ আছান' পৰিয়ালৰ হাতত থকা কোচিৰ বংশগত প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ পদটোও শেষ হৈ যায়।<ref>{{cite web| url=http://ernakulam.nic.in/kochi.html| title=Kochi 'Queen of Arabian Sea'| publisher=[[National Informatics Centre]]| access-date=8 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170607151236/http://ernakulam.nic.in/kochi.html| archive-date=7 June 2017}}</ref> [[File:Planta de cochim bocarro 1635.jpg|thumb|right| ভাৰতত থকা পৰ্তুগীজ দুৰ্গসমূহৰ এক তালিকা ‘লিভ্ৰ’ ডাছ প্লাণ্টাচ ডে টডাচ আছ ফৰ্টালিজাছ’ (১৬৩৫)-ত থকা কোচিৰ মানচিত্ৰ]] ইতিমধ্যে, ওলন্দাজসকলে (ডাচ) নিজৰ দেশত যুদ্ধ হোৱাৰ ভয় কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁলোকে ব্ৰিটেইনৰ সৈতে ১৮১৪ চনত এখন চুক্তি কৰিছিল। এই চুক্তিমতে তেওঁলোকে কোচি চহৰখন ব্ৰিটেইনক এৰি দিছিল। ইয়াৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে সুমাত্ৰাৰ পূব দিশে থকা বাংকা (Bangka) নামৰ দ্বীপটো লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে এই চুক্তি হোৱাৰ আগৰপৰাই এই অঞ্চলত ইংৰাজ লোক থকাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref name="charitram">{{Cite book |author=KP Padmanabha Menon. |year = 1914 |title =Kochi Rajyacharithram }}</ref> ১৮৬৬ চনত ফৰ্ট কোচি পৌৰসভাখন পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়। ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ ১৮৬৫ চনৰ মাদ্ৰাজ আইন অনুসৰি ১৮৬৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰত ফৰ্ট কোচিক পৌৰসভা কৰা হৈছিল। <ref name="Ref1">{{cite web |url=http://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |title=Chronological List of Central Acts (Updated through 17-10-2014) |website=Lawmin.nic.in |access-date=7 August 2016 |archive-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=live |archivedate=7 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |date=1883 |publisher=E.Keys at the Government Press |location=Madras |page=444 |edition=(Vol II) |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |access-date=5 December 2020 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="google.co.in">{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |date=1915 |publisher=The Superintendent, Government Press |location=Madras |page=20 |edition=Vol.2 |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |access-date=2 December 2020|archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |first=Henry |last=Frowde|title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |edition=New |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |access-date=2 December 2020 |archive-date=16 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |url-status=live }}</ref> ইয়াৰ লগতে কান্নুৰ, থলাছেৰী, কোঝিকোড় আৰু পালাক্কাদকো পৌৰসভা কৰা হৈছিল। মন কৰিবলগীয়া যে ১৯৫৬ চনলৈকে ফৰ্ট কোচি মালাবাৰ জিলাৰ অংশ আছিল। ১৮৮৩ চনত এই পৌৰসভাৰ বাবে প্ৰথমখন নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল। ১৮৯৬ চনত কোচিনৰ মহাৰাজ ৰাম বৰ্মা পঞ্চদশে স্থানীয় শাসন-ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ বাবে তেওঁ মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলামত টাউন কাউন্সিল (নগৰ পৰিষদ) গঠন কৰিছিল। ১৯০৭ চনত মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সীৰ গৱৰ্ণৰ ছাৰ আৰ্থাৰ ল’লী আৰু তেওঁৰ ভাতৃ বেইলবী ল’লী কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকোৰৰ এক চৰকাৰী ভ্ৰমণলৈ আহিছিল। এই ভ্ৰমণ ২৫ জানুৱাৰীৰপৰা ১৪ ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে চলিছিল। ২৬ জানুৱাৰী দিনা তেওঁলোকক কোচিনৰ ৰজাই লগ ধৰে। ৰজাই তেওঁলোকৰ সন্মানাৰ্থে এৰ্নাকুলামত এখন চৰকাৰী নৈশভোজৰ আয়োজন কৰিছিল। <ref name=Cochin1>Sir Arthur Lawley's Photo Album, Empire and Commonwealth Museum</ref><ref name=Cochin0>The Fourth Tour of His Excellency Sir Arthur Lawley to Cochin and Travancore – 25 January to 14 February 1907. Madras Government Press.</ref><ref name=Cochin2>Letter from Lord Wenlock to his wife Constance, 29 January 1907. Hull University. Forbes Adam Archive.</ref><ref name=Cochin3>Sir Arthur Lawley, Eloquent Knight Errant, Chapter 5. Ruler of the Raj. Lady Lawley Cottage (Western Australian Red Cross) 2008 iBooks</ref> ১৮৭০-ৰ দশকত কোচি ৰাজ্যৰ ৰাজধানীখন পুনৰ সলনি কৰা হয়। এইবাৰ ৰাজধানীখন কোচিৰ কাষৰ ত্ৰিপুনিথুৰালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। ১৯১০ চনত এৰ্নাকুলামত ৰাজকীয় সচিবালয় আৰু ৰাজদৰবাৰ স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ লগে লগে এৰ্নাকুলাম চহৰখন কোচি ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক ৰাজধানী হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছতে দিৱানৰ (প্ৰধানমন্ত্ৰী) কাৰ্যালয় আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ো এৰ্নাকুলামলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। <ref>{{cite web| url=http://highcourtofkerala.nic.in/history.html| title=History| publisher=[[National Informatics Centre]]| access-date=15 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170801131252/http://highcourtofkerala.nic.in/history.html| archive-date=1 August 2017}}</ref> [[File:Kochi Jewish Synagogue B.jpg|thumb|left|পৰদেশী নামৰ উপাসনাগৃহটো ভাৰত আৰু কমনৱেলথ অফ নেচনচ—দুয়োৰে ভিতৰতে আটাইতকৈ পুৰণি আৰু বৰ্তমানো সক্ৰিয় হৈ থকা ইহুদী উপাসনাগৃহ]] ১৯২৫ চনত জনসাধাৰণৰ হেঁচাত কোচি বিধানসভা গঠন কৰা হৈছিল। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰফালে এই বন্দৰৰ বাণিজ্য বহুত বাঢ়ি গৈছিল। সেইবাবে বন্দৰটোৰ উন্নয়ন কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছিল। ১৯২০ চনত মাদ্ৰাজৰ তদানীন্তন গৱৰ্ণৰ লৰ্ড উইলিংডনৰ নিৰ্দেশত বন্দৰ অভিযন্তা ৰবাৰ্ট ব্ৰিষ্ট’ক কোচিলৈ অনা হৈছিল। ২১ বছৰৰ ভিতৰত তেওঁ কোচিক ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ অন্যতম সুৰক্ষিত বন্দৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল। তাত পানী শুকুৱাই নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা বন্দৰত জাহাজবোৰ ৰাখিব পৰা হৈছিল। লগতে তাত শাৰী শাৰীকৈ ভাপচালিত ক্ৰেনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name="ekm-safe">{{cite web |publisher=Government of Kerala |work=Official website of Ernakulam District |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |title=Cochin Harbour and Willingdon Island |access-date=21 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |archive-date=7 November 2006 |archivedate=7 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061107141411/http://www.ekm.kerala.gov.in/places.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৭ চনত যেতিয়া ভাৰতে ব্ৰিটিছ শাসনৰপৰা স্বাধীনতা লাভ কৰিছিল, তেতিয়া কোচিনেই আছিল নিজ ইচ্ছাত ভাৰতত যোগ দিয়া প্ৰথমখন দেশীয় ৰাজ্য।<ref name="Corporation of Kochi" /> ১৯৪৯ চনত কোচিন আৰু ট্ৰাভাংকোৰ লগ লাগি 'ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন' ৰাজ্য গঠন হৈছিল। ১৯৪৯ চনৰপৰা ১৯৫৬ চনলৈকে ট্ৰাভাংকুৰৰ ৰজাজন এই ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ইউনিয়নৰ 'ৰাজপ্ৰমুখ' (ৰাজ্যপাল সদৃশ পদ) আছিল। পিছলৈ ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিনক মাদ্ৰাজ ৰাজ্যৰ মালাবাৰ জিলাৰ সৈতে চামিল কৰা হয়। অৱশেষত ১৯৫৬ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ জৰিয়তে এখন নতুন ৰাজ্য '[[কেৰালা]]' গঠন কৰা হয়। এই নতুন কেৰালা ৰাজ্যখন ট্ৰাভাংকোৰ-কোচিন ([[তামিলনাডু]]ৰ সৈতে চামিল হোৱা ৪টা দক্ষিণৰ তালুক এৰি), মালাবাৰ জিলা আৰু দক্ষিণ কানাড়াৰ কাছাৰগোড তালুক লগ লগাই সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref name="lonelyplanet">{{Cite book |author=Plunkett, R., Cannon, T., Davis, P., Greenway, P. & Harding |year = 2001 |title = Lonely Planet South India |url=https://archive.org/details/southindia0000unse_q0k3 |publisher = Lonely Planet |isbn=1-86450-161-8}}</ref> ১৯৬০ চনৰ ৯ জুলাইত মাট্টানচেৰী পৰিষদে এটা প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰে। সেই প্ৰস্তাৱটো চৰকাৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল। তাত ফৰ্ট কোচি, মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলাম পৌৰসভাক একগোট কৰি এটা পৌৰ নিগম গঠন কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছিল। চৰকাৰে এই একত্ৰীকৰণৰ সম্ভাৱনীয়তা পৰীক্ষা কৰিবলৈ এখন আয়োগ গঠন কৰি দিছিল। আয়োগৰ প্ৰতিৱেদনৰ ভিত্তিত কেৰালা বিধানসভাই এই পৌৰ নিগম গঠনৰ অনুমোদন দিয়ে। কেৰালা ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ ঠিক এঘাৰ বছৰৰ পাছত, অৰ্থাৎ ১৯৬৭ চনৰ ১ নৱেম্বৰত কোচি পৌৰ নিগমৰ জন্ম হয়। এৰ্নাকুলাম, মাট্টানচেৰী আৰু ফৰ্ট কোচি পৌৰসভাৰ লগতে উইলিংডন দ্বীপ, ৪খন পঞ্চায়ত (পাল্লুৰুথী, ভেন্নালা, ভাইট্টিলা আৰু এদাপ্পাল্লী) আৰু গুণ্ডু তথা ৰামনথুৰুথ নামৰ সৰু দ্বীপ দুটা লগ লগাই এই পৌৰ নিগমটো গঠন কৰা হৈছিল। পুৰণি ট্ৰাভাংকুৰ-কোচি-মালাবাৰ অঞ্চলৰ কিছু অংশ কাটি ১৯৫৮ চনৰ ১ এপ্ৰিলত কোচি আৰু এৰ্নাকুলাম জিলা গঠন কৰা হৈছিল। এই জিলাখনৰ এক বৃহৎ অংশ পুৰণি কোচি ৰাজ্যৰ অধীনত আছিল।<ref name="Ernakulam Portal"/> ১৯৯০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ভাৰতত অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ সাধন কৰিছিল। ইয়াৰ পিছৰেপৰা চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ গতি বহুত খৰতকীয়া হয়। ২০০০ চনৰপৰা সেৱা খণ্ডই চহৰখনৰ অৰ্থনীতিক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে। ইয়াত তথ্য প্ৰযুক্তি (IT) আৰু বন্দৰভিত্তিক কেইবাটাও ঔদ্যোগিক উদ্যান গঢ়ি উঠে। ইয়াৰ ফলত চহৰখনত ঘৰ-দুৱাৰ আৰু মাটি-বাৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ এক ডাঙৰ জোৱাৰ আহে। লাহে লাহে কোচিৰ ব্যাপক বাণিজ্যিকীকৰণ ঘটে আৰু আজিৰ তাৰিখত ই কেৰালাৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।<ref name="Trade & Industry in Kochi">{{cite web |publisher=Govt. of Kerala |title=Statistical data |url=http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ekm_shis.htm |access-date=22 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528151219/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ekm_shis.htm |archive-date=28 May 2006 |archivedate=28 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060528151219/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/ekm_shis.htm |deadurl=yes }}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু জলবায়ু== [[File:ThevaraDSW.jpg|thumb|800px|center|{{center| কুন্দনূৰ দলঙৰপৰা দেখা থেভাৰাৰ এক দৃশ্য}}]] ===ভৌগোলিক অৱস্থান=== কোচি ভাৰতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম উপকূলত ৯°৫৮′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৭৬°১৩′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৌৰ নিগমৰ চৰকাৰী মাটি-কালি ৯৪.৮৮ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (৩৬.৬৩ বৰ্গ মাইল)। ১৯৬৭ চনত এই চৰকাৰী সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। তাৰ পিছৰেপৰা চহৰখন ইয়াৰ বাহিৰলৈ বহুখিনি সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। <ref>{{cite web|publisher=[[Kochi Municipal Corporation]]|title=Cochin City Profile|url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/documents/10157/32ef97a6-beb2-45ab-b6c1-20c0759023fd|archive-date=3 March 2018}}</ref> অৱশ্যে চহৰখনৰ চৰকাৰী সীমা এতিয়াও সলনি কৰা হোৱা নাই। চহৰখনৰ এফালে কায়েল বা হ্ৰদভাগ আছে। ই এটা উপদ্বীপৰ উত্তৰ প্ৰান্ত, কেইবাটাও দ্বীপ আৰু মূল ভূ-খণ্ডৰ কিছু অংশ সাঙুৰি লৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/KOCHICDP.pdf#page=7 |publisher=[[Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission]] |title=Kochi City Development Plan |access-date=19 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803123428/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/KOCHICDP.pdf#page=7 |archive-date=3 August 2016 |archivedate=3 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160803123428/http://jnnurm.nic.in/wp-content/uploads/2010/12/KOCHICDP.pdf#page=7 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/CDPKochi/Executive%20Summary.htm |title=Govt of Kerala, CDP Kochi |access-date=21 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100412053245/http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/CDPKochi/Executive%20Summary.htm |archive-date=12 April 2010 }}</ref> ইয়াৰ পশ্চিম দিশে লাক্ষাদ্বীপ সাগৰ আছে। আনহাতে পূব দিশে মূল ভূ-খণ্ডৰ নগৰীকৃত অঞ্চলসমূহ আছে। কোচিৰ বেছিভাগ অংশই সাগৰ পৃষ্ঠৰ সমান উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপকূলভাগ ৪৮ কিলোমিটাৰ দীঘল। কোচিৰ পূব অংশক ঘাইকৈ এৰ্নাকুলাম বুলি জনা যায়। আনহাতে ভেণ্ডুৰুথী দলঙৰ পিছৰ পশ্চিম অংশক পশ্চিম কোচি বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান কোচি মহানগৰৰ সীমাৰ ভিতৰত মূল ভূ-খণ্ড এৰ্নাকুলাম আৰু ফৰ্ট কোচি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূব দিশৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল যেনে— এদাপ্পাল্লী, কালামাছেৰী, আলুভা, পেৰুম্বাভুত, অংগামালী আৰু কাক্কানাদ ইয়াৰ ভিতৰত পৰে। লগতে দক্ষিণ-পূব দিশৰ ত্ৰিপুনিথুৰা আৰু ভেম্বনাড হ্ৰদত সিঁচৰতি হৈ থকা কেইবাটাও দ্বীপো ইয়াৰ অন্তৰ্গত। ৰাজ্য চৰকাৰ আৰু জিচিডিএ (GCDA)-ৰ এক বিশেষ পৰিকল্পনা আছে। সেইমতে ত্ৰিছূৰ জিলাৰ মালা আৰু কোডুংগালুৰক কোচিৰ সীমাৰ ভিতৰত আনিব খোজা হৈছে। লগতে এৰ্নাকুলাম জিলাৰ পিৰাভম আৰু কোলেনচেৰী, কট্টায়মৰ থালায়োলাপৰাম্বু আৰু ভাইকম তথা আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেৰ্থলাকো কোচি মহানগৰৰ সীমাৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। এই নতুনকৈ গঠিত হ’বলগীয়া মহানগৰ অঞ্চলটো 'কোচি মহানগৰীয়া আঞ্চলিক উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ' নামৰ এটা নতুন সংস্থাৰ অধীনত দিয়া হ’ব। <ref>{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/130212/news-current-affairs/article/metro-status-kochi-soon |title=Metro status for Kochi soon |access-date=12 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426072151/http://www.deccanchronicle.com/130212/news-current-affairs/article/metro-status-kochi-soon |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426072151/http://www.deccanchronicle.com/130212/news-current-affairs/article/metro-status-kochi-soon |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1459708.ece|title=Kochi forward for Metro status|work=The New Indian Express|access-date=5 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418084918/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1459708.ece|archive-date=18 April 2015|archivedate=18 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418084918/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1459708.ece|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে 'দ্য হিন্দু' কাকতৰ এক প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ৰাজ্য চৰকাৰে এই সন্দৰ্ভত এতিয়ালৈকে কোনো কঠোৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা নাই। <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/metro-status-eludes-kochi-as-government-drags-its-feet/article4611185.ece | work=The Hindu | title=Metro status eludes Kochi as government drags its feet | date=13 April 2013 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20130414194234/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/metro-status-eludes-kochi-as-government-drags-its-feet/article4611185.ece | archive-date=14 April 2013 }}</ref> ইয়াৰ মাটিত পলস, টেৰিছ (ৰঙা বালিমাটি) আৰু মুগা বালি আদি পলসুৱা পদাৰ্থ পোৱা যায়। হ্ৰদ বা কায়েলৰ কাষৰীয়া অঞ্চলবোৰত লুণীয়া জলাহ মাটিও দেখিবলৈ পোৱা যায়। <ref name="Corporation of Kochi" /> ইয়াত পোৱা মূল শিলা বা পাথৰবোৰ হ’ল— আৰ্কিয়ান-বেছিক ডাইক, চাৰ্নকাইট আৰু গ্নেইছ। চহৰখনৰ কেন্দ্ৰস্থলত পৰিৱেশগতভাৱে অতি স্পৰ্শকাতৰ 'মংগলাবনম পক্ষী অভয়াৰণ্য' অৱস্থিত। ইয়াত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মেংগ্ৰ’ভ (জলাহ অঞ্চলৰ উদ্ভিদ) পোৱা যায়। লগতে এই ঠাইখন বহুতো পৰভ্ৰমী চৰাইৰ বাসস্থান। <ref>{{cite web|publisher=[[Kerala Tourism Development Corporation]]|url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|title=Mangalavanam Bird Sanctuary|access-date=10 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174456/https://www.keralatourism.org/kerala-article/mangalavanam-bird-sanctuary/181/|archive-date=10 January 2018}}</ref> কোচিৰ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পূৰ্ণৰূপে ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ উপৰি জিলাখনৰ মাজেৰে বৈ যোৱা পেৰিয়াৰ আৰু মুভাট্টুপুঝা নদীৰ পানীও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পেৰিয়াৰ নদীয়ে চহৰখনৰ সমগ্ৰ উত্তৰ অংশত পানী যোগান ধৰে। <ref>{{cite web |url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf |title= Growth response of phytoplankton exposed to industrial effluents in River Periyar |publisher= [[CUSAT]] |access-date= 12 January 2018 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180113093002/http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/11646/9/09%20ch.2.pdf |archive-date= 13 January 2018 }}</ref> আনহাতে জেএনএনইউআৰএম (JnNURM) আঁচনিৰ অধীনত মুভাট্টুপুঝা নদীৰপৰা পশ্চিম অংশলৈ পানী নিয়া হয়। <ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/west-kochi-water-project-to-be-commissioned-tomorrow/article19362432.ece |title= West Kochi water project to be commissioned tomorrow |newspaper= [[The Hindu]] |access-date= 12 January 2018 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180303164152/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/west-kochi-water-project-to-be-commissioned-tomorrow/article19362432.ece |archive-date= 3 March 2018 }}</ref> ===জলবায়ু=== কোপেনৰ জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি কোচিত ক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু দেখিবলৈ পোৱা যায়। চহৰখন বিষুৱৰেখাৰ ওচৰত অৱস্থিত। লগতে ই সাগৰৰ পাৰত থকা বাবে ইয়াত ঋতু অনুসৰি উষ্ণতাৰ বিশেষ তাৰতম্য নহয়। চহৰখনত আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ মধ্যমীয়াৰপৰা উচ্চ স্তৰৰ হয়। ইয়াত বাৰ্ষিক উষ্ণতা সাধাৰণতে ২৩ ৰপৰা ৩১ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ (৭৩ ৰপৰা ৮৮ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) ভিতৰত থাকে। ইয়াত এতিয়ালৈকে সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ৩৬.৫ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ (৯৭.৭ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। আনহাতে সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ১৬.৩ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ (৬১.৩ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। জুন মাহৰপৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহে ইয়ালৈ প্ৰচুৰ বৰষুণ আনে। কাৰণ কোচি চহৰখন পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ বতাহৰ মুখীয়া ঢালত (Windward side) অৱস্থিত। অক্টোবৰৰপৰা ডিচেম্বৰ মাহলৈকে কোচিত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ বাবে কম বৰষুণ হয়। এই সময়ত চহৰখন পৰ্বতৰ বতাহৰ বিপৰীত ঢালত (Leeward side) পৰে। অৱশ্যে এই বৰষুণৰ পৰিমাণো গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বাৰ্ষিক গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ ৩,০১৪.৯ মিলিমিটাৰ (১১৮.৭০ ইঞ্চি)। ইয়াত বছৰি গড়ে ১২৪ দিন বৰষুণ হয়। {{Weather box | location = কোচি (কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ) ১৯৯১–২০২০ | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = | Jan record high C = 37.1 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 38.1 | Apr record high C = 38.0 | May record high C = 36.8 | Jun record high C = 34.6 | Jul record high C = 33.8 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 34.1 | Oct record high C = 35.4 | Nov record high C = 35.4 | Dec record high C = 35.3 | year record high C = 38.1 | Jan high C = 33.7 | Feb high C = 34.6 | Mar high C = 34.8 | Apr high C = 34.4 | May high C = 33.2 | Jun high C = 30.7 | Jul high C = 30.0 | Aug high C = 30.2 | Sep high C = 30.9 | Oct high C = 31.8 | Nov high C = 32.6 | Dec high C = 32.9 | year high C = 32.5 | Jan low C = 20.6 | Feb low C = 21.8 | Mar low C = 23.9 | Apr low C = 24.7 | May low C = 24.5 | Jun low C = 23.5 | Jul low C = 23.1 | Aug low C = 23.3 | Sep low C = 23.3 | Oct low C = 23.2 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 21.8 | year low C = 23.1 | Jan record low C = 15.7 | Feb record low C = 14.8 | Mar record low C = 16.7 | Apr record low C = 20.1 | May record low C = 17.8 | Jun record low C = 20.0 | Jul record low C = 20.8 | Aug record low C = 20.9 | Sep record low C = 20.9 | Oct record low C = 20.6 | Nov record low C = 17.2 | Dec record low C = 15.9 | year record low C = 14.8 | rain colour = green | Jan rain mm = 1.8 | Feb rain mm = 14.5 | Mar rain mm = 39.5 | Apr rain mm = 116.0 | May rain mm = 225.4 | Jun rain mm = 595.8 | Jul rain mm = 571.0 | Aug rain mm = 458.3 | Sep rain mm = 358.8 | Oct rain mm = 343.2 | Nov rain mm = 175.9 | Dec rain mm = 53.4 | year rain mm = 2953.5 | Jan rain days = 0.3 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 2.4 | Apr rain days = 6.8 | May rain days = 10.6 | Jun rain days = 22.9 | Jul rain days = 23.6 | Aug rain days = 17.9 | Sep rain days = 16.1 | Oct rain days = 13.8 | Nov rain days = 7.4 | Dec rain days = 2.2 | year rain days = 125.0 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 54 | Feb humidity = 55 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 68 | May humidity = 71 | Jun humidity = 79 | Jul humidity = 80 | Aug humidity = 78 | Sep humidity = 76 | Oct humidity = 76 | Nov humidity = 72 | Dec humidity = 62 | year humidity = 69 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[India Meteorological Department]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} {{Weather box | location = কোচি (আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথী/কোচি নৌসেনা ঘাটি) ১৯৮১–২০১০, চৰম সীমা ১৯৫১–২০১২ | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = | Jan record high C = 36.4 | Feb record high C = 35.7 | Mar record high C = 36.0 | Apr record high C = 36.5 | May record high C = 35.2 | Jun record high C = 34.2 | Jul record high C = 33.1 | Aug record high C = 32.5 | Sep record high C = 34.2 | Oct record high C = 34.6 | Nov record high C = 35.0 | Dec record high C = 35.2 | year record high C = 36.5 | Jan high C = 31.9 | Feb high C = 32.0 | Mar high C = 32.6 | Apr high C = 33.0 | May high C = 32.4 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 29.6 | Aug high C = 29.5 | Sep high C = 30.2 | Oct high C = 30.7 | Nov high C = 31.3 | Dec high C = 31.9 | year high C = 31.3 | Jan low C = 23.0 | Feb low C = 24.2 | Mar low C = 25.5 | Apr low C = 25.9 | May low C = 25.7 | Jun low C = 24.2 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 24.0 | Sep low C = 24.2 | Oct low C = 24.1 | Nov low C = 24.1 | Dec low C = 23.2 | year low C = 24.3 | Jan record low C = 16.5 | Feb record low C = 16.3 | Mar record low C = 21.6 | Apr record low C = 21.2 | May record low C = 21.1 | Jun record low C = 20.4 | Jul record low C = 17.6 | Aug record low C = 20.6 | Sep record low C = 21.1 | Oct record low C = 19.2 | Nov record low C = 19.2 | Dec record low C = 17.7 | year record low C = 16.3 | rain colour = green | Jan rain mm = 24.3 | Feb rain mm = 27.1 | Mar rain mm = 45.0 | Apr rain mm = 113.1 | May rain mm = 284.5 | Jun rain mm = 700.3 | Jul rain mm = 575.5 | Aug rain mm = 378.8 | Sep rain mm = 310.3 | Oct rain mm = 366.6 | Nov rain mm = 150.4 | Dec rain mm = 39.0 | year rain mm = 3014.9 | Jan rain days = 1.1 | Feb rain days = 1.2 | Mar rain days = 2.6 | Apr rain days = 6.9 | May rain days = 11.0 | Jun rain days = 23.0 | Jul rain days = 22.8 | Aug rain days = 19.0 | Sep rain days = 13.4 | Oct rain days = 14.2 | Nov rain days = 7.2 | Dec rain days = 1.8 | year rain days = 124.2 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] | Jan humidity = 61 | Feb humidity = 65 | Mar humidity = 68 | Apr humidity = 70 | May humidity = 73 | Jun humidity = 82 | Jul humidity = 83 | Aug humidity = 82 | Sep humidity = 79 | Oct humidity = 77 | Nov humidity = 72 | Dec humidity = 64 | year humidity = 73 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref name=IMDnormals>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Cochin (N.A.S) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 201–202 | access-date = 29 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web | archive-url = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archive-date = 5 February 2020 | url = https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M107 | access-date = 29 February 2020}}</ref> | source = | Jan uv = 11 | Feb uv = 12 | Mar uv = 12 | Apr uv = 12 | May uv = 12 | Jun uv = 12 | Jul uv = 12 | Aug uv = 12 | Sep uv = 12 | Oct uv = 12 | Nov uv = 10 | Dec uv = 10 | source 2 = Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web | url = https://www.weather-atlas.com/en/india/kochi-climate | title = Climate and monthly weather forecast Kochi (Cochin), India | publisher = Weather Atlas | access-date = 16 June 2022 | archive-date = 16 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220616115214/https://www.weather-atlas.com/en/india/kochi-climate | url-status = live | archivedate = 16 June 2022 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220616115214/https://www.weather-atlas.com/en/india/kochi-climate | deadurl = yes }}</ref> }} ==প্ৰশাসন== {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:0 0 0 1em; " |- ! colspan="2" |কোচি পৌৰ নিগমৰ বিষয়াসকল<ref>{{Cite web |title=Kochi Municipal Corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en |access-date=3 August 2022 |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930083555/https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/en |url-status=live }}</ref> ! দল ! তথ্যসূত্ৰ |- |মেয়ৰ | মিনিমল কে. ভি. |[[Indian National Congress|INC]] |(নিৰ্বাচিত) ২০২৫ চনৰপৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে<ref name="auto5">{{Cite news |date=2025-12-29 |title=Kochi Mayor promises corruption-free governance, to hold public hearings |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-mayor-promises-corruption-free-governance-to-hold-public-hearings/article70449215.ece |access-date=2026-01-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> |- |উপ-মেয়ৰ |দীপক জয় |[[Indian National Congress|INC]] |(নিৰ্বাচিত) ২০২৫ চনৰপৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে<ref name="auto5"/> |- |নিগম সচিব | colspan="2" |পি. এছ. শিবু |<ref name="Kochin corporation">{{Cite web |title=Kochin corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/ |access-date=2025-07-23 |website=Kochin corporation}}</ref>(কেৰালা চৰকাৰৰদ্বাৰা নিযুক্ত) |} {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Ernakulam Town Hall.JPG | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = কোচি পৌৰ নিগমৰ নগৰ ভৱন | image2 = High Court of Kerala Building.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = চহৰখনত অৱস্থিত কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয় হৈছে কেৰালা ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ আদালত }} চহৰখন কোচি পৌৰ নিগমে পৰিচালনা কৰে। এজন মেয়ৰ (নগৰপ্ৰধান) ইয়াৰ মুৰব্বী। প্ৰশাসনিক কাম-কাজৰ বাবে চহৰখনক ৭৬টা ৱাৰ্ডত ভাগ কৰা হৈছে। এই ৱাৰ্ডসমূহৰপৰা ৫ বছৰৰ বাবে পৌৰ নিগম পৰিষদৰ সদস্যসকলক নিৰ্বাচিত কৰা হয়। <ref>{{Cite web |title=Cochin Localbody |url=https://wardmap.ksmart.live/FinalN/FinalN_Ernakulam_Cochin.html |access-date=2026-01-02 |website=wardmap.ksmart.live}}</ref><ref name="Corporation Wards">{{cite web|publisher=Kochi Municipal Corporation |url=http://www.corporationofcochin.net/files/DivisionMap_2010_Revised_Cochin.pdf |title=Kochi Municipal Corporation, Division Map |access-date=3 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105233225/http://www.corporationofcochin.net/files/DivisionMap_2010_Revised_Cochin.pdf |archive-date= 5 November 2010 }}</ref> আগতে কোচিন অঞ্চলত ফৰ্ট কোচি, মাট্টানচেৰী আৰু এৰ্নাকুলাম নামৰ তিনিখন পৌৰসভা আছিল। পিছলৈ এই তিনিওখনক লগ লগাই কোচিন পৌৰ নিগম গঠন কৰা হয়। এই পৌৰ নিগমৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এৰ্নাকুলামত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি ফৰ্ট কোচি, মাট্টানচেৰী, পাল্লুৰুথী, এদাপ্পাল্লী আৰু পাচালামত ইয়াৰ আঞ্চলিক কাৰ্যালয়সমূহ আছে। <ref>{{cite web |publisher=[[Kochi Municipal Corporation]] |url=https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/camp-office |title=Zonal Office |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111165310/https://cochinmunicipalcorporation.kerala.gov.in/web/guest/camp-office |archive-date=11 January 2018 }}</ref> চহৰখনৰ সাধাৰণ প্ৰশাসনৰ কাম-কাজ কৰ্মচাৰী বিভাগ আৰু পৰিষদৰ স্থায়ী সমিতি শাখাই তদাৰক কৰে। পৌৰ নিগমৰ আন আন বিভাগবোৰ হ’ল— নগৰ পৰিকল্পনা, স্বাস্থ্য, অভিযান্ত্ৰিক, ৰাজহ আৰু হিচাপ বিভাগ। চহৰখনৰ জাৱৰ-জোঁথৰ নিষ্কাষণ আৰু নলা-নৰ্দমাৰ ব্যৱস্থাপনাৰ দায়িত্বও পৌৰ নিগমে লয়। চহৰখনত দৈনিক ৬০০ টনতকৈও অধিক আৱৰ্জনা ওলায়। এই আৱৰ্জনাৰ এক বৃহৎ অংশ ব্ৰহ্মপুৰম গোটা আৱৰ্জনা প্ৰকল্পত পচাই জৈৱিক সাৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। খোৱাপানী যোগানৰ বাবে পেৰিয়াৰ নদীৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কোচি পৌৰ নিগমৰ জলশক্তি বিভাগৰ সহযোগত কেৰালা জল কৰ্তৃপক্ষই এই পানী যোগানৰ কামটো চম্ভালে। কেৰালা ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ বোৰ্ডে চহৰখনত বিদ্যুৎ যোগান ধৰে।<ref name="watersource">{{Cite news |url = http://www.hindu.com/2003/09/09/stories/2003090907690300.htm |title = Private firm allowed to draw Periyar water |date = 9 September 2003 |access-date = 22 August 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20071001031905/http://www.hindu.com/2003/09/09/stories/2003090907690300.htm |archive-date = 1 October 2007 |work = [[The Hindu]] |archivedate = 24 December 2003 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20031224010411/http://www.hindu.com/2003/09/09/stories/2003090907690300.htm |deadurl = yes }}</ref> জিচিডিএ (GCDA) আৰু জিআইডিএ (GIDA) হ’ল চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web |publisher=[[Greater Cochin Development Authority]] |url=http://gcda.kerala.gov.in/aboutus |title=About |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802162304/http://gcda.kerala.gov.in/aboutus |archive-date=2 August 2017 |archivedate=2 August 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802162304/http://gcda.kerala.gov.in/aboutus |deadurl=yes }}</ref> এই প্ৰতিষ্ঠান দুটাই বৃহত্তৰ কোচিন অঞ্চলৰ উন্নয়নৰ কাম আৰম্ভ আৰু তদাৰক কৰে। ইহঁতে ঘাইকৈ চহৰখনৰ আন্তঃগাঁথনিমূলক সুবিধাবোৰৰ উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰে। কোচি পৌৰ নিগমৰ পৰিষদখন হৈছে চহৰখনৰ আইন প্ৰণয়নকাৰী গোট। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰপৰা নিৰ্বাচিত হোৱা কাউন্সিলৰ বা পৌৰসদস্যসকলক লৈ এই পৰিষদখন গঠিত হয়। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ মূৰে মূৰে নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক বাছনি কৰা হয়। এই পৰিষদৰ মুৰব্বী হ’ল মেয়ৰ আৰু তেওঁক উপ-মেয়ৰে সহায় কৰে। স্থানীয় শাসন, নীতিগত সিদ্ধান্ত আৰু পৌৰ প্ৰশাসনৰ দায়িত্ব এই পৰিষদৰ ওপৰত থাকে। সচিবজন হৈছে কোচি পৌৰ নিগমৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক বিষয়া। তেওঁ প্ৰশাসন চম্ভালে আৰু পৰিষদৰ সিদ্ধান্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰে। <ref>{{Cite web |title=Kochin corporation |url=https://kochicorporation.lsgkerala.gov.in/ |access-date=2025-08-23 |website=Kochin corporation}}</ref> ===বিত্ত=== গৃহ আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ 'চিটিফাইনেঞ্চ পৰ্টেল' (CityFinance Portal)-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি, ২০২২–২৩ বৰ্ষত কোচি পৌৰ নিগমে মুঠ ৪৬৭ কোটি টকা (৫৬ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ) ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিছিল। <ref>{{cite web |title=Kochi Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/kochi |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=16 March 2026}}</ref> আনহাতে এই সময়ছোৱাত মুঠ ব্যয় হৈছিল ৪২৫ কোটি টকা (৫১ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰ)। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ৩৪.৯ শতাংশ কৰৰপৰা আহিছিল। ইয়াৰ উপৰি পৌৰ নিগমে সেই বিত্তীয় বৰ্ষত চৰকাৰৰপৰা ২৬৮ কোটি টকা অনুদান হিচাপে লাভ কৰিছিল। ===আইন-শৃংখলা=== কোচিত কেৰালাৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়িক সংস্থা অৰ্থাৎ কেৰালা উচ্চ ন্যায়ালয় অৱস্থিত। সেইবাবে ইয়াক প্ৰায়েই কেৰালাৰ ন্যায়িক ৰাজধানী বুলি কোৱা হয়। এৰ্নাকুলাম, পানামপিল্লী নগৰ, কোচি, নৰ্থ পাৰাভুৰ আৰু কালুৰত বিভিন্ন আদালত থকা কেইবাটাও আদালত ভৱন আছে।<ref>{{Cite web | url=https://ernakulam.dcourts.gov.in/list-of-judges/ | title=District Court, Ernakulam - List of Judges | archive-url=https://web.archive.org/web/20250424130844/https://ernakulam.dcourts.gov.in/list-of-judges/ | archive-date=2025-04-24 | access-date=2026-07-25 | archivedate=2025-04-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250424130844/https://ernakulam.dcourts.gov.in/list-of-judges/ | deadurl=yes }}</ref> কোচি চহৰখন এৰ্নাকুলাম ন্যায়িক জিলাৰ অন্তৰ্গত। ইয়াৰ মেৰিন ড্ৰাইভত এখন জিলা আদালত ভৱন আছে। এই জিলাখনৰ অধীনত এৰ্নাকুলাম চহৰত চাৰিখন চাব-অৰ্ডিনেট জাজ বা সহকাৰী দায়ৰা আদালত আছে। লগতে কোচিত এখন তেনে আদালত আছে। এৰ্নাকুলামৰ মুখ্য ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালতখন হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ ফৌজদাৰী বা অপৰাধমূলক গোচৰৰ আদালত। চহৰখনত ছয়খন প্ৰথম শ্ৰেণীৰ ন্যায়িক দণ্ডাধীশৰ আদালত আছে। চিভিল বা দেৱানী গোচৰৰ বাবে এৰ্নাকুলাম চহৰত চাৰিখন আৰু কোচিত দুখন মুনচিফ আদালত আছে। ইয়াৰ উপৰি কেৰালাৰ এই ন্যায়িক ৰাজধানীখনত কেইবাখনো বিশেষ আদালত আৰু ন্যায়াধিকৰণ আছে। <ref>{{cite web |title=Judicial Setup of Ernakulam District |url=https://ernakulam.dcourts.gov.in/judicial-setup/ |website=District Court, Ernakulam |access-date=2 January 2026 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আৰক্ষী প্ৰশাসনকেৰালা আৰক্ষীৰ এটা শাখা হৈছে কোচি চিটি পুলিচ (কোচি চহৰ আৰক্ষী)। এই শাখাটোৱে চহৰখনৰ আইন-শৃংখলা ৰক্ষা কৰে। লগতে ই অপৰাধৰ তদন্তৰ বাবেও দায়বদ্ধ। কোচি চিটি পুলিচৰ কাৰ্যক্ষেত্ৰ এৰ্নাকুলাম গ্ৰাম্য আৰক্ষীৰপৰা সুকীয়া। <ref>{{Cite news |last=Praveen |first=M. P. |date=2021-03-02 |title=New sub-division brings hopes of better policing |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/new-sub-division-brings-hopes-of-better-policing/article33975088.ece |access-date=2026-01-02 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ইয়াৰ এলেকা সমগ্ৰ কোচি পৌৰ নিগম, থ্ৰীক্কাকৰা, কালামাছেৰী আৰু মৰাডু পৌৰসভা অঞ্চললৈ বিস্তৃত। ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাৰ (IPS) এজন আৰক্ষী আয়ুক্ত (Police Commissioner) এই চহৰ আৰক্ষী বলৰ মুৰব্বী। সমগ্ৰ চহৰ আৰক্ষী বলটোক চাৰিটা উপ-শাখাত ভাগ কৰা হৈছে। ইয়াৰ অধীনত ২৮খন আৰক্ষী থানা আছে। সাধাৰণ আইন-শৃংখলা শাখাৰ উপৰি এই আৰক্ষী বলত আন কেইবাটাও বিশেষ গোট আছে। সেইবোৰ হ’ল— কোচি চহৰ যান-বাহন আৰক্ষী, ৰাজপথ আৰক্ষী, বিশেষ শাখা আৰু চি-ব্ৰাঞ্চ। লগতে ইয়াৰ ভিতৰত মাদক দ্ৰব্য নিয়ন্ত্ৰণ শাখা, বিদ্ৰোহ নিয়ন্ত্ৰণ গোট, সশস্ত্ৰ সংৰক্ষিত আৰক্ষী, জিলা অপৰাধ নথি-পত্ৰ ব্যুৰ’, আৰক্ষী নিয়ন্ত্ৰণ কক্ষ আৰু এখন মহিলা আৰক্ষী থানাও অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।<ref name="KCP">{{cite web |publisher=Kochi City Police |url=http://kochicitypolice.org/organizational-chart.htm |title=Organisational chart |access-date=22 August 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060824052900/http://www.kochicitypolice.org/organizational-chart.htm |archive-date=24 August 2006 }}</ref> কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা চিবিআই (CBI)-ৰ এটা দুৰ্নীতি প্ৰতিৰোধী শাখায়ো এই চহৰখনৰপৰা কাম-কাজ চলায়। কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ বিভিন্ন গধুৰ উদ্যোগ, বিমানবন্দৰ আৰু সাগৰীয় বন্দৰ অঞ্চলৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে চিআইএছএফ (CISF)-ৰ তিনিটা স্কোয়াড্ৰন নিয়োজিত হৈ আছে। ইয়াত এখন ডাঙৰ বন্দৰ আছে। সেইবাবে ৰাষ্ট্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থা এনআইএ (NIA), ডিআৰআই (DRI) আৰু ভাৰতীয় শুল্ক বিভাগৰ (Customs) দৰে আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় সংস্থাসমূহৰ কাৰ্যালয়ো ইয়াত আছে। ৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰ’ (NCRB)-ৰ মতে, ২০০৯ চনৰ তুলনাত ২০১০ চনত কোচিত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ (IPC) অধীনৰ অপৰাধৰ সংখ্যা ১৯৩.৭ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছিল। সেই সময়ত সমগ্ৰ কেৰালাৰ অপৰাধৰ হাৰ ৪২৪.১ আছিল। <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article2577288.ece | work=The Hindu | first=S. Anil | last=Radhakrishnan | title=Alarming crime rate in Kochi | date=28 October 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111031190040/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article2577288.ece | archive-date=31 October 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031190040/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/article2577288.ece | archivedate=31 October 2011 | access-date=25 July 2026 | deadurl=yes }}</ref> কিন্তু কেৱল কোচি চহৰতে এই অপৰাধৰ হাৰ আছিল ১,৮৯৭.৮। অৱশ্যে চহৰখনৰ আৰক্ষী আয়ুক্তই ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰ দিছিল। তেওঁৰ মতে হত্যা আৰু অপহৰণৰ দৰে ডাঙৰ অপৰাধৰ ক্ষেত্ৰত চহৰখনৰ অপৰাধৰ হাৰ বহুত কম আছিল। আনকি ই ৰাজ্যখনৰ আন চহৰবোৰতকৈও পিছত আছিল। <ref name="auto1">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-city-police-set-record-straight/article2582826.ece | work=[[The Hindu]] | title=Kochi city police 'set record straight' | date=30 October 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140518140012/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-city-police-set-record-straight/article2582826.ece | archive-date=18 May 2014 }}</ref> ===ৰাজনীতি=== কোচি চহৰখন ভাৰতীয় সংসদৰ এৰ্নাকুলাম লোকসভা সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |title=Assembly Constituencies – Corresponding Districts and Parliamentary Constituencies |access-date=19 October 2008 |work=Kerala |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081030085443/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S11/KL_Dist_PC_AC.pdf |archive-date=30 October 2008 }}</ref> বৰ্তমান এই লোকসভা সমষ্টিটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা নিৰ্বাচিত সাংসদগৰাকী হৈছে [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ হিবি ইডেন। <ref>{{cite web|url=https://prsindia.org/mptrack/17-lok-sabha/hibi-eden|title=PRS Legislative Research – Find Your MP|access-date=24 August 2022|url-status=live|archive-date=24 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220824141253/https://prsindia.org/mptrack/17-lok-sabha/hibi-eden}}</ref> এৰ্নাকুলাম লোকসভা সমষ্টিয়ে কেৰালা বিধানসভালৈ সাতজন সদস্য নিৰ্বাচিত কৰে। এই সাতজন সদস্য ক্ৰমে এৰ্নাকুলাম, কালামাছেৰী, কোচি, পাৰাভুৰ, থ্ৰীক্কাকৰা, ত্ৰিপুনিথুৰা আৰু ভাইপিন সমষ্টিৰপৰা নিৰ্বাচিত হয়। কোচি পৌৰ নিগমৰ এলেকাৰ ভিতৰত চহৰখনক কেৰালা বিধানসভাত কোচি আৰু এৰ্নাকুলাম বিধানসভা সমষ্টিয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। কোচি বিধানসভা সমষ্টিৰ বিধায়ক হৈছে কে. জে. মেক্সী (চিপিআই(এম)) আৰু এৰ্নাকুলাম সমষ্টিৰ বিধায়ক হৈছে টি. জে. বিনোদ (কংগ্ৰেছ)। <ref name=":0">{{Cite web |title=Members - Kerala Legislature |url=http://www.niyamasabha.org/codes/mla_5.htm |access-date=2025-12-25 |website=www.niyamasabha.org}}</ref> আনহাতে থ্ৰীক্কাকৰা আৰু ত্ৰিপুনিথুৰা বিধানসভা সমষ্টিয়ে কোচি চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা ঠাইবোৰ সাঙুৰি লয়। এই দুটা সমষ্টিৰ বিধায়ক হৈছে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় কংগ্ৰেছৰ উমা থমাছ আৰু কে. বাবু। <ref name=":0" /> কোচিৰ ৰাজনীতিত কেৰালাৰ দুটা প্ৰধান মিত্ৰজোঁটে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰি আহিছে। সেই দুটা হ’ল— বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (LDF) আৰু সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (UDF)। চহৰখনৰ স্থানীয় শাসন কোচি পৌৰ নিগমে পৰিচালনা কৰে। নিৰ্বাচনৰ ফলাফলৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এই পৌৰ নিগমৰ ক্ষমতা বাওঁ গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (LDF) আৰু সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট (UDF)-ৰ মাজত সলনি হৈ থাকে। ২০২৫ চনৰ স্থানীয় নিৰ্বাচনত কংগ্ৰেছৰ নেতৃত্বাধীন ইউডিএফ (UDF) মিত্ৰজোঁটে কোচি পৌৰ নিগমৰ ৭৬খন আসনৰ ভিতৰত ৪৭খন আসনত জয়লাভ কৰে। এই জয়ৰ পিছত ভি. কে. মিনিমোল আৰু দীপক জয় ক্ৰমে মেয়ৰ আৰু ডেপুটী মেয়ৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়। ইয়াৰ উপৰি শ্বাইনী মেথিউ নামৰ কাউন্সিলৰগৰাকী অৱশিষ্ট কাৰ্যকালৰ বাবে পৰৱৰ্তী মেয়ৰ হ’বলৈ সাজু হৈছে। <ref>{{Cite web |last=Daily |first=Keralakaumudi |title=Kochi to have two Mayors and Deputy Mayors in five years; first term for VK Minimol and Deepak Joy |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1669408&u=kochi-to-have-two-mayors-and-deputy-mayors-in-five-years-first-term-for-vk-minimol-as-mayor-and-deepak-joy-as-deputy-mayor |access-date=2025-12-25 |website=Keralakaumudi Daily |language=en}}</ref> == অৰ্থনীতি== কোচি চহৰখনক কেৰালাৰ আৰ্থিক<ref name="Financial Capital" /> আৰু বাণিজ্যিক<ref name="Commercial Capital" /> ৰাজধানী বুলি জনা যায়। ভাৰতৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বেংক 'ফেডাৰেল বেংক' কোচিৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আলুভাত অৱস্থিত। ই দেশৰ এখন প্ৰধান অনলাইন বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। অলপতে কোচিলৈ চেবি (SEBI)-ৰ এটা নতুন কাৰ্যালয়ো খোলা হৈছে। <ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/sebi-opens-office-in-kochi/article4763365.ece|title=SEBI opens office in Kochi|work=Business Line|date=29 May 2013 |access-date=5 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016092858/http://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/sebi-opens-office-in-kochi/article4763365.ece|archive-date=16 October 2015}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = vertical | image1 = Greater Cochin Development Authority.JPG | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = বৃহত্তম কোচিন উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হ’ল চহৰখনৰ বিকাশৰ তদাৰক কৰা এক আইনী পৰিষদ | image2 = Cochin Port Trust.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = ১৯২৬ চনত স্থাপিত কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে কোচিন বন্দৰৰ কাম-কাজসমূহ পৰিচালনা কৰে | image3 = Veegaland full view.JPG | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = ৱাণ্ডাৰলা এমিউজমেণ্ট পাৰ্ক | image4 = Cityscape view from Kakkanad.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = কাক্কানাদ কোচিৰ এক প্ৰধান ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ আৰু ই কোচিন বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল (SEZ), ইনফোপাৰ্ক আৰু স্মাৰ্ট চিটিৰ স্থান }} বিদ্যুতৰ উপলব্ধতা, বিশুদ্ধ খোৱা পানী, দীঘল উপকূলভাগ, কায়েল বা লুণীয়া পানীৰ হ্ৰদ আৰু সুন্দৰ বেংকিং ব্যৱস্থাই এই চহৰখনৰ ঔদ্যোগিক বিকাশ খৰতকীয়া কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি এটা ডাঙৰ বন্দৰ, কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্স-শ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল, হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনেল আৰু এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰৰ উপস্থিতিয়ে চহৰখন আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া জিলাখনৰ বিকাশত বহুখিনি সহায় কৰিছে।<ref name="Trade & Industry in Kochi" /> শেহতীয়া বছৰবোৰত চহৰখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে বিনিয়োগ হৈছে। <ref name="Kochi shining">{{Cite news |author = George Joseph |url = http://www.rediff.com/money/2005/oct/06kochi.htm |title = Check out how Kochi is shining! |work = Rediff.com |date = 10 June 2005 |access-date = 6 January 2006 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20060428020241/http://www.rediff.com/money/2005/oct/06kochi.htm |archive-date = 28 April 2006 }}</ref><ref name="Developing metro and quaint environs">{{Cite news |url = http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |title = Developing metro and quaint environs |work = [[Kerala Tourism Development Corporation]] |location = India |access-date = 24 July 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170709230040/https://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |archive-date = 9 July 2017 |archivedate = 22 October 2017 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171022033715/http://www.keralatourism.org/kochi/industrial-capital-kochi.php |deadurl = yes }}</ref> এই বিনিয়োগে ইয়াক ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ মেট্ৰ’ চহৰসমূহৰ অন্যতম কৰি তুলিছে। কোচি মহানগৰী অঞ্চলৰপৰা অহা বিক্ৰী কৰৰ উপাৰ্জনে ৰাজ্যখনৰ ৰাজহ সংগ্ৰহত এক বুজন পৰিমাণৰ অৱদান আগবঢ়ায়। <ref name="Commercial Tax">{{Cite news |url = http://www.hindu.com/2009/02/26/stories/2009022653140300.htm |title = Rs. 620-crore rise in revenue collection in Ernakulam district |date = 20 January 2009 |access-date = 1 March 2009 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20090228071148/http://www.hindu.com/2009/02/26/stories/2009022653140300.htm |archive-date = 28 February 2009 |work = [[The Hindu]] }}</ref><ref name="State Exchequer">{{Cite news |url = http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/government-starves-the-golden-goose/article4231544.ece |title = Government starves the golden goose |work = The Hindu |date = 23 December 2012 |access-date = 21 January 2013 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130126133351/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/government-starves-the-golden-goose/article4231544.ece |archive-date = 26 January 2013 }}</ref> {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Kochi LNG Terminal DSW.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = কোচি এলএনজি টাৰ্মিনেল | image2 = Kochi City-Vembanad Rail Bridge at Vallarpadam, is the longest rail bridge in India.jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = ভেম্বনাদ ৰেল দলং হৈছে ভাৰতৰ দ্বিতীয় দীৰ্ঘতম ৰেল দলং | image3 = Container terminal.JPG | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = ভাল্লাৰপাদম টাৰ্মিনেল, ভাৰতৰ প্ৰথমটো ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল। | image4 = Kochi International Marina, Bolgatty Island, Kerala, India.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা হৈছে ভাৰতৰ একমাত্ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেৰিনা | image5 = Carnival Info Park Phase - 4.jpg | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = ইনফ’পাৰ্ক, কোচি }} এই জিলাখনে ৰাজ্যখনৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন বা জিডিপি (GDP)-ত ১৫.১ শতাংশ অৱদান আগবঢ়ায়।<ref>{{Cite web |url=https://www.nabard.org/demo/auth/writereaddata/tender/221016023907_Ernakulam_PLP%202016-17%20%20.split-and-merged.pdf |title=Ernakulam District: Executive Summary |access-date=19 December 2020 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416234253/https://www.nabard.org/demo/auth/writereaddata/tender/221016023907_Ernakulam_PLP%202016-17%20%20.split-and-merged.pdf |url-status=live }}</ref> নিৰ্মাণ আৰু উৎপাদন উদ্যোগসমূহে একেলগে জিলাখনৰ মুঠ জিডিপিৰ ৩৭ শতাংশ অৱদান দিয়ে। আনহাতে বাণিজ্য, পৰ্যটন আৰু আতিথ্য উদ্যোগে একেলগে আন ২০ শতাংশ অৱদান যোগায়। ইয়াত থকা মূল ব্যাৱসায়িক খণ্ডসমূহৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ, উৎপাদন, জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু পৰিবহণ অন্যতম। ইয়াৰ উপৰি সাগৰীয় খাদ্য আৰু মচলা ৰপ্তানি, ৰাসায়নিক উদ্যোগ, তথ্য প্ৰযুক্তি (IT), পৰ্যটন, স্বাস্থ্য সেৱা আৰু বেংকিং খণ্ডও গুৰুত্বপূৰ্ণ। বিশ্ব বেংক গোটৰদ্বাৰা ক’চি ভাৰতৰ সোতৰখন প্ৰধান ঔদ্যোগিক চহৰৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে স্বীকৃত হৈছে। অৱশ্যে ২০০৯ চনৰ ব্যৱসায় আৰম্ভ আৰু পৰিচালনা কৰাৰ সহজতাৰ ৰেংকিঙত বাছনি কৰা ১৭খন ভাৰতীয় চহৰৰ ভিতৰত ক’চি দ্বিতীয় আটাইতকৈ কঠিন চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল। এই তালিকাত ই কেৱল [[কলকাতা]]ৰ ওপৰত ১৬ নম্বৰ স্থানত আছিল। <ref name="World Bank and International Financial Corporation">{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/~/media/FPDKM/Doing%20Business/Documents/Subnational-Reports/DB09-Sub-India.pdf |title=Doing Business in India 2009 |publisher=[[World Bank]] |access-date=8 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019143135/http://www.doingbusiness.org/~/media/FPDKM/Doing%20Business/Documents/Subnational-Reports/DB09-Sub-India.pdf |archive-date=19 October 2010 }}</ref> কেৰালাৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰেই প্ৰবাসী ভাৰতীয় (NRI)সকলৰপৰা অহা ধনো ইয়াৰ উপাৰ্জনৰ এটা প্ৰধান উৎস। <ref name="NRI investments">{{Cite news |author=Director, Kerala Tourism |url=http://www.cbcglobelink.org/cbcglobelink/events/IndiaTourism05/Presentation/KT%20Investment%202005-London.ppt |archive-url=https://web.archive.org/web/20060617072209/http://www.cbcglobelink.org/cbcglobelink/events/IndiaTourism05/Presentation/KT%20Investment%202005-London.ppt |url-status=dead |archive-date=17 June 2006 |title=Kerala, Gods Own Country: Where Business Blooms |publisher=cbcglobelink.org |access-date=7 February 2006 |archivedate=23 July 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723081434/http://www.cbcglobelink.org/cbcglobelink/events/IndiaTourism05/Presentation/KT+Investment+2005-London.ppt |deadurl=yes }}</ref> চহৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰপৰা ১৩ কিলোমিটাৰ (৮.১ মাইল) উত্তৰত অৱস্থিত এলুৰ হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ঔদ্যোগিক অঞ্চল। ইয়াত ২৫০ তকৈও অধিক কাৰখানা আছে যিয়ে ৰাসায়নিক আৰু পেট্ৰ’ৰাসায়নিক সামগ্ৰী, কীটনাশক আৰু বিৰল ভূমি উপাদান উৎপাদন কৰে। লগতে ইয়াত ৰবৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, সাৰ, জিংক আৰু ক্ৰ’মিয়াম যৌগ আৰু চামৰাৰ সামগ্ৰীও প্ৰস্তুত কৰা হয়। <ref>{{cite web |publisher=[[Greenpeace]] |url=http://www.greenpeace.org/india/Global/india/report/2003/8/status-of-human-health-at-the.doc |title=Status of Human Health at the Eloor Industrial Belt, Kerala- India |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112160106/http://www.greenpeace.org/india/Global/india/report/2003/8/status-of-human-health-at-the.doc |archive-date=12 January 2018 }}</ref> কেৰালাৰ আটাইতকৈ পুৰণি সাৰ আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগসমূহৰ অন্যতম ‘ফাৰ্টিলাইজাৰ্ছ এণ্ড কেমিকেলছ ট্ৰাভাংকুৰ লিমিটেড’ (FACT) কোচিত অৱস্থিত। <ref name="History : Timelines of FACT">{{Cite news |author = Money Control |url = http://www.moneycontrol.com/company-facts/fertiliserschemicalstravancore/history/FCT |title = Fertilisers and Chemicals Travancore |publisher = Money Control |access-date = 2 October 2010 |url-status = live |archive-url = https://archive.today/20130129070114/http://www.moneycontrol.com/company-facts/fertiliserschemicalstravancore/history/FCT |archive-date = 29 January 2013 }}</ref> আম্বালামুগলত থকা বিপিচিএল (BPCL)-ৰ কোচি ৰিফাইনেৰী হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ৰাষ্ট্ৰীয় তেল শোধনাগাৰ। শক্তি আৰু ইন্ধনৰ প্ৰয়োজন পূৰাবলৈ প্ৰাকৃতিক গেছ আমদানি আৰু সংৰক্ষণ কৰাৰ বাবে পেট্ৰ’নেট ইণ্ডিয়াই এতিয়া কোচি এলএনজি টাৰ্মিনেলৰ কাম প্ৰায় সম্পূৰ্ণ কৰি তুলিছে।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/petronet-lng-kochi-terminals-operating-capacity-goes-up/article9707274.ece |title=Petronet LNG Kochi terminal's operating capacity goes up |newspaper=[[Business Line]] |date=18 May 2017 |access-date=18 May 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164153/https://www.thehindubusinessline.com/companies/petronet-lng-kochi-terminals-operating-capacity-goes-up/article9707274.ece |archive-date=3 March 2018 }}</ref> নাৰিকল উন্নয়ন ব’ৰ্ড, কয়াৰ ব’ৰ্ড আৰু মেৰিন প্ৰডাক্টছ এক্সপ’ৰ্ট ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি (MPEDA) ৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এই চহৰখনতে অৱস্থিত। চহৰৰ কেন্দ্ৰভাগৰপৰা প্ৰায় ১৬.৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত কালামাছেৰী অন্যতম প্ৰধান ঔদ্যোগিক অঞ্চল। ইয়াত FACT, HMT ৰ দৰে আগশাৰীৰ কাৰখানা আৰু KINFRA হাই-টেক পাৰ্কৰ দৰে আইটি/বায়’টেকন’লজী পাৰ্ক অৱস্থিত। কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় কালামাছেৰীত অৱস্থিত। ইৰিম্পানম ক’চিৰ আন এটা প্ৰধান ঔদ্যোগিক অঞ্চল। চিপোৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোড (SPAP ৰোড) এই ঠাইৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। ইণ্ডিয়ান অইল কৰ্প’ৰেশ্যন, ভাৰত পেট্ৰ’লিয়াম আৰু হিন্দুস্তান পেট্ৰ’লিয়ামৰ দৰে ডাঙৰ তেল প্ৰতিষ্ঠানৰ প্লাণ্ট ইয়াত আছে। <ref>{{cite news |url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/tanker-lorry-strike-at-irumpanam-ioc-plant-ends-english-news-1.1527637 |title=Tanker lorry strike at Irumpanam IOC plant ends |newspaper=[[Mathrubhumi]] |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111170032/http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/tanker-lorry-strike-at-irumpanam-ioc-plant-ends-english-news-1.1527637 |archive-date=11 January 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/05/01/drivers-strike-affects-lpg-supply-in-kerala-tuesday.html |title=LPG truck employees in Kerala call off scheduled strike |publisher=[[Malayala Manorama]] |access-date=11 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180111165340/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/05/01/drivers-strike-affects-lpg-supply-in-kerala-tuesday.html |archive-date=11 January 2018 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/bpcl-to-set-up-lpg-pipeline-from-kochi-to-coimbatore/article4927296.ece |title=BPCL to set up LPG pipeline from Kochi to Coimbatore |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=11 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321084217/http://www.thehindubusinessline.com/companies/bpcl-to-set-up-lpg-pipeline-from-kochi-to-coimbatore/article4927296.ece |archive-date=21 March 2014 }}</ref> কেৰালাৰ আন ঠাইৰ দৰেই পৰ্যটন উদ্যোগো স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ অন্যতম প্ৰধান চালিকা শক্তি। কোচি অৱস্থিত এৰ্নাকুলাম জিলাখন কেৰালালৈ অহা থলুৱা পৰ্যটকৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথম স্থানত আছে।<ref name="Tourism Statistics" /> ইয়াৰ ফলত এই জিলাখনে চহৰখনৰ অৰ্থনীতিলৈ ডাঙৰ অৱদান আগবঢ়ায়। ফ’ৰ্ট কোচিৰ পৰ্যটন কেন্দ্ৰ আৰু কেইবাটাও ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, সংগ্ৰহালয় আদিয়ে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ লগতে ভেম্বনাদ হ্ৰদ আৰু কায়েল (backwaters) ৰ দৰে প্ৰাকৃতিক আকৰ্ষণে চহৰখনলৈ বৃহৎসংখ্যক পৰ্যটকক টানি আনে। কেইবাটাও আগশাৰীৰ আতিথ্য ব্ৰেণ্ডৰ উপস্থিতিয়ে থলুৱা লোকসকলৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপনৰ এক প্ৰধান উৎস হৈ পৰিছে। কোচি বন্দৰ হৈছে এটা আগশাৰীৰ বন্দৰ য’ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰুজ জাহাজসমূহ নিয়মীয়াকৈ আহে। <ref name="Cochin Port Cruises">{{cite web|publisher=Cochin Port Trust |url=http://www.cochinport.com/cruise/index.html |title=Cochin Port Trust, the Cruise Destination |access-date=3 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417011338/http://www.cochinport.com/cruise/index.html |archive-date=17 April 2010 }}</ref> চহৰখনত দেশৰ প্ৰথমখন মেৰিনা সুবিধা ‘কোচি মেৰিনা’ আছে, <ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/india/news/kochi-marina-set-to-start-operations/392303/ |title=Kochi marina set to start operations |newspaper=Business Standard|location=India |date=19 April 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708110543/http://www.business-standard.com/india/news/kochi-marina-set-to-start-operations/392303/ |archive-date=8 July 2011 |last1=Joseph |first1=George }}</ref> যিয়ে বৃহৎসংখ্যক নাও-পৰ্যটকক (yacht-totters) আকৰ্ষণ কৰে। ৰিয়েল এষ্টেট উদ্যোগো কোচিৰ অৰ্থনীতিলৈ বহুখিনি অৱদান আগবঢ়োৱা আন এটা উদ্যোগ। বহুতো ব্যৱসায়ীয়ে এই বজাৰত প্ৰৱেশ কৰি আৱাসিক গৃহ নিৰ্মাণ কৰিছে। কোচি হৈছে ভাৰতীয় নৌসেনাৰ প্ৰাথমিক প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ ‘দাক্ষিণাত্য নৌসেনা কমাণ্ড’ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয়। কোচিন শ্বিপয়াৰ্ডেও চহৰখনৰ অৰ্থনীতিলৈ অৱদান যোগায়। </ref><ref name="CSL">{{cite web |publisher=Shipping Ministry of India |url=http://shipping.nic.in/shipwing2.htm |archive-url=https://archive.today/20050915045113/http://shipping.nic.in/shipwing2.htm |url-status=dead |archive-date=15 September 2005 |title=List of ship building centres in India |access-date=23 May 2006 }}</ref><ref name="nav">{{cite web |publisher=Bharat Rakshak |url=http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/SNC.html |title=Southern Naval Command |access-date=29 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060825162539/http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/SNC.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=25 August 2006 |archivedate=25 August 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825162539/http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/SNC.html |deadurl=yes }}</ref> থোপ্পুম্পাড়ীৰ মাছ ধৰা বন্দৰটো ৰাজ্যখনৰ এটা সৰু মাছ ধৰা বন্দৰ। ই স্থানীয় আৰু ৰপ্তানি বজাৰত মাছ যোগান ধৰে। কোচিৰ সকলো ঋতুৰে উপযোগী বন্দৰটোৰ সম্ভাৱনাক অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ এটা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰুজ টাৰ্মিনেলো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |url = http://cochinport.gov.in/index.php?opt=cruisedestination |title = Cochin – The Leading Cruise Destination in India |work = [[Kochi Port|Cochin Port Trust]] |date = 30 June 2007 |access-date = 29 August 2007 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120114064025/http://www.cochinport.gov.in/index.php?opt=cruisedestination |archive-date = 14 January 2012 }}</ref> ৰপ্তানি আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত কাৰ্যকলাপো চহৰখনৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানকাৰী। কোচিন বন্দৰে বৰ্তমান উইলিংডন দ্বীপৰ টাৰ্মিনেলত কণ্টেইনাৰ কাৰ্গোৰ ৰপ্তানি আৰু আমদানি পৰিচালনা কৰে। ভাল্লাৰপাদমৰপৰা পৰিচালিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কণ্টেইনাৰ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট টাৰ্মিনেল। <ref name="Vallarpadam">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2005/04/02/stories/2005040202321500.htm |title = Kochi terminal handed over to Dubai Ports International |date = 2 April 2005 |access-date = 23 May 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060518050522/http://www.hindu.com/2005/04/02/stories/2005040202321500.htm |archive-date = 18 May 2006 |work = [[The Hindu]] |archivedate = 6 April 2005 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050406123043/http://www.hindu.com/2005/04/02/stories/2005040202321500.htm |deadurl = yes }}</ref><ref name="Vallarpadam1">{{cite news |url = http://www.thehindubusinessline.com/2006/06/13/stories/2006061302240700.htm |title = Vallarpadam phase I by early 2009: DP World |work = The Hindu |date = 2 April 2005 |access-date = 23 May 2006 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20060630052532/http://www.thehindubusinessline.com/2006/06/13/stories/2006061302240700.htm |archive-date = 30 June 2006 }}</ref><ref name="ICTT Vallarpadam">{{cite news |url = http://www.thehindubusinessline.com/2008/10/27/stories/2008102750370600.htm |title = Vallarpadam ICTT: Set to make Kochi a key hub |work = Business Line |date = 27 October 2008 |access-date = 14 November 2008 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081210182904/http://www.thehindubusinessline.com/2008/10/27/stories/2008102750370600.htm |archive-date = 10 December 2008 }}</ref><ref name="Logistic Hub">{{cite news|url=http://trbaalu.nic.in/minister/press/2005/Feb05/16_02.pdf |title=Statement by the Government of India |publisher=Press Information Bureau, Govt of India |date=27 October 2008 |access-date=14 November 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225121423/http://trbaalu.nic.in/minister/press/2005/Feb05/16_02.pdf |archive-date=25 February 2009 }}</ref> কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্টে পুথুভিপৰ ওচৰত এটা বৰ্হি-বন্দৰ (Outer Harbour) নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনাও কৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://www.cochinport.com/tenders/Tender%20Document.pdf |title=Cochin Port Trust |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708171944/http://www.cochinport.com/tenders/Tender%20Document.pdf |archive-date=8 July 2011 }}</ref> ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ ওপৰত কোচিৰ ঐতিহাসিক নিৰ্ভৰশীলতা আধুনিক সময়তো অব্যাহত আছে। এই চহৰখন মচলাৰ এক প্ৰধান ৰপ্তানিকাৰক দেশ আৰু ইয়াত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জালুক বিনিময় কেন্দ্ৰ (International Pepper Exchange) অৱস্থিত, য’ত জালুকৰ বিশ্বজুৰি ব্যৱসায় কৰা হয়। স্পাইচেছ ব’ৰ্ড অৱ ইণ্ডিয়া আৰু ৱৰ্ল্ড স্পাইচ অৰ্গেনাইজেশ্যনৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় কোচিত আছে। কোচিত আইটি (IT) আৰু আইটিইএছ (ITES) সম্পৰ্কীয় উদ্যোগসমূহ গঢ়ি উঠিছে। সাগৰৰ তলেৰে যোৱা কেবলৰ জৰিয়তে সস্তা বেণ্ডৱিড্থৰ উপলব্ধতা আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য প্ৰধান চহৰৰ তুলনাত কম পৰিচালনা ব্যয় ইয়াৰ বাবে লাভজনক হৈছে। চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত চৰকাৰী পৃষ্ঠপোষকতাত গঢ়ি উঠা ইনফোপাৰ্ক, কোচিন বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল (SEZ) আৰু কিংক্ৰা ৰপ্তানি প্ৰসাৰ ঔদ্যোগিক পাৰ্ককে ধৰি বিভিন্ন প্ৰযুক্তি আৰু ঔদ্যোগিক চৌহদ পৰিচালিত হৈ আছে। চহৰখনৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত কেইবাটাও নতুন ঔদ্যোগিক চৌহদ নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে। কাক্কানাডৰ স্মাৰ্টচিটি অন্যতম প্ৰধান প্ৰকল্প। <ref>{{cite news | url=http://www.thehindubusinessline.com/news/national/smartcity-kochi-inaugurated/article8264427.ece | work=The Hindu | title=SmartCity Kochi inaugurated | access-date=11 January 2018 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164153/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/smartcity-kochi-inaugurated/article8264427.ece | archive-date=3 March 2018 }}</ref> কালামাছেৰীৰ চাইবাৰ চিটি হৈছে ব্যক্তিগত খণ্ডত পৰিকল্পনা কৰা আন এখন একীকৃত আইটি টাউনশ্বিপ সেজ (SEZ)। <ref>{{cite news|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/hdil-says-it-will-not-exit-cybercity-project-in-kochi/article4788645.ece|title=HDIL says it will not exit Cybercity project in Kochi|access-date=11 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130920082549/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/hdil-says-it-will-not-exit-cybercity-project-in-kochi/article4788645.ece|archive-date=20 September 2013}}</ref> ==যাতায়াত== {{Panorama |image = File:Vyttila Mobility Hub BNC.jpg |height = 230 |alt = A panoramic view of Vyttila Mobility Hub |caption = {{center| বিহংগম দৃষ্টিত ভাইটিলা মবিলিটি হাবৰ বিস্তৃত দৃশ্য। }} }} ===বিমান পৰিবহণ=== কোচিত [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] (CIAL) অৱস্থিত। এই বিমান বন্দৰটো কোচি চহৰৰপৰা প্ৰায় ২৮ কিলোমিটাৰ (১৭ মাইল) উত্তৰে নেদুম্বাছেৰীত অৱস্থিত। ইয়াৰপৰা ঘৰুৱা আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দুয়ো ধৰণৰ বিমান চলাচল কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |title=The Official Website of Cochin International Airport |publisher=Cochin-airport.in |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |archive-date=26 March 2010 |archivedate=26 March 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326160159/http://www.cochin-airport.in/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=80&linkId=80 |deadurl=yes }}</ref> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পুঁজি অবিহনে নিৰ্মাণ কৰা ই ভাৰতৰ প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ। <ref name="Cochin International Airport">{{cite web|publisher=Cochin International Airport |url=http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |title=A novel venture in the history of Indian Aviation |access-date=23 May 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060523081313/http://www.cochin-airport.com/html/0100fram.htm |archive-date=23 May 2006 }}</ref> বহনক্ষম শক্তি ব্যৱহাৰৰ ব্যাৱসায়িক দূৰদৰ্শিতাৰ বাবে এই বিমান বন্দৰটোক ২০১৮ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘই ‘চেম্পিয়নছ অব্ দি আৰ্থ’ বঁটা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite news |title=Cochin International Airport Ltd receives UN's environment prize |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/Sep/28/cochin-international-airport-ltd-receives-uns-environment-prize-1878064.html |newspaper=The New Indian Express |date=27 September 2018 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=PM Modi, Cochin Airport win UN's 'Champions of the Earth' award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-macron-awarded-champions-of-the-earth-award-by-the-un/articleshow/65971220.cms |newspaper=The Times of India |date=26 September 2018 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="auto4">{{cite web |title=World's first solar-run airport in Kochi |url=https://ibef.org/news/worlds-first-solarrun-airport-in-kochi |website=India Brand Equity Foundation |date=17 August 2015 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="auto3">{{cite web |title=About Us |url=https://www.cial.aero/About-Us |website=Cochin International Airport Limited |date=31 December 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> ইয়াৰ পূৰ্বে ২০১৫ চনতে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰ শক্তি চালিত বিমান বন্দৰ হৈ পৰিছিল। <ref name="auto4"/><ref name="auto3"/> কোচিন বিমান বন্দৰৰপৰা [[মধ্য প্ৰাচ্য]], [[মালয়েছিয়া]], [[থাইলেণ্ড]] আৰু [[ছিংগাপুৰ]]ৰ দৰে জনপ্ৰিয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্থানলৈ পোনপটীয়া বিমানৰ সুবিধা আছে। ইয়াৰ উপৰি [[লাক্ষাদ্বীপ]]ৰ দৰে পৰ্যটনস্থলী আৰু ভাৰতৰ বেছিভাগ প্ৰধান চহৰলৈও ইয়াৰপৰা পোনপটীয়া বিমান চলে। ৮,৪০,০০০ বৰ্গ ফুট (৭৮,০০০ বৰ্গ মিটাৰ) টাৰ্মিনেল এলেকা আৰু ২২০০ জন যাত্ৰী (আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ঘৰুৱা) ধাৰণ ক্ষমতা থকা ই ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ব্যস্ত বিমান বন্দৰ। <ref name="CIAL Info">{{cite web| publisher=Airports Authority of India| url=http://www.aai.aero/allAirports/cochin_TI.jsp| title=CIAL Technical Information| access-date=13 October 2010| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110720142555/http://www.aai.aero/allAirports/cochin_TI.jsp| archive-date=20 July 2011}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যাত্ৰী যাতায়াতৰ ক্ষেত্ৰত ই ভাৰতৰ ভিতৰতে পঞ্চম স্থানত আছে। সমগ্ৰ যাতায়াতৰ হিচাপত ই দেশৰ সপ্তম ব্যস্ত বিমান বন্দৰ। <ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jan/07/cial-to-enhance-solar-power-generation-1747253.html|title=CIAL to enhance solar power generation|newspaper=[[The New Indian Express]]|access-date=19 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119175554/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jan/07/cial-to-enhance-solar-power-generation-1747253.html|archive-date=19 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cial-hopeful-of-crossing-the-1-crore-passenger-milestone/articleshow/61625091.cms|title=Cial hopeful of crossing the 1-crore passenger milestone|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=19 January 2018|archive-date=29 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529050801/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/cial-hopeful-of-crossing-the-1-crore-passenger-milestone/articleshow/61625091.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Staff |first=T. N. M. |date=2024-11-28 |title=Bengaluru airport becomes India's third-busiest for international traffic |url=https://www.thenewsminute.com/karnataka/bengaluru-airport-becomes-indias-third-busiest-for-international-traffic |access-date=2025-03-25 |website=The News Minute |language=en}}</ref> {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Cochin International Airport Limited.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰ দেশৰ ভিতৰতে অন্যতম আটাইতকৈ ব্যস্ত বিমান বন্দৰ আৰু ই বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰ শক্তি চালিত বিমান বন্দৰ | image2 = Double Decker Bus Kochi.JPG | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = চহৰখনত কৰ্তব্যৰত কেএছআৰটিচি (KSRTC)-ৰ এখন দুমহলীয়া বাছ | image3 = | width3 = 220 | alt3 = | caption3 = এৰ্নাকুলাম জংচন দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যতম আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰেলৱে ষ্টেচন | image4 = Kochi Metro train at Palarivattom, Aug 2017.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = কোচি মেট্ৰ’ ভাৰতৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ কম সময়ত সম্পূৰ্ণ হোৱা মেট্ৰ’ প্ৰকল্প | image5 = Ernakulam Boat Jetty Entrance.JPG | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = এৰ্নাকুলাম ফেৰী ঘাট চহৰখনৰ অন্যতম প্ৰধান ফেৰী ঘাট | image6 = Ernakulam ferry service.jpg | width6 = 220 | alt6 = | caption6 = কোচিৰ বেকৱাটাৰ বা কায়েলত চলাচল কৰা ফেৰী সেৱাৰ এখন নাও | image7 = KWM Boat.jpg | width7 = 220 | alt7 = | caption7 = কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ’ই চহৰখনৰ বাবে এখন ফেৰী ব্যৱস্থা পৰিচালনা কৰে }} ===পথ পৰিবহণ=== কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথেৰে কোচি চহৰখন ইয়াৰ চুবুৰীয়া চহৰ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে সুন্দৰভাৱে সংযোজিত হৈ আছে। ই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ব্যৱস্থাৰ উত্তৰ-দক্ষিণ কৰিডৰৰ এটা অন্যতম সংযোগস্থল।<ref>{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=11 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191352/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=4 March 2016| archivedate=27 July 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=11 January 2018| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170701140723/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=1 July 2017| archivedate=20 August 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে কোচিৰ পথ আন্তঃগাঁথনিয়ে বৰ্ধিত যান-বাহনৰ চাহিদা পূৰণ কৰিব পৰা নাই। <ref>{{cite news| newspaper=[[The New Indian Express]]| url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/20/kochi-metro-extension-decongests-traffic-brings--much-needed-breather-to-city-roads-1678222.html| title=Kochi Metro extension decongests traffic, brings much-needed breather to city roads| access-date=19 January 2018| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180119235050/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/20/kochi-metro-extension-decongests-traffic-brings--much-needed-breather-to-city-roads-1678222.html| archive-date=19 January 2018}}</ref> সেইবাবে যান-জঁট এই চহৰখনৰ এটা ডাঙৰ সমস্যা। কোচি চহৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৬৬ (NH 66), ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৫৪৪ (NH 544), ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬A (NH 966A) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ ৯৬৬B (NH 966B)-ৰ সৈতে জড়িত। <ref name="Golden Quadrilateral">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| title=NS&EW Corridor Map| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| archive-date=27 July 2011| archivedate=27 July 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727123029/http://www.nhai.org/images/Nov10/NSEW%20%20%20Eng%20.jpg| deadurl=yes}}</ref><ref name="NSEW Chainage">{{cite web| publisher=National Highway Authority of India| url=http://www.nhai.org/chain_NS.asp| title=NS&EW Corridor Chainage Chart| access-date=24 January 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| archive-date=20 August 2010| archivedate=20 August 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820143051/http://www.nhai.org/chain_NS.asp| deadurl=yes}}</ref><ref name="Four-laned NH47C">{{Cite news| url=http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| title=A mammoth task achieved| access-date=22 March 2011| date=11 February 2011| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20121109013852/http://www.hindu.com/2011/02/11/stories/2011021155350500.htm| archive-date=9 November 2012| work=[[The Hindu]]}}</ref> কেইবাটাও ৰাজ্যিক ঘাইপথেও কোচিক কেৰালাৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ৰাজ্যিক ঘাইপথ ১৫ (SH 15) অৰ্থাৎ এট্টুমানুৰ-এৰ্নাকুলাম পথে চহৰখনক কট্টায়ম, পালা, কুমিলী, চাংগনাচেৰী আৰু পাথানামথিট্টা আদি ঠাইৰ সৈতে সংযোগ কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248 |title=State Highways in Kerala |access-date=17 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055331/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248 |archive-date=1 December 2010 |archivedate=1 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201055331/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=maps&pageId=248 |deadurl=yes }}</ref> ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৪১ (SH 41) অৰ্থাৎ পালাৰিভাট্টম-থেক্কাডী পথে জিলাখনৰ পূব প্ৰান্তলৈ যোৱাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে। ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৬৩ (SH 63) অৰ্থাৎ ভাইপীন পল্লীপুৰম পথ আৰু ৰাজ্যিক ঘাইপথ ৬৬ (SH 66) অৰ্থাৎ আলাপ্পুঝা-থোপ্পুম্পাড়ী পথ হৈছে উপকূলীয় পথ। এই পথকেইটাই ব্যাকৱাটাৰ (কায়েল) আৰু সাগৰৰ মাজৰ ঠেক ভূমিভাগক সংযোগ কৰে। মহাত্মা গান্ধী পথ (MG Road) আৰু সহোদৰন আয়াপ্পন পথ হৈছে এই চহৰখনৰ মূল ধমনীসদৃশ প্ৰধান পথ। এই পথ দুটা ক্ৰমে ১৯২৫ আৰু ১৯৬২ চনত এৰ্নাকুলামত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা পথ উপকূলৰ সমান্তৰালভাৱে আৰু আনটো পথ উপকূলৰ উলম্বভাৱে গৈছে। এই দুয়োটা পথতে প্ৰস্তাৱিত মেট্ৰ’ ৰেল সংযোগৰ ব্যৱস্থা আছে। চিপোৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোড (Seaport-Airport Road) হৈছে আন এটা প্ৰধান পথ। এই পথে কোচিন সাগৰীয় বন্দৰক কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। কাক্কানাদত থকা ইনফোপাৰ্ক এক্সপ্ৰেছৱে’খন চিপোৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোডৰ সৈতে সংযোজিত হৈ ইনফোপাৰ্কলৈকে বিস্তৃত হৈছে। চহৰখনৰ অন্যান্য প্ৰধান পথসমূহৰ ভিতৰত চিট্টুৰ পথ, বেনাৰ্জী পথ, শ্বনমুঘম পথ, কোচি বাইপাছ, কালুৰ-কাডাভান্ত্ৰা পথ আৰু পাৰ্ক এভিনিউ আদি অন্যতম। কোচি চহৰৰ বাবে ৰাজ্য চৰকাৰে এটা নতুন ৰিং ৰোডৰ (Ring Road) প্ৰস্তাৱ দিছে। বৰ্তমান NATPAC-ৰদ্বাৰা ইয়াৰ বাবে এটা প্ৰকল্প অধ্যয়ন চলাই থকা হৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.mydreamhouse.in/ring-roads-kochi-city |title=Ring roads for Kochi city |publisher=MyDreamHouse.in |date=17 February 2012 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426000744/http://www.mydreamhouse.in/ring-roads-kochi-city |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426000744/http://www.mydreamhouse.in/ring-roads-kochi-city |deadurl=yes }}</ref> ===ৰাজহুৱা পৰিবহণ=== ====পথ পৰিবহণ==== চহৰখনৰ ভিতৰত ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈছে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন বাছ ব্যৱস্থা। ৰাজ্য চৰকাৰে ‘থিৰুকোচি’ সেৱাৰ জৰিয়তেও চহৰখনত বাছ চলায়। এৰ্নাকুলাম টাউন, এৰ্নাকুলাম জেটি আৰু কালুৰত থকা ব্যক্তিগত বাছ টাৰ্মিনেল হৈছে চহৰখনৰ প্ৰধান বাছ আস্থান। ভাইটিলাত ‘দ্য মোবিলিটি হাব’ নামৰ এটা একীকৃত পৰিবহণ টাৰ্মিনেলৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য চলি আছে। এই টাৰ্মিনেলটোৱে চহৰৰ কেন্দ্ৰভাগৰপৰা আঁতৰত দূৰণিবটৰ বাছ সেৱাৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰে। লগতে ই বাছ, মেট্ৰ’ আৰু ফেৰীৰ দৰে বিভিন্ন ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱস্থাক একেলগ কৰে। <ref>{{cite web |url=http://www.vyttilamobilityhub.com |title=Vyttila Mobility Hub |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302091308/http://www.vyttilamobilityhub.com/ |archive-date=2 March 2011 |access-date=3 March 2018 }}</ref> JNNURM চহৰ পৰিবহণ উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ অধীনত নতুন প্ৰজন্মৰ শীত-তাপ নিয়ন্ত্ৰিত (AC) নিম্ন- মজিয়াৰ আৰু নন-এচি অৰ্ধ-নিম্ন-মজিয়াৰ বাছ লাভ কৰা দেশৰ কেইখনমান চহৰৰ ভিতৰত কোচি অন্যতম। KSRTC আৰু ব্যক্তিগত বাছে নেদুম্বাছেৰী, পেৰুম্বাভুৰ, আলুভা, মুভাট্টুপুঝা, কোথামংগলাম, চেৰ্থালা আৰু পুচাক্কালৰ দৰে কাষৰীয়া অঞ্চলসমূহলৈ নিয়মীয়াকৈ চলাচল কৰে। চহৰখনত দিনটোৰ যিকোনো সময়তে ভাড়াৰ বাবে টেক্সি আৰু অটো ৰিক্সা উপলব্ধ। কেৰালাৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰেই যান-বাহন বৃদ্ধিৰ তুলনাত পথ আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নয়ন নোহোৱাটো কোচিৰ বাবে এটা ডাঙৰ সমস্যা। <ref name="Traffic">{{cite web|publisher=Kochi Municipal Corporation |url=http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/Traffic%20&%20Transportation.pdf |title=Kochi Municipal Corporation – Urban Knowledge Base |access-date=25 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125004643/http://www.corporationofcochin.net/urban_kb/Traffic%20%26%20Transportation.pdf |archive-date=25 January 2011 }}</ref> ===ৰেল পৰিবহণ=== চহৰখনত চাৰিটা প্ৰধান ৰেলৱে ষ্টেচন আছে। সেইকেইটা হৈছে এৰ্নাকুলাম জংচন, এৰ্নাকুলাম টাউন (স্থানীয়ভাৱে ক্ৰমে দক্ষিণ আৰু উত্তৰ ৰেলৱে ষ্টেচন নামেৰে জনাজাত), আলুভা আৰু ত্ৰিপুনিথুৰা। ইয়াৰ উপৰি ইডাপল্লী আৰু কালামাছেৰী নামৰ দুটা সৰু ষ্টেচনো আছে। কোচি বন্দৰৰ দক্ষিণ অংশলৈ ৰেল সংযোগ সুনিশ্চিত কৰিবলৈ ইয়াত ‘কোচিন হাৰ্বাৰ টাৰ্মিনাছ’ আছে। চহৰখনৰ উপনগৰীয় ৰেল নেটৱৰ্কৰ বাবে বৰ্তমান এই টাৰ্মিনাছটোৰ নৱীকৰণৰ কাম চলি আছে। কোচিৰ মূল ৰেল পৰিবহণ ব্যৱস্থাটো ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ দাক্ষিণাত্য ৰেল মণ্ডলৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ই তিৰুৱনন্তপুৰম ৰেল ডিভিজনৰ অধীনত পৰে। দক্ষিণ ষ্টেচনটো দক্ষিণ ভাৰতৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত ৰেলৱে ষ্টেচনসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰপৰা দৈনিক ১২৮ তাতকৈও অধিক ৰেল চলাচল কৰে। <ref>{{cite web| url=http://indiarailinfo.com/arrivals/52| title=Ernakulam Junction (South)/ERS Railway Station – Today's Train Arrival Timings – All Trains – India Rail Info – Database of Indian Railways Trains & Stations| publisher=India Rail Info| date=19 June 2010| access-date=14 October 2010| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025143/http://indiarailinfo.com/arrivals/52| archive-date=13 July 2011}}</ref> চহৰখনৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত উত্তৰ ষ্টেচনটোৱে প্ৰধানকৈ দূৰণিবটৰ ৰেলসমূহ পৰিচালনা কৰে। যিবোৰ ৰেলে দক্ষিণ ষ্টেচন স্পৰ্শ নকৰে, সেইবোৰ এই ষ্টেচনেৰে পাৰ হৈ যায়। লগতে ই বহুতো ৰেলৰ বাবে এটা অতিৰিক্ত আস্থান (ষ্টপেজ)। উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ পিছফালে ‘এৰ্নাকুলাম টাৰ্মিনাছ’ (ষ্টেচন ক’ড° ERG) নামৰ এটা ঐতিহাসিক ৰেলৱে ষ্টেচনো আছে। মহাত্মা গান্ধী আৰু ব্ৰিটিছ ভাইচৰয়ৰ দৰে মহান ব্যক্তিসকলে এই পুৰণি ৰেলৱে ষ্টেচনেৰেই কোচিনলৈ আহিছিল। এৰ্নাকুলাম টাৰ্মিনাছ আছিল চহৰখনৰ প্ৰথমটো ৰেলৱে ষ্টেচন। কিন্তু ১৯৬০ চনৰ আৰম্ভণিতে ইয়াক পৰিত্যাগ কৰিব লগা হৈছিল। বৰ্তমান এই ষ্টেচনটো দাক্ষিণাত্য ৰেলৱেৰ মালবাহী ডিপো হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। <ref>{{cite web |url=http://www.irfca.org/gallery/Trips/south/csr-erg/ |title=Cochin State Railways |publisher=Irfca.org |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120143755/http://www.irfca.org/gallery/Trips/south/csr-erg/ |archive-date=20 January 2012 }}</ref> ===মেট্ৰ’=== কোচি মেট্ৰ’ কোচি চহৰৰ বাবে এক দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে চহৰখন আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া মহানগৰ অঞ্চলৰ যান-জঁট বহুখিনি হ্ৰাস কৰা। <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030761160300.htm/ |title=More funds for metro rail; sanction yet to be granted |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805025944/http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030761160300.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=5 August 2011 }}</ref> এই মেট্ৰ’ ব্যৱস্থাটো তিনিটা পৰ্যায়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। প্ৰথম পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০১৩ চনৰ জুন মাহত আৰম্ভ হৈছিল। আলুভাৰপৰা পালাৰিভাট্টমলৈকে ১১টা ষ্টেচনযুক্ত ১৩.৪ কিলোমিটাৰ (৮.৩ মাইল) অংশ ২০১৭ চনৰ ১৭ জুনত [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে যাত্ৰীসকলৰ বাবে মুকলি কৰে। আলুভাৰপৰা ত্ৰিপুনিথুৰালৈকে ২৫টা ষ্টেচনযুক্ত ২৮.১২৫ কিলোমিটাৰ (১৭.৪৭৬ মাইল) দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কাম ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name = deadline>{{cite web|title=PM Modi to inaugurate Kochi Metro on June 17|url=http://english.mathrubhumi.com/news/kerala/pm-modi-to-inaugurate-kochi-metro-on-june-17-1.1976455|website=mathrubhumi.com|date=30 May 2017 |publisher=Mathrubhumi|access-date=30 May 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kochi Metro Phase 1 Now Complete, PM Modi Inaugurates Thripunithura Terminal Station |url=https://www.timesnownews.com/city/kochi/kochi-metro-phase-1-now-complete-pm-modi-inaugurates-thripunithura-terminal-station-article-108256793 |access-date=2024-03-09 |website=[[Times Now]] |date=6 March 2024 |language=en-US}}</ref> এই কামত প্ৰায় ৫১.৮১ বিলিয়ন টকা ব্যয় হৈছিল। জেএলএন ষ্টেডিয়ামৰপৰা ইনফোপাৰ্ক-কাক্কানাদলৈকে দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ কামক 'পিংক লাইন' বুলি জনা যায়। এই লাইনটো ২০২৬ চনৰ ভিতৰত কাৰ্যক্ষম হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে। <ref>{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |title=കൊച്ചി മെട്രോ കാക്കനാട്ടേക്ക്; നിർമാണം ഡിസംബറിൽ ആരംഭിക്കും |url=https://www.madhyamam.com/kerala/kochi-metro-to-kakanad-construction-will-begin-in-december-1198555 |access-date=10 September 2023 |website=Madhyamam |date=2 September 2023 |language=en}}</ref> ===জল পৰিবহণ=== ভাৰতৰ প্ৰধান সাগৰীয় বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত কোচি অন্যতম। ই ভাৰত মহাসাগৰৰ আটাইতকৈ সুৰক্ষিত বন্দৰসমূহৰ ভিতৰত অন‍্যতম। <ref name="Trade Logistics – India Seaports">{{cite web| publisher=National Informatics Centre| url=http://www.indiainbusiness.nic.in/trade-india/ports.htm| archive-url=https://web.archive.org/web/20061215061719/http://www.indiainbusiness.nic.in/trade-india/ports.htm| archive-date=15 December 2006| title=Trade with India—major ports in India| access-date=23 May 2006}}</ref> 'কোচিন পোৰ্ট ট্ৰাষ্ট' নামৰ এক স্বায়ত্ত্বশাসিত সংস্থাই এই বন্দৰটো পৰিচালনা কৰে। ইয়াত জাহাজত ইন্ধন ভৰোৱা, মালবাহী তথা যাত্ৰীবাহী জাহাজ চম্ভালা আৰু সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ সুন্দৰ সুবিধা আছে। এই বন্দৰটো তিনিটা দ্বীপৰ এক সমষ্টি। ইয়াৰে এটা দ্বীপ মানৱ-নিৰ্মিত।<ref name=Madan>{{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= [https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/177 177]|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> এই বন্দৰৰপৰা কলম্বো আৰু লাক্ষাদ্বীপলৈ যাত্ৰীবাহী জাহাজ চলাচল কৰে। 'কেৰালা শ্বিপিং এণ্ড ইনলেণ্ড নেভিগেশ্যন কৰ্প’ৰেশ্যন', ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগ আৰু ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানে চহৰখনৰ বিভিন্ন ফেৰী ঘাটৰপৰা নাও সেৱা পৰিচালনা কৰে। দ্বীপসমূহৰ মাজত বাহন আৰু যাত্ৰী কঢ়িয়াবলৈ এৰ্নাকুলাম আৰু ভাইপীন তথা ভাইপীন আৰু ফ’ৰ্ট কোচিৰ মাজত ফেৰী চলে। অৱশ্যে কোচিৰ দ্বীপসমূহক সংযোগ কৰা 'গোশ্ৰী দলং' নিৰ্মাণ হোৱাৰ পিছত ফেৰী পৰিবহণৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিছু কমি গৈছে। ইয়াত থকা প্ৰধান ফেৰী ঘাটসমূহ হৈছে পাৰ্ক এভিনিউৰ ওচৰৰ এৰ্নাকুলাম মেইন বোট জেটি, বেনাৰ্জী পথৰ হাইকোৰ্ট জেটি, উইলিংডন দ্বীপৰ এম্বাৰকেশ্যন জেটি আৰু ফ’ৰ্ট কোচি জেটি। <ref>{{cite news| newspaper=[[The Hindu]]| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulamwest-kochi-circular-ferry-services-from-tomorrow/article5032933.ece| title=Ernakulam-West Kochi circular ferry services from tomorrow| access-date=12 January 2018| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20180112215256/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/ernakulamwest-kochi-circular-ferry-services-from-tomorrow/article5032933.ece| archive-date=12 January 2018}}</ref> ২০২৩ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ’ প্ৰকল্প লাভ কৰা ভাৰতৰ প্ৰথমখন চহৰ হৈ পৰে। কোচি ৱাটাৰ মেট্ৰ’ হৈছে ভাৰতৰ প্ৰথমটো ৱাটাৰ মেট্ৰ’ প্ৰকল্প। এছিয়াৰ ভিতৰতে ই এনেধৰণৰ সৰ্ববৃহৎ একীকৃত জল পৰিবহণ ব্যৱস্থা। এই ব্যৱস্থাই ১৫টা পথৰ এক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে কোচিৰ ১০টা দ্বীপক সংযোগ কৰিছে। এই পথসমূহ ৭৬ কিলোমিটাৰ জুৰি বিস্তৃত আৰু ইয়াত ৩৮টা ফেৰী ঘাট আছে। ==জনগাঁথনি== {{Bar box|float=right|title=কোচি চহৰৰ ধৰ্মসমূহ (২০১১)|titlebar=#Fcd666|left1=ধৰ্ম|right1=শতাংশ|bars={{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|43.78}}{{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|38.12}}{{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|17.56}}{{bar percent|অন্যান্য|grey|0.54}}}} প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৭১৩৯ জন লোকেৰে কোচি কেৰালাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব থকা চহৰ। [[File:Kochi Santa Cruz A.jpg|thumb|left|220px|ফ’ৰ্ট কোচিত থকা চাণ্টা ক্ৰুজ বেচিলিকা হৈছে ভাৰতৰ ৩৫খন বেচিলিকাৰ ভিতৰত অন্যতম। ]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি কোচি মহানগৰ অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ২১,১৭,৯৯০ জন। ইয়াত মহিলা আৰু পুৰুষৰ অনুপাত হৈছে ১০২৮:১০০০। এই হাৰ সৰ্বভাৰতীয় গড় অনুপাত ৯৩৩:১০০০ তকৈ বহুত বেছি। কোচিৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৯৭.৫ শতাংশ। পুৰুষৰ তুলনাত মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ মাত্ৰ ১.১ শতাংশ কম। সমগ্ৰ ভাৰততে এনে লিংগ পাৰ্থক্যৰ হাৰ আটাইতকৈ কম। [[File:Kerala jain temple.jpg|thumb|220px|মাট্টানচেৰীত থকা ধৰ্মনাথ জৈন মন্দিৰ চহৰখনৰ আন এক আকৰ্ষণ। ]] কোচিৰ প্ৰধান ধৰ্মসমূহ হৈছে হিন্দু ধৰ্ম, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম আৰু ইছলাম ধৰ্ম। ইয়াৰ উপৰি ইয়াত জৈন ধৰ্ম, ইহুদী ধৰ্ম, শিখ ধৰ্ম আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ লোকো আছে। যদিও চহৰখনৰ ৪৪ শতাংশ লোকে হিন্দু ধৰ্ম পালন কৰে, খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ বৃহৎ অনুসৰণকাৰীয়ে (৩৮ শতাংশ) কোচিক ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যা থকা চহৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। <ref name="Census GIS Household">{{cite web|title=Census of India, 2011, Religion PCA|url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-3200.xlsx|access-date=20 September 2020|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|archive-date=14 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214130048/http://www.censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-3200.xlsx|url-status=live}}</ref> চহৰখনৰ বেছিভাগ বাসিন্দাই মালয়ালী লোক। অৱশ্যে ইয়াত তামিল, গুজৰাটী, ইহুদী, এংলো-ইণ্ডিয়ান, শিখ আৰু কোংকণীকে ধৰি উল্লেখনীয় জনগোষ্ঠীয় সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ো বাস কৰে। যোগাযোগৰ মূল ভাষা হৈছে মালয়ালম। <ref name="Jain Temple turns 100, Kerala">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/lf/2004/11/25/stories/2004112501310200.htm|title=Jain Temple turns 100|access-date=1 March 2011|date=25 November 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629042907/http://www.hindu.com/lf/2004/11/25/stories/2004112501310200.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=29 June 2011}}</ref><ref name="Kochi Sikh Community">{{cite news|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300240100.htm|title=The Punjabi part of Kochi|access-date=3 June 2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20020615232412/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300240100.htm|archive-date=15 June 2002|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020615232412/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300240100.htm|archivedate=15 June 2002|deadurl=yes}}</ref> প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ বাবেও [[মালয়ালম ভাষা]] ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে বহুসংখ্যক স্কুলে ইংৰাজী মাধ্যমৰ শিক্ষাও প্ৰদান কৰে। উচ্চ শিক্ষা আৰু ব্যাৱসায়িক ক্ষেত্ৰত ইংৰাজী ভাষাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়। ইয়াত তামিল আৰু [[হিন্দী ভাষা]] সকলোৱে বুজি পায়, যদিও মুখেৰে বৰকৈ নকয়। উন্নয়নশীল বিশ্বৰ অন্যান্য দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা চহৰসমূহৰ দৰেই কোচিও ডাঙৰ নগৰীকৰণৰ সমস্যাত ভুগিছে। ঘৰৰ মূল্য আৰু উপলব্ধতা, নগৰীয়া পৰিয়ালৰ ভিৰ আৰু পৰিয়ালৰ উপাৰ্জনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় চহৰসমূহৰ ভিতৰত কোচি দশম স্থানত আছিল। <ref>{{cite web |url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |title=Liveability Index 2011, The Best Cities in India |publisher=IFC |date=12 December 2011 |access-date=11 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |deadurl=yes }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰোৰ তথ্য অনুসৰি, ভাৰতত পঞ্জীয়নভুক্ত অপৰাধৰ সংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত এই চহৰখনে চতুৰ্থ স্থান লাভ কৰিছে। <ref>{{cite web|url=http://ncrb.nic.in/cii2008/Statistics2008.pdf |title=TABLE-1.6 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628215223/http://ncrb.nic.in/cii2008/Statistics2008.pdf |archive-date=28 June 2011 }}</ref><ref name="Crime Statistics">{{cite web|url=http://ncrb.nic.in/CII-2009-NEW/cii-2009/Chapter%202.pdf |title=IPC crime rate in Mega Cities: Table Table-2 (A), page-44 |access-date=9 March 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628215631/http://ncrb.nic.in/CII-2009-NEW/cii-2009/Chapter%202.pdf |archive-date=28 June 2011 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.metrovaartha.com/2010/03/29032404/CRIME-LIST-KOCHI-20100329.html |title=Crime rate high in Kochi |publisher=Metrovaartha.com |date=29 March 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714080836/http://www.metrovaartha.com/2010/03/29032404/CRIME-LIST-KOCHI-20100329.html |archive-date=14 July 2011 |archivedate=14 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714080836/http://www.metrovaartha.com/2010/03/29032404/CRIME-LIST-KOCHI-20100329.html |deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনত চহৰখনত ৰাষ্ট্ৰীয় গড় ১৮১.৪ ৰ বিপৰীতে গড় অপৰাধৰ হাৰ আছিল ৬৪৬.৩। কিন্তু কোচি চহৰৰ আৰক্ষী আয়ুক্তই পিছত স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে এই বৈষম্যৰ কাৰণ আছিল কোচিত সৰু সৰু অপৰাধৰ ক্ষেত্ৰত গোচৰ ৰুজু হোৱাৰ হাৰ ভাৰতৰ অন্যান্য চহৰতকৈ বেছি আছিল। ৰাজ্যিক অপৰাধ ৰেকৰ্ড ব্যুৰো (SCRB) ৰ প্ৰতিৱেদনেও এই কথা সমৰ্থন কৰে। কাৰণ এই প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কেৰালা ৰাজ্যৰ ভিতৰত কোচি চহৰতে মহিলাৰ বিৰুদ্ধে আটাইতকৈ কম অপৰাধ সংঘটিত হয়। <ref name="SCRB">{{cite news |url = http://archive.asianage.com/kochi/kochi-safest-kerala-women-168 |title = Kochi is safest in Kerala for women |work = AsianAge |date = 9 October 2012 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170218143649/http://archive.asianage.com/kochi/kochi-safest-kerala-women-168 |archive-date = 18 February 2017 |archivedate = 18 February 2017 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170218143649/http://archive.asianage.com/kochi/kochi-safest-kerala-women-168 |deadurl = yes }}</ref> ইনষ্টিটিউট অৱ কম্পিটিটিভনেছৰ ২০১১ চনৰ জীৱন-ধাৰণৰ মানদণ্ডৰ প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কোচি ৰাজ্যৰ ভিতৰত প্ৰথম আৰু দেশৰ ভিতৰত ষষ্ঠ স্থানত আছে। <ref name="Liveability">{{cite web |publisher=CII/Institute of Competitiveness |url=http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |title=Liveability Index 2011, The Best Cities In India |access-date=11 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |archive-date=26 April 2013 |archivedate=26 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130426181029/http://competitiveness.in/wp-content/uploads/2012/01/Liveability-Report.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০০৯ চনত নীলচেন কোম্পানীৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি ভাৰতৰ শীৰ্ষ ১০খন আটাইতকৈ চহকী চহৰৰ তালিকাত কোচি সপ্তম স্থানত আছিল। <ref name="Affluent Cities">{{cite web|publisher=Nielsen Company|url=http://in.nielsen.com/news/20090902.shtml|title=Top 10 affluent Indian cities ranked|access-date=4 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714181633/http://in.nielsen.com/news/20090902.shtml|archive-date=14 July 2011|archivedate=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714181633/http://in.nielsen.com/news/20090902.shtml|deadurl=yes}}</ref> চহৰসমূহৰ বাবে কৰা স্বচ্ছ ভাৰত ৰেংকিঙত কোচি ভাৰতৰ চতুৰ্থ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ চহৰ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ অভিলাষী 'স্মাৰ্ট চিটি মিছন'ৰ অধীনত স্মাৰ্ট চিটি হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ বাছনি কৰা এশখন ভাৰতীয় চহৰৰ ভিতৰত কোচিও অন্যতম আছিল। <ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html|title=Only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about the smart cities project |publisher=Firstpost|date=28 August 2015 |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html|archive-date=19 January 2017}}</ref> ==সংস্কৃতি== {{Panorama | image = File:Marine Drive Kochi Night View DSW.jpg | height = 230 | alt = Marine Drive, Kochi | caption = {{center|মেৰিন ড্ৰাইভ, কোচি}} }} কেইবা শতিকা ধৰি ধাৰাবাহিকভাৱে হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ ফলত এই চহৰখনৰ জনসংখ্যা কেৰালাৰ সকলো প্ৰান্তৰ আৰু সমগ্ৰ ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইৰ মানুহৰ এক সংমিশ্ৰণ হৈ পৰিছে। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ বৃহৎ উপস্থিতিয়ে ইয়াৰ সৰ্বভাৰতীয় স্বৰূপটোক প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। <ref name="Kochi's 'mini-India' NDTV">{{cite news | author=T S Sudhir | url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?template=Assemblypolls2006&slug=%27Mini-India%27+votes+for+better+Kerala&id=87395&callid=1&category=National | title=Kochi's 'mini-India' | publisher=NDTV | date=29 April 2006 | access-date=23 May 2006 | archive-date=13 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230913152446/https://www.ndtv.com/news | url-status=live }}</ref> {{multiple image| align = right| direction = vertical| image1 = Musical-walkway.jpg| alt1 =| caption1 = খোজকাঢ়ি যোৱা লোকসকলে কোচিৰ সাগৰৰ পাৰৰ ফুৰা পথ মেৰিন ড্ৰাইভেৰে খোজকাঢ়িব পাৰে| image2 = Nethaji Nagar, Edappally, Ernakulam, Kerala 682024, India - panoramio.jpg| alt2 =| caption2 =লুলু মল ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ শ্বপিং মল| image3 = Kettuvallam Bridge DSW.jpg| alt3 =| caption3 = মেৰিন ড্ৰাইভত কেট্টুভেল্লাম দলং| image4 = Forum Kochi Exterior.jpg| caption4 =বিগংগম দৃষ্টিত কোচিৰ ফ’ৰাম মলৰ দৃশ্য}} কোচিত মালয়ালী, কোংকণী <ref name="Konkani Library, Kochi">{{cite web|publisher=University of Chicago|url=https://coral.uchicago.edu:8443/display/lasa/Kerala+Konkani+Akademi+Library+(Kochi,+India)|title=Konkani Akademi Library|access-date=1 March 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725102924/https://coral.uchicago.edu:8443/display/lasa/Kerala+Konkani+Akademi+Library+(Kochi,+India)|archive-date=25 July 2011|archivedate=25 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725102924/https://coral.uchicago.edu:8443/display/lasa/Kerala+Konkani+Akademi+Library+(Kochi,+India)|deadurl=yes}}</ref><ref name="Konkanis in Kochi">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2009/08/13/stories/2009081351590100.htm|title=Konkanis in Kochi|access-date=1 March 2011|date=13 August 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043045/http://www.hindu.com/mp/2009/08/13/stories/2009081351590100.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=29 June 2011}}</ref>, গুজৰাটী <ref name="Jain Temple turns 100, Kerala" />, বঙালী <ref name="Bengali Community, Kochi">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/10/19/stories/2007101961831100.htm|title=Bengalis celebrate Durga Puja|access-date=1 March 2011|date=19 October 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043058/http://www.hindu.com/2007/10/19/stories/2007101961831100.htm|work=[[The Hindu]]|archive-date=29 June 2011}}</ref>, মাৰাঠী <ref>{{Cite news|work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/From-the-land-of-Marathas/article14469004.ece|title=From the land of Marathas|access-date=19 January 2018|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801025724/https://www.thehindu.com/features/metroplus/From-the-land-of-Marathas/article14469004.ece|url-status=live}}</ref>, পঞ্জাবী <ref name="Kochi Sikh Community" /><ref name="Sikh Community in Kochi">{{cite news |last=Rajagopal |first=Shyama |date=25 July 2008 |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Sikhs-love-peace-loving-Kochi/article15265943.ece|title=Sikhs love peace-loving Kochi |access-date=1 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201214003551/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Sikhs-love-peace-loving-Kochi/article15265943.ece |archive-date=14 December 2020 |url-status=live}}</ref>, তামিল, কানাড়া, বিহাৰী, এংলো ইণ্ডিয়ান আৰু কেইটামান ইহুদী পৰিয়ালকে ধৰি এক বৈচিত্ৰ্যমজ়, বহুসাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ সমাজ আছে। এই চহৰখনত এসময়ত 'মালাবাৰ য়াহুদান' অৰ্থাৎ বৰ্তমান 'কোচিন ইহুদী' নামেৰে জনাজাত এটা ডাঙৰ ইহুদী সম্প্ৰদায় আছিল। তেওঁলোকে কোচিৰ ব্যৱসায় আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। কোচি আৰু ইয়াৰ ওচৰ-পাজৰৰ অঞ্চল যেনে চেন্নামংগলাম, পৰাভুৰ বা মালা আদিত তেওঁলোকৰ কেইবাটাও সৰ্বধৰ্ম উপাসনাগৃহ আছিল। <ref name="Jerusalem centre for Public Affairs">{{cite web |publisher = Jerusalem Centre for public affairs |work = An Interview with Nathan Katz |url = http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |title = The Jews, Israel, and India |access-date = 17 May 2006 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |archive-date = 5 September 2006 |archivedate = 5 September 2006 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060905125230/http://www.jcpa.org/cjc/cjc-katz-f05.htm |deadurl = yes }}</ref> ১৮৭৬ চনত কেৰালাত গঠিত হোৱা চিৰিয়ান অৰ্থডক্স অৰ্থাৎ জাকোবাইট চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান চাৰ্চৰ সাতটা ধৰ্মপ্ৰান্তৰ ভিতৰত কোচি অন্যতম আছিল। ইয়াৰ বিচপৰ আসনখন কাৰিঙ্গাচিৰাৰ চেইণ্ট জৰ্জ কেথেড্ৰেলত অৱস্থিত। লগতে জাকোবাইটসকলৰ সিংহসন গীৰ্জাৰ বিচপৰ আসনখন চহৰখনৰ মেৰীছ কেথেড্ৰেল ইলামকুলামত আছে। কেৰালাৰ ভেৰাপোলী ধৰ্মপ্ৰদেশৰ ৰোমান কেথলিক কেথেড্ৰেল আৰু কোচি ধৰ্মপ্ৰান্তৰ কাৰ্যালয় চহৰখনতে অৱস্থিত। চেইণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু ২২খন পূব কেথলিক গীৰ্জাৰ অন্যতম 'চাইৰো-মালাবাৰ গীৰ্জা'ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এৰ্নাকুলামত আছে। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মীয় উপাসনাৰ প্ৰধান স্থানসমূহৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলামৰ চেইণ্ট মেৰীছ চাইৰো-মালাবাৰ কেথলিক কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, এৰ্নাকুলামৰ চেইণ্ট ফ্ৰান্সিল আছিছি ৰোমান কেথলিক কেথেড্ৰেল, ভাল্লাৰপাদম-এৰ্নাকুলামৰ বেচিলিকা অৱ আৱাৰ লেডী অৱ ৰেনচম, ফ’ৰ্ট কোচিৰ চাণ্টা ক্ৰুজ বেচিলিকা ৰোমান কেথলিক কেথেড্ৰেল, কালুৰৰ চেইণ্ট এণ্টনী শ্ৰাইন আৰু ইডাপল্লীৰ চেইণ্ট জৰ্জ ফোৰেন গীৰ্জা অন্যতম। চহৰখনৰ বহু-জনগোষ্ঠীয় গাঁথনিৰ বাবে কোচিয়ে উত্তৰ ভাৰতীয় হিন্দু উৎসৱ [[হোলী]]ৰ লগতে কেৰালাৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱ [[ওনাম]] আৰু [[বিষু]]ও উদ্‌যাপন কৰে। খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় উৎসৱ যেনে [[বৰদিন]], ইষ্টাৰ, ঈদ-উল-ফিতৰ আৰু মিলাদ-উন-নবীও ইয়াত পালন কৰা হয়। ডিচেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ১০ দিনত ফ’ৰ্ট কোচিত 'কোচিন কাৰ্নিভাল' নামৰ এক আনন্দময় উৎসৱ উদ্‌যাপন কৰা হয়। <ref>{{cite news |title=Cochin celebration and carnival 2016 |url=http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-events/cochin-carnival-1.33994 |work=[[Mathrubhumi]] |access-date=12 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102014857/http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-events/cochin-carnival-1.33994 |archive-date=2 January 2018 |archivedate=2 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180102014857/http://english.mathrubhumi.com/travel/kerala/kerala-events/cochin-carnival-1.33994 |deadurl=yes }}</ref> কোচিত বহুতো শ্বপিং মল আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ফ’ৰাম মল, ওবেৰন মল, চেণ্টাৰ স্কোৱাৰ মল আৰু লুলু মল অন্যতম। সৰ্বমুঠ ১৭ একৰ লিজত দিব পৰা এলেকাৰে লুলু মল হৈছে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। <ref name="nielargest">{{cite news|title=Biggest shopping mall in India opens in Kochi|url=http://newindianexpress.com/business/news/article1496045.ece|newspaper=The New Indian Express|date=10 March 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524163220/http://newindianexpress.com/business/news/article1496045.ece|archive-date=24 May 2013|access-date=26 July 2026|archivedate=24 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524163220/http://newindianexpress.com/business/news/article1496045.ece|deadurl=yes}}</ref><ref name="thlargest">{{cite news|title=India's biggest shopping mall opens in Kochi|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/indias-biggest-shopping-mall-opens-in-kochi/article4496042.ece|newspaper=The Hindu|date=11 March 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516014736/http://www.thehindu.com/todays-paper/indias-biggest-shopping-mall-opens-in-kochi/article4496042.ece|archive-date=16 May 2013}}</ref><ref name="dclargest">{{cite news |title=Kochi boasts of Asia's largest shopping mall |url=http://www.deccanchronicle.com/130310/news-current-affairs/article/kochi-boasts-asia%E2%80%99s-largest-shopping-mall |newspaper=Deccan Chronicle |date=10 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525093655/http://www.deccanchronicle.com/130310/news-current-affairs/article/kochi-boasts-asia%E2%80%99s-largest-shopping-mall |archive-date=25 May 2013 |access-date=26 July 2026 |archivedate=25 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525093655/http://www.deccanchronicle.com/130310/news-current-affairs/article/kochi-boasts-asia%E2%80%99s-largest-shopping-mall |deadurl=yes }}</ref> কোচিত কেৰালা ৰাজ্যৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বেছি পাঁচ তাৰকাযুক্ত হোটেল আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ক্ৰাউন প্লাজা <ref>{{cite web| url=https://www.ihg.com/crowneplaza/hotels/us/en/kochi/cokch/hoteldetail| title=Crowne Plaza Kochi| publisher=[[InterContinental Hotels Group]]| access-date=12 January 2018| archive-date=13 January 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093137/https://www.ihg.com/crowneplaza/hotels/us/en/kochi/cokch/hoteldetail| url-status=live| archivedate=13 January 2018| archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113093137/https://www.ihg.com/crowneplaza/hotels/us/en/kochi/cokch/hoteldetail| deadurl=yes}}</ref>, মেৰিয়ট ইণ্টাৰনেশ্যনেল <ref>{{cite web| url=http://www.marriott.com/hotels/travel/cokmc-kochi-marriott-hotel| title=Kochi Marriott Hotel| publisher=[[Marriott International]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20170630022245/http://www.marriott.com/hotels/travel/cokmc-kochi-marriott-hotel/| archive-date=30 June 2017| access-date=12 January 2018}}</ref>, গ্ৰ্যাণ্ড হায়াট <ref>{{cite web| url=https://www.hyatt.com/en-US/hotel/india/grand-hyatt-kochi-bolgatty/cokgh| title=Grand Hyatt Kochi Bolgatty| publisher=[[Hyatt]]| access-date=29 October 2020| archive-date=27 October 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201027132055/https://www.hyatt.com/en-US/hotel/india/grand-hyatt-kochi-bolgatty/cokgh| url-status=live| archivedate=27 October 2020| archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027132055/https://www.hyatt.com/en-US/hotel/india/grand-hyatt-kochi-bolgatty/cokgh| deadurl=yes}}</ref>, শ্বেৰাটন, লে মেৰিডিয়ান <ref>{{cite web| url=https://www.marriott.com/hotels/travel/cokmd-le-meridien-kochi/| title=Le Méridien Kochi| publisher=[[Marriott International]]| access-date=29 October 2020| archive-date=29 October 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201029165258/https://www.marriott.com/hotels/travel/cokmd-le-meridien-kochi/| url-status=live}}</ref>, ৰেডিছন ব্লু <ref>{{cite web| url=https://www.radissonblu.com/en/hotel-kochi| title=Radisson Blu Kochi| publisher=[[Radisson Blu]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093039/https://www.radissonblu.com/en/hotel-kochi| archive-date=13 January 2018| access-date=12 January 2018}}</ref>, হলিডে ইন <ref>{{cite web| url=https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/cochin/coker/hoteldetail| title=Welcome to Holiday Inn Cochin| publisher=[[InterContinental Hotels Group]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093059/https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/cochin/coker/hoteldetail| archive-date=13 January 2018| access-date=12 January 2018| archivedate=13 January 2018| archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113093059/https://www.ihg.com/holidayinn/hotels/us/en/cochin/coker/hoteldetail| deadurl=yes}}</ref>, ৰামাডা <ref>{{cite web| url=https://www.wyndhamhotels.com/ramada/cochin-india/ramada-resort-cochin/overview| title=Ramada Resort Cochin| publisher=[[Wyndham Worldwide]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20171104193230/https://www.wyndhamhotels.com/ramada/cochin-india/ramada-resort-cochin/overview| archive-date=4 November 2017| access-date=12 January 2018}}</ref>, ইবিছ <ref>{{cite web| url=http://www.ibis.com/gb/hotel-7928-ibis-kochi-city-centre-/index.shtml| title=ibis Kochi City Centre| publisher=[[Ibis (hotel)|Ibis]]| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093128/http://www.ibis.com/gb/hotel-7928-ibis-kochi-city-centre-/index.shtml| archive-date=13 January 2018| access-date=12 January 2018}}</ref> আৰু তাজ মালাবাৰ আদিৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ব্ৰেণ্ড অন্তৰ্ভুক্ত। <ref>{{cite web| url=https://www.tajhotels.com/en-in/taj/taj-malabar-cochin/| title=Taj Malabar Resort & Spa, Cochin| publisher=[[Taj Hotels Resorts and Palaces]]| access-date=29 October 2020| archive-date=30 October 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20201030163435/https://www.tajhotels.com/en-in/taj/taj-malabar-cochin/| url-status=live}}</ref> কোচি মালয়ালম সাহিত্যৰ কেইবাজনো আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিৰ বাসস্থান আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চাংগামপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই <ref>{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|title=Changampuzha Krishna Pillai – Biography|website=keralasahityaakademi.org|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619124229/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|archive-date=19 June 2017}}</ref>, কেশৰী বালকৃষ্ণ পিল্লাই<ref>{{Cite web|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|title=Changampuzha Krishna Pillai – Biography|website=keralasahityaakademi.org|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170619124229/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Changanpuzha/Html/Changanpuzhagraphy.htm|archive-date=19 June 2017}}</ref>, [[জি শঙ্কৰ কুৰুপ]] <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-house-for-a-poet/article7089536.ece|title=A house for a poet|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115185909/http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-house-for-a-poet/article7089536.ece|archive-date=15 January 2018}}</ref> আৰু [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] অন্যতম। <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/one-for-the-road/article5839510.ece|title=One for the road|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328103553/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/one-for-the-road/article5839510.ece|archive-date=28 March 2014}}</ref> সহোদৰন আয়াপ্পন <ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-making-of-a-brotherhood-4697780/|title=The Making of a Brotherhood: An anti-caste communal feast in Kerala and its relevance in current culture wars|newspaper=[[The Indian Express]]|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116004227/http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/the-making-of-a-brotherhood-4697780/|archive-date=16 January 2018}}</ref> আৰু পণ্ডিত কৰুপ্পনৰ দৰে বিশিষ্ট সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ ঘৰো কোচিত আছিল। <ref>{{cite book|last=Sadasivan|first=S N|title=A Social History of India|year=2000|publisher=A P H Publishing Corporation|location=New Delhi|page=551|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&q=pandit+karuppan&pg=PA532|isbn=9788176481700|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227045417/https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC#v=onepage&q=pandit%20karuppan&f=false|archive-date=27 December 2016}}</ref> 'কোচি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থমেলা' হৈছে চহৰখনত প্ৰতিবছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা এটা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠান। ==স্বাস্থ্যসেৱা== [[File:Aster Medcity Hospital Entrance.jpg|thumb|right|220px| এষ্টাৰ মেডিচিটি, দেশৰ অন্যতম বৃহত্তম চিকিৎসালয়]] উন্নত তৃতীয়ক আৰু চতুৰ্থক পৰ্যায়ৰ চিকিৎসা সুবিধাৰে সমৃদ্ধ কোচিত ভাৰতৰ ভিতৰতে অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ স্বাস্থ্যসেৱা উপলব্ধ। উন্নত চিকিৎসাৰ বাবে সমগ্ৰ কেৰালাৰ লোকসকলৰ বাবে ই এক প্ৰধান থলি। <ref>{{cite news |author = Sudha Nambudiri |url = http://newindianexpress.com/cities/kochi/article383139.ece |title = Kochi, the new medical hub |date = 19 April 2011 |access-date = 19 March 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130526153004/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article383139.ece |archive-date = 26 May 2013 |archivedate = 26 May 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130526153004/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article383139.ece |deadurl = yes }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.news18.com/news/india/kochi-set-to-be-hub-of-plush-hospitals-404036.html |title = Kochi set to be hub of plush hospitals |work = [[News 18]] |date = 26 September 2011 |access-date = 12 January 2018 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20180112160348/http://www.news18.com/news/india/kochi-set-to-be-hub-of-plush-hospitals-404036.html |archive-date = 12 January 2018 }}</ref> শেহতীয়া সময়ছোৱাত এই চহৰখনে তুলনামূলকভাৱে কম খৰচতে উন্নত চিকিৎসা বিচাৰি অহা ভাৰত, মধ্য প্ৰাচ্য, [[আফ্ৰিকা]], [[ইউৰোপ]] আৰু [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ বহু ৰোগীক আকৰ্ষণ কৰিছে। কেৰালাৰ ভিতৰত কেৱল কোচি চহৰতে সফল হৃদযন্ত্ৰ সংৰোপণ কৰা হৈছে। <ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2004/12/21/stories/2004122115190300.htm | title=Gift of life | date=21 December 2004 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108184759/http://www.hindu.com/2004/12/21/stories/2004122115190300.htm | archive-date=8 November 2012 | work=[[The Hindu]] | access-date=26 July 2026 | archivedate=8 November 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108184759/http://www.hindu.com/2004/12/21/stories/2004122115190300.htm | deadurl=yes }}</ref> অমৃতা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ, ছানৰাইজ হাস্পতাল, স্পেচিয়েলিষ্ট হাস্পতাল, মেডিকেল ট্ৰাষ্ট হাস্পতাল, পিভিএছ মেম’ৰিয়েল হাস্পতাল, ৰেনাই মেডিসিটি, লেকশ্ব’ৰ হাস্পতাল, লিছি হাস্পতাল, এষ্টাৰ মেডিচিটি <ref>{{cite web|url=http://www.astermedcity.com|title=Top Angioplasty Surgery Hospital in Kerala, India, Coronary Artery Bypass Surgery Asia|access-date=5 April 2015|archive-date=17 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317080601/http://astermedcity.com/|url-status=live}}</ref> আৰু ৰাজগিৰি ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ হৈছে কোচিৰ উন্নত স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান।<ref>{{cite web|url=http://www.medicaltrusthospital.com|title=Medical Trust Hospital|access-date=5 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324032703/http://www.medicaltrusthospital.com/|archive-date=24 March 2015}}</ref> চহৰখনৰ আন আন প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলাম মেডিকেল চেণ্টাৰ, কিমছ হাস্পতাল, গৌতম হাস্পতাল, লুৰ্ডছ হাস্পতাল আৰু শৰাফ হাস্পতাল অন্যতম। ভাৰতৰ কিছুমান প্ৰতিষ্ঠিত বন্ধ্যাত্ব নিবাৰণ বা সন্তানহীনতা চিকিৎসা কেন্দ্ৰ যেনে বিজয়া হাস্পতাল, ব’ৰ্ন হল ক্লিনিক <ref>{{cite web|url=http://www.bournhall-clinic.in/|title=Best IVF, Surrogacy and Infertility treatment clinic in India|work=Bourn hall IVF clinic|access-date=5 April 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315023605/http://www.bournhall-clinic.in/|archive-date=15 March 2015|archivedate=15 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150315023605/http://www.bournhall-clinic.in/|deadurl=yes}}</ref> আৰু চিমৰ (CIMAR) কোচিত অৱস্থিত। চৰকাৰী খণ্ডৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলাম সাধাৰণ চিকিৎসালয় আৰু এৰ্নাকুলাম চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় কোচিৰ উল্লেখযোগ্য চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান। ২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত ঘৰুৱা প্ৰশমনমূলক সেৱা (Palliative Care) আগবঢ়াবলৈ জিলাখনত 'আৰিকে' নামৰ এক ঘৰুৱা শুশ্ৰূষা কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হয়। এই সেৱাৰ অধীনত প্ৰশমনমূলক শুশ্ৰূষাৰ প্ৰশিক্ষণ লোৱা নাৰ্ছসকলে ৰোগীৰ ঘৰলৈ গৈ সেৱা আগবঢ়ায়। সাধাৰণ চিকিৎসালয়ৰ ঘৰুৱা প্ৰশমনমূলক সেৱা আঁচনিৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা লোকসকলে এই সুবিধা লাভ কৰে। <ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/home-palliative-day-care-service-launched/article28872337.ece|title=Home palliative day care service launched|work=[[The Hindu]]|date=7 August 2019|access-date=9 August 2019|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728193435/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/home-palliative-day-care-service-launched/article28872337.ece|url-status=live}}</ref> ==শিক্ষা== {{multiple image| align = right| direction = vertical| image1 = Maharajas College, Ernakulam.jpg| width1 = 220| alt1 =| caption1 = ১৮৭৫ চনত স্থাপিত মহাৰাজজ কলেজ ৰাজ্যখনৰ অন্যতম পুৰণি মহাবিদ্যালয়| image2 = Mec aryabhatta.jpg| width2 = 220| alt2 =| caption2 = মডেল ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজৰ মূল ভৱনটো ভাৰতৰ প্ৰথমটো উপগ্ৰহ ‘আৰ্যভট্ট’ৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল| image3 = Administrative Block, Cusat.jpg| width3 = 220| alt3 =| caption3 = কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় দেশৰ অন্যতম শীৰ্ষস্থানীয় শিক্ষানুষ্ঠান| image4 = Rajagiri college of social science.jpg| width4 = 220| alt4 =| caption4 = কালামাছেৰীত অৱস্থিত ৰাজগিৰি কলেজ অৱ ছচিয়েল ছায়েন্সেছ}} ===মাধ্যমিক শিক্ষা=== সমগ্ৰ ৰাজ্যখনতে প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ গাঁথনি মূলতঃ একেই। ইয়াত চৰকাৰী মালিকানাধীন বিদ্যালয় আৰু চৰকাৰী সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয় আছে। এই বিদ্যালয়সমূহ কেৰালা ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ডৰ সৈতে জড়িত। ব্যক্তিগত সংস্থা বা ব্যক্তিৰ মালিকানাধীন বেছিভাগ বিদ্যালয় [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা বোৰ্ড]] (CBSE) ৰ সৈতে জড়িত। <ref>{{cite web |publisher=[[National Informatics Centre]] |url=http://ernakulam.nic.in/cbsekv.htm |title=CBSE Schools in Ernakulam District |access-date=15 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704125639/http://ernakulam.nic.in/cbsekv.htm |archive-date=4 July 2017 }}</ref> ইণ্ডিয়ান চাৰ্টিফিকেট অৱ চেকেণ্ডাৰী এডুকেশ্যন (ICSE) ৰ সৈতে জড়িতও কিছুমান বিদ্যালয় আছে। <ref>{{cite news |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/good-show-by-kochi-schools-in-icse-exams/article3444966.ece |title=Good show by Kochi schools in ICSE exams |access-date=15 January 2018 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801061754/https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/good-show-by-kochi-schools-in-icse-exams/article3444966.ece |url-status=live }}</ref> ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ডে মালয়ালম আৰু ইংৰাজী দুয়োটা মাধ্যমতে শিক্ষা প্ৰদান কৰে। আনহাতে অন্যান্য বোৰ্ডসমূহে কেৱল ইংৰাজী মাধ্যমহে আগবঢ়ায়। আইবি (IB) আৰু আইজিচিএছই (IGCSE) ৰ দৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰা কেইখনমান বিদ্যালয়ো ইয়াত আছে। <ref>{{cite news |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-parents-opt-for-home-schools-for-their-children/articleshow/62262561.cms |title=Kerala parents opt for home-schools for their children |access-date=15 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115192103/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/kerala-parents-opt-for-home-schools-for-their-children/articleshow/62262561.cms |archive-date=15 January 2018 }}</ref> চহৰ আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত কেৰালা ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ডৰ অধীনত ৩৪খন চৰকাৰী বিদ্যালয়, ৬৭খন ব্যক্তিগত সাহায্য প্ৰাপ্ত বিদ্যালয় আৰু ৩১খন সাহায্যহীন বিদ্যালয় আছে। <ref name="List of Schools">{{cite web |publisher=Government of Kerala, Education Department |url=http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |title=List of Schools in Ernakulam District |access-date=24 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archive-date=27 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archivedate=27 June 2011 |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি ৬২খন চিবিএছই (CBSE) বিদ্যালয়, ২খন আইজিচিএছই (IGCSE) আৰু ৯খন আইচিএছই (ICSE) বিদ্যালয় আছে। <ref name="CBSE Schools">{{cite web|publisher=Central Board of Secondary Education|url=http://cbse.nic.in/|title=Central Board of Secondary Education|access-date=24 November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122131931/http://www.cbse.nic.in/|archive-date=22 November 2010}}</ref><ref name="ICSE Schools">{{cite web|publisher=Council for the Indian School Certificate Examinations |url=http://www.cisce.org/LocateSchool.jsp |title=Locate Affiliated Schools |access-date=23 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417190534/http://cisce.org/LocateSchool.jsp |archive-date=17 April 2011 }}</ref> চৰকাৰী খণ্ডৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহ হৈছে শ্ৰী ৰাম বৰ্মা হাইস্কুল, ইডাপল্লী হাইস্কুল, চৰকাৰী স্কুল-কোচি আৰু চৰকাৰী বালিকা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, এৰ্নাকুলাম। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, চিন্ময় মিছন আৰু ভাৰতীয় বিদ্যা ভৱনে চহৰৰ সীমাৰ ভিতৰত আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত কেইবাখনো অৰ্ধ-ব্যক্তিগত বিদ্যালয় পৰিচালনা কৰে। ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু ধৰ্মীয় ট্ৰাষ্টৰ মালিকানাধীন কেইবাখনো বিশেষভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত ব্যক্তিগত বিদ্যালয় (সাহায্য প্ৰাপ্ত আৰু সাহায্যহীন দুয়োবিধ) ইয়াত আছে। ইয়াৰ ভিতৰত চেইণ্ট এলবাৰ্টছ এইচএছএছ, এৰ্নাকুলাম, চেইণ্ট টেৰেছাছ চিজিএইচএছএছ, চেইণ্ট মেৰীছ চিজিএইচএছএছ এৰ্নাকুলাম, চেইণ্ট এণ্টনীছ চিজিএইচএছএছ, মডেল টেকনিকেল হায়াৰ চেকেণ্ডাৰী স্কুল, কালুৰ, দ্য ডেল্টা ষ্টাডী, ৰাজগিৰি পাব্লিক স্কুল, কেম্পিয়ন স্কুল, আছিছি বিদ্যানিকেতন, কোচিন ৰিফাইনেৰীজ স্কুল, গ্ৰেগৰিয়ান পাব্লিক স্কুল, গ্ৰীটছ পাব্লিক স্কুল, টক-এইচ পাব্লিক স্কুল, নেভি চিলড্ৰেন স্কুল, গ্লোবেল পাব্লিক স্কুল, চয়েছ স্কুল, বিদ্যোদয় স্কুল, মাৰ থমা পাব্লিক স্কুল, নৱ নিৰ্মাণ পাব্লিক স্কুল, চেইণ্ট পলছ ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুল, কালামাছেৰী আৰু দ্য চাৰ্টাৰ স্কুল কোচি অন্যতম। <ref>{{cite web |publisher=Government of Kerala, Education Department |url=http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |title=List of Schools in Ernakulam District |access-date=24 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archive-date=27 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110627005413/http://www.education.kerala.gov.in/schoollist/lp/ekm.pdf |archivedate=27 June 2011 |deadurl=yes }}</ref> ===উচ্চ শিক্ষা=== কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (CUSAT) চহৰখনৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এখন প্ৰধান বিশ্ববিদ্যালয়। কোচিত উচ্চ শিক্ষা প্ৰদান কৰা বেছিভাগ মহাবিদ্যালয় মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয় অথবা তিৰুৱনন্তপুৰমৰ এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে জড়িত। উইলিংডন দ্বীপত ইণ্ডিয়ান মেৰিটাইম ইউনিভাৰ্চিটিৰ এটা চৌহদ আছে। কালাডীত থকা শ্ৰী শংকৰাচাৰ্য সংস্কৃত বিশ্ববিদ্যালয় হৈছে উপকণ্ঠ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন গৱেষণাভিত্তিক বিশ্ববিদ্যালয়। অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত চেণ্ট্ৰেল ইনষ্টিটিউট অৱ ফিচাৰীজ নটিকেল এণ্ড ইঞ্জিনিয়াৰিং ট্ৰেনিং, নেচনেল ইউনিভাৰ্চিটি অৱ এডভান্সড লিগেল ষ্টাডিজ, নেচনেল ইনষ্টিটিউট অৱ ওচেন’গ্ৰাফী আৰু চেণ্ট্ৰেল মেৰিন ফিচাৰীজ ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট অন্যতম। <ref>{{cite web |url=http://www.nio.org/index/option/com_subcategory/task/show/title/NIO%20at%20a%20Glance/tid/1/sid/117/thid/118 |title=NIO at a Glance |publisher=[[National Institute of Oceanography, India|National Institute of Oceanography]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819073812/http://www.nio.org/index/option/com_subcategory/task/show/title/NIO%20at%20a%20Glance/tid/1/sid/117/thid/118 |archive-date=19 August 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nuals.ac.in/Who-are-we.aspx |title=NUALS – An Overview |publisher=[[National University of Advanced Legal Studies]] |access-date=12 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170907084851/http://nuals.ac.in/Who-are-we.aspx |archive-date=7 September 2017 |archivedate=7 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170907084851/http://nuals.ac.in/Who-are-we.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cmfri.org.in/about-us |title=About Us |publisher=[[Central Marine Fisheries Research Institute]] |access-date=12 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093204/http://www.cmfri.org.in/about-us |archive-date=13 January 2018 }}</ref> এই অঞ্চলৰ কিছুমান আগশাৰীৰ বিজনেছ স্কুল বা বি-স্কুল কোচিত আছে। ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট কোঝিকোড়ে (IIMK) কোচিৰ ইনফোপাৰ্কৰ অতুল্য ভৱনত ইয়াৰ প্ৰথমটো উপ-চৌহদ স্থাপন কৰিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/economy/article3512160.ece?ref=wl_industry-and-economy |title=IIM-K Satellite campus in Kochi |work=Business Line |access-date=12 November 2012 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913152449/https://www.thehindubusinessline.com/economy/ |url-status=live }}</ref> কোচিন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ স্কুল অৱ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ (SMS) হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰথম আৰু আটাইতকে পুৰণি ব্যৱস্থাপনামূলক শিক্ষানুষ্ঠান। এছচিএমএছ কোচিন দেশৰ অন্যতম উদীয়মান বি-স্কুল। <ref>{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/news/education/article3981367.ece |title=Award for SCMS-Cochin |work=Business Line |access-date=12 November 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024115132/http://www.thehindubusinessline.com/news/education/article3981367.ece |archive-date=24 October 2012 }}</ref> আন এখন প্ৰধান বি-স্কুল এক্সআইএমই (XIME)-এ কোচিত এটা নতুন চৌহদ মুকলি কৰিছে। <ref>{{cite web |url=http://www.mbauniverse.com/article/id/6188/ |title=XIME Bangalore to inaugurate Kochi campus in November 2012 |publisher=Mbauniverse.com |date=4 September 2012 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008092127/http://www.mbauniverse.com/article/id/6188 |archive-date=8 October 2012 }}</ref> অন্যান্য আগশাৰীৰ ব্যৱস্থাপনামূলক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত ৰাজগিৰি চেণ্টাৰ ফৰ বিজনেছ ষ্টাডিজ, কোচি বিজনেছ স্কুল, অমৃতা স্কুল অৱ বিজনেছ, এলবাৰ্টিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট আৰু টক-এইচ বি স্কুল অন্তৰ্ভুক্ত। চহৰ আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত চাৰিখন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আছে। সেইকেইটা হ’ল পনেক্কাৰাত থকা অমৃতা ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ এণ্ড ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰ, কালামাছেৰীত থকা কোচিন চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, শ্ৰী নাৰায়ণ ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ আৰু কোলেনচেৰীত থকা এম.অ.এছ.চি. চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। কিছুমান প্ৰতিষ্ঠিত সাধাৰণ মহাবিদ্যালয় হৈছে মহাৰাজজ কলেজ, চেইণ্ট এলবাৰ্টছ কলেজ, চেইণ্ট টেৰেছাছ কলেজ, ছেক্ৰেড হাৰ্টছ কলেজ, ভাৰত মাতা কলেজ, একুইনাছ কলেজ, ডি পল ইনষ্টিটিউট অৱ সায়েন্স এণ্ড টেকন’লজী (DIST) আৰু কোচিন কলেজ। চহৰখনৰ প্ৰধান অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা মহাবিদ্যালয়সমূহ হৈছে স্কুল অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং CUSAT, কালামাছেৰীত থকা এছচিএমএছ স্কুল অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজী, মডেল ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজ, ৰাজগিৰি স্কুল অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং এণ্ড টেকন’লজী আৰু ফিছেট (ফেডাৰেল ইনষ্টিটিউট অৱ সায়েন্স এণ্ড টেকন’লজী)। <ref>{{cite web |url=http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=102&coursename=B.Tech |title=List of Institutions having B. Tech |publisher=[[Government of Kerala]] |access-date=12 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093140/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=102&coursename=B.Tech |archive-date=13 January 2018 |archivedate=13 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180113093140/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=102&coursename=B.Tech |deadurl=yes }}</ref> কেৰালাৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ আসন হোৱাৰ বাবে কেইবাখনো শীৰ্ষস্থানীয় আইনী শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ইয়াত আছে। চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয়-এৰ্নাকুলাম হৈছে কেৰালাৰ আটাইতকৈ পুৰণি আইন শিক্ষালয়সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/edu/2004/12/28/stories/2004122800050100.htm |title=Education Plus Thiruvananthapuram : In the name of law |date=28 December 2004 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820172641/http://www.hindu.com/edu/2004/12/28/stories/2004122800050100.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=20 August 2010 |archivedate=11 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050111001556/http://www.hindu.com/edu/2004/12/28/stories/2004122800050100.htm |deadurl=yes }}</ref> CUSAT-ৰ স্কুল অৱ লিগেল ষ্টাডিজ (SLS) দেশৰ অন্যতম আগশাৰীৰ স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। চহৰখনত নেচনেল ইউনিভাৰ্চিটি অৱ এডভান্সড লিগেল ষ্টাডিজ (NUALS) অৱস্থিত। ই ভাৰতৰ এখন অগ্ৰণী আইন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু কেৰালাৰ একমাত্ৰ আইন মহাবিদ্যালয় যি ক্লেট (CLAT) পৰীক্ষাৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত। ==সমাজসেৱামূলক সংগঠন== কোচিন চহৰৰ কিছুমান প্ৰধান অনাথ আশ্ৰম আৰু পুনৰ্সংস্থাপন আশ্ৰয়গৃহ হৈছে পাল্লুৰুথী ভেলীৰ পাল্লুৰুথী ৰিলিফ চেটেলমেণ্ট, ডন বস্ক’ স্নেহ ভৱন, ডন বস্ক’ বিগ বয়জ, ক্ৰেচেণ্ট গাৰ্লছ অনাথ আশ্ৰম, ৱাইএমচিএ বয়জ হোম, বাল ভৱন আৰু বাৎসল্য ভৱন। <ref>{{cite web |url=http://makeadiff.in/blog/cochin/centres/ |title=Centres |access-date=23 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820130526/http://makeadiff.in/blog/cochin/centres/ |archive-date=20 August 2011 |archivedate=20 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110820130526/http://makeadiff.in/blog/cochin/centres/ |deadurl=yes }}</ref> পাল্লুৰুথী ৰিলিফ চেটেলমেণ্ট কোচি পৌৰ নিগমৰ অধীনত আছে। পিপলছ কাউঞ্চিল ফৰ ছচিয়েল জাষ্টিচৰ সহযোগত ইয়াৰ পৰিচালনা কৰা হয়। <ref name=Reporter2011>{{Citation | title = Journey home for relief centre inmates | year = 2011 | journal = The Hindu | issue = 20 February }}</ref> ইয়াত প্ৰায় ৩০০ গৰাকী আৱাসী আছে। ইয়াৰে বহু লোক মানসিকভাৱে অসুস্থ। কেৰালা ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমৰ বাছ আস্থানৰ ওচৰত কোচি পৌৰ নিগমে মহিলাৰ বাবে এটা নৈশ আশ্ৰয়গৃহ চলায়। এই আশ্ৰয়গৃহটোৱে বিনামূলীয়া আৰু নিৰাপদ থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। <ref>{{cite news |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |title=Keeping Kochi updated |work=The Hindu |date=19 January 2004 |access-date=2 April 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810151044/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |archive-date=10 August 2010 |archivedate=10 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100810151044/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |deadurl=yes }}</ref> মানৱ অধিকাৰ সুৰক্ষা, বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ বাবে কাম কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৮৫ চনত ন্যায়াধীশ ভি. আৰ. কৃষ্ণ আয়াৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত পিপলছ কাউঞ্চিল ফৰ ছচিয়েল জাষ্টিচ গঠন কৰা হৈছিল। <ref>{{cite web |url=http://kelsa.nic.in/accorg.htm |title=Accredited Organisations |publisher=KELSA |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121203074014/http://www.kelsa.nic.in/accorg.htm |archive-date=3 December 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://keralawomenscommission.gov.in/vanithaweb/images/pdf/serv.pdf |title=List of Service Providers |access-date=23 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124195736/http://keralawomenscommission.gov.in/vanithaweb/images/pdf/serv.pdf |archive-date=24 January 2011 |archivedate=24 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124195736/http://keralawomenscommission.gov.in/vanithaweb/images/pdf/serv.pdf |deadurl=yes }}</ref> ডন বস্ক’ স্নেহ ভৱন কোচিৰ অধীনত থকা শিশুসকলৰ অনাথ আশ্ৰমসমূহ হৈছে স্নেহ ভৱন এমেক্স, স্নেহ ভৱন, বাৎসল্য ভৱন, ডন বস্ক’ আৰু বস্ক’ নিলয়ম। কোচিত ডন বস্ক’ৰ সহযোগত চাইল্ডলাইন ইণ্ডিয়া প্ৰকল্পটো গ্ৰহণ কৰা হৈছে। বিপদত পৰা আৰু সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা শিশুসকলে '১০৯৮' নম্বৰত যোগাযোগ কৰিব পাৰে। এইটো এটা টোল ফ্ৰী নম্বৰ। <ref>{{cite web |url=http://www.childlineindia.org.in/1098/CHILDLINE-Kochi-unearths-bonded-Labor.htm |title=News » Childline Kochi unearths bonded Labor |publisher=Childlineindia.org.in |date=22 September 2010 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022151623/http://childlineindia.org.in/1098/CHILDLINE-Kochi-unearths-bonded-Labor.htm |archive-date=22 October 2012 |archivedate=22 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022151623/http://childlineindia.org.in/1098/CHILDLINE-Kochi-unearths-bonded-Labor.htm |deadurl=yes }}</ref> স্নেহ ভৱন এনেক্স হৈছে শিশুৰ সৈতে যোগাযোগ কৰাৰ প্ৰথমটো কেন্দ্ৰ। শিশুসকলে ইয়াত এটা নিৰাপদ নৈশ আশ্ৰয়গৃহ হিচাপে থাকিব পাৰে। <ref>{{cite web |url=http://dbbangalore.org/houses/kerala/kochi/palluruthy/ |title=Palluruthy |publisher=dbbangalore.org |date=26 May 1974 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121124002632/http://dbbangalore.org/houses/kerala/kochi/palluruthy/ |archive-date=24 November 2012 |archivedate=24 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121124002632/http://dbbangalore.org/houses/kerala/kochi/palluruthy/ |deadurl=yes }}</ref> স্নেহ ভৱন বাটৰ শিশু আৰু অস্বাস্থ্যকৰ তথা বিপদসংকুল পৰিৱেশৰপৰা অহা শিশুসকলৰ বাবে বাসস্থান। বাৎসল্য ভৱন কেন্দ্ৰটো কেৱল ৰাজপথৰপৰা উদ্ধাৰ কৰা ছোৱালী বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ঘৰৰপৰা পলাই অহা ছোৱালী, বাটৰ শিশু, যৌনকৰ্মীৰ সন্তান, নিৰ্যাতিত শিশু আৰু শিশু শ্ৰমিকসকল ইয়াত থাকে। স্থানীয় বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক আৰু হাইস্কুল শিক্ষাপ্ৰদানৰ লগতে এই কেন্দ্ৰটোৱে আশ্ৰয়, খাদ্য, কাপোৰ আৰু শৈক্ষিক সাহায্য আগবঢ়ায়। <ref>{{cite web |url=http://www.dbsnehabhavan.org/overview.htm |title=Don Bosco Sneha Bhavan, Street Children, Young at Risk, Welfare, Palluruthy, Kochi |publisher=Dbsnehabhavan.org |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103222719/http://www.dbsnehabhavan.org/overview.htm |archive-date=3 November 2012 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103222719/http://www.dbsnehabhavan.org/overview.htm |deadurl=yes }}</ref> চহৰখনৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰভাৱে সামাজিক সেৱা আগবঢ়োৱা লোকেও বাস কৰে। ইটালীৰ চিষ্টাৰ ফেবিওলাই ফ’ৰ্ট কোচিত অনাথ শিশুসকলৰ বাবে "আশ্বাস ভৱন" নামৰ এটা আশ্ৰয়গৃহ চলায়। <ref>{{cite news|url=http://globalsistersreport.org/blog/q/ministry/q-sr-fabiola-fabbri-bringing-love-orphans-southern-india-43471|title=Q & A with Sr. Fabiola Fabbri, bringing love to orphans in southern India|newspaper=[[National Catholic Reporter]]|access-date=12 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093026/http://globalsistersreport.org/blog/q/ministry/q-sr-fabiola-fabbri-bringing-love-orphans-southern-india-43471|archive-date=13 January 2018}}</ref> ব্ৰাডাৰ জাডছনে পথত পৰিত্যক্ত অৱস্থাত থকা লোকসকলৰ বাবে নিজৰ বাহনতে এখন "মবাইল বাথ চাৰ্ভিচ" অৰ্থাৎ ভ্ৰাম্যমাণ স্নান সেৱা চলায়। <ref>{{cite web|url=http://www.catholic.org/international/international_story.php?id=19477 |title=Indian Catholic's 'mobile bathroom' serves sick, abandoned |publisher=Catholic.org |date=17 April 2006 |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011192145/http://www.catholic.org/international/international_story.php?id=19477 |archive-date=11 October 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefreelibrary.com/'Mobile+bath'+serves+the+sick+and+abandoned+in+southern+Indian+city.-a0145836561 |title='Mobile bath' serves the sick and abandoned in southern Indian city.|publisher=Thefreelibrary.com |date=5 May 2006 |access-date=12 November 2012 |archive-date=22 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622110051/http://www.thefreelibrary.com/%27Mobile+bath%27+serves+the+sick+and+abandoned+in+southern+Indian+city.-a0145836561 |url-status=live }}</ref> ==গণমাধ্যম== [[File:Akshara mandiram - ernakulam.JPG|thumb|right|220px|মেৰিন ড্ৰাইভত অৱস্থিত অক্ষৰা মন্দিৰম। ]] কোচিৰপৰা প্ৰকাশিত প্ৰধান মালয়ালম বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত মালয়ালা মনোৰমা, মাতৃভূমি, চিৰাজ ডেইলী, মাধ্যমম, দেশাভিমানী, দীপিকা, কেৰালা কৌমূদী আৰু জন্মভূমি আদি অন্যতম। জনপ্ৰিয় ইংৰাজী বাতৰি কাকতসমূহৰ ভিতৰত দ্য হিন্দু, দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ, দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া, দ্য পায়নিয়াৰ আৰু দ্য ডেক্কান ক্ৰনিকল অন্যতম। <ref name="Evieningers">{{cite news |url = http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |title = Keeping Kochi updated |work = The Hindu |date = 15 September 2003 |access-date = 2 June 2006 |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20050507005936/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |archive-date = 7 May 2005 |archivedate = 10 August 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100810151044/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/09/15/stories/2003091500530200.htm |deadurl = yes }}</ref> চহৰখনৰপৰা কেইবাখনো সন্ধিয়াৰ বাতৰি কাকতো প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ উপৰি হিন্দী, কানাড়া, তামিল আৰু তেলুগুৰ দৰে অন্যান্য আঞ্চলিক ভাষাৰ বাতৰি কাকতো ইয়াত পোৱা যায়। চহৰখনৰপৰা কেইবাখনো বিত্তীয় বা ব্যাৱসায়িক আলোচনীও প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ ভিতৰত দ্য ইকনমিক টাইমছ, বিজনেছ লাইন, দ্য বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ড আৰু দ্য ফাইনেঞ্চিয়েল এক্সপ্ৰেছ অন্যতম। সত্যদীপম, দ্য উইক আৰু বনিতাৰ দৰে প্ৰসিদ্ধ আলোচনী আৰু ধৰ্মীয় প্ৰকাশনসমূহো এই চহৰখনৰপৰাই প্ৰকাশিত হয়। কোচিত এছিয়ানেট প্লাছ, ফ্লাৱাৰ্ছ, জীৱন টিভি, মঝাভিল মনোৰমা, কাইৰালী ৱী, মনোৰমা নিউজ আৰু ৰিপ’ৰ্টাৰ টিভিৰ দৰে কেইবাটাও আগশাৰীৰ মালয়ালম টেলিভিছন চেনেলৰ কাৰ্যালয় আছে। ইয়াৰ লগতে এছিয়ানেট, কাইৰালী টিভি, অমৃতা টিভি আৰু দূৰদৰ্শনৰ দৰে প্ৰধান সংবাদ ব্যুৰ’সমূহ ইয়াত অৱস্থিত। প্ৰসাৰ ভাৰতীয়ে কোচিৰ কাক্কানাদত ইয়াৰ আৰ্থ ষ্টেচন আৰু সম্প্ৰচাৰ কেন্দ্ৰ পৰিচালনা কৰে। ডিডি ডাইৰেক্ট+, ডিচ টিভি, এয়াৰটেল ডিজিটেল টিভি, ৰিলায়েন্স ডিটিএইচ, ছান ডাইৰেক্ট ডিটিএইচ আৰু টাটা স্কাইৰ জৰিয়তে ইয়াত উপগ্ৰহ টেলিভিছন সেৱা উপলব্ধ। কোচিৰপৰা সম্প্ৰচাৰিত হোৱা এফএম ৰেডিঅ’ চেনেলসমূহ হৈছে ৰেইনব’ এফএম (AIR) ১০১.৯ মেগাহাৰ্টজ, এআইআৰ কোচি ১০২.৩ মেগাহাৰ্টজ, ক্লাব এফএম ৯৪.৩ মেগাহাৰ্টজ <ref name="Club FM">{{cite web |title=Club FM |url=http://clubfm.in/ |publisher=Club FM |access-date=7 March 2011 |archive-date=15 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315065659/http://clubfm.in/ |url-status=live }}</ref>, ৰেডিঅ’ মেংগো ৯১.৯ মেগাহাৰ্টজ <ref name="Radio Mango Cochin">{{cite web|title=Radio Mango Cochin|url=http://www.radiomango.in/cgi-bin/fm.dll/FM/home.do?tabId=1&BV_ID=@@@|access-date=7 March 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110312114947/http://www.radiomango.in/cgi-bin/fm.dll/FM/home.do?tabId=1&BV_ID=@@@|archive-date=12 March 2011}}</ref>, ৰেড এফএম ৯৩.৫ মেগাহাৰ্টজ <ref name="RED FM Kochi">{{cite web|title=RED FM Kochi|url=http://www.sunnetwork.org/redfm/kochi/index.asp|publisher=Kal Radio Limited|access-date=7 March 2011|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707152436/http://www.sunnetwork.org/redfm/kochi/index.asp|archive-date=7 July 2011|archivedate=7 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110707152436/http://www.sunnetwork.org/redfm/kochi/index.asp|deadurl=yes}}</ref> আৰু ৰেডিঅ’ মিৰ্চী ১০৪.০ মেগাহাৰ্টজ। <ref name="Radio Mirchi">{{cite web|title=Radio Mirchi Kochi Launches|url=http://www.radioandmusic.com/biz/radio/private-fm-stations/160418-radio-mirchi-launches-kochi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419155327/http://www.radioandmusic.com/biz/radio/private-fm-stations/160418-radio-mirchi-launches-kochi|archive-date=19 April 2016|access-date=10 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://vipinmpd08.wordpress.com/all-stuffs/radio/ |title=Online Radio " Vipindas.co.nr |publisher=Vipinmpd08.wordpress.com |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227121346/http://vipinmpd08.wordpress.com/all-stuffs/radio/ |archive-date=27 February 2009 |archivedate=27 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227121346/http://vipinmpd08.wordpress.com/all-stuffs/radio/ |deadurl=yes }}</ref> কোচিক সজীৱ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ (বিশেষকৈ সমসাময়িক মালয়ালম চিনেমাৰ) প্ৰধান কেন্দ্ৰবিন্দু বুলি গণ্য কৰা হয়। <ref name="Mollywood">{{cite news |author = Subin Mananthavady |url = http://www.passlinebusinessmagazine.com/ |title = Mollywood comes to Kochi |work = Passline Business Magazine |date = 30 April 2011 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130121192920/http://www.passlinebusinessmagazine.com/ |archive-date = 21 January 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130121192920/http://www.passlinebusinessmagazine.com/ |archivedate = 21 January 2013 |deadurl = yes }}</ref> যোৱা দুটা দশকৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সৈতে সংগতি ৰাখি মনোৰঞ্জন উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰ হিচাপে কোচিৰ উত্থান ঘটিছে। প্ৰতি বছৰে কোচিত বহুতো চলচ্চিত্ৰৰ শ্বুটিং কৰা হয়। <ref name="Movie shoot">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Kochi-takes-centrestage-in-Mollywood/articleshow/17885745.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20130426090200/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-05/news-and-interviews/36149497_1_mattancherry-trivandrum-lodge-young-filmmakers | url-status=live | archive-date=26 April 2013 | title= Kochi takes centrestage in Mollywood | date=5 January 2013 | work=[[The Times of India]] | access-date=21 January 2013 }}</ref> কোচিত আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে সমৃদ্ধ প্ৰডাকচন আৰু পোষ্ট-প্ৰডাকচনৰ সুবিধাও উপলব্ধ। <ref name="Filmmakers' hotspot">{{cite news | author=G. Krishnakumar | url=http://www.hindu.com/2006/09/15/stories/2006091500800200.htm | archive-url=https://archive.today/20130411021324/http://www.hindu.com/2006/09/15/stories/2006091500800200.htm | url-status=dead | archive-date=11 April 2013 | title=Filmmakers' hotspot | date=15 September 2006 | work=[[The Hindu]] | access-date=19 February 2013 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Megamedia">{{cite news | url=http://www.postproductionbuyersguide.com/megamedia-films_12_15_08.php | title=Megamedia Films launches post-production facility in Kochi | work=Post Production Buyer's Guide | date=15 December 2008 | access-date=21 January 2013 | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20130216162450/http://www.postproductionbuyersguide.com/megamedia-films_12_15_08.php | archive-date=16 February 2013 | archivedate=2 May 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502200526/http://www.postproductionbuyersguide.com/megamedia-films_12_15_08.php | deadurl=yes }}</ref><ref name="Chithranjali unit coming to city">{{cite news |url = http://newindianexpress.com/states/kerala/article255393.ece |title = Chithranjali unit coming to city |work = The New Indian Express |date = 6 March 2010 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304095733/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article255393.ece |archive-date = 4 March 2016 |archivedate = 4 March 2016 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304095733/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article255393.ece |deadurl = yes }}</ref><ref name="Chithranjali opens studio in Kochi">{{cite news |url = http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030750830200.htm |title = Chithranjali opens studio in Kochi |date = 7 March 2010 |access-date = 21 January 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100514110731/http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030750830200.htm |archive-date = 14 May 2010 |work = [[The Hindu]] |archivedate = 14 May 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100514110731/http://www.hindu.com/2010/03/07/stories/2010030750830200.htm |deadurl = yes }}</ref><ref name="Kochi sizzling onscreen">{{cite news |url = http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1439876.ece |title = Kochi sizzling onscreen |work = The New Indian Express |date = 29 January 2013 |access-date = 3 February 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130526145345/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1439876.ece |archive-date = 26 May 2013 |archivedate = 26 May 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130526145345/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1439876.ece |deadurl = yes }}</ref> এই কাৰণসমূহৰ বাবে অভিনেতা, কাৰিকৰী বিশেষজ্ঞ আৰু অন্যান্য জড়িত কৰ্মীসহ চলচ্চিত্ৰ জগতৰ এক ডাঙৰ অংশই কোচিত বসবাস কৰে। <ref name="Making the right move">{{cite news |url = https://www.deccanchronicle.com/ |title = Making the right move |work = Deccan Chronicle |date = 10 October 2011 |access-date = 21 January 2013 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120125730/http://www.deccanchronicle.com/ |archive-date = 20 January 2013 }}</ref><ref name="Kamal in Kochi">{{cite news | url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=11528395&tabId=20 | title=Kamal in Kochi | work=Malayala Manorama | date=6 May 2012 | access-date=21 January 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140531112231/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=11528395&tabId=20 | archive-date=31 May 2014 | url-status=dead }}</ref> ইয়াত ৫০খনতকৈও অধিক চিনেমা হল আছে য’ত মালয়ালম, তামিল, ইংৰাজী আৰু হিন্দী চিনেমা প্ৰদৰ্শিত হয়। এই চহৰখনতে ওবেৰন মলত চাৰিটা স্ক্ৰীণযুক্ত কেৰালাৰ প্ৰথমটো চিনে মাল্টিপ্লেক্স স্থাপন কৰা হৈছিল। গোল্ড চুক গ্ৰেণ্ডতো কিউ চিনেমাছৰদ্বাৰা পৰিচালিত চাৰিটা স্ক্ৰীণযুক্ত এটা চিনে মাল্টিপ্লেক্স আছে। ৯টা স্ক্ৰীণযুক্ত পিভিআৰ (PVR) হৈছে কোচিত থকা আন এটা ৰাষ্ট্ৰীয় মাল্টিপ্লেক্স ব্ৰেণ্ড আৰু ই লুলু ইণ্টাৰনেশ্যনেল শ্বপিং মলত অৱস্থিত। চেণ্টাৰ স্কোৱাৰ মলত ১১টা স্ক্ৰীণ থকা চিনেপলিছ হৈছে ৰাজ্যখনৰ প্ৰথমটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মেগাপ্লেক্স ব্ৰেণ্ড। ওৱেষ্টফৰ্ড ইনষ্টিটিউট অৱ ফিল্ম টেকন’লজী কোচিত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Story of WIFT – WIFT |url=https://www.wift.in/story-of-wift/ |access-date=2025-12-30 |language=en-US}}</ref> কেৰালাৰ ভিতৰত এৰ্নাকুলাম জিলাতে আটাইতকৈ বেছি টেলিফোন সংযোগ আছে। <ref name="largest number of telephones">{{cite web |publisher = Public Relations Department, Kerala |work = Communications |url = http://www.prd.kerala.gov.in/industryinfra_main.htm |title = PRD Kerala |access-date = 19 February 2013 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425184054/http://www.prd.kerala.gov.in/industryinfra_main.htm |archive-date = 25 April 2013 |archivedate = 25 April 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130425184054/http://www.prd.kerala.gov.in/industryinfra_main.htm |deadurl = yes }}</ref> এয়াৰচেল, এয়াৰটেল, আইডিয়া চেলুলাৰ, ভোডাফোন, ৰিলায়েন্স ইনফ’কম, টাটা ড’ক’ম’, জিঅ’, টাটা ইণ্ডিকম আৰু চৰকাৰী মালিকানাধীন বিএছএনএল-ৰ দৰে বিভিন্ন ব্যক্তিগত খণ্ডৰ কোম্পানীয়ে দূৰসংযোগ সেৱা আগবঢ়ায়। সকলো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ টেলিকম কোম্পানীৰ কেৰালা চাৰ্কলৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় কোচিতে অৱস্থিত। ==ক্ৰীড়া== কেৰালাৰ অন্যান্য প্ৰান্তৰ দৰেই ফুটবল খেল স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় খেল। [[ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লীগ]] (ISL)-ত কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ দলে কোচি চহৰৰ লগতে সমগ্ৰ কেৰালা ৰাজ্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ব্লাষ্টাৰ্ছ হৈছে দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ বেছি সমৰ্থক থকা ক্লাবসমূহৰ অন্যতম। ছচিয়েল মিডিয়াত আটাইতকৈ বেছি অনুসৰণকাৰী থকা এছিয়াৰ ফুটবল ক্লাবসমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ স্থান পঞ্চম। <ref>{{Cite web|last=Salikha|first=Adelaida|title=Top FIVE Asian Clubs With Highest Social Media Followers, Up to October 2018 |url=https://seasia.co/2018/10/31/top-five-asian-clubs-with-highest-social-media-followers-up-to-october-2018|access-date=17 September 2020|website=Good News from Southeast Asia|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113012730/https://seasia.co/2018/10/31/top-five-asian-clubs-with-highest-social-media-followers-up-to-october-2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 June 2020|title=Indian Football: Five most-followed clubs on social media|url=https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers/|access-date=10 September 2020|website=Khel Now|archive-date=13 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113014231/https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers|url-status=dead}}</ref> কোচিত পূৰ্বে এফ চি কোচিন আৰু চিৰাগ ইউনাইটেড কেৰালা নামৰ দুটা ফুটবল ক্লাব আছিল। বৰ্তমান এই ক্লাব দুটা বন্ধ হৈ পৰিছে। এফ চি কোচিনক ভাৰতৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ বৃত্তিপৰায়ণ বা পেছাদাৰী ফুটবল ক্লাব বুলি গণ্য কৰা হয়। <ref>{{cite web |url=http://www.cochinsquare.com/first-soccer-city-in-kochi/ |title=First Soccer City in Kochi &#124; Kochi Cochin News |publisher=Cochinsquare.com |date=30 April 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918230844/http://www.cochinsquare.com/first-soccer-city-in-kochi/ |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918230844/http://www.cochinsquare.com/first-soccer-city-in-kochi/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2010/04/29/stories/2010042951760100.htm |title=Metro Plus Kochi : A home for Josco |date=29 April 2010 |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043133/http://www.hindu.com/mp/2010/04/29/stories/2010042951760100.htm |work=[[The Hindu]] |archive-date=29 June 2011 |archivedate=29 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629043133/http://www.hindu.com/mp/2010/04/29/stories/2010042951760100.htm |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতত অনুষ্ঠিত হোৱা ২০১৭ চনৰ অনুৰ্ধ-১৭ ফিফা বিশ্বকাপ (FIFA U-17 World Cup) আয়োজন কৰা দেশৰ ৬খন চহৰৰ ভিতৰত কোচিও অন্যতম আছিল। <ref>{{cite news|title=Kochi to host U-17 FIFA World Cup matches |url=http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |publisher=Manoramaonline |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234845/http://english.manoramaonline.com/sports/football/kochi-to-host-u-17-fifa-world-cup-matches.html |archive-date= 8 April 2015 }}</ref> {{multiple image| align = left| direction = vertical| image1 = Jewharlal Nehru Stadium Kochi ISL 2016 Final.jpg| width1 = 220| alt1 =| caption1 = জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়াম ভাৰতৰ অন্যতম বৃহত্তম ষ্টেডিয়াম| image2 = Rajiv Gandhi Indor Stadium Side View.JPG| width2 = 220| alt2 =| caption2 = কাডাভান্ত্ৰাত থকা আঞ্চলিক ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰত মহেশ ভূপতি টেনিছ একাডেমী অৱস্থিত}} কালুৰত অৱস্থিত জৱাহৰলাল নেহৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ষ্টেডিয়ামখন ভাৰতৰ চতুৰ্থ বৃহত্তম ষ্টেডিয়াম আৰু তৃতীয় বৃহত্তম ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম। <ref>{{cite web |url=http://www.35thnationalgames.in/index.php?option=com_content&view=article&id=142&Itemid=54 |title=Jawaharlal Nehru Stadium |publisher=35th National Games |access-date=11 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630144529/http://www.35thnationalgames.in/index.php?option=com_content&view=article&id=142&Itemid=54 |archive-date=30 June 2017 |archivedate=30 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170630144529/http://www.35thnationalgames.in/index.php?option=com_content&view=article&id=142&Itemid=54 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/specials/cricket/ipl2011/VenueDetails.aspx?venueid=73 |title=Nehru Stadium |work=The Hindustan Times |date=11 April 2011 |access-date=11 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412225901/http://www.hindustantimes.com/specials/cricket/ipl2011/VenueDetails.aspx?venueid=73 |archive-date=12 April 2011 |archivedate=12 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110412225901/http://www.hindustantimes.com/specials/cricket/ipl2011/VenueDetails.aspx?venueid=73 |deadurl=yes }}</ref> এই ষ্টেডিয়ামখন ফুটবল আৰু ক্ৰিকেটৰ বাবে এক প্ৰধান ক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ। কোচি চহৰখন ইণ্ডিয়ান প্ৰিমিয়াৰ লীগ (IPL) ক্ৰিকেটৰ পূৰ্বৰ দল 'কোচি টাঙ্কাৰ্ছ কেৰালা'ৰ গৃহভূমি আছিল। এই দলটোৱে ২০১১ চনৰ আইপিএল সংস্কৰণত খেলিবলৈ ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে এতিয়া এই দলটো বন্ধ হৈ পৰিছে। চহৰৰ সোঁমাজত মহাত্মা গান্ধী পথ (MG Road)-ত অৱস্থিত মহাৰাজজ ষ্টেডিয়ামখন ৰাজ্যখনৰ এক প্ৰধান এথলেটিকছ কেন্দ্ৰ। ইয়াত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ডৰ চিহ্নেটিক ট্ৰেক আৰু ঘাঁহৰ খেলপথাৰ আছে। <ref>{{cite web |url=http://www.zimbio.com/COCHIN/articles/251/NEW+INTERNATIONAL+STADIUM+CONFIRMED+COME+ERNAKULAM |title=New International Stadium Confirmed To Come in Ernakulam (Cochin) – Cochin |publisher=Zimbio |access-date=14 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323165933/http://www.zimbio.com/COCHIN/articles/251/NEW%2BINTERNATIONAL%2BSTADIUM%2BCONFIRMED%2BCOME%2BERNAKULAM |archive-date=23 March 2010 }}</ref> জিচিডিএ (GCDA)-ৰদ্বাৰা পৰিচালিত আম্বেদকাৰ ষ্টেডিয়ামখন কেৱল ফুটবলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কেৰালা চৰকাৰ আৰু ফিফা (FIFA)-ৰ পুঁজিৰে এই ষ্টেডিয়ামখনৰ উন্নয়ন কৰা হয়। <ref name="Ambedkar stadium to be developed">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3230015.ece | work=The Hindu | title=Development should go beyond city limits | date=26 March 2012 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120804182551/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3230015.ece | archive-date=4 August 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804182551/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3230015.ece | archivedate=4 August 2012 | access-date=26 July 2026 | deadurl=yes }}</ref> [[স্পেইন]]ৰ বিখ্যাত ক্লাব ৰিয়েল মাদ্ৰিদে কোচিত এখন ফুটবল স্কুল স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছে। কাডাভান্ত্ৰাত থকা ৰাজীৱ গান্ধী স্পৰ্টছ কমপ্লেক্স এখন প্ৰধান ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম। ইয়াক মূলতঃ বেডমিণ্টন, টেনিছ আৰু বাস্কেটবল প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ কেন্দ্ৰস্থলত থকা ২৫ মিটাৰ × ১০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ চুইমিং পুলটো ৰাজ্যখনৰ অন্যতম বৃহৎ জলক্ৰীড়া কেন্দ্ৰ। ইয়াত নিয়মীয়াকৈ সাতুৰ প্ৰতিযোগিতা আৰু প্ৰশিক্ষণ অনুষ্ঠিত কৰা হয়। উদ্যোগমন্ডলত থকা ফেক্ট (FACT) খেলপথাৰ, ছেক্ৰেড হাৰ্টছ কলেজ খেলপথাৰ, কালামাছেৰীৰ এইচএমটি (HMT) খেলপথাৰ আৰু চেইণ্ট এলবাৰ্টছ কলেজ খেলপথাৰ ভলীবল, বেডমিণ্টন আৰু ক্ৰিকেট আদি বিভিন্ন খেলৰ বাবে অন্যান্য প্ৰধান প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ। <ref name="RSC cochin">{{cite web|url=http://www.rsccochin.org/show_sport.html|title=Swimming pool complex |publisher=Rajiv Gandhi Sports Centre |access-date=12 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100801234948/http://www.rsccochin.org/show_sport.html?id=8 |archive-date= 1 August 2010 }}</ref> কোচি চহৰৰ ভিতৰত দুটা আৰু উপকণ্ঠ অঞ্চলত এটা গল্ফ ক’ৰ্ছ (Golf Course) আছে। আটাইতকৈ পুৰণি গল্ফ ক্লাবটো বোলগাট্টী পেলেচত অৱস্থিত। <ref name="Bolgatty Golf Course">{{cite web |publisher = Cochin Golf Club Society |url = http://www.cochingolfclub.com/ |title = Kochi Golf Club and Golf Course, Bolgatty |access-date = 24 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110208034454/http://cochingolfclub.com/ |archive-date = 8 February 2011 |archivedate = 8 February 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110208034454/http://cochingolfclub.com/ |deadurl = yes }}</ref> ১৯০৩ চনত নিৰ্মিত এই ৯-হ’লৰ গল্ফ কেন্দ্ৰটো কোচিন গল্ফ ক্লাব ছ’চাইটীয়ে পৰিচালনা কৰে। কোচিন বিমানবন্দৰৰ ওচৰত থকা কোচিন গল্ফ এণ্ড কাণ্ট্ৰী ক্লাবটো কেৰালাৰ প্ৰথমটো ১৮-হ’লৰ গল্ফ ক’ৰ্ছ। চিয়াল (CIAL)-ৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই খেলপথাৰখনৰ খেলাৰ এলেকা ৭,২০০ গজতকৈও অধিক। সকলো ঋতুৰ বাবে উপযোগী এই গল্ফ ক’ৰ্ছৰ ৯টা হ’লযুক্ত প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কাম ২০১০ চনৰ মে’ মাহত সদস্য আৰু সৰ্বসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত ইয়াক ১৮-হ’লৰ ক’ৰ্ছলৈ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। <ref name="CIAL Golf Club">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2688787.ece | work=The Hindu | title=18-Hole Golf Course To Be Opened Next Year | date=5 December 2011 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20111207104602/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2688787.ece | archive-date=7 December 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111207104602/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2688787.ece | archivedate=7 December 2011 | access-date=26 July 2026 | deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.hindu.com/2009/03/15/stories/2009031555941400.htm |title = Cochin Golf Cup |date = 15 March 2009 |access-date = 25 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110629043214/http://www.hindu.com/2009/03/15/stories/2009031555941400.htm |archive-date = 29 June 2011 |newspaper = [[The Hindu]] |archivedate = 29 June 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110629043214/http://www.hindu.com/2009/03/15/stories/2009031555941400.htm |deadurl = yes }}</ref> পানীৰে আৱৰি থকাৰ বাবে এই চহৰখন ইয়টিং (Yachting) অৰ্থাৎ নাও চলোৱা খেলৰ বাবে অতি উপযোগী। কেৰালা ইয়টিং এছ’চিয়েশ্যন <ref name="KYA">{{cite web |publisher = Kerala Yachting Association |url = http://www.keralayachting.com/ |title = Kerala Yachting Association, Kochi |access-date = 12 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100923210831/http://www.keralayachting.com/ |archive-date = 23 September 2010 }}</ref> আৰু কোচিন ইয়ট ক্লাব চহৰখনতে অৱস্থিত। <ref name="KYC">{{cite web |publisher = Cochin Yacht Club |url = http://www.cochinyachtclub.com/home.html |title = Cochin Yacht Club |access-date = 12 October 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100213215521/http://www.cochinyachtclub.com/home.html |archive-date = 13 February 2010 }}</ref> এই দুয়োটা সংগঠনে নিয়মীয়াকৈ ইয়টিং প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত কৰে। ২০০৮-০৯ চনৰ 'ভলভো ওচেন ৰেচ' (Volvo Ocean Race)-ৰ সময়ত হ’ল্ট বা জিৰণিৰ বাবে বাছনি কৰা কোচি একমাত্ৰ ভাৰতীয় চহৰ আছিল। {| class="wikitable mw-collapsible" |+চহৰখনত থকা পেছাদাৰী ক্ৰীড়া ক্লাবসমূহ |- ! ক্লাব!! খেল!! লীগ!! খেলপথাৰ!! প্ৰতিষ্ঠা |- |গোল্ডেন থ্ৰেডচ এফ চি<ref>{{Cite web |title=Golden Threads Football Club – Professional Football Club From Kerala |url=http://goldenthreadsfc.com |access-date=16 September 2023 |website=goldenthreadsfc.com}}</ref> |[[ফুটবল]] |কেৰালা প্ৰিমিয়াৰ লীগ |পানামপিল্লী খেলপথাৰ |২০১০ |- |কেৰালা ব্লাষ্টাৰ্ছ<ref>{{Cite web |title=Kerala Blasters FC – Official Website |url=https://keralablastersfc.in |access-date=16 September 2023}}</ref> |[[ফুটবল]] |[[ইণ্ডিয়ান ছুপাৰ লীগ]] |জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়াম |২০১৪ |- |কোচি ব্লু স্পাইকাৰ<ref>{{Cite web |title=Kochi Blue Spikers |url=http://kochibluespikers.com |access-date=16 September 2023 |website=kochibluespikers.com}}</ref> |[[ভলীবল]] |প্ৰ’ ভলীবল লীগ |ৰাজীৱ গান্ধী ইনড’ৰ ষ্টেডিয়াম |২০১৮ |- |গডস্পীড কোচি<ref>{{Cite web |last=Aravind |first=V. S. |date=11 December 2022 |title=Akhil Rabindra wins Drivers Championship in inaugural Indian Racing League |url=https://thehindu.com |access-date=16 September 2023 |website=Sportstar}}</ref> |ৰেচিং |ইণ্ডিয়ান ৰেচিং লীগ | |২০২২ |- |কোচি কেডিচ |পাঞ্জা খেল |প্ৰ’ পাঞ্জা লীগ | |২০২৩ |- |ফোৰ্চা কোচি এফ চি |ফুটবল |ছুপাৰ লীগ কেৰালা |[[জৱাহৰলাল নেহৰু ষ্টেডিয়াম]] |২০২৪ |} ==নৌসেনা== ভাৰতীয় নৌসেনাৰ তিনিটা প্ৰধান শাখাৰ অন্যতম ‘দাক্ষিণাত্য নৌসেনা কমাণ্ড’ (Southern Naval Command)-ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় ক’চিৰ আই এন এছ ভেন্দুৰুথীত অৱস্থিত। ইয়াক ফ্ল্যাগ অফিচাৰ কমাণ্ডিং-ইন-চিফৰদ্বাৰা পৰিচালনা কৰা হয়। দাক্ষিণাত্য নৌসেনা কমাণ্ডৰ অধীনত ফ্ল্যাগ অফিচাৰ চি ট্ৰেনিং (FOST), এটা প্ৰশিক্ষণ স্কোয়াড্ৰন, প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান তথা ঘাটি, স্থলবাহিনী আৰু জৰীপকাৰী জাহাজ আছে। ইয়াত এখন নৌসেনা বিমান ঘাটি আৰু এখন জাহাজ মেৰামতি কাৰখানাও আছে। <ref>{{cite web |url=https://www.indiannavy.nic.in/content/organisation-southern-naval-command-kochi |title=Organisation of Southern Naval Command, Kochi |publisher=[[Indian Navy]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709113148/https://www.indiannavy.nic.in/content/organisation-southern-naval-command-kochi |archive-date=9 July 2017 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiannavy.nic.in/content/ins-grauda-aviation-establishment |title=INS Grauda (Aviation Establishment) |publisher=[[Indian Navy]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112214842/https://www.indiannavy.nic.in/content/ins-grauda-aviation-establishment |archive-date=12 January 2018 }}</ref> ইয়াত ভাৰতীয় নৌসেনা দিৱসো উদ্‌যাপন কৰা হয়। এইটো এটা সপ্তাহজোৰা ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান, য’ত যুদ্ধজাহাজ, বিমান, হেলিকপ্টাৰ আৰু নৌসেনাৰ অন্যান্য সঁজুলিসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। <ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Navy-Day-celebrations/article14879509.ece |title=Navy Day celebrations |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Navy-Day-celebrations/article14879509.ece |archive-date=3 March 2018 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/26/navy-week-celebration-in-kochi-from-november-28-1683183.html |title=Navy Week celebration in Kochi from November 28 |newspaper=[[The New Indian Express]] |access-date=12 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180113093134/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2017/oct/26/navy-week-celebration-in-kochi-from-november-28-1683183.html |archive-date=13 January 2018 }}</ref> কোচিন শ্বিপয়াৰ্ড লিমিটেড ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ জাহাজ নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি প্ৰতিষ্ঠান। <ref>{{cite web|url=http://www.cochinshipyard.com/credentials.html |title=Welcome to Cochin Shipyard : ISO 9001 Certified Shipyard of the Millenium |publisher=Cochinshipyard.com |access-date=15 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914061304/http://cochinshipyard.com/credentials.html |archive-date=14 September 2013 }}</ref> ২০২০ চনত ই ভাৰতীয় নৌসেনাৰ বাবে প্ৰথমখন থলুৱা বিমানবাহী জাহাজ (Aircraft Carrier) সাজি উলিয়াইছিল। <ref>{{Cite news |last=Gurung |first=Shaurya Karanbir |date=2020-02-10 |title=Structural and outfitting work of India's first indigenous aircraft carrier complete |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/structural-and-outfitting-work-of-indias-first-indigenous-aircraft-carrier-complete/articleshow/74070075.cms?from=mdr |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026230934/https://m.economictimes.com/news/defence/structural-and-outfitting-work-of-indias-first-indigenous-aircraft-carrier-complete/articleshow/74070075.cms |archive-date=2022-10-26 |access-date=2024-08-21 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> == ভগ্নী চহৰসমূহ == কোচিৰ সৈতে ভগ্নী চহৰৰ সম্পৰ্ক থকা চহৰসমূহ হ’ল: *{{flagicon|United States}} নৰফ’ল্ক, ভাৰ্জিনিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ<ref>{{cite web|publisher=Norfolk Sister City Association|url=http://www.norfolksistercities.org/sister-cities/kochi-india/|title=Kochi, India – Norfolk Sister City Association|access-date=13 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220135136/https://www.norfolksistercities.org/sister-cities/kochi-india/|archive-date=20 December 2017}} </ref> *{{flagicon|United States}} মেনলো পাৰ্ক, কেলিফৰ্ণিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ <ref>{{cite news |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-menlo-park-sign-agreement-on-cultural-and-economic-exchange/article6885223.ece |title=Kochi, Menlo Park sign agreement on cultural and economic exchange |access-date=13 January 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180303164100/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kochi-menlo-park-sign-agreement-on-cultural-and-economic-exchange/article6885223.ece |archive-date=3 March 2018 }} </ref> *{{flagicon|Russia}} পিয়াটিগ’ৰ্স্ক, ৰাছিয়া <ref>{{cite web |publisher=Centre for Heritage, Environment and Development |url=http://www.c-hed.org/?p=2108 |title=Association with Pyatigorsk |access-date=13 January 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026150305/http://www.c-hed.org/?p=2108 |archive-date=26 October 2016 }} </ref> ==তথ‍্য উৎস== {{reflist}} == অধিক পঢ়ক == *মা হুয়ান: ইয়িং য়াই শেং লান, ''দি অভাৰঅল ছাৰ্ভে অৱ দি অ’চেনছ শ্ব’ৰ্চ'', জে. ভি. জি. মিলছৰদ্বাৰা অনূদিত, ১৯৭০ হাকলুইট চছাইটি, পুনৰ্মুদ্ৰণ ১৯৯৭, হোৱাইট লটাছ প্ৰেছ, {{ISBN|974-8496-78-3}} *প্লানকেট, আৰ, কেনন, টি, ডাভিছ, পি, গ্ৰীনৱে, পি আৰু হাৰ্ডিং, পি (২০০১), লনলী প্লেনেট চাউথ ইণ্ডিয়া, লনলী প্লেনেট, {{ISBN|1-86450-161-8}} *মনোৰমা য়েৰবুক ২০০৩ (ইংৰাজী সংস্কৰণ), {{ISBN|81-900461-8-7}} *ৰবাৰ্ট চাৰ্লছ ব্ৰিষ্ট’। ''কোচিন চাগা'', পাইকো পাব্লিচিং হাউচ; দ্বিতীয় সংস্কৰণ (১৯৬৭), {{OCLC|1659055}} *কে. চি. জাকাৰিয়া, এছ. ইৰুদায়া ৰাজনৰদ্বাৰা ''আনএম্প্লয়মেণ্ট ইন কেৰালা এট দি টাৰ্ণ অৱ দি ২০থ চেন্সুৰী ইনচাইটচ ফ্ৰম দি চিডিএছ গাল্ফ মাইগ্ৰেশ্যন ষ্টাডিজ'' *কে পি পদ্মনাভ মেননৰদ্বাৰা ''কোচি ৰাজ্যচৰিত্ৰম'' পি (১৯১৪) * "অখিলবিজ্ঞানকোষম" * ''মালয়ালম বিশ্বকোষ'' * ডি চি বুক্স মাল্টিমিডিয়া চিৰিজ == বহিঃসংযোগ == *[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kochi&params=9_55_52.3_N_76_16_02.3_E_type:city(677381)_region:IN জিঅ’হেক – কোচি] {{Commons category|Kochi, Kerala|কোচি}} {{Sister project links|Kochi|voy=Kochi}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] ctnwx0qetkcnwn1apsf9b0wl7si4qk7 হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয় 0 139009 648798 645505 2026-10-31T18:05:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648798 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা ৰাষ্ট্ৰীয় সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয় | native_name = Національний літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди | native_name_lang = uk | image = Парковий будинок.Сковородинівка.JPG | caption = ২০১১ চনত সংগ্ৰহালয় ভৱনটো | alt = প্ৰৱেশদ্বাৰত হালধীয়া দেৱাল আৰু দুটা স্তম্ভ থকা এটা এমহলীয়া ভৱন | established = {{Start date|1972}} | location = স্কোভ'ৰ'ডেনিভকা, খাৰ্কিভ ওব্লাষ্ট, [[ইউক্ৰেইন]] | coordinates = {{coord|50|09|26|N|35|46|07|E}} | type = সাহিত্যিক সংগ্ৰহালয়, জীৱনীমূলক সংগ্ৰহালয় | website = {{URL|skovorodamuseum.com.ua}} | embedded = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহ্য |designation1_offname = {{Lang|uk|Меморіальний комплекс філософа і поета Г. С. Сковороди}} (''দাৰ্শনিক আৰু কবি এইচ. এছ. স্কোভ'ৰ'ডাৰ স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্স'') |designation1_type = ইতিহাস |designation1_number = 200024-Н}} }} '''হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা ৰাষ্ট্ৰীয় সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয়''' ({{Langx|uk|Національний літературно-меморіальний музей Г.&nbsp;С.&nbsp;Сковороди}}) হৈছে [[ইউক্ৰেইন]]ৰ খাৰ্কিভ ওব্লাষ্টৰ স্কোভ'ৰ'ডেনিভকা গাঁৱত অৱস্থিত এটা ঐতিহাসিক সংগ্ৰহালয়। এই সংগ্ৰহালয়টো বিখ্যাত ইউক্ৰেইনীয় দাৰ্শনিক আৰু কবি [[হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা]]ৰ জীৱন আৰু কৃতিৰ বাবে উৎসৰ্গিত কৰা হৈছে। ই আচলতে ১৮ শতিকাৰ স্মৃতিচিহ্নসমূহৰ এক বিশাল স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্স। ১৯৭২ চনত এই সংগ্ৰহালয়টো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="guide1972">Путівник, 1972, p. 3</ref> সংগ্ৰহালয়টো এটা আঞ্চলিক পৌৰ প্ৰতিষ্ঠান, যাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হৈছে খাৰ্কিভ আঞ্চলিক পৰিষদ (Kharkiv Oblast Council)।<ref>{{Cite web |title=ОКЗ "НЛММ Г.С.СКОВОРОДИ" |trans-title=RMI "NLMM of H.S.SKOVORODA" |url=https://vkursi.pro/card/okz-nlmm-h-s-skovorody-02220912 |access-date=18 April 2025 |website=Vkursi |language=uk}}</ref> এই সংগ্ৰহালয়টোৰ সংগ্ৰহত হাজাৰ হাজাৰ ঐতিহাসিক সমল আছিল। ১৮.২ হেক্টৰ জুৰি বিস্তৃত হৈ থকা এই কমপ্লেক্সৰ এলেকাটোত ইতিহাস, স্থাপত্য, স্মাৰক কলা আৰু প্ৰাকৃতিক দৃশ্য বা লেণ্ডস্কেপ আৰ্টৰ বহুতো চানেকি অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। ২০২২ চনৰ ৬ মে’ত [[ইউক্ৰেইনৰ ওপৰত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণ]]ৰ সময়ত ৰাছিয়াৰ এটা মিছাইল বা ক্ষেপণাস্ত্ৰৰ আঘাতত সংগ্ৰহালয়ৰ মূল ভৱনটো সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হয়।<ref name="unian_2022_05_07">{{Cite web |date=2022-05-07 |title=Російські окупанти обстріляли Сковородинівку на Харківщині: знищено музей (фото, відео) |trans-title=Russian occupiers shelled Skovorodynivka in Kharkiv Oblast: the museum is destroyed (photo, video) |url=https://www.unian.ua/war/rosiyski-okupanti-obstrilyali-skovorodinivku-na-harkivshchini-znishcheno-muzey-skovorodi-foto-video-novini-harkova-11816220.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507041133/https://www.unian.ua/war/rosiyski-okupanti-obstrilyali-skovorodinivku-na-harkivshchini-znishcheno-muzey-skovorodi-foto-video-novini-harkova-11816220.html |archive-date=7 May 2022 |access-date=18 April 2025 |website=[[UNIAN]] |language=uk}}</ref> == ইতিহাস == হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাই তেওঁৰ জীৱনৰ শেষৰ চাৰিটা বছৰ পান-ইভানিভকা (বৰ্তমানৰ স্কোভ'ৰ'ডেনিভকা) গাঁৱৰ কোভালিভস্কি জমিদাৰৰ ইষ্টেট বা অট্টালিকাত কটাইছিল। খুতিৰ আৰু ইষ্টেটৰ গৰাকী জমিদাৰ ইভানৰ পুত্ৰ আন্দ্ৰিয় কোভালিভস্কিৰ সৈতে থকা গভীৰ বন্ধুত্বৰ বাবেই দাৰ্শনিকগৰাকীয়ে জীৱনৰ শেষ সময়খিনি ইয়াত অতিবাহিত কৰিছিল। ঐতিহাসিক দমীট্ৰ’ বাহালিয়ে ১৯২২ চনৰ ২৪ জানুৱাৰীত শিক্ষা বিভাগৰ পিপলছ কমিতাৰিয়েটৰ মুৰব্বী হ্ৰিহোৰি হ্ৰিনকো লৈ লিখা এটা পত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে পান-ইভানিভকাত স্কোভ'ৰ'ডাৰ স্মৃতিত এটা সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>Бакай С. Ю. [https://hnpu.edu.ua Вшанування пам'яті видатного українського педагога Григорія Сковороди у ХХ столітті (за архівними матеріалами) до 295-річниці з дня народження] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221118153632/https://hnpu.edu.ua|date=2022-11-18}} // Традиційна культура в умовах глобалізації: сучасний дискурс щодо збереження та популяризації нематеріальної культурної спадщини: матеріали наук.-практ. конф., м. Харків, 23–24 черв. 2017&nbsp;р. / Упр. культури і туризму Харк. Обл. держ. адмін-ї, Харк. Обл-й орг-метод. centre культури і мист-ва.&nbsp;— Харків, 2017.&nbsp;— С. 10.</ref> অৱশ্যে, অৱশেষত ১৯৭২ চনত স্কোভ'ৰ'ডাৰ ২৫০ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ১৮ শতিকাৰ কোভালিভস্কি ইষ্টেটত এই সংগ্ৰহালয়টো আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি কৰা হয়। ১৯৭২ চনৰ পূৰ্বে এই ভৱনটোত এখন বিদ্যালয় পৰিচালিত হৈছিল আৰু ১৯৬০ চনত ইয়াত অনা-লাভকাৰী ভিত্তিত এটা সৰু সংগ্ৰহালয় গঢ়ি তোলা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borysova |first=T. M. |title=Літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди: Путівник |publisher=Prapor |year=1986 |location=Kharkiv |pages=3 |language=uk |trans-title=Literary and Memorial Museum of H.&nbsp;S. Skovoroda: The Guide}}</ref> এই নতুনকৈ গঠিত চৰকাৰী সংগ্ৰহালয়টোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ঐতিহাসিক সমলসমূহ ‘এম. এফ. ছুমতছোভ খাৰ্কিভ ঐতিহাসিক সংগ্ৰহালয়’ৰ কৰ্মচাৰীসকলে সংগ্ৰহ কৰিছিল। তেওঁলোকে মস্কো, লেলিনগ্ৰাড (চেইণ্ট পিটাৰ্চবাৰ্গ), কিয়েভ আৰু খাৰ্কিভৰ বিভিন্ন পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ পৰা সামগ্ৰীসমূহ একত্ৰিত কৰিছিল। সংগ্ৰহালয়টোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কিতাপসমূহ বিশেষকৈ মস্কোৰ লেলিন পুথিভঁৰাল (ৰাছিয়ান ষ্টেট লাইব্ৰেৰী), ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বিজ্ঞান একাডেমীৰ সমাজ বিজ্ঞান পুথিভঁৰাল আৰু খাৰ্কিভ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বৈজ্ঞানিক পুথিভঁৰালে যোগান ধৰিছিল। কিয়েভৰ পশ্চিমীয়া কলা সংগ্ৰহালয়ে স্কোভ'ৰ'ডা সংগ্ৰহালয়ক ১৮ শতিকাৰ কিছুমান বিৰল খোদিত চিত্ৰ প্ৰদান কৰিছিল, য’ত স্কোভ'ৰ'ডাই ভ্ৰমণ কৰা ইউৰোপীয় চহৰসমূহৰ দৃশ্য অংকিত আছিল। খাৰ্কিভ কলা সংগ্ৰহালয়ে ইয়েভগেনি লেন্সাৰিৰ এটা ভাস্কৰ্য শিল্প দান কৰিছিল য’ত কছাকসকলৰ জীৱনৰ বিভিন্ন দৃশ্য দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও সংগ্ৰহালয়টোৱে ১৮৯৪ চনৰ স্কোভ'ৰ'ডাৰ কৰ্মৰ এক বাৰ্ষিকী সংস্কৰণ "খাৰ্কিভ উপকথা" আৰু অন্যান্য সাহিত্য সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Як в Сковородинівці створювали музей видатного українського філософа|url=https://slk.kh.ua|website=Slobidskyi Krai|accessdate=18 April 2025|first=Inna|date=25 January 2022|archive-date=15 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115210419/https://slk.kh.ua|last=Mozheiko|trans-title=How the museum dedicated to a prominent Ukrainian philosopher in Skovorodynivka was created|language=uk}}</ref> লিয়েনিড শ্মাতকোৰ চিত্ৰকৰ্ম "কৃষকসকলৰ মাজত স্কোভ'ৰ'ডা" আৰু ভিক্টৰ ভিখতিনস্কিৰ অংকন "কলেজিয়ামৰ ওচৰত স্কোভ'ৰ'ডা"ও এই সংগ্ৰহালয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে তৈয়াৰ কৰি উপহাৰ দিয়া হৈছিল। ছোভিয়েট যুগৰ এই প্ৰদৰ্শনীখন ২০০০ চনলৈকে সংগ্ৰহালয়ত আছিল, যাৰ পিছত ভৱনটোৰ পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য আৰম্ভ হয়। ২০০৬ চনত এখন নতুন প্ৰদৰ্শনী মুকলি কৰা হয়, যাৰ সৃষ্টিৰ নেতৃত্ব দিছিল লিয়েনিড উছকালোভে।<ref>{{Cite web |last=Лесь Белей |date=2022-09-28 |title=Невдала спроба впіймати Сковороду |url=https://kunsht.com.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152717/https://kunsht.com.ua |archive-date=2022-11-18 |access-date=2022-11-18 |website=КУНШТ}}</ref> ২০০৮ চনৰ ১৮ জুনত ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰপতিৰ এক ডিক্ৰী বা আদেশ মৰ্মে সংগ্ৰহালয়টোক ৰাষ্ট্ৰীয় মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Про надання Літературно-меморіальному музею Г.С. Сковороди статусу національного |trans-title=On granting the Hryhorii Skovoroda Literary Memorial Museum the status of a national museum |url=https://rada.gov.ua |archive-url=https://archive.org |archive-date=13 December 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Official website of the parliament of Ukraine |language=uk}}</ref> == ধ্বংসলীলা == [[ইউক্ৰেইনৰ ওপৰত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণ]]ৰ পূৰ্বে, হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ ৩০০ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকীৰ প্ৰস্তুতিৰ অংশ হিচাপে এই সংগ্ৰহালয় ভৱনটোৰ মেৰামতি আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য চলি আছিল।<ref name="restoration_prep">{{Cite web |last=Pavlenko |first=Olena |date=12 November 2021 |title=Сковорода на допомогу. Маленький музей у Харківській області може стати туристичною Меккою України |trans-title=Skovoroda to the rescue. A small museum in Kharkiv Oblast can become the Mecca of tourism in Ukraine |url=https://2day.kh.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205656/https://2day.kh.ua |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=2day.kh.ua |language=uk}}</ref> ২০২২ চনৰ ৬ মে’ৰ নিশা প্ৰায় ১১ বজাত ৰাছিয়াৰ এটা ক্ষেপণাস্ত্ৰই সংগ্ৰহালয়ৰ চালত আঘাত কৰে, যাৰ ফলত তাত ভয়াৱহ অগ্নিকাণ্ডৰ সৃষ্টি হয়। এই জুই সমগ্ৰ কোঠাবোৰলৈ বিয়পি পৰে আৰু সংগ্ৰহালয়ৰ নিৰাপত্তা ৰক্ষীজন আহত হয়।<ref name="unian_2022_05_07"/><ref>{{Cite web |last=Hlushchenko |first=Olha |date=7 May 2022 |title=Харківщина: росіяни ракетним ударом знищили музей Сковороди, є поранений |trans-title=Kharkiv Oblast: Russians have destroyed the Skovoroda Museum with a missile strike, there is one injured |url=https://pravda.com.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507030600/https://pravda.com.ua |archive-date=7 May 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Ukrainska Pravda}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 May 2022 |title=Розстріляний музей: російська ракета проти філософії Сковороди |trans-title=The shot museum: Russian missile against the philosophy of Skovoroda |url=https://ukrinform.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205656/https://ukrinform.ua |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Ukrinform |language=uk}}</ref> এই অগ্নিকাণ্ডত প্ৰায় ২৮০ বৰ্গমিটাৰ এলেকা ভস্মীভূত হয়; অৱশ্যে ভৱনটোৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহ বাচি যায়। এটা কোঠাত থকা কবিগৰাকীৰ এটা মূৰ্তি ছাঁইৰ তলৰ পৰা অক্ষত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |date=12 July 2022 |title=Порятунок Сковороди. Як відбудовуватимуть музей харківського філософа |trans-title=Rescue of Skovoroda. How will the museum of the philosopher from Kharkiv be restored |url=https://2day.kh.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205657/https://2day.kh.ua |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=2day.kh.ua |language=uk}}</ref> ইষ্টেটৰ মূল ভৱনটোৰ পৰা কিছু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে কবিৰ কবৰৰ শিলালিপি আৰু কাভালেৰিডজেৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত আৱক্ষ মূৰ্তিটোও সুৰক্ষিত হৈ ৰয়। সংগ্ৰহালয়ৰ আটাইতকৈ মূল্যৱান ঐতিহাসিক সমলসমূহ আক্ৰমণৰ পূৰ্বেই সতৰ্কতামূলকভাৱে এক সুৰক্ষিত স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=7 May 2022 |title=Знищення музею Сковороди. Українці порівнюють Росію з ІД і закликають виключити з ЮНЕСКО |trans-title=Destruction of the Skovoroda Museum. Ukrainians are comparing Russia to ISIS and call for their expulsion from UNESCO |url=https://bbc.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611130658/https://bbc.com |archive-date=11 June 2022 |access-date=18 April 2025 |work=BBC News Ukraine |language=uk}}</ref> ৰাছিয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰালয়ে স্কোভ'ৰ'ডেনিভকাত চলোৱা এই বিমান আক্ৰমণৰ কথা স্বীকাৰ কৰে, কিন্তু তেоঁলোকে দাবী কৰে যে সেই স্থানত ইউক্ৰেইনীয় সামৰিক বাহিনীৰ এক কমাণ্ড পোষ্ট আছিল।<ref>{{Cite web |date=7 May 2022 |title=Война Семьдесят третий день. Онлайн «Медузы» |trans-title=The War, Seventy-third day. Online "Meduza" |url=https://meduza.io |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20230129022919/https://meduza.io |archive-date=29 January 2023 |access-date=18 April 2025 |website=Meduza |language=ru}}</ref> ২০accepted চনৰ ৪ জুলাইত, ইউক্ৰেইনৰ নিৰাপত্তা সংস্থাই এই ঘটনাৰ প্ৰমাণ সংগ্ৰহ সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু ৰাছিয়াৰ সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ পশ্চিম সামৰিক জিলাৰ ১৫৯ নং ফাইটাৰ এভিয়েশ্যন ৰেজিমেণ্টৰ কমাণ্ডাৰ ইভান পাঞ্চেনকোৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ অপৰাধৰ গোচৰ ৰুজু কৰে। তদন্ত অনুসৰি, তেৰাৰ নিৰ্দেশতে এখন Su-35S যুঁজাৰু বিমানে এই ঐতিহাসিক স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্সলৈ এক ‘Kh-35’ তৰংগ-ক্ষেপণাস্ত্ৰ (anti-ship missile) নিক্ষেপ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |date=4 July 2024 |title=СБУ повідомила про підозру російському полковнику, який наказав ударити по музею Григорія Сковороди на Харківщині |trans-title=SSU reported suspicions of the Russian colonel who ordered attack on Hryhorii Skovoroda Museum in Kharkiv Oblast |url=https://ssu.gov.ua |access-date=18 April 2025 |website=Security Service of Ukraine}}</ref> <gallery> File:Museum_of_Hryhoriy_Skovoroda_after_Russian_shelling_on_6_May_2022_(02).jpg|৭ মে'ৰ দিনา সংগ্ৰহালয়ত লগা জুই File:Museum_of_Hryhoriy_Skovoroda_after_Russian_shelling_(2022-05-07)_02.jpg|বিমান আক্ৰমণৰ পিছত সংগ্ৰহালয়ৰ ভিতৰভাগৰ ক্ষয়-ক্ষতি File:Museum_of_Hryhoriy_Skovoroda_after_Russian_shelling_(2022-05-07)_05.jpg|অগ্নিকাণ্ডৰ পিছত সংগ্ৰহালয় ভৱনৰ জৰাজীৰ্ণ অৱস্থা </gallery> == পুনৰুদ্ধাৰ == ভৱনটোৰ গুৰুতৰ ক্ষয়-ক্ষতি হোৱা স্বত্বেও, বিশেষজ্ঞ আৰু পুনৰুদ্ধাৰকাৰীসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই ঐতিহাসিক ভৱনটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব পৰা যাব।<ref name=":1" /> ২০২২ চনৰ আগষ্ট মাহৰ শেষৰ ফালে, ইউক্ৰেইনৰ সংস্কৃতি আৰু কৌশলগত যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়ে (তদানীন্তন সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়) "চেভ ইউক্ৰেইনীয় কালচাৰ" (Save Ukrainian Culture) প্ৰকল্পৰ অংশ হিচাপে সংগ্ৰহালয়ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বাবে ১১২ নিযুত [[ইউক্ৰেইনীয় হ্ৰিভনিয়া|হ্ৰিভনিয়া]] সংগ্ৰহৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Національний літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди |trans-title=Hryhorii Skovoroda National Literary Memorial Museum |url=https://restore.mkip.gov.ua/objects/naczionalnyj-literaturno-memorialnyj-muzej-g-s-skovorody |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115212848/https://restore.mkip.gov.ua/objects/naczionalnyj-literaturno-memorialnyj-muzej-g-s-skovorody |archive-date=15 November 2022 |access-date=15 November 2022 |website=Збережіть українську культуру |language=uk |archivedate=15 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115212848/https://restore.mkip.gov.ua/objects/naczionalnyj-literaturno-memorialnyj-muzej-g-s-skovorody |deadurl=yes }}</ref> ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা পুনৰুদ্ধাৰ কেন্দ্ৰৰ খাৰ্কিভ শাখাৰ মুৰব্বী চেৰ্হি ওমেলনিকৰ মূল্যায়ন অনুসৰি, ছাঁইৰ তলৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা স্কোভ'ৰ'ডাৰ মূৰ্তিটো কেৱল সামান্য পৰিমাণেহে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে আৰু ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ্বৰ অৱস্থালৈ ঘূৰাই আনিব পৰা যাব।<ref>{{Cite web |last=Tsiomyk |first=Hanna |last2=Novosel |first2=Oleksandra |date=1 November 2022 |title=Скульптуру Сковороди зі зруйнованого музею під Харковом покажуть у Києві |trans-title=The sculpture of Skovoroda from the ruined museum near Kharkiv will be shown in Kyiv |url=https://suspilne.media/307468-skulpturu-skovorodi-z-harkivsini-ucililu-pid-cas-obstrilu-rf-pokazut-na-vistavci-u-kievi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115212843/https://suspilne.media/307468-skulpturu-skovorodi-z-harkivsini-ucililu-pid-cas-obstrilu-rf-pokazut-na-vistavci-u-kievi/ |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Suspilne |language=uk}}</ref> ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত, ইউক্ৰেইনৰ ডাক বিভাগ ‘উক্ৰপোষ্টো’ (Ukrposhta)-ই এটা দানশীল ডাক টিকটৰ ব্লক "ডিভাইন ছংছৰ বাৰী। হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ ৩০০ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে" (Garden of Divine Songs. To the 300th anniversary of the birth of Hryhorii Skovoroda) আৰু এটা বিশেষ খাম মুকলি কৰে। উক্ৰপোষ্টোৱে প্ৰতিটো ডাক ব্লকৰ বিক্ৰীৰ পৰা ১৫ হ্ৰিভনিয়া, অৰ্থাৎ সৰ্বমুঠ ৭.৫ নিযুত হ্ৰিভনিয়া সংগ্ৰহালয়ৰ পুনৰুদ্ধাৰ পুঁজিলৈ আগবঢ়োৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Укрпошта презентує благодійний поштовий випуск до 300-річчя від дня народження Григорія Сковороди |trans-title=Ukrposhta presents its charity postal issue dedicated to the 300th anniversary of the birth of Hryhorii Skovoroda |url=https://www.ukrposhta.ua/ua/news/57745-ukrposhta-prezentu-blagodijnij-poshtovij-vipusk-do-300-richchja-vid-dnja-narodzhennja-grigorija-skovorodi |access-date=18 April 2025 |website=Ukrposhta |language=uk}}</ref> ২০২২ চনclock ৩ ডিচেম্বৰত সংস্কৃতি আৰু তথ্য নীতি মন্ত্ৰালয়ে প্ৰকাশ কৰে যে [[ইউনেস্কো]] (UNESCO)-ই সংগ্ৰহালয় ভৱনটোৰ জৰুৰী সংৰক্ষণ কাৰ্যৰ বাবে ৫০,০০০ আমেৰিকান ডলাৰৰ সাহায্য প্ৰদান কৰিব। ইয়াৰ উপৰিও, খাৰ্কিভ সামৰিক প্ৰশাসনে ভৱনটো পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ডিজাইনৰ কাম-কাজৰ বাবে আঞ্চলিক বাজেটৰ পৰা ৪৫০,০০০ হ্ৰিভনিয়া আৱণ্টন দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=3 December 2022 |title=Для відбудови знищеного музею Сковороди потрібно близько ₴112 мільйонів - МКІП |trans-title=Almost 112 million hryvnias are needed to restore the destroyed Skovoroda Museum - MCIP |url=https://ukrinform.ua |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209174836/https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/3627044-dla-vidbudovi-znisenogo-muzeu-skovorodi-potribno-blizko-112-miljoniv-mkip.html |archive-date=9 December 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Ukrinform |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Riazantseva |first=Aliona |date=3 December 2022 |title=На відновлення музею Сковороди на Харківщині потрібно близько 112 млн грн — Мінкульт |trans-title=The restoration of the Skovorda Museum in Kharkiv Oblast requires around 112 million hryvnias — Ministry of Culture |url=https://suspilne.media/kharkiv/331026-na-vidnovlenna-muzeu-skovorodi-na-harkivsini-potribno-blizko-112-mln-grn-minkult/ |access-date=18 April 2025 |website=Suspilne Kharkiv |language=uk}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৩০ নৱেম্বৰত, সংগ্ৰহালয় কৰ্তৃপক্ষই ভৱনটোৰ পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰিকৰী নথিপত্ৰ আৰু প্ৰস্তাৱ (submittals) প্ৰস্তুত কৰাৰ এক চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তিৰ ব্যয় আছিল ৩.৪৪ নিযুত হ্ৰিভনিয়া। এই প্ৰকল্পৰ মূল লক্ষ্য হৈছে ভৱনটোৰ সন্মুখভাগ (façade) মেৰামতি কৰা, নতুন খিৰিকী আৰু দুৱাৰ লগোৱা, মজিয়া নতুনকৈ সজা, চালৰ মেৰামতি কৰা, নতুন বৈদ্যুতিক নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰা আৰু জলৰোধক তথা তাপ-অপৰোধক (waterproofing and heat insulation) ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite web |date=18 December 2023 |title=На Харківщини замовили проєкт відновлення “Будинку Сковороди”, але не змогли знайти підрядника на консервацію будівлі |trans-title=In Kharkiv Oblast, a project was ordered to restore the Skovoroda House, but a contractor for the conservation of the building could not be found |url=https://anticor-kharkiv.org/our-work/na-kharkivshchyni-zamovyly-proiekt-vidnovlennia-budynku-skovorody-ale-ne-zmohly-znayty-pidriadnyka-na-konservatsiiu-budivli/ |website=Kharkiv Anti-Corruption Center}}</ref> ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ভৱনটোৰ জৰুৰী সুৰক্ষাৰ বাবে ৩ নিযুত হ্ৰিভনিয়া সংগ্ৰহ কৰাৰ উদ্দেশ্যে খাৰ্কিভ অঞ্চলত "স্কোভ'ৰ'ডাৰ ৩০১ গৰাকী সঁচা বন্ধু" (301 True Friend of Skovoroda) নামৰ এক ৰাজহুৱা গণ-অভিযানৰো শুভাৰম্ভ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=23 November 2023 |title=На Харківщині запускають ініціативу для порятунку музею Сковороди |trans-title=An initiative is being launched in Kharkiv Oblast to save the Skovoroda Museum |url=https://www.ostro.org/news/na-harkivshhyni-zapuskayut-initsiatyvu-dlya-poryatunku-muzeyu-skovorody-i447182 |website=OstroV |language=uk}}</ref> == প্ৰদৰ্শনী == সংগ্ৰহালয়ৰ প্ৰদৰ্শনীখন চাৰিটা ডাঙৰ প্ৰেক্ষাগৃহ বা হলত বিভক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰথম দুটা হল স্কোভ'ৰ'ডাৰ জীৱনী আৰু সৃষ্টিশীলতাৰ বাবে উৎসৰ্গিত আছিল, তৃতীয়টো হল দাৰ্শনিকগৰাকীক সন্মান জনোৱাৰ উদ্দেশ্যে আৰু শেষৰ হলটো এক স্মৃতি কক্ষ হিচাপে সজোৱা হৈছিল। প্ৰদৰ্শনীৰ এই সংগ্ৰহালয়ত হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ সময়ৰ চিত্ৰকৰ্ম, অংকন, ঘৰুৱা সামগ্ৰী, কাপোৰ-কানি আৰু তেওঁৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থ তথা কৰ্মৰ প্ৰকাশন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰভাগ মৃৎশিল্প আৰু এম্ব্ৰইডাৰীৰ দৰে পৰম্পৰাগত লোককলাৰে সজাই তোলা হৈছিল। বিশেষকৈ, এই প্ৰদৰ্শনীত তলত দিয়া সামগ্ৰীসমূহ আছিল:<ref name="guide1972" /> * কিয়েভ-মহিলা একাডেমী আৰু খাৰ্কিভ কলেজিয়ামৰ আৰ্হি বা মডেলসমূহ * ১৮ শতিকাৰ কিছুমান খোদিত চিত্ৰ (engravings) আৰু লিথ’গ্ৰাফী * ইগৰ য়াষ্ট্ৰেবোভৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ এটা ভাস্কৰ্য * "ড্ৰিম" কবিতাৰ পাণ্ডুলিপি, "দ্য বিগিনিং ড’ৰ টু খ্ৰীষ্টিয়ান গুড মেনাৰ্ছ" আৰু অন্যান্য কৰ্মৰ মূল হস্তাক্ষৰ * ১৮ শতিকাৰ এটা ইংৰাজী ঘড়ী যিটো স্কোভ'ৰ'ডাই ব্যৱহাৰ কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয় (এইটো চেৰ্নিহিভ ঐতিহাসিক সংগ্ৰহালয়ৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল)<ref name=":0">{{Cite web |title=Годинник Григорія Сковороди |trans-title=The Watch of Hryhorii Skovoroda |url=http://www.museum.dp.ua/article_2015_47.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221115203625/http://www.museum.dp.ua/article_2015_47.html |archive-date=15 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Dmytro Yavornytsky National Historical Museum of Dnipro |language=uk |archivedate=15 November 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115203625/http://www.museum.dp.ua/article_2015_47.html |deadurl=yes }}</ref> * স্কোভ'ৰ'ডাৰ ভ্ৰমণৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰা এখন মানচিত্ৰ * এটা বেহেলা (violin) যিটো স্কোভ'ৰ'ডাই বজাইছিল বুলি কোৱা হয়<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Dudko |first=D. M. |date=2 August 1989 |title=Загадка скрипки Сковороди |trans-title=The Mystery of Skovoroda's Violin |journal=Vechirniy Kharkiv |language=uk}}</ref> আৰু অন্যান্য বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ * কোভালিভস্কি জমিদাৰৰ এটা ডাঙৰ বাকচ বা চন্দুক (chest) যিটো স্কোভ'ৰ'ডাই ব্যৱহাৰ কৰিছিল<ref name=":0" /> স্মৃতি কক্ষটোত সেই সময়ৰ এটা দৃশ্য পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল: এখন মেজ (secretary table), এখন চকীবাহন, লিখাৰ সঁজুলি, এখন টেবুল ঘড়ী, এটা মমদানী, চন্দুক, কাপোৰ-কানি, এটা বিছনাৰ প্ৰতিৰূপ, এটা ৰং কৰা বাকচ, ১৯ শতিকাৰ শ্ল’ব’ডা ইউক্ৰেইনৰ এটা পবিত্ৰ থিয়’ট’কছৰ ধৰ্মীয় ছবি আৰু এটা চাকিৰ প্ৰতিৰূপ।<ref>{{Cite web |title=Музей Сковороди на Харківщині (екскурсія) |url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:C2pJx5fq6zwJ:https://archive.chytomo.com/news/nacionalnij-literaturno-memorialnij-muzej-skovorodi&cd=1&hl=uk&ct=clnk&gl=ua |access-date=2022-11-15 |website=webcache.googleusercontent.com}}</ref> == পৰিধী বা এলেকা == [[File:Меморіальний_комплекс,_Сковородинівка,_могила.jpg|right|thumb|250x250px|হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ সমাধিস্থল]] সংগ্ৰহালয় থকা মূল ভৱনটোৰ উপৰিও, এই উদ্যান বা বাগিচা কমপ্লেক্সটোত এখন জমিদাৰী ঘৰ (manor house), এটা ভঁৰাল ঘৰ আৰু এখন সুন্দৰ উদ্যান অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে। উদ্যানখন কৃতিম পুখুৰীৰে আবৃত দুটা সেউজীয়া পাহাৰৰ ঢালত অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৃতি প্ৰায় এক নিখুঁত বৰ্গক্ষেত্ৰৰ দৰে, যাৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ। উদ্যানখনৰ কেন্দ্ৰবিন্দুটোত সাতটা চুন গছৰ দীঘলীয়া পথ বা অলি (linden alleys) ইটোৱে সিটোক ছেদ কৰিছে।<ref name=":2">{{Cite web |date=21 April 2011 |title=Національний літературно-меморіальний музей Г.С. Сковороди» |trans-title=Hryhorii Skovoroda National Literary Memorial Museum |url=http://7chudes.in.ua/info/576.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110421090755/http://7chudes.in.ua/info/576.htm |archive-date=21 April 2011 |access-date=17 November 2022 |website=Seven Wonders of Ukraine |language=uk |archivedate=21 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110421090755/http://7chudes.in.ua/info/576.htm |deadurl=yes }}</ref> উদ্যানখনত এটা ঐতিহাসিক পানীৰ কুঁৱা, স্কোভ'ৰ'ডাৰ প্ৰথম সমাধিস্থল আৰু পৰিচালকৰ কাৰ্যালয় ভৱনটো সুৰক্ষিত কৰি ৰখা হৈছে। ১৯৭২ চনত ইয়াত ইভান কাভালেৰিডজেৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এটা স্মাৰক আৰু লিউবভ ঝুকোভস্কা তথা দ্মীট্ৰ’ চোভাৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত এটা স্মৃতিচিহ্ন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=2 February 2022 |title=Меморіальний комплекс філософа і поета Г. С. Сковороди |trans-title=Memorial complex of the philosopher and poet H. S. Skovoroda |url=http://www.spadschina.kh.ua/меморіальний-комплекс-філософа-і-поета-г.-с.-сковороди.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220202204939/http://www.spadschina.kh.ua/меморіальний-комплекс-філософа-і-поета-г.-с.-сковороди.html |archive-date=2 February 2022 |access-date=18 November 2022 |website=Kharkiv Science and Methodical Center of Safeguarding of Cultural Heritage |language=uk |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202204939/http://www.spadschina.kh.ua/%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81-%D1%84%D1%96%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B0-%D1%96-%D0%BF%D0%BE%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%B3.-%D1%81.-%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8.html |archivedate=2 February 2022 |deadurl=yes}}</ref> ২০০৭ চনত ইয়াত এটা ভাস্কৰ্য পথ (alley of sculptures) গঢ়ি তোলা হয়।<ref>{{Cite web |date=2 February 2022 |title=В Сковородиновке шесть мастеров из Украины и Германии создают скульптуры (фото, видео) |trans-title=In Skovorodynivka, six masters from Ukraine and Germany are creating sculptures (photo, video) |url=https://www.mediaport.ua/news/culture/46657/v_skovorodinovke_shest_masterov_iz_ukrainyi_i_germanii_sozdayut_skulpturyi_foto_video |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205071033/https://www.mediaport.ua/news/culture/46657/v_skovorodinovke_shest_masterov_iz_ukrainyi_i_germanii_sozdayut_skulpturyi_foto_video |archive-date=5 February 2022 |access-date=18 November 2022 |website=www.mediaport.ua |language=ru |archivedate=5 February 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220205071033/https://www.mediaport.ua/news/culture/46657/v_skovorodinovke_shest_masterov_iz_ukrainyi_i_germanii_sozdayut_skulpturyi_foto_video |deadurl=yes }}</ref> এই সমগ্ৰ স্মৃতিসৌধ কমপ্লেক্সটো ইউক্ৰেইনৰ কেবিনেট মন্ত্ৰীসভাৰ ২০০৯ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰৰ ৯২৮ নম্বৰ প্ৰস্তাৱ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বসম্পন্ন এক ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন বা ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে আৰু ইয়াক ‘২০০০২৪-Н’ সুৰক্ষা নম্বৰ প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Про занесення об'єктів cultural спадщини національного значення до Державного реєстру нерухомих пам'яток України |trans-title=On the inclusion of cultural heritage sites of national significance to the State Register of Immovable Monuments of Ukraine |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/928-2009-%D0%BF |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213215418/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/928-2009-п |archive-date=13 December 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Official website of the parliament of Ukraine |language=uk |archivedate=13 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221213215418/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/928-2009-%D0%BF |deadurl=yes }}</ref> == উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানসমূহ == সংগ্ৰহালয়ত হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডাৰ নামত উৎসৰ্গিত বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক সন্মিলন আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref>{{Cite web |date=5 August 2013 |script-title=uk:Музей Сковороди на Харківщині (екскурсія) |trans-title=Museum of Skovoroda in Kharkiv Oblast (tour) |url=https://archive.chytomo.com/news/nacionalnij-literaturno-memorialnij-muzej-skovorodi |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152716/https://archive.chytomo.com/news/nacionalnij-literaturno-memorialnij-muzej-skovorodi |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Chytomo |language=uk}}</ref> ইয়াত প্ৰতি বছৰে জুলাই মাহত "আজি কুপালা, আৰু কাইলৈ ইভানা" (Today Kupala, and tomorrow Ivana) নামৰ পৰম্পৰাগত উৎসৱটি আয়োজন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Hudz |first=Iryna |script-title=uk:Івана Купала у Сковородинівці ледь не відмінили через дощ |trans-title=Ivana Kupala in Skovorodynivka was almost cancelled due to rain |url=https://www.slk.kh.ua/news/kultura/ivana-kupala-u-skovorodinivtsi-led-ne-vidminili-cherez-doshch-foto.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152715/https://www.slk.kh.ua/news/kultura/ivana-kupala-u-skovorodinivtsi-led-ne-vidminili-cherez-doshch-foto.html |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 April 2025 |website=Slobidskyi Krai |language=uk}}</ref> ২০১২ চনত সংগ্ৰহালয় কৰ্তৃপক্ষই "দে লিবাৰ্টেট" নামৰ এক সাহিত্য আৰু কলা উৎসৱৰ শুভাৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=В Сковородиновке состоялся первый литературно-художественный фестиваль "De libertate" |url=https://kharkivoda.gov.ua/ru/news/62278?sv |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015205314/https://kharkivoda.gov.ua/ru/news/62278?sv |archive-date=2022-10-15 |access-date=2022-10-15 |website=kharkivoda.gov.ua}}</ref> ২০১৩ চনৰ পৰা সংগ্ৰহালয় প্ৰাংগনত আপেল আৰু ইয়াৰ প্ৰতিকৃতি কেন্দ্ৰিক মনোৰঞ্জনমূলক অনুষ্ঠান "এপপ্লেনএয়াৰ" নিয়মিতভাৱে অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref>{{Cite web |script-title=uk:Харків'яни зможуть побувати на яблучному пленері в музеї Григорія Сковороди |trans-title=Kharkiv residents will be able to visit the apple-themed open-air event in the Hryhorii Skovoroda Museum |url=http://www.city.kharkov.ua/uk/news/kharkivyani-zmozhut-pobuvati-na-yabluchnomu-pleneri-v-muzei-grigoriya-skovorodi-24727.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118152719/https://city.kharkov.ua/uk/news/kharkivyani-zmozhut-pobuvati-na-yabluchnomu-pleneri-v-muzei-grigoriya-skovorodi-24727.html |archive-date=18 November 2022 |access-date=18 November 2022 |website=www.city.kharkov.ua |language=uk |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221118152719/https://city.kharkov.ua/uk/news/kharkivyani-zmozhut-pobuvati-na-yabluchnomu-pleneri-v-muzei-grigoriya-skovorodi-24727.html |archivedate=18 November 2022 |title=আৰ্কাইভ কপি |deadurl=yes}}</ref> ২০১৭ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত স্কোভ'ৰ'ডাৰ ২৯৫ সংখ্যক জন্মবাৰ্ষিকী উপলক্ষে সংগ্ৰহালয়ত এক বিশেষ পতাকা উত্তোলন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হৈছিল। এই অনুষ্ঠানত দাৰ্শনিকগৰাকীয়ে তেওঁৰ জীৱনকালত ভ্ৰমণ কৰা [[ইউৰোপ|ইউৰোপীয়]] দেশসমূহৰ ([[ইটালী]], [[অষ্ট্ৰিয়া]], [[পোলেণ্ড]], [[হাংগেৰী]], [[শ্ল’ভাকিয়া]] আৰু [[জাৰ্মানী]]) ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উত্তোলন কৰা হৈছিল।<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-tourism/2356176-na-harkivsini-v-muzei-grigoria-skovorodi-pidnali-prapori-krain-evropi.html На Харківщині в музеї Григорія Сковороди підняли прапори країн Європи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204171115/https://www.ukrinform.ua/rubric-tourism/2356176-na-harkivsini-v-muzei-grigoria-skovorodi-pidnali-prapori-krain-evropi.html|date=2017-12-04}} // ''Укрінформ''. 02.12.2017.</ref> ইয়াৰ উপৰিও সংগ্ৰহালয়ৰ লবী অংশত বিভিন্ন সময়ত সাময়িকভাৱে বিষয়ভিত্তিক প্ৰদৰ্শনীসমূহ অনুষ্ঠিত কৰা হৈছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == উৎস আৰু সাহিত্য == * ''Скрипник П. І.'' Сковороди Г. С. Меморіальний комплекс // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 609. — ISBN 978-966-00-1290-5. * Літературно-меморіальний музей Г.С. Сковороди: Путівник / Авт. тексту. Т.М. Борисова. — Харків : Прапор, 1972. — 23 с. * Літературно-меморіальний музей Г. С. Сковороди: Путівник / Авт. тексту. Т. М. Борисова. — Харків: Прапор, 1986. — 62 с. == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.skovorodamuseum.com.ua সংগ্ৰহালয়ৰ আধিকাৰিক ৱেবছাইট] * [https://ukraineopen.com/en/vt/149 সংগ্ৰহালয়ৰ ভাৰ্চুৱেল ভ্ৰমণ (Virtual tour)] * [https://tourmkr.com/F18Tfmz2CC/38960728p&295.87h&101.46t হ্ৰিহোৰি স্কোভ'ৰ'ডা সাহিত্যিক স্মৃতি সংগ্ৰহালয় // TourMkr] * [https://tsn.ua/video/video-novini/scho-vcililo-z-osobistih-rechey-skovorodi-pislya-ataki-raketoyu-i-yak-vidbudovuvatimut-muzey.html মিছাইল আক্ৰমণৰ পিছত স্কোভ'ৰ'ডাৰ ব্যক্তিগত সামগ্ৰীৰ কি কি বাচি থাকিল আৰু সংগ্ৰহালয়টো কেনেকৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব]. ''ТСН.ua'' * [https://chytomo.com/zrujnovanyj-rf-muzej-skovorody-zapustyv-ekskursii-v-onlajni/ ৰাছিয়াৰ দ্বাৰা ধ্বংস হোৱা স্কোভ'ৰ'ডা সংগ্ৰহালয়ৰ অনলাইন ভ্ৰমণ পৰিক্ৰমা // চিতোমো — সাংস্কৃতিক-প্ৰকাশন প্ৰকল্প] [[শ্ৰেণী:ইউক্ৰেইনৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]] 4kso82ld3k9q1a38eoiteq8xt67mver চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ 0 139601 648777 648326 2026-10-31T17:51:22Z Dipankar Das 36094 648777 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox military conflict | conflict = চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ | date = ১৫১২–১৫২৩/২৪ | image = [[File:Mural showing Chutia women in war.png|300px]] | caption = ১৫২৪ চনৰ চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰা চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলক দেখুওৱা এখন ভিত্তিচিত্ৰ। | place = [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (মূলত [[হাবুং]], [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]], [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]], [[মাজুলী]], [[ডিব্ৰুগড়]], [[শদিয়া]], [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]] আৰু চন্দনগিৰি অঞ্চল) | result = আহোম বিজয় | territory = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু শদিয়াত আহোম প্ৰশাসন স্থাপন কৰা হয় | combatant1 = [[File:Chutia royal Insignia.png|25px]] [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | combatant2 = [[File:Ahom insignia plain.svg|25px]] [[আহোম ৰাজ্য]] | commander1 = [[ধীৰনাৰায়ণ]]<br />[[নীতিপাল]]†{{efn|চুতীয়া বুৰঞ্জীত নীতিপালক শাসক হিচাপে নামোল্লেখ কৰা হৈছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Bhuyan, S. K. (ed.), ''Deodhai Assam Buranji'', p. 18.</ref>}}<br />কাশীতৰা†<br />[[সতী সাধনী]]†<br />মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা<br />বৰহুলৈ বৰুৱা<br />ধেলা<br />বৰপাত্ৰ<br />চুলুকী চেতিয়া<br />বুঢ়া বৰুৱা | commander2 = [[চুহুংমুং]]<br />ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই<br />কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই<br />খেনমুং†<br />[[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ†{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}<br />কনচেং<br />চাও চুখ্ৰিং<br />থাওমুং ৰাইলুং<br />জাংমুংখাম ফুকে-চং | strength1 = অজ্ঞাত | strength2 = অজ্ঞাত | casualties1 = অজ্ঞাত | casualties2 = অজ্ঞাত }} '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধসমূহ''' আছিল উজনি [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ত [[চুতীয়া ৰাজ্য]] আৰু [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ মাজত সংঘটিত এক শৃংখল সামৰিক সংঘাত, যাৰ পৰিণতিত [[চুহুংমুং]]ৰ শাসনকালত চুতীয়া ৰাজ্য আহোমসকলৰ দ্বাৰা বিজিত হয়। যদিও দুয়ো শক্তিৰ মাজত ৰাজনৈতিক যোগাযোগ আৰু পূৰ্বৰ এটা সংঘাত চতুৰ্দশ শতিকাৰ পৰাই লিপিবদ্ধ আছে, ১৫১২ চনত আহোমসকলৰ [[হাবুং]] অভিমুখী অগ্ৰগতি আৰু ১৫১৩ আৰু ১৫২০ চনত ক্ৰমে [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]]ত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণৰ পৰাহে স্থায়ী যুদ্ধ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Baruah|1986|pp=227–229}} পৰৱৰ্তী সময়ত যুদ্ধৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰ পূবলৈ সৰি যায়—প্ৰথমে [[ডিব্ৰুগড়|ডিব্ৰু]] নদীৰ মোহনালৈ, আৰু শেষত [[শদিয়া]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ দাতিকাষৰীয়া পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ।{{sfn|Phukan|1992|pp=55–56}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–65}} এই যুদ্ধ একেৰাহে চলা অভিযান নাছিল। ১৫১৩ চনৰ আহোম বিজয়ৰ পিছত, চুতীয়াসকলে ১৫২০ চনত দিহিঙমুখৰ মুংখ্ৰাং (বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]-কাজিৰঙা)<ref name="Dihing">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56)."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> পুনৰ দখল কৰি তাৰ আহোম সেনাপতিক হত্যা কৰে আৰু আহোম সেনাক সেই অঞ্চলৰ পৰা খেদি পঠিয়াই। ১৫২২ চনৰ শেষভাগত আহোমসকলে দিহিঙমুখত প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি ডিব্ৰুমুখৰ ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ স্থাপন কৰে আৰু তাৰ পাছত ১৫২৩ চনত হোৱা চুতীয়া প্ৰত্যাক্ৰমণ ৰোধ কৰি শদিয়াৰ দিশে আগবাঢ়ে। চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ সমূহ আত্মসমৰ্পণ কৰিবলৈ দাবী কৰাত শান্তি-আলোচনা ব্যৰ্থ হয়। পৰৱৰ্তী অভিযানত ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজবংশীয় শাসনৰ বেলি মাৰ যায়।{{sfn|Baruah|1986|pp=227–230}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–88}} চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰিলেও আহোমসকলে তৎক্ষণাৎ পূবৰ অঞ্চলসমূহ সম্পূৰ্ণ সুৰক্ষিত কৰিব পৰা নাছিল। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত থাকে; ১৫২৭ আৰু ১৫২৯ চনত বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয় আৰু ষোড়শ শতিকাজুৰি আন বহুতো বিদ্ৰোহ দেখা যায়।{{sfn|Devi|1968|pp=67–70}}{{sfn|Acharyya|1966|pp=238–239}} তথাপি এই বিজয়ে আহোম ৰাজ্যৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰ আৰু প্ৰশাসনিক ৰূপান্তৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় সূচিত কৰে। নতুনকৈ বিজিত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চল শাসনৰ বাবে ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই'' পদ সৃষ্টি কৰা হয়, আৰু চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত, সামৰিক কৰ্মী, কাৰিগৰ আৰু বিশেষায়িত পেশাগত গোটসমূহক বিস্তাৰমান আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}}{{sfn|Dutta|1985|p=30}} ==উৎস আৰু কালানুক্ৰম== এই সংঘাতসমূহৰ বিশদ বৰ্ণনা মূলত [[বুৰঞ্জী]]ৰ পৰা আহে। গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণসমূহ পোৱা যায় গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা আৰু অনুবাদ কৰা টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'', সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)'', আৰু আন কেইবাখনো অসমীয়া বুৰঞ্জীত।{{sfn|Barua|1930|pp=48–60}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=15–19}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=9, 57–62}}{{sfn|Bhuyan|1945|pp=9-12}} ==প্ৰাৰম্ভিক সম্পৰ্ক== ===চুকাফাৰ সময়ৰ যোগাযোগ=== বুৰঞ্জীসমূহে চুতীয়া আৰু আহোমসকলৰ মাজৰ যোগাযোগ [[চুকাফা]]ৰ সময়লৈকে লৈ যায়। কিছুমান বিৱৰণ অনুসৰি, উজনি অসমত চুকাফাৰ যাত্ৰাৰ সময়ত চুতীয়া, মৰাণ আৰু বৰাহীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ হয় আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমানক চুকাফাৰ অনুগামী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=3–4}} এই বুৰঞ্জীসমূহত পৰৱৰ্তী আহোম পৰিয়াল বা পদবীৰ কিছুমানৰ উৎপত্তি প্ৰাৰম্ভিক আহোম বসতিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা চুতীয়া লোকৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|pp=23-25}}<ref>"পূৰ্বে চুকাফা মহাৰাজৰ দিনত চুটিয়াৰ গাঁঞো মাৰি এটা মানুহ আনিলে, সি‌ ঝলম বাটিব পাৰে। পাচে মহাৰাজা ঝলম বটা দেখি স্বৰ্গদেৱৰ ঘৰত চয়জৰি বটাকৈ দিলে। চাঙ্গচাই নাম দি আহামৰ লগত থাকিব দিলে।" {{harvcol|Goswami|1977|p=26}}</ref><ref>"বাটত আহোঁতে পূৰ্বে চুকাফা দেৱে "গৰীয়া" বোলা পলৰীয়া মানুহ এঘৰ পাই আনিছিল। তাৰে সতি-সন্ততিক পাই এইজনা(চুবিনফা) ৰজাদেৱে 'চইজৰি বটাকৈ' দিলে, নাম থলে "চেঙ্গচাই"; বেজিৰ কামো কৰিবলৈ দিলে। পাছে সেই ঘৰকে পাছলৈ 'বকতিয়াল' বুলিলে।"{{harvcol|Borboruah|1997|p=26}}</ref> ৰাজনৈতিক স্তৰত, প্ৰাৰম্ভিক আহোম যুগৰ বেছিভাগ সময় সম্পৰ্ক সাধাৰণতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দেখা যায়। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''-এ উল্লেখ কৰে যে চুকাফাৰ এজন পুত্ৰৰ সময়ৰ পৰা [[চুতুফা]]ৰ ৰাজত্বকাললৈকে চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে মৈত্ৰী বা সৌহাৰ্দ্যপূৰ্ণ সম্পৰ্ক আছিল।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}} ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াই উল্লেখ কৰিছে যে [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|কছাৰীসকল]]ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সন্মুখীন হৈ প্ৰাৰম্ভিক [[আহোম জনগোষ্ঠী|টাই-আহোমসকলে]] চুতীয়াসকলৰ সৈতে বন্ধুত্ব স্থাপন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগত হোৱা এটা প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা সফল নহ'ল আৰু তাৰ পিছত প্ৰায় এশ বছৰ ধৰি উল্লেখযোগ্য সংঘাত দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=189}}: "Faced with significant political opposition from the Kacharis, the Tai-Ahoms sought the friendship of the Chutias. An early attempt, in the mid-fourteenth century, did not produce positive results and there was a lull for nearly a century."</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে সেয়েহে চুতুফাৰ সময়ৰ সংঘৰ্ষক দুয়োখন ৰাজ্যৰ মাজত স্পষ্টভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰথম ৰাজনৈতিক সংঘাত বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}} ===চুতুফাৰ মৃত্যু=== চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত আহোম ৰজা [[চুতুফা]]ক চুতীয়াসকলে চাফ্ৰাই নদীৰ ওচৰত এখন সাক্ষাতলৈ আমন্ত্ৰণ কৰে। তাত বিবাদ সৃষ্টি হয় আৰু চুতুফাক বন্দী কৰি হত্যা কৰা হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=7}} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পৰিস্থিতি লৈ বুৰঞ্জীসমূহৰ মাজত ভিন্নতা আছে। কিছুমান বুৰঞ্জীত তেওঁক ষাঁড়েৰে গচকাই হত্যা কৰা হৈছিল বুলি কোৱা হয়, আনবোৰত নাওত তেওঁৰ হত্যা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। টাই-ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত কেৱল এইটো লিপিবদ্ধ যে ''Tiora'' বা চুতীয়াসকলে তেওঁক লৈ গৈ হত্যা কৰে; কোনো চুতীয়া ৰজাৰ নাম স্পষ্টকৈ দিয়া হোৱা নাই।{{sfn|Barua|1930|p=48}} চুতুফাৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম ৰাজ্যত ৰাজশূন্যতা দেখা দিয়ে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-এ এই অন্তৰাল চাৰি বছৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Barua|1930|p=49}} তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[ত্যাও খাম্‌টি]]য়ে হত্যাৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযান চলায়, কিন্তু সফল নহ’ল।{{sfn|Dutta|1985|p=29}} তাৰ পিছত এশ বছৰতকৈ অধিক সময় দুয়ো ৰাজ্যৰ মাজত কোনো স্থায়ী যুদ্ধৰ উল্লেখ নাই। ==পটভূমি== ===যুদ্ধৰ পূৰ্বৰ ভূখণ্ডীয় অৱস্থা=== {{See also|চুতীয়া ৰাজ্য|আহোম ৰাজ্য}} [[File:Chutia kingdom Map.png|thumb|300px|১৫১২ৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] দীৰ্ঘস্থায়ী সংঘাত আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজধানী আছিল [[শদিয়া|শদিয়া বা সধয়াপুৰ]] আৰু ইয়াৰ অধীনত [[উজনি অসম]]ৰ এক বিস্তৃত অঞ্চলৰ লগতে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সংলগ্ন সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ৰাজ্যখনৰ মুখ্য ভূখণ্ড [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|দিহিং]] নদীৰ উপত্যকাসমূহত বিস্তৃত আছিল বুলি পুনৰ্নিৰ্মাণ কৰা হৈছে,<ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing." {{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> আনহাতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ [[হাবুং]] চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency." {{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref> ইতিহাসবিদ সকলে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সীমা পশ্চিমে বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] অঞ্চললৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west. Robinson and, following him, N.N.Acharya, are of the opinion that the Chutia kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam."{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref><ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> আৰু উত্তৰফালে বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[ইটানগৰ]] অঞ্চললৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[মাজুলী]]ৰ দক্ষিণেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ যোৱা পুৰণি [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ক ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west" {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas." {{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> [[File:Ahom Kingdom Map.jpg|thumb|300px|300 px|১৫১২ৰ আহোম ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ।]] ইয়াৰ বিপৰীতে, [[আহোম ৰাজ্য]] মূলতঃ উজনি অসমৰ দক্ষিণ-পূব অংশত বিয়পি আছিল। [[চুকাফা]]ই স্থাপন কৰা প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যখন [[দিখৌ নদী|দিখৌ]] আৰু [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত সীমাবদ্ধ আছিল। তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী [[চুতেওফা]]ই পশ্চিম সীমা দিখৌৰ উপনৈ [[নামদাং নদী]]লৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰে। ইয়াৰ পিছত প্ৰায় দুটা শতিকা ধৰি আহোম ৰাজ্যৰ সীমা বহুলাংশে অপৰিবৰ্তিত হৈ থাকে।<ref>"Sukapha, the founder of the Ahom kingdom, crossed the Patkai hills and carved out a principality of his own in the south-eastern corner of the present district of Sibsagar, and the eastern corner of the present Tinsukia district between the river Dikhow and the Buri-Dihing... Sukapha was succeeded by his son Suteupha (1268–1281), who extended the western boundary up to the Namdang river by applying diplomacy with the Kacharis. From Subinpha, the third king, to Supimpha (1493–1497) the thirteenth king, the boundary of the Ahom kingdom remained unchanged." {{harvcol|Devi|1968|p=8}}</ref> উত্তৰফালে [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ সীমা হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। দিহিঙৰ ঐতিহাসিক গতিপথ বৰ্তমানৰ বুঢ়ী দিহিঙতকৈ বহু পশ্চিমলৈ বিস্তৃত আছিল; ই শিৱসাগৰ অঞ্চলৰ মাজেদি পশ্চিমমুৱা হৈ বৈ [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হৈছিল। ফলত এই নদী-ব্যৱস্থাই প্ৰাৰম্ভিক আহোম ৰাজ্যৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সীমা গঠন কৰিছিল।<ref name="Bhuyan"/> পূবফালে [[পাটকাই]] পৰ্বতমালা আহোম ৰাজ্য আৰু টাই ৰাজ্য মুঙকংৰ মাজৰ স্বীকৃত সীমা আছিল। [[চুডাংফা]]ৰ ৰাজত্বকালত মুঙ কোৱাঙৰ আক্ৰমণৰ পিছত ১৪০১ চনত সম্পাদিত এখন সন্ধিৰ দ্বাৰা পাটকাই পৰ্বতমালাক দুয়োখন ৰাজ্যৰ আনুষ্ঠানিক সীমা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>"There were no further hostilities, and a formal treaty was concluded in 1401 by which the Pātkāi was fixed as the boundary between the two countries." {{harvcol|Gait|1926|p=81}}</ref> সেয়েহে চুহুংমুঙৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ঠিক পূৰ্বে আহোম ৰাজ্য সীমিত ভূখণ্ডবিশিষ্ট এক ৰাজনৈতিক সত্তা আছিল, যাৰ কেন্দ্ৰ আছিল শিৱসাগৰ–চৰাইদেউ–নামৰূপ–টিপাম অঞ্চল; উত্তৰ আৰু পশ্চিমফালে বুঢ়ী দিহিং নদী, দক্ষিণ, দক্ষিণ-পশ্চিমফালে নামদাং–দিখৌ অঞ্চল আৰু পূবফালে পাটকাই পৰ্বতমালাই ইয়াৰ মোটামুটি সীমা আছিল। ===চুহুংমুং আৰু হাবুং অভিমুখী অগ্ৰগতি=== [[চুহুংমুং]] (১৪৯৭–১৫৩৯)-ৰ শাসনকালত শক্তিৰ সমীকৰণ সলনি হয়; তেওঁৰ অধীনত আহোম ৰাজ্য তীব্ৰ ভূখণ্ডীয় বিস্তাৰৰ এক পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰে। ১৫১২ চনত আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ে, যি তেতিয়া চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চল আছিল।<ref>"Before its annexation by Ahoms, Habung was a Chutia dependency"{{harvcol|Guha|1984|p=73}}</ref><ref>"He first annexed Habung in 1512, a Chutiya dependency until then. Thereafter, the whole of the Hinduised Chutiya kingdom." {{harvcol|Guha|1983|p=27}}</ref><ref>"He annexed the Chutiya dependency of Habung in 1512"{{harvcol|Sinha|1987|p=163}}</ref> তাত তেওঁ সেই [[ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালটোৰ সৈতে দেখা পায় যিয়ে পূৰ্বে [[চুদাংফা|বামুণী কোঁৱৰ]]ক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছিল। চুহুংমুঙে সেই ব্ৰাহ্মণজনক নিজৰ সেৱাত লয়, সোণৰ লগুণ দিয়ে আৰু হাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগানৰ দায়িত্ব থকা এজন বিষয়া হিচাপে নিযুক্ত কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} এই অগ্ৰগতি কৌশলগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, কাৰণ হাবুং দুয়ো ৰাজ্যৰ নদীমুখী সীমান্তৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত আছিল। বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত [[দিহিং নদী|দিহিং]] আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন জলপথসমূহক এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিভাজন অঞ্চল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—উত্তৰত চুতীয়া অঞ্চল আৰু দক্ষিণত আহোম ভূখণ্ড।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=56}} ===দিহিংত মাছ ধৰাৰ বিবাদ=== চুহুংমুং পানবাৰীত থকাৰ সময়ত তেওঁ কিছুমান সৈন্যক [[দিহিং নদী]]ত মাছ ধৰিবলৈ পঠিয়ায়। আহোম সৈন্যসকলে নদীত এটা ডাঙৰ ''বৰালি'' মাছ ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে চুতীয়াসকলে তেওঁলোকক দেখে। চুতীয়া বিষয়াসকলে ইয়াক চুতীয়া জলসীমাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ বুলি গণ্য কৰে। সম্ভৱত দিহিং উপত্যকাৰ কোনো বিষয়া মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই লোক পঠিয়াই হস্তক্ষেপ কৰে। কিন্তু আহোম সৈন্যসকলে মাছটোৰ লগতে চুতীয়া লোকসকলকো বন্দী কৰি লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} তাৰ পিছত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱাই ঘটনাটো চুতীয়া ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ জোঁৱাই নিতাইক জনায়; নিতাইয়ে ৰজাক জানিবলৈ দিয়ে যে আহোমসকলে মান্য দিহিং সীমা পাৰ হৈ চুতীয়া ভূখণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=9}} ==সংঘাতসমূহ== {{OSM Location map |coord = {{coord|27.38|94.3}} |zoom=7 |float=right |width=450 |height=300 |magnify=1 |scalemark=8 |nolabels=1 |title=চুতীয়া–আহোম সংঘাতসমূহ (১৫১২–১৫২৪) |caption=সংঘাতসমূহৰ কিছুমান মুখ্য স্থান। ষোড়শ শতিকাৰ দিখৌমুখ আৰু দিহিংমুখ—যি দুয়োটাই তেতিয়া কাজিৰঙা–পশ্চিম মাজুলী অঞ্চলত আছিল—ইয়াত আনুমানিকভাৱে দেখুওৱা হৈছে, কাৰণ এই সময়ৰ পিছৰ শতাব্দীবোৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ গতিপথ যথেষ্ট সলনি হৈছে।<ref>স্থানসমূহ {{harvcol|Bhuyan|1960|pp=57–62}}, {{harvcol|Barua|1930|pp=55–61}} আৰু {{harvcol|Gait|1926|pp=84–87}}-ত বৰ্ণিত সামৰিক অভিযানৰ আধাৰত দেখুওৱা হৈছে।</ref> |auto-caption=14 |mark-sizeD=17,14 |shapeD=n-circle |shape-outlineD=white |shape-colorD=hard blue |label-colorD=hard blue |label-posD=left |ldyD=0 |ldxD=0 |mark-coord1={{coord|26.978083|93.877750}} |mark-title1=পানবাৰী (হাবুং) |label-pos1=left |ldx1=-4 |ldy1=0 |mark-coord2={{coord|26.65|93.35}} |mark-title2=দিখৌমুখ |label-pos2=bottom |ldx2=0 |ldy2=7 |mark-coord3={{coord|26.761361|93.711667}} |mark-title3=চেৰুৱাকাটা |label-pos3=top |ldx3=0 |ldy3=-6 |mark-coord4={{coord|26.913556|94.288222}} |mark-title4=চিৰা আটি |label-pos4=left |ldx4=-4 |ldy4=0 |mark-coord5={{coord|26.685333|93.54}} |mark-title5=মুংখ্ৰাং (দিহিংমুখ) |label-pos5=bottom |ldx5=0 |ldy5=7 |mark-coord6={{coord|27.265111|94.711278}} |mark-title6=চেচামুখ |label-pos6=left |ldx6=-4 |ldy6=0 |mark-coord7={{coord|27.4845|94.9019}} |mark-title7=ডিব্ৰুমুখ (ডিব্ৰুগড়) |label-pos7=right |ldx7=5 |ldy7=0 |mark-coord8={{coord|27.541993|95.136425}} |mark-title8=লাৰুপৰা |label-pos8=right |ldx8=5 |ldy8=0 |mark-coord9={{coord|27.83|95.67}} |mark-title9=লোহিতমুখ |label-pos9=left |ldx9=-4 |ldy9=0 |mark-coord10={{coord|27.959639|95.673111}} |mark-title10=[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]] (শদিয়া ৰাজধানী) |label-pos10=left |ldx10=-4 |ldy10=0 |mark-coord11={{coord|28.178|95.764}} |mark-title11=চন্দনগিৰি |label-pos11=top |ldx11=-4 |ldy11=-8 |mark-coord12={{coord|28.0467|96.0058}} |mark-title12=দইথাং |label-pos12=right |ldx12=5 |ldy12=0 }} ===দিখৌমুখ অভিযান, ১৫১৩=== সীমান্ত বিবাদৰ পিছত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে চুতীয়া বাহিনী সংগঠিত কৰি ১৫১৩ চনত পশ্চিমমুখী অগ্ৰগতি আৰম্ভ কৰে। চুতীয়া সেনাই [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ]]ৰ ধাৰে ধাৰে আগবাঢ়ি [[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]]ত এটা সুৰক্ষিত শিবিৰ স্থাপন কৰে। এই দুৰ্গটোক ''পচলা-গড়'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে—কলগছ বা কলগছৰ কাণ্ডেৰে নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক গড়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} স্বৰ্ণলতা বৰুৱাৰ বৰ্ণনা অনুসৰি, চুতীয়াসকলে পানীৰ ওপৰত পচলাৰ গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে দুই-তিনিডাল কলগছ একেলগে বান্ধি ভূঁৰ সাজি তাৰ ওপৰত অধিক কলগছ জাপি উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা হৈছিল। এই গড়ৰ আঁৰত আশ্ৰয় লৈ শত্ৰুপক্ষলৈ অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিব পৰা গৈছিল আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি পানীৰ ওপৰেৰে গড়টো এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰিব পৰা গৈছিল।{{sfn|Baruah|2007|pp=147}} সেই সময়ত দিখৌমুখ বৰ্তমানৰ অৱস্থানতকৈ বহু পশ্চিমে, আধুনিক [[কাজিৰঙা]]ৰ ওচৰত আছিল। তাৰ পৰা চুতীয়া বাহিনী ''চেৰুৱাকাটা'' অঞ্চললৈ আগবাঢ়ি ''নংকমুং'' বিলৰ ওচৰত আন এটা শিবিৰ স্থাপন কৰে। তাৰ পিছত সেনাৰ এটা অংশ চেৰুৱাকাটাৰ পৰা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও (''বৰ-নাও'')ত উঠি ''চিৰা-আটি'' নামে জনাজাত অঞ্চলৰ দিশে যায়।{{sfn|Barua|1930|pp=54–55}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–58}} চুহুংমুঙে চাও চুখ্ৰিং আৰু ৰাইলুঙীয়া গোহাঁইক সৈন্যসহ চুতীয়া নৌবাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়, আনহাতে মূল আহোম বাহিনীয়ে স্থলপথৰ স্থিতিসমূহত আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=54}} স্থল আৰু জল দুয়ো দিশত যুদ্ধ হয়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ৪,০০০ চুতীয়া সৈন্য নিহত আৰু আন ৩,০০০ জন বন্দী হয়। ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে বন্দীসকলৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু আহোম ৰজাই তেওঁলোকৰ কটা মূৰৰ মালা তৈয়াৰ কৰায়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}} ''অসম বুৰঞ্জী(SM)''ৰ অনুসৰি সংঘটিত যুদ্ধত আহোমৰ ডেকা ৰজা [[চুক্লেনমুং]]ৰ এজন পুত্ৰ নিহত হৈছিল। বুৰঞ্জীখনত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে, "ডেকা ৰজাৰ পোৱক যুদ্ধত পৰিল।"{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি যুদ্ধ দিখৌমুখতেই শেষ হোৱা নাছিল। চুতীয়া বাহিনী উজাই যায় আৰু ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলৰ ''তিনিমুনী''ত পাঁচ দিন ধৰি আন এখন যুদ্ধ হয়। এই সংঘৰ্ষত অংশ লোৱা চুতীয়া নেতাসকলৰ ভিতৰত আছিল মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা, ধেলা (চুতীয়া ৰজাৰ ভায়েক) আৰু বৰহুলৈ বৰুৱা। যুদ্ধৰ সময়ত মাণিক চন্দ্ৰ বৰুৱা এটা কাঁড়ে আঘাতপ্ৰাপ্ত হয়। বৰহুলৈ বৰুৱাৰ অধীনস্থ বাহিনীসহ চুতীয়া সেনাই তাৰ পিছত [[শদিয়া]]ৰ দিশে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57–62}} ডিব্ৰুমুখৰ এই যুদ্ধৰ উল্লেখ আন বুৰঞ্জীসমূহৰ ভিতৰত মাত্ৰ ''অসম বুৰঞ্জী(SM)'' খনত হে আছে। কিন্তু সেইখন বুৰঞ্জীতো ঘটনাটো ১৪৪৩ শক (১৫২১ খৃষ্টাব্দৰ) পাছত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} সেয়েহে, সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ ১৫১৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিৱৰণত পৰৱৰ্তী সময়ত, অৰ্থাৎ ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত দিহিংমুখ আৰু ডিব্ৰুমুখত সংঘটিত যুদ্ধৰ ঘটনাও সংমিশ্ৰিত হৈছে। এই পৰৱৰ্তী যুদ্ধসমূহত চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈছিল আৰু আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। পৰাজয়ৰ পিছত দিখৌমুখত থকা চুতীয়া বাহিনী অঞ্চলটো ত্যাগ কৰে আৰু পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়। দিখৌমুখৰ পিছত আহোম অগ্ৰগতি তৎক্ষণাৎ শদিয়া আক্ৰমণলৈ আগবঢ়া নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে নতুন সীমান্ত সুৰক্ষিত দুৰ্গৰ জৰিয়তে সুদৃঢ় কৰা হয়। ১৫১৯ চনত চুহুংমুং পুনৰ হাবুংৰ পৰা দিহিংমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি তাত ''মুংখ্ৰাং'' নামে এটা সামৰিক চকী নিৰ্মাণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} যি চুতীয়া ভূখণ্ডৰ অংশ আছিল।<ref name="Phukan">{{cite book |last=Phukan |first=J. N. |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |chapter=The Tai-Ahom Power in Asam |year=2003 |edition=2nd |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |page=55 |quote=This was followed by the erection of a fort by the Ahoms at Mong-khrang in the Chutiya territory. }}</ref> এই বিৱৰণসমূহত উল্লেখ কৰা দিহিংমুখ বৰ্তমানৰ পশ্চিম [[মাজুলী]]ৰ এক অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ; ইয়াত ষোড়শ শতিকাত দিহিং আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী-ব্যৱস্থাৰ ভিন্ন গতিপথ প্ৰতিফলিত হৈছে।<ref name="Dihing"/> ===মুংখ্ৰাং পুনৰুদ্ধাৰ, ১৫২০=== ১৫২০ চনত চুতীয়া বাহিনী পুনৰ নামনি দিশে আগবাঢ়ি দিহিংমুখৰ সদ্য নিৰ্মিত আহোম দুৰ্গ ''মুংখ্ৰাং'' আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Phukan|1992|p=55}} দুৰ্গৰ দায়িত্বত থকা আহোম সেনাপতি খেনমুং আক্ৰমণকাৰী বাহিনীক বাধা দিবলৈ ওলাই আহে আৰু যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অৱশিষ্ট আহোম সৈন্যই অৱস্থান ত্যাগ কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}} ফলত দিহিংমুখ অঞ্চল পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।<ref>"Failing to obtain help from outside, the Chutiyas made no effort to recover their lost territory until 1520, when they attacked the Ahom fort at Mungkhrang. ... and for a time the Chutiyas once more ruled this tract of country."{{harvcol|Gait|1926|p=85-86}}</ref> এইটো যুদ্ধখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চুতীয়া বিজয় আছিল, কাৰণ ইয়াৰ ফলত দিহিং সীমান্তত আহোমসকলৰ আগৰ অগ্ৰগতিৰ বহু অংশ উল্টাই যায় আৰু চুহুংমুংক দুবছৰ পিছত নতুন প্ৰতিআক্ৰমণ সংগঠিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা=== ১৫২২ চনত ৰজা [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে [[হাবুং]] অঞ্চলত, প্ৰায় বৰ্তমানৰ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ সৈতে সঙ্গতিপূৰ্ণ ঠাইত, এজন ব্ৰাহ্মণক ভূমিদান কৰে।{{sfn|Baruah|2007|pp=41-42}} চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ [[সতী সাধনী|সাধনী]] নামে এগৰাকী জীয়েক আছিল আৰু পিছত সাধক নাৰায়ণ নামে এজন সৰু পুত্ৰ জন্মিছিল। সাধনীৰ বিবাহ নিতাই নামৰ এজন ব্যক্তিৰ সৈতে হয়; তেওঁক উত্তৰাধিকাৰী বা অভিভাৱক শাসক কৰা হয় আৰু [[নীতিপাল]] বা নিতিপাল নামে ৰাজনাম গ্ৰহণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}}{{sfn|Devi|1968|pp=60–61}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ পিছত [[নীতিপাল]]ৰ সিংহাসনাৰোহণ ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰতা সৃষ্টি কৰে। তুলনামূলক নিম্ন সামাজিক পটভূমিৰ এজন ব্যক্তিক উন্নীত কৰা হোৱা বাবে প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজপৰিয়াল আৰু অভিজাত বৰ্গৰ সদস্যসকলে অসন্তুষ্ট হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ ভায়েক সুৰজিত বা সুৰধ্বজপালৰ নেতৃত্বত এটা গোটে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। নীতিপালে প্ৰতিষ্ঠিত বিষয়াসকলক অপসাৰণ কৰি নিজৰ ব্যক্তিগত অনুগত লোকক নিযুক্ত কৰে। নীতিপালে মন্ত্ৰী কাশীতৰাক সুৰধ্বজপালক বন্দী কৰিবলৈ পঠিয়ায়, কিন্তু সুৰধ্বজ ৰাজ্যৰ পৰা পলাই যায় আৰু তেওঁক ধৰা নাযায়।{{sfn|Baruah|2007|pp=132-33}} বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ সাধাৰণ পৰিয়ালৰ সঙ্গীসকলক ক্ৰমে ক্ষমতাৰ পদত নিযুক্ত কৰি প্ৰতিষ্ঠিত অভিজাত পৰিয়ালসমূহক বিচ্ছিন্ন কৰি তোলে আৰু তেওঁলোকৰ আস্থা আৰু আনুগত্য হেৰুৱায়। বুৰঞ্জীত তেওঁক স্বেচ্ছাচাৰী প্ৰশাসন আৰু প্ৰজাৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰো অভিযোগ দিয়া হৈছে; যোগ্যতা বা দোষ-গুণ অনুসৰি বিচাৰ নকৰা বুলি কোৱা হৈছে। ফলত জনসাধাৰণৰ মাজত তেওঁৰ নিন্দাসূচক নাম ''অনীতিপাল'', অৰ্থাৎ অন্যায় বা অধাৰ্মিক শাসক, প্ৰচলিত হৈছিল বুলি কোৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=178–185}} ===আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ, ১৫২২=== ১৫২২ চনৰ শেষভাগত চুহুংমুঙে এটা বৃহৎ প্ৰতিআক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। ৰজা নংকমুং বিলৰ ওচৰলৈ আহে, আৰু ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইৰ অধীনত আহোম বাহিনী দিহিংমুখ অঞ্চল দখল কৰি থকা চুতীয়া সৈন্যৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} আহোম বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া বৰগোহাঁইয়ে চুতীয়া সৈন্যক দিহিংমুখৰ পৰা পূবমুখে ঠেলি নিয়ে।{{sfn|Goswami|1977|p=40}} অভিযানৰ সময়ত তেওঁলোকে বহুতো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা যুদ্ধ-নাও দখল কৰে। লাছাইতাই নামৰ এজন ব্যক্তিক দখল কৰা যুদ্ধ-নাও এটাত উঠাই চুতীয়া বাহিনীৰ অৱস্থান সম্পৰ্কে খবৰ লৈ চুহুংমুংৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেতিয়ালৈ ৰজা চেৰুৱাকাটালৈ আগবাঢ়িছিল। লাছাইতাইয়ে জনায় যে চুতীয়া বাহিনী ডিব্ৰুমুখ অঞ্চলত আৰু পূবে অৱস্থান লৈছে।{{sfn|Barua|1930|pp=55–56}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=57-58}} সম্ভৱতঃ ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত বৰ্ণিত, পূৰ্বোল্লিখিত ডিব্ৰুমুখৰ যুদ্ধখন এই ৰণখনৰ পিছতেই সংঘটিত হৈছিল। ===ডিব্ৰুগড় অভিযান, ১৫২৩=== দিহিংৰ অৱস্থান পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত আহোমসকলে পূবলৈ আগ বাঢ়ি আহি আন এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। ১৫২৩ চনৰ কাতি মাহত চুহুংমুংৰ আদেশ অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে পূৰ্ণ বাহিনী লৈ ডিব্ৰু নদীৰ মোহনা ([[ডিব্ৰুগড়]])ত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। চুহুংমুং তেতিয়া [[চৰাইদেউ]]লৈ উভতি যায়, য’ত তেওঁ পুনৰ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ আগতে দেৱতাসকললৈ বলি আগবঢ়ায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=58}} ১৫২৩ চনৰ আঘোণ মাহত চুহুংমুং পুনৰ সৈন্যসহ আগবাঢ়ি ''চেচামুখ''ত শিবিৰ স্থাপন কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=58}} আহোমসকলে ডিব্ৰুমুখত দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা বুলি জানিব পোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ (বৰ্তমানৰ [[চাবুৱা]]ৰ ওচৰৰ অঞ্চল) আগবাঢ়ি নতুন আহোম দুৰ্গৰ ওপৰত আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি লয়। লাৰুপৰাৰ পৰা চুতীয়া ৰজাই শত্ৰুক দেশৰ পৰা খেদিবলৈ বুঢ়া বৰুৱা (''থাওবান বৰুৱা'')ৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰুমুখ লৈ সৈন্য বাহিনী পঠিয়ায়। ৰজাৰ আদেশ অনুসৰি চুতীয়া সেনাপতিয়ে ডিব্ৰুমুখৰ আহোম দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}{{sfn|Goswami|1977|p=40}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=58}} চুহুংমুঙো ডিব্ৰুমুখৰ দিশে আগবাঢ়ি ব্যক্তিগতভাৱে অভিযানত যোগ দিয়ে। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁই ৰাজমন্ত্ৰীয়ে একলগ হৈ স্থলপথে দি আগবাঢ়ি চুতীয়া নৌবাহিনীক আক্ৰমণ কৰে। চুতীয়া নৌবাহিনীৰ নেতৃত্বত আছিল তিনিজন সেনাপতি—কাশীতৰা, এলেঙী চেতিয়া আৰু বৰপাত্ৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16-17}}<ref>Tai-Ahom text, translated as: “Phrasenmung Borgohain (Thaomunglung Phrasenmung) and Chao Senglung Kinglun, together with all the principal officers (poi-thau-tang-móng), went forth (poi) and joined battle (hit ti kan). There were then deaths in the fighting on land (khau cang tai tang buk jeu). They thereupon engaged and checked (tô kit) the naval force (riu) of Kaitara, Alangki Chetia and Patorlung there (kä nai koi).”{{harvcol||Barua|1930|pp=55}}</ref> বৰপাত্ৰ উপাধিটো বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ, কাৰণ হাবুংৰ আগৰ চুতীয়া প্ৰশাসনৰ তামৰ ফলিৰ পৰা ''বৃহৎ-পাত্ৰ'' বা "বৰপাত্ৰ" পদৰ উল্লেখ পোৱা যায়। চুতীয়া বাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} পাছদিনা চুহুংমুঙে দুৰ্গত থকা মন্ত্ৰী, জ্যেষ্ঠ বিষয়া আৰু সৈন্যসকলক একত্ৰিত কৰি পূবলৈ আগবাঢ়ে আৰু সোণাৰী (বৰ্তমানৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|কাকপথাৰ]]) অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55}} ===শান্তি-আলোচনা=== ডিব্ৰু–টিফাও সীমান্তত পৰাজয়ৰ পিছত চুতীয়া শাসকে চুহুংমুংৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। বুৰঞ্জীসমূহত এই কূটনৈতিক আদান-প্ৰদানৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বিশদ বৰ্ণনা আছে। প্ৰথম দূতাবাসে সোণৰ ''কেৰু'' কাণফুলি (''tong-ru-kham''), [[মুগা (ৰেচম)|মুগা]] বা সোণেৰে সজোৱা ''মেখেলা'' (''sin-kham''), কপাহৰ কাপোৰ (''phra-nun''), ৰূপৰ খাট (''tha-ka-ngen'') আৰু পাটি আদি মূল্যবান সামগ্ৰী লৈ যায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|p=55}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}} সকলো উপহাৰ গ্ৰহণ কৰিও চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ সম্পদ(সোণ আৰু ৰূপৰ মেকুৰী মূৰ্তি, সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, সোণৰ খাট আৰু সোণৰ দণ্ড), ১০টা দতাল হাতী, এজনী মাখুন্দী হাতী আৰু এজনী ছোৱালী বিচাৰি পঠায়।{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}}{{sfn|Basu|1970|p=23}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} চুতীয়া শাসকে হাতী আৰু ছোৱালী গৰাকীক দিবলৈ মান্তি হয়, কিন্তু মুখ্য ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে; তেওঁৰ যুক্তি আছিল যে এইবোৰ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পোৱা ৰাজ সম্পদ। প্ৰায় এমাহ পিছত নতুন উপহাৰসমূহ পঠিয়োৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল সোণ-ৰূপৰ ''জাপি'' (''kup-ngen-chon-kham''), সোণৰ বাকচ (''khup-kham''), সোণৰ পাত্ৰ (''liu-kham''), সোণৰ ছত্ৰ (''chang-kham''), সোণৰ বালা (''mao-kham'') আৰু নূপুৰ (''khu-tin-kham''), হাতী, ঘোঁৰা, হাতীৰ দাঁতৰ পাটি, এখন দা বা ছুৰী, আৰু উৎকৃষ্ট কাপোৰ।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}}{{sfn|Goswami|1977|pp=40-41}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} একে সময়তে চুতীয়াসকলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কাষত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰি আছিল।{{sfn|Barua|1930|pp=56}} এই নিৰ্মাণ অব্যাহত থকা, ৰাজচিহ্নসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰা আৰু লগতে উপহাৰৰ মাজত কটাৰী দেখি হুংমুঙ ৰজাই শদিয়াপুৰ আক্ৰমণ কৰিবলৈ নিৰ্ণয় কৰে।[{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Barua|1930|pp=55-56}} ===শদিয়া অভিমুখী অগ্ৰগতি, ১৫২৩–২৪=== আহোম বাহিনীয়ে নাওৰ সাঁকো বা নাওৰ শাৰী ব্যৱহাৰ কৰি লুইত পাৰ হয় আৰু প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক স্থানচ্যুত কৰে।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}} এটা বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত চুতীয়া ৰজা এটা পুখুৰী খন্দোৱা কামত লাগি আছিল। লুইতৰ মোহনাৰ ওচৰৰ দুৰ্গত হোৱা হঠাৎ আহোম আক্ৰমণে তেওঁক সেই অৱস্থান এৰি নগৰত নোসোমাই চন্দনগিৰিলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=108}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} আনহাতে কাশীতৰা দইথাং পাহাৰীয়া দুৰ্গলৈ পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17-18}} শদিয়া দখল কৰাৰ পিছত চুহুংমুং অঞ্চলটোৰ মুখ্য নগৰ ''[[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰ-নগৰ]]''ত থাকে আৰু অৱশিষ্ট চুতীয়া অৱস্থানসমূহলৈ অভিযানৰ বাবে নিজৰ বাহিনী ভাগ কৰে।{{sfn|Bhuyan|1945|pp=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=41}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক চন্দনগিৰিলৈ পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ধনুধাৰী গোহাঁই (''Chao-seng Kung-rin'') কনচেংক [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ কাশীতৰাৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–19}} ===চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ যুদ্ধ=== চন্দনগিৰিয়ে প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক এক শক্তিশালী প্ৰাকৃতিক অৱস্থান দিছিল। আহোম বাহিনীয়ে চুতীয়া ৰজাৰ তামুলী গজৰাই বৰুৱা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালক বন্দী কৰে‌ আৰু চুতীয়া ৰজা ৰাণীৰ আত্মগোপনৰ স্থান প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাই। বুৰঞ্জীৰ বৰ্ণনা অনুসৰি গজৰাই নিজেও অৰণ্যত লুকাই আছিল। তাৰে ল'ৰাৰ কান্দন শুনি ফ্ৰাচেংমুঙৰ পুত্ৰ ঘৰ সন্দিকৈয়ে বেঢ়ি ধৰিলে‌ বোলে-"ৰজাৰ কথা ক নকলে‌ কাটিম।" এই বুলি তাৰ ল'ৰা তিৰোতাক বন্দী কৰি তাক পঠাই দিলে। বহু প্ৰচেষ্টা সত্ত্বেও গজৰায়ে ৰজাক বিচাৰি নাপাইছিল। শেষত ৰাণীৰ ভোক লাগিলত জুৰি‌ এখনৰ কাষত ভাত ৰান্ধোতে উঠা ধোঁৱা দেখিহে গম পালে আৰু সেইমতে আহোম বিষয়াসকলক জনালেহি যে চুতীয়া ৰজা ৰাণীয়ে চন্দনগিৰিৰ এখন পাহাৰীয়া জুৰিৰ ওচৰত আশ্ৰয় লৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} প্ৰথম অৱস্থাত চন্দনগিৰি পৰ্বতত উঠিবৰ কাৰণে আহোম সেনাই আপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইও সফল নহয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই আৰু নিক্ষেপ কৰি আক্ৰমণকাৰী সৈন্যসকলৰ বহুজনক হত্যা কৰে আৰু আহোম বাহিনীক পশ্চাদপসৰণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু সুকুমাৰ মহন্ত পুথিৰ সৈতে জড়িত ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ত কোৱা হৈছে যে [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]] যুদ্ধৰ সময়ত গৰ্ভৱতী আছিল।।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা টাই-ভাষাৰ বুৰঞ্জীখনত চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক ''নাং লুং'' বা ''বৰকুঁৱৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। লগতে এজন ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ কথাও আছে। ফ্ৰাঁছোৱা জেকেছনে আহোম–চুতীয়া যুদ্ধ সম্পৰ্কীয় টাই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অনুবাদ আলোচনা কৰি উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সম্পাদিত ''আহোম বুৰঞ্জী''ত টাই ভাষাৰ ''নাং'' শব্দৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা সম্পূৰ্ণ এটা শাৰীৰ অনুবাদ বাদ পৰিছিল। সেই শাৰীটোত মূলতঃ ৰাণীগৰাকীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=Ahom Buranji Translation: Chutia-Ahom Wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang. }}</ref> এই সংস্কৰণত তিনিজন ৰাজপৰিয়ালৰ ব্যক্তিৰ সঠিক পৰিচয় অনিশ্চিত, কাৰণ ''নাং লুং'' শব্দটোক ৰাণী বা ৰাজকুমাৰী—দুয়ো ধৰণে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ ব্যাখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এই তিনিজন [[ধীৰনাৰায়ণ]], সাধনী আৰু নীতিপাল বা সাধক নাৰায়ণ হ’ব পাৰে; বা নীতিপাল, সাধনী আৰু তেওঁলোকৰ পুত্ৰও হ’ব পাৰে। ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''ৰ অনুসৰি সাধনী আৰু নীতিপালৰ বিবাহ ১৫১২–১৩ৰ আগতেই হৈছিল বুলি দেখা যায়, কাৰণ ১৫১৩ চনৰ সংঘাতৰ ঘটনাত [[ধীৰনাৰায়ণ]]ে জোঁৱাইৰ জৰিয়তে আহোমসকলৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1945|p=10}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ৰজা জনক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বা নীতিপাল নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} আহোম সৈন্য চন্দনগিৰি পৰ্বতত সন্মুখৰ পৰা আৰোহণ কৰিব নোৱাৰি পিছুৱাই আহিব লগাত পৰে আৰু এজন চুতীয়া সৈনিকক লগত ধৰি আনে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে কৌশল সলাই পাহাৰটো তিনিফালৰ পৰা ঘেৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। চাও ৰু-পাকৰ নেতৃত্বৰ এটা দলে ''ঘিলা'' লতা বা গছৰ সহায়ত চন্দনগিৰি আৰোহণ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ওপৰত উঠি তেওঁলোকে প্ৰথমে কোনো প্ৰতিৰক্ষাকাৰী নেদেখে।{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} আৰু আগবাঢ়ি তেওঁলোকে প্ৰায় চল্লিশজন লোক থকা এটা বসতি পায়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=59}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে তাৰ পিছত কিছুমান মানুহক গছ বা উখ ঠাইত উঠি [[ঢোল]] বজাবলৈ আদেশ দিয়ে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আগ বাঢ়ি গৈ চুতীয়া ৰজাক ''বৰ-দুৱাৰ''ত দেখিলে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|1960|pp=59-60}} অৱশিষ্ট চুতীয়া সৈন্যসকলে তৎসত্ত্বেও প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে আৰু পুনৰ শিল নিক্ষেপ কৰি অধিক আহোম সৈন্য হত্যা কৰে।{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}} নীতিপালে শত্ৰুৰ ওপৰত কাঁড় চলাবলৈ আৰম্ভ কৰে, কিন্তু জাংমুংখাম ফুকে-চঙে মৰা কাঁড়ে আঘাত কৰি তেওঁক হত্যা কৰে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=87}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1960|p=60}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত লিপিবদ্ধ চুতীয়া বুৰঞ্জীয়ে ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰীসকলৰ অংশগ্ৰহণক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব দিয়ে। সাধনী আৰু বৃহৎ সংখ্যক ৰাজপৰিয়ালৰ নাৰী (১২০ গৰাকী ৰাজনাৰী বা ৰাজকুমাৰী) আক্ৰমণকাৰী বাহিনীৰ ওপৰত শিল কঢ়িয়াই বা বগৰাই প্ৰতিৰক্ষাত সহায় কৰা বুলি বৰ্ণিত।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} একে সময়তে কনচেংৰ বাহিনীয়ে দইথাংত কাশীতৰাক আক্ৰমণ কৰে। অৱশেষত চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয় আৰু পাহাৰীয়া অৱস্থান আহোমসকলে দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ৰাজ্য ধ্বংস হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰ পিছতেই ১৫২৯ চনত চন্দনগিৰি আৰু দইথাং দুয়ো ঠাইতে পুনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়, যাৰ পৰা বুজা যায় যে শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো প্ৰতিৰোধৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হৈ আছিল। ===চুতীয়া শাসক আৰু সাধনীৰ মৃত্যুৰ ইতিহাস=== শেষৰ সংঘৰ্ষসমূহত কোন নিহত বা বন্দী হৈছিল সেই বিষয়ে উৎসসমূহৰ মাজত যথেষ্ট মতভেদ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'', ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী'' আৰু ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-ত চুতীয়া ৰজা আৰু এজন ৰাজপুত্ৰৰ মৃত্যুৰ কথা বৰ্ণিত। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ''ৰ মৃত্যুৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=18}} এছ. এল. বৰুৱাই এই বিৱৰণসমূহ [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।{{sfn|Baruah|1986|p=229}} নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰা একেলগ কৰি ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ধীৰনাৰায়ণ]] আৰু তেওঁৰ জোঁৱাই [[নীতিপাল]]ক শেষ যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু [[ধীৰনাৰায়ণ]]ৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ সাধক নাৰায়ণ জীৱিত থাকিল বুলি কয়।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট চুতীয়া বংশাৱলী-বুৰঞ্জীয়ে নীতিপালক শাসনকাৰী ৰজা হিচাপে দেখুৱাই আৰু শেষ প্ৰতিৰোধত [[সতী সাধনী|ৰাণী সাধনী]]ক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। এই বংশাৱলীত নীতিপালক ''চন্দ্ৰনাৰায়ণ'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} সাধনীৰ মৃত্যুৰ ধৰণো বিভিন্ন বুৰঞ্জী-পৰম্পৰাত ভিন্ন। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সন্নিৱিষ্ট ''চুতীয়া বুৰঞ্জী'' অনুসৰি তেওঁ বন্দী হ’বলৈ অস্বীকাৰ কৰি চন্দনগিৰিৰ পৰা জঁপিয়াই মৃত্যুবৰণ কৰে,{{sfn|Bhuyan|2001|pp=169}} আনহাতে ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ৰ বিৱৰণত প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক যুদ্ধত নিহত হোৱা বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Goswami|1977|p=42}} গেইটে লিখিছে যে তেওঁ বৰছা বা অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল আৰু আন ৰাজপত্নীসকলৰ কিছুমান নিহত আৰু কিছুমান বন্দী হৈছিল।{{sfn|Gait|1926|p=85}} ''আহোম বুৰঞ্জী''ৰ টাই-ভাষাৰ বিৱৰণতো এগৰাকী প্ৰধান ৰাণী বা ''নাং লুং'' অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা বুলি উল্লেখ আছে।{{efn|ফ্ৰঁছোৱা জেকেছনে উল্লেখ কৰিছে যে গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা ''আহোম বুৰঞ্জী''-ৰ অনুবাদত ''nang'' শব্দটোৰ দুটা উল্লেখৰ মাজত থকা এটা সম্পূৰ্ণ শাৰী বাদ পৰিছিল; সেই শাৰীটোত ৰাজকীয় নাৰীগৰাকীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য আছিল।<ref>{{citation |last=Jacquesson |first=Francois |title=আহোম বুৰঞ্জী Translation : Chutia-Ahom wars |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations |page=21 |quote=Borua's edition jumped one full line between two nang.}}</ref>}} ''অসম বুৰঞ্জী (SM)''-এ যোগ কৰে যে তেওঁৰ কঁকালত আঘাত কৰা হয়, সোণৰ কঁকালবন্ধ লোৱা হয় আৰু তাৰ পিছত তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ পঠিয়োৱা হয়।{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}} ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ এটা বিৱৰণত কোৱা হৈছে যে জাংমুঙে চুতীয়া ৰাজকুমাৰী (''বৰকুঁৱৰী'')ৰ শিৰচ্ছেদ কৰি তেওঁৰ মূৰ ৰজাৰ সভালৈ লৈ যায়।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}} "Jangmung beheaded the chief Chutia princess (Barkonwari) and brought her head to the assembly."</ref>{{sfn|Bhuyan|1960|p=14}} একেখন বুৰঞ্জীৰ আন এটা বিৱৰণত বৰকুঁৱৰীক হত্যা কৰাৰ কথা উল্লেখ নকৰি কেৱল ''বৰকুঁৱৰীক ধৰি আনিলে'' বুলি কোৱা হৈছে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=60}} ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''-য়ো তেওঁক আত্মসমৰ্পণ নকৰি প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰখা বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু ৰজাৰ বৰকুঁৱৰীৰ মূৰ কাটি অনা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} মৃত্যুৰ ধৰণক লৈ ভিন্নতা থাকিলেও উৎসসমূহে একে ধৰণে প্ৰধান ৰাণীগৰাকীক শেষ প্ৰতিৰোধৰ সময়ত নিহত হোৱা বা জীৱিত বন্দী নোহোৱা হিচাপে উপস্থাপন কৰে। এই পৰাজয়ে স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটায়। মুখ্য ৰাজচিহ্ন আৰু অন্যান্য সম্পত্তি পৰৱৰ্তী সময়ত আহোমসকলৰ হাতলৈ যায়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}}{{sfn|Baruah|1986|pp=229–230}}{{sfn|Barua|1930|p=57}}{{sfn|Bhuyan|1945|p=11}}{{sfn|Goswami|1977|p=42}}{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}} ==যুদ্ধ আৰু সংঘৰ্ষসমূহৰ তালিকা== {| class="wikitable" |- ! style="background:orange;"| <span style="color:white">সংঘাতৰ নাম</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:130px;"| <span style="color:white">পক্ষ</span> ! style="background:orange; width:280px;"| <span style="color:white">ফলাফল</span> |- |'''[[হাবুং]]লৈ আহোম অগ্ৰগতি''' (১৫১২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম ভূখণ্ডীয় লাভ''' * আহোমসকলে [[হাবুং]]ৰ পানবাৰীলৈ আগবাঢ়ি, চুতীয়া অধীনস্থ অঞ্চলটো দখল কৰে।{{sfn|Guha|1983|p=27}}{{sfn|Sinha|1987|p=163}} |- |'''[[দিখৌ নদী|দিখৌমুখ]] অভিযান''' (১৫১৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়াসকলে পশ্চিমমুখে অগ্ৰগতি কৰি [[মাজুলী]]ৰ দিখৌমুখ আৰু নংকমুং সুৰক্ষিত কৰে। * তেওঁলোকৰ স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে; পানবাৰী আহোমৰ দখললৈ যায়।{{sfn|Baruah|1986|p=227}}{{sfn|Phukan|1992|p=55}} |- |'''মুংখ্ৰাং ([[দিহিং নদী|দিহিংমুখ]])ৰ চুতীয়া পুনৰুদ্ধাৰ''' (১৫২০ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''চুতীয়া বিজয়''' * চুতীয়াসকলে আহোম-অধিকৃত<ref name="Phukan"/> মুংখ্ৰাং–দিহিংমুখ অঞ্চল (বৰ্তমানৰ পশ্চিম মাজুলী–কাজিৰঙা) আক্ৰমণ কৰে। * আহোম সেনাপতি ''খেনমুং'' নিহত হয় আৰু অৱশিষ্ট সৈন্যবাহিনী পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য হয়; ফলত অঞ্চলটো পুনৰ চুতীয়া নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে।{{sfn|Bhuyan|1960|p=57}}{{sfn|Gait|1926|pp=84–85}}{{sfn|Devi|1968|p=62}} |- |'''দিহিংমুখত আহোম প্ৰতিআক্ৰমণ''' (১৫২২ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * ''ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই''য়ে চুতীয়াসকলক দিহিংমুখৰ পৰা পূবলৈ ঠেলি নিয়ে। * আহোমসকলে কেইবাখনো চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ যুদ্ধ-নাও দখল কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=16}}{{sfn|Devi|1968|pp=62–63}} |- |'''ডিব্ৰুগড় অভিযান''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে ডিব্ৰুৰ ([[ডিব্ৰুগড়]]) ওচৰত এটা অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ পিছত চুতীয়া শাসকে [[শদিয়া]]ৰ পৰা লাৰুপৰালৈ আগবাঢ়ি ''বুঢ়া বৰুৱা''ক আহোমৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়ায়। * ডিব্ৰুমুখত চুতীয়া স্থল আৰু নৌবাহিনী পৰাস্ত হৈ পূবমুখে পশ্চাদপসৰণ কৰে।{{sfn|Bhuyan|2001|pp=16–17}}{{sfn|Barua|1930|pp=55–58}}{{sfn|Gait|1926|pp=85–86}} |- |'''শান্তি-আলোচনা''' (১৫২৩ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আলোচনা ব্যৰ্থ''' * চুতীয়া শাসকে [[চুহুংমুং]]ৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ মূল্যবান সামগ্ৰী, হাতী আৰু অন্যান্য উপহাৰসহ দুটা দূতাবাস পঠিয়ায়। * চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজসম্পদ সমূহৰ আত্মসমৰ্পণ দাবী কৰে; শাসকে পূৰ্বপুৰুষৰ ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত যুদ্ধ পুনৰ আৰম্ভ হয়।{{sfn|Bhuyan|2001|p=17}} |- |'''[[শদিয়া]] অভিমুখী অগ্ৰগতি''' (১৫২৩–২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * আহোমসকলে লুইত পাৰ হৈ সুৰক্ষিত চুতীয়া অৱস্থানৰ পৰা প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলক উৎখাত কৰে। * চুতীয়া শাসক চন্দনগিৰিৰ দিশে পিছুৱাই যায়, আনহাতে কাশীতৰা [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]লৈ যায়।{{sfn|Gait|1926|pp=86–87}}{{sfn|Devi|1968|p=64}}{{sfn|Bhuyan|2001|pp=17–18}} * সধয়াপুৰৰ বৰনগৰ আহোমসকলে দখল কৰে। |- |'''চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|দইথাং]]ৰ যুদ্ধ''' (১৫২৪ খ্ৰী.) |[[চুতীয়া ৰাজ্য]] |[[আহোম ৰাজ্য]] |'''আহোম বিজয়''' * চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়াত আহোমসকলৰ প্ৰথম আক্ৰমণ ব্যৰ্থ হয়।{{sfn|Gait|1926|p=87}} * আহোম বাহিনীয়ে পিছত পাশ্বৰীয়া পথে পাহাৰৰ ওপৰত উঠে, আনহাতে কনচেংয়ে দইথাং আক্ৰমণ কৰে। * প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকল পৰাস্ত হয়; স্বাধীন চুতীয়া ৰাজ্যৰ অৱসান ঘটে।{{sfn|Bhuyan|2001|p=19}}{{sfn|Barua|1930|p=61}} |} ==বিজয়োত্তৰ প্ৰতিৰোধ== চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰৰ পতনে সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ তৎক্ষণাৎ শেষ কৰা নাছিল। বুৰঞ্জীসমূহে ষোড়শ শতিকাজুৰি পূৰ্বৰ চুতীয়া ভূখণ্ডৰ বিভিন্ন অংশত পুনঃপুনঃ বিদ্ৰোহৰ উল্লেখ কৰে। ===১৫২৭ চনৰ বিদ্ৰোহ=== প্ৰথম বৃহৎ বিদ্ৰোহ ১৫২৭ চনত ঘটে। নতুনকৈ স্থাপিত আহোম প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনী উঠে আৰু শদিয়াৰ চাৰিওফালৰ সীমান্ত চকীসমূহ ঘেৰাও বা হুমকি দিয়ে।{{sfn|Devi|1968|p=67}} টাই উপাধি থাওমুং মুংক্লাং নামে পৰিচিত দিহিঙীয়া গোহাঁইক ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইক সহায় কৰিবলৈ পঠিয়োৱা হয়। তেওঁ যুদ্ধত নিহত হয়।{{sfn|Gait|1926|pp=90–91}}{{sfn|Devi|1968|p=67}} শেষত আহোমসকলে বিদ্ৰোহ দমন কৰে, কিন্তু এজন জ্যেষ্ঠ সীমান্ত বিষয়াৰ মৃত্যুয়ে নতুন প্ৰদেশত নিয়ন্ত্ৰণ যে অনিশ্চিত আছিল সেয়া দেখুৱায়। বিদ্ৰোহৰ পিছত প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা সলনি কৰা হয়। কিংলুন বুঢ়াগোহাঁইক টাই বুৰঞ্জীত থাওমুংলুং ব-ঙেন বুলি বৰ্ণিত পূব সীমান্তৰ এটা পদত নিযুক্ত কৰা হয়; তেওঁৰ কৰ্তৃত্ব কাঙখামৰ পৰা উজনি লোহিত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।{{sfn|Barua|1930|p=61}} ===১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ চনৰ শেষভাগত আৰু বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হয়। যুদ্ধ পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানী আৰু সংলগ্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। চুহুংমুং নিজে জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলসহ পূবলৈ আগবাঢ়ি কাঙখাম পায়। দিবাংপাৰৰ চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী পঠিয়োৱা হয়, আনহাতে ৰজা শদিয়ালৈ আগবাঢ়ে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} আহোম সেনাক একাধিক মুকাবিলাৰ ক্ষেত্ৰত ভাগ কৰা হয়। তেতিয়া টিপাম ৰজা [[চুক্লেনমুং]] আৰু আন বিষয়াসকলক দইথাং দখল কৰি থকা চুতীয়া বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে পঠিয়োৱা হয়। তাত চুতীয়াসকল পৰাস্ত হয় আৰু তাৰ পিছত মৰাণকাওত আন এটা আহোম বিজয় ঘটে।{{sfn|Devi|1968|p=68}} তাৰ পিছত পুনৰ চন্দনগিৰিত যুদ্ধ আৰম্ভ হয়—স্বাধীন ৰাজ্যৰ শেষ অভিযানৰ সৈতে জড়িত একে পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁইয়ে আক্ৰমণৰ নেতৃত্ব দিয়ে। পূৰ্বৰ যুদ্ধৰ দৰে এইবাৰো চুতীয়াসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ উঠিবলৈ চেষ্টা কৰা সৈন্যৰ ওপৰত ডাঙৰ শিল বগৰাই দিয়ে, ফলত প্ৰথম আক্ৰমণত আহোম বাহিনী পিছু হটিবলৈ বাধ্য হয়।{{sfn|Devi|1968|pp=68–69}} আন সংঘৰ্ষসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ, দিবাং আৰু কুণ্ডিল–লোহিত নদী-ব্যৱস্থাৰ কাষতো ঘটে।{{sfn|Gait|1926|p=91}} বিদ্ৰোহৰ সময়ত আহোম সীমান্ত বিষয়া চাও চুলিং সাময়িকভাৱে বন্দী হয়, যদিও পিছত তেওঁক উদ্ধাৰ কৰা হয়। একাধিক সংঘৰ্ষৰ পিছত বিদ্ৰোহ দমন হয় আৰু শদিয়াত আহোম কৰ্তৃত্ব পুনৰ স্থাপিত হয়। ১৫২৯ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিস্তৃতি আৰু ভৌগোলিক ব্যাপ্তিয়ে দেখুৱায় যে ১৫২৩–২৪ চনৰ বিজয়ে চুতীয়া ৰাজতন্ত্ৰ ধ্বংস কৰিলেও পূৰ্বৰ হৃদভূমিত সংগঠিত প্ৰতিৰোধ শেষ কৰিব পৰা নাছিল। ===পৰৱৰ্তী ষোড়শ-শতিকীয় প্ৰতিৰোধ=== চুহুংমুংৰ শাসনৰ পিছতো সৰু বা স্থানীয় চুতীয়া বিদ্ৰোহ অব্যাহত থাকে। নাগেন্দ্ৰ নাথ আচাৰ্যই [[চুক্লেনমুং]]ৰ সময়ত '''১৫৪২ চনত''' আন এটা চুতীয়া আক্ৰমণৰ উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}}{{sfn|Gait|1926|p=98}} '''১৫৫০ চনত''' শদিয়া প্ৰশাসনৰ অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ কংসপাত্ৰ নামে এজন চুতীয়া নেতাই শদিয়া অঞ্চলত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে। তেওঁ কেইবাজনো অসন্তুষ্ট আহোম ৰাজপুত্ৰসহ বিভিন্ন বিদ্ৰোহী গোটৰ সমৰ্থন লাভ কৰে আৰু ১৫৫৩ চনত পৰাস্ত আৰু নিহত হোৱালৈকে আহোম কৰ্তৃত্বৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰে। ''আহোম বুৰঞ্জী''-ত '''১৫৬৫ চনত''' চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চল লুণ্ঠন কৰাৰ উল্লেখ আছে।{{sfn|Acharyya|1966|p=238}} '''১৫৭২ চনত''' কেৱল ''সেনাপতি'' বুলি উল্লেখ কৰা এজন চুতীয়া নেতাৰ অধীনত আন এটা বৃহৎ বিদ্ৰোহ ঘটে। বিদ্ৰোহীসকলক কাঞ্চাই পাৰ হৈ পুখুৰীখানালৈ খেদি নিয়া হয়, য’ত সেনাপতি আৰু তেওঁৰ বহু অনুগামী বন্দী হয়।{{sfn|Devi|1968|p=70}} এই পৰৱৰ্তী অস্থিৰতাসমূহ স্বাধীন চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ যুদ্ধ নাছিল। এইবোৰ আছিল চুতীয়া নেতা আৰু জনসাধাৰণৰ প্ৰতিৰোধ। এই প্ৰতিৰোধ '''১৬৭৩ চন'''লৈকে চলি থাকে; তাৰ পিছত চুতীয়াসকল আহোম ৰাজ্যত অধিক সম্পূৰ্ণভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা দেখা যায়। লক্ষ্মী দেৱীৰ মতে ১৬৭৩ চনৰ পৰা আহোম শাসনৰ শেষলৈকে আৰু কোনো চুতীয়া অশান্তিৰ উল্লেখ নাই।{{sfn|Devi|1968|pp=70–73}} ==সামৰিক বৈশিষ্ট্য== এই সংঘাতসমূহ মূলত নদীকেন্দ্ৰিক পৰিৱেশত সংঘটিত হৈছিল। দুয়ো ৰাজ্যই সৈন্য পৰিবহণ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ তথা ইয়াৰ উপনদীৰ কাষত থকা অৱস্থানসমূহ আক্ৰমণৰ বাবে নাওৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰিছিল। বুৰঞ্জীসমূহে বাৰে বাৰে স্থলপথে আগবঢ়া বাহিনী আৰু একে সময়তে নদীত কাৰ্যৰত নৌবাহিনী পৃথককৈ উল্লেখ কৰে। ১৫২২ চনৰ অভিযানত চুতীয়া ''বৰ-নাও'' বা ডাঙৰ নাও দখল আৰু দিহিং, ডিব্ৰু আৰু টিফাওৰ মোহনাত আহোম দুৰ্গ ধ্বংস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা নৌ-গতিশীলতাৰ গুৰুত্ব দেখুৱায়। দুৰ্গ নিৰ্মাণো সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। দিখৌমুখৰ চুতীয়া অৱস্থান ''পচলা-গড়''েৰে সুৰক্ষিত আছিল, আনহাতে আহোমসকলে ক্ৰমে মুংখ্ৰাং আৰু ডিব্ৰু–টিফাও ৰেখাত অগ্ৰৱৰ্তী দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শেষ পৰ্যায়ত চুতীয়া বাহিনীয়ে খোলা বন্যাপ্ৰৱণ সমতল ত্যাগ কৰি কৈতৰা, চন্দনগিৰি আৰু দইথাংৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্গসমূহত আশ্ৰয় লয়। চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধই সমতলৰ যুদ্ধ আৰু শদিয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰৱেশপথৰ যুদ্ধৰ মাজৰ বৈপৰীত্য স্পষ্ট কৰে। স্থল আৰু নদীপথৰ যৌথ অভিযানত চুতীয়াসকলক পূবমুখে ঠেলি নিয়া আহোম বাহিনীয়ে প্ৰথমে পাহাৰ সন্মুখৰ পৰা দখল কৰিব নোৱাৰি পাশ্বৰীয়া বা পশ্চাৎপথৰ আশ্ৰয় লয়। চুতীয়া প্ৰতিৰক্ষাকাৰীসকলে খৰ ঢালৰ সুবিধা লৈ আক্ৰমণকাৰীৰ ওপৰত শিল বগৰাই দিছিল। ==লোককথা আৰু স্মৃতি== বিশেষকৈ ডিব্ৰু আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ যুদ্ধ তথা সাধনীৰ মৃত্যুৰ স্মৃতি চুতীয়া মৌখিক পৰম্পৰাত টিকি থাকে। পৰৱৰ্তী বিহু গীতসমূহত ডিব্ৰু আৰু শদিয়াৰ যুদ্ধলৈ যোৱা পুৰুষ আৰু তেওঁলোকৰ উভতি অহাৰ অপেক্ষাত থকা পৰিয়ালসমূহৰ উদ্বেগৰ উল্লেখ আছে। আন গীতত চুতীয়া ৰজা আৰু সাধনীৰ মৃত্যুক স্মৰণ কৰা হয়। এই গীতসমূহ ষোড়শ শতিকাৰ যুদ্ধৰ সমসাময়িক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং সংঘাতৰ পৰৱৰ্তী সামূহিক স্মৃতিৰ সাক্ষ্য হিচাপে গুৰুত্বপূৰ্ণ।<ref>[https://archive.org/details/yoi-malini-e-magazine-acjsa/page/32/mode/1up Barua, Nipu, ''"Yoi Malini"'', p.43]</ref> আধুনিক চুতীয়া সাংস্কৃতিক স্মৃতিত চন্দনগিৰিৰ ঘটনা আৰু সাধনীৰ আত্মসমৰ্পণ অস্বীকাৰ স্বাধীন ৰাজ্যৰ পতনৰ মুখ্য প্ৰতীক হৈ উঠিছে। ==আৰু চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] * [[আহোম ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[সতী সাধনী]] * [[নীতিপাল]] * [[ধীৰনাৰায়ণ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ডিব্ৰুগড়]] * [[মাজুলী]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== ===প্ৰাথমিক আৰু বুৰঞ্জী উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Barua |editor-first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule, with Parallel English Translation |year=1930 |publisher=Assam Administration, Baptist Mission Press |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=অসম বুৰঞ্জী: Or, A Chronicle of Assam from the Earliest Ahom Kings to Swargadeo Gadadhar Singha |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Government of Assam |location=Gauhati |year=1945 |edition=1st |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী |year=1960 |publisher=Gauhati University |location=Gauhati |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=পুৰণি অসম বুৰঞ্জী |trans-title=The Ancient Chronicles of Assam: From Chukapha to Gadadhar Sinha |edition=2nd |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1977 |language=as |orig-year=1922 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=দেওধাই অসম বুৰঞ্জী: An Earlier Ahom History with Several Shorter Chronicles of Assam |edition=4th |language=as |year=2001 |orig-year=1932 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Guwahati |ref=harv }} {{refend}} ===গৌণ উৎস=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Acharyya |first=Nagendra Nath |title=The History of Medieval Assam: From the Thirteenth to the Seventeenth Century |year=1966 |publisher=Dutta Baruah |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal |location=New Delhi |ref=harv }} * {{cite book |last=Basu |first=Nirmal Kumar |title=Assam in the Ahom Age, 1228–1826: Being Politico-economic and Socio-cultural Studies |year=1970 |publisher=Sanskrit Pustak Bhandar |location=Calcutta |ref=harv }} * {{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=Ahom-Tribal Relations: A Political Study |year=1968 |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |ref=harv }} * {{cite book |last=Borboruah |first=Hiteswar |title=Ahomar Din |edition=2nd |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1997 |language=as |ref=harv }} * {{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |year=1985 |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |ref=harv }} * {{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |year=1926 |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |ref=harv }} * {{cite book |last1=Sinha |first1=Surajit |title=Tribal Polities and State Systems in Pre-colonial Eastern and North Eastern India |url=https://archive.org/details/dli.scoerat.13620tribalpolitiesandstatesystemsinprecolonialeasternandnoryheasternindia |date=1987 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |url=https://figshare.com/articles/report/The_Ahom_Political_System_an_Enquiry_into_the_State_Formation_Process_in_Medieval_Assam_1228-1714/26443978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Phukan |first=J. N. |chapter=The Tai-Ahom Power in Assam |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=II |year=1992 |publisher=Publication Board Assam |location=Guwahati |pages=49–60 |ref=harv }} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |year=1997 |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |ref=harv }} * {{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=Pre-Ahom Roots and the Medieval State in Assam: A Reply |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |year=1984 |pages=70–77 |doi=10.2307/3517005 |jstor=3517005 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |date=2023 |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=11 |issue=2 |ref=harv }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, the Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic & Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |title=Chutia Jatir Buranji |date=2007 |language=as |ref=harv }} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0 |ref=harv}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী: চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী: অসম]] [[শ্ৰেণী: অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী: আহোম ৰাজ্য]] fey3ygb9xlo4m3tvwlz2o6ka7s6w9tp ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/অক্টোবৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থ 4 139880 648728 641618 2026-10-31T14:20:00Z Nayan j Nath 15159 648728 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সঙ্কেত.pdf|center|300px]] '''লেখক লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা। '''<br> কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সঙ্কেত হৈছে অসমীয়া সাহিত্যৰ কাণ্ডাৰী সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ দ্বাৰা ৰচিত এখন ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ উপদেশমূলক পুথি; যাক বেজবৰুৱাই এক 'পকেট বুক' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। ১৯০৩ চনত প্ৰথম প্ৰকাশ পোৱা গ্ৰন্থখনক সফল জীৱন আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ এক হাতপুথি বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত জীৱনৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত, বিশেষকৈ ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু চাকৰিৰ দৰে কৰ্মক্ষেত্ৰত কেনেকৈ উন্নতি আৰু সফলতা লাভ কৰিব পাৰি, তাৰ ৫০ টা অমূল্য সংকেত বা উপদেশ ডাঙি ধৰা হৈছে।<br> প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৯০৩ পুথিখনৰ লিংক: https://w.wiki/WUkK ktc806t1zcogtrc35paspuvswrcmmev 648732 648728 2026-10-31T14:23:00Z Nayan j Nath 15159 [[Special:Contributions/Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[User talk:Nayan j Nath|আলোচনা]])-ই কৰা [[Special:Diff/648728|648728]] নম্বৰ সম্পাদনাটো বাতিল কৰা হৈছে 648732 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ জীৱন চৰিত.pdf|center|300px]] '''লেখক সৰ্বেশ্বৰ কটকী। '''<br> হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ জীৱন চৰিত অসমীয়া চৰিত-সাহিত্য বা জীৱনী সাহিত্যৰ এক আপুৰুগীয়া আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ সংযোজন। অসমীয়া ভাষাৰ ওজা তথা 'হেমকোষ' অভিধানৰ প্ৰণেতা হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সৰ্বাংগীণ জীৱন আৰু কৰ্মৰাজিক ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই গ্ৰন্থখনি ৰচনা কৰা হৈছিল। অসম সাহিত্য সভাৰ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ অধিৱেশনৰ বুৰঞ্জী শাখাৰ সভাপতি কটকীয়ে হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ সন্দৰ্ভত বিভিন্ন প্ৰামাণিক সমল সংগ্ৰহ কৰি এই জীৱনীখন ৰচনা কৰিছিল। ১৯২৭ চনত অসম ছাত্ৰ সন্মিলনে এই পুথিখন পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ কৰি ভাষাৰ ওজাগৰাকীৰ স্মৃতি চিৰস্থায়ী কৰি তোলে। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮২ চনত অসম সাহিত্য সভাৰ উদ্যোগত ইয়াক পুনৰ মুদ্ৰণ কৰা হয়।<br> পুথিখনৰ লিংক: https://w.wiki/UVGv * {{ডাউনলোড|ভাৰত বুৰঞ্জী (৫ম-৬ষ্ঠ মান)}} * {{ডাউনলোড|মিত্ৰ-লাভ}} * {{ডাউনলোড|কথা কৱিতা}} * {{ডাউনলোড|হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰ জীৱন চৰিত}} (পুনৰ্মুদ্ৰণ) hxwqvss5pmdhl04jw6mlz7xtu5qx6wb তগাদুৰ ৰামচন্দ্ৰ ৰাও 0 140083 648820 642363 2026-10-31T18:50:26Z Dipankar Das 36094 added [[Category:গান্ধীবাদী]] using [[WP:HC|HotCat]] 648820 wikitext text/x-wiki '''তগাদূৰ ৰামচন্দ্ৰ ৰাও''' ({{Lang-en|Tagadur Ramachandra Rao}}; ১৮৯৮ – প্ৰায় ১৯৮৯)<ref name="Death">{{cite book|title=Lok Sabha debates|publisher=[[Lok Sabha]] Secretariat|year=1989|page=31|url=https://books.google.com/books?id=vh43AAAAIAAJ&q=%22Tagadur+Ramachandra+Rao%22}}</ref> আছিল [[কৰ্ণাটক]]ৰ (পূৰ্বৰ মহীশূৰ ৰাজ্য) এজন প্ৰবীণ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু সমাজকৰ্মী, ১৯২১ চনত [[মহীশূৰ]] জিলাৰ তাগাদূৰ গাঁৱত স্বৰাজ্য মন্দিৰ আৰু সত্যগ্ৰহ আশ্ৰমৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হিচাপে বিখ্যাত।<ref>[http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/1983#2! 17 Biography]</ref> == জীৱনী == ৰামচন্দ্ৰ ৰাওৰ জন্ম হৈছিল মহীশূৰ জিলাৰ নানজাংগুড তালুকত থকা তাগাদুৰু নামৰ ঠাইত হালেনাডু [[কৰ্ণাটক]] ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত। তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল অতি ধনী জমিদাৰ আছিল যদিও ৰামচন্দ্ৰ ৰাও সৰু ল’ৰা হোৱাৰ সময়লৈকে পৰিয়ালৰ সম্পত্তি যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছিল। সত্যাগ্ৰহ আন্দোলনৰদ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাবিত হৈ মহাত্মা গান্ধীৰ অনুগামী আছিল ৰামচন্দ্ৰ ৰাও। ৰাজকুমাৰ মহীশূৰত তেওঁক "ৰাজনৈতিক অশান্তিৰ পিতৃ" বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল। ১৯২৮ চনত [[ছাইমন কমিশ্যন|ছাইমন কমিচন]]ৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ বিৰোধিতা কৰি গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা ৰামচন্দ্ৰ ৰাও মহীশূৰ ৰাজ্যৰ প্ৰথমজন ৰাজনৈতিক বন্দী হৈ পৰে। তেওঁ মহীশূৰ গান্ধী নামেৰে জনপ্ৰিয় আছিল। ৰামচন্দ্ৰ ৰাৱে ১৯২৫ চনত খদ্দাৰ সহকৰা সংঘ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁৰ প্ৰভাৱ আৰু প্ৰচেষ্টাৰ বাবে [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]]য়ে ১৯৩২ চনত মহীশূৰ ৰাজ্য ভ্ৰমণ কৰে আনহাতে, মহীশূৰ জিলাৰ নাঞ্জাংগুড তালুকৰ তাগাদূৰ আৰু ওচৰৰ এখন গাঁও-বদনাভালু গাঁও ভ্ৰমণ কৰে। স্বাধীনতা আন্দোলনৰ উপৰি ৰামচন্দ্ৰ ৰাৱে অন্যান্য সামাজিক আৰু জাতীয় আন্দোলনত অংশ লৈছিল। তেওঁৰদ্বাৰা আৰম্ভ কৰা কিছুমান আন্দোলন তলত দিয়া ধৰণৰ। * মহীশূৰ ৰাজ্যত গো সুৰক্ষা আন্দোলন * অস্পৃশ্যতা বিৰোধী আন্দোলন - বহু মন্দিৰ দলিতৰ বাবে দুৱাৰ মুকলি কৰি দিলে * মিছনেৰীসকলৰ ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিৰুদ্ধে মহীশূৰ ৰাজ্যত ধৰ্মান্তৰকৰণ বিৰোধী অভিযান। * বহু নিম্নবৰ্ণৰ লোকক বিদ্যালয়ত ভৰ্তি কৰাত সহায়ক ৰামচন্দ্ৰ ৰাৱে বহু প্ৰবন্ধ আৰু গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে। তেওঁৰ আত্মজীৱনী "Nanna alilu seve" ত তেওঁৰ জীৱনৰ যাত্ৰাৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে। যদিও ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত [[মহীশূৰ]] ৰাজ্যত মন্ত্ৰী হ’ব পাৰিলেহেঁতেন তেওঁ ক্ষমতাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হোৱা নাছিল। তেওঁ নিজৰ সন্তান আৰু নাতি-নাতিনীৰ সৈতে নিস্তব্ধ জীৱন এটা বাছি লৈছিল। মৃত্যুৰ আগলৈকে তেওঁ মহীশূৰত বাস কৰিছিল। মহীশূৰৰ বিদ্যাৰণ্যপুৰমত তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা এটা বৃত্ত আছে। ১৯৮৩ চনত ৰামচন্দ্ৰ ৰাওক গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বাবে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰয়োগৰ বাবে জামনালাল বাজাজ বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Jamnalal Bajaj Awards Archive|url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2010|date=|publisher=[[Jamnalal Bajaj Foundation]]}}</ref> জিভি আয়েৰে পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ সৈতে ১৯৮০ চনৰ ভিতৰত তাগাদুৰু ৰামচন্দ্ৰ ৰাওৰ ওপৰত তথ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:গান্ধীবাদী]] 4njsmrj78extzx3czrjfhlot4en8wx6 শ্ববনাম ঘোৰবানী 0 140482 648855 647859 2026-11-01T08:17:00Z Xqbot 1052 [[শ্ববনম কোৰবানী]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 648855 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[শ্ববনম কোৰবানী]] 66169yaik5wijtrquf6kvo42k65z24a নক্সাপৰ্বত 0 140490 648762 648462 2026-10-31T16:19:26Z AjayDas 12623 648762 wikitext text/x-wiki {{Good Article}} {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱাৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বজ্ৰঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱাটো পোৰামাটিৰ আঙঠিসমূহ এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 61zd8s2vhjurtzvelaldzasw98tf544 মাৰ্টিন উল্ফ 0 140512 648713 648264 2026-10-31T12:42:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648713 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = মাৰ্টিন উল্ফ | image = Martin Wolf 2015.jpg | caption = ২০১৫ চনত মাৰ্টিন উল্ফ | birth_name = মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1946|8|16}} | birth_place = লণ্ডন | occupation = সাংবাদিক | ethnicity = | citizenship = ব্ৰিটিছ নাগৰিক | education = ইউনিভাৰ্চিটি কলেজ স্কুল, লণ্ডন | alma_mater = [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] (বি.এ.(স্নাতক), এম.ফিল) | period = | subject = [[অৰ্থনীতি]] | notable_works = | spouse = {{marriage|[[Alison Wolf|এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ]]|1970}} | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Gerald Loeb Lifetime Achievement Award winners|জেৰাল্ড ল'ব জীৱনজোৰা কৃতিত্ব বঁটা]] (২০১৯) | website = {{Official URL}} }} '''মাৰ্টিন হেৰী উল্ফ''' ({{Lang-en|Martin Harry Wolf}}, জন্ম ১৬ আগষ্ট ১৯৪৬, লণ্ডন) এজন ব্ৰিটিছ সাংবাদিক আৰু এওঁ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।<ref> name=whoswho>{{Who's Who | author=Anon | title = Wolf, Martin Harry | id =U40453 | year = 2025 | doi =10.1093/ww/9780199540884.013.U40453 | edition = 177th |publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=9781399411837|oclc=1427336388|pages=2720}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/wolf-martin-harry-1946|title=Wolf, Martin (Harry) 1946-|encyclopedia=[[encyclopedia.com]]}}</ref> তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ।<ref> name=ft>{{Cite web |title=Martin Wolf |publisher=Financial Times |url=https://www.ft.com/martin-wolf |access-date=2023-02-07 |website=Financial Times |language=en-GB}}</ref> তেওঁ ২০১৬ চনলৈকে ফৰাচী বাতৰি কাকত 'লে মণ্ডে'ৰ বাবেও এটা সাপ্তাহিক স্তম্ভ লিখিছিল।<ref> name=cspan>{{C-SPAN|6980}}</ref><ref>{{YouTube|-pjFvKb5ot8|Video: UC Berkeley Events, Conversations with History – Martin Wolf, February 2009}}</ref><ref>[https://www.fljs.org/place-britain-future-europe Video: Oxford Law, Justice & Society Lecture, The Place of Britain in a Future Europe – Martin Wolf, October 2012]</ref> == প্ৰাথমিক জীৱন আৰু শিক্ষা == উল্ফৰ জন্ম ১৯৪৬ চনত লণ্ডনত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ এডমণ্ড আছিল এজন অট’চ্ৰিয়ান ইহুদী নাট্যকাৰ, যিয়ে দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পূৰ্বে ভিয়েনাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। <ref> name = "CalloftheWolf">{{cite magazine |url= http://www.tnr.com/article/economy/call-the-wolf |title= Call of the Wolf |magazine= [[The New Republic]] |author= Julia Ioffe |date = 16 September 2009 |access-date=13 September 2010}} </ref>লণ্ডনত এডমণ্ডৰ সাক্ষাৎ উল্ফৰ মাতৃৰ সৈতে হৈছিল, যি এগৰাকী ওলন্দাজ ইহুদী আছিল। উল্ফৰ মাতৃয়ে হ'ল'কষ্টত প্ৰায় ৩০ জন নিকট আত্মীয়ক হেৰুৱাইছিল।<ref> name = "wolfBio">{{cite news |url= http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |archive-url= https://archive.today/20130115165957/http://www.cosmopolis.ch/english/politics/51/martin_wolf_biography.htm |url-status= dead |archive-date= 15 January 2013 |title= Martin Wolf – a biography of the chief economist commentator of the Financial Times and author of the book Why Globalization Works |date= 1 August 2004 |access-date= 13 September 2010 }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> তেওঁৰ এই পাৰিবাৰিক পটভূমিয়ে উল্ফক চৰম ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰতি সতৰ্ক কৰি তুলিছিল আৰু অৰ্থনীতিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিছিল, কিয়নো তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে অৰ্থনৈতিক নীতিৰ ভুলবোৰেই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্যতম মূল কাৰণ আছিল।<ref> name = "CalloftheWolf"/> He was an active supporter of the [[Labour Party (UK)|Labour Party]] until the early 1970s.<ref name = "wolfBio"/> তেওঁ ১৯৭০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে লেবাৰ পাৰ্টিৰ এজন সক্ৰিয় সমৰ্থক আছিল। উল্ফে উত্তৰ-পশ্চিম লণ্ডনৰ হেম্পষ্টেডত থকা ল’ৰাৰ ডে-স্কুল 'ইউনিভাৰ্চিটী কলেজ স্কুল'ত ব্যক্তিগতভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে, য’ত ১৯৬৭ চনত তেওঁ স্নাতক পৰ্যায়ৰ অধ্যয়নৰ বাবে 'কৰ্পাছ ক্ৰীষ্টি কলেজ, অক্সফৰ্ড'ৰ ছাত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite book | last = Wolf | first = Martin | title = Fixing Global Finance | year = 2009 | page = xi | isbn = 978-0-300-14277-8 | publisher= Yale University Press}}</ref> তেওঁ প্ৰথমতে ক্লাছিক্স পঢ়িছিল, কিন্তু পিছলৈ দৰ্শন, ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতি বিষয়লৈ সলনি কৰে। এগৰাকী স্নাতকোত্তৰ ছাত্ৰ হিচাপে উল্ফে অক্সফৰ্ডৰ 'নাফিল্ড কলেজ'লৈ যায় আৰু ১৯৭১ চনত অৰ্থনীতিত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰি কলেজ ত্যাগ কৰে। উল্ফে কৈছে যে তেওঁ কেতিয়াও পিএইচডি কৰা নাছিল কিয়নো তেওঁ "এজন শিক্ষাবিদ হ’ব বিচৰা নাছিল"।<ref> name = "wolfBio"</ref><ref> name=whoswho</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Martin Wolf World Economic Forum 2013.jpg|thumb|right|২০১৩ চনত বিশ্ব অৰ্থনৈতিক মঞ্চত মাৰ্টিন উল্ফ]] ১৯৭১ চনত উল্ফে বিশ্ব বেংকৰ ইয়ং প্ৰফেচনেল প্ৰগ্ৰেমত যোগদান কৰে আৰু ১৯৭৪ চনত এজন জ্যেষ্ঠ অৰ্থনীতিবিদ হৈ পৰে। আশীৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে ৰবাৰ্ট মেকনামাৰাৰ নিৰ্দেশনাত গ্ৰহণ কৰা বেংকৰ নীতিসমূহৰ প্ৰতি ৱলফ গভীৰভাৱে মোহভংগ হৈ পৰিছিল। বেংকে উন্নয়নশীল দেশসমূহলৈ মূলধনৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধিৰ বাবে জোৰদাৰ হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল, যাৰ ফলত ১৯৮০ ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ বহুতেই ঋণ সংকটত ভুগিবলগীয়া হৈছিল। গোলকীয় কৰ্তৃপক্ষৰ ভুল মূল্যায়নৰ বাবে হোৱা হস্তক্ষেপৰ পৰিণাম প্ৰত্যক্ষ কৰি আৰু ১৯৭০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ সমালোচনা কৰা বিভিন্ন গ্ৰন্থ (যেনে ফ্ৰেডৰিখ হায়েকৰ 'দ্য ৰোড টু চাৰ্ফডম')-ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ উল্ফে নিজৰ দৃষ্টিভংগী সোঁপন্থী আৰু মুক্ত বজাৰৰ দিশলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফে ১৯৮১ চনত বিশ্ব বেংক এৰি লণ্ডনৰ 'ট্ৰেড পলিচি ৰিচাৰ্চ চেন্টাৰ'-ত ডিৰেক্টৰ অব্ ষ্টাডিজ হিচাপে যোগদান কৰে। তেওঁ ১৯৮৭ চনত 'ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ'ত যোগদান কৰে, য'ত তেওঁ ১৯৯০ চনৰ পৰা সহযোগী সম্পাদক আৰু ১৯৯৬ চনৰ পৰা মুখ্য অৰ্থনৈতিক ধাৰাভাষ্যকাৰ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। ২০০০ দশকৰ শেষৰ ফাললৈকে উল্ফ গোলকীকৰণ আৰু মুক্ত বজাৰৰ এজন প্ৰভাৱশালী সমৰ্থক আছিল। সাংবাদিকতা আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ উপৰিও, উল্ফে তেওঁৰ গ্ৰন্থসমূহৰ জৰিয়তেও জনমত প্ৰভাৱিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল; তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ ২০০৪ চনৰ গ্ৰন্থ 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' কোনো বিদ্যায়তনিক অধ্যয়নতকৈ এক প্ৰেৰণাদায়ক বা পতিয়ন নিয়াব পৰা গ্ৰন্থ হিচাপে যুগুত কৰা হৈছিল। ২০০৮ চনৰ ভিতৰত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতাক প্ৰশ্ৰয় দিয়া তত্ত্বসমূহৰ প্ৰতি উল্ফ মোহভংগ হৈ পৰে। কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট আদৰ্শৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ নথকা এজন বাস্তৱবাদী হৈ থকাৰ সময়তে, উল্ফৰ দৃষ্টিভংগী মুক্ত বজাৰৰ চিন্তাৰ পৰা আংশিকভাৱে আঁতৰি আহি তেওঁ সৰুতে শিকা কেইনেচিয়ান ধাৰণাসমূহলৈ ঘূৰি যায়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref> name = "wolfBio"</ref> উল্ফ ২০০৮-২০০৯ চনৰ কেইনেচিয়ান পুনৰুত্থানৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী চালক হৈ পৰে, আৰু ২০০৮ চনৰ শেষৰ ফালে তথা ২০০৯ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ফাইনেন্সিয়েল টাইমছত থকা নিজৰ মঞ্চখন ব্যৱহাৰ কৰি ২০০৮ চনৰ আৰ্থিক সংকটৰ প্ৰতি এক বৃহৎ ৰাজকোষীয় আৰু মুদ্ৰাগত সঁহাৰি জনাবলৈ ওকালতি কৰে। ২০০৯ চনত 'দ্য নিউ ৰিপাব্লিক'-ৰ বাবে জুলিয়া ইফেৰ লিখনি অনুসৰি, তেওঁ এই সংকটৰ "সম্ভৱতঃ আটাইতকৈ বেছি বিশ্বাসযোগ্য পণ্ডিত" আছিল। উল্ফ ভূমি মূল্য কৰৰ এজন সমৰ্থক।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref><ref>{{cite web |url= http://www.prospectmagazine.co.uk/2010/03/tax-the-ground-they-walk-on-2/ |title= Tax the ground they walk on |publisher= [[Prospect (magazine)|Prospect]] |author= Philippe Legrain |date= 23 March 2010 |access-date= 1 September 2011 }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ২০১০ আৰু ২০১১ চনৰ ভিতৰত উল্ফে ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট কমিচন অন বেংকিংত সেৱা আগবঢ়াইছিল। ২০১২ চনত উল্ফে ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ এক মন্তব্যত উল্লেখ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা সামগ্ৰীসমূহ হৈছে সভ্যতাৰ ভেটি: নিৰাপত্তা আৰু সুৰক্ষা, জ্ঞান আৰু বিজ্ঞান, এক বহনক্ষম পৰিৱেশ, বিশ্বাস, আইনৰ শাসন, আৰু অৰ্থনৈতিক তথা বিত্তীয় স্থিৰতা।<ref>{{cite web|url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120824_00270009|title=Martin Wolf verwacht chaos|work=De Standaard|date=25 August 2012 }}</ref> উল্ফে ২০২০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ "দ্যা ৱৰ্ল্ড ইক'নমি ইজ নাও কলেপ্সিং" (বিশ্ব অৰ্থনীতি এতিয়া খহি পৰিছে) শীৰ্ষক এক সম্পাদকীয়ত ক'ভিড-১৯ মহামাৰীৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, য'ত তেওঁ ইয়াক "১৯৩০ দশকৰ মহা মন্দাৱস্থাৰ পিছৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Wolf |first1=Martin |title=The world economy is now collapsing |url=https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231213/https://www.ft.com/content/d5f05b5c-7db8-11ea-8fdb-7ec06edeef84 |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=15 April 2020 |work=Financial Times |date=14 April 2020 }}</ref> === মতামত === ২০২২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত উল্ফে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে ৰাজহুৱা খণ্ডত প্ৰকৃত দৰমহা বাহাল ৰখাত চৰকাৰ ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত এক বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিছে। ২০১০ চনৰ পৰা ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰলৈকে ব্যক্তিগত খণ্ডত প্ৰকৃত গড় দৰমহা ৫.৫% বৃদ্ধি পাইছিল, কিন্তু ৰাজহুৱা খণ্ডত ই ৫.৯% হ্ৰাস পাইছিল। চৰকাৰে ইচ্ছা কৰিলে দৰমহা বৃদ্ধিৰ বাবে কৰ বৃদ্ধি কৰিব পাৰিলেহেঁতেন। গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজহুৱা খণ্ডত কৰ্মচাৰীৰ সংখ্যা অতি কম আছিল আৰু তেওঁলোকৰ গুণগত মানদণ্ডকো লৈ উদ্বেগ বৃদ্ধি পাইছিল। এন এইচ এছ ইংলেণ্ডৰ তথ্যই দেখুৱাইছে যে "২০২২ চনৰ ৩০ ছেপ্টেম্বৰলৈকে পঞ্জীকৃত নাৰ্ছিং কৰ্মচাৰী গোটৰ ভিতৰত খালী পদৰ হাৰ ১১.৯ শতাংশ (৪৭,৪৯৬ টা খালী পদ)। এয়া পূৰ্বৱৰ্তী বৰ্ষৰ একে সময়ছোৱাৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে। সেইসময়ত খালী পদৰ হাৰ আছিল ১০.৫ শতাংশ (৩৯,৯৩১ টা খালী পদ)।" তদুপৰি, পদাৰ্থ বিজ্ঞান বা ডিজাইন আৰু টেকন'লজিৰ দৰে বিষয়সমূহত অতি কম সংখ্যক শিক্ষক নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। বেয়া স্বাস্থ্যই শ্ৰমৰ যোগানক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ দ্বাৰা প্ৰকৃত দৰমহা হ্ৰাস হ'বলৈ দিয়া আৰু একে সময়তে সেৱাসমূহৰ মানদণ্ড একে ৰাখিবলৈ বা উন্নত কৰিবলৈ আশা কৰাটো উল্ফৰ মতে আছিল "স্পষ্টভাৱে প্ৰতাৰণামূলক।" উল্ফে উল্লেখ কৰিছিল যে চৰকাৰে ৰাজহুৱা খণ্ডৰ দৰমহা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ দৰমহাৰ সৈতে সমপৰ্যায়ৰ কৰি ৰখা উচিত, বিশেষকৈ যিবোৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মচাৰী নিযুক্তি আৰু ধৰি ৰখাৰ উল্লেখনীয় সমস্যা আছে।<ref>[https://www.ft.com/content/ca81509b-e929-487f-8975-49d75dc4f78d The UK government’s policy on public sector pay is foolish] ''[[Financial Times]]''</ref> === বঁটা আৰু সন্মান === উল্ফ ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৭ চনত বিত্তীয় সাংবাদিকতাৰ ক্ষেত্ৰত দেখুওৱা পাৰদৰ্শিতাৰ বাবে উইনকট ফাউণ্ডেচনৰ জ্যেষ্ঠ বঁটা যুটীয়াভাৱে লাভ কৰিছিল। ১৯৯৪ চনত তেওঁ আৰ টি জে ডেভিদ ৱাট স্মাৰক বঁটা লাভ কৰে। ২০০০ চনত উল্ফক চিবিই (CBE - Commander of the Order of the British Empire) সন্মানেৰে ভূষিত কৰা হয়। ২০০৬ চনত নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ লেটাৰ্ছ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে, আৰু একে বছৰতে লণ্ডন স্কুল অব্ ইক'নমিক্সৰ দ্বাৰা লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সন্মানীয় ডাক্তৰ অব্ ছায়েন্স (অৰ্থনীতি) প্ৰদান কৰে। ২০১৮ চনত কেইউ লিউৱেন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পবিত্ৰ দিন (Patron Saint's Day) উপলক্ষে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ পৰা এক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। <ref>{{Cite web |url=https://www.kuleuven.be/communicatie/congresbureau/evenementen/patron-saints-day/2018/honorary-doctors |title= Patron Saint's Day Honorary Doctors|access-date=February 2, 2018 | publisher = KU Leuven }}</ref> উল্ফ ৰাজনীতিবিদ আৰু বেংকাৰসকলৰ বাৰ্ষিক বিল্ডাৰবাৰ্গ বৈঠকত নিয়মীয়া অংশগ্ৰহণকাৰী। তেওঁ অক্সফৰ্ডৰ নুফিল্ড কলেজৰ এজন ভিজিটিং ফেলো, নটিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিশেষ অধ্যাপক আৰু অক্সফৰ্ড ইনষ্টিটিউট ফৰ ইক'নমিক পলিচিৰ এজন সন্মানীয় ফেলো। তেওঁ ১৯৯৯ চনৰ পৰা ডাভোসত অনুষ্ঠিত ৱৰ্ল্ড ইক'নমিক ফৰামৰ বাৰ্ষিক বৈঠকত ফৰাম ফেলো হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰি আহিছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/comment/columnists/martinwolf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221211231229/https://www.ft.com/martin-wolf |archive-date=11 December 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Wolf's info page on the FT |publisher=[[The Financial Times]] |access-date=18 September 2010 }}</ref> 'প্ৰচপেক্ট' আৰু 'ফৰেন পলিচি' আলোচনীৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ শীৰ্ষ ১০০ জন গোলকীয় চিন্তাবিদৰ তালিকাত উল্ফৰ নাম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref> name="ProspectTop100">{{cite web |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |title=Prospect's top 100 intellectuals 2009 |publisher=[[Prospect (magazine)|Prospect]] |year=2009 |access-date=13 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090930143349/http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |archive-date=30 September 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090930143349/http://www.prospectmagazine.co.uk/prospect-100-intellectuals/ |archivedate=30 September 2009 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url= https://foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,38#thinker55 |title= Foreign Policy Magazine's top 100 global thinkers 2011 |publisher= [[Foreign Policy]] |date= December 2011 |access-date= 5 December 2011 |archive-date= 9 June 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120609170544/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_fp_top_100_global_thinkers?page=0,38#thinker55 |url-status= dead }}</ref> বিত্তীয় মহলত উল্ফক "আশ্চৰ্যজনকভাৱে সু-সংযোগ থকা" ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref> তেওঁৰ বন্ধুবৰ্গৰ ভিতৰত মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানৰ দৰে আগশাৰীৰ বিত্তীয় বিশেষজ্ঞ; মনমোহন সিং, টিমথী গেইথনাৰ আৰু এড বলছৰ দৰে ৰাজনীতিবিদ; বহুতো আগশাৰীৰ অৰ্থনীতিবিদ; আৰু মাৰভিন কিঙৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত। উল্ফৰ মতে, তেওঁ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰীয় বেংকাৰক চিনি পায়। ক্ষমতাশালী লোকসকলৰ সৈতে অন্তৰংগ সম্পৰ্ক থকাৰ পিছতো উল্ফ তেওঁৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য আৰু জনস্বাৰ্থত প্ৰয়োজনীয় বুলি বিবেচনা কৰিলে তেওঁৰ বন্ধুসকলে প্ৰসাৰিত কৰা পদক্ষেপসমূহকো সমালোচনা কৰাৰ বাবে জনাজাত। <ref> name = "CalloftheWolf"</ref>উল্ফক বিশ্বৰ অন্যতম প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক সাংবাদিক হিচাপে বহুলভাৱে গণ্য কৰা হয়। লৰেঞ্চ এইচ. ছামাৰ্ছে তেওঁক "বিশ্বৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref> name = "CalloftheWolf"</ref> পিমকোৰ প্ৰাক্তন মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া মহম্মদ এ. এল-এৰিয়ানে কৈছিল যে ৱলফ হৈছে "বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী অৰ্থনৈতিক স্তম্ভলেখক"। পল ক্ৰুগমেনে তেওঁৰ বিষয়ে লিখিছিল যে "উল্ফৰ আনকি পিএইচডি ডিগ্ৰীও নাই। কিন্তু ই কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা নহয়; তেওঁৰ যি আছে সেয়া হ'ল এক তীব্ৰ নিৰীক্ষণ ক্ষমতা, এক সুস্থ মগজু আৰু এক মুক্ত মন।"<ref> name="Fixing">{{cite web |url = http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |title = Fixing Global Finance with Martin Wolf |publisher = [[The Levin Institute]] |year = 2009 |access-date = 13 September 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20110727030716/http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |archive-date = 27 July 2011 |df = dmy-all |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110727030716/http://www.levininstitute.org/wolf/transcript.cfm |archivedate = 27 July 2011 |deadurl = yes }}</ref><ref name = "Listen">{{cite web |url= https://krugman.blogs.nytimes.com/2012/07/30/who-to-listen-to/ |title= Who To Listen To |work= [[New York Times]] |year = 2012 |access-date=30 July 2012}} </ref> 'প্ৰচপেক্ট' আলোচনীত তেওঁক "ইংৰাজী ভাষী বিশ্বৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী বিত্তীয় সাংবাদিক" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল,<ref> name = "ProspectTop100"</ref> আনহাতে অৰ্থনীতিবিদ কেনেথ ৰগফে কৈছে, "তেওঁ সঁচাকৈয়ে বিশ্বৰ প্ৰথম শ্ৰেণীৰ বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক লেখক।" ২০১২ চনত তেওঁ ইছচিয়া আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংবাদিকতা বঁটা লাভ কৰে। ২০১৯ চনত উল্ফে ইউচিএলএ এণ্ডাৰছন স্কুল অব্ মেনেজমেণ্টৰ পৰা জেৰাল্ড লোৱেব লাইফটাইম এচিভমেণ্ট বঁটা লাভ কৰে।<ref> name="LOEB-2019">{{Cite press release |title=UCLA Anderson School of Management Announces 2019 Gerald Loeb Award Winners |date=June 28, 2019 |publisher=UCLA Anderson School of Management |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/ucla-anderson-school-of-management-announces-2019-gerald-loeb-award-winners-300877656.html |last1=Trounson |first1=Rebecca |access-date=October 2, 2019 |website=[[PR Newswire]]}}</ref> === ৰচনাৱলী === * 'দ্য ৰেজিষ্টিবল আপিল অব্ ফৰ্ট্ৰেছ ইউৰোপ' <ref>name=resist>The Resistible Appeal of Fortress Europe (AEI Press 1994) {{ISBN|978-0-8447-3871-0}}</ref> * 'ৱাই গ্ল'বেলাইজেচন ৱৰ্কছ' <ref> name=wgw>Why Globalization Works (Yale University Press 2004) {{ISBN|978-0-300-10252-9}}</ref> * 'ফিক্সিং গ্ল'বেল ফাইনেন্স' <ref> name=fixing>Fixing Global Finance (The Johns Hopkins University Press 2008) {{ISBN|978-0-8018-9048-2}}</ref> * 'দ্য শ্বিফ্টছ এণ্ড দ্য শ্বকছ: ৱাট উইভ লাৰ্ণড—এণ্ড হেভ ষ্টিল টু লাৰ্ণ—ফ্ৰম দ্য ফাইনেন্সিয়েল ক্ৰাইছিছ' <ref> name=learned>The Shifts and the Shocks: What We’ve Learned—and Have Still to Learn—from the Financial Crisis (Penguin Press 2014) {{ISBN|978-1594205446}}</ref> * 'দ্য ক্ৰাইছিছ অব্ ডেম'ক্ৰেটিক কেপিটেলিজম'<ref> name=crisis>The Crisis of Democratic Capitalism (Allen Lane 2023) {{ISBN|978-0-2413-0341-2}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== উল্ফে ১৯৭০ চনত এলিছন মাৰ্গাৰেট পটাৰ (পৰৱৰ্তী সময়ত এলিছন উল্ফ)ক বিবাহ কৰে। তেওঁলোকৰ তিনিগৰাকী সন্তান আছে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:১৯৪৬ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা লোক]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ ইহুদী]] [[শ্ৰেণী:ফাইনেন্সিয়েল টাইমছৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ইহুদী ব্ৰিটিছ সাংবাদিক]] [[শ্ৰেণী:ব্ৰিটিছ অৰ্থনীতি বিষয়ক লেখক]] [[শ্ৰেণী:ইংৰাজ বিত্তীয় লেখক]] [[শ্ৰেণী:অক্সফ'ৰ্ডৰ নাফিল্ড কলেজৰ প্ৰাক্তন শিক্ষাৰ্থী]] a87mdlkkytvtow9199r7za5qaazllc1 কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি 0 140521 648739 648383 2026-10-31T14:45:31Z ManjurKhan 18997 /* */ 648739 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian constituency | name = কোচবিহাৰ উত্তৰ | type = SLA | map_image = {{Maplink|frame=yes|plain=y|frame-width=300|frame-height=300|frame-align=center|type=shape|from=Vidhan Sabha constituencies/West Bengal/Cooch Behar Uttar.map}} | map_caption = কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টিৰ ৰূপৰেখা দেখুওৱা মানচিত্ৰ | map_alt = | incumbent_image = | mla = সুকুমাৰ ৰায় | party = {{Party index link|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী}} | alliance = {{Party index link|ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা}} | latest_election_year = ২০২৬ | state = [[পশ্চিমবংগ]] | district = কোচবিহাৰ জিলা | loksabha_cons = কোচবিহাৰ | constituency_no = ৩ | established = ১৯৫১ | electors = ২,৮২,৯৮৮ (২০২১) | reservation = অনুসূচিত জাতি | abolished = }} '''কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি''' ([[ইংৰাজী]]: Cooch Behar Uttar Assembly constituency) হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিমবংগ]] ৰাজ্যৰ [[কোচবিহাৰ জিলা|কোচবিহাৰ জিলাৰ]] এখন বিধানসভা সমষ্টি। এই সমষ্টিটো অনুসূচিত জাতিৰ (SC) প্ৰাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত। == সমষ্টিৰ বিৱৰণ == ভাৰতৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ আয়োগৰ (Delimitation Commission) আদেশ অনুসৰি, ৩ নং কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টিটো তলত দিয়া অঞ্চলসমূহ সামৰি গঠিত হৈছে:<ref name="delimitation">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf |title=Delimitation Commission Order No. 18 dated 15 February 2006 |publisher=Election Commission of India |access-date=2010-10-15 |archive-date=2010-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918121639/http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf |url-status=live }}</ref> * কোচবিহাৰ ২ সামূহিক উন্নয়ন খণ্ড কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টিটো ১ নং [[কোচবিহাৰ লোকসভা সমষ্টি|কোচবিহাৰ লোকসভা সমষ্টিৰ]] (অনুসূচিত জাতিৰ বাবে সংৰক্ষিত) অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="delimitation" /> == বিধানসভাৰ বিধায়কসকল == ১৯৫১ আৰু ১৯৫৭ চনত কোচবিহাৰ এখন যৌথ সমষ্টি আছিল। ১৯৬২ চনৰ পৰা ২০০৬ চনলৈ এই সমষ্টিটো "কোচবিহাৰ নৰ্থ" (কোচবিহাৰ উত্তৰ) নামেৰে জনাজাত আছিল। === কোচবিহাৰ সমষ্টি (১৯৫১–১৯৫৭) === {| class="wikitable" |- ! নিৰ্বাচনৰ বছৰ !! সমষ্টি !! বিধায়ক !! ৰাজনৈতিক দল |- | rowspan="2" | ১৯৫১ || rowspan="2" | কোচবিহাৰ || মজিৰুদ্দিন আহমেদ || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | যতীন্দ্ৰ নাথ সিংহ সৰকাৰ || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | rowspan="2" | ১৯৫৭ || rowspan="2" | কোচবিহাৰ || মজিৰুদ্দিন আহমেদ || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | সতীশ চন্দ্ৰ ৰায় সিংহ || ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |} === কোচবিহাৰ নৰ্থ সমষ্টি (১৯৬২–২০০৬) === {| class="wikitable sortable" |- ! নিৰ্বাচন ! সদস্য ! colspan="2" | ৰাজনৈতিক দল |- | ১৯৬২ | সুনীল দাশগুপ্ত | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ১৯৬৭ | এম. আৰ. তাৰ | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৬৯ | বিমল কান্তি বসু | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ১৯৭১ | সুনীল কৰ | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৭২ | সুনীল কৰ | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ১৯৭৭ | অপৰাজিতা গোপ্পী<ref name="vidhansabha1977">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1977/StatisticalReportWestBengal77.pdf |title=General Elections, India, 1977, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ১৯৮২ | অপৰাজিতা গোপ্পী<ref name="vidhansabha1982">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1982/StatisticalReportWestBengal82.pdf |title=General Elections, India, 1982, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ১৯৮৭ | অপৰাজিতা গোপ্পী<ref name="vidhansabha1987">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1987/StatisticalReportWestBengal87.pdf |title=General Elections, India, 1987, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ১৯৯১ | বিমল কান্তি বসু<ref name="vidhansabha1991">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1991/StatisticalReport-West%20Bengal91.pdf |title=General Elections, India, 1991, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ১৯৯৬ | মিহিৰ গোস্বামী<ref name="vidhansabha1996">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1996/StatisticalReport-WB96.pdf |title=General Elections, India, 1996, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ}}" | | [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]] |- | ২০০১ | দীপক চন্দ্ৰ সৰকাৰ<ref name="vidhansabha2001">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2001/StatRept_WB_2001.pdf |title=General Elections, India, 2001, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | ২০০৬ | দীপক চন্দ্ৰ সৰকাৰ<ref name="vidhansabha2006">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2006/StatReport_WB_2006.pdf |title=General Elections, India, 2006, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=3 December 2014}}</ref> | style="background-color: {{party color|ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)}}" | | [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)]] |} === কোচবিহাৰ উত্তৰ সমষ্টি (২০১১–বৰ্তমান) === {| class="wikitable sortable" |- ! নিৰ্বাচন ! সদস্য ! colspan="2" | ৰাজনৈতিক দল |- | [[2011 West Bengal Legislative Assembly election|২০১১]] | rowspan="2" | নগেন্দ্ৰ নাথ ৰায়<ref name="vidhansabha2011">{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/AE2011/stat_WB_May2011.pdf |title=General Elections, India, 2011, to the Legislative Assembly of West Bengal |publisher=Election Commission of India |access-date=6 February 2015}}</ref> | rowspan="2" style="background-color: {{party color|সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক}}" | | rowspan="2" | [[সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক]] |- | [[2016 West Bengal Legislative Assembly election|২০১৬]] |- | [[2021 West Bengal Legislative Assembly election|২০২১]] | rowspan="2" | [[সুকুমাৰ ৰায়]] | rowspan="2" style="background-color: {{party color|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি}}" | | rowspan="2" | [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] |- | [[2026 West Bengal Legislative Assembly election|২০২৬]] |} == নিৰ্বাচনী ফলাফল == === ২০২৬ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০২৬ চনৰ নিৰ্বাচনত ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সুকুমাৰ ৰায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ পাৰ্থ প্ৰতিম ৰায়ক ৭০,৩৮৪ টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/election/westbengal-cooch-behar-uttar-assembly-constituency/ |title=Cooch Behar Uttar Assembly Election 2026 |work=The Hindu |access-date=2026-10-05}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/cooch-behar-uttar-assembly-elections-wb-3/ |title=Cooch Behar Uttar Assembly Election Results 2026 |work=Oneindia |access-date=2026-10-05}}</ref> {{Election box begin |title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২৬]]: কোচবিহাৰ উত্তৰ}} {{Election box winning candidate with party link |candidate = [[সুকুমাৰ ৰায়]] |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |votes = ১,৫৫,৩২৭ |percentage = ৬১.১১ |change = +১১.৭১ }} {{Election box candidate with party link |candidate = পাৰ্থ প্ৰতিম ৰায় |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes = ৮৪,৯৪৩ |percentage = ৩৩.৪২ |change = -৯.৯৮ }} {{Election box candidate with party link |candidate = প্ৰণয় কাৰ্জী |party = ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী) |votes = ৫,২৯৩ |percentage = ২.০৮ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = পাৰ্থ প্ৰতিম ঈশ্বৰ |party = ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |votes = ১,৯৩৯ |percentage = ০.৭৬ |change = }} {{Election box candidate |candidate = ওপৰৰ এটাও নহয় |party = ন'টা |votes = ১,৮১৯ |percentage = ০.৭২ |change = +০.০৮ }} {{Election box candidate with party link |candidate = পঞ্চানন ৰায় |party = নিৰ্দলীয় |votes = ৯৬১ |percentage = ০.৩৮ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = উপেন্দ্ৰ নাথ বসুনিয়া |party = আমৰা বাঙালী |votes = ৮৭৪ |percentage = ০.৩৪ |change = +০.০৮ }} {{Election box candidate with party link |candidate = স্বপন কুমাৰ বৰ্মন |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |votes = ৩৮৮ |percentage = ০.১৫ |change = -০.৪২ }} {{Election box majority |votes = ৭০,৩৮৪ |percentage = ২৭.৬৯ |change = +২১.৬৯ }} {{Election box turnout |votes = ২,৫৪,১৮২ |percentage = |change = }} {{Election box hold with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |swing = +১০.৮৫ }} {{Election box end}} === ২০২১ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০২১ চনৰ পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচনত ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ প্ৰাৰ্থী সুকুমাৰ ৰায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ বিনয় কৃষ্ণ বৰ্মনক ১৪,৬১৫ টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2021/ConstituencywiseS253.htm |title=West Bengal Assembly Election 2021 Results: Cooch Behar Uttar |publisher=Election Commission of India |access-date=2021-05-02}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.ndtv.com/elections/west-bengal-assembly-election-results-2021/cooch-behar-uttar-mla-results |title=Cooch Behar Uttar Election Result 2021 LIVE: BJP Candidate Sukumar Roy Wins |publisher=NDTV |date=2021-05-02 |access-date=2021-05-06}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/assembly-election-2021/west-bengal-assembly-election-2021-results-coochbehar-uttar-constituency-dgtl/cid/1279268 |title=কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা নির্বাচন ফলাফল ২০২১ |publisher=Anandabazar Patrika |language=bn |date=2021-05-02 |access-date=2021-05-06}}</ref> {{Election box begin |title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০২১]]: কোচবিহাৰ উত্তৰ}} {{Election box winning candidate with party link |candidate = [[সুকুমাৰ ৰায়]] |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |votes = ১,২০,৪৮৩ |percentage = ৪৯.৪০ |change = +৩৫.৯৮ }} {{Election box candidate with party link |candidate = বিনয় কৃষ্ণ বৰ্মন |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes = ১,০৫,৮৬৮ |percentage = ৪৩.৪০ |change = +৫.২৬ }} {{Election box candidate with party link |candidate = নগেন্দ্ৰ নাথ ৰায় |party = সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক |votes = ১১,৪৭৫ |percentage = ৪.৭০ |change = -৩৮.৯৩ }} {{Election box candidate |candidate = ওপৰৰ এটাও নহয় |party = ন'টা |votes = ১,৫৭০ |percentage = ০.৬৪ |change = -০.৫৪ }} {{Election box candidate with party link |candidate = অনিল চন্দ্ৰ ৰায় |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |votes = ১,৩৮৬ |percentage = ০.৫৭ |change = -০.২০ }} {{Election box candidate with party link |candidate = নৰেশ চন্দ্ৰ ৰায় |party = নিৰ্দলীয় |votes = ১,৩৭৯ |percentage = ০.৫৭ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = সমৰেশ ৰায় |party = কামতাপুৰ পিপলছ পাৰ্টি (ইউনাইটেড) |votes = ১,১২৭ |percentage = ০.৪৬ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = গোপাল ৰায় |party = আমৰা বাঙালী |votes = ৬২৮ |percentage = ০.২৬ |change = }} {{Election box majority |votes = ১৪,৬১৫ |percentage = ৬.০০ |change = +০.৫১ }} {{Election box turnout |votes = ২,৪৩,৯১৬ |percentage = ৮৬.১৯ |change = -০.৩০ }} {{Election box gain with party link |winner = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |loser = সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক |swing = +৩৭.৪৬ }} {{Election box end}} === ২০১৬ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০১৬ চনৰ নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লকৰ নগেন্দ্ৰ নাথ ৰায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ পৰিমল বৰ্মনক ১২,২৯৩ টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/elections-2016/india/india-news-india/west-bengal-assembly-election-results-2016-live-updates-counting-vote-tmc-bjp-cpim-congress-2807661/ |title=West Bengal Election Result 2016: Complete list of winners |work=The Indian Express |date=2016-05-19 |access-date=2016-06-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.indiavotes.com/vidhan-sabha-details/2016/west-bengal/cooch-behar-uttar/9/46077/233 |title=Cooch Behar Uttar Assembly Election Results 2016 |work=IndiaVotes |access-date=2021-05-06}}</ref> {{Election box begin |title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১৬]]: কোচবিহাৰ উত্তৰ}} {{Election box winning candidate with party link |candidate = নগেন্দ্ৰ নাথ ৰায় |party = সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক |votes = ৯৭,৬২৯ |percentage = ৪৩.৬৩ |change = -১.৪৮ }} {{Election box candidate with party link |candidate = পৰিমল বৰ্মন |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes = ৮৫,৩৩৬ |percentage = ৩৮.১৪ |change = -৫.৮০ }} {{Election box candidate with party link |candidate = [[সুকুমাৰ ৰায়]] |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |votes = ৩০,০২৫ |percentage = ১৩.৪২ |change = +৬.৭১ }} {{Election box candidate |candidate = ওপৰৰ এটাও নহয় |party = ন'টা |votes = ২,৬৪৯ |percentage = ১.১৮ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = প্ৰফুল্ল কুমাৰ দাস |party = নিৰ্দলীয় |votes = ১,৮৪৩ |percentage = ০.৮২ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = অনিল চন্দ্ৰ ৰায় |party = ছচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট) |votes = ১,৭৩১ |percentage = ০.৭৭ |change = }} {{Election box majority |votes = ১২,২৯৩ |percentage = ৫.৪৯ |change = +৪.৩২ }} {{Election box turnout |votes = ২,২৩,৭৭১ |percentage = ৮৬.৪৯ |change = +০.৪৪ }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক |swing = +২.১৬ }} {{Election box end}} === ২০১১ বিধানসভা নিৰ্বাচন === ২০১১ চনৰ নিৰ্বাচনত সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লকৰ প্ৰাৰ্থী নগেন্দ্ৰ নাথ ৰায়ে তেওঁৰ নিকটতম প্ৰতিদ্বন্দ্বী তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ প্ৰসেনজিত বৰ্মনক ২,১৯৭ টা ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite web |url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS253.htm |title=Constituency Wise Result Status - West Bengal 2011 |publisher=Election Commission of India |access-date=2011-05-17 |archive-date=2011-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516050812/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS253.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/cpi-m-swept-away-in-mamata-wave-trinamool-scripts-history-in-bengal/articleshow/8302061.cms |title=Trinamool scripts history in Bengal |work=The Times of India |date=2011-05-14 |access-date=2011-05-17}}</ref> {{Election box begin |title=[[পশ্চিমবংগ বিধানসভা নিৰ্বাচন, ২০১১]]: কোচবিহাৰ উত্তৰ}} {{Election box winning candidate with party link |candidate = নগেন্দ্ৰ নাথ ৰায় |party = সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক |votes = ৮৪,৮২৫ |percentage = ৪৫.১১ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = প্ৰসেনজিত বৰ্মন |party = সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ |votes = ৮২,৬২৮ |percentage = ৪৩.৯৪ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = মালতী ৰাভা (ৰায়) |party = ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |votes = ১২,৬০৮ |percentage = ৬.৭১ |change = }} {{Election box candidate with party link |candidate = নিৰ্মল কুমাৰ ৰায় |party = নিৰ্দলীয় |votes = ৪,৭৪৫ |percentage = ২.৫২ |change = }} {{Election box majority |votes = ২,১৯৭ |percentage = ১.১৭ |change = }} {{Election box turnout |votes = ১,৮৮,০৩০ |percentage = ৮৬.০৫ |change = }} {{Election box hold with party link |winner = সৰ্বভাৰতীয় ফৰৱাৰ্ড ব্লক |swing = }} {{Election box end}} == ১৯৭৭–২০০৬: কোচবিহাৰ নৰ্থ সমষ্টি == ২০০৬ চনৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত চিপিআই(এম)ৰ দীপক চন্দ্ৰ সৰকাৰে কোচবিহাৰ নৰ্থ আসনত জয়লাভ কৰে। ২০০১ চনত ফৰৱাৰ্ড ব্লকৰ দীপক চন্দ্ৰ সৰকাৰ জয়ী হৈছিল। ১৯৯৬ চনত কংগ্ৰেছৰ মিহিৰ গোস্বামীয়ে এই আসনত ফৰৱাৰ্ড ব্লকক পৰাস্ত কৰে। ১৯৯১ চনত ফৰৱাৰ্ড ব্লকৰ বিমল কান্তি বসু জয়ী হয়। ১৯৮৭, ১৯৮২ আৰু ১৯৭৭ চনত ফৰৱাৰ্ড ব্লকৰ অপৰাজিতা গোপ্পীয়ে এই সমষ্টিৰ পৰা ক্ৰমাগতভাৱে জয়লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://eci.nic.in/archive/ElectionAnalysis/AE/S25/Partycomp3.htm |title=3 - Cooch Behar North Assembly Constituency |work=Partywise Comparison Since 1977 |publisher=Election Commission of India |access-date=2010-12-07}}</ref> == লগতে চাওক == * [[কোচবিহাৰ লোকসভা সমষ্টি]] * [[পশ্চিমবংগ বিধানসভা]] * [[কোচবিহাৰ জিলা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ceowestbengal.nic.in/ পশ্চিমবংগৰ মুখ্য নিৰ্বাচনী বিষয়াৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগৰ বিধানসভা সমষ্টি]] [[শ্ৰেণী:কোচবিহাৰ জিলা]] a0v2gsnh65zsmwftpll02kxndvqj04x হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য 0 140528 648720 648457 2026-10-31T14:02:04Z AjayDas 12623 /* */ 648720 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য | native_name = | image = Dr. Harsha Bhattacharjee.jpeg | image_size = | caption = | birth_place = [[শিলচৰ]], [[অসম]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | occupation = চকু বিশেষজ্ঞ | known_for = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক | education = [[শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]], [[গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] | alma_mater = | employer = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | awards = [[অসম বৈভৱ বঁটা]] (২০২৫) }} '''ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য''' {{en|Harsha Bhattacharjee}} অসমৰ এগৰাকী বিশিষ্ট চকু বিশেষজ্ঞ। তেওঁ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চিকিৎসা সঞ্চালক আৰু বৰ্তমানৰ সভাপতি। উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধুনিক চকু চিকিৎসা আৰু বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱাৰ বিকাশত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="Jorp">{{Cite journal |last= |first= |title=Visionary living legend |journal=Journal of Ophthalmic Research and Practice |date=2025 |volume=3 |pages=1–5 |doi=10.25259/JORP_14_2025 |url=https://jophthalmicrespract.org/visionary-living-legend/}}</ref> == জীৱন আৰু শিক্ষা == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ জন্ম [[শিলচৰ]]ত হৈছিল। তেওঁ শিলচৰৰ পাব্লিক স্কুলত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। চিকিৎসক হোৱাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ [[শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]ত নামভৰ্তি কৰে আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Jorp"/> চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নৰ সময়তে তেওঁ চকু চিকিৎসাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ উঠে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ [[গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]ৰপৰা ১৯৮১ চনত চকু চিকিৎসা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থাকোঁতে তেওঁ ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদৰ অৰ্থসাহায্যপ্ৰাপ্ত গৱেষণা প্ৰকল্পত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="Jorp"/> == চিকিৎসা জীৱন == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই ৰাজ্যিক স্বাস্থ্য সেৱাত চকু চিকিৎসা বিভাগৰ পঞ্জীয়ক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ সহকাৰী অধ্যাপক পদলৈ উন্নীত হয় আৰু গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়লৈ বদলি হয়।<ref name="Jorp"/> ১৯৮০ৰ দশকৰ শেষৰফালে তেওঁ চকুত কৃত্ৰিম লেন্স সংস্থাপন কৰি ছানি পৰা ৰোগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন চিকিৎসা পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। সেই সময়ত অসমৰ চকু চিকিৎসা ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতিৰ প্ৰচলন বৃদ্ধি পোৱাত তেওঁৰ ভূমিকা আছিল।<ref name="Jorp"/> তেওঁ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত কৰ্মৰত হৈ থাকোঁতে চকুৰ পিছফালৰ অংশৰ ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবে উন্নত সুবিধাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰে। এই ক্ষেত্ৰত বিশেষ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰাৰ চেষ্টা কৰাৰ লগতে তেওঁ নিজে চকুৰ ৰেটিনা পৰীক্ষা আৰু ৰেটিনা অস্ত্ৰোপচাৰৰ কৌশল শিকিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name="Jorp"/> == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠা == উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ লোকসকলক উন্নত আৰু বিশেষজ্ঞ চকু চিকিৎসা প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্যৰে হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই কেইগৰাকীমান চিকিৎসকৰ সৈতে মিলি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰে। চিকিৎসালয়খন ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত [[গুৱাহাটী]]ত স্থাপন কৰা হয়।<ref name="SSDN">{{Cite web |title=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ বিষয়ে |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৬}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ লোকসকলক উন্নত মানৰ চকু চিকিৎসা প্ৰদান কৰা আৰু চিকিৎসাৰ বাবে দূৰ-দূৰণিৰ অঞ্চললৈ যাবলগীয়া হোৱা সমস্যাৰ সমাধান কৰা।<ref name="SSDN"/> চিকিৎসালয়খনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলে আধুনিক চকু চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। কলকাতাৰ উদ্যোগপতি দীপংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীত থকা তেওঁৰ এটা অট্টালিকা ন্যাসক দান কৰে।<ref name="SSDN"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও]]ৱে চিকিৎসালয়খন দেশৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গা কৰে। ২০০৪ চনত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]য়ে চিকিৎসালয়খনক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name="SSDN"/> == চকু চিকিৎসা আৰু সামাজিক সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত ছানি পৰা, ৰেটিনা, কৰ্ণিয়া, গ্ল’কোমা, শিশুৰ চকুৰ ৰোগ, চকুৰ প্লাষ্টিক অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু অন্যান্য চকু ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সুবিধা আছে। চিকিৎসালয়খনে বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱাৰ লগতে গৱেষণা আৰু চিকিৎসা শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰি আহিছে।<ref name="SSDN"/> হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই চিকিৎসা সেৱাক কেৱল চিকিৎসালয়ৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি সমাজৰ দৰিদ্ৰ আৰু সুবিধাবঞ্চিত লোকসকলৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত চিকিৎসালয়খনে সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা সেৱাৰ এক পদ্ধতি গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰামাঞ্চলৰ লোকসকলক চকুৰ ৰোগৰ পৰীক্ষা, চিকিৎসা আৰু সচেতনতা কাৰ্যসূচীৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="Jorp"/> তেওঁৰ উদ্যোগত চিকিৎসালয়খনৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীয়ে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লোকসকলক চিকিৎসা সেৱা প্ৰদান কৰি আহিছে।<ref name="SSDN"/> == গৱেষণা আৰু চিকিৎসা শিক্ষা == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য চিকিৎসা গৱেষণা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয়। তেওঁৰ নেতৃত্বত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা প্ৰশিক্ষণ, ফেল'শ্বিপ আৰু অন্যান্য চিকিৎসা শিক্ষাৰ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হয়।<ref name="Jorp"/> তেওঁ বিভিন্ন চিকিৎসা গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু চিকিৎসা শিক্ষাৰ্থী তথা নতুন চিকিৎসকসকলক গৱেষণাৰ বাবে উৎসাহিত কৰি আহিছে। তেওঁ বহু চিকিৎসকক প্ৰশিক্ষণ আৰু দিক্‌-নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিছে।<ref name="Jorp"/> চিকিৎসা গৱেষণা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে তেওঁ ৰয়েল কলেজ অৱ ছাৰ্জনছ, গ্লাছগোৰ ফেল'শ্বিপ আৰু ৰয়েল কলেজ অৱ ফিজিচিয়ানছ, এডিনবাৰ্গৰ ফেল'শ্বিপ লাভ কৰিছে।<ref name="Jorp"/> == বঁটা আৰু সন্মান == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই চিকিৎসা আৰু সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে বিভিন্ন বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে— * ২০১৭ — আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অন্ধত্ব প্ৰতিৰোধ সংস্থাৰ চকু স্বাস্থ্য বীৰ সন্মান।<ref name="Jorp"/> * ২০১৮ — আইফ'কাছ আইকন বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০১৯ — প্ৰতিষ্ঠান গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাতা বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০২২ — সৰ্বভাৰতীয় চকু চিকিৎসক সংস্থাৰ পি. আৱাস্থী বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০২৩ — অসম চকু চিকিৎসা সংস্থাৰ জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০২৫ — অসম চৰকাৰৰ [[অসম বৈভৱ বঁটা]]ৰ বাবে নিৰ্বাচিত।<ref>{{Cite web |title=অসম চৰকাৰে ২০২৫ বৰ্ষৰ অসম বৈভৱ, অসম সৌৰভ আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰ প্ৰাপকসকলৰ নাম ঘোষণা |url=https://nenews.in/assam/assam-cabinet-names-recipients-of-states-civilian-awards-for-2025/68679/ |website=নৰ্থইষ্ট নিউজ |date=২৩ অক্টোবৰ ২০২৬ |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৬}}</ref> == আৰু চাওক == * [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]] * [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] * [[গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিকিৎসক]] [[শ্ৰেণী:অসম বৈভৱ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] q501l5xml6mm9f49raozkkzifbpwmgs 648721 648720 2026-10-31T14:09:29Z AjayDas 12623 648721 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য | native_name = | image = Dr. Harsha Bhattacharjee.jpeg | image_size = | caption = | birth_place = [[শিলচৰ]], [[অসম]], ভাৰত | nationality = ভাৰতীয় | occupation = চকু বিশেষজ্ঞ | known_for = [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক | education = [[শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]], [[গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] | alma_mater = | employer = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | awards = [[অসম বৈভৱ বঁটা]] (২০২৫) }} '''ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য''' {{en|Harsha Bhattacharjee}} অসমৰ এগৰাকী বিশিষ্ট চকু বিশেষজ্ঞ। তেওঁ [[গুৱাহাটী]]ত অৱস্থিত [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]]ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চিকিৎসা সঞ্চালক আৰু বৰ্তমানৰ সভাপতি তথা প্ৰতিষ্ঠাপক ন্যাসৰক্ষী। উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধুনিক চকু চিকিৎসা আৰু বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱাৰ বিকাশত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="Jorp">{{Cite journal |last= |first= |title=Visionary living legend |journal=Journal of Ophthalmic Research and Practice |date=2025 |volume=3 |pages=1–5 |doi=10.25259/JORP_14_2025 |url=https://jophthalmicrespract.org/visionary-living-legend/}}</ref><ref name="SSDN">{{Cite web |title=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ বিষয়ে |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় |access-date=২৯ অক্টোবৰ ২০২৬}}</ref> চিকিৎসা সেৱাৰ লগতে তেওঁ চিকিৎসা শিক্ষা, গৱেষণা আৰু সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ক্ষেত্ৰতো অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। তেওঁৰ নেতৃত্বত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে উন্নত চকু চিকিৎসা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ সুবিধা গঢ়ি তুলিছে।<ref name="Jorp"/><ref name="SSDNHome">{{Cite web |title=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় |url=https://www.ssdnindia.org/ |website=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়}}</ref> == জীৱন আৰু শিক্ষা == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ জন্ম [[শিলচৰ]]ত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে শুল্ক বিভাগত কৰ্মৰত আছিল। তেওঁ শিলচৰৰ পাব্লিক স্কুলত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। চিকিৎসক হোৱাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ [[শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]ত নামভৰ্তি কৰে আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="Jorp"/> চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নৰ সময়তে তেওঁ চকু চিকিৎসাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ উঠে। তেওঁৰ চিকিৎসা জীৱনৰ আৰম্ভণিতে চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ৰ এগৰাকী জ্যেষ্ঠ চিকিৎসক ডাঃ হীৰেন্দ্ৰ কুমাৰ চৌধুৰীয়ে তেওঁক চকু চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰখনত আগবাঢ়িবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name="Jorp"/> পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ [[গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]]ৰ পৰা ১৯৮১ চনত চকু চিকিৎসা বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়ন কৰি থাকোঁতে তেওঁ ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদৰ অৰ্থসাহায্যপ্ৰাপ্ত গৱেষণা প্ৰকল্পত অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref name="Jorp"/> তেওঁৰ শিক্ষাগত অৰ্হতাৰ ভিতৰত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতক আৰু চকু চিকিৎসা বিষয়ৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰীৰ লগতে ৰয়েল কলেজ অৱ ছাৰ্জনছ, গ্লাছগোৰ ফেল'শ্বিপ আৰু ৰয়েল কলেজ অৱ ফিজিচিয়ানছ, এডিনবাৰ্গৰ ফেল'শ্বিপ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Phaco">{{Cite web |title=ডাঃ এ. এছ. হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য |url=https://phaconetwork.com/trainers/sri-sankaradeva-nethralaya |website=PhacoNetwork}}</ref><ref name="Jorp"/> == চিকিৎসা জীৱন == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই ৰাজ্যিক স্বাস্থ্য সেৱাত চকু চিকিৎসা বিভাগৰ পঞ্জীয়ক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ সহকাৰী অধ্যাপক পদলৈ উন্নীত হয় আৰু গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়লৈ বদলি হয়।<ref name="Jorp"/> ১৯৮০ৰ দশকৰ শেষৰফালে তেওঁ চকুত কৃত্ৰিম লেন্স সংস্থাপন কৰি ছানি পৰা ৰোগৰ অস্ত্ৰোপচাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন চিকিৎসা পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। সেই সময়ত অসমৰ চকু চিকিৎসা ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতিৰ প্ৰচলন বৃদ্ধি পোৱাত তেওঁৰ ভূমিকা আছিল।<ref name="Jorp"/> চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত কৰ্মৰত হৈ থাকোঁতে তেওঁ চকুৰ পিছফালৰ অংশৰ ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবে উন্নত সুবিধাৰ অভাৱ অনুভৱ কৰে। এই ক্ষেত্ৰত বিশেষ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰাৰ চেষ্টা কৰাৰ লগতে তেওঁ নিজে চকুৰ ৰেটিনা পৰীক্ষা আৰু ৰেটিনা অস্ত্ৰোপচাৰৰ কৌশল শিকিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref name="Jorp"/> তেওঁ চকুৰ ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছ অংশৰ ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বিকাশত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। তেওঁৰ উদ্যোগত উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধুনিক ৰেটিনা চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰৰ সুবিধা বিকাশৰ পথ মুকলি হয়।<ref name="Jorp"/> == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠা == উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ লোকসকলক উন্নত আৰু বিশেষজ্ঞ চকু চিকিৎসা প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্যৰে হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই কেইগৰাকীমান চিকিৎসকৰ সৈতে মিলি [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]] প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰে। চিকিৎসালয়খন ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত [[গুৱাহাটী]]ত স্থাপন কৰা হয়।<ref name="SSDN"/> চিকিৎসালয়খনৰ নাম [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হয়। ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ লোকসকলক উন্নত মানৰ চকু চিকিৎসা প্ৰদান কৰা আৰু চিকিৎসাৰ বাবে দূৰ-দূৰণিৰ অঞ্চললৈ যাবলগীয়া হোৱা সমস্যাৰ সমাধান কৰা।<ref name="SSDN"/> চিকিৎসালয়খনৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলে আধুনিক চকু চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। কলকাতাৰ উদ্যোগপতি দীপংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীত থকা তেওঁৰ এটা অট্টালিকা ন্যাসক দান কৰে।<ref name="SSDN"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও]]ৱে চিকিৎসালয়খন দেশৰ উদ্দেশ্যে উৎসৰ্গা কৰে। ২০০৪ চনত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]য়ে চিকিৎসালয়খনক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref name="SSDN"/> প্ৰতিষ্ঠানটো আৰম্ভণিতে প্ৰায় ৮,০০০ বৰ্গফুটৰ চিকিৎসালয় হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি পাই প্ৰায় ৮৪,০০০ বৰ্গফুটৰ মূল চিকিৎসালয় ভৱন আৰু অন্যান্য ভৱনসমূহলৈ সম্প্ৰসাৰিত হয়।<ref name="JorpPDF">{{Cite web |title=Visionary living legend |url=https://jophthalmicrespract.org/?article=7827b7f34340490aaa0ce3c03378253fVUtHIWtvORE%3D&embedded=true&view-pdf=1 |website=Journal of Ophthalmic Research and Practice}}</ref> == চকু চিকিৎসা আৰু সামাজিক সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত ছানি পৰা, ৰেটিনা, কৰ্ণিয়া, গ্ল’কোমা, শিশুৰ চকুৰ ৰোগ, চকুৰ প্লাষ্টিক অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু অন্যান্য চকু ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সুবিধা আছে। চিকিৎসালয়খনে বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱাৰ লগতে গৱেষণা আৰু চিকিৎসা শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰি আহিছে।<ref name="SSDN"/><ref name="SSDNHome"/> হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই চিকিৎসা সেৱাক কেৱল চিকিৎসালয়ৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি সমাজৰ দৰিদ্ৰ আৰু সুবিধাবঞ্চিত লোকসকলৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। তেওঁৰ নেতৃত্বত চিকিৎসালয়খনে সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা সেৱাৰ এক পদ্ধতি গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰামাঞ্চলৰ লোকসকলক চকুৰ ৰোগৰ পৰীক্ষা, চিকিৎসা আৰু সচেতনতা কাৰ্যসূচীৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="Jorp"/> ১৯৯৭ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংকসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণ আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণৰ সুবিধা বিকাশত সহায় হয়।<ref name="SSDN"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ২০১৪ চনত কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ সোণাপুৰ অঞ্চলত গাঁওভিত্তিক চকু চিকিৎসা সেৱাৰ এক প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰা হয়। এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য আছিল গাঁওসমূহৰ সকলো লোকক চকুৰ ৰোগৰ পৰীক্ষা, চিকিৎসা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি অস্ত্ৰোপচাৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।<ref name="Community">{{Cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়}}</ref> এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে চিকিৎসালয়খনে অসমৰ বিভিন্ন জিলাত গাঁওসমূহ গ্ৰহণ কৰি চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীয়ে ২,১০৪খন গাঁও সামৰি লৈছে আৰু বছৰি দুই লাখতকৈ অধিক লোকক সেৱা আগবঢ়ায়।<ref name="Community"/> চিকিৎসালয়খনে দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে বিনামূলীয়া অস্ত্ৰোপচাৰ, যাতায়াত, থকা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰৰ পিছৰ চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা কৰা কাৰ্যসূচীও ৰূপায়ণ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ লক্ষ্য হৈছে আৰ্থিক অসুবিধাৰ বাবে চকু চিকিৎসাৰ পৰা বঞ্চিত হোৱা লোকসকলক সহায় কৰা।<ref name="Community"/> == গৱেষণা আৰু চিকিৎসা শিক্ষা == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য চিকিৎসা গৱেষণা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয়। তেওঁৰ নেতৃত্বত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা প্ৰশিক্ষণ, ফেল'শ্বিপ আৰু অন্যান্য চিকিৎসা শিক্ষাৰ কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰা হয়।<ref name="Jorp"/> চিকিৎসালয়খন পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ চকু চিকিৎসাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চিকিৎসা শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হয়। ইয়াত চিকিৎসক আৰু চকু চিকিৎসাৰ অন্যান্য কৰ্মীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="SSDN"/> তেওঁ বিভিন্ন চিকিৎসা গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰিছে আৰু চিকিৎসা শিক্ষাৰ্থী তথা নতুন চিকিৎসকসকলক গৱেষণাৰ বাবে উৎসাহিত কৰি আহিছে। তেওঁ বহু চিকিৎসকক প্ৰশিক্ষণ আৰু দিক্‌-নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰিছে।<ref name="Jorp"/> চিকিৎসা গৱেষণা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে তেওঁ ৰয়েল কলেজ অৱ ছাৰ্জনছ, গ্লাছগোৰ ফেল'শ্বিপ আৰু ৰয়েল কলেজ অৱ ফিজিচিয়ানছ, এডিনবাৰ্গৰ ফেল'শ্বিপ লাভ কৰিছে।<ref name="Jorp"/> == বঁটা আৰু সন্মান == হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যই চিকিৎসা আৰু সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে বিভিন্ন বঁটা আৰু সন্মান লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে— * ২০১৭ — আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অন্ধত্ব প্ৰতিৰোধ সংস্থাৰ চকু স্বাস্থ্য বীৰ সন্মান।<ref name="Jorp"/> * ২০১৮ — আইফ'কাছ আইকন বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০১৯ — প্ৰতিষ্ঠান গঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠান নিৰ্মাতা বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০২২ — সৰ্বভাৰতীয় চকু চিকিৎসক সংস্থাৰ পি. আৱাস্থী বঁটা।<ref name="AIOS">{{Cite web |title=P. Awasthi Award 2022 |url=https://www.aios.org/article-85-p-awasthi-award.php |website=All India Ophthalmological Society}}</ref> * ২০২৩ — অসম চকু চিকিৎসা সংস্থাৰ জীৱনজোৰা সাধনা বঁটা।<ref name="Jorp"/> * ২০২৫ — অসম চৰকাৰৰ [[অসম বৈভৱ বঁটা]]ৰ বাবে নিৰ্বাচিত।<ref name="Baibhav">{{Cite web |title=Assam Cabinet names recipients of state's Civilian Awards for 2025 |url=https://nenews.in/assam/assam-cabinet-names-recipients-of-states-civilian-awards-for-2025/68679/ |website=নৰ্থইষ্ট নিউজ |date=২৩ অক্টোবৰ ২০২৬}}</ref> == লগতে চাওক == * [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]] * [[গৌহাটী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/about-us শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ বিষয়ে] * [https://jophthalmicrespract.org/visionary-living-legend/ ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ জীৱন আৰু কৰ্মৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ] * [https://www.aios.org/article-85-p-awasthi-award.php সৰ্বভাৰতীয় চকু চিকিৎসক সংস্থাৰ পি. আৱাস্থী বঁটা] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিকিৎসক]] [[শ্ৰেণী:অসম বৈভৱ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] bwfwf5uw9e97jtv2pya3r1s8pn8hnrk সংবাদ প্ৰহৰী 0 140531 648823 648508 2026-10-31T19:25:36Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648823 wikitext text/x-wiki {{Delete|প্ৰচাৰমূলক}}<ref name="Sangbad Prahari ">{{cite web | url=https://www.prime24india.com/2026/02/sangbad-prahari-assamese-daily-news.html | title=SANGBAD PRAHARI | An Assamese Daily News paper | First Assamese News Portal | Web Media | Digital Media | publisher=Prime 24 India | work=Prime 24 India | date=Feb 7, 2026}}</ref>{{unreferenced}} {{Infobox newspaper | name = [[চিত্ৰ:Sangbad Prahari Logo.jpg|250px|সংবাদ প্ৰহৰী]] | image = [[চিত্ৰ:Sangbad Prahari.jpg|200px|]] | caption = ১৯ অক্টোবৰ, ২০২৬ৰ সংবাদ প্ৰহৰীৰ প্ৰথম পৃষ্ঠা | type = দৈনিক বাতৰিকাকত | নিউজ পৰ্টেল | foundation = ৭ ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৫ | format = মুদ্ৰিত আৰু ডিজিটেল | publisher = ছৈয়দ বুলবুল জামানুৰ হক | editor = গিৰীন্দ্ৰ শইকীয়া | company = Save media Solution (A Unit of Save Multi Unit Pvt. Ltd.) | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | headquarters = [[গুৱাহাটী]] | website = {{url|https://sangbadprahari.com/}} }}'''সংবাদ প্ৰহৰী''' (English- Sangbad Prahari) এখন অসমীয়া দৈনিক বাতৰি কাকত আৰু ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম। Save Media Solution (A Unit of Save Multi Unit Pvt. Ltd.)-ৰ হৈ স্বত্বাধিকাৰী ছৈয়দ বুলবুল জামানুৰ হকৰ পৰিচালনাত গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰকাশিত ‘সংবাদ প্ৰহৰী’ অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বহুল প্ৰচলিত অসমীয়া দৈনিক বাতৰি কাকত হিচাপে পাঠক সমাজৰ মাজত পৰিচিত। মুদ্ৰিত সংবাদ মাধ্যমৰ লগতে অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ প্ৰথমটো অসমীয়া ভাষাৰ ৱেব মিডিয়া / নিউজ পৰ্টেল তথা ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম হিচাপেও সংবাদ প্ৰহৰীয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিছে। == ইতিহাস == === আৰম্ভণি === সংবাদ প্ৰহৰীৰ প্ৰকাশন যাত্ৰা ২০১৫ চনৰ ৭ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ হয়। অসমৰ বৰপেটা জিলাৰ হাউলীত কাৰ্যালয় স্থাপন কৰি কাকতখন সাপ্তাহিক বাতৰি কাকত হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। === ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যমলৈ সম্প্ৰসাৰণ === ইণ্টাৰনেট আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ সৈতে সংগতি ৰাখি সংবাদ প্ৰহৰীয়ে অসমীয়া ভাষাৰ সংবাদ ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে পাঠকৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱাৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰে। ২০১৬ চনৰ ৪ ডিচেম্বৰত গুৱাহাটীৰ দিছপুৰ প্ৰেছ ক্লাবত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে সংবাদ প্ৰহৰীৰ ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম/ৱেব মিডিয়া/নিউজ পৰ্টেলৰ কাৰ্যকলাপ আগবঢ়োৱা হয়। === দৈনিক বাতৰি কাকত হিচাপে প্ৰকাশ === ২০২৫ চনৰ ৭ ডিচেম্বৰৰ পৰা সংবাদ প্ৰহৰী দৈনিক বাতৰি কাকত হিচাপেও প্ৰকাশিত হয়। ইয়াৰ প্ৰকাশন কাৰ্যকলাপত সম্প্ৰতি সাপ্তাহিক কাকত বন্ধ কৰি ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম তথা নিউজ পৰ্টেল বা ডিজিটেল মিডিয়া আৰু দৈনিক বাতৰি কাকত হিচাপে পৰ্যায় অন্তৰ্ভুক্ত হয়। == সংবাদ আৰু বিষয়বস্তু == সংবাদ প্ৰহৰীত অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ বা-বাতৰিৰ লগতে ভাৰত আৰু বিশ্বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাৱলী তথা সমসাময়িক বিষয়সমূহৰ সংবাদ প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াৰ বিষয়বস্তুৰ ভিতৰত ৰাজনীতি, সমাজ, ক্ৰীড়া, মনোৰঞ্জন, ব্যৱসায়-বাণিজ্য, নিয়োগ, বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তি, শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত। বাতৰিৰ উপৰি প্ৰবন্ধ, সাহিত্যধৰ্মী লেখা, ফটো আৰু ভিডিঅ’ও প্ৰকাশ কৰা হয়। == বহুভাষিক ডিজিটেল প্ৰকাশন == অসমীয়া ভাষাৰ উপৰি সংবাদ প্ৰহৰীৰ সৈতে জড়িত ডিজিটেল মাধ্যমসমূহৰ জৰিয়তে বাংলা, হিন্দী আৰু ইংৰাজী ভাষাতো বিষয়বস্তু আগবঢ়োৱা হয়। * '''Sangbad Prahari Bangla''' — বাংলা ভাষাৰ ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম। * '''Sangbad Prahari Hindi''' — হিন্দী ভাষাৰ ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম। * '''News Sentry''' — ইংৰাজী ভাষাৰ সংবাদ মাধ্যম। == সামাজিক মাধ্যম আৰু ম’বাইল এপ্লিকেচন == সংবাদ প্ৰহৰীৰ ডিজিটেল সংবাদ পৰিৱেশনৰ অংশ হিচাপে Facebook, Instagram, X (পূৰ্বৰ Twitter), LinkedIn আৰু YouTube-ৰ দৰে সামাজিক মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই মঞ্চসমূহৰ জৰিয়তে সংবাদ, প্ৰবন্ধ, ফটো আৰু ভিডিঅ’ পাঠকৰ মাজলৈ প্ৰচাৰ কৰা হয়। সংবাদ প্ৰহৰীৰ ম’বাইল এপ্লিকেচন Google Play Store আৰু Apple App Store-ত উপলব্ধ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। == পৰিচালনা আৰু প্ৰকাশন == সংবাদ প্ৰহৰীৰ প্ৰকাশন আৰু পৰিচালনাৰ সৈতে Save Media Solution জড়িত। Save Media Solution হৈছে Save Multi Unit Pvt. Ltd.-ৰ এটা ব্যৱসায়িক একক। সংবাদ প্ৰহৰীৰ প্ৰকাশক আৰু স্বত্বাধিকাৰী হৈছে ছৈয়দ বুলবুল জামানুৰ হক। == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://www.sangbadprahari.com/ সংবাদ প্ৰহৰীৰ অফিচিয়েল ৱেবছাইট] * [https://www.facebook.com/sangbadprahari সংবাদ প্ৰহৰীৰ Facebook পৃষ্ঠা] * [https://x.com/Sangbadprahari সংবাদ প্ৰহৰী X (Twitter) পৃষ্ঠা] * [https://www.youtube.com/@SangbadPrahari সংবাদ প্ৰহৰীৰ YouTube চেনেল] == তথ্যসূত্ৰ == * [https://sangbadprahari.blogspot.com/2015/10/proposal-copy-7-feb-2015.html সংবাদ প্ৰহৰীৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰকাশন সম্পৰ্কীয় তথ্য] * [https://www.newssentry.in/2021/02/sangbad-prahari-completed-sixth-year.html সংবাদ প্ৰহৰীৰ প্ৰকাশন যাত্ৰা সম্পৰ্কীয় তথ্য] * [https://prgi.gov.in/hi/registration-title-details-data/226aca35-fae4-4949-b84d-8c582a9e0b15 ভাৰত চৰকাৰৰ PRGI-ত সংবাদ প্ৰহৰীৰ পঞ্জীয়ন সম্পৰ্কীয় তথ্য] hbqoeq07nblz7w438lpycoxos6da3ao চান্দমাৰী খেলপথাৰ 0 140539 648824 648655 2026-10-31T19:27:48Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648824 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা প্ৰবন্ধ}}{{OriginalResearch}} {{wikify}} [[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ [[অসমৰ]] গুৱাহাটী মহানগৰৰ চান্দমাৰীত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। এই খেলপথাৰখন ১৯৪৮ চনত স্থাপিত ঐতিসাহিক [[অসম]] অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ চৌহদৰ অন্তৰ্গত। যাক আনুষ্ঠানিক ভাৱে অসম অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান খেলপথাৰ বা [[AEI]] playground বুলিও জনা যায়। ইয়াত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা,সামাজিক মিলন,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিহুৰ দৰে উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায়ে বিভিন্নধৰণৰ দেশপ্ৰেমমূলক আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়,যেনে -[[ভাৰত]][[মাতা]] [[পূজন]], [[অসম]][[গ্ৰন্থমেলা]], সমবায় মেলা আৰু বিভিন্ন বাণিজ্য মেলা ([[tradefair]] )আদি। চান্দমাৰী খেলপথাৰ খনৰ চাৰিওফালে ৰাষ্টা-ঘাট, দোকান- পোহৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান দেখিবলৈ পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো খেলপথাৰ খনে মুকলি পৰিৱেশৰ স্থান দখল কৰি আহিছে। খেলপথাৰ খনৰ মুকলি পৰিৱেশে মানুহক একেলগে সমবেত হোৱা, খেল ধেমালী কৰা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ বাবে সুযোগ প্ৰদান কৰে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখনক সাধাৰণতে [[চান্দমাৰী]][[বিহুতলী]] বুলিও কোৱা হয়। এই খেলপথাৰখনৰ সৈতে [[অসমৰ]] বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে।[[১৯৬১]] চনৰ পৰা চান্দমাৰীৰ [[অসম]][[অভিযান্ত্ৰিক]][[প্ৰতিষ্ঠানৰ]] খেলপথাৰত নিয়মীয়াকৈ বহাগ বিহু উদ্ যাপন কৰি আহিছে । পূৱ গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনে ইয়াত বিহুৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।[[বহাগ]] বিহুৰ সময়ত এই খেলপথাৰ খনত এক উৎসৱমুখৰ পৰিবেশ সৃষ্টি হোৱা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বহাগ মাহ অসমীয়া জাতিৰ বাবে আনন্দ, নতুনত্ব আৰু প্ৰকৃতিৰ নৱজাগৰণৰ সময় এই সময়ত বিহুগীত, বিহুনৃত্য, ঢোল পেঁপাৰ মাত আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে পৰিবেশটো জীপাল কৰি তোলা দেখা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মই অসমৰ পৰপৰাগত কৃষ্টি সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই খেলপথাৰ খনত আয়োজন কৰা বিহু অনুষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। বিহুৱতী আৰু বিহুৱাসকলৰ নৃত্যগীত, পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতা আৰু আমন্ত্ৰিত শিল্পীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনে দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে। খেলপথাৰখন সাংস্কৃতিক আনন্দৰ লগতে শিক্ষা, ইতিহাস আৰু জন সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলপথাৰখন ক্ৰীড়া কাৰ্যৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন সময়ত ফুটবলকে ধৰি বিভিন্ন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হোৱা দেখা পোৱা যায়। শিক্ষাৰ্থী সকলক পঢ়া শুনাৰ লগতে খেলা ধূলাৰো প্ৰায়োজন। খেলা ধূলাই শিক্ষাৰ্থী সকলক সময়ানুবৰ্তিতা, নিয়মানুবৰ্তিতা, নেতৃত্ব আৰু সহযোগিতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। দলীয় খেলৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলি জুলি কাম কৰিবলৈ শিকে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখন কেৱল ক্ৰীড়াৰ স্থান নহয় ই স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। উৎসৱ পাৰ্বন, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ৰাজহুৱা সমাৱেশে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, ভাতৃত্ববোধ, ঐক্যৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি কৰে। [[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ এখন কেৱল খেলপথাৰ নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত মূল্যৱান ৰাজহুৱা সম্পদ। বিশেষকৈ বহাগ বিহুৰ দৰে উৎসৱত স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰি নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভালপোৱা বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে ভৱিষৎ প্ৰজন্মৰ সুবিধাৰ বাবে এই খেলপথাৰ খন সংৰক্ষণ, উন্নয়ন, আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত। nibx9id6580foxg5husd7m323ek2uho পাতিদৰং গাঁও 0 140540 648825 648654 2026-10-31T19:28:43Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648825 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা প্ৰবন্ধ}}{{OriginalResearch}} {{Wikify}} ঐতিহ্যমণ্ডিত দৰং জিলাৰ পাতিদৰং গাঁৱৰ জন্মৰ ইতিহাস : চমু আভাস প্ৰাচীন ঐতিহ্য আৰু ৰজাদিনীয়া বহু কীৰ্তিচিহ্নৰে সমৃদ্ধ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাৰ সৰাবাৰী মৌজাৰ অন্তৰ্গত পাতিদৰং এখন পুৰণি আৰু ঐতিহ্যমণ্ডিত গাঁও। এই গাঁওখনৰ জন্মৰ লগত এক সুন্দৰ পৌৰাণিক কাহিনী আৰু শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ ইতিহাস জড়িত হৈ আছে। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, কোচৰজা বিশ্বসিংহৰ বংশোদ্ভৱ চিলাৰায়ৰ পুত্ৰ ৰঘুৰায়ে পাতিদৰং গাঁওখন স্থাপন কৰিছিল। গাঁওখন স্থাপন কৰাৰ আগতে এই অঞ্চলটো নল-খাগৰি, ইকৰা-বিৰিণা আৰু বিভিন্ন গছ-গছনিৰে ভৰা এখন বিশাল জাৰণি আছিল। এই ঠাইৰপৰা কিছু দূৰত ব্ৰহ্মপুৰত ( বৰ্তমান বৰমপুৰ ) শ্ৰী নয়নাঞ্জন বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য নামৰ এজন সিদ্ধপুৰুষে আশ্ৰম পাতি বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কপিলী গাইজনী প্ৰায়ে হেৰাই গৈছিল। এবাৰ দুদিন ধৰি গাইজনী ঘৰলৈ নহাত বিদ্যানিধিয়ে গৰখীয়াক লগত লৈ গাই বিচাৰি ওলাল। বিচাৰি গৈ তেওঁলোকে এখন সৰু সৰোবৰৰ পাৰত গাইজনীক দেখা পালে। আচৰিত ধৰণে গাইজনীয়ে এটা বিৰিণাজোপাৰ ওপৰত নিজে নিজে গাখীৰ ঢালি আছিল। এই আচৰিত দৃশ্য দেখি বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্য বিস্মিত হৈ পৰিল আৰু সেই স্থানত প্ৰণাম কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে। সেই নিশা সপোনত ভোলানাথ শিৱই এজন বৃদ্ধ ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপত তেওঁক দেখা দি জনালে যে, গাইজনীয়ে যি ঠাইত গাখীৰ ঢালি যায়, সেই ঠাইত তেওঁ অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপত বিদ্যমান হৈ আছে। তাত নিত্য-নৈমিত্তিক পূজা-অৰ্চনা আৰু জাগৰ পূজা অনুষ্ঠিত কৰিবলৈ তেওঁ নিৰ্দেশ দিলে। বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যই এই কথা কোচ ৰজাৰ শাসনকৰ্তা ৰজা ৰঘুৰায়ক জনালে। ৰজা ৰঘুৰায়েও সপোনৰ জৰিয়তে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ আৰ্বিভাৱৰ কথা জানিছিল। সেয়ে তেওঁ ৰাজ বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ সৈতে আহি ঠাইখন পৰিষ্কাৰ কৰি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখন স্থাপন কৰে। ৰজাই এই পীঠস্থানত নিয়মিত পূজা-পাৰ্বণ চলি থকাৰ ব্যৱস্থা কৰে। বিদ্যানিধি ভট্টাচাৰ্য্যক তাত স্থাপন কৰি তেওঁৰ বাবে পুখুৰী খন্দাই দিয়ে। এই পুখুৰীটোৱেই বৰ্তমান বৰপুখুৰী নামেৰে জনাজাত। লগতে তেওঁক ‘ব্ৰাহ্মণ বৰুৱা’ উপাধিৰে সন্মান জনাই ব্ৰহ্মোত্তৰ মাটিও প্ৰদান কৰে। পিছত বিভিন্ন ঠাইৰপৰা বিভিন্ন গোত্ৰ আৰু জাতিৰ লোক আনি সু-পৰিকল্পিতভাৱে গাঁওখনত বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়। এইদৰে শ্ৰীশ্ৰী অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মহাপ্ৰভুৰ কৃপাতে পাতিদৰং গাঁওখনৰ জন্ম আৰু বিকাশ ঘটে। সেয়েহে পাতিদৰং কেৱল এখন গাঁও নহয়; ই দৰঙৰ প্ৰাচীন ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। cl0pr7g2dpn9z5cr1a9ik08q85uu22y মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ 0 140545 648710 648562 2026-10-31T12:16:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648710 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আইন}} {{Infobox legislation | short_title = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ | legislature = [[ভাৰতৰ সংসদ]] | long_title = মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা, এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰা তথা ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ বাবে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। | citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৭ চনৰ ১০ নম্বৰ আইন] | territorial_extent = ভাৰত | enacted_by = [[ৰাজ্যসভা]] | date_enacted = | date_passed = ৩০ মাৰ্চ ২০১৭ | enacted_by2 = [[লোকসভা]] | date_passed2 = ২৭ মাৰ্চ ২০১৭ | date_assented = ৭ এপ্ৰিল ২০১৭ | date_commenced = ২৯ মে' ২০১৮ | bill = মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ | bill_citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/2249/1/A2017-10.pdf ২০১৩ চনৰ ৫৪ নম্বৰ বিধেয়ক] | bill_date = ১৯ আগষ্ট ২০১৩ | introduced_by = গুলাম নবী আজাদ | 1st_reading = | 2nd_reading = | 3rd_reading = | committee_report = [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন] | date_conf_committee = ২০ নৱেম্বৰ ২০১৩ | repeals = [[মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭]] | summary = | keywords = | status = in force }} '''মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭''' ভাৰতৰ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা এখন আইন। ২০১৭ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত ৰাষ্ট্ৰপতিৰ সন্মতি লাভ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ ২৯ মে'ৰপৰা আইনখন কাৰ্যকৰী হয়। আইনখনৰ আৰম্ভণিৰ অংশত ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে কোৱা হৈছে যে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু আনুষংগিক সেৱা প্ৰদান কৰা আৰু এনে সেৱা প্ৰদানৰ সময়ত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত, প্ৰসাৰিত আৰু পূৰণ কৰাই ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য।<ref name=Act/> এই আইনখনে ইয়াৰ পূৰ্বৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইন, ১৯৮৭ৰ স্থান গ্ৰহণ কৰে। পূৰ্বৰ আইনখন ১৯৮৭ চনৰ ২২ মে'ত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। আইনখনত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা]]ই প্ৰকাশ কৰা ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনৰ শেহতীয়া সংস্কৰণো অন্তৰ্ভুক্ত। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে জাননীযোগে নিৰ্ধাৰণ কৰা মানদণ্ড অনুসৰি এই নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। তদুপৰি, কোনো ব্যক্তি বা কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ৰোগৰ চিকিৎসাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত পৰিস্থিতিৰ বাহিৰে কোনো ব্যক্তিক মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত বুলি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিব। বিশেষভাৱে, এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ পূৰ্বৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। পূৰ্বতে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান [[ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা]]ই গ্ৰহণ কৰে।<ref name=":451">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|title=Mental health bill decriminalising suicide passed by Parliament|date=27 March 2017|work=The Indian Express|access-date=2017-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327160250/http://indianexpress.com/article/india/mental-health-bill-decriminalising-suicide-passed-by-parliament/|archive-date=27 March 2017|url-status=live|language=en-US}}</ref> ==১৯৮৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্য আইনৰ সৈতে পাৰ্থক্য== ২০১৭ চনৰ আইনখনত পূৰ্বৰ আইনখনৰ তুলনাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হ'ল— # আত্মহত্যাৰ চেষ্টাক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধমূলক বিচাৰ আৰু শাস্তিৰ সলনি পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা। # এই আইনখনে প্ৰতিবন্ধী ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ চুক্তি আৰু ইয়াৰ ঐচ্ছিক নীতিৰ অধীনত ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় দায়বদ্ধতা পূৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। # মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। তেওঁলোকৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় জ্ঞানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। # মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে কোনো ধৰণৰ বৈষম্য নকৰাকৈ স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা হৈছে। লগতে, বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও স্বাস্থ্য বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। # মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ বাবে মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ স্থাপনৰ ব্যৱস্থাও আছে। # বৈদ্যুতিক আঘাত চিকিৎসা কেৱল জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী ঔষধ আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত এই চিকিৎসা নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। # মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ ক্ষেত্ৰত আৰক্ষীৰ দৰে অন্যান্য সংস্থাৰ দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। # মানসিক ৰোগৰ সৈতে জড়িত সামাজিক ব‍্যাধি দূৰ কৰাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name=Act>{{cite web |url=http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |title=The Mental Health Care Act, 2017 |publisher=Government of India |access-date=12 October 2017 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191012072136/http://www.prsindia.org/uploads/media/Mental%20Health/Mental%20Healthcare%20Act,%202017.pdf |archivedate=12 October 2019 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |title=Mental Health Act, 1987 |access-date=5 January 2018 |archive-date=5 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233632/http://ncw.nic.in/acts/THEMENTALHEALTHACT1987.pdf |url-status=dead }}</ref> ==আত্মহত্যাৰ চেষ্টা== {{Main|আত্মহত্যা}} ২০১৭ চনৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টাৰ ক্ষেত্ৰত পূৰ্বৰ শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ইয়াৰ পূৰ্বে [[ভাৰতীয় দণ্ড বিধি]]ৰ ৩০৯ নং ধাৰাৰ অধীনত আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ স্থান ভাৰতীয় ন্যায় সংহিতা, ২০২৩-এ গ্ৰহণ কৰে। নতুন সংহিতাৰ ২২৪ নং ধাৰাত কোনো ৰাজহুৱা কৰ্মচাৰীক তেওঁৰ চৰকাৰী দায়িত্ব পালনৰপৰা বিৰত ৰাখিবলৈ বা বাধা দিবলৈ আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰাটো শাস্তিযোগ্য অপৰাধ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite web |last=Dhapte |first=Prajakta |date=2026-01-22 |title=Is Attempted Suicide Punishable in India under BNS? |url=https://cmhlp.org/blogs/is-attempted-suicide-punishable-in-india-understanding-the-law-legal-reform/ |access-date=2026-08-25 |website=Centre for Mental Healthcare Law & Policy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ranjan |first=Rajeev |last2=Kumar |first2=Saurabh |last3=Pattanayak |first3=RamanDeep |last4=Dhawan |first4=Anju |last5=Sagar |first5=Rajesh |date=2014 |title=(De-) criminalization of attempted suicide in India: A review |url=http://dx.doi.org/10.4103/0972-6748.144936 |journal=Industrial Psychiatry Journal |volume=23 |issue=1 |pages=4 |doi=10.4103/0972-6748.144936 |issn=0972-6748|doi-access=free |pmc=4261212 }}</ref> ২২৪ নং ধাৰাৰ এই নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰতিবাদৰ মাধ্যম হিচাপে আত্মজাহ বা [[অনশন]] কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱহাৰক নিৰুৎসাহিত কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয়।<ref name=":0" /> এই আইনখনে আত্মহত্যাৰ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিসকলক অপৰাধী হিচাপে গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰয়োজন থকা ব্যক্তি হিচাপে বিবেচনা কৰে। তেওঁলোকক শাস্তি দিয়াৰ সলনি চিকিৎসা আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ সুবিধা প্ৰদানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। ভৱিষ্যতে এনে ঘটনা ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে মানসিক স্বাস্থ্য বিশেষজ্ঞ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী সাহায্যৰো ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Vadlamani |first=LaxmiNaresh |last2=Gowda |first2=Mahesh |date=2019 |title=Practical implications of Mental Healthcare Act 2017: Suicide and suicide attempt |url=http://dx.doi.org/10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=61 |issue=10 |pages=750 |doi=10.4103/psychiatry.indianjpsychiatry_116_19 |issn=0019-5545|doi-access=free |pmc=6482674 }}</ref> ==মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণ আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য== আইনখনৰ তৃতীয় ধাৰাত মানসিক ৰোগ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে স্বীকৃত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ মানদণ্ড অনুসৰণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত ৰোগসমূহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰেণীবিভাজনো এই ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আইনখনৰ চতুৰ্থ ধাৰাত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসাৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্যৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। কোনো ব্যক্তিয়ে সিদ্ধান্তটোৰ বিষয়ে প্ৰয়োজনীয় তথ্য বুজিব পৰা, ইয়াৰ পৰিণাম অনুধাৱন কৰিব পৰা আৰু নিজৰ সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ'লে তেওঁক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য থকা ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। কেৱল মানসিক ৰোগৰ উপস্থিতিৰ বাবেই কোনো ব্যক্তিৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য নাই বুলি ধৰি ল'ব নোৱাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যক্তিজনক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় আগবঢ়োৱাৰ ব্যৱস্থাও আইনখনত আছে।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==অগ্ৰিম নিৰ্দেশ== আইনখনৰ পঞ্চমৰপৰা ত্ৰয়োদশ ধাৰালৈ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। অগ্ৰিম নিৰ্দেশ হৈছে কোনো ব্যক্তিয়ে ভৱিষ্যতে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বা চিকিৎসাৰ সিদ্ধান্ত নিজে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা পৰিস্থিতিৰ বাবে আগতীয়াকৈ লিখি থোৱা নিৰ্দেশ। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে এই নিৰ্দেশ লিখিতভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে— * ভৱিষ্যতে তেওঁ কেনেধৰণৰ মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আৰু চিকিৎসা লাভ কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। * কেনেধৰণৰ চিকিৎসা বা সেৱা লাভ কৰিব নিবিচাৰে সেই বিষয়েও উল্লেখ কৰিব পাৰে। * নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি হিচাপে কাক নিযুক্ত কৰিব বিচাৰে সেই বিষয়ে উল্লেখ কৰিব পাৰে। ব্যক্তিজনে নিজে চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰা অৱস্থাতহে এই নিৰ্দেশ কাৰ্যকৰী হয়। ব্যক্তিজনে পুনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সামৰ্থ্য লাভ কৰিলে তেওঁৰ নিজৰ সিদ্ধান্তই পূৰ্বৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ ওপৰত প্ৰাধান্য লাভ কৰে। ব্যক্তিয়ে যিকোনো সময়তে নিজৰ অগ্ৰিম নিৰ্দেশ সংশোধন, বাতিল বা প্ৰত্যাহাৰ কৰিব পাৰে। অৱশ্যে জৰুৰীকালীন চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এই নিৰ্দেশৰ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==মনোনীত প্ৰতিনিধি== আইনখনৰ চতুৰ্দশৰপৰা সপ্তদশ ধাৰালৈ মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। মনোনীত প্ৰতিনিধি হৈছে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা আৰু আনুষংগিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত সহায়ৰ বাবে বাছনি কৰা ব্যক্তি। আইন অনুসৰি প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্ত কৰিব পাৰে। মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ মুখ্য দায়িত্বসমূহ হ'ল— * মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিজনৰ বৰ্তমান আৰু পূৰ্বৰ ইচ্ছা, জীৱনৰ অভিজ্ঞতা, মূল্যবোধ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া। * ব্যক্তিজনৰ মংগল আৰু স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰখা। * চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁক সহায় কৰা। * ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় তথ্য লাভ কৰা। * চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি আৰু পুনৰ্সংস্থাপনৰ পৰিকল্পনাত অংশগ্ৰহণ কৰা। * ব্যক্তিজনৰ অধিকাৰ উলংঘন হ'লে সংশ্লিষ্ট পৰিষদৰ ওচৰত অভিযোগ দাখিল কৰা। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰতো আইনখনত মনোনীত প্ৰতিনিধি আৰু আইনগত অভিভাৱকৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা আছে।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ== আইনখনৰ পঞ্চম অধ্যায়ৰ ১৮ৰপৰা ২৮ নং ধাৰালৈ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অধিকাৰসমূহৰ ভিতৰত আছে— * মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভৰ অধিকাৰ: প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ জৰিয়তে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা লাভ কৰাৰ অধিকাৰ আছে। * সমাজত বাস কৰাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলক সমাজৰপৰা পৃথক কৰি ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে সমাজৰ মাজত স্বাভাৱিক জীৱন-যাপনৰ সুযোগ দিব লাগে। * অমানৱীয় ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষাৰ অধিকাৰ: তেওঁলোকক নিষ্ঠুৰ, অমানৱীয় বা অপমানজনক ব্যৱহাৰৰপৰা সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিব লাগে। * সমতা আৰু বৈষম্যহীনতাৰ অধিকাৰ: মানসিক ৰোগৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ সৈতে বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। * তথ্য লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ ৰোগ, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। * গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিৰ মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ গোপনীয়তা ৰক্ষা কৰিব লাগে। * চিকিৎসাৰ নথি লাভৰ অধিকাৰ: ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিকিৎসা সম্পৰ্কীয় নথি লাভ কৰিব পাৰে। * যোগাযোগৰ অধিকাৰ: পৰিয়াল আৰু আন ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ আৰু সম্পৰ্ক ৰখাৰ অধিকাৰ আছে। * আইনী সাহায্যৰ অধিকাৰ: প্ৰয়োজন অনুসৰি বিনামূলীয়া আইনী সাহায্য লাভ কৰিব পাৰে। * অভিযোগ দাখিলৰ অধিকাৰ: মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো অভাৱ বা অধিকাৰ উলংঘন হ'লে অভিযোগ দাখিল কৰিব পাৰে।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==চৰকাৰৰ দায়িত্ব== আইনখনৰ ষষ্ঠ অধ্যায়ত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দায়িত্বৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ অধীনত চৰকাৰৰ কেইটামান মুখ্য দায়িত্ব হ'ল— * মানসিক স্বাস্থ্যৰ উন্নতিৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা। * মানসিক ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনসজাগতা সৃষ্টি কৰা। * মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সকলোৰে বাবে সহজলভ্য কৰা। * চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। * মানসিক স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষিত কৰ্মীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰা। * মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ পুনৰ্সংস্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰা। * মানসিক স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা। ==মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণ== আইনখনৰ সপ্তম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পঞ্জীয়ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। আইন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত পঞ্জীয়ন কৰাটো বাধ্যতামূলক। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নিৰ্ধাৰিত মানদণ্ড আৰু নিয়ম অনুসৰি সেৱা আগবঢ়াব লাগিব। মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ কাম-কাজ পৰিদৰ্শন আৰু নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে। কোনো প্ৰতিষ্ঠানে আইনখনৰ বিধান উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষই ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ==মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ== আইনখনৰ অধীনত কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদৰ মুখ্য কামসমূহ হ'ল— * অগ্ৰিম নিৰ্দেশৰ পঞ্জীয়ন আৰু পৰ্যালোচনা কৰা। * মনোনীত প্ৰতিনিধি নিযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা। * মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিচাৰ কৰা। * মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা। * চিকিৎসা আৰু ভৰ্তি সম্পৰ্কীয় সিদ্ধান্তৰ বিৰুদ্ধে দাখিল কৰা আবেদনসমূহ বিবেচনা কৰা। * প্ৰয়োজন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠান পৰিদৰ্শন কৰা। পৰিষদৰ সিদ্ধান্ত বা সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত উচ্চ ন্যায়ালয়ত আপীল কৰিব পাৰি।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা== আইনখনৰ দশম অধ্যায়ত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ব্যক্তিক ভৰ্তি আৰু চিকিৎসা প্ৰদানৰ পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। আইনখনত যিমান সম্ভৱ ব্যক্তিৰ নিজৰ ইচ্ছা আৰু সন্মতিৰ ভিত্তিত চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। অৱশ্যে বিশেষ পৰিস্থিতিত সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থাও আছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰতিষ্ঠানত ভৰ্তি হ'ব পাৰে। ইয়াৰ বাবে চিকিৎসকৰদ্বাৰা তেওঁৰ অৱস্থা আৰু চিকিৎসালয়ত ভৰ্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা পৰীক্ষা কৰা হয়। বিশেষ সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত আইনত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি সহায়ক ভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। এনে ক্ষেত্ৰত মনোনীত প্ৰতিনিধিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ নিয়ম প্ৰযোজ্য। তেওঁলোকক চিকিৎসালয়ত ভৰ্তি কৰাৰ আগতে নিৰ্ধাৰিতসংখ্যক মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু চিকিৎসা বিশেষজ্ঞৰদ্বাৰা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। নাবালকৰ স্বাস্থ্য, সুৰক্ষা আৰু সৰ্বোত্তম স্বাৰ্থৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। আইনখনত জৰুৰীকালীন চিকিৎসা, চিকিৎসালয়ৰপৰা মুক্তি, আন প্ৰতিষ্ঠানলৈ স্থানান্তৰ আৰু চিকিৎসাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ ব্যৱস্থাও আছে।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা== আইনখনত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ বাধা আৰোপ কৰা হৈছে। সাধাৰণ পৰিস্থিতিত এই চিকিৎসা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। কেৱল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত অনুসৰি ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। নাবালকৰ ক্ষেত্ৰত বৈদ্যুতিক শ্বক চিকিৎসা সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে। প্ৰাপ্তবয়স্ক ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো এই চিকিৎসাৰ সৈতে পেশী শিথিলকাৰী আৰু সংজ্ঞাহীনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ব্যৱস্থা আছে। ==স্বাস্থ্য বীমাৰ ব্যৱস্থা== আইনখনৰ ২১ নং ধাৰাত মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত ব্যক্তিসকলৰ স্বাস্থ্য বীমাৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। স্বাস্থ্য বীমা প্ৰদান কৰা বীমা প্ৰতিষ্ঠানসমূহে শাৰীৰিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ দৰেই মানসিক ৰোগৰ চিকিৎসাৰ বাবেও বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে মানসিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যয় বহন কৰাত ব্যক্তিসকলক সহায় কৰা।<ref>{{cite web |title=THE MENTAL HEALTHCARE ACT, 2017 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf |website=India Code |publisher=Government of India |access-date=30 October 2026}}</ref> ==অসমত আইনখনৰ ৰূপায়ণ== অসমত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীৰ অধীনত ৰূপায়ণ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ অধীনত এই কাৰ্যসূচী সম্পৰ্কে তথ্য আৰু প্ৰয়োজনীয় নথি প্ৰকাশ কৰা হয়। অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যত মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আৰু আইনখনৰ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজ্যিক মানসিক স্বাস্থ্য কৰ্তৃপক্ষ আৰু মানসিক স্বাস্থ্য পৰ্যালোচনা পৰিষদ সম্পৰ্কীয় জাননী আৰু নথিও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=National Mental Health Programme |url=https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme |website=National Health Mission, Assam |access-date=30 October 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20066/1/a2017-10.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭ — ভাৰতীয় আইন সংহিতা] * [https://nhm.assam.gov.in/portlets/national-mental-health-programme ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচী — অসম] * [https://prsindia.org/files/bills_acts/bills_parliament/2013/Standing%20Committee%20Report_4.pdf মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা বিধেয়ক, ২০১৩ৰ স্থায়ী সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন] [[শ্ৰেণী:মানসিক স্বাস্থ্য]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ আইন]] nd9m519pl5gs4wonfkhidwzrbyiejcj শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়, শুৱালকুছি 0 140548 648826 648652 2026-10-31T19:29:35Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648826 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা প্ৰবন্ধ}}{{OriginalResearch}}'''শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়''' অসমৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[শুৱালকুছি]]ৰ এখন ঐতিহাসিক দেৱালয়। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ==অৱস্থান== শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। ==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। ==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। ==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব। ==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত | 2o0e4feo51f5ef7dii3l5c7g9dm4qx8 648848 648826 2026-11-01T07:41:54Z Nihali Barman 51478 648848 wikitext text/x-wiki {{More footnotes}} {{unreferenced}} {{Infobox Mandir |name = শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় |image = |image_size = |image_alt = |caption = শুৱালকুছি, গুৱাহাটী |pushpin_map = India Assam | latd = 26.16 | longd = 91.78 |map_caption = |map_size = |other_names = |assamese = শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় |sanskrit_translit = |country = ভাৰত |state/province = [[অসম]] |district = [[কামৰূপ জিলা]] |locale = |primary_deity = শক্তি |important_festivals = |architecture = |number_of_temples = |number_of_monuments = |inscriptions = |date_built = |creator = |temple_board = |website = }} '''শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়''' অসমৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[শুৱালকুছি]]ৰ এখন ঐতিহাসিক দেৱালয়। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ==অৱস্থান== শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। ==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। ==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। ==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব। ==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত | flokdm5yabtwz5myzg2eyy8ty0t2i4p 648850 648848 2026-11-01T07:46:42Z Nihali Barman 51478 648850 wikitext text/x-wiki {{More footnotes}} {{unreferenced}} {{Infobox Mandir |name = শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় |image = |image_size = |image_alt = |caption = শুৱালকুছি, গুৱাহাটী |pushpin_map = India Assam | latd = 26.16 | longd = 91.78 |map_caption = |map_size = |other_names = |assamese = শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় |sanskrit_translit = |country = ভাৰত |state/province = [[অসম]] |district = [[কামৰূপ জিলা]] |locale = |primary_deity = শক্তি |important_festivals = |architecture = |number_of_temples = |number_of_monuments = |inscriptions = |date_built = |creator = |temple_board = |website = }} '''শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়''' অসমৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[শুৱালকুছি]]ৰ এখন ঐতিহাসিক দেৱালয়। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ==অৱস্থান== শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। ==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। ==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। ==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব। ==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত | ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{Hindu Temples in Assam}} [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:পোখালি (অসম)]] 2oa1kcwjpbhvxbpqjdtwgeiew8405gc 648851 648850 2026-11-01T07:49:33Z Nihali Barman 51478 648851 wikitext text/x-wiki {{More footnotes}} {{unreferenced}} {{Infobox Mandir |name = শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় |image = |image_size = |image_alt = |caption = শুৱালকুছি, গুৱাহাটী |pushpin_map = India Assam | latd = 26.16 | longd = 91.78 |map_caption = |map_size = |other_names = |assamese = শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় |sanskrit_translit = |country = ভাৰত |state/province = [[অসম]] |district = [[কামৰূপ জিলা]] |locale = |primary_deity = শক্তি |important_festivals = |architecture = |number_of_temples = |number_of_monuments = |inscriptions = |date_built = |creator = |temple_board = |website = }} ==শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়== অসমৰ [[কামৰূপ জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[শুৱালকুছি]]ৰ এখন ঐতিহাসিক দেৱালয়। শুৱালকুছি মূলতঃ পাট-মুগাৰ বস্ত্ৰশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ইয়াৰ উপৰি এই অঞ্চলত বহুতো প্ৰাচীন মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আছে। সেইসমূহৰ ভিতৰত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অন্যতম। এই দেৱালয় কেৱল ধৰ্মীয় উপাসনাৰ স্থানেই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ==অৱস্থান== শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ কামৰূপ জিলাৰ শুৱালকুছিৰ দেৱোত্তৰ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। দেৱালয়খনৰ দক্ষিণ দিশে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বৈ গৈছে আৰু ইয়াৰ তিনিওফালে এটা মৰা সূঁতি আছে। গুৱাহাটীৰ পৰা প্ৰায় ৪৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক স্থানলৈ প্ৰতিদিনে বহু ভক্ত আৰু পৰ্যটকৰ আগমন ঘটে। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন। অসম চৰকাৰৰ পুৰাতাত্ত্বিক বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াত আনুমানিক ১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্যযুগৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ছোৱাত এটা শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহই ১৭২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পুৰণি মন্দিৰৰ অৱশিষ্টৰ ওপৰত ইটাৰে বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰায় |এই তথ্যই প্ৰমাণ কৰে যে সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ সৈতে অসমৰ প্ৰাচীন আৰু আহোম যুগৰ ইতিহাসৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণত বিভিন্ন সময়ৰ স্থাপত্যশৈলীৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। ==স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়ৰ স্থাপত্যশৈলী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। বৰ্তমান মন্দিৰটো ইটাৰে নিৰ্মিত যদিও ইয়াৰ বাহিৰৰ দেৱালত প্ৰাচীন শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু পুৰণি মন্দিৰৰ বিভিন্ন স্থাপত্যৰ অৱশিষ্ট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মন্দিৰৰ ভিতৰত শিৱলিংগ স্থাপন কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মন্দিৰৰ বিভিন্ন অংশত বিষ্ণু, দেৱী দুৰ্গা আৰু অন্যান্য দেৱ-দেৱীৰ ভাস্কৰ্য দেখা পোৱা যায়। এই ভাস্কৰ্যসমূহে সেই সময়ৰ শিল্পীসকলৰ কলাত্মক দক্ষতা আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ পৰিচয় দিয়ে। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্যত প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় শিল্পকলাৰ এক সুন্দৰ সমন্বয় পৰিলক্ষিত হয়। ==ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় শিৱভক্তসকলৰ বাবে এক উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান। ইয়াত ভগৱান শিৱক সিদ্ধেশ্বৰ ৰূপে পূজা-অৰ্চনা কৰা হয়। মহাশিৱৰাত্ৰি আদি বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত ভক্তসকলৰ সমাগম ঘটে।ইয়াৰ উপৰি শুৱালকুছিৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে দেৱালয়খনৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে। বিশেষকৈ অশোকাষ্টমী উৎসৱৰ সময়ত শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰকে ধৰি বিভিন্ন দেৱালয়ৰ বিগ্ৰহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত স্নান কৰোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়। এই পৰম্পৰাই অঞ্চলটোৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য প্ৰতিফলিত কৰে। ==পৰ্যটন আৰু ঐতিহ্য সংৰক্ষণ== সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, প্ৰাচীন স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক মূল্য উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু গৱেষণাৰ প্ৰতি অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। বিশেষকৈ পুৰণি ভাস্কৰ্য, শিলৰ অৱশিষ্ট আৰু ঐতিহাসিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই অসমৰ ইতিহাস আৰু ঐতিহ্যৰ বিষয়ে অধিক জানিবলৈ সক্ষম হ'ব। ==সংৰক্ষণ আৰু গুৰুত্ব== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, শুৱালকুছিৰ সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয় অসমৰ এক অমূল্য ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ইয়াৰ সৈতে জড়িত প্ৰাচীন ইতিহাস, আহোম যুগৰ অৱদান, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই অসমৰ চহকী ঐতিহ্যৰ পৰিচয় বহন কৰে। সেয়েহে এই দেৱালয়ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি ইয়াৰ সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ-প্ৰসাৰৰ বাবে সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত | ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{Hindu Temples in Assam}} [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:পোখালি (অসম)]] c4fnvm1anckr1m4ox6g8u21m8kd4xyz ২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ 0 140555 648812 648690 2026-10-31T18:18:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 648812 wikitext text/x-wiki '''২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ'''ক সাধাৰণতে '''২৬/১১''' (২৬ নৱেম্বৰ) নামেৰে জনা যায়৷ যি হৈছে ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ [[মুম্বাই]] চহৰত ২০০৮ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰৰ পৰা ২৯ নৱেম্বৰলৈকে সংঘটিত হোৱা এক পৰিকল্পিত ধাৰাবাহিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনা। [[পাকিস্তান]]স্থিত লস্কৰ-ই-তৈবা (Lashkar-e-Taiba) সংগঠনৰ দহজন সদস্যই এই আক্ৰমণ সংঘটিত কৰিছিল। এই আক্ৰমণত মুঠতে ১৭৫জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ১৬৬জন সাধাৰণ নাগৰিক আৰু আক্ৰমণকাৰী দলৰ ৯জন সদস্য আছিল। আনহাতে, ৩০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।<ref name="Journal.Mortality">{{Cite journal | pmid=22673262 | year=2012 | last1=Bhandarwar | first1=A. H. | last2=Bakhshi | first2=G. D. | last3=Tayade | first3=M. B. | last4=Chavan | first4=G. S. | last5=Shenoy | first5=S. S. | last6=Nair | first6=A. S. | title=Mortality pattern of the 26/11 Mumbai terror attacks | journal=[[The Journal of Trauma and Acute Care Surgery]] | volume=72 | issue=5 | pages=1329–1334; discussion 1334 | doi=10.1097/TA.0b013e31824da04f | s2cid=23968266 | issn=0022-5282 }}</ref><ref name="Guardian-condemn">{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |title=Attacks draw worldwide condemnation |last=Black |first=Ian |date=28 November 2008 |newspaper=[[The Guardian]] |location=London, UK |access-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201072241/http://www.guardian.co.uk/world/2008/nov/28/mumbai-terror-attacks-international-response |archive-date=1 December 2008 |url-status=live|author-link=Ian Black (journalist)}}</ref> আক্ৰমণকাৰীসকলে [[আৰৱ সাগৰ|আৰব সাগৰে]]দি মুম্বাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকে পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ পৰা এখন মালবাহী জাহাজত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি বাটতে এখন ভাৰতীয় মাছমৰীয়া নাও অপহৰণ কৰিছিল। তাৰ পাছত সৰু সৰু ফুলাই ল'ব পৰা নাৱেৰে দক্ষিণ মুম্বাইৰ উপকূলত উপস্থিত হৈছিল।<ref name="Modern War Institute">{{Cite web |last=Collins |first=Liam |last2=Geroux |first2=Jayson |last3=Spencer |first3=John |date=26 November 2025 |title=Urban Warfare Project. Case Study Series. Case Study #16 - Mumbai |url=https://mwi.westpoint.edu/urban-warfare-project-case-study-16-mumbai-terrorist-attacks |access-date=30 May 2026 |website=[[Modern War Institute]]}}</ref><ref name="CIMSEC">{{Cite web |last=Cummings |first=Alan |date=29 July 2014 |title=The Mumbai Attack: Terrorism from the Sea |url=https://cimsec.org/mumbai-attack-terrorism-sea/ |access-date=30 May 2026 |website=[[Center for International Maritime Security]]}}</ref>দক্ষিণ মুম্বাইৰ কেইবাটাও স্থানত আঠটা বৃহৎ গুলীচালনাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[ছত্ৰপতি শিৱাজী মহাৰাজ টাৰ্মিনাছ|ছত্ৰপতি শিৱাজী টাৰ্মিনাছ]], ট্ৰাইডেণ্ট হোটেল, তাজমহল পেলেচ হোটেল, লিঅ'পল্ড কেফে, কামা হাস্পতাল, নৰিমেন হাউছ,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html |title=Jews of Mumbai, a Tiny and Eclectic Group, Suddenly Reconsider Their Serene Existence |last=Kahn |first=Jeremy |date=2 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=3 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820093304/http://www.nytimes.com/2008/12/03/world/asia/03jews.html?ref=world |archive-date=20 August 2014 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 November 2018 |title=Ten years after 26/11 Chabad House continues to stand tall |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308104856/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ten-years-after-26/11-chabad-house-continues-to-stand-tall/articleshow/66784843.cms |archive-date=8 March 2021 |access-date=25 February 2020 |newspaper=[[The Economic Times]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> মেট্ৰ' বিগ চিনেমা আৰু ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ কলেজৰ পিছফালৰ এটা পথ তথা দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াৰ কাৰ্যালয়ৰ ওচৰৰ অঞ্চল। ইয়াৰ উপৰি মুম্বাইৰ বন্দৰ অঞ্চলৰ মাজাগাঁও আৰু ভিলে পাৰ্লেত এখন টেক্সিত বিস্ফোৰণ সংঘটিত হৈছিল।<ref name="FOXNews-Sites-List">{{Cite web |date=27 November 2008 |title=Wave of Terror Attacks Strikes India's Mumbai, Killing at Least 182 |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,457885,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204073907/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C457885%2C00.html |archive-date=4 December 2008 |access-date=3 December 2008 |publisher=[[Fox News]]}}</ref> ২৮ নৱেম্বৰৰ পুৱাৰ ভাগলৈকে মুম্বাই আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে তাজমহল হোটেলৰ বাহিৰে বাকী সকলো আক্ৰমণস্থলী নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা বাহিনী]]য়ে (National Security Guards) 'অপাৰেচন ব্লেক টৰ্নেডো' আৰম্ভ কৰি তাজমহল হোটেলত অৱশিষ্ট সন্ত্ৰাসবাদীসকলক নিৰ্মূল কৰে। ইয়াৰ লগে লগে আক্ৰমণৰ সমাপ্তি ঘটে।<ref name="Tracing the terror route">{{Cite news |date=10 December 2008 |title=Tracing the terror route |url=http://www.indianexpress.com/news/Tracing-the-terror-route/396335 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225200354/https://indianexpress.com/article/news-archive/tracing-the-terror-route/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=9 December 2008 |newspaper=[[The Indian Express]] |location=Mumbai|last=Nair|first=Dhanya|last2=Desai|first2=Shweta|last3=Rawal|first3=Swapnil|last4=Shekhar|first4=Shashank|last5=Shetty|first5=Sukanya|last6=Rangnekar|first6=Prashant|last7=Nair|first7=Smita|last8=Plumber|first8=Mustafa}}</ref> <ref name="BBC-2008-11-29">{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |title=Police declare Mumbai siege over |date=29 November 2008 |website=[[BBC News]] |access-date=29 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129143000/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7756068.stm |archive-date=29 November 2008 |url-status=live}}</ref> ২০১২ চনত মৃত্যুদণ্ড কাৰ্যকৰী হোৱাৰ পূৰ্বে মুম্বাই আৰক্ষীয়ে জীৱিত অৱস্থাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা একমাত্ৰ আক্ৰমণকাৰী [[আজমল কাছাব|আজমল কাছাবে]] স্বীকাৰ কৰিছিল যে আক্ৰমণকাৰীসকল লস্কৰ-ই-তৈবা সংগঠনৰ সদস্য আছিল <ref name="Terrorist's name lost in transliteration">{{Cite news |last=Swami |first=Praveen |author-link=Praveen Swami |date=6 December 2008 |title=Terrorist's name lost in transliteration |url=http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081208090328/http://www.hindu.com/2008/12/06/stories/2008120661211200.htm |archive-date=8 December 2008 |access-date=7 December 2008 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/publication/17882/ |title=Profile: Lashkar-e-Taiba (Army of the Pure) (aka Lashkar e-Tayyiba, Lashkar e-Toiba; Lashkar-i-Taiba) |first=Jayshree |last=Bajoria |date=14 January 2010 |website=[[Council on Foreign Relations]] |access-date=31 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archive-date=5 June 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100605151918/http://www.cfr.org/publication/17882/ |archivedate=5 June 2010 |deadurl=yes}}</ref> আৰু পাকিস্তানৰ পৰা তেওঁলোকক পৰিচালনা কৰা হৈছিল। তেওঁৰ স্বীকাৰোক্তিয়ে [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] প্ৰথমে উত্থাপন কৰা অভিযোগসমূহক সমৰ্থন কৰিছিল। <ref name="NPR-2008-12-03">{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |title=Ex-US Official Cites Pakistani Training for India Attackers |last1=Schmitt |first1=Eric |last2=Sengupta |first2=Somini |date=3 December 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=14 February 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032918/http://www.nytimes.com/2008/12/04/world/asia/04india.html |archive-date=2 April 2009|url-access=limited}}</ref> <ref>{{Cite web |date=8 January 2009 |title=Mumbai siege: 'Kill all the hostages – except the two Muslims' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |access-date=26 November 2020 |website=[[The Independent]] |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126064047/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/mumbai-siege-kill-all-the-hostages-ndash-except-the-two-muslims-1232074.html |url-status=live|last=Buncombe|first=Andrew|first2=Omar|last2=Waraich}}</ref>প্ৰথম অৱস্থাত পাকিস্তানে এই অভিযোগ অস্বীকাৰ কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত আক্ৰমণৰ একমাত্ৰ জীৱিত অপৰাধীজন পাকিস্তানৰ নাগৰিক বুলি স্বীকাৰ কৰে।<ref name="TIME08JAN2009">{{Cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870267,00.html |title=Pakistan Continues to Resist India Pressure on Mumbai |first=Omar |last=Waraich |date=8 January 2009 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=8 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114080611/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1870267%2C00.html |archive-date=14 January 2009 |url-status=dead}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত পাকিস্তানী-আমেৰিকান ডেভিড হেডলী আৰু পাকিস্তানী বংশোদ্ভূত কানাডাৰ নাগৰিক তথা পাকিস্তান সেনাবাহিনীৰ প্ৰাক্তন কেপ্টেইন তাহাউৰ ৰাণাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কৰা জেৰাত এই আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনাত পাকিস্তান সেনাবাহিনী আৰু ইয়াৰ আন্তঃসেৱা চোৰাংচোৱা সংস্থা (Inter-Services Intelligence)ৰ একাংশ বিষয়াৰ জড়িত থকাৰ ইংগিত পোৱা গৈছিল।<ref name="nyt20091118">{{cite news |last1=Johnston |first1=David |last2=Schmitt |first2=Eric |date=November 18, 2009 |title=Ex-Military Officer in Pakistan Is Linked to 2 Chicago Terrorism Suspects |url=https://www.nytimes.com/2009/11/19/world/asia/19mumbai.html |newspaper=[[The New York Times]]|url-access=limited}}</ref> তেওঁলোকে লস্কৰ-ই-তৈবাক আক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা বুলি তদন্তত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref>{{Cite web |last=Chauhan |first=Neeraj |date=27 June 2012 |title=At the end of 26/11 terror attacks, Karachi control room wore a celebratory look: Abu Jundal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/at-the-end-of-26/11-terror-attacks-karachi-control-room-wore-a-celebratory-look-abu-jundal/articleshow/14420530.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130103075057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-27/india/32440860_1_abu-jundal-control-room-lashkar |archive-date=3 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 June 2012 |editor-last=Malik |editor-first=Surabhi |title=ISI destroyed 26/11 control room in Karachi after Zaki-ur Rehman Lakhvi's arrest: Abu Jundal |url=https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507094531/https://www.ndtv.com/india-news/isi-destroyed-26-11-control-room-in-karachi-after-zaki-ur-rehman-lakhvis-arrest-abu-jundal-490231 |archive-date=2025-05-07 |access-date=2026-05-31 |work=[[NDTV]]}}</ref> ২০১২ চনৰ জুলাই মাহত লস্কৰ-ই-তৈবাৰ দ্বাৰা উগ্ৰপন্থী মতাদৰ্শত দীক্ষিত ভাৰতীয় নাগৰিক জাবিউদ্দিন আনছাৰী, যাক আবু হামজা নামেৰেও জনা যায়, গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰে আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা সম্পৰ্কে অধিক তথ্য পোহৰলৈ আনিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |title=Mumbai attack suspect Lakhvi released on bail in Pakistan |work=[[BBC News]] |date=10 April 2015 |access-date=10 April 2015 |archive-date=12 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412183524/http://www.bbc.com/news/world-asia-32250763 |url-status=live}}</ref> ২০১৫ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিক পাকিস্তানত জামিনত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল আৰু তাৰ পাছত তেওঁ সন্ধানহীন হৈ পৰে। ২০২১ চনৰ ২ জানুৱাৰীত লাহোৰত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।.<ref>{{cite web |first=Asim |last=Tanveer |url=https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |title=Pakistan arrests key militant on terror financing charges |work=[[Associated Press]] |date=2 January 2021 |access-date=2 January 2021 |archive-date=4 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104113819/https://apnews.com/article/pakistan-2008-mumbai-attacks-counterterrorism-mumbai-india-aa6214946a60375bcd0bd7a60ae193db |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bukhari |first=Mubasher |date=2 January 2021 |title=Pakistan arrests alleged militant group leader Zaki ur Rehman Lakhvi on terrorism financing charge |url=https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |access-date=4 January 2021 |work=[[Reuters]] |archive-date=5 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105095106/https://www.reuters.com/article/pakistan-arrest-mumbai-idUSKBN2970C0 |url-status=live}}</ref> ২০১৮ চনত পাকিস্তানৰ প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী নৱাজ শ্বৰীফে পাকিস্তান চৰকাৰে কেনেকৈ আক্ৰমণকাৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিছিল, সেই সন্দৰ্ভত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল।<ref name=":3">{{Cite news |last=Imran |first=Mohammad |date=14 May 2018 |title='What did I say that was wrong?': Nawaz responds to controversy around remarks on Mumbai attacks |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |url=https://www.dawn.com/news/1407622 |url-status=live |access-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180514104403/https://www.dawn.com/news/1407622 |archive-date=14 May 2018 |quote=“Militant organisations are active. Call them non-state actors, should we allow them to cross the border and kill 150 people in Mumbai?” [Nawaz Sharif] had asked [...]}}</ref> ২০২২ চনত আক্ৰমণৰ অন্যতম মূল পৰিকল্পনাকাৰী ছাজিদ মীৰক পাকিস্তানৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদবিৰোধী আদালতে সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন যোগান ধৰাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰি ১৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।<ref>{{Cite news |title=Pakistan quietly jails 26/11 handler Sajid Mir for 15 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |newspaper=[[The Times of India]] |date=25 June 2022 |access-date=25 June 2022 |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625094736/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/pakistan-quietly-jails-26/11-handler-sajid-mir-for-15-years-in-terror-financing-case/articleshow/92449112.cms |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Following are the top foreign stories at 1700 hours |website=[[The Week (Indian magazine)|The Week]] |date=2022-06-25 |url=https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |access-date=2022-06-27 |quote=was earlier declared dead by Pakistan, has been jailed for over 15 years in a terror-financing case |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625204838/https://www.theweek.in/wire-updates/international/2022/06/25/fgn41-top-foreign-stories-at-1700-hours.html |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref><ref>{{cite web |title=Pakistan Court Sentences 26/11 Terror Attack Mastermind to 15 Years in Jail |website=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=2018-11-26 |url=https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |access-date=2022-06-27 |quote=Pakistani authorities had in the past claimed he had died, but Western countries remained unconvinced and demanded proof of his death. |archive-date=27 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627075842/https://thewire.in/law/pakistan-court-sentences-26-11-terror-attack-mastermind-to-15-years-in-jail |url-status=live |agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> ইয়াৰ উপৰি লস্কৰ-ই-তৈবাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক হাফিজ ছঈদ আৰু জাকিউৰ ৰেহমান লাখভিকে ধৰি কেইবাজনো সন্ত্ৰাসবাদী নেতাক ২০২১–২২ চনত সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য আগবঢ়োৱাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল।<ref name="reuters.com">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/asia-pacific/pakistani-court-finds-hafiz-saeed-guilty-two-more-charges-terrorism-financing-2022-04-08/|title= Pakistani court jails Islamist Hafiz Saeed for an extra 31 years|website= [[Reuters]]|date=9 April 2022|last=Bukhari|first=Mubasher}}</ref><ref name="Gabol">{{Cite web|last=Gabol|first=Imran|date=2021-01-02|title=LeT leader Lakhvi arrested from Lahore on terrorism financing charge: CTD|url=https://www.dawn.com/news/1599281|access-date=2021-02-19|website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> এই সময়ছোৱাত ধন সৰবৰাহ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপত বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ম মানি নচলাৰ বাবে ফাইনেন্সিয়েল একশ্যন টাস্ক ফ'ৰ্চে (FATF) পাকিস্তানক ব্লেকলিষ্ট কৰাৰ সকীয়নি দিছিল। ইয়াৰ ফলত পাকিস্তানে অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সময়ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপৰ সন্মুখীন হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Tanwar |first=Y. |last2=Kaushik |first2=V. |last3=Roy |first3=N. |last4=Sinha |first4=S. |last5=Guru |first5=B. |date=May 2011 |title=(A212) The 2008 Mumbai Terrorist Attacks and the Changing Pattern of Violent Injuries |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prehospital-and-disaster-medicine/article/a212-the-2008-mumbai-terrorist-attacks-and-the-changing-pattern-of-violent-injuries/082F3E6972B1AE1B8B8CCE97CE48126B |journal=[[Prehospital and Disaster Medicine]] |volume=26 |issue=S1 |pages=s58–s59 |doi=10.1017/S1049023X11002020 |issn=1945-1938}}</ref> ২০০৮ চনৰ মুম্বাই আক্ৰমণক মুম্বাই তথা সমগ্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম ভয়াৱহ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অগ্নিকাণ্ড, গ্ৰেনেড আক্ৰমণ আৰু গুলীচালনাৰ ফলত প্ৰায় ১৮.৫ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰৰ সম্পত্তিৰ ক্ষতি হৈছিল। ২০০৬ চনৰ মুম্বাইৰ ৰে'লগাড়ী বোমা বিস্ফোৰণৰ তুলনাত এই আক্ৰমণত মানৱীয় ক্ষয়-ক্ষতিৰ সংখ্যা কম আছিল যদিও মুম্বাইৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু নিৰাপত্তা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত ইয়াৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ পৰিছিল। বীমাৰ দাবী আৰু ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ ব্যাহত হোৱাৰ ফলত অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছিল।<ref>{{cite web |last=Arya |first=Avni |date=11 April 2025 |title=Rs 120,000,000,000 Worth Property Damage: Mumbai Paid A Heavy Price In 26/11 Terror Attack |url=https://www.timesnownews.com/mumbai/mumbai-saw-property-damage-of-rs-twelve-thousand-crore-in-26-11-terror-attack-tahawwur-hussain-rana-article-151397158 |website=[[Times Now]]}}</ref> <ref name=":24">{{Cite web|url= https://www.business-standard.com/article/finance/mumbai-attacks-may-cost-insurers-rs-500-cr-110010700207_1.html|title= Mumbai attacks may cost insurers Rs 500 cr|agency=[[Press Trust of India]]|website=[[Business Standard]]}}</ref><ref name=":23">{{cite web|url= https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/over-rs-4000cr-loss-incurred-during-mumbai-terror-attacks/articleshow/3773396.cms|title= Over Rs 4,000 cr loss during the Mumbai terror attacks|work= [[The Times of India]]|date= 29 November 2008|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref><ref name=":23"/>এই আক্ৰমণে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ কূটনৈতিক সম্পৰ্কতো উত্তেজনাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। লগতে ভৱিষ্যতে এনে আক্ৰমণৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ ভাৰতৰ আইন-শৃংখলা বাহিনী আৰু নিৰাপত্তা সংস্থাসমূহৰ কৰ্মপদ্ধতি আৰু প্ৰস্তুতিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।<ref name="edition.cnn.com">{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |title=Mumbai attacks probed as India-Pakistan relations strained |date=1 December 2008 |publisher=[[CNN]] |access-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205611/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/11/30/india.attacks/index.html |archive-date=19 February 2009 |url-status=live}}</ref> <ref name="HTMN">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/how-the-26-11-attacks-gave-rise-to-maharashtra-s-newest-commando-unit/story-GNnKhLVdTVFK5J9Dxw5WmO.html|title=How the 26/11 attacks gave rise to Maharashtra's newest commando unit|date=2018-11-16|website=[[Hindustan Times]]|access-date=2019-12-15}}</ref> আক্ৰমণৰ সময়ছোৱাত ইউনাইটেড প্ৰগ্ৰেছিভ এলায়েন্সৰ নেতৃত্বাধীন তদানীন্তন চৰকাৰৰ ওপৰতো যথেষ্ট ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ পৰিছিল। সেই একেটা বছৰতে ভাৰতৰ আন কেইবাখনো চহৰত পাকিস্তানী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত ইছলামিক সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ ঘটনাও ঘটিছিল।<ref name="Demarche_to_Pakistan">{{cite news |author= |title=No military action against Pakistan: India |work=[[The Times of India]] |location=India |date=2 December 2008 |url= http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms |access-date=9 December 2008|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205112105/http://timesofindia.indiatimes.com/No_military_action_against_Pakistan_India/articleshow/3783853.cms|archive-date=5 December 2008|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 July 2008 |title=Bangalore, Ahmedabad blasts uncannily similar |url=http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827112217/http://www.ibnlive.com:80/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archive-date=2008-08-27 |access-date=2026-05-25 |website=[[IBNLive|ibnlive.com]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080727172732/http://www.ibnlive.com/news/bangalore-ahmedabad-blasts-uncannily-similar/69675-3.html |archivedate=2008-07-27 |deadurl=yes}}</ref> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|November 2008 Mumbai attacks}}<!-- ATTENTION! DO ''NOT'' ADD LINKS WITHOUT DISCUSSION AND CONSENSUS ON THE TALK PAGE. OTHERWISE THEY WILL BE REMOVED. --> {{Wikiquote}} * [https://www.start.umd.edu/gtd/search/IncidentSummary.aspx?gtdid=200811260001 Incident Summary] at the [[Global Terrorism Database]] * {{cite web |url=http://ndtv.com/convergence/ndtv/MumbaiDossier/Mumbai-1-20-1st.htm |title=Mumbai Dossier |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=[[NDTV]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117212606/http://ndtv.com/convergence/ndtv/MumbaiDossier/Mumbai-1-20-1st.htm |archive-date=17 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090117212606/http://ndtv.com/convergence/ndtv/MumbaiDossier/Mumbai-1-20-1st.htm |archivedate=17 January 2009 |access-date=31 October 2026 |deadurl=yes}} * {{cite news |url=http://www.mumbaimirror.com/article/2/20090314200903140230449709332dbe7/They-said-kill-till-you-die-par-hum-bhi-insan-hain-yaar.html |title=They said, kill till you die... par hum bhi insan hain yaar |date=14 March 2009 |newspaper=Mumbai Mirror |access-date=22 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020141849/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20090314200903140230449709332dbe7/They-said-kill-till-you-die-par-hum-bhi-insan-hain-yaar.html |archive-date=20 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020141849/http://www.mumbaimirror.com/article/2/20090314200903140230449709332dbe7/They-said-kill-till-you-die-par-hum-bhi-insan-hain-yaar.html |archivedate=20 October 2012 |deadurl=yes}} [Interview of captured terrorist Mohammed Ajmal Amir Qasab] * {{cite episode |url=https://www.pbs.org/wnet/secrets/mumbai-massacre-watch-a-preview/494/ |title=Mumbai Massacre |date=25 November 2009 |series=[[Secrets of the Dead]] |network=[[PBS]]}} * [https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interactive/web-of-terror/ Web of Terror]. ''[[PBS Frontline]]''. [[WGBH Educational Foundation|WGBH]] ([[interactive journalism]]). == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত-পাক সম্পৰ্ক]] 9z3sj9cp1pxzso96er0pu46sg0yyc4r চিত্ৰ:Bulbbul.jpg 6 140556 648715 2026-10-31T13:54:56Z Dipankar Das 36094 648715 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 648716 648715 2026-10-31T13:55:42Z Dipankar Das 36094 648716 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == {{Non-free use rationale poster | Article = বুলবুল | Use = Infobox | Name = বুলবুল | Media = | Owner = [[নেটফ্লিক্স]] | Source = [https://m.imdb.com/title/tt12393526/mediaviewer/rm4044076289 IMDb] }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free film poster|image has rationale=yes|2020s Indian film posters}} nqs8kmxr05hbi1v0cwhjuaeyh3ip0cv ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/ভাল প্ৰবন্ধ 4 140557 648717 2026-10-31T13:55:51Z Nayan j Nath 15159 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648717 wikitext text/x-wiki [[File:Seijesso ruin.jpg|right|200px]] '''নক্সাপৰ্বত''' ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়। ইয়াক সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। [[নক্সাপৰ্বত|ইয়াত বিতংকৈ পঢ়ক...]] যোৱামাহৰ ভাল প্ৰবন্ধ '''চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ'''ৰ বিষয়ে [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|ইয়াত পঢ়ক...]] 8uf0dgf1c2966t4l9d0gvctl4zorhxo চিত্ৰ:Dr. Harsha Bhattacharjee.jpeg 6 140558 648718 2026-10-31T14:00:37Z AjayDas 12623 =={{int:filedesc}}== {{Non-free use rationale | Description =Dr. Harsha Bhattacharjee | Source = https://ssdnindia.org/find-doctor | Article = হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য | Portion = minimum use | Low_resolution = yes | Purpose = for identification purpose | Replaceability = not available | other_information = not applicable }} 648718 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == =={{int:filedesc}}== {{Non-free use rationale | Description =Dr. Harsha Bhattacharjee | Source = https://ssdnindia.org/find-doctor | Article = হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য | Portion = minimum use | Low_resolution = yes | Purpose = for identification purpose | Replaceability = not available | other_information = not applicable }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{AutoReplaceable fair use people|month=October|day=31|year=2026}} ol45bfeg797r907uvy3tqfl1ue20jvf 648719 648718 2026-10-31T14:01:09Z AjayDas 12623 /* সাৰাংশ */ 648719 wikitext text/x-wiki =={{int:filedesc}}== {{Non-free use rationale | Description =Dr. Harsha Bhattacharjee | Source = https://ssdnindia.org/find-doctor | Article = হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য | Portion = minimum use | Low_resolution = yes | Purpose = for identification purpose | Replaceability = not available | other_information = not applicable }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{AutoReplaceable fair use people|month=October|day=31|year=2026}} h2bvkl6ngv10ieg1nvmg9w9hxgtydrl চামতা 0 140559 648722 2026-10-31T14:12:13Z ধ্ৰুৱ জ্যোতি বর্মন 52304 বর্তমান কোনো সালসলনি কৰা হোৱা নাই । 648722 wikitext text/x-wiki চামতা অসমৰ নামনি অঞ্চলৰ এখন ঠাই হ'ল নলবাৰী জিলাৰ চামতা। বিভিন্ন প্রসিদ্ধ ধর্মীয় স্থলেৰে সমৃদ্ধ চামতা নলবাৰী জিলাৰ পশ্চিমাঞ্চলত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত প্রাপ্ত তথ্য অনুসৰি চামতাৰ মুঠ জনসংখ্য ৬,১১৪। ইয়াৰে ৩,১০২ জন পুৰুষ আৰু ৩,০১২ গৰাকী মহিলা। শিক্ষিতৰ হাৰ ৮১.০৪% । বিভিন্ন ধর্মীয় স্থল, ভিন-ভিন স্থানীয় লোক সংস্কৃতি, পৰিবেশ্য কলাৰে এই চামতা অঞ্চল সমৃদ্ধ। ১৯৬৪ চনত আত্ম প্রকাশ কৰা সুৰদেৱী নাট্যসংঘৰ প্রতিষ্ঠাপক সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা প্রাপক মঞ্চসূর্য ধৰণী বৰ্মনৰ ঘৰ এই চামতা অঞ্চলতেই। এই সুৰদেৱী নাট্যসংঘৰ পৰাই পাছলৈ সুৰদেৱী থিয়েটাৰৰ জন্ম। চামতা অঞ্চলত মাটিৰে বাচন-বর্তন, চাকি, ঘট, চৰু আদি নির্মান কৰা হীৰা মানুহৰ কিছু জনবসতি আছে। সমান্তৰাল ভাৱে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, মুছলমান লোকো এই অঞ্চলৰ বাসিন্দা। গন্ধিয়াৰ পাপেট থিয়েটাৰ, কৈহাটীৰ বৰ ঢুলীয়া, যাত্রা পার্টি, নাগাৰা নাম আদি এই অঞ্চলৰ লোক পৰিৱেশ্য কলা। প্রধান দর্শনীয় স্থলঃ চামতাৰ আশে পাশে থকা কিছু দর্শনীয় স্কুল- কুলবিল ৰাজহুৱা শিৱালয়, চামতা নৱগ্রহ মন্দিৰ, গন্ধিয়া ধর্মপুৰ জ্ঞানদায়িনী সাহপুৰ দুর্গা পূজা, সাহপুৰ বাবাৰ থান, আমনি ১০০৮ শ্রী শ্রী দুধনাথ বিগ্রহ, খাৰজাৰা আশ্রম ৰূপকোঁৱৰ কলা পৰিষদ, চামতা বিল্বেশ্বৰ দেৱালয়, বেলশৰ বাৰোৱাৰী দুর্গা মন্দিৰ, বিহামপুৰ চামতা অঞ্চলৰ চৰকাৰী / বেচৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান কামৰূপ মহাবিদ্যালয়, চামতা (স্থাপিত-১৯৬৬) চামতা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদালয়,চামতা(স্থাপিত- ১৯১৩) কুলবিল উত্তম সুন্দৰী মজলীয়া বিদ্যালয়(স্থাপিত- ১৯৪০) ইডেন ভেলী একাডেমী চামতা (স্থাপিত-২০১২) বিষ্ণু জ্যোতি একাডেমী চামতা (স্থাপিত-২০১৬) নৱোদয় জাতীয় বিদ্যালয় (স্থাপিত- ১৯৯৮) mtzop5pubq7tdxu56oe5ru7omlsogbg 648827 648722 2026-10-31T19:31:32Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648827 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা তথা ৱিকিশৈলীৰ ক্ষেত্ৰত ত্প্ৰৰুটি থকা বন্ধ}}চামতা অসমৰ নামনি অঞ্চলৰ এখন ঠাই হ'ল নলবাৰী জিলাৰ চামতা। বিভিন্ন প্রসিদ্ধ ধর্মীয় স্থলেৰে সমৃদ্ধ চামতা নলবাৰী জিলাৰ পশ্চিমাঞ্চলত অৱস্থিত। ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত প্রাপ্ত তথ্য অনুসৰি চামতাৰ মুঠ জনসংখ্য ৬,১১৪। ইয়াৰে ৩,১০২ জন পুৰুষ আৰু ৩,০১২ গৰাকী মহিলা। শিক্ষিতৰ হাৰ ৮১.০৪% । বিভিন্ন ধর্মীয় স্থল, ভিন-ভিন স্থানীয় লোক সংস্কৃতি, পৰিবেশ্য কলাৰে এই চামতা অঞ্চল সমৃদ্ধ। ১৯৬৪ চনত আত্ম প্রকাশ কৰা সুৰদেৱী নাট্যসংঘৰ প্রতিষ্ঠাপক সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা প্রাপক মঞ্চসূর্য ধৰণী বৰ্মনৰ ঘৰ এই চামতা অঞ্চলতেই। এই সুৰদেৱী নাট্যসংঘৰ পৰাই পাছলৈ সুৰদেৱী থিয়েটাৰৰ জন্ম। চামতা অঞ্চলত মাটিৰে বাচন-বর্তন, চাকি, ঘট, চৰু আদি নির্মান কৰা হীৰা মানুহৰ কিছু জনবসতি আছে। সমান্তৰাল ভাৱে কোচ, কলিতা, কৈৱৰ্ত, মুছলমান লোকো এই অঞ্চলৰ বাসিন্দা। গন্ধিয়াৰ পাপেট থিয়েটাৰ, কৈহাটীৰ বৰ ঢুলীয়া, যাত্রা পার্টি, নাগাৰা নাম আদি এই অঞ্চলৰ লোক পৰিৱেশ্য কলা। প্রধান দর্শনীয় স্থলঃ চামতাৰ আশে পাশে থকা কিছু দর্শনীয় স্কুল- কুলবিল ৰাজহুৱা শিৱালয়, চামতা নৱগ্রহ মন্দিৰ, গন্ধিয়া ধর্মপুৰ জ্ঞানদায়িনী সাহপুৰ দুর্গা পূজা, সাহপুৰ বাবাৰ থান, আমনি ১০০৮ শ্রী শ্রী দুধনাথ বিগ্রহ, খাৰজাৰা আশ্রম ৰূপকোঁৱৰ কলা পৰিষদ, চামতা বিল্বেশ্বৰ দেৱালয়, বেলশৰ বাৰোৱাৰী দুর্গা মন্দিৰ, বিহামপুৰ চামতা অঞ্চলৰ চৰকাৰী / বেচৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান কামৰূপ মহাবিদ্যালয়, চামতা (স্থাপিত-১৯৬৬) চামতা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদালয়,চামতা(স্থাপিত- ১৯১৩) কুলবিল উত্তম সুন্দৰী মজলীয়া বিদ্যালয়(স্থাপিত- ১৯৪০) ইডেন ভেলী একাডেমী চামতা (স্থাপিত-২০১২) বিষ্ণু জ্যোতি একাডেমী চামতা (স্থাপিত-২০১৬) নৱোদয় জাতীয় বিদ্যালয় (স্থাপিত- ১৯৯৮) gbue1ybmaq6vc3tzstxalpn4uc86bja শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় 0 140560 648723 2026-10-31T14:13:28Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | native_name = Sri Sankaradeva Nethralaya | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম | country = ভাৰত | type = চকু চিকিৎসালয় | speciality = চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১... 648723 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | native_name = Sri Sankaradeva Nethralaya | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম | country = ভাৰত | type = চকু চিকিৎসালয় | speciality = চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ গুৱাহাটীৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। কলকাতাৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ বেলতলা অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও]]ৱে চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন]]ে চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম]]ে চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু নিবিড় চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] 0mhdrilvov66ain4fbyx4yxb484siwk 648724 648723 2026-10-31T14:15:14Z AjayDas 12623 /* */ 648724 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | native_name = Sri Sankaradeva Nethralaya | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। কলকাতাৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ বেলতলা অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও]]ৱে চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন]]ে চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম]]ে চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু নিবিড় চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] mmfek77oh37q76f70yun9k51g0j0c7s 648725 648724 2026-10-31T14:17:49Z AjayDas 12623 /* ইতিহাস */ 648725 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | native_name = Sri Sankaradeva Nethralaya | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। [[কলকাতা]]ৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপাংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ [[বেলতলা]] অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ]] নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও| পি. ভি. নৰসিংহ ৰাৱে]] চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন| কে. আৰ. নাৰায়ণনে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম| এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু নিবিড় চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] 4y8f4av6pta5lwdc2ww11sala299ql2 648726 648725 2026-10-31T14:19:01Z AjayDas 12623 /* চিকিৎসা সেৱা */ 648726 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | native_name = Sri Sankaradeva Nethralaya | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। [[কলকাতা]]ৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপাংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ [[বেলতলা]] অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ]] নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও| পি. ভি. নৰসিংহ ৰাৱে]] চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন| কে. আৰ. নাৰায়ণনে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম| এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু গহন চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] 9ffwxjv0g94mhou0o5eifqdc4l6wzc1 648727 648726 2026-10-31T14:19:50Z AjayDas 12623 /* */ 648727 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। [[কলকাতা]]ৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপাংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ [[বেলতলা]] অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ]] নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও| পি. ভি. নৰসিংহ ৰাৱে]] চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন| কে. আৰ. নাৰায়ণনে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম| এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু গহন চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] ievylav0xm9kg8bd19btom4ns2kqtua 648729 648727 2026-10-31T14:20:32Z AjayDas 12623 added [[Category:অসমৰ চিকিৎসালয়]] using [[WP:HC|HotCat]] 648729 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। [[কলকাতা]]ৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপাংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ [[বেলতলা]] অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ]] নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও| পি. ভি. নৰসিংহ ৰাৱে]] চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন| কে. আৰ. নাৰায়ণনে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম| এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু গহন চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিকিৎসালয়]] npublaw6la9p77aafrrbyvhyx14q4t7 648730 648729 2026-10-31T14:20:47Z AjayDas 12623 added [[Category:গুৱাহাটী]] using [[WP:HC|HotCat]] 648730 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | logo = | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। [[কলকাতা]]ৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপাংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ [[বেলতলা]] অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ]] নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও| পি. ভি. নৰসিংহ ৰাৱে]] চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন| কে. আৰ. নাৰায়ণনে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম| এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু গহন চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিকিৎসালয়]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী]] tjb25qxlyn5tyu6atef225rlmdlw2is 648735 648730 2026-10-31T14:25:43Z AjayDas 12623 /* */ 648735 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় | logo = Sri Sankaradeva Nethralaya.png | image = | image_size = | caption = | location = বেলতলা তিনিআলি, গুৱাহাটী, অসম, {{IND}} | type = চকু চিকিৎসালয় | founded = ১৪ অক্টোবৰ ১৯৯৪ | founder = [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] | beds = | website = {{URL|https://ssdnindia.org/}} }} '''শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়''' ({{lang-en|Sri Sankaradeva Nethralaya}}) অসমৰ [[গুৱাহাটী]]ৰ বেলতলা তিনিআলিত অৱস্থিত এখন বিশেষায়িত চকু চিকিৎসালয়। ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাসৰ অধীনত এই চিকিৎসালয়খন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="about">{{cite web |title=About Us |url=https://ssdnindia.org/about-us |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> চিকিৎসালয়খনৰ নাম অসমৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক মহাপুৰুষ [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে।<ref name="about"/> উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ বিশেষায়িত চকু চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ই পৰিচিত। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসাৰ লগতে চিকিৎসা শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, গৱেষণা আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।<ref name="president">{{cite web |title=Address At The Sri Shankardeva Nethralaya, Guwahati |url=https://presidentofindia.nic.in/dr-apj-abdul-kalam/speeches/address-sri-shankardeva-nethralaya-guwahati |website=President of India |date=16 March 2007 |access-date=31 October 2026}}</ref> == ইতিহাস == উত্তৰ-পূব ভাৰতত উন্নত চকু চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰী কাঞ্চী কামকোটি পীঠৰ শংকৰাচাৰ্যসকলৰ উদ্যোগত এই চিকিৎসালয় স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে শ্ৰী কাঞ্চী শংকৰ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা ন্যাস গঠন কৰা হয়। [[কলকাতা]]ৰ উদ্যোগপতি তথা দানশীল ব্যক্তি দীপাংকৰ চেটাৰ্জীয়ে গুৱাহাটীৰ [[বেলতলা]] অঞ্চলত থকা তেওঁৰ এটা ভৱন ন্যাসক দান কৰে। এই ভৱনতে ১৯৯৪ চনৰ ১৪ অক্টোবৰত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় স্থাপন কৰা হয়। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ]] নেতৃত্বত চিকিৎসকৰ এটা দলে প্ৰতিষ্ঠানটো গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="about"/> ১৯৯৫ চনৰ ২৪ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও| পি. ভি. নৰসিংহ ৰাৱে]] চিকিৎসালয়খনৰ সেৱা ৰাষ্ট্ৰৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে।<ref name="about"/> ১৯৯৮ চনৰ ৯ নৱেম্বৰত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[কে. আৰ. নাৰায়ণন| কে. আৰ. নাৰায়ণনে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে।<ref name="prospectus">{{cite web |title=About the Institution |url=https://www.ssnguwahati.org/ssn/pdf/PROSPECTUS%20M.Optom.pdf |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০০৪ চনৰ ২১ নৱেম্বৰত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]ৰ ভ্ৰমণৰ সময়ত প্ৰতিষ্ঠানটোক উৎকৰ্ষ কেন্দ্ৰ (Centre of Excellence) হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="about"/> ২০০৭ চনৰ ১৬ মাৰ্চত ভাৰতৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি [[এ. পি. জে. আব্দুল কালাম| এ. পি. জে. আব্দুল কালামে]] চিকিৎসালয়খন পৰিদৰ্শন কৰে। সেই সময়ত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে চিকিৎসালয়খনে ইতিমধ্যে পাঁচ লাখৰো অধিক ৰোগীক চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ চিকিৎসা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="president"/> চিকিৎসাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে অসম চৰকাৰ, ভাৰত চৰকাৰ আৰু উত্তৰ-পূব পৰিষদৰ সহযোগত চিকিৎসালয়খনৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ২০১৩ চনৰ ২৬ অক্টোবৰত নতুন চিকিৎসালয় ভৱনটো মুকলি কৰা হয়। নতুন ভৱনটোত বহিৰ্বিভাগ, ৰোগীৰ বাবে থকা ব্যৱস্থা, ঔষধালয়, চশমা প্ৰদান কেন্দ্ৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক চিকিৎসা তথ্য সংৰক্ষণ বিভাগৰ লগতে বিভিন্ন পৰীক্ষাগাৰ স্থাপন কৰা হয়।<ref name="about"/> == চিকিৎসা সেৱা == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকুৰ বিভিন্ন ৰোগৰ পৰীক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা আছে। ইয়াত চকুৰ বিভিন্ন বিভাগৰ অধীনত বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়োৱা হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত আছে— * ছানি পৰা ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু অস্ত্ৰোপচাৰ। * কৰ্ণিয়াৰ ৰোগৰ চিকিৎসা আৰু কৰ্ণিয়া সংৰোপণ। * ৰেটিনা আৰু ভিট্ৰিয়াছৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * গ্লুক'মা বা চকুৰ চাপজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * শিশুৰ চকুৰ ৰোগৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পেশী আৰু টেৰাৰ চিকিৎসা। * চকুৰ পতা আৰু চকুৰ কোটৰৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। * চকুৰ প্ৰদাহজনিত ৰোগৰ চিকিৎসা। * লেজাৰ আৰু দৃষ্টিশক্তি সংশোধনৰ অস্ত্ৰোপচাৰ। চিকিৎসালয়খনত আধুনিক অস্ত্ৰোপচাৰ কক্ষ, পৰীক্ষাগাৰ আৰু গহন চিকিৎসা সেৱাৰ সুবিধা আছে।<ref name="about"/> == চকু বেংক == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু দান আৰু কৰ্ণিয়া সংৰক্ষণৰ বাবে চকু বেংকৰ ব্যৱস্থা আছে। ২০০৭ চনৰ এক সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিষ্ঠানটোৰ চকু বেংক ২০০০ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ই উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত চকু বেংক আছিল।<ref>{{cite news |title=Ophthalmologists for greater awareness to combat blindness |url=https://www.oneindia.com/2007/08/28/ophthalmologists-for-greater-awareness-to-combat-blindness-1188281120.html |agency=United News of India |date=28 August 2007 |publisher=Oneindia |access-date=31 October 2026}}</ref> == শিক্ষা আৰু গৱেষণা == চিকিৎসা সেৱাৰ উপৰি শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে চকু চিকিৎসা আৰু চকু পৰীক্ষাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়ত স্নাতকোত্তৰ আৰু অন্যান্য প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচী আগবঢ়ায়। ইয়াত চকু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গৱেষণাও কৰা হয়।<ref name="prospectus"/><ref>{{cite web |title=CTN Site Information: Sri Sankaradeva Nethralaya |url=https://birac.nic.in/nbm/uploads/2021/12/nbmbrochureupdated30th-september-2021.pdf |website=Biotechnology Industry Research Assistance Council |access-date=31 October 2026}}</ref> == সমাজসেৱা আৰু গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা == ১৯৯৫ চনৰ পৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ মাজত চকু চিকিৎসা সেৱা সম্প্ৰসাৰণৰ কাম আৰম্ভ কৰে। কামৰূপ জিলাৰ বণ্ডা অঞ্চলত এখন গ্ৰাম্য চকু চিকিৎসা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ জৰিয়তে এই কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণি হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ এই সেৱা সম্প্ৰসাৰিত কৰা হয়।<ref name="community">{{cite web |title=Community and Outreach |url=https://www.ssdnindia.org/community |website=Sri Sankaradeva Nethralaya |access-date=31 October 2026}}</ref> ২০১৪ চনত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ অধীনত Institute of Community Ophthalmology স্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলত চকুৰ ৰোগ চিনাক্তকৰণ, চিকিৎসা, অস্ত্ৰোপচাৰ আৰু সজাগতা বৃদ্ধিৰ কাম কৰা হয়।<ref name="community"/> চিকিৎসালয়খনৰ সমাজসেৱামূলক কাৰ্যসূচীৰ ভিতৰত দৰিদ্ৰ লোকসকলক বিনামূলীয়া চকু পৰীক্ষা, অস্ত্ৰোপচাৰ, ঔষধ, চশমা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি চিকিৎসালয়লৈ অহা-যোৱাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰাও অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="community"/> ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত চিকিৎসালয়খনে Operation Eyesight Universal নামৰ কানাডাৰ এটা বেচৰকাৰী সংস্থাৰ কাৰিকৰী সহযোগত হালোজ আৰু শুৱালকুছিত দুটা দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ মুকলি কৰে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ লোকসকলৰ ওচৰলৈ চকু চিকিৎসা সেৱা লৈ যোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |last=Hassan |first=Ali Fauz |title=Vision centres for Hajo, Sualkuchi |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/vision-centres-for-hajo-sualkuchi/cid/1441519 |work=The Telegraph |date=9 February 2018 |access-date=31 October 2026}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানটোৰ তথ্য অনুসৰি, ইয়াৰ সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন জিলাত দৃষ্টিসেৱা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="community"/> == অৱস্থান == শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰৰ বেলতলা তিনিআলিৰ বশিষ্ঠ পথত অৱস্থিত। ইয়াৰ ঠিকনা হৈছে— ৯৬, বশিষ্ঠ পথ, বেলতলা, গুৱাহাটী, অসম — ৭৮১০২৮। == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [https://ssdnindia.org/ শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ আনুষ্ঠানিক ৱেবছাইট] [[শ্ৰেণী:অসমৰ চিকিৎসালয়]] [[শ্ৰেণী:গুৱাহাটী]] 8x89oyqxti45a4pqol7eikpmx7uq1h9 বুলবুল 0 140561 648731 2026-10-31T14:21:15Z Dipankar Das 36094 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite... 648731 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বংগ প্ৰেছিডেন্সিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * [[Tripti Dimri]] as Bulbbul Chaudhary, a former child bride who secretly fights against the injustices females face in her village. ** Ruchi Mahajan as child Bulbul * [[Avinash Tiwary]] as Satyajeet Thakur, Indranil's younger brother and Bulbbul's childhood friend. ** Varun Buddhadev as child Satya * [[Paoli Dam]] as Binodini Chaudhary, Mahendra's wife, Indranil's lover. * [[Rahul Bose]] in dual roles as twins: **Thakur Indranil Chaudhary: Bulbul's husband, Mahendra and Satya's brother, Binodini's lover. **Mahendra Chaudhary: Binodini's mentally challenged husband, Indranil and Satya's brother. * [[Parambrata Chattopadhyay]] as Dr. Sudip; a local doctor who regularly checks up on Bulbbul's mutilated feet. == নিৰ্মাণ == The story of the movie was written by Anvita Dutt who has been a commissioned writer for films.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> She wrote the first two pages of the story after waking from her sleep one night and outlined the ''chudail'', the myth, and the idea behind her in this first draft. She completed the rest of the story after returning from a trip from [[Kolkata]], after seeing a [[bulbul]] make a nest outside her house and after some encouragement from her colleagues. She intended the story to resemble a fairy tale and set it in the neoclassical era of Bengal to fulfill that. She was also inspired by [[Rabindranath Tagore]]'s portrayal of women; Binodini is the name of one of the characters in his work.<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> The premise has similarities with Tagore's novella ''[[Nastanirh]]'', which was adapted by [[Satyajit Ray]] as the 1964 film ''[[Charulata]]''.<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> Dutt describes, "Now in reality what happens to women is much worse. The emotional, the physical and the psychological abuse is much, much worse. In telling of the story, I chose to tell it this way. I wanted the cold rage of women to find an outlet... It's a tragedy. The story is set 200 years ago but it's still relevant."<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> The film was shot over a period of thirty-three days in the Bawali Rajbari built by the [[Bawali Raj]], and other locations near Kolkata and Mumbai.<ref name=":0" /> Siddharth Diwan led the cinematography. With inputs from Dutt, the artwork of [[Raja Ravi Varma]] and [[Caravaggio]] were used as inspiration, in addition to influences from [[Expressionism]] and [[Surrealism]]. Diwan also took inspiration from photographers like [[Man Ray]] and [[Raja Deen Dayal]]. Satyajit Ray's poster of the film ''[[Devi (1960 film)|Devi]]'' was an inspiration for the lighting. Some examples of symbolism used include the grass, ''kaash phool'', the bird and flower motifs, all significant to the goddess [[Durga]].<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> The mansion used in the film is Bawali Rajbari, located {{Convert|30|km|mi|abbr=on}} from Kolkata in the village of Nodakhali. The mansion has previously featured in the film ''[[Chokher Bali (2003 film)|Chokher Bali]]'' by [[Rituparno Ghosh]].<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == Set in the late 19th century in Bengal, the film delves into the idea of aristocratic Bengali women embracing ideologies of freedom. Aruna Chakravarti's ''Jorasanko'' described Tagore's relationship with his sister-in-law, the child-bride Kadambari, which Shreya Paul of ''[[Firstpost]]'' noted as the foundation behind the relationship between Bulbbul and Satya. Chakravarti described how Kadambari was devastated when she was separated from Tagore (due to his marriage). Further, Tagore's older brother, Birendranath, suffered from a mental illness but was still married off and abused his wife, similar to Binodini being married off to Mahender.<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> Aditya Mani Jha of ''Firstpost'' noted that the film is "a [[postmodern]] example of the [[Goth subculture|Gothic genre]]", the most common example of which is [[Bram Stoker]]'s ''Dracula''. Satya is similar to Jonathan Harker, the protagonist of ''Dracula'', in that they have the same "cold, unemotional logic" that leads them to investigate the case (much like [[Sherlock Holmes]]) and eventually decide to kill the monster themselves. The supernatural element (''chudail'' in this case) embodying repressed emotions or desires is a trope of the Gothic genre. Bulbbul's disclosure as the ''chudail'' frames her like a goddess, specifically like [[Kali]]. Binodini subtly planting the idea of Bulbbul and Satya in Indranil's head makes her similar to [[Iago]].<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == {{Rotten Tomatoes prose|score=83|count=18|average=6.1|consensus=|ref=yes |access-date=19 March 2024}} ''Bulbbul'' opened up to generally positive reception from the critics with a particular praise for its stand on feminism.<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> Shubhra Gupta of ''[[The Indian Express]]'' stated: "Bulbbul is very much its own film, the mix of classic pre-Renaissance Bengal and desi horror gothic making for gripping viewing... It is a powerfully feminist, revisionist tale of a woman wronged, and it is told with economy, precision and feeling...Dutt uses the ancient trope of a bloodthirsty 'chudail with ultey pair', a familiar creature tale in our scary 'kisse-kahaani', to create dread and fear. The writing is skillful and stays on point, and the performances are all solid."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> Namrata Joshi of ''[[The Hindu]]'' applauded the rebellious idea of Dutt and stated: "Anvita Dutt mixes the feudal with the supernatural, the spooky, the mythological and the fablesque in a thoughtful, moving and engaging manner."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> Stutee Ghosh of ''[[The Quint]]'' gave it 3 stars and mentioned that "One of the questions that the film throws up and doesn't answer is if the binary between being a devi or a chudail is the only recourse that feminine power has to navigate in this patriarchal setup."<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> Rohan Naahar of ''[[Hindustan Times]]'' reviewed the film as over-directed but underwritten. He wrote that the characters are thinly written, the surprises are carelessly telegraphed, and a weak script lets down the film in spite of visually striking imagery.<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> [[Baradwaj Rangan]] of Film Companion South wrote "What we’re left with is a fever-dreamscape quasi-giallo movie, which transforms the pulp premise of a female vigilante...into something very human and emotional and deeply mysterious...the film’s imagery may be teasingly ambiguous, but the "hell hath no fury" messaging couldn't be clearer".<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> Director [[Anurag Kashyap]] tweeted and called the film one of the best he had seen in this millennium and also praised the performance by the lead actors and Anvita Dutt.<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|[[2020 Filmfare OTT Awards|2020]] |rowspan="3"|[[Filmfare OTT Awards]] |Best Film (Web Originals) |[[Anushka Sharma]] and Karnesh Sharma |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |Best Actress in a Web Original Film |[[Tripti Dimri]] |{{won}} |- |Best Supporting Actor in a Web Original Film |[[Rahul Bose]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|tt12393526}} 8gt8kdq5ykgsk2k7vu0wa6php342kq9 648738 648731 2026-10-31T14:45:14Z Dipankar Das 36094 /* অভিনয় শিল্পী */ 648738 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বংগ প্ৰেছিডেন্সিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডাঃ সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == The story of the movie was written by Anvita Dutt who has been a commissioned writer for films.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> She wrote the first two pages of the story after waking from her sleep one night and outlined the ''chudail'', the myth, and the idea behind her in this first draft. She completed the rest of the story after returning from a trip from [[Kolkata]], after seeing a [[bulbul]] make a nest outside her house and after some encouragement from her colleagues. She intended the story to resemble a fairy tale and set it in the neoclassical era of Bengal to fulfill that. She was also inspired by [[Rabindranath Tagore]]'s portrayal of women; Binodini is the name of one of the characters in his work.<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> The premise has similarities with Tagore's novella ''[[Nastanirh]]'', which was adapted by [[Satyajit Ray]] as the 1964 film ''[[Charulata]]''.<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> Dutt describes, "Now in reality what happens to women is much worse. The emotional, the physical and the psychological abuse is much, much worse. In telling of the story, I chose to tell it this way. I wanted the cold rage of women to find an outlet... It's a tragedy. The story is set 200 years ago but it's still relevant."<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> The film was shot over a period of thirty-three days in the Bawali Rajbari built by the [[Bawali Raj]], and other locations near Kolkata and Mumbai.<ref name=":0" /> Siddharth Diwan led the cinematography. With inputs from Dutt, the artwork of [[Raja Ravi Varma]] and [[Caravaggio]] were used as inspiration, in addition to influences from [[Expressionism]] and [[Surrealism]]. Diwan also took inspiration from photographers like [[Man Ray]] and [[Raja Deen Dayal]]. Satyajit Ray's poster of the film ''[[Devi (1960 film)|Devi]]'' was an inspiration for the lighting. Some examples of symbolism used include the grass, ''kaash phool'', the bird and flower motifs, all significant to the goddess [[Durga]].<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> The mansion used in the film is Bawali Rajbari, located {{Convert|30|km|mi|abbr=on}} from Kolkata in the village of Nodakhali. The mansion has previously featured in the film ''[[Chokher Bali (2003 film)|Chokher Bali]]'' by [[Rituparno Ghosh]].<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == Set in the late 19th century in Bengal, the film delves into the idea of aristocratic Bengali women embracing ideologies of freedom. Aruna Chakravarti's ''Jorasanko'' described Tagore's relationship with his sister-in-law, the child-bride Kadambari, which Shreya Paul of ''[[Firstpost]]'' noted as the foundation behind the relationship between Bulbbul and Satya. Chakravarti described how Kadambari was devastated when she was separated from Tagore (due to his marriage). Further, Tagore's older brother, Birendranath, suffered from a mental illness but was still married off and abused his wife, similar to Binodini being married off to Mahender.<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> Aditya Mani Jha of ''Firstpost'' noted that the film is "a [[postmodern]] example of the [[Goth subculture|Gothic genre]]", the most common example of which is [[Bram Stoker]]'s ''Dracula''. Satya is similar to Jonathan Harker, the protagonist of ''Dracula'', in that they have the same "cold, unemotional logic" that leads them to investigate the case (much like [[Sherlock Holmes]]) and eventually decide to kill the monster themselves. The supernatural element (''chudail'' in this case) embodying repressed emotions or desires is a trope of the Gothic genre. Bulbbul's disclosure as the ''chudail'' frames her like a goddess, specifically like [[Kali]]. Binodini subtly planting the idea of Bulbbul and Satya in Indranil's head makes her similar to [[Iago]].<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == {{Rotten Tomatoes prose|score=83|count=18|average=6.1|consensus=|ref=yes |access-date=19 March 2024}} ''Bulbbul'' opened up to generally positive reception from the critics with a particular praise for its stand on feminism.<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> Shubhra Gupta of ''[[The Indian Express]]'' stated: "Bulbbul is very much its own film, the mix of classic pre-Renaissance Bengal and desi horror gothic making for gripping viewing... It is a powerfully feminist, revisionist tale of a woman wronged, and it is told with economy, precision and feeling...Dutt uses the ancient trope of a bloodthirsty 'chudail with ultey pair', a familiar creature tale in our scary 'kisse-kahaani', to create dread and fear. The writing is skillful and stays on point, and the performances are all solid."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> Namrata Joshi of ''[[The Hindu]]'' applauded the rebellious idea of Dutt and stated: "Anvita Dutt mixes the feudal with the supernatural, the spooky, the mythological and the fablesque in a thoughtful, moving and engaging manner."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> Stutee Ghosh of ''[[The Quint]]'' gave it 3 stars and mentioned that "One of the questions that the film throws up and doesn't answer is if the binary between being a devi or a chudail is the only recourse that feminine power has to navigate in this patriarchal setup."<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> Rohan Naahar of ''[[Hindustan Times]]'' reviewed the film as over-directed but underwritten. He wrote that the characters are thinly written, the surprises are carelessly telegraphed, and a weak script lets down the film in spite of visually striking imagery.<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> [[Baradwaj Rangan]] of Film Companion South wrote "What we’re left with is a fever-dreamscape quasi-giallo movie, which transforms the pulp premise of a female vigilante...into something very human and emotional and deeply mysterious...the film’s imagery may be teasingly ambiguous, but the "hell hath no fury" messaging couldn't be clearer".<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> Director [[Anurag Kashyap]] tweeted and called the film one of the best he had seen in this millennium and also praised the performance by the lead actors and Anvita Dutt.<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|[[2020 Filmfare OTT Awards|2020]] |rowspan="3"|[[Filmfare OTT Awards]] |Best Film (Web Originals) |[[Anushka Sharma]] and Karnesh Sharma |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |Best Actress in a Web Original Film |[[Tripti Dimri]] |{{won}} |- |Best Supporting Actor in a Web Original Film |[[Rahul Bose]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|tt12393526}} mw8dw05sd6bhei0k098y3rcdm4b9ewj 648741 648738 2026-10-31T14:49:44Z Dipankar Das 36094 +[[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]]; +[[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]]; +[[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] using [[WP:HC|HotCat]] 648741 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডাঃ সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == The story of the movie was written by Anvita Dutt who has been a commissioned writer for films.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> She wrote the first two pages of the story after waking from her sleep one night and outlined the ''chudail'', the myth, and the idea behind her in this first draft. She completed the rest of the story after returning from a trip from [[Kolkata]], after seeing a [[bulbul]] make a nest outside her house and after some encouragement from her colleagues. She intended the story to resemble a fairy tale and set it in the neoclassical era of Bengal to fulfill that. She was also inspired by [[Rabindranath Tagore]]'s portrayal of women; Binodini is the name of one of the characters in his work.<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> The premise has similarities with Tagore's novella ''[[Nastanirh]]'', which was adapted by [[Satyajit Ray]] as the 1964 film ''[[Charulata]]''.<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> Dutt describes, "Now in reality what happens to women is much worse. The emotional, the physical and the psychological abuse is much, much worse. In telling of the story, I chose to tell it this way. I wanted the cold rage of women to find an outlet... It's a tragedy. The story is set 200 years ago but it's still relevant."<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> The film was shot over a period of thirty-three days in the Bawali Rajbari built by the [[Bawali Raj]], and other locations near Kolkata and Mumbai.<ref name=":0" /> Siddharth Diwan led the cinematography. With inputs from Dutt, the artwork of [[Raja Ravi Varma]] and [[Caravaggio]] were used as inspiration, in addition to influences from [[Expressionism]] and [[Surrealism]]. Diwan also took inspiration from photographers like [[Man Ray]] and [[Raja Deen Dayal]]. Satyajit Ray's poster of the film ''[[Devi (1960 film)|Devi]]'' was an inspiration for the lighting. Some examples of symbolism used include the grass, ''kaash phool'', the bird and flower motifs, all significant to the goddess [[Durga]].<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> The mansion used in the film is Bawali Rajbari, located {{Convert|30|km|mi|abbr=on}} from Kolkata in the village of Nodakhali. The mansion has previously featured in the film ''[[Chokher Bali (2003 film)|Chokher Bali]]'' by [[Rituparno Ghosh]].<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == Set in the late 19th century in Bengal, the film delves into the idea of aristocratic Bengali women embracing ideologies of freedom. Aruna Chakravarti's ''Jorasanko'' described Tagore's relationship with his sister-in-law, the child-bride Kadambari, which Shreya Paul of ''[[Firstpost]]'' noted as the foundation behind the relationship between Bulbbul and Satya. Chakravarti described how Kadambari was devastated when she was separated from Tagore (due to his marriage). Further, Tagore's older brother, Birendranath, suffered from a mental illness but was still married off and abused his wife, similar to Binodini being married off to Mahender.<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> Aditya Mani Jha of ''Firstpost'' noted that the film is "a [[postmodern]] example of the [[Goth subculture|Gothic genre]]", the most common example of which is [[Bram Stoker]]'s ''Dracula''. Satya is similar to Jonathan Harker, the protagonist of ''Dracula'', in that they have the same "cold, unemotional logic" that leads them to investigate the case (much like [[Sherlock Holmes]]) and eventually decide to kill the monster themselves. The supernatural element (''chudail'' in this case) embodying repressed emotions or desires is a trope of the Gothic genre. Bulbbul's disclosure as the ''chudail'' frames her like a goddess, specifically like [[Kali]]. Binodini subtly planting the idea of Bulbbul and Satya in Indranil's head makes her similar to [[Iago]].<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == {{Rotten Tomatoes prose|score=83|count=18|average=6.1|consensus=|ref=yes |access-date=19 March 2024}} ''Bulbbul'' opened up to generally positive reception from the critics with a particular praise for its stand on feminism.<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> Shubhra Gupta of ''[[The Indian Express]]'' stated: "Bulbbul is very much its own film, the mix of classic pre-Renaissance Bengal and desi horror gothic making for gripping viewing... It is a powerfully feminist, revisionist tale of a woman wronged, and it is told with economy, precision and feeling...Dutt uses the ancient trope of a bloodthirsty 'chudail with ultey pair', a familiar creature tale in our scary 'kisse-kahaani', to create dread and fear. The writing is skillful and stays on point, and the performances are all solid."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> Namrata Joshi of ''[[The Hindu]]'' applauded the rebellious idea of Dutt and stated: "Anvita Dutt mixes the feudal with the supernatural, the spooky, the mythological and the fablesque in a thoughtful, moving and engaging manner."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> Stutee Ghosh of ''[[The Quint]]'' gave it 3 stars and mentioned that "One of the questions that the film throws up and doesn't answer is if the binary between being a devi or a chudail is the only recourse that feminine power has to navigate in this patriarchal setup."<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> Rohan Naahar of ''[[Hindustan Times]]'' reviewed the film as over-directed but underwritten. He wrote that the characters are thinly written, the surprises are carelessly telegraphed, and a weak script lets down the film in spite of visually striking imagery.<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> [[Baradwaj Rangan]] of Film Companion South wrote "What we’re left with is a fever-dreamscape quasi-giallo movie, which transforms the pulp premise of a female vigilante...into something very human and emotional and deeply mysterious...the film’s imagery may be teasingly ambiguous, but the "hell hath no fury" messaging couldn't be clearer".<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> Director [[Anurag Kashyap]] tweeted and called the film one of the best he had seen in this millennium and also praised the performance by the lead actors and Anvita Dutt.<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|[[2020 Filmfare OTT Awards|2020]] |rowspan="3"|[[Filmfare OTT Awards]] |Best Film (Web Originals) |[[Anushka Sharma]] and Karnesh Sharma |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |Best Actress in a Web Original Film |[[Tripti Dimri]] |{{won}} |- |Best Supporting Actor in a Web Original Film |[[Rahul Bose]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|12393526}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] jy9fjqzkgeomafma5i4wjce1qfhnwj8 648758 648741 2026-10-31T16:04:16Z Dipankar Das 36094 /* নিৰ্মাণ */ 648758 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডাঃ সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী অন্বিতা দত্তই ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ পূৰ্বতে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ লেখিকা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> এদিন নিশা টোপনিৰ পৰা সাৰ পোৱাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ প্ৰথম দুটা পৃষ্ঠা লিখিছিল। সেই প্ৰথম খচৰাতে তেওঁ চুড়েইলৰ চৰিত্ৰ, ইয়াৰ সৈতে জড়িত লোকবিশ্বাস আৰু চৰিত্ৰটোৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো দাঙি ধৰিছিল। কলকাতাৰ পৰা ভ্ৰমণ সামৰি উভতি অহাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ বাকী অংশ সম্পূৰ্ণ কৰে। নিজৰ ঘৰৰ বাহিৰত এটা বুলবুলি চৰায়ে বাহ সজা দেখি আৰু সহকৰ্মীসকলৰ উৎসাহ লাভ কৰি তেওঁ কাহিনীটো আগবঢ়াই নিছিল। তেওঁ কাহিনীটোক সাধুকথাৰ ৰূপ দিব বিচাৰিছিল আৰু সেই উদ্দেশ্যে বংগৰ নৱধ্ৰুপদী যুগক ইয়াৰ পটভূমি হিচাপে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সাহিত্যত নাৰীৰ উপস্থাপনেও তেওঁক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। বিনোদিনী নামটোও ঠাকুৰৰ এটা সাহিত্যিক চৰিত্ৰৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ সৈতে ঠাকুৰৰ উপন্যাসিকা নষ্টনীড়ৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। এই উপন্যাসিকাখনৰ আধাৰত সত্যজিৎ ৰায়ে ১৯৬৪ চনত চাৰুলতা নামৰ চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> দত্তই চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে কৈছিল, "বাস্তৱত নাৰীসকলৰ সৈতে যিবোৰ ঘটে, সেইবোৰ ইয়াতকৈও বহু বেছি ভয়ংকৰ। আৱেগিক, শাৰীৰিক আৰু মানসিক নিৰ্যাতন বহুত বেছি ভয়াৱহ। কাহিনীটো কোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মই এই ধৰণৰ উপস্থাপন বাছি লৈছোঁ। মই বিচাৰিছিলোঁ যে নাৰীসকলৰ অন্তৰত জমা হৈ থকা শীতল ক্ৰোধে প্ৰকাশৰ পথ বিচাৰি পাওক। এয়া এক কৰুণ কাহিনী। কাহিনীটোৰ পটভূমি ২০০ বছৰ আগৰ যদিও ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আজিও আছে।"<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ মুঠ ৩৩ দিন ধৰি কলকাতা আৰু মুম্বাইৰ ওচৰৰ বিভিন্ন স্থানত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বাৱালী ৰাজবংশই নিৰ্মাণ কৰা বাৱালী ৰাজবাৰীও আছিল।<ref name=":0" /> সিদ্ধাৰ্থ দিৱানে চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। দত্তৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ৰাজা ৰবি বৰ্মা আৰু কাৰাভাজ্জিঅ'ৰ শিল্পকৰ্মৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি অভিব্যক্তিবাদ আৰু অতিবাস্তৱবাদৰ প্ৰভাৱো চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দিৱানে মান ৰায় আৰু ৰাজা দীন দয়ালৰ দৰে আলোকচিত্ৰশিল্পীৰ কৰ্মৰ পৰাও অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। পোহৰৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সত্যজিৎ ৰায়ৰ দেৱী চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰখন অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল। চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত ঘাঁহ, কাশফুল, চৰাই আৰু ফুলৰ আৰ্হি উল্লেখযোগ্য। এই সকলোবোৰ দেৱী দুৰ্গাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক।<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা অট্টালিকাটো হৈছে বাৱালী ৰাজবাৰী। ই কলকাতাৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ (১৯ মাইল) দূৰত নোদাখালী নামৰ গাঁওখনত অৱস্থিত। ঋতুপৰ্ণ ঘোষৰ চোখেৰ বালি চলচ্চিত্ৰতো এই অট্টালিকাটো পূৰ্বতে দেখা গৈছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == Set in the late 19th century in Bengal, the film delves into the idea of aristocratic Bengali women embracing ideologies of freedom. Aruna Chakravarti's ''Jorasanko'' described Tagore's relationship with his sister-in-law, the child-bride Kadambari, which Shreya Paul of ''[[Firstpost]]'' noted as the foundation behind the relationship between Bulbbul and Satya. Chakravarti described how Kadambari was devastated when she was separated from Tagore (due to his marriage). Further, Tagore's older brother, Birendranath, suffered from a mental illness but was still married off and abused his wife, similar to Binodini being married off to Mahender.<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> Aditya Mani Jha of ''Firstpost'' noted that the film is "a [[postmodern]] example of the [[Goth subculture|Gothic genre]]", the most common example of which is [[Bram Stoker]]'s ''Dracula''. Satya is similar to Jonathan Harker, the protagonist of ''Dracula'', in that they have the same "cold, unemotional logic" that leads them to investigate the case (much like [[Sherlock Holmes]]) and eventually decide to kill the monster themselves. The supernatural element (''chudail'' in this case) embodying repressed emotions or desires is a trope of the Gothic genre. Bulbbul's disclosure as the ''chudail'' frames her like a goddess, specifically like [[Kali]]. Binodini subtly planting the idea of Bulbbul and Satya in Indranil's head makes her similar to [[Iago]].<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == {{Rotten Tomatoes prose|score=83|count=18|average=6.1|consensus=|ref=yes |access-date=19 March 2024}} ''Bulbbul'' opened up to generally positive reception from the critics with a particular praise for its stand on feminism.<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> Shubhra Gupta of ''[[The Indian Express]]'' stated: "Bulbbul is very much its own film, the mix of classic pre-Renaissance Bengal and desi horror gothic making for gripping viewing... It is a powerfully feminist, revisionist tale of a woman wronged, and it is told with economy, precision and feeling...Dutt uses the ancient trope of a bloodthirsty 'chudail with ultey pair', a familiar creature tale in our scary 'kisse-kahaani', to create dread and fear. The writing is skillful and stays on point, and the performances are all solid."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> Namrata Joshi of ''[[The Hindu]]'' applauded the rebellious idea of Dutt and stated: "Anvita Dutt mixes the feudal with the supernatural, the spooky, the mythological and the fablesque in a thoughtful, moving and engaging manner."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> Stutee Ghosh of ''[[The Quint]]'' gave it 3 stars and mentioned that "One of the questions that the film throws up and doesn't answer is if the binary between being a devi or a chudail is the only recourse that feminine power has to navigate in this patriarchal setup."<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> Rohan Naahar of ''[[Hindustan Times]]'' reviewed the film as over-directed but underwritten. He wrote that the characters are thinly written, the surprises are carelessly telegraphed, and a weak script lets down the film in spite of visually striking imagery.<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> [[Baradwaj Rangan]] of Film Companion South wrote "What we’re left with is a fever-dreamscape quasi-giallo movie, which transforms the pulp premise of a female vigilante...into something very human and emotional and deeply mysterious...the film’s imagery may be teasingly ambiguous, but the "hell hath no fury" messaging couldn't be clearer".<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> Director [[Anurag Kashyap]] tweeted and called the film one of the best he had seen in this millennium and also praised the performance by the lead actors and Anvita Dutt.<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|[[2020 Filmfare OTT Awards|2020]] |rowspan="3"|[[Filmfare OTT Awards]] |Best Film (Web Originals) |[[Anushka Sharma]] and Karnesh Sharma |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |Best Actress in a Web Original Film |[[Tripti Dimri]] |{{won}} |- |Best Supporting Actor in a Web Original Film |[[Rahul Bose]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|12393526}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] kl6okc7eadzxizxdjwycwso84tagvsf 648760 648758 2026-10-31T16:06:21Z Dipankar Das 36094 /* বিষয়বস্তু */ 648760 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডাঃ সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী অন্বিতা দত্তই ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ পূৰ্বতে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ লেখিকা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> এদিন নিশা টোপনিৰ পৰা সাৰ পোৱাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ প্ৰথম দুটা পৃষ্ঠা লিখিছিল। সেই প্ৰথম খচৰাতে তেওঁ চুড়েইলৰ চৰিত্ৰ, ইয়াৰ সৈতে জড়িত লোকবিশ্বাস আৰু চৰিত্ৰটোৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো দাঙি ধৰিছিল। কলকাতাৰ পৰা ভ্ৰমণ সামৰি উভতি অহাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ বাকী অংশ সম্পূৰ্ণ কৰে। নিজৰ ঘৰৰ বাহিৰত এটা বুলবুলি চৰায়ে বাহ সজা দেখি আৰু সহকৰ্মীসকলৰ উৎসাহ লাভ কৰি তেওঁ কাহিনীটো আগবঢ়াই নিছিল। তেওঁ কাহিনীটোক সাধুকথাৰ ৰূপ দিব বিচাৰিছিল আৰু সেই উদ্দেশ্যে বংগৰ নৱধ্ৰুপদী যুগক ইয়াৰ পটভূমি হিচাপে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সাহিত্যত নাৰীৰ উপস্থাপনেও তেওঁক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। বিনোদিনী নামটোও ঠাকুৰৰ এটা সাহিত্যিক চৰিত্ৰৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ সৈতে ঠাকুৰৰ উপন্যাসিকা নষ্টনীড়ৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। এই উপন্যাসিকাখনৰ আধাৰত সত্যজিৎ ৰায়ে ১৯৬৪ চনত চাৰুলতা নামৰ চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> দত্তই চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে কৈছিল, "বাস্তৱত নাৰীসকলৰ সৈতে যিবোৰ ঘটে, সেইবোৰ ইয়াতকৈও বহু বেছি ভয়ংকৰ। আৱেগিক, শাৰীৰিক আৰু মানসিক নিৰ্যাতন বহুত বেছি ভয়াৱহ। কাহিনীটো কোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মই এই ধৰণৰ উপস্থাপন বাছি লৈছোঁ। মই বিচাৰিছিলোঁ যে নাৰীসকলৰ অন্তৰত জমা হৈ থকা শীতল ক্ৰোধে প্ৰকাশৰ পথ বিচাৰি পাওক। এয়া এক কৰুণ কাহিনী। কাহিনীটোৰ পটভূমি ২০০ বছৰ আগৰ যদিও ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আজিও আছে।"<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ মুঠ ৩৩ দিন ধৰি কলকাতা আৰু মুম্বাইৰ ওচৰৰ বিভিন্ন স্থানত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বাৱালী ৰাজবংশই নিৰ্মাণ কৰা বাৱালী ৰাজবাৰীও আছিল।<ref name=":0" /> সিদ্ধাৰ্থ দিৱানে চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। দত্তৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ৰাজা ৰবি বৰ্মা আৰু কাৰাভাজ্জিঅ'ৰ শিল্পকৰ্মৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি অভিব্যক্তিবাদ আৰু অতিবাস্তৱবাদৰ প্ৰভাৱো চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দিৱানে মান ৰায় আৰু ৰাজা দীন দয়ালৰ দৰে আলোকচিত্ৰশিল্পীৰ কৰ্মৰ পৰাও অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। পোহৰৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সত্যজিৎ ৰায়ৰ দেৱী চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰখন অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল। চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত ঘাঁহ, কাশফুল, চৰাই আৰু ফুলৰ আৰ্হি উল্লেখযোগ্য। এই সকলোবোৰ দেৱী দুৰ্গাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক।<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা অট্টালিকাটো হৈছে বাৱালী ৰাজবাৰী। ই কলকাতাৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ (১৯ মাইল) দূৰত নোদাখালী নামৰ গাঁওখনত অৱস্থিত। ঋতুপৰ্ণ ঘোষৰ চোখেৰ বালি চলচ্চিত্ৰতো এই অট্টালিকাটো পূৰ্বতে দেখা গৈছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বংগৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনে অভিজাত বঙালী মহিলাসকলে স্বাধীনতাৰ আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰাৰ ধাৰণাটো বিশ্লেষণ কৰিছে। অৰুণা চক্ৰৱৰ্তীৰ জোৰাসাঁকো গ্ৰন্থত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে তেওঁৰ বৌৱেক তথা বাল্যবধূ কাদম্বৰীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ শ্ৰেয়া পলে উল্লেখ কৰা মতে, এই সম্পৰ্কটোৱেই বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ আঁৰৰ অন্যতম আধাৰ। চক্ৰৱৰ্তীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে যে ঠাকুৰৰ বিবাহৰ ফলত কাদম্বৰী তেওঁৰ পৰা পৃথক হ'বলগীয়া হোৱাত গভীৰভাৱে মানসিক আঘাত পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ঠাকুৰৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ বীৰেন্দ্ৰনাথ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত আছিল। তথাপি তেওঁৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ নিজৰ পত্নীক নিৰ্যাতন কৰিছিল। এই ঘটনাৰ সৈতে বিনোদিনীৰ মহেন্দ্ৰৰ সৈতে হোৱা বিবাহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ আদিত্য মণি ঝাই চলচ্চিত্ৰখনক "গথিক ধাৰাৰ এক উত্তৰাধুনিক উদাহৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছে। এই ধাৰাৰ আটাইতকৈ পৰিচিত উদাহৰণ হৈছে ব্ৰাম ষ্টোকাৰৰ ড্ৰেকুলা। ড্ৰেকুলাৰ মুখ্য চৰিত্ৰ জনাথন হাৰ্কাৰৰ সৈতে সত্যৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। দুয়োৰে মাজত একেধৰণৰ "শীতল আৰু আৱেগহীন যুক্তিবাদিতা" দেখা যায়, যিয়ে তেওঁলোকক ঘটনাটোৰ অনুসন্ধান কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অনুসন্ধানী মনোভাৱ শ্বাৰ্লক হোমছৰ সৈতে তুলনীয়। অৱশেষত দুয়োৱে নিজেই দানৱটোক হত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। অলৌকিক চৰিত্ৰৰ জৰিয়তে (এই ক্ষেত্ৰত চুড়েইল) দমন কৰি ৰখা আৱেগ বা আকাংক্ষাৰ প্ৰকাশ গথিক ধাৰাৰ এটা পৰিচিত বৈশিষ্ট্য। বুলবুলৰ চুড়েইল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশে তেওঁক এগৰাকী দেৱীৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে, বিশেষকৈ দেৱী কালীৰ সৈতে তেওঁৰ সাদৃশ্য প্ৰকাশ পাইছে। আনহাতে, বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীলৰ মনত বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে সন্দেহৰ বীজ ৰোপণ কৰা কাৰ্যই তেওঁক অথেলো নাটকৰ ইয়াগোৰ সৈতে তুলনীয় কৰি তুলিছে।<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == {{Rotten Tomatoes prose|score=83|count=18|average=6.1|consensus=|ref=yes |access-date=19 March 2024}} ''Bulbbul'' opened up to generally positive reception from the critics with a particular praise for its stand on feminism.<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> Shubhra Gupta of ''[[The Indian Express]]'' stated: "Bulbbul is very much its own film, the mix of classic pre-Renaissance Bengal and desi horror gothic making for gripping viewing... It is a powerfully feminist, revisionist tale of a woman wronged, and it is told with economy, precision and feeling...Dutt uses the ancient trope of a bloodthirsty 'chudail with ultey pair', a familiar creature tale in our scary 'kisse-kahaani', to create dread and fear. The writing is skillful and stays on point, and the performances are all solid."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> Namrata Joshi of ''[[The Hindu]]'' applauded the rebellious idea of Dutt and stated: "Anvita Dutt mixes the feudal with the supernatural, the spooky, the mythological and the fablesque in a thoughtful, moving and engaging manner."<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> Stutee Ghosh of ''[[The Quint]]'' gave it 3 stars and mentioned that "One of the questions that the film throws up and doesn't answer is if the binary between being a devi or a chudail is the only recourse that feminine power has to navigate in this patriarchal setup."<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> Rohan Naahar of ''[[Hindustan Times]]'' reviewed the film as over-directed but underwritten. He wrote that the characters are thinly written, the surprises are carelessly telegraphed, and a weak script lets down the film in spite of visually striking imagery.<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> [[Baradwaj Rangan]] of Film Companion South wrote "What we’re left with is a fever-dreamscape quasi-giallo movie, which transforms the pulp premise of a female vigilante...into something very human and emotional and deeply mysterious...the film’s imagery may be teasingly ambiguous, but the "hell hath no fury" messaging couldn't be clearer".<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> Director [[Anurag Kashyap]] tweeted and called the film one of the best he had seen in this millennium and also praised the performance by the lead actors and Anvita Dutt.<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|[[2020 Filmfare OTT Awards|2020]] |rowspan="3"|[[Filmfare OTT Awards]] |Best Film (Web Originals) |[[Anushka Sharma]] and Karnesh Sharma |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |Best Actress in a Web Original Film |[[Tripti Dimri]] |{{won}} |- |Best Supporting Actor in a Web Original Film |[[Rahul Bose]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|12393526}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] 64cee37zw16jxxqcwdbimon7ror8jrg 648761 648760 2026-10-31T16:14:26Z Dipankar Das 36094 /* সঁহাৰি */ 648761 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডাঃ সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী অন্বিতা দত্তই ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ পূৰ্বতে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ লেখিকা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> এদিন নিশা টোপনিৰ পৰা সাৰ পোৱাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ প্ৰথম দুটা পৃষ্ঠা লিখিছিল। সেই প্ৰথম খচৰাতে তেওঁ চুড়েইলৰ চৰিত্ৰ, ইয়াৰ সৈতে জড়িত লোকবিশ্বাস আৰু চৰিত্ৰটোৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো দাঙি ধৰিছিল। কলকাতাৰ পৰা ভ্ৰমণ সামৰি উভতি অহাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ বাকী অংশ সম্পূৰ্ণ কৰে। নিজৰ ঘৰৰ বাহিৰত এটা বুলবুলি চৰায়ে বাহ সজা দেখি আৰু সহকৰ্মীসকলৰ উৎসাহ লাভ কৰি তেওঁ কাহিনীটো আগবঢ়াই নিছিল। তেওঁ কাহিনীটোক সাধুকথাৰ ৰূপ দিব বিচাৰিছিল আৰু সেই উদ্দেশ্যে বংগৰ নৱধ্ৰুপদী যুগক ইয়াৰ পটভূমি হিচাপে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সাহিত্যত নাৰীৰ উপস্থাপনেও তেওঁক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। বিনোদিনী নামটোও ঠাকুৰৰ এটা সাহিত্যিক চৰিত্ৰৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ সৈতে ঠাকুৰৰ উপন্যাসিকা নষ্টনীড়ৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। এই উপন্যাসিকাখনৰ আধাৰত সত্যজিৎ ৰায়ে ১৯৬৪ চনত চাৰুলতা নামৰ চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> দত্তই চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে কৈছিল, "বাস্তৱত নাৰীসকলৰ সৈতে যিবোৰ ঘটে, সেইবোৰ ইয়াতকৈও বহু বেছি ভয়ংকৰ। আৱেগিক, শাৰীৰিক আৰু মানসিক নিৰ্যাতন বহুত বেছি ভয়াৱহ। কাহিনীটো কোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মই এই ধৰণৰ উপস্থাপন বাছি লৈছোঁ। মই বিচাৰিছিলোঁ যে নাৰীসকলৰ অন্তৰত জমা হৈ থকা শীতল ক্ৰোধে প্ৰকাশৰ পথ বিচাৰি পাওক। এয়া এক কৰুণ কাহিনী। কাহিনীটোৰ পটভূমি ২০০ বছৰ আগৰ যদিও ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আজিও আছে।"<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ মুঠ ৩৩ দিন ধৰি কলকাতা আৰু মুম্বাইৰ ওচৰৰ বিভিন্ন স্থানত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বাৱালী ৰাজবংশই নিৰ্মাণ কৰা বাৱালী ৰাজবাৰীও আছিল।<ref name=":0" /> সিদ্ধাৰ্থ দিৱানে চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। দত্তৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ৰাজা ৰবি বৰ্মা আৰু কাৰাভাজ্জিঅ'ৰ শিল্পকৰ্মৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি অভিব্যক্তিবাদ আৰু অতিবাস্তৱবাদৰ প্ৰভাৱো চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দিৱানে মান ৰায় আৰু ৰাজা দীন দয়ালৰ দৰে আলোকচিত্ৰশিল্পীৰ কৰ্মৰ পৰাও অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। পোহৰৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সত্যজিৎ ৰায়ৰ দেৱী চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰখন অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল। চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত ঘাঁহ, কাশফুল, চৰাই আৰু ফুলৰ আৰ্হি উল্লেখযোগ্য। এই সকলোবোৰ দেৱী দুৰ্গাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক।<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা অট্টালিকাটো হৈছে বাৱালী ৰাজবাৰী। ই কলকাতাৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ (১৯ মাইল) দূৰত নোদাখালী নামৰ গাঁওখনত অৱস্থিত। ঋতুপৰ্ণ ঘোষৰ চোখেৰ বালি চলচ্চিত্ৰতো এই অট্টালিকাটো পূৰ্বতে দেখা গৈছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বংগৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনে অভিজাত বঙালী মহিলাসকলে স্বাধীনতাৰ আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰাৰ ধাৰণাটো বিশ্লেষণ কৰিছে। অৰুণা চক্ৰৱৰ্তীৰ জোৰাসাঁকো গ্ৰন্থত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে তেওঁৰ বৌৱেক তথা বাল্যবধূ কাদম্বৰীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ শ্ৰেয়া পলে উল্লেখ কৰা মতে, এই সম্পৰ্কটোৱেই বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ আঁৰৰ অন্যতম আধাৰ। চক্ৰৱৰ্তীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে যে ঠাকুৰৰ বিবাহৰ ফলত কাদম্বৰী তেওঁৰ পৰা পৃথক হ'বলগীয়া হোৱাত গভীৰভাৱে মানসিক আঘাত পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ঠাকুৰৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ বীৰেন্দ্ৰনাথ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত আছিল। তথাপি তেওঁৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ নিজৰ পত্নীক নিৰ্যাতন কৰিছিল। এই ঘটনাৰ সৈতে বিনোদিনীৰ মহেন্দ্ৰৰ সৈতে হোৱা বিবাহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ আদিত্য মণি ঝাই চলচ্চিত্ৰখনক "গথিক ধাৰাৰ এক উত্তৰাধুনিক উদাহৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছে। এই ধাৰাৰ আটাইতকৈ পৰিচিত উদাহৰণ হৈছে ব্ৰাম ষ্টোকাৰৰ ড্ৰেকুলা। ড্ৰেকুলাৰ মুখ্য চৰিত্ৰ জনাথন হাৰ্কাৰৰ সৈতে সত্যৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। দুয়োৰে মাজত একেধৰণৰ "শীতল আৰু আৱেগহীন যুক্তিবাদিতা" দেখা যায়, যিয়ে তেওঁলোকক ঘটনাটোৰ অনুসন্ধান কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অনুসন্ধানী মনোভাৱ শ্বাৰ্লক হোমছৰ সৈতে তুলনীয়। অৱশেষত দুয়োৱে নিজেই দানৱটোক হত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। অলৌকিক চৰিত্ৰৰ জৰিয়তে (এই ক্ষেত্ৰত চুড়েইল) দমন কৰি ৰখা আৱেগ বা আকাংক্ষাৰ প্ৰকাশ গথিক ধাৰাৰ এটা পৰিচিত বৈশিষ্ট্য। বুলবুলৰ চুড়েইল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশে তেওঁক এগৰাকী দেৱীৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে, বিশেষকৈ দেৱী কালীৰ সৈতে তেওঁৰ সাদৃশ্য প্ৰকাশ পাইছে। আনহাতে, বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীলৰ মনত বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে সন্দেহৰ বীজ ৰোপণ কৰা কাৰ্যই তেওঁক অথেলো নাটকৰ ইয়াগোৰ সৈতে তুলনীয় কৰি তুলিছে।<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == সমালোচনাৰ পৰ্যালোচনা সংকলন কৰা ৱেবছাইট ৰটেন টমেট'জত ১৮ গৰাকী সমালোচকৰ পৰ্যালোচনাৰ ভিতৰত ৮৩ শতাংশ ইতিবাচক আছিল। চলচ্চিত্ৰখনৰ গড় ৰেটিং আছিল ১০ৰ ভিতৰত ৬.১। ''বুলবুল'' মুক্তিৰ পিছত সমালোচকসকলৰ পৰা সাধাৰণতে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ নাৰীবাদৰ প্ৰতি চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃষ্টিভংগীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ শুভ্ৰা গুপ্তাই লিখিছিল, "বুলবুল সম্পূৰ্ণৰূপে নিজৰ স্বকীয়তাৰে পৰিপূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰ। ৰেনেছাঁ-পূৰ্ব বংগৰ ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ আৰু থলুৱা ভৌতিক গথিক শৈলীৰ সংমিশ্ৰণে ইয়াক উপভোগ্য কৰি তুলিছে। ই অন্যায়ৰ বলি হোৱা এগৰাকী নাৰীৰ শক্তিশালী নাৰীবাদী আৰু পুনৰ্মূল্যায়নমূলক কাহিনী। ইয়াক সংক্ষিপ্ততা, নিখুঁততা আৰু অনুভূতিৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে। দত্তই তেজপিপাসু 'ওলোটা ভৰিৰ চুড়েইল'ৰ প্ৰাচীন ধাৰণাটো ব্যৱহাৰ কৰি আমাৰ ভয়ংকৰ লোককাহিনীৰ চিনাকি চৰিত্ৰটোৰ জৰিয়তে আতংক আৰু ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিছে। চিত্ৰনাট্যখন দক্ষতাৰে ৰচনা কৰা হৈছে আৰু কাহিনীৰ মূল বিষয়বস্তুৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নাই। অভিনয়সমূহো যথেষ্ট শক্তিশালী।"<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> দ্য হিন্দুৰ নম্ৰতা যোশীয়ে দত্তৰ বিদ্ৰোহী ধাৰণাটোক প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "অন্বিতা দত্তই সামন্তীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে অলৌকিকতা, ভৌতিকতা, পৌৰাণিক কাহিনী আৰু সাধুকথাৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই চিন্তাশীল, হৃদয়স্পৰ্শী আৰু আকৰ্ষণীয়ভাৱে কাহিনীটো উপস্থাপন কৰিছে।"<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> দ্য কুইণ্টৰ স্তুতি ঘোষে চলচ্চিত্ৰখনক পাঁচৰ ভিতৰত তিনিটা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে, "চলচ্চিত্ৰখনে উত্থাপন কৰা কিন্তু উত্তৰ নিদিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা হৈছে—পিতৃতান্ত্ৰিক সমাজব্যৱস্থাত নাৰীৰ শক্তিয়ে নিজকে প্ৰকাশ কৰিবলৈ দেৱী বা চুড়েইলৰ ৰূপ গ্ৰহণ কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো পথ আছেনে?"<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহন নাহাৰে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিচালনা অত্যধিক আৰু চিত্ৰনাট্য দুৰ্বল বুলি সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চৰিত্ৰসমূহৰ বিকাশ যথেষ্ট গভীৰ নহয়, কাহিনীৰ চমকসমূহ অসাৱধানতাৰে আগতীয়াকৈ প্ৰকাশ কৰা হৈছে আৰু দৃশ্যগতভাৱে আকৰ্ষণীয় উপস্থাপন থকা সত্ত্বেও দুৰ্বল চিত্ৰনাট্যই চলচ্চিত্ৰখনৰ মান হ্ৰাস কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> ফিল্ম কম্পেনিয়ন ছাউথৰ বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছিল, "শেষত আমাৰ সন্মুখত ৰৈ যায় এক জ্বৰত আক্ৰান্ত সপোনৰ দৰে আধা-গিয়ালো চলচ্চিত্ৰ, যিয়ে এগৰাকী নাৰী প্ৰতিশোধপৰায়ণ ৰক্ষকৰ সাধাৰণ কাহিনীক মানৱীয়, আৱেগিক আৰু গভীৰভাৱে ৰহস্যময় কাহিনীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগত উপস্থাপন হয়তো ইচ্ছাকৃতভাৱে দ্ব্যৰ্থক, কিন্তু 'নাৰীৰ ক্ৰোধৰ সীমা নাই'—এই বাৰ্তাটো একেবাৰে স্পষ্ট।"<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> পৰিচালক অনুৰাগ কাশ্যপে টুইট কৰি চলচ্চিত্ৰখনক এই সহস্ৰাব্দত তেওঁ দেখা অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ মুখ্য অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলৰ লগতে অন্বিতা দত্তৰ কামৰো প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|[[2020 Filmfare OTT Awards|2020]] |rowspan="3"|[[Filmfare OTT Awards]] |Best Film (Web Originals) |[[Anushka Sharma]] and Karnesh Sharma |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |Best Actress in a Web Original Film |[[Tripti Dimri]] |{{won}} |- |Best Supporting Actor in a Web Original Film |[[Rahul Bose]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|12393526}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] sefca0ah9nubf4war7wtuzbj9zpokvo 648763 648761 2026-10-31T16:19:38Z Dipankar Das 36094 /* বঁটা আৰু স্বীকৃতি */ 648763 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname!.--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰ পৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিশ বছৰ পিছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পিছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাৱিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পিছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰ দ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডাঃ সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী অন্বিতা দত্তই ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ পূৰ্বতে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ লেখিকা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> এদিন নিশা টোপনিৰ পৰা সাৰ পোৱাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ প্ৰথম দুটা পৃষ্ঠা লিখিছিল। সেই প্ৰথম খচৰাতে তেওঁ চুড়েইলৰ চৰিত্ৰ, ইয়াৰ সৈতে জড়িত লোকবিশ্বাস আৰু চৰিত্ৰটোৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো দাঙি ধৰিছিল। কলকাতাৰ পৰা ভ্ৰমণ সামৰি উভতি অহাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ বাকী অংশ সম্পূৰ্ণ কৰে। নিজৰ ঘৰৰ বাহিৰত এটা বুলবুলি চৰায়ে বাহ সজা দেখি আৰু সহকৰ্মীসকলৰ উৎসাহ লাভ কৰি তেওঁ কাহিনীটো আগবঢ়াই নিছিল। তেওঁ কাহিনীটোক সাধুকথাৰ ৰূপ দিব বিচাৰিছিল আৰু সেই উদ্দেশ্যে বংগৰ নৱধ্ৰুপদী যুগক ইয়াৰ পটভূমি হিচাপে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সাহিত্যত নাৰীৰ উপস্থাপনেও তেওঁক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। বিনোদিনী নামটোও ঠাকুৰৰ এটা সাহিত্যিক চৰিত্ৰৰ পৰা লোৱা হৈছে।<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ সৈতে ঠাকুৰৰ উপন্যাসিকা নষ্টনীড়ৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। এই উপন্যাসিকাখনৰ আধাৰত সত্যজিৎ ৰায়ে ১৯৬৪ চনত চাৰুলতা নামৰ চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> দত্তই চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে কৈছিল, "বাস্তৱত নাৰীসকলৰ সৈতে যিবোৰ ঘটে, সেইবোৰ ইয়াতকৈও বহু বেছি ভয়ংকৰ। আৱেগিক, শাৰীৰিক আৰু মানসিক নিৰ্যাতন বহুত বেছি ভয়াৱহ। কাহিনীটো কোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মই এই ধৰণৰ উপস্থাপন বাছি লৈছোঁ। মই বিচাৰিছিলোঁ যে নাৰীসকলৰ অন্তৰত জমা হৈ থকা শীতল ক্ৰোধে প্ৰকাশৰ পথ বিচাৰি পাওক। এয়া এক কৰুণ কাহিনী। কাহিনীটোৰ পটভূমি ২০০ বছৰ আগৰ যদিও ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আজিও আছে।"<ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ মুঠ ৩৩ দিন ধৰি কলকাতা আৰু মুম্বাইৰ ওচৰৰ বিভিন্ন স্থানত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বাৱালী ৰাজবংশই নিৰ্মাণ কৰা বাৱালী ৰাজবাৰীও আছিল।<ref name=":0" /> সিদ্ধাৰ্থ দিৱানে চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। দত্তৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ৰাজা ৰবি বৰ্মা আৰু কাৰাভাজ্জিঅ'ৰ শিল্পকৰ্মৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি অভিব্যক্তিবাদ আৰু অতিবাস্তৱবাদৰ প্ৰভাৱো চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দিৱানে মান ৰায় আৰু ৰাজা দীন দয়ালৰ দৰে আলোকচিত্ৰশিল্পীৰ কৰ্মৰ পৰাও অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। পোহৰৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সত্যজিৎ ৰায়ৰ দেৱী চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰখন অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল। চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত ঘাঁহ, কাশফুল, চৰাই আৰু ফুলৰ আৰ্হি উল্লেখযোগ্য। এই সকলোবোৰ দেৱী দুৰ্গাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক।<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা অট্টালিকাটো হৈছে বাৱালী ৰাজবাৰী। ই কলকাতাৰ পৰা ৩০ কিলোমিটাৰ (১৯ মাইল) দূৰত নোদাখালী নামৰ গাঁওখনত অৱস্থিত। ঋতুপৰ্ণ ঘোষৰ চোখেৰ বালি চলচ্চিত্ৰতো এই অট্টালিকাটো পূৰ্বতে দেখা গৈছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়বস্তু == ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে বংগৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনে অভিজাত বঙালী মহিলাসকলে স্বাধীনতাৰ আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰাৰ ধাৰণাটো বিশ্লেষণ কৰিছে। অৰুণা চক্ৰৱৰ্তীৰ জোৰাসাঁকো গ্ৰন্থত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে তেওঁৰ বৌৱেক তথা বাল্যবধূ কাদম্বৰীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ শ্ৰেয়া পলে উল্লেখ কৰা মতে, এই সম্পৰ্কটোৱেই বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ আঁৰৰ অন্যতম আধাৰ। চক্ৰৱৰ্তীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে যে ঠাকুৰৰ বিবাহৰ ফলত কাদম্বৰী তেওঁৰ পৰা পৃথক হ'বলগীয়া হোৱাত গভীৰভাৱে মানসিক আঘাত পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ঠাকুৰৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ বীৰেন্দ্ৰনাথ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত আছিল। তথাপি তেওঁৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ নিজৰ পত্নীক নিৰ্যাতন কৰিছিল। এই ঘটনাৰ সৈতে বিনোদিনীৰ মহেন্দ্ৰৰ সৈতে হোৱা বিবাহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ আদিত্য মণি ঝাই চলচ্চিত্ৰখনক "গথিক ধাৰাৰ এক উত্তৰাধুনিক উদাহৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছে। এই ধাৰাৰ আটাইতকৈ পৰিচিত উদাহৰণ হৈছে ব্ৰাম ষ্টোকাৰৰ ড্ৰেকুলা। ড্ৰেকুলাৰ মুখ্য চৰিত্ৰ জনাথন হাৰ্কাৰৰ সৈতে সত্যৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। দুয়োৰে মাজত একেধৰণৰ "শীতল আৰু আৱেগহীন যুক্তিবাদিতা" দেখা যায়, যিয়ে তেওঁলোকক ঘটনাটোৰ অনুসন্ধান কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অনুসন্ধানী মনোভাৱ শ্বাৰ্লক হোমছৰ সৈতে তুলনীয়। অৱশেষত দুয়োৱে নিজেই দানৱটোক হত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। অলৌকিক চৰিত্ৰৰ জৰিয়তে (এই ক্ষেত্ৰত চুড়েইল) দমন কৰি ৰখা আৱেগ বা আকাংক্ষাৰ প্ৰকাশ গথিক ধাৰাৰ এটা পৰিচিত বৈশিষ্ট্য। বুলবুলৰ চুড়েইল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশে তেওঁক এগৰাকী দেৱীৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে, বিশেষকৈ দেৱী কালীৰ সৈতে তেওঁৰ সাদৃশ্য প্ৰকাশ পাইছে। আনহাতে, বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীলৰ মনত বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে সন্দেহৰ বীজ ৰোপণ কৰা কাৰ্যই তেওঁক অথেলো নাটকৰ ইয়াগোৰ সৈতে তুলনীয় কৰি তুলিছে।<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == সমালোচনাৰ পৰ্যালোচনা সংকলন কৰা ৱেবছাইট ৰটেন টমেট'জত ১৮ গৰাকী সমালোচকৰ পৰ্যালোচনাৰ ভিতৰত ৮৩ শতাংশ ইতিবাচক আছিল। চলচ্চিত্ৰখনৰ গড় ৰেটিং আছিল ১০ৰ ভিতৰত ৬.১। ''বুলবুল'' মুক্তিৰ পিছত সমালোচকসকলৰ পৰা সাধাৰণতে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ নাৰীবাদৰ প্ৰতি চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃষ্টিভংগীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ শুভ্ৰা গুপ্তাই লিখিছিল, "বুলবুল সম্পূৰ্ণৰূপে নিজৰ স্বকীয়তাৰে পৰিপূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰ। ৰেনেছাঁ-পূৰ্ব বংগৰ ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ আৰু থলুৱা ভৌতিক গথিক শৈলীৰ সংমিশ্ৰণে ইয়াক উপভোগ্য কৰি তুলিছে। ই অন্যায়ৰ বলি হোৱা এগৰাকী নাৰীৰ শক্তিশালী নাৰীবাদী আৰু পুনৰ্মূল্যায়নমূলক কাহিনী। ইয়াক সংক্ষিপ্ততা, নিখুঁততা আৰু অনুভূতিৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে। দত্তই তেজপিপাসু 'ওলোটা ভৰিৰ চুড়েইল'ৰ প্ৰাচীন ধাৰণাটো ব্যৱহাৰ কৰি আমাৰ ভয়ংকৰ লোককাহিনীৰ চিনাকি চৰিত্ৰটোৰ জৰিয়তে আতংক আৰু ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিছে। চিত্ৰনাট্যখন দক্ষতাৰে ৰচনা কৰা হৈছে আৰু কাহিনীৰ মূল বিষয়বস্তুৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নাই। অভিনয়সমূহো যথেষ্ট শক্তিশালী।"<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> দ্য হিন্দুৰ নম্ৰতা যোশীয়ে দত্তৰ বিদ্ৰোহী ধাৰণাটোক প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "অন্বিতা দত্তই সামন্তীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে অলৌকিকতা, ভৌতিকতা, পৌৰাণিক কাহিনী আৰু সাধুকথাৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই চিন্তাশীল, হৃদয়স্পৰ্শী আৰু আকৰ্ষণীয়ভাৱে কাহিনীটো উপস্থাপন কৰিছে।"<ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> দ্য কুইণ্টৰ স্তুতি ঘোষে চলচ্চিত্ৰখনক পাঁচৰ ভিতৰত তিনিটা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে, "চলচ্চিত্ৰখনে উত্থাপন কৰা কিন্তু উত্তৰ নিদিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা হৈছে—পিতৃতান্ত্ৰিক সমাজব্যৱস্থাত নাৰীৰ শক্তিয়ে নিজকে প্ৰকাশ কৰিবলৈ দেৱী বা চুড়েইলৰ ৰূপ গ্ৰহণ কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো পথ আছেনে?"<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহন নাহাৰে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিচালনা অত্যধিক আৰু চিত্ৰনাট্য দুৰ্বল বুলি সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চৰিত্ৰসমূহৰ বিকাশ যথেষ্ট গভীৰ নহয়, কাহিনীৰ চমকসমূহ অসাৱধানতাৰে আগতীয়াকৈ প্ৰকাশ কৰা হৈছে আৰু দৃশ্যগতভাৱে আকৰ্ষণীয় উপস্থাপন থকা সত্ত্বেও দুৰ্বল চিত্ৰনাট্যই চলচ্চিত্ৰখনৰ মান হ্ৰাস কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> ফিল্ম কম্পেনিয়ন ছাউথৰ বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছিল, "শেষত আমাৰ সন্মুখত ৰৈ যায় এক জ্বৰত আক্ৰান্ত সপোনৰ দৰে আধা-গিয়ালো চলচ্চিত্ৰ, যিয়ে এগৰাকী নাৰী প্ৰতিশোধপৰায়ণ ৰক্ষকৰ সাধাৰণ কাহিনীক মানৱীয়, আৱেগিক আৰু গভীৰভাৱে ৰহস্যময় কাহিনীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগত উপস্থাপন হয়তো ইচ্ছাকৃতভাৱে দ্ব্যৰ্থক, কিন্তু 'নাৰীৰ ক্ৰোধৰ সীমা নাই'—এই বাৰ্তাটো একেবাৰে স্পষ্ট।"<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> পৰিচালক অনুৰাগ কাশ্যপে টুইট কৰি চলচ্চিত্ৰখনক এই সহস্ৰাব্দত তেওঁ দেখা অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ মুখ্য অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলৰ লগতে অন্বিতা দত্তৰ কামৰো প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|২০২০ |rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ অʼটিটি বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ (ৱেব অৰিজিনেলচ্) |[[অনুষ্কা শৰ্মা]] আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মা |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |ৱেব অৰিজিনেল চলচ্চিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |[[তৃপ্তি ডিমৰী]] |{{won}} |- |ৱেব অৰিজিনেল চলচ্চিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ পাৰ্শ্ব অভিনেতা |[[ৰাহুল বসু]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|12393526}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] m4109aiqbig01p71m6r1yzo1qtyha3s 648765 648763 2026-10-31T16:27:19Z Dipankar Das 36094 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648765 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = বুলবুল | image = Bulbbul.jpg | caption = আনুষ্ঠানিক পোষ্টাৰ | director = অন্বিতা দত্ত | producer = অনুষ্কা শৰ্মা<br />কৰ্ণেশ শৰ্মা<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname! .--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> | writer = অন্বিতা দত্ত | starring = {{plainlist| * তৃপ্তি ডিমৰী * অবিনাশ তিৱাৰী * পাওলি দাম * ৰাহুল বসু * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় }} | music = অমিত ত্ৰিৱেদী | cinematography = সিদ্ধাৰ্থ দিৱান | editing = ৰামেশ্বৰ এছ. ভগত | studio = ক্লীন শ্লেট ফিল্মজ | distributor = [[নেটফ্লিক্স]] | released = {{Film date|df=y|2020|6|24}} | runtime = ৯৪ মিনিট | country = ভাৰত | language = হিন্দী }} '''''বুলবুল''''' ({{Lang-en|Bulbbul}}) হৈছে ২০২০ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় হিন্দী ভাষাৰ ঐতিহাসিক পটভূমিৰ ভৌতিক চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/bulbbul-q29sbgvjdglvbjpwwc00otc5otq|title=Bulbbul|website=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য ৰচনা আৰু পৰিচালনা কৰিছে অন্বিতা দত্তই।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-trailer-anushka-sharma-s-netflix-original-is-a-scary-affair-watch/story-JO18eARgaW7xGcN4PhQk4J.html|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma's Netflix original is a scary affair, watch|work=Hindustan Times|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/bulbul-netflix-trailer-bulbbul-film-movie-anushka-sharma-2248788|title=Watch the Trailer for Bulbbul, Out Next Week on Netflix|website=NDTV Gadgets 360|date=19 June 2020}}</ref> অনুষ্কা শৰ্মা আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মাই ক্লীন শ্লেট ফিল্মজৰ অধীনত চলচ্চিত্ৰখন প্ৰযোজনা কৰিছে।<!--DON‘T CHANGE HIS NAME! Please check the following SOURCE where they confirm he changed the SPELLING of his surname! .--><ref name="mid-day.com">{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/theres-lots-in-a-name-karnesh-ssharma-is-making-sure-his-name-adds-up-to-a-success-number/22862210|title = Karnesh Ssharma is making sure his name adds up to a success number|date = 27 June 2020}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত তৃপ্তি ডিমৰীয়ে অভিনয় কৰিছে। তেওঁৰ সৈতে আন আন চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে অবিনাশ তিৱাৰী, পাওলি দাম, ৰাহুল বসু আৰু পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায়ে। বিভিন্ন সমালোচনাত তৃপ্তি ডিমৰীৰ অভিনয়ে বিশেষ প্ৰশংসা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/bulbbul-trailer-netflixs-new-supernatural-drama-has-an-intriguing-premise-2675933.html|title=Bulbbul Trailer: Netflix's New Supernatural Drama Has An Intriguing Premise|date=27 June 2020|website=News18}}</ref><ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/bulbbul-trailer-anushka-sharma-netflix-6466227/|title=Bulbbul trailer: Anushka Sharma presents a spooky tale|work=The Indian Express|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref> ১৮৮০-ৰ দশকৰ [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি]]ৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী এগৰাকী বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা কিশোৰী আৰু নিৰ্দোষিতাৰপৰা শক্তিশালী নাৰীলৈ তেওঁৰ যাত্ৰাক কেন্দ্ৰ কৰি আগবাঢ়িছে। ''বুলবুল'' ২০২০ চনৰ ২৪ জুনত [[নেটফ্লিক্স]]ত মুক্তি লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/anushka-sharma-netflix-bulbbul-trailer-haunting-tale-of-child-bride|title=Anushka's 'Bulbbul' Trailer is a Haunting Tale of a Child Bride|publisher=The Quint|date=19 June 2020|access-date=19 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/netflix-new-arrivals-bulbbul-feel-the-beat-and-more/article31867420.ece|title=Netflix new arrivals: 'Bulbbul', 'Feel The Beat' and more|first=Gautam|last=Sunder|date=19 June 2020|work=The Hindu}}</ref> == কাহিনী == ঊনবিংশ শতিকাৰ বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চিৰ এখন গাঁৱত বুলবুল নামৰ এগৰাকী কিশোৰীক মাত্ৰ পাঁচ বছৰ বয়সতে এগৰাকী ধনী জমিদাৰ ইন্দ্ৰনীলৰ সৈতে বিয়া দিয়া হয়। ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ সত্যৰ সৈতে বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতা গঢ়ি উঠে, কিয়নো সত্যৰ বয়স তেওঁৰ বয়সৰ প্ৰায় সমান। বুলবুল আৰু সত্য একেলগে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু ইজনে সিজনক এগৰাকী ডাইনী বা [[প্ৰেতনী|চুড়েইল]]ৰ কাহিনী শুনায়। বিছ বছৰ পাছত বুলবুল আৰু সত্য প্ৰাপ্তবয়স্ক হয়। পাঁচ বছৰ লণ্ডনত কটাই সত্য ঘৰলৈ উভতি আহে। এই সময়ছোৱাত ইন্দ্ৰনীলৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ যমজ ভাতৃ মহেন্দ্ৰৰ মৃত্যু হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে তেওঁ এগৰাকী চুড়েইলৰ আক্ৰমণৰ বলি হৈছিল। তেওঁৰ বিধৱা পত্নী বিনোদিনীয়ে এতিয়া এটা পৃথক গৃহত বাস কৰে। ইন্দ্ৰনীলে গাঁও এৰি যোৱাৰ পাছত বুলবুলে তেওঁৰ সকলো দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। গাঁৱৰ চিকিৎসক সুদীপে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ ভৰি পৰীক্ষা কৰিবলৈ আহে। ভৰিৰ সৈতে জড়িত এটা ঘটনাৰ বিষয়ে বুলবুলে কোনো কথা ক'বলৈ নিবিচাৰে। আন এজন পুৰুষৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত সত্যই সুদীপক সন্দেহ কৰে। ইফালে, গাঁৱৰ এজন ল'ৰাই বুলবুলক জনায় যে তেওঁৰ স্বামীয়ে দ্বিতীয় পত্নীক বাছি লোৱাৰ ফলত তেওঁৰ মাতৃয়ে আত্মহত্যা কৰিছে। এই কথা জানি বুলবুলে সেই পুৰুষজনক বিচাৰি উলিয়ায়। পূৰ্বৰ ঘটনাসমূহৰ দৃশ্যত প্ৰকাশ পায় যে বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীল আৰু বুলবুলৰ ঘনিষ্ঠতাক লৈ ঈৰ্ষা কৰিছিল। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলক ইংগিত দিছিল যে বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি প্ৰেমৰ অনুভূতি আছে। বিনোদিনীৰ কথাত প্ৰভাবিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে দুয়োকে পৃথক কৰিবলৈ সত্যক লণ্ডনলৈ পঠিয়াই দিয়ে। বুলবুল আৰু সত্যই একেলগে এখন কাহিনী লিখি আছিল। কিন্তু হৃদয়ভগ্ন বুলবুলে সেই পাণ্ডুলিপিখন জুইশালত জ্বলাই দিয়ে। বিনোদিনীৰ প্ৰৰোচনাত ইন্দ্ৰনীলে জ্বলি যোৱা পৃষ্ঠাসমূহ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু কেৱল শিৰোনামৰ পৃষ্ঠাখনহে উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। তাত দুয়োৰে নাম একেলগে দেখি তেওঁ বুলবুলৰ সত্যৰ প্ৰতি থকা প্ৰেমৰ বিষয়ে নিশ্চিত হয়। ক্ৰোধিত হৈ ইন্দ্ৰনীলে বুলবুলক প্ৰহাৰ কৰে আৰু লোহাৰ ৰডেৰে তেওঁৰ ভৰি দুখন বিকৃত কৰি পেলায়। শয্যাশায়ী অৱস্থাত মহেন্দ্ৰই বুলবুলক ধৰ্ষণ কৰে। নিজৰ বিকৃত যৌন প্ৰৱণতাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ অনিচ্ছাকৃতভাৱে বুলবুলক শ্বাসৰুদ্ধ কৰি হত্যা কৰে। ইয়াৰ পিছত বুলবুলৰ জীৱনত এক অলৌকিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোমল স্বভাৱৰ আৰু মৃদুভাষী ছোৱালীজনী আচৰিত ধৰণে এগৰাকী শক্তিশালী নাৰীলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁৱৰ মহিলাসকলক অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ সহায় কৰাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ পুনৰ ঘূৰি আহে। প্ৰতিবাৰেই তেওঁৰ এই ৰূপান্তৰ এক প্ৰতীকী প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰকাশ পায়। ৰক্তবৰ্ণৰ চন্দ্ৰই এই ৰূপান্তৰৰ ইংগিত দিয়ে আৰু দেৱী কালীয়ে তেওঁক সমৰ্থন কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হয়। মহিলাসকলক নিৰ্যাতন কৰা, হত্যা কৰা বা তেওঁলোকৰ সুযোগ গ্ৰহণ কৰা পুৰুষসকলক তেওঁ হত্যা কৰি শাস্তি দিয়ে। প্ৰকৃততে গাঁৱৰ মানুহে যিবোৰ হত্যাকাণ্ডৰ বাবে চুড়েইলক দায়ী কৰে, সেই চুড়েইলজনী বুলবুলেই। তেওঁৰ বিশেষত্ব হৈছে পিছফালে ঘূৰি থকা ভৰি। বুলবুলে মহেন্দ্ৰকো হত্যা কৰিছিল। বৰ্তমান সময়ত সত্যই সুদীপক কলকাতালৈ লৈ গৈ থাকে। ঘোঁৰাগাড়ীখনৰ চালকজনক (বুলবুলে বিচাৰি থকা গাঁৱৰ ল'ৰাজনৰ পিতৃ) চুড়েইলে হত্যা কৰে। ইয়াৰ ফলত সত্যই বুজি পায় যে সুদীপ নিৰ্দোষী। সত্যই সেই মহিলাগৰাকীক গুলীয়ায় যদিও সুদীপে তেওঁক বাধা দিয়ে। সুদীপৰ সৈতে হোৱা সংঘৰ্ষৰ সময়ত সত্যই ভুলবশতঃ হাবিখনত জুই লগাই দিয়ে আৰু অৱশেষত বুলবুলেই যে চুড়েইল, সেই কথা আৱিষ্কাৰ কৰে। এই কথা উপলব্ধি কৰি তেওঁ যন্ত্ৰণাত কান্দি উঠে। আনহাতে, বুলবুলে এজোপা গছত আশ্ৰয় লয় আৰু ক্ৰমে জুইৰ শিখাই তেওঁক আগুৰি ধৰে।<ref>{{Cite web|last=Mukherjee|first=Nairita|date=24 June 2020|title=Bulbbul Movie Review: The Anushka Sharma production is an uncomfortable yet almost intoxicating watch|url=https://www.indiatoday.in/binge-watch/story/bulbbul-movie-review-the-anushka-sharma-production-is-an-uncomfortable-yet-almost-intoxicating-watch-1692265-2020-06-24|access-date=12 July 2020|website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web|first=Aakshi|last=Magazine |date=8 July 2020|title=In 'Bulbbul', moment of dread is not about female demon, but husband inflicting violence|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-real-horror-film-6494907/|access-date=15 July 2020|website=The Indian Express}}</ref> এবছৰৰ পাছত ইন্দ্ৰনীল নিজৰ পৰিত্যক্ত জমিদাৰীলৈ উভতি আহে। তাত কি ঘটিছিল, সেই বিষয়ে তেওঁৰ কোনো ধাৰণা নাছিল। সত্যই ইতিমধ্যে সেই ঠাই এৰি গৈছে। বুলবুলৰ সৈতে ঘটা ঘটনাৰ বাবে তেওঁ অপৰাধবোধত ভুগিছে আৰু নিজেও নিজৰ ভাতৃসকলৰ দৰে হৈ পৰিছিল বুলি অনুভৱ কৰিছে। সেই নিশা ইন্দ্ৰনীলৰ টোপনি ভাঙে আৰু তেওঁ বুলবুলক দেখা পায়। বুলবুলে তেওঁলৈ চাই মিচিকিয়াই হাঁহে, যাৰদ্বাৰা প্ৰতিশোধ হিচাপে তেওঁক হত্যা কৰাৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পী == [[File:Tripti_Dimri_snapped_promoting_Laila_Majnu_(06)_(cropped)_(1).jpg |thumb|বুলবুলৰ নামভূমিকাত তৃপ্তি ডিমৰী]] * তৃপ্তি ডিমৰী — বুলবুল চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী প্ৰাক্তন বাল্যবিবাহৰ বলি হোৱা মহিলা, যিয়ে গাঁৱৰ নাৰীসকলৰ প্ৰতি হোৱা অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে গোপনে যুঁজ দিয়ে। ** ৰুচি মহাজন — শিশু বুলবুলৰ চৰিত্ৰত। * অবিনাশ তিৱাৰী — সত্যজিত ঠাকুৰৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ ইন্দ্ৰনীলৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ আৰু বুলবুলৰ শৈশৱৰ বন্ধু। ** বৰুণ বুদ্ধদেৱ — শিশু সত্যৰ চৰিত্ৰত। * [[পাওলি দাম]] — বিনোদিনী চৌধুৰীৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ মহেন্দ্ৰৰ পত্নী আৰু ইন্দ্ৰনীলৰ প্ৰেমিকা। * [[ৰাহুল বসু]] — যমজ ভাতৃদ্বয়ৰ দ্বৈত চৰিত্ৰত: **ঠাকুৰ ইন্দ্ৰনীল চৌধুৰী — বুলবুলৰ স্বামী, মহেন্দ্ৰ আৰু সত্যৰ ভাতৃ তথা বিনোদিনীৰ প্ৰেমিক। **মহেন্দ্ৰ চৌধুৰী — বিনোদিনীৰ মানসিকভাৱে অসুস্থ স্বামী আৰু ইন্দ্ৰনীল তথা সত্যৰ ভাতৃ। * পৰমব্ৰত চট্টোপাধ্যায় — ডা° সুদীপৰ চৰিত্ৰত। তেওঁ এগৰাকী স্থানীয় চিকিৎসক, যিয়ে নিয়মীয়াকৈ বুলবুলৰ বিকৃত হৈ পৰা ভৰি দুখন পৰীক্ষা কৰে। == নিৰ্মাণ == চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনী অন্বিতা দত্তই ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ পূৰ্বতে বিভিন্ন চলচ্চিত্ৰৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ লেখিকা হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |last=Sahani |first=Alaka |date=June 28, 2020 |title=Anvita Dutt on why Bulbbul is a feminist “fairy tale” |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/anvita-dutt-on-why-bulbbul-is-a-feminist-fairy-tale-6479367/ |access-date=July 16, 2025 |website=[[Times Of India]]}}</ref> এদিন নিশা টোপনিৰপৰা সাৰ পোৱাৰ পিছত তেওঁ কাহিনীটোৰ প্ৰথম দুটা পৃষ্ঠা লিখিছিল। সেই প্ৰথম খচৰাতে তেওঁ চুড়েইলৰ চৰিত্ৰ, ইয়াৰ সৈতে জড়িত লোকবিশ্বাস আৰু চৰিত্ৰটোৰ আঁৰৰ ধাৰণাটো দাঙি ধৰিছিল। কলকাতাৰপৰা ভ্ৰমণ সামৰি উভতি অহাৰ পাছত তেওঁ কাহিনীটোৰ বাকী অংশ সম্পূৰ্ণ কৰে। নিজৰ ঘৰৰ বাহিৰত এটা বুলবুলি চৰায়ে বাহ সজা দেখি আৰু সহকৰ্মীসকলৰ উৎসাহ লাভ কৰি তেওঁ কাহিনীটো আগবঢ়াই নিছিল। তেওঁ কাহিনীটোক সাধুকথাৰ ৰূপ দিব বিচাৰিছিল আৰু সেই উদ্দেশ্যে বংগৰ নৱধ্ৰুপদী যুগক ইয়াৰ পটভূমি হিচাপে নিৰ্বাচন কৰিছিল। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সাহিত্যত নাৰীৰ উপস্থাপনেও তেওঁক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। বিনোদিনী নামটোও ঠাকুৰৰ এটা সাহিত্যিক চৰিত্ৰৰপৰা লোৱা হৈছে।<ref name="TelegraphFantastical22Jun">{{Cite web|title=Bulbbul – A fantastical film set in period Bengal|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bulbbul-a-fantastical-film-set-in-period-bengal/cid/1782943|first=Priyanka|last=Roy|date=22 June 2020|access-date=15 July 2020|work=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাটোৰ সৈতে ঠাকুৰৰ উপন্যাসিকা নষ্টনীড়ৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। এই উপন্যাসিকাখনৰ আধাৰত সত্যজিৎ ৰায়ে ১৯৬৪ চনত চাৰুলতা নামৰ চলচ্চিত্ৰখন নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun">{{Cite web|last=Ghosh|first=Devarsi|date=22 June 2020|title='The beautiful can also be frightening': Anvita Dutt on her fantasy thriller 'Bulbbul'|url=https://scroll.in/reel/965097/the-beautiful-can-also-be-frightening-anvita-dutt-on-her-fantasy-thriller-bulbbul|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> দত্তই চলচ্চিত্ৰখনৰ বিষয়ে কৈছিল, "বাস্তৱত নাৰীসকলৰ সৈতে যিবোৰ ঘটে, সেইবোৰ ইয়াতকৈও বহু বেছি ভয়ংকৰ। আৱেগিক, শাৰীৰিক আৰু মানসিক নিৰ্যাতন বহুত বেছি ভয়াবহ। কাহিনীটো কোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মই এই ধৰণৰ উপস্থাপন বাছি লৈছোঁ। মই বিচাৰিছিলোঁ যে নাৰীসকলৰ অন্তৰত জমা হৈ থকা শীতল ক্ৰোধে প্ৰকাশৰ পথ বিচাৰি পাওক। এয়া এক কৰুণ কাহিনী। কাহিনীটোৰ পটভূমি ২০০ বছৰ আগৰ যদিও ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা আজিও আছে।" <ref>{{Cite web|first=Ankur |last=Pathak|date=3 July 2020|title='Bulbbul' Director Anvita Dutt On Film's Depiction Of Abuse, Its Idea Of Violent Justice And Men|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/bulbbul-director-anvita-dutt-interview_in_5eff297fc5b612083c5ac5d8|access-date=15 July 2020|website=HuffPost India}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগ্ৰহণ মুঠ ৩৩ দিন ধৰি কলকাতা আৰু মুম্বাইৰ ওচৰৰ বিভিন্ন স্থানত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বাৱালী ৰাজবংশই নিৰ্মাণ কৰা বাৱালী ৰাজবাৰীও আছিল।<ref name=":0" /> সিদ্ধাৰ্থ দিৱানে চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। দত্তৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ৰাজা ৰবি বৰ্মা আৰু কাৰাভাজ্জিঅ'ৰ শিল্পকৰ্মৰপৰা অনুপ্ৰেৰণা লোৱা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি অভিব্যক্তিবাদ আৰু অতিবাস্তৱবাদৰ প্ৰভাৱো চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। দিৱানে মান ৰায় আৰু ৰাজা দীন দয়ালৰ দৰে আলোকচিত্ৰশিল্পীৰ কৰ্মৰপৰাও অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। পোহৰৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সত্যজিৎ ৰায়ৰ দেৱী চলচ্চিত্ৰৰ পোষ্টাৰখন অনুপ্ৰেৰণাৰ উৎস আছিল। চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰতীকসমূহৰ ভিতৰত ঘাঁহ, কাশফুল, চৰাই আৰু ফুলৰ আৰ্হি উল্লেখযোগ্য। এই সকলোবোৰ দেৱী দুৰ্গাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতীক।<ref name="ScrollShooting26Jun">{{Cite web|last=Ramnath|first=Nandini|date=26 June 2020|title=Shooting 'Bulbbul': Siddharth Diwan on creating the film's 'curated and calculated' look|url=https://scroll.in/reel/965560/shooting-bulbbul-siddharth-diwan-on-creating-the-films-curated-and-calculated-look|access-date=15 July 2020|website=Scroll.in}}</ref> চলচ্চিত্ৰখনত ব্যৱহাৰ কৰা অট্টালিকাটো হৈছে বাৱালী ৰাজবাৰী। ই কলকাতাৰপৰা ৩০ কিলোমিটাৰ (১৯ মাইল) দূৰত নোদাখালী নামৰ গাঁওখনত অৱস্থিত। ঋতুপৰ্ণ ঘোষৰ চোখেৰ বালি চলচ্চিত্ৰতো এই অট্টালিকাটো পূৰ্বতে দেখা গৈছিল।<ref name="ScrollFrightening22Jun" /> == বিষয়-বস্তু == ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে বংগৰ পটভূমিত নিৰ্মিত চলচ্চিত্ৰখনে অভিজাত বঙালী মহিলাসকলে স্বাধীনতাৰ আদৰ্শ গ্ৰহণ কৰাৰ ধাৰণাটো বিশ্লেষণ কৰিছে। অৰুণা চক্ৰৱৰ্তীৰ জোৰাসাঁকো গ্ৰন্থত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ সৈতে তেওঁৰ বৌৱেক তথা বাল্যবধূ কাদম্বৰীৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ শ্ৰেয়া পলে উল্লেখ কৰা মতে, এই সম্পৰ্কটোৱেই বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ আঁৰৰ অন্যতম আধাৰ। চক্ৰৱৰ্তীয়ে বৰ্ণনা কৰিছে যে ঠাকুৰৰ বিবাহৰ ফলত কাদম্বৰী তেওঁৰপৰা পৃথক হ'বলগীয়া হোৱাত গভীৰভাৱে মানসিক আঘাত পাইছিল। ইয়াৰ উপৰি ঠাকুৰৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ বীৰেন্দ্ৰনাথ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত আছিল। তথাপি তেওঁৰ বিবাহ সম্পন্ন কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ নিজৰ পত্নীক নিৰ্যাতন কৰিছিল। এই ঘটনাৰ সৈতে বিনোদিনীৰ মহেন্দ্ৰৰ সৈতে হোৱা বিবাহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Cite web|first=Shreya|last=Paul|date=13 July 2020|title=In Anvita Dutt's Bulbbul, echoes from stories surrounding Rabindranath Tagore's family home Jorasanko |url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/in-anvita-dutts-bulbbul-echoes-from-stories-surrounding-rabindranath-tagores-family-home-jorasanko-8577741.html|website=Firstpost|access-date=15 July 2020}}</ref> ফাৰ্ষ্টপোষ্টৰ আদিত্য মণি ঝাই চলচ্চিত্ৰখনক "গথিক ধাৰাৰ এক উত্তৰাধুনিক উদাহৰণ" বুলি অভিহিত কৰিছে। এই ধাৰাৰ আটাইতকৈ পৰিচিত উদাহৰণ হৈছে ব্ৰাম ষ্টোকাৰৰ ড্ৰেকুলা। ড্ৰেকুলাৰ মুখ্য চৰিত্ৰ জনাথন হাৰ্কাৰৰ সৈতে সত্যৰ কিছু সাদৃশ্য আছে। দুয়োৰে মাজত একেধৰণৰ "শীতল আৰু আৱেগহীন যুক্তিবাদিতা" দেখা যায়, যিয়ে তেওঁলোকক ঘটনাটোৰ অনুসন্ধান কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। এই ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকৰ অনুসন্ধানী মনোভাব শ্বাৰ্লক হোমছৰ সৈতে তুলনীয়। অৱশেষত দুয়োৱে নিজেই দানৱটোক হত্যা কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। অলৌকিক চৰিত্ৰৰ জৰিয়তে (এই ক্ষেত্ৰত চুড়েইল) দমন কৰি ৰখা আৱেগ বা আকাংক্ষাৰ প্ৰকাশ গথিক ধাৰাৰ এটা পৰিচিত বৈশিষ্ট্য। বুলবুলৰ চুড়েইল হিচাপে আত্মপ্ৰকাশে তেওঁক এগৰাকী দেৱীৰ ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে, বিশেষকৈ দেৱী কালীৰ সৈতে তেওঁৰ সাদৃশ্য প্ৰকাশ পাইছে। আনহাতে, বিনোদিনীয়ে ইন্দ্ৰনীলৰ মনত বুলবুল আৰু সত্যৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে সন্দেহৰ বীজ ৰোপণ কৰা কাৰ্যই তেওঁক অথেলো নাটকৰ ইয়াগোৰ সৈতে তুলনীয় কৰি তুলিছে।<ref>{{Cite web|first=Aditya|last=Mani Jha|date=4 July 2020|title=Bulbbul and the 21st century global Gothic: How the Netflix Original imbibes the genre's characteristic tropes|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/bulbbul-and-the-21st-century-global-gothic-how-the-netflix-original-imbibes-the-genres-characteristic-tropes-8555581.html|access-date=15 July 2020|website=Firstpost}}</ref> == সঁহাৰি == সমালোচনাৰ পৰ্যালোচনা সংকলন কৰা ৱেবছাইট ৰটেন টমেট'জত ১৮ গৰাকী সমালোচকৰ পৰ্যালোচনাৰ ভিতৰত ৮৩ শতাংশ ইতিবাচক আছিল। চলচ্চিত্ৰখনৰ গড় ৰেটিং আছিল ১০ৰ ভিতৰত ৬.১। ''বুলবুল'' মুক্তিৰ পিছত সমালোচকসকলৰপৰা সাধাৰণতে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। বিশেষকৈ নাৰীবাদৰ প্ৰতি চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃষ্টিভংগীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=A feminist fable|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/review-bulbbul-on-netflix/cid/1783474|access-date=25 June 2020|website=The Telegraph|location=Kolkota}}</ref> দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ শুভ্ৰা গুপ্তাই লিখিছিল, "বুলবুল সম্পূৰ্ণৰূপে নিজৰ স্বকীয়তাৰে পৰিপূৰ্ণ এখন চলচ্চিত্ৰ। ৰেনেছাঁ-পূৰ্ব বংগৰ ধ্ৰুপদী পৰিৱেশ আৰু থলুৱা ভৌতিক গথিক শৈলীৰ সংমিশ্ৰণে ইয়াক উপভোগ্য কৰি তুলিছে। ই অন্যায়ৰ বলি হোৱা এগৰাকী নাৰীৰ শক্তিশালী নাৰীবাদী আৰু পুনৰ্মূল্যায়নমূলক কাহিনী। ইয়াক সংক্ষিপ্ততা, নিখুঁততা আৰু অনুভূতিৰে উপস্থাপন কৰা হৈছে। দত্তই তেজপিপাসু 'ওলোটা ভৰিৰ চুড়েইল'ৰ প্ৰাচীন ধাৰণাটো ব্যৱহাৰ কৰি আমাৰ ভয়ংকৰ লোককাহিনীৰ চিনাকি চৰিত্ৰটোৰ জৰিয়তে আতংক আৰু ভয়ৰ সৃষ্টি কৰিছে। চিত্ৰনাট্যখন দক্ষতাৰে ৰচনা কৰা হৈছে আৰু কাহিনীৰ মূল বিষয়-বস্তুৰপৰা আঁতৰি যোৱা নাই। অভিনয়সমূহো যথেষ্ট শক্তিশালী।" <ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul movie review: A powerfully feminist, revisionist tale|work=India Today|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bulbbul-movie-review-rahul-bose-6473779/|access-date=25 June 2020}}</ref> দ্য হিন্দূৰ নম্ৰতা যোশীয়ে দত্তৰ বিদ্ৰোহী ধাৰণাটোক প্ৰশংসা কৰি লিখিছিল, "অন্বিতা দত্তই সামন্তীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে অলৌকিকতা, ভৌতিকতা, পৌৰাণিক কাহিনী আৰু সাধুকথাৰ উপাদানসমূহৰ সংমিশ্ৰণ ঘটাই চিন্তাশীল, হৃদয়স্পৰ্শী আৰু আকৰ্ষণীয়ভাৱে কাহিনীটো উপস্থাপন কৰিছে।" <ref>{{cite news|date=24 June 2020|title=Bulbbul: strikes at the putrid core of patriarchy|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/bulbbul-movie-review-strikes-at-the-putrid-core-of-patriarchy/article31908801.ece|access-date=25 June 2020}}</ref> দ্য কুইণ্টৰ স্তুতি ঘোষে চলচ্চিত্ৰখনক পাঁচৰ ভিতৰত তিনিটা তাৰকা প্ৰদান কৰিছিল। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে, "চলচ্চিত্ৰখনে উত্থাপন কৰা কিন্তু উত্তৰ নিদিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা হৈছে—পিতৃতান্ত্ৰিক সমাজব্যৱস্থাত নাৰীৰ শক্তিয়ে নিজকে প্ৰকাশ কৰিবলৈ দেৱী বা চুড়েইলৰ ৰূপ গ্ৰহণ কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো পথ আছেনে?"<ref>{{cite news|url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/bulbbul-a-visually-striking-film-asking-a-pertinent-question|title='Bulbbul': A Visually Striking Film Asking a Pertinent Question|work=The Quint|first=Stutee|last=Ghosh|date=24 June 2020|access-date=25 June 2020}}</ref> হিন্দুস্তান টাইমছৰ ৰোহন নাহাৰে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিচালনা অত্যধিক আৰু চিত্ৰনাট্য দুৰ্বল বুলি সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চৰিত্ৰসমূহৰ বিকাশ যথেষ্ট গভীৰ নহয়, কাহিনীৰ চমকসমূহ অসাৱধানতাৰে আগতীয়াকৈ প্ৰকাশ কৰা হৈছে আৰু দৃশ্যগতভাৱে আকৰ্ষণীয় উপস্থাপন থকা সত্ত্বেও দুৰ্বল চিত্ৰনাট্যই চলচ্চিত্ৰখনৰ মান হ্ৰাস কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/bulbbul-movie-review-pretty-but-problematic-anushka-sharma-s-netflix-film-is-a-flawed-fairytale/story-HbGDjEp0GNppoHhXbqfTvK.html |title=Bulbbul movie review: Pretty but problematic, Anushka Sharma's Netflix film is a flawed fairytale |date=24 June 2020}}</ref> ফিল্ম কম্পেনিয়ন ছাউথৰ বৰদ্বাজ ৰংগনে লিখিছিল, "শেষত আমাৰ সন্মুখত ৰৈ যায় এক জ্বৰত আক্ৰান্ত সপোনৰ দৰে আধা-গিয়ালো চলচ্চিত্ৰ, যিয়ে এগৰাকী নাৰী প্ৰতিশোধপৰায়ণ ৰক্ষকৰ সাধাৰণ কাহিনীক মানৱীয়, আৱেগিক আৰু গভীৰভাৱে ৰহস্যমজ় কাহিনীলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ দৃশ্যগত উপস্থাপন হয়তো ইচ্ছাকৃতভাৱে দ্ব্যৰ্থক, কিন্তু 'নাৰীৰ ক্ৰোধৰ সীমা নাই'—এই বাৰ্তাটো একেবাৰে স্পষ্ট।" <ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/bulbbul-review-netflix-bollywood-tripti-dimri-avinash-tiwary-a-spoiler-filled-look-at-this-eerie-drama-that-says-witches-are-women-too-baradwaj-rangan-anvita-dutt/|title=Bulbbul On Netflix, With Tripti Dimri and Avinash Tiwary: A SPOILER-Filled Look At This Eerie Drama That Says Witches Are Women, Too|website=FilmCompanion.|date=12 July 2020}}</ref> পৰিচালক অনুৰাগ কাশ্যপে টুইট কৰি চলচ্চিত্ৰখনক এই সহস্ৰাব্দত তেওঁ দেখা অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছিল। তেওঁ মুখ্য অভিনেতা-অভিনেত্ৰীসকলৰ লগতে অন্বিতা দত্তৰ কামৰো প্ৰশংসা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|date=25 June 2020|title=Anurag Kashyap gives Bulbbul a rave review, calls it one of the 'best first films I've seen this millennium'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-kashyap-gives-bulbbul-a-rave-review-calls-it-one-of-the-best-first-films-i-ve-seen-this-millennium/story-WJ9bQoAXAikkPWqXtzZ8TP.html|access-date=25 June 2020|website=Hindustan Times}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! বৰ্ষ ! বঁটা ! শিতান ! প্ৰাপক (সকল) ! ফলাফল ! {{Abbr|তথ্য.|তথ্যসূত্ৰ}} |- |rowspan="3"|২০২০ |rowspan="3"|ফিল্মফেয়াৰ অʼটিটি বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ (ৱেব অৰিজিনেলচ্) |[[অনুষ্কা শৰ্মা]] আৰু কৰ্ণেশ শৰ্মা |{{nom}} |rowspan="3"|<ref>{{Cite news|title=Flyx Filmfare OTT Awards 2020: Complete winners' list - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/flyx-filmfare-ott-awards-2020-winners-so-far/articleshow/79812177.cms|access-date=2020-12-20|website=The Times of India|date=19 December 2020 }}</ref> |- |ৱেব অৰিজিনেল চলচ্চিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |[[তৃপ্তি ডিমৰী]] |{{won}} |- |ৱেব অৰিজিনেল চলচ্চিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ পাৰ্শ্ব অভিনেতা |[[ৰাহুল বসু]] |{{won}} |} == তথ্য উৎস == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{IMDb title|12393526}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ চলচ্চিত্ৰ]] [[শ্ৰেণী:জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত দুৰ্গা পূজা]] ljjp8ha3a463in8dl72n1ya4uwkte0k ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থ 4 140562 648733 2026-10-31T14:23:32Z Nayan j Nath 15159 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648733 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সঙ্কেত.pdf|center|300px]] '''লেখক লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা। '''<br> কামত কৃতিত্ব লভিবৰ সঙ্কেত হৈছে অসমীয়া সাহিত্যৰ কাণ্ডাৰী সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰদ্বাৰা ৰচিত এখন ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ উপদেশমূলক পুথি; যাক বেজবৰুৱাই এক 'পকেট বুক' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। ১৯০৩ চনত প্ৰথম প্ৰকাশ পোৱা গ্ৰন্থখনক সফল জীৱন আৰু চৰিত্ৰ গঠনৰ এক হাতপুথি বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াত জীৱনৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত, বিশেষকৈ ব্যৱসায়-বাণিজ্য আৰু চাকৰিৰ দৰে কৰ্মক্ষেত্ৰত কেনেকৈ উন্নতি আৰু সফলতা লাভ কৰিব পাৰি, তাৰ ৫০টা অমূল্য সংকেত বা উপদেশ দাঙি ধৰা হৈছে।<br> প্ৰথম প্ৰকাশ : ১৯০৩ পুথিখনৰ লিংক: https://w.wiki/WUkK 16klg44w4lufebxtiedussk6j6r090j চিত্ৰ:Sri Sankaradeva Nethralaya.png 6 140563 648734 2026-10-31T14:25:06Z AjayDas 12623 {{Non-free use rationale 2 |Description = This is a logo owned by Sri Sankaradeva Nethralaya |Source = The logo may be obtained from Sri Sankaradeva Nethralaya |Article = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় |Purpose = to serve as the primary means of visual identification at the top of the article dedicated to the entity in question. |Replaceability = n.a. |Minimality = The entire logo is used to convey the meaning intended and avoid tarnishing or misrepresenting the intended image. |Commercial = n.a. }} 648734 wikitext text/x-wiki == সাৰাংশ == {{Non-free use rationale 2 |Description = This is a logo owned by Sri Sankaradeva Nethralaya |Source = The logo may be obtained from Sri Sankaradeva Nethralaya |Article = শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয় |Purpose = to serve as the primary means of visual identification at the top of the article dedicated to the entity in question. |Replaceability = n.a. |Minimality = The entire logo is used to convey the meaning intended and avoid tarnishing or misrepresenting the intended image. |Commercial = n.a. }} == অনুজ্ঞাপত্ৰ == {{Non-free logo}} li0n3ulqmk1fbo1xcphtin0bsg21wbd Bulbbul 0 140564 648736 2026-10-31T14:33:07Z Dipankar Das 36094 [[বুলবুল]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 648736 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বুলবুল]] 2huvjakxwhmdrtuefgjzb9m6kxlby5t ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/উল্লেখনীয় কাম 4 140565 648737 2026-10-31T14:43:32Z Nayan j Nath 15159 নতুন পৃষ্ঠা: * অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লেখাৰ সংখ্যা '''[[বিশেষ:পৰিসংখ্যা|২৫,৬৪৬]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউৎসত উপলভ্য গ্ৰন্থৰ সংখ্যা '''[[:s:as:শ্ৰেণী:সূচী|৮৬১]]'''খনলৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱি... 648737 wikitext text/x-wiki * অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লেখাৰ সংখ্যা '''[[বিশেষ:পৰিসংখ্যা|২৫,৬৪৬]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউৎসত উপলভ্য গ্ৰন্থৰ সংখ্যা '''[[:s:as:শ্ৰেণী:সূচী|৮৬১]]'''খনলৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউদ্ধৃতিত লেখাৰ সংখ্যা '''[[:q:as:বিশেষ:পৰিসংখ্যা|১,৩৬৪]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। *যোৱা ২৩, ২৪ আৰু ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে [[কানাডা|কানাডাৰ]] [[মণ্ট্ৰিয়েল]]-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা কুইয়াৰিং ৱিকি ২০২৬ কনফাৰেঞ্চত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:AjayDas|অজয় দাসে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Queering Wiki 2026 - Group Photo 10-25 02.jpg|center|350px]] [[File:2026-10-25 Queering-Wiki-2026-Montreal Jakwaka-Jack-Walker-53.jpg|center|350px]] *যোৱা ৩০, ৩১ অক্টোবৰ আৰু ১ নৱেম্বৰ তাৰিখে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[ৰাজশাহী]] চহৰত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা বাংলা ৱিকিকনফাৰেন্স ২০২৬-ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]], [[User:|বাবুল বৈশ্য]] আৰু [[User:গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। gp85vdtkcouykjkbvw4sqidy4d1qqmx 648744 648737 2026-10-31T14:56:04Z Nayan j Nath 15159 648744 wikitext text/x-wiki * অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লেখাৰ সংখ্যা '''[[বিশেষ:পৰিসংখ্যা|২৫,৬৪৬]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউৎসত উপলভ্য গ্ৰন্থৰ সংখ্যা '''[[:s:as:শ্ৰেণী:সূচী|৮৬১]]'''খনলৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউদ্ধৃতিত লেখাৰ সংখ্যা '''[[:q:as:বিশেষ:পৰিসংখ্যা|১,৩৬৪]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। *যোৱা ২৩, ২৪ আৰু ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে [[কানাডা|কানাডাৰ]] [[মণ্ট্ৰিয়েল]]-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা কুইয়াৰিং ৱিকি ২০২৬ কনফাৰেঞ্চত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:AjayDas|অজয় দাসে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Queering Wiki 2026 - Group Photo 10-25 02.jpg|center|350px]] [[File:2026-10-25 Queering-Wiki-2026-Montreal Jakwaka-Jack-Walker-53.jpg|center|350px]] *যোৱা ৩০, ৩১ অক্টোবৰ আৰু ১ নৱেম্বৰ তাৰিখে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[ৰাজশাহী]] চহৰত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা বাংলা ৱিকিকনফাৰেন্স ২০২৬-ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:Pranamikaadhikary|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]], [[User:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] আৰু [[User:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। tmi8hpqapqqurz5bou7nk3zr662wktu 648745 648744 2026-10-31T14:57:59Z Nayan j Nath 15159 648745 wikitext text/x-wiki * অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লেখাৰ সংখ্যা '''[[বিশেষ:পৰিসংখ্যা|২৬,০১৮]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউৎসত উপলভ্য গ্ৰন্থৰ সংখ্যা '''[[:s:as:শ্ৰেণী:সূচী|৮৬১]]'''খনলৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউদ্ধৃতিত লেখাৰ সংখ্যা '''[[:q:as:বিশেষ:পৰিসংখ্যা|১,৩৬৪]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। *যোৱা ২৩, ২৪ আৰু ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে [[কানাডা|কানাডাৰ]] [[মণ্ট্ৰিয়েল]]-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা কুইয়াৰিং ৱিকি ২০২৬ কনফাৰেঞ্চত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:AjayDas|অজয় দাসে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Queering Wiki 2026 - Group Photo 10-25 02.jpg|center|350px]] [[File:2026-10-25 Queering-Wiki-2026-Montreal Jakwaka-Jack-Walker-53.jpg|center|350px]] *যোৱা ৩০, ৩১ অক্টোবৰ আৰু ১ নৱেম্বৰ তাৰিখে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[ৰাজশাহী]] চহৰত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা বাংলা ৱিকিকনফাৰেন্স ২০২৬-ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:Pranamikaadhikary|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]], [[User:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] আৰু [[User:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। 3owvovsqvbdyd6gzx3f8w3sfw3yhac3 648746 648745 2026-10-31T14:59:43Z Nayan j Nath 15159 648746 wikitext text/x-wiki * অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লেখাৰ সংখ্যা '''[[বিশেষ:পৰিসংখ্যা|২৬,০১৮]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউৎসত উপলভ্য গ্ৰন্থৰ সংখ্যা '''[[:s:as:শ্ৰেণী:সূচী|৮৬১]]'''খনলৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউদ্ধৃতিত লেখাৰ সংখ্যা '''[[:q:as:বিশেষ:পৰিসংখ্যা|১,৩৭৫]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। *যোৱা ২৩, ২৪ আৰু ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে [[কানাডা|কানাডাৰ]] [[মণ্ট্ৰিয়েল]]-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা কুইয়াৰিং ৱিকি ২০২৬ কনফাৰেঞ্চত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:AjayDas|অজয় দাসে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Queering Wiki 2026 - Group Photo 10-25 02.jpg|center|350px]] [[File:2026-10-25 Queering-Wiki-2026-Montreal Jakwaka-Jack-Walker-53.jpg|center|350px]] *যোৱা ৩০, ৩১ অক্টোবৰ আৰু ১ নৱেম্বৰ তাৰিখে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[ৰাজশাহী]] চহৰত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা বাংলা ৱিকিকনফাৰেন্স ২০২৬-ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:Pranamikaadhikary|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]], [[User:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] আৰু [[User:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। 1v9y7fzzrkfslhfbkj06583psg470fw 648748 648746 2026-10-31T15:04:14Z Nayan j Nath 15159 648748 wikitext text/x-wiki * অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত লেখাৰ সংখ্যা '''[[বিশেষ:পৰিসংখ্যা|২৬,০১৮]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউৎসত উপলভ্য গ্ৰন্থৰ সংখ্যা '''[[:s:as:শ্ৰেণী:সূচী|৮৬১]]'''খনলৈ বৃদ্ধি পালে। * অসমীয়া ৱিকিউদ্ধৃতিত লেখাৰ সংখ্যা '''[[:q:as:বিশেষ:পৰিসংখ্যা|১,৩৭৫]]''' টালৈ বৃদ্ধি পালে। *যোৱা ২৩, ২৪ আৰু ২৫ অক্টোবৰ তাৰিখে [[কানাডা|কানাডাৰ]] [[মণ্ট্ৰিয়েল]]-ত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা কুইয়াৰিং ৱিকি ২০২৬ কনফাৰেঞ্চত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:AjayDas|অজয় দাসে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Queering Wiki 2026 - Group Photo 10-25 02.jpg|center|350px]] [[File:2026-10-25 Queering-Wiki-2026-Montreal Jakwaka-Jack-Walker-53.jpg|center|350px]] *যোৱা ৩০, ৩১ অক্টোবৰ আৰু ১ নৱেম্বৰ তাৰিখে [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ]] [[ৰাজশাহী]] চহৰত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা বাংলা ৱিকিকনফাৰেন্স ২০২৬-ত অসমীয়া ৱিকিমিডিয়াৰ হৈ [[User:Pranamikaadhikary|প্ৰণামিকা অধিকাৰী]], [[User:BabulB|বাবুল বৈশ্য]] আৰু [[User:Kandarpajit Kallol|কন্দৰ্পজিৎ কল্লোলে]] অংশগ্ৰহণ কৰে। [[File:Bangla WikiConference 2026 – LED Screen Banner.png|center|350px]] 0tlsquhlbqh6is1sd2xfxekjqxask6m ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা/নৱেম্বৰ-২০২৬/পদক 4 140566 648749 2026-10-31T15:25:04Z Nayan j Nath 15159 নতুন পৃষ্ঠা: {{পদকতালিকা |Title1=এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান |File1=Barnstar mex gold.png |User1= |Title2=মুখ‍্য পৃষ্ঠা পদক |File2=Main Barnstar Hires.png |User2=[[User:Nayan j Nath|নয়ন জ্যোতি নাথ]] |Title3= অৰ্থনীতি পদক |File3=Business and Economics Barnstar Hires.png |User3=[[User:Poli Borah24|পলী বৰা]] |Title4= অসম বুৰ... 648749 wikitext text/x-wiki {{পদকতালিকা |Title1=এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান |File1=Barnstar mex gold.png |User1= |Title2=মুখ‍্য পৃষ্ঠা পদক |File2=Main Barnstar Hires.png |User2=[[User:Nayan j Nath|নয়ন জ্যোতি নাথ]] |Title3= অৰ্থনীতি পদক |File3=Business and Economics Barnstar Hires.png |User3=[[User:Poli Borah24|পলী বৰা]] |Title4= অসম বুৰঞ্জী পদক |File4=Assam Barnstar - Rhino.png |User4=[[User:Ananya Taye|অনন্যা টায়ে]] }} 1739b3mor2r60h85v27k7wm563ebzph বৈজ্ঞানিক মানসিকতা 0 140567 648766 2026-10-31T16:32:41Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648766 wikitext text/x-wiki {{Short description|মুক্ত চিন্তাৰ এক ৰূপ}} '''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা''' ({{lang-en|Scientific temper}}) বুলিলে এনে এক মুক্ত আৰু যুক্তিনিষ্ঠ মানসিকতাক বুজোৱা হয়, যিয়ে নতুন জ্ঞান, নতুন তথ্য আৰু নতুন পৰীক্ষাৰ ফলাফল গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় প্ৰস্তুত থাকে। এই ফলাফল নিজৰ পূৰ্বধাৰণা বা দীৰ্ঘদিনীয়া বিশ্বাসৰ বিপৰীত হ'লেও বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই সেইবোৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সংকোচ নকৰে।<ref>{{Cite book|last=Diggle|first=John|url=https://books.google.com/books?id=rtSzmamY6fQC&dq=scientific+temper&pg=PA451|title=The Faith of Science|date=1898|publisher=The Expositor|editor-last=Nicoll|editor-first=W. Robertson|series=The Expositor (Fifth Series)|volume=VII|location=London|pages=451–452|language=en}}</ref> বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে জীৱন-যাপনৰ এক পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে চিন্তা কৰে আৰু কাৰ্য সম্পাদন কৰে। এই পদ্ধতিত প্ৰশ্ন কৰা, প্ৰাকৃতিক জগতখন পৰ্যবেক্ষণ কৰা, পৰীক্ষা কৰা, অনুমান গঠন কৰা, বিশ্লেষণ কৰা আৰু তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা আদি কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। এই কাৰ্যবোৰ নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত সম্পন্ন হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়। আলোচনা, যুক্তি আৰু বিশ্লেষণ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহৰ মাজত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ মূল্যবোধ গঢ়ি তুলিবলৈ, বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিবলৈ<ref>{{Cite journal|last=Chacko|first=Priya|date=2011|title=The search for a scientific temper: nuclear technology and the ambivalence of India's postcolonial modernity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S026021051000046X/type/journal_article|journal=Review of International Studies|language=en|volume=37|issue=1|pages=185–208|doi=10.1017/S026021051000046X|s2cid=143681466|url-access=subscription}}</ref> আৰু অন্ধবিশ্বাস, ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা তথা অপবিজ্ঞানৰ সকলো ৰূপ দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Raza|first1=Gauhar|last2=Singh|first2=Surjit|date=2018|title=Politics, Religion, Science and Scientific Temper|journal=Cultures of Science|language=en|volume=1|issue=1|pages=39–51|doi=10.1177/209660831800100105|doi-access=free}}</ref> ==বিশ্বত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো বহু দিনৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি কেতিয়া হৈছিল, সেই বিষয়ে সঠিক তথ্য পোৱা নাযায়। অৱশ্যে ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত এই শব্দটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ob9LAAAAcAAJ&dq=%22scientific+temper%22&pg=PA425|title=Saturday Review: Politics, Literature, Science and Art|date=1859|publisher=Saturday Review|pages=425|language=en|chapter=Mind and Body}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Paget|first=James|date=1869|title=Clinical Lecture ON THE TREATMENT OF CARBUNCLE.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673602653978|journal=The Lancet|language=en|volume=93|issue=2368|pages=73–75|doi=10.1016/S0140-6736(02)65397-8}}</ref> ১৮৯৩ চনত যীশু সমাজৰ পণ্ডিত থমাছ এলয়ছিয়াছ হিউজে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে নিখুঁত আৰু কঠোৰ শুদ্ধতাৰ এক মনোভাব। এই মনোভাব সঠিক বিজ্ঞানৰ ফল।<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=I9E1AQAAMAAJ|title=The American Catholic Quarterly Review|date=1893|publisher=Hardy and Mahony|volume=18|location=Philadelphia|pages=627|language=en|chapter=Anthropology: A historical Sketch}}</ref> ১৯২২ চনত কনৱে স্মাৰক বক্তৃতাত [[বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলে]] [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ]] উদাহৰণ দি বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Russell|first=Bertrand|title=Free Thought and Official Propaganda|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|access-date=2021-06-05|website=www.gutenberg.org|language=en}}</ref> <blockquote> শেহতীয়া বছৰবোৰত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা উজ্জ্বল উদাহৰণ আমি আপেক্ষিকতাবাদৰ তত্ত্ব আৰু বিশ্বই ইয়াক গ্ৰহণ কৰা পদ্ধতিত দেখিবলৈ পাইছোঁ। আইনষ্টাইন আছিল এজন জাৰ্মান-ছুইছ-ইহুদী আৰু শান্তিবাদী। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে জাৰ্মান চৰকাৰে তেওঁক গৱেষণাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বৰ পূৰ্বানুমানসমূহ ইংৰাজ গৱেষকৰ এটা দলে ১৯১৯ চনৰ সূৰ্যগ্ৰহণ পৰ্যবেক্ষণ কৰি পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বই পৰম্পৰাগত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সমগ্ৰ তাত্ত্বিক গাঁথনিটো সলনি কৰি দিছিল। এই তত্ত্বই পৰম্পৰাগত গতিবিদ্যাৰ ওপৰত প্ৰায় সেই একেই প্ৰভাৱ পেলাইছিল, যি প্ৰভাৱ চাৰ্লছ ডাৰউইনৰ তত্ত্বই বাইবেলৰ আদিপুস্তকৰ ওপৰত পেলাইছিল। তথাপি, বিশ্বৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে তেওঁৰ তত্ত্বৰ পক্ষে প্ৰমাণ পোৱাৰ লগে লগে সেই তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকৰ কোনেও, আনকি আইনষ্টাইনেও, এই দাবী কৰা নাছিল যে তেওঁ চূড়ান্ত সত্য প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ তত্ত্বত এনে কিছুমান সমস্যা আছিল, যিবোৰ তেওঁ সমাধান কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ তত্ত্বসমূহো পৰৱৰ্তী সময়ত সলনি কৰিব লাগিব, যিদৰে তেওঁৰ তত্ত্বই নিউটনৰ তত্ত্বসমূহ সলনি কৰিছিল। বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃত মনোভাব হৈছে এনে এক সমালোচনামূলক আৰু মতবাদমুক্ত মানসিকতা, যিয়ে নতুন প্ৰমাণৰ ভিত্তিত নিজৰ মত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থাকে।<ref>{{Cite book|last=Russell|first=Bertrand|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|title=Free Thought and Official Propaganda|publisher=Watts & Co.|year=1922|location=London|pages=19–20}}</ref> </blockquote> ১৯৪৬ চনৰপৰা স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা শব্দটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। তেওঁ এই ধাৰণাটোৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal|last1=Mahanti|first1=Subodh|title=A Perspective on Scientific Temper in India|journal=Journal of Scientific Temper|date=2013|volume=1|issue=1|pages=46–62|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/article/view/1099}}</ref> তেওঁ [[ভাৰতৰ আৱিষ্কাৰ]] নামৰ গ্ৰন্থখনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছিল। <blockquote> বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক কোনটো পথেৰে আগবাঢ়িব লাগে, সেই কথা দেখুৱায়। ই এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। আমাক কোৱা হয় যে আমি বিজ্ঞানৰ যুগত বাস কৰিছোঁ। কিন্তু পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইতে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত বা আনকি তেওঁলোকৰ নেতাসকলৰ মাজতো এই মানসিকতাৰ বিশেষ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=The Discovery of India|date=1946|publisher=The Signet Press|location=Calcutta (India)|pages=453}}</ref> আমাক প্ৰয়োজন হৈছে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী, বিজ্ঞানৰ সাহসী আৰু সমালোচনামূলক মানসিকতা, সত্য আৰু নতুন জ্ঞানৰ সন্ধান, পৰীক্ষা নকৰাকৈ কোনো কথা গ্ৰহণ নকৰাৰ মনোভাব, নতুন প্ৰমাণ পালে আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰাৰ ক্ষমতা, পূৰ্বধাৰণাৰ পৰিৱৰ্তে পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা আৰু মনৰ কঠোৰ অনুশাসন। এই সকলোবোৰ কেৱল বিজ্ঞানৰ প্ৰয়োগৰ বাবেই নহয়, জীৱনৰ বাবেও আৰু জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=Ibid|date=1946|pages=452}}</ref> </blockquote> নেহৰুৱে কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল বিজ্ঞানৰ সাধাৰণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই জীৱনৰ চূড়ান্ত উদ্দেশ্য, সৌন্দৰ্য, ভাল-বেয়া আৰু সত্যৰ বিষয়েও চিন্তা কৰে। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে ধৰ্মীয় পদ্ধতিৰ বিপৰীত। ধৰ্মীয় পদ্ধতিয়ে আৱেগ আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই পদ্ধতি জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনকি যিবোৰ বিষয় যুক্তি আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, সেইবোৰতো। নেহৰুৱে কৈছিল যে ধৰ্মই বহু সময়ত মানুহৰ মন বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু অসহিষ্ণুতা, অন্ধবিশ্বাস, সহজে বিশ্বাস কৰা প্ৰৱণতা, আৱেগিকতা আৰু অযুক্তিকৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল নিৰপেক্ষতাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই সৃষ্টিশীলতা আৰু প্ৰগতিকো উৎসাহিত কৰে। তেওঁ কল্পনা কৰিছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ ক্ষেত্ৰ সংকুচিত হ'ব আৰু নতুন আৱিষ্কাৰ, নতুন জ্ঞান, নতুন জীৱনধাৰা আৰু নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ'ব।<ref name=":0">{{cite book|last1=Nehru|first1=Jawaharlal|title=The Discovery of India|publisher=Oxford: University Press|year=1989|edition=Centenary|page=513}}</ref> তেওঁ লগতে কৈছিল, <blockquote> ভাৰতৰ ক্ষুধা আৰু দৰিদ্ৰতা, অপৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ আৰু নিৰক্ষৰতা, অন্ধবিশ্বাস আৰু ক্ষতিকাৰক পৰম্পৰা, অপচয় হোৱা বিশাল সম্পদ আৰু ক্ষুধাতুৰ মানুহেৰে ভৰা এখন সমৃদ্ধিশালী দেশৰ সমস্যাসমূহ কেৱল বিজ্ঞানে সমাধান কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news |last1=Kar |first1=Devi |date=21 August 2012 |title=The Need to Foster a Scientific Temper |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp#.VJeYScFcBg |access-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212104758/http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp |archive-date=12 December 2016}}</ref> </blockquote> ==ভাৰতত স্বীকৃতি== ===ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য=== ভাৰত হৈছে এনে এখন দেশ, যিয়ে নিজৰ সংবিধানত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাক স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Venkataraghavan|date=2020-05-27|title=Scientific temper: A Nehruvian thought that is much relevant today|url=https://thefederal.com/science/scientific-temper-a-nehruvian-thought-but-very-much-relevant-today/|access-date=2021-06-06|website=The Federal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharti|first=Sunanda|date=2020-04-11|title=Spirit of Inquiry and Reform in the Era of Fake News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/will-why-i-love-law/spirit-of-inquiry-and-reform-in-the-era-of-fake-news-11803/|access-date=2021-06-06|website=Times of India|language=en}}</ref> ১৯৭৬ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪২তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে মৌলিক কৰ্তব্যৰ অধীনত ৫১ক(জ) অনুচ্ছেদ সংযোজন কৰা হয়। এই অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, <blockquote> [ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰ কৰ্তব্য হ'ব] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা, মানৱতাবাদ আৰু অনুসন্ধান তথা সংস্কাৰৰ মনোভাব গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=[[Prentice Hall|Prentice Hall of India]] |year=1993 |isbn=81-203-0839-5 |edition=15th |place=New Delhi |page=131}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Constitution (Forty-second Amendment) Act, 1976 {{!}} National Portal of India|url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/amendments/constitution-india-forty-second-amendment-act-1976|access-date=2021-06-06|website=www.india.gov.in}}</ref> </blockquote> এই কৰ্তব্যৰ অৰ্থ হৈছে নাগৰিকসকলে নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত যুক্তি, প্ৰমাণ আৰু অনুসন্ধানৰ মনোভাব গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কোনো কথা কেৱল পৰম্পৰা, বিশ্বাস বা কৰ্তৃত্বৰ ভিত্তিত গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰিব লাগে। ===চৰকাৰী পদক্ষেপ=== ভাৰত চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰচাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম উল্লেখযোগ্য কাৰ্যসূচী আছিল ১৯৫৩ চনৰ ''বিজ্ঞান মন্দিৰ'' পৰীক্ষামূলক কাৰ্যসূচী। [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনগৰ|এছ এছ ভাটনগৰে]] এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ মুৰব্বী আছিল। ১৫ আগষ্টত নেহৰুৱে এই কাৰ্যসূচীৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত বিজ্ঞানৰ বিষয়ে উপযোগী তথ্য প্ৰচাৰ কৰা। ইয়াৰ কেন্দ্ৰসমূহত বৈজ্ঞানিক সঁজুলি, চলচ্চিত্ৰ আৰু কিতাপৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name=":02">{{Cite journal|last1=Rautela|first1=G. S.|last2=Chowdhury|first2=Kanchan|date=2016-09-01|title=Science, Science Literacy and Communication|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol51_2016_3_Art05.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=51|issue=3|pages=494–510|doi=10.16943/ijhs/2016/v51i3/48850|doi-access=free}}</ref> ১৯৫২ চনত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে হিন্দী ভাষাত ''বিজ্ঞান প্ৰগতি'' নামৰ এখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৬৪ চনত ''[[বিজ্ঞান সংবাদদাতা]]'' নামৰ এখন ইংৰাজী মাহেকীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref name=":02" /> তাৰ পিছত উৰ্দু ভাষাত ''Science Ki Dunia'' নামৰ এখন ত্ৰিমাসিক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last1=Bagla|first1=Pallava|title=Bridging the Communication Gap in Science and Technology: Lessons from India|last2=Binoy|first2=V. V.|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-981-10-1025-5|location=Singapore|pages=150–151|oclc=973396802}}</ref> ১৯৮২ চনত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগৰ অধীনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি যোগাযোগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] গঠন কৰা হয়। এই পৰিষদৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰা, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু সমগ্ৰ দেশতে এনে কাৰ্যসূচীৰ সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":1">{{Cite web|title=National Council for Science & Technology Communication NCSTC|url=https://dst.gov.in/scientific-programmes/st-and-socio-economic-development/national-council-science-technology-communication-ncstc|access-date=25 March 2020|website=dst.gov.in}}</ref> এই পৰিষদে প্ৰতি বছৰে [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় গণিত দিৱস]]ৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু বিজ্ঞান অধিৱেশন, ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক বিজ্ঞান অধিৱেশন আৰু বিজ্ঞান এক্সপ্ৰেছৰ দৰে কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে।<ref name=":1" /> ২০১৪ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱসৰ বিষয়-বস্তু হিচাপে "বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ" নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নেহৰুৰ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰা।<ref>{{cite web|last1=Keshavamurthy|first1=H.R.|date=27 February 2014|title=Fostering Scientific Temper is Fundamental to Innovation and Progress|url=http://pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=104309|access-date=22 December 2014|publisher=Press Information Bureau, India}}</ref> ২০১৩ চনত [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু তথ্য সম্পদ প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ উদ্যোগত ''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা'' নামৰ এখন গৱেষণামূলক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=''Journal of Scientific Temper''|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/index|access-date=22 December 2014|publisher=NISCAIR, India}}</ref> ==অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত বিজ্ঞান শিক্ষা, বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণ, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু আঞ্চলিক ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান, বিজ্ঞান সংগঠন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰি আহিছে। ===অসম বিজ্ঞান সমিতি=== [[অসম বিজ্ঞান সমিতি]] অসমত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানমনস্কতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰা এটা উল্লেখযোগ্য সংগঠন। এই সংগঠনে বিজ্ঞান বিষয়ক বক্তৃতা, আলোচনা, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু জনসচেতনতামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰসাৰৰ চেষ্টা কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহত হোজাইত অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ হোজাই শাখা পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাৰ জে চি বসু চৌহদত অনুষ্ঠিত এখন সভাত শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী লোকসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। সভাত বিজ্ঞানৰ বক্তৃতা, প্ৰদৰ্শনী, জনসচেতনতামূলক অভিযান আৰু অন্যান্য কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ শক্তিশালী কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Assam Science Society's Hojai Branch Revived to Promote Scientific Temper|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/north-east-india-news/assam-news/assam-science-societys-hojai-branch-revived-to-promote-scientific-temper|website=The Sentinel|date=27 June 2026}}</ref> ===শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== ২০২৩ চনৰ ১ মাৰ্চত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী]] আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা অসমে ৰাষ্ট্ৰীয় আৱিষ্কাৰ অভিযানৰ অধীনত এখন বুজা-বুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু তেওঁলোকৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা। এই সহযোগিতাৰ অধীনত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বিজ্ঞানভিত্তিক বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=IIT Guwahati initiates multiple activities with Samagra Shiksha, Assam to develop scientific temper among School Students|url=https://jeeadv.iitg.ac.in/iitg_press_details?p=0039%2Fiit-guwahati-initiates-multiple-activities-with-samagra-shiksha-assam-to-develop-scientific-temper-among-school-students|website=IIT Guwahati|date=1 March 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত গুৱাহাটীৰ আঞ্চলিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উত্তৰ-পূব ভাৰত বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াত উত্তৰ-পূবৰ সাতখন ৰাজ্যৰ ৩৩টা শিক্ষাৰ্থী দলে অংশগ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে স্বাস্থ্য, কৃষি, পৰিৱেশ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু গণনামূলক চিন্তাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰদৰ্শন কৰে। এই মেলাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূবৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰা আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে এক উমৈহতীয়া মঞ্চ প্ৰদান কৰা।<ref>{{cite news|title=First edition of NE science fair concludes, to be held every year|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/first-edition-of-ne-science-fair-concludes-to-be-held-every-year/amp_articleshow/108691045.cms|work=The Times of India|date=22 March 2024}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অসম সাহিত্য সভাৰ ৭৭তম দ্বিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মেলাখনৰ নাম আছিল "গুৰু প্ৰসাদ দাস বিজ্ঞান মেলা।" ইয়াত বিভিন্ন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানে অংশগ্ৰহণ কৰি বিজ্ঞানৰ নতুন আৱিষ্কাৰ আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। অসম সাহিত্য সভাৰ এই উদ্যোগে সাহিত্য আৰু ভাষাৰ প্ৰচাৰৰ লগতে বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|title=Science fair marks new era for Sahitya Sabha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/science-fair-marks-new-era-for-sahitya-sabha/articleshow/117799686.cms|work=The Times of India|date=31 January 2025}}</ref> ===অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== বিজ্ঞানৰ জ্ঞান জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃভাষাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু প্ৰকাশ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে কাম কৰি আহিছে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কেইবাটাও কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত অসমীয়াত জনপ্ৰিয় বিজ্ঞানৰ আলোচনী প্ৰকাশ, বিজ্ঞান যোগাযোগৰ প্ৰশিক্ষণ, পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্যোগত ''বিজ্ঞান লহৰ'' নামৰ এখন অসমীয়া অনলাইন বিজ্ঞান আলোচনী আৰম্ভ কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ তথ্য সহজে উপলব্ধ কৰা আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ত বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপৰ অসমীয়া অনুবাদৰ ওপৰত এখন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই কৰ্মশালাত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰকাশ কৰা বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপসমূহৰ অসমীয়া অনুবাদ পৰ্যালোচনা কৰা হয়। এই উদ্যোগৰ উদ্দেশ্য আছিল অসমীয়া ভাষাৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা।<ref>{{cite news|title=Assam: Tezpur University Holds Workshop on Assamese Translation of Science Books|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-tezpur-university-holds-workshop-on-assamese-translation-of-science-books|work=The Sentinel|date=25 July 2025}}</ref> ===লোকসংস্কৃতিৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাগত মাধ্যমসমূহ বিজ্ঞানৰ তথ্য জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। লোকগীত, পুতলা নাচ, বাটৰ নাট, লোকনাট্য আৰু চিত্ৰকলাৰ দৰে মাধ্যমসমূহে বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু সহজে বুজাব পাৰে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ-পূব ভাৰতত লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে বিজ্ঞান যোগাযোগৰ ওপৰত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত স্বাস্থ্য, কৃষি, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বিষয়সমূহ লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা অধ্যয়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ===ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ=== [[ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ]] অসমৰ এটা বিজ্ঞানমনস্কতা প্ৰচাৰক সংগঠন। ২০০৪ চনৰ মে' মাহত এই সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সংগঠনটোৱে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু অপবিজ্ঞান দূৰ কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীৰ হেদায়েৎপুৰত অৱস্থিত। সংগঠনটোৰ অসমত ২৩টা শাখা আছে।<ref>{{cite web|title=Who Are We|url=https://elloravigyan.in/who-are-we/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> এই সংগঠনে বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন, ক'লা যাদু, বেজালি, ভণ্ড চিকিৎসা, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আৰু ৰত্ন সম্পৰ্কীয় অন্ধবিশ্বাস তথা ভণ্ড ধৰ্মগুৰুৰ বিৰুদ্ধে সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্বাস্থ্য আৰু পৰিচ্ছন্নতা, পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বিজ্ঞানৰ জনপ্ৰিয়কৰণৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰে। সংগঠনটোৱে স্বেচ্ছামূলক ৰক্তদান, চকু দান, অংগদান আৰু মৃত্যুৰ পিছত দেহদানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণক উৎসাহিত কৰে। বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা, বক্তৃতা আৰু সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে অন্যান্য সামাজিক সংগঠনৰ সৈতেও যৌথভাৱে কাম কৰে।<ref>{{cite web|title=Home|url=https://elloravigyan.in/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০২৪ চনত সংগঠনটোৱে ৰাজ্যিক আৰু জিলা পৰ্যায়ৰ বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল। ইয়াত অষ্টমৰ পৰা দশম শ্ৰেণী আৰু একাদশৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে দুটা শাখা ৰখা হৈছিল। পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, জৈৱবৈচিত্ৰ্য আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে বিষয়ত শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=State & District Level Science Exhibition 2024|url=https://elloravigyan.in/wp-content/uploads/2024/05/FORM_SLSE24.pdf|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০১৭ চনত তিনিচুকীয়া জিলাৰ ডুমডুমাত অনুষ্ঠিত সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় ত্ৰিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত "অন্ধবিশ্বাস আৰু বৰ্তমানৰ সমাজ" বিষয়ক এখন আলোচনা-চক্ৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াত বক্তাসকলে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰিবলৈ অনুসন্ধিৎসু মন আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{cite news|title=Society can progress through spirit of enquiry|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/society-can-progress-through-spirit-of-enquiry|work=The Sentinel|date=1 November 2017}}</ref> ===বীৰুবালা ৰাভা আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলন=== [[বীৰুবালা ৰাভা]] অসমৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলনৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কৰ্মী আছিল। তেওঁ বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰীহ লোকক নিৰ্যাতন আৰু হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিন ধৰি সংগ্ৰাম কৰিছিল। অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ ঠাকুৰভিলা গাঁৱৰ বাসিন্দা বীৰুবালা ৰাভাই নিজৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ অসুস্থ হোৱাত এগৰাকী বেজে পুত্ৰজনৰ মৃত্যু হ'ব বুলি কৈছিল। কিন্তু তেওঁ সেই কথা বিশ্বাস নকৰি পুত্ৰক চিকিৎসালয়লৈ লৈ গৈছিল আৰু পুত্ৰ সুস্থ হৈ উঠিছিল। এই ঘটনাই তেওঁক বেজালি আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। ১৯৯৯ চনত তেওঁ অসম মহিলা সমতা সমাজৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Witch Hunting – The stories the states tell|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/wsp15/chapter/witch-hunting/|website=INFLIBNET}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাই গাঁৱে গাঁৱে গৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰা, তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক সহায় কৰা আৰু সমাজৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাত বহু নিৰীহ লোকৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে। তেওঁ নিজেও এসময়ত ডাইনী বুলি অপবাদৰ সন্মুখীন হৈছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ নেতৃত্বত ''মিছন বীৰুবালা'' নামৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনত সমাজকৰ্মী, আইনজীৱী আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱা লোকসকল জড়িত হৈছিল। সংগঠনটোৱে গাঁৱে গাঁৱে সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰা, নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰা আৰু ডাইনী সন্দেহৰ আঁৰত থকা সামাজিক সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জনসাধাৰণক অৱগত কৰাৰ কাম কৰে।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাৰ আন্দোলনে অসমত ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন প্ৰতিৰোধৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ দাবীকো শক্তিশালী কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ লগতে বিভিন্ন সামাজিক সংগঠন আৰু কৰ্মীৰ আন্দোলনৰ ফলত অসম চৰকাৰে ২০১৫ চনত অসম ডাইনী চিকাৰ (নিষেধ, প্ৰতিৰোধ আৰু সুৰক্ষা) আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখন ২০১৮ চনত কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{cite news|last=Agrawal|first=Anuja|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০১৫ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে]] তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|title=Woman honoured with doctorate for fighting witch-hunting in Assam|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/witch-hunting-survivor-who-turned-activist-gets-honorary-doctorate/|work=The Indian Express|date=31 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০২৪ চনৰ ১৩ মে'ত বীৰুবালা ৰাভাৰ মৃত্যু হয়। অন্ধবিশ্বাস আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰাম অসমৰ সমাজ সংস্কাৰ আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰসাৰৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> ==বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্ব== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক যুক্তি আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ সহায় কৰে। ই মানুহৰ মাজত অনুসন্ধিৎসা, মুক্ত চিন্তা, সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগী আৰু নতুন জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে— * কোনো কথা অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰা। * নতুন তথ্য আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থকা। * অন্ধবিশ্বাস আৰু অপবিজ্ঞানৰপৰা আঁতৰি থকা। * প্ৰাকৃতিক আৰু সামাজিক ঘটনাসমূহৰ যুক্তিসংগত ব্যাখ্যা বিচৰা। * পৰীক্ষা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰা। * আনৰ মতামত শুনা আৰু যুক্তিৰ ভিত্তিত নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰা। * বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হোৱা। * সমাজৰ বিভিন্ন সমস্যা সমাধানৰ বাবে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} jg4unmh3izfq65h5h73ckrr4j46vhz9 648767 648766 2026-10-31T16:33:44Z AjayDas 12623 added [[Category:বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি]] using [[WP:HC|HotCat]] 648767 wikitext text/x-wiki {{Short description|মুক্ত চিন্তাৰ এক ৰূপ}} '''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা''' ({{lang-en|Scientific temper}}) বুলিলে এনে এক মুক্ত আৰু যুক্তিনিষ্ঠ মানসিকতাক বুজোৱা হয়, যিয়ে নতুন জ্ঞান, নতুন তথ্য আৰু নতুন পৰীক্ষাৰ ফলাফল গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় প্ৰস্তুত থাকে। এই ফলাফল নিজৰ পূৰ্বধাৰণা বা দীৰ্ঘদিনীয়া বিশ্বাসৰ বিপৰীত হ'লেও বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই সেইবোৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সংকোচ নকৰে।<ref>{{Cite book|last=Diggle|first=John|url=https://books.google.com/books?id=rtSzmamY6fQC&dq=scientific+temper&pg=PA451|title=The Faith of Science|date=1898|publisher=The Expositor|editor-last=Nicoll|editor-first=W. Robertson|series=The Expositor (Fifth Series)|volume=VII|location=London|pages=451–452|language=en}}</ref> বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে জীৱন-যাপনৰ এক পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে চিন্তা কৰে আৰু কাৰ্য সম্পাদন কৰে। এই পদ্ধতিত প্ৰশ্ন কৰা, প্ৰাকৃতিক জগতখন পৰ্যবেক্ষণ কৰা, পৰীক্ষা কৰা, অনুমান গঠন কৰা, বিশ্লেষণ কৰা আৰু তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা আদি কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। এই কাৰ্যবোৰ নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত সম্পন্ন হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়। আলোচনা, যুক্তি আৰু বিশ্লেষণ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহৰ মাজত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ মূল্যবোধ গঢ়ি তুলিবলৈ, বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিবলৈ<ref>{{Cite journal|last=Chacko|first=Priya|date=2011|title=The search for a scientific temper: nuclear technology and the ambivalence of India's postcolonial modernity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S026021051000046X/type/journal_article|journal=Review of International Studies|language=en|volume=37|issue=1|pages=185–208|doi=10.1017/S026021051000046X|s2cid=143681466|url-access=subscription}}</ref> আৰু অন্ধবিশ্বাস, ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা তথা অপবিজ্ঞানৰ সকলো ৰূপ দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Raza|first1=Gauhar|last2=Singh|first2=Surjit|date=2018|title=Politics, Religion, Science and Scientific Temper|journal=Cultures of Science|language=en|volume=1|issue=1|pages=39–51|doi=10.1177/209660831800100105|doi-access=free}}</ref> ==বিশ্বত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো বহু দিনৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি কেতিয়া হৈছিল, সেই বিষয়ে সঠিক তথ্য পোৱা নাযায়। অৱশ্যে ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত এই শব্দটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ob9LAAAAcAAJ&dq=%22scientific+temper%22&pg=PA425|title=Saturday Review: Politics, Literature, Science and Art|date=1859|publisher=Saturday Review|pages=425|language=en|chapter=Mind and Body}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Paget|first=James|date=1869|title=Clinical Lecture ON THE TREATMENT OF CARBUNCLE.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673602653978|journal=The Lancet|language=en|volume=93|issue=2368|pages=73–75|doi=10.1016/S0140-6736(02)65397-8}}</ref> ১৮৯৩ চনত যীশু সমাজৰ পণ্ডিত থমাছ এলয়ছিয়াছ হিউজে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে নিখুঁত আৰু কঠোৰ শুদ্ধতাৰ এক মনোভাব। এই মনোভাব সঠিক বিজ্ঞানৰ ফল।<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=I9E1AQAAMAAJ|title=The American Catholic Quarterly Review|date=1893|publisher=Hardy and Mahony|volume=18|location=Philadelphia|pages=627|language=en|chapter=Anthropology: A historical Sketch}}</ref> ১৯২২ চনত কনৱে স্মাৰক বক্তৃতাত [[বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলে]] [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ]] উদাহৰণ দি বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Russell|first=Bertrand|title=Free Thought and Official Propaganda|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|access-date=2021-06-05|website=www.gutenberg.org|language=en}}</ref> <blockquote> শেহতীয়া বছৰবোৰত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা উজ্জ্বল উদাহৰণ আমি আপেক্ষিকতাবাদৰ তত্ত্ব আৰু বিশ্বই ইয়াক গ্ৰহণ কৰা পদ্ধতিত দেখিবলৈ পাইছোঁ। আইনষ্টাইন আছিল এজন জাৰ্মান-ছুইছ-ইহুদী আৰু শান্তিবাদী। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে জাৰ্মান চৰকাৰে তেওঁক গৱেষণাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বৰ পূৰ্বানুমানসমূহ ইংৰাজ গৱেষকৰ এটা দলে ১৯১৯ চনৰ সূৰ্যগ্ৰহণ পৰ্যবেক্ষণ কৰি পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বই পৰম্পৰাগত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সমগ্ৰ তাত্ত্বিক গাঁথনিটো সলনি কৰি দিছিল। এই তত্ত্বই পৰম্পৰাগত গতিবিদ্যাৰ ওপৰত প্ৰায় সেই একেই প্ৰভাৱ পেলাইছিল, যি প্ৰভাৱ চাৰ্লছ ডাৰউইনৰ তত্ত্বই বাইবেলৰ আদিপুস্তকৰ ওপৰত পেলাইছিল। তথাপি, বিশ্বৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে তেওঁৰ তত্ত্বৰ পক্ষে প্ৰমাণ পোৱাৰ লগে লগে সেই তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকৰ কোনেও, আনকি আইনষ্টাইনেও, এই দাবী কৰা নাছিল যে তেওঁ চূড়ান্ত সত্য প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ তত্ত্বত এনে কিছুমান সমস্যা আছিল, যিবোৰ তেওঁ সমাধান কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ তত্ত্বসমূহো পৰৱৰ্তী সময়ত সলনি কৰিব লাগিব, যিদৰে তেওঁৰ তত্ত্বই নিউটনৰ তত্ত্বসমূহ সলনি কৰিছিল। বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃত মনোভাব হৈছে এনে এক সমালোচনামূলক আৰু মতবাদমুক্ত মানসিকতা, যিয়ে নতুন প্ৰমাণৰ ভিত্তিত নিজৰ মত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থাকে।<ref>{{Cite book|last=Russell|first=Bertrand|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|title=Free Thought and Official Propaganda|publisher=Watts & Co.|year=1922|location=London|pages=19–20}}</ref> </blockquote> ১৯৪৬ চনৰপৰা স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা শব্দটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। তেওঁ এই ধাৰণাটোৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal|last1=Mahanti|first1=Subodh|title=A Perspective on Scientific Temper in India|journal=Journal of Scientific Temper|date=2013|volume=1|issue=1|pages=46–62|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/article/view/1099}}</ref> তেওঁ [[ভাৰতৰ আৱিষ্কাৰ]] নামৰ গ্ৰন্থখনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছিল। <blockquote> বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক কোনটো পথেৰে আগবাঢ়িব লাগে, সেই কথা দেখুৱায়। ই এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। আমাক কোৱা হয় যে আমি বিজ্ঞানৰ যুগত বাস কৰিছোঁ। কিন্তু পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইতে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত বা আনকি তেওঁলোকৰ নেতাসকলৰ মাজতো এই মানসিকতাৰ বিশেষ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=The Discovery of India|date=1946|publisher=The Signet Press|location=Calcutta (India)|pages=453}}</ref> আমাক প্ৰয়োজন হৈছে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী, বিজ্ঞানৰ সাহসী আৰু সমালোচনামূলক মানসিকতা, সত্য আৰু নতুন জ্ঞানৰ সন্ধান, পৰীক্ষা নকৰাকৈ কোনো কথা গ্ৰহণ নকৰাৰ মনোভাব, নতুন প্ৰমাণ পালে আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰাৰ ক্ষমতা, পূৰ্বধাৰণাৰ পৰিৱৰ্তে পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা আৰু মনৰ কঠোৰ অনুশাসন। এই সকলোবোৰ কেৱল বিজ্ঞানৰ প্ৰয়োগৰ বাবেই নহয়, জীৱনৰ বাবেও আৰু জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=Ibid|date=1946|pages=452}}</ref> </blockquote> নেহৰুৱে কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল বিজ্ঞানৰ সাধাৰণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই জীৱনৰ চূড়ান্ত উদ্দেশ্য, সৌন্দৰ্য, ভাল-বেয়া আৰু সত্যৰ বিষয়েও চিন্তা কৰে। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে ধৰ্মীয় পদ্ধতিৰ বিপৰীত। ধৰ্মীয় পদ্ধতিয়ে আৱেগ আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই পদ্ধতি জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনকি যিবোৰ বিষয় যুক্তি আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, সেইবোৰতো। নেহৰুৱে কৈছিল যে ধৰ্মই বহু সময়ত মানুহৰ মন বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু অসহিষ্ণুতা, অন্ধবিশ্বাস, সহজে বিশ্বাস কৰা প্ৰৱণতা, আৱেগিকতা আৰু অযুক্তিকৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল নিৰপেক্ষতাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই সৃষ্টিশীলতা আৰু প্ৰগতিকো উৎসাহিত কৰে। তেওঁ কল্পনা কৰিছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ ক্ষেত্ৰ সংকুচিত হ'ব আৰু নতুন আৱিষ্কাৰ, নতুন জ্ঞান, নতুন জীৱনধাৰা আৰু নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ'ব।<ref name=":0">{{cite book|last1=Nehru|first1=Jawaharlal|title=The Discovery of India|publisher=Oxford: University Press|year=1989|edition=Centenary|page=513}}</ref> তেওঁ লগতে কৈছিল, <blockquote> ভাৰতৰ ক্ষুধা আৰু দৰিদ্ৰতা, অপৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ আৰু নিৰক্ষৰতা, অন্ধবিশ্বাস আৰু ক্ষতিকাৰক পৰম্পৰা, অপচয় হোৱা বিশাল সম্পদ আৰু ক্ষুধাতুৰ মানুহেৰে ভৰা এখন সমৃদ্ধিশালী দেশৰ সমস্যাসমূহ কেৱল বিজ্ঞানে সমাধান কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news |last1=Kar |first1=Devi |date=21 August 2012 |title=The Need to Foster a Scientific Temper |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp#.VJeYScFcBg |access-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212104758/http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp |archive-date=12 December 2016}}</ref> </blockquote> ==ভাৰতত স্বীকৃতি== ===ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য=== ভাৰত হৈছে এনে এখন দেশ, যিয়ে নিজৰ সংবিধানত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাক স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Venkataraghavan|date=2020-05-27|title=Scientific temper: A Nehruvian thought that is much relevant today|url=https://thefederal.com/science/scientific-temper-a-nehruvian-thought-but-very-much-relevant-today/|access-date=2021-06-06|website=The Federal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharti|first=Sunanda|date=2020-04-11|title=Spirit of Inquiry and Reform in the Era of Fake News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/will-why-i-love-law/spirit-of-inquiry-and-reform-in-the-era-of-fake-news-11803/|access-date=2021-06-06|website=Times of India|language=en}}</ref> ১৯৭৬ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪২তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে মৌলিক কৰ্তব্যৰ অধীনত ৫১ক(জ) অনুচ্ছেদ সংযোজন কৰা হয়। এই অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, <blockquote> [ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰ কৰ্তব্য হ'ব] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা, মানৱতাবাদ আৰু অনুসন্ধান তথা সংস্কাৰৰ মনোভাব গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=[[Prentice Hall|Prentice Hall of India]] |year=1993 |isbn=81-203-0839-5 |edition=15th |place=New Delhi |page=131}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Constitution (Forty-second Amendment) Act, 1976 {{!}} National Portal of India|url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/amendments/constitution-india-forty-second-amendment-act-1976|access-date=2021-06-06|website=www.india.gov.in}}</ref> </blockquote> এই কৰ্তব্যৰ অৰ্থ হৈছে নাগৰিকসকলে নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত যুক্তি, প্ৰমাণ আৰু অনুসন্ধানৰ মনোভাব গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কোনো কথা কেৱল পৰম্পৰা, বিশ্বাস বা কৰ্তৃত্বৰ ভিত্তিত গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰিব লাগে। ===চৰকাৰী পদক্ষেপ=== ভাৰত চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰচাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম উল্লেখযোগ্য কাৰ্যসূচী আছিল ১৯৫৩ চনৰ ''বিজ্ঞান মন্দিৰ'' পৰীক্ষামূলক কাৰ্যসূচী। [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনগৰ|এছ এছ ভাটনগৰে]] এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ মুৰব্বী আছিল। ১৫ আগষ্টত নেহৰুৱে এই কাৰ্যসূচীৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত বিজ্ঞানৰ বিষয়ে উপযোগী তথ্য প্ৰচাৰ কৰা। ইয়াৰ কেন্দ্ৰসমূহত বৈজ্ঞানিক সঁজুলি, চলচ্চিত্ৰ আৰু কিতাপৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name=":02">{{Cite journal|last1=Rautela|first1=G. S.|last2=Chowdhury|first2=Kanchan|date=2016-09-01|title=Science, Science Literacy and Communication|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol51_2016_3_Art05.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=51|issue=3|pages=494–510|doi=10.16943/ijhs/2016/v51i3/48850|doi-access=free}}</ref> ১৯৫২ চনত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে হিন্দী ভাষাত ''বিজ্ঞান প্ৰগতি'' নামৰ এখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৬৪ চনত ''[[বিজ্ঞান সংবাদদাতা]]'' নামৰ এখন ইংৰাজী মাহেকীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref name=":02" /> তাৰ পিছত উৰ্দু ভাষাত ''Science Ki Dunia'' নামৰ এখন ত্ৰিমাসিক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last1=Bagla|first1=Pallava|title=Bridging the Communication Gap in Science and Technology: Lessons from India|last2=Binoy|first2=V. V.|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-981-10-1025-5|location=Singapore|pages=150–151|oclc=973396802}}</ref> ১৯৮২ চনত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগৰ অধীনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি যোগাযোগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] গঠন কৰা হয়। এই পৰিষদৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰা, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু সমগ্ৰ দেশতে এনে কাৰ্যসূচীৰ সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":1">{{Cite web|title=National Council for Science & Technology Communication NCSTC|url=https://dst.gov.in/scientific-programmes/st-and-socio-economic-development/national-council-science-technology-communication-ncstc|access-date=25 March 2020|website=dst.gov.in}}</ref> এই পৰিষদে প্ৰতি বছৰে [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় গণিত দিৱস]]ৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু বিজ্ঞান অধিৱেশন, ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক বিজ্ঞান অধিৱেশন আৰু বিজ্ঞান এক্সপ্ৰেছৰ দৰে কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে।<ref name=":1" /> ২০১৪ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱসৰ বিষয়-বস্তু হিচাপে "বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ" নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নেহৰুৰ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰা।<ref>{{cite web|last1=Keshavamurthy|first1=H.R.|date=27 February 2014|title=Fostering Scientific Temper is Fundamental to Innovation and Progress|url=http://pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=104309|access-date=22 December 2014|publisher=Press Information Bureau, India}}</ref> ২০১৩ চনত [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু তথ্য সম্পদ প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ উদ্যোগত ''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা'' নামৰ এখন গৱেষণামূলক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=''Journal of Scientific Temper''|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/index|access-date=22 December 2014|publisher=NISCAIR, India}}</ref> ==অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত বিজ্ঞান শিক্ষা, বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণ, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু আঞ্চলিক ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান, বিজ্ঞান সংগঠন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰি আহিছে। ===অসম বিজ্ঞান সমিতি=== [[অসম বিজ্ঞান সমিতি]] অসমত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানমনস্কতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰা এটা উল্লেখযোগ্য সংগঠন। এই সংগঠনে বিজ্ঞান বিষয়ক বক্তৃতা, আলোচনা, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু জনসচেতনতামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰসাৰৰ চেষ্টা কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহত হোজাইত অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ হোজাই শাখা পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাৰ জে চি বসু চৌহদত অনুষ্ঠিত এখন সভাত শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী লোকসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। সভাত বিজ্ঞানৰ বক্তৃতা, প্ৰদৰ্শনী, জনসচেতনতামূলক অভিযান আৰু অন্যান্য কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ শক্তিশালী কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Assam Science Society's Hojai Branch Revived to Promote Scientific Temper|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/north-east-india-news/assam-news/assam-science-societys-hojai-branch-revived-to-promote-scientific-temper|website=The Sentinel|date=27 June 2026}}</ref> ===শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== ২০২৩ চনৰ ১ মাৰ্চত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী]] আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা অসমে ৰাষ্ট্ৰীয় আৱিষ্কাৰ অভিযানৰ অধীনত এখন বুজা-বুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু তেওঁলোকৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা। এই সহযোগিতাৰ অধীনত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বিজ্ঞানভিত্তিক বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=IIT Guwahati initiates multiple activities with Samagra Shiksha, Assam to develop scientific temper among School Students|url=https://jeeadv.iitg.ac.in/iitg_press_details?p=0039%2Fiit-guwahati-initiates-multiple-activities-with-samagra-shiksha-assam-to-develop-scientific-temper-among-school-students|website=IIT Guwahati|date=1 March 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত গুৱাহাটীৰ আঞ্চলিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উত্তৰ-পূব ভাৰত বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াত উত্তৰ-পূবৰ সাতখন ৰাজ্যৰ ৩৩টা শিক্ষাৰ্থী দলে অংশগ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে স্বাস্থ্য, কৃষি, পৰিৱেশ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু গণনামূলক চিন্তাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰদৰ্শন কৰে। এই মেলাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূবৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰা আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে এক উমৈহতীয়া মঞ্চ প্ৰদান কৰা।<ref>{{cite news|title=First edition of NE science fair concludes, to be held every year|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/first-edition-of-ne-science-fair-concludes-to-be-held-every-year/amp_articleshow/108691045.cms|work=The Times of India|date=22 March 2024}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অসম সাহিত্য সভাৰ ৭৭তম দ্বিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মেলাখনৰ নাম আছিল "গুৰু প্ৰসাদ দাস বিজ্ঞান মেলা।" ইয়াত বিভিন্ন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানে অংশগ্ৰহণ কৰি বিজ্ঞানৰ নতুন আৱিষ্কাৰ আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। অসম সাহিত্য সভাৰ এই উদ্যোগে সাহিত্য আৰু ভাষাৰ প্ৰচাৰৰ লগতে বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|title=Science fair marks new era for Sahitya Sabha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/science-fair-marks-new-era-for-sahitya-sabha/articleshow/117799686.cms|work=The Times of India|date=31 January 2025}}</ref> ===অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== বিজ্ঞানৰ জ্ঞান জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃভাষাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু প্ৰকাশ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে কাম কৰি আহিছে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কেইবাটাও কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত অসমীয়াত জনপ্ৰিয় বিজ্ঞানৰ আলোচনী প্ৰকাশ, বিজ্ঞান যোগাযোগৰ প্ৰশিক্ষণ, পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্যোগত ''বিজ্ঞান লহৰ'' নামৰ এখন অসমীয়া অনলাইন বিজ্ঞান আলোচনী আৰম্ভ কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ তথ্য সহজে উপলব্ধ কৰা আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ত বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপৰ অসমীয়া অনুবাদৰ ওপৰত এখন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই কৰ্মশালাত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰকাশ কৰা বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপসমূহৰ অসমীয়া অনুবাদ পৰ্যালোচনা কৰা হয়। এই উদ্যোগৰ উদ্দেশ্য আছিল অসমীয়া ভাষাৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা।<ref>{{cite news|title=Assam: Tezpur University Holds Workshop on Assamese Translation of Science Books|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-tezpur-university-holds-workshop-on-assamese-translation-of-science-books|work=The Sentinel|date=25 July 2025}}</ref> ===লোকসংস্কৃতিৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাগত মাধ্যমসমূহ বিজ্ঞানৰ তথ্য জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। লোকগীত, পুতলা নাচ, বাটৰ নাট, লোকনাট্য আৰু চিত্ৰকলাৰ দৰে মাধ্যমসমূহে বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু সহজে বুজাব পাৰে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ-পূব ভাৰতত লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে বিজ্ঞান যোগাযোগৰ ওপৰত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত স্বাস্থ্য, কৃষি, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বিষয়সমূহ লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা অধ্যয়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ===ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ=== [[ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ]] অসমৰ এটা বিজ্ঞানমনস্কতা প্ৰচাৰক সংগঠন। ২০০৪ চনৰ মে' মাহত এই সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সংগঠনটোৱে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু অপবিজ্ঞান দূৰ কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীৰ হেদায়েৎপুৰত অৱস্থিত। সংগঠনটোৰ অসমত ২৩টা শাখা আছে।<ref>{{cite web|title=Who Are We|url=https://elloravigyan.in/who-are-we/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> এই সংগঠনে বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন, ক'লা যাদু, বেজালি, ভণ্ড চিকিৎসা, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আৰু ৰত্ন সম্পৰ্কীয় অন্ধবিশ্বাস তথা ভণ্ড ধৰ্মগুৰুৰ বিৰুদ্ধে সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্বাস্থ্য আৰু পৰিচ্ছন্নতা, পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বিজ্ঞানৰ জনপ্ৰিয়কৰণৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰে। সংগঠনটোৱে স্বেচ্ছামূলক ৰক্তদান, চকু দান, অংগদান আৰু মৃত্যুৰ পিছত দেহদানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণক উৎসাহিত কৰে। বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা, বক্তৃতা আৰু সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে অন্যান্য সামাজিক সংগঠনৰ সৈতেও যৌথভাৱে কাম কৰে।<ref>{{cite web|title=Home|url=https://elloravigyan.in/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০২৪ চনত সংগঠনটোৱে ৰাজ্যিক আৰু জিলা পৰ্যায়ৰ বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল। ইয়াত অষ্টমৰ পৰা দশম শ্ৰেণী আৰু একাদশৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে দুটা শাখা ৰখা হৈছিল। পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, জৈৱবৈচিত্ৰ্য আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে বিষয়ত শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=State & District Level Science Exhibition 2024|url=https://elloravigyan.in/wp-content/uploads/2024/05/FORM_SLSE24.pdf|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০১৭ চনত তিনিচুকীয়া জিলাৰ ডুমডুমাত অনুষ্ঠিত সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় ত্ৰিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত "অন্ধবিশ্বাস আৰু বৰ্তমানৰ সমাজ" বিষয়ক এখন আলোচনা-চক্ৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াত বক্তাসকলে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰিবলৈ অনুসন্ধিৎসু মন আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{cite news|title=Society can progress through spirit of enquiry|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/society-can-progress-through-spirit-of-enquiry|work=The Sentinel|date=1 November 2017}}</ref> ===বীৰুবালা ৰাভা আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলন=== [[বীৰুবালা ৰাভা]] অসমৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলনৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কৰ্মী আছিল। তেওঁ বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰীহ লোকক নিৰ্যাতন আৰু হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিন ধৰি সংগ্ৰাম কৰিছিল। অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ ঠাকুৰভিলা গাঁৱৰ বাসিন্দা বীৰুবালা ৰাভাই নিজৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ অসুস্থ হোৱাত এগৰাকী বেজে পুত্ৰজনৰ মৃত্যু হ'ব বুলি কৈছিল। কিন্তু তেওঁ সেই কথা বিশ্বাস নকৰি পুত্ৰক চিকিৎসালয়লৈ লৈ গৈছিল আৰু পুত্ৰ সুস্থ হৈ উঠিছিল। এই ঘটনাই তেওঁক বেজালি আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। ১৯৯৯ চনত তেওঁ অসম মহিলা সমতা সমাজৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Witch Hunting – The stories the states tell|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/wsp15/chapter/witch-hunting/|website=INFLIBNET}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাই গাঁৱে গাঁৱে গৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰা, তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক সহায় কৰা আৰু সমাজৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাত বহু নিৰীহ লোকৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে। তেওঁ নিজেও এসময়ত ডাইনী বুলি অপবাদৰ সন্মুখীন হৈছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ নেতৃত্বত ''মিছন বীৰুবালা'' নামৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনত সমাজকৰ্মী, আইনজীৱী আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱা লোকসকল জড়িত হৈছিল। সংগঠনটোৱে গাঁৱে গাঁৱে সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰা, নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰা আৰু ডাইনী সন্দেহৰ আঁৰত থকা সামাজিক সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জনসাধাৰণক অৱগত কৰাৰ কাম কৰে।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাৰ আন্দোলনে অসমত ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন প্ৰতিৰোধৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ দাবীকো শক্তিশালী কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ লগতে বিভিন্ন সামাজিক সংগঠন আৰু কৰ্মীৰ আন্দোলনৰ ফলত অসম চৰকাৰে ২০১৫ চনত অসম ডাইনী চিকাৰ (নিষেধ, প্ৰতিৰোধ আৰু সুৰক্ষা) আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখন ২০১৮ চনত কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{cite news|last=Agrawal|first=Anuja|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০১৫ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে]] তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|title=Woman honoured with doctorate for fighting witch-hunting in Assam|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/witch-hunting-survivor-who-turned-activist-gets-honorary-doctorate/|work=The Indian Express|date=31 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০২৪ চনৰ ১৩ মে'ত বীৰুবালা ৰাভাৰ মৃত্যু হয়। অন্ধবিশ্বাস আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰাম অসমৰ সমাজ সংস্কাৰ আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰসাৰৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> ==বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্ব== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক যুক্তি আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ সহায় কৰে। ই মানুহৰ মাজত অনুসন্ধিৎসা, মুক্ত চিন্তা, সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগী আৰু নতুন জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে— * কোনো কথা অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰা। * নতুন তথ্য আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থকা। * অন্ধবিশ্বাস আৰু অপবিজ্ঞানৰপৰা আঁতৰি থকা। * প্ৰাকৃতিক আৰু সামাজিক ঘটনাসমূহৰ যুক্তিসংগত ব্যাখ্যা বিচৰা। * পৰীক্ষা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰা। * আনৰ মতামত শুনা আৰু যুক্তিৰ ভিত্তিত নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰা। * বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হোৱা। * সমাজৰ বিভিন্ন সমস্যা সমাধানৰ বাবে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি]] 5x9kp496mrbw1yw6bjt4t21738emhll 648768 648767 2026-10-31T16:34:20Z AjayDas 12623 added [[Category:দৰ্শন]] using [[WP:HC|HotCat]] 648768 wikitext text/x-wiki {{Short description|মুক্ত চিন্তাৰ এক ৰূপ}} '''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা''' ({{lang-en|Scientific temper}}) বুলিলে এনে এক মুক্ত আৰু যুক্তিনিষ্ঠ মানসিকতাক বুজোৱা হয়, যিয়ে নতুন জ্ঞান, নতুন তথ্য আৰু নতুন পৰীক্ষাৰ ফলাফল গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় প্ৰস্তুত থাকে। এই ফলাফল নিজৰ পূৰ্বধাৰণা বা দীৰ্ঘদিনীয়া বিশ্বাসৰ বিপৰীত হ'লেও বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই সেইবোৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সংকোচ নকৰে।<ref>{{Cite book|last=Diggle|first=John|url=https://books.google.com/books?id=rtSzmamY6fQC&dq=scientific+temper&pg=PA451|title=The Faith of Science|date=1898|publisher=The Expositor|editor-last=Nicoll|editor-first=W. Robertson|series=The Expositor (Fifth Series)|volume=VII|location=London|pages=451–452|language=en}}</ref> বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে জীৱন-যাপনৰ এক পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে চিন্তা কৰে আৰু কাৰ্য সম্পাদন কৰে। এই পদ্ধতিত প্ৰশ্ন কৰা, প্ৰাকৃতিক জগতখন পৰ্যবেক্ষণ কৰা, পৰীক্ষা কৰা, অনুমান গঠন কৰা, বিশ্লেষণ কৰা আৰু তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা আদি কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। এই কাৰ্যবোৰ নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত সম্পন্ন হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়। আলোচনা, যুক্তি আৰু বিশ্লেষণ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহৰ মাজত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ মূল্যবোধ গঢ়ি তুলিবলৈ, বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিবলৈ<ref>{{Cite journal|last=Chacko|first=Priya|date=2011|title=The search for a scientific temper: nuclear technology and the ambivalence of India's postcolonial modernity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S026021051000046X/type/journal_article|journal=Review of International Studies|language=en|volume=37|issue=1|pages=185–208|doi=10.1017/S026021051000046X|s2cid=143681466|url-access=subscription}}</ref> আৰু অন্ধবিশ্বাস, ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা তথা অপবিজ্ঞানৰ সকলো ৰূপ দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Raza|first1=Gauhar|last2=Singh|first2=Surjit|date=2018|title=Politics, Religion, Science and Scientific Temper|journal=Cultures of Science|language=en|volume=1|issue=1|pages=39–51|doi=10.1177/209660831800100105|doi-access=free}}</ref> ==বিশ্বত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো বহু দিনৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি কেতিয়া হৈছিল, সেই বিষয়ে সঠিক তথ্য পোৱা নাযায়। অৱশ্যে ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত এই শব্দটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ob9LAAAAcAAJ&dq=%22scientific+temper%22&pg=PA425|title=Saturday Review: Politics, Literature, Science and Art|date=1859|publisher=Saturday Review|pages=425|language=en|chapter=Mind and Body}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Paget|first=James|date=1869|title=Clinical Lecture ON THE TREATMENT OF CARBUNCLE.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673602653978|journal=The Lancet|language=en|volume=93|issue=2368|pages=73–75|doi=10.1016/S0140-6736(02)65397-8}}</ref> ১৮৯৩ চনত যীশু সমাজৰ পণ্ডিত থমাছ এলয়ছিয়াছ হিউজে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে নিখুঁত আৰু কঠোৰ শুদ্ধতাৰ এক মনোভাব। এই মনোভাব সঠিক বিজ্ঞানৰ ফল।<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=I9E1AQAAMAAJ|title=The American Catholic Quarterly Review|date=1893|publisher=Hardy and Mahony|volume=18|location=Philadelphia|pages=627|language=en|chapter=Anthropology: A historical Sketch}}</ref> ১৯২২ চনত কনৱে স্মাৰক বক্তৃতাত [[বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলে]] [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ]] উদাহৰণ দি বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Russell|first=Bertrand|title=Free Thought and Official Propaganda|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|access-date=2021-06-05|website=www.gutenberg.org|language=en}}</ref> <blockquote> শেহতীয়া বছৰবোৰত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা উজ্জ্বল উদাহৰণ আমি আপেক্ষিকতাবাদৰ তত্ত্ব আৰু বিশ্বই ইয়াক গ্ৰহণ কৰা পদ্ধতিত দেখিবলৈ পাইছোঁ। আইনষ্টাইন আছিল এজন জাৰ্মান-ছুইছ-ইহুদী আৰু শান্তিবাদী। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে জাৰ্মান চৰকাৰে তেওঁক গৱেষণাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বৰ পূৰ্বানুমানসমূহ ইংৰাজ গৱেষকৰ এটা দলে ১৯১৯ চনৰ সূৰ্যগ্ৰহণ পৰ্যবেক্ষণ কৰি পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বই পৰম্পৰাগত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সমগ্ৰ তাত্ত্বিক গাঁথনিটো সলনি কৰি দিছিল। এই তত্ত্বই পৰম্পৰাগত গতিবিদ্যাৰ ওপৰত প্ৰায় সেই একেই প্ৰভাৱ পেলাইছিল, যি প্ৰভাৱ চাৰ্লছ ডাৰউইনৰ তত্ত্বই বাইবেলৰ আদিপুস্তকৰ ওপৰত পেলাইছিল। তথাপি, বিশ্বৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে তেওঁৰ তত্ত্বৰ পক্ষে প্ৰমাণ পোৱাৰ লগে লগে সেই তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকৰ কোনেও, আনকি আইনষ্টাইনেও, এই দাবী কৰা নাছিল যে তেওঁ চূড়ান্ত সত্য প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ তত্ত্বত এনে কিছুমান সমস্যা আছিল, যিবোৰ তেওঁ সমাধান কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ তত্ত্বসমূহো পৰৱৰ্তী সময়ত সলনি কৰিব লাগিব, যিদৰে তেওঁৰ তত্ত্বই নিউটনৰ তত্ত্বসমূহ সলনি কৰিছিল। বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃত মনোভাব হৈছে এনে এক সমালোচনামূলক আৰু মতবাদমুক্ত মানসিকতা, যিয়ে নতুন প্ৰমাণৰ ভিত্তিত নিজৰ মত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থাকে।<ref>{{Cite book|last=Russell|first=Bertrand|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|title=Free Thought and Official Propaganda|publisher=Watts & Co.|year=1922|location=London|pages=19–20}}</ref> </blockquote> ১৯৪৬ চনৰপৰা স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা শব্দটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। তেওঁ এই ধাৰণাটোৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal|last1=Mahanti|first1=Subodh|title=A Perspective on Scientific Temper in India|journal=Journal of Scientific Temper|date=2013|volume=1|issue=1|pages=46–62|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/article/view/1099}}</ref> তেওঁ [[ভাৰতৰ আৱিষ্কাৰ]] নামৰ গ্ৰন্থখনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছিল। <blockquote> বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক কোনটো পথেৰে আগবাঢ়িব লাগে, সেই কথা দেখুৱায়। ই এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। আমাক কোৱা হয় যে আমি বিজ্ঞানৰ যুগত বাস কৰিছোঁ। কিন্তু পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইতে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত বা আনকি তেওঁলোকৰ নেতাসকলৰ মাজতো এই মানসিকতাৰ বিশেষ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=The Discovery of India|date=1946|publisher=The Signet Press|location=Calcutta (India)|pages=453}}</ref> আমাক প্ৰয়োজন হৈছে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী, বিজ্ঞানৰ সাহসী আৰু সমালোচনামূলক মানসিকতা, সত্য আৰু নতুন জ্ঞানৰ সন্ধান, পৰীক্ষা নকৰাকৈ কোনো কথা গ্ৰহণ নকৰাৰ মনোভাব, নতুন প্ৰমাণ পালে আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰাৰ ক্ষমতা, পূৰ্বধাৰণাৰ পৰিৱৰ্তে পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা আৰু মনৰ কঠোৰ অনুশাসন। এই সকলোবোৰ কেৱল বিজ্ঞানৰ প্ৰয়োগৰ বাবেই নহয়, জীৱনৰ বাবেও আৰু জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=Ibid|date=1946|pages=452}}</ref> </blockquote> নেহৰুৱে কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল বিজ্ঞানৰ সাধাৰণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই জীৱনৰ চূড়ান্ত উদ্দেশ্য, সৌন্দৰ্য, ভাল-বেয়া আৰু সত্যৰ বিষয়েও চিন্তা কৰে। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে ধৰ্মীয় পদ্ধতিৰ বিপৰীত। ধৰ্মীয় পদ্ধতিয়ে আৱেগ আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই পদ্ধতি জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনকি যিবোৰ বিষয় যুক্তি আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, সেইবোৰতো। নেহৰুৱে কৈছিল যে ধৰ্মই বহু সময়ত মানুহৰ মন বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু অসহিষ্ণুতা, অন্ধবিশ্বাস, সহজে বিশ্বাস কৰা প্ৰৱণতা, আৱেগিকতা আৰু অযুক্তিকৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল নিৰপেক্ষতাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই সৃষ্টিশীলতা আৰু প্ৰগতিকো উৎসাহিত কৰে। তেওঁ কল্পনা কৰিছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ ক্ষেত্ৰ সংকুচিত হ'ব আৰু নতুন আৱিষ্কাৰ, নতুন জ্ঞান, নতুন জীৱনধাৰা আৰু নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ'ব।<ref name=":0">{{cite book|last1=Nehru|first1=Jawaharlal|title=The Discovery of India|publisher=Oxford: University Press|year=1989|edition=Centenary|page=513}}</ref> তেওঁ লগতে কৈছিল, <blockquote> ভাৰতৰ ক্ষুধা আৰু দৰিদ্ৰতা, অপৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ আৰু নিৰক্ষৰতা, অন্ধবিশ্বাস আৰু ক্ষতিকাৰক পৰম্পৰা, অপচয় হোৱা বিশাল সম্পদ আৰু ক্ষুধাতুৰ মানুহেৰে ভৰা এখন সমৃদ্ধিশালী দেশৰ সমস্যাসমূহ কেৱল বিজ্ঞানে সমাধান কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news |last1=Kar |first1=Devi |date=21 August 2012 |title=The Need to Foster a Scientific Temper |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp#.VJeYScFcBg |access-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212104758/http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp |archive-date=12 December 2016}}</ref> </blockquote> ==ভাৰতত স্বীকৃতি== ===ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য=== ভাৰত হৈছে এনে এখন দেশ, যিয়ে নিজৰ সংবিধানত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাক স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Venkataraghavan|date=2020-05-27|title=Scientific temper: A Nehruvian thought that is much relevant today|url=https://thefederal.com/science/scientific-temper-a-nehruvian-thought-but-very-much-relevant-today/|access-date=2021-06-06|website=The Federal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharti|first=Sunanda|date=2020-04-11|title=Spirit of Inquiry and Reform in the Era of Fake News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/will-why-i-love-law/spirit-of-inquiry-and-reform-in-the-era-of-fake-news-11803/|access-date=2021-06-06|website=Times of India|language=en}}</ref> ১৯৭৬ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪২তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে মৌলিক কৰ্তব্যৰ অধীনত ৫১ক(জ) অনুচ্ছেদ সংযোজন কৰা হয়। এই অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, <blockquote> [ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰ কৰ্তব্য হ'ব] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা, মানৱতাবাদ আৰু অনুসন্ধান তথা সংস্কাৰৰ মনোভাব গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=[[Prentice Hall|Prentice Hall of India]] |year=1993 |isbn=81-203-0839-5 |edition=15th |place=New Delhi |page=131}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Constitution (Forty-second Amendment) Act, 1976 {{!}} National Portal of India|url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/amendments/constitution-india-forty-second-amendment-act-1976|access-date=2021-06-06|website=www.india.gov.in}}</ref> </blockquote> এই কৰ্তব্যৰ অৰ্থ হৈছে নাগৰিকসকলে নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত যুক্তি, প্ৰমাণ আৰু অনুসন্ধানৰ মনোভাব গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কোনো কথা কেৱল পৰম্পৰা, বিশ্বাস বা কৰ্তৃত্বৰ ভিত্তিত গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰিব লাগে। ===চৰকাৰী পদক্ষেপ=== ভাৰত চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰচাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম উল্লেখযোগ্য কাৰ্যসূচী আছিল ১৯৫৩ চনৰ ''বিজ্ঞান মন্দিৰ'' পৰীক্ষামূলক কাৰ্যসূচী। [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনগৰ|এছ এছ ভাটনগৰে]] এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ মুৰব্বী আছিল। ১৫ আগষ্টত নেহৰুৱে এই কাৰ্যসূচীৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত বিজ্ঞানৰ বিষয়ে উপযোগী তথ্য প্ৰচাৰ কৰা। ইয়াৰ কেন্দ্ৰসমূহত বৈজ্ঞানিক সঁজুলি, চলচ্চিত্ৰ আৰু কিতাপৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name=":02">{{Cite journal|last1=Rautela|first1=G. S.|last2=Chowdhury|first2=Kanchan|date=2016-09-01|title=Science, Science Literacy and Communication|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol51_2016_3_Art05.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=51|issue=3|pages=494–510|doi=10.16943/ijhs/2016/v51i3/48850|doi-access=free}}</ref> ১৯৫২ চনত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে হিন্দী ভাষাত ''বিজ্ঞান প্ৰগতি'' নামৰ এখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৬৪ চনত ''[[বিজ্ঞান সংবাদদাতা]]'' নামৰ এখন ইংৰাজী মাহেকীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref name=":02" /> তাৰ পিছত উৰ্দু ভাষাত ''Science Ki Dunia'' নামৰ এখন ত্ৰিমাসিক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last1=Bagla|first1=Pallava|title=Bridging the Communication Gap in Science and Technology: Lessons from India|last2=Binoy|first2=V. V.|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-981-10-1025-5|location=Singapore|pages=150–151|oclc=973396802}}</ref> ১৯৮২ চনত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগৰ অধীনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি যোগাযোগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] গঠন কৰা হয়। এই পৰিষদৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰা, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু সমগ্ৰ দেশতে এনে কাৰ্যসূচীৰ সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":1">{{Cite web|title=National Council for Science & Technology Communication NCSTC|url=https://dst.gov.in/scientific-programmes/st-and-socio-economic-development/national-council-science-technology-communication-ncstc|access-date=25 March 2020|website=dst.gov.in}}</ref> এই পৰিষদে প্ৰতি বছৰে [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় গণিত দিৱস]]ৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু বিজ্ঞান অধিৱেশন, ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক বিজ্ঞান অধিৱেশন আৰু বিজ্ঞান এক্সপ্ৰেছৰ দৰে কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে।<ref name=":1" /> ২০১৪ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱসৰ বিষয়-বস্তু হিচাপে "বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ" নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নেহৰুৰ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰা।<ref>{{cite web|last1=Keshavamurthy|first1=H.R.|date=27 February 2014|title=Fostering Scientific Temper is Fundamental to Innovation and Progress|url=http://pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=104309|access-date=22 December 2014|publisher=Press Information Bureau, India}}</ref> ২০১৩ চনত [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু তথ্য সম্পদ প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ উদ্যোগত ''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা'' নামৰ এখন গৱেষণামূলক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=''Journal of Scientific Temper''|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/index|access-date=22 December 2014|publisher=NISCAIR, India}}</ref> ==অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত বিজ্ঞান শিক্ষা, বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণ, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু আঞ্চলিক ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান, বিজ্ঞান সংগঠন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰি আহিছে। ===অসম বিজ্ঞান সমিতি=== [[অসম বিজ্ঞান সমিতি]] অসমত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানমনস্কতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰা এটা উল্লেখযোগ্য সংগঠন। এই সংগঠনে বিজ্ঞান বিষয়ক বক্তৃতা, আলোচনা, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু জনসচেতনতামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰসাৰৰ চেষ্টা কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহত হোজাইত অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ হোজাই শাখা পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাৰ জে চি বসু চৌহদত অনুষ্ঠিত এখন সভাত শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী লোকসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। সভাত বিজ্ঞানৰ বক্তৃতা, প্ৰদৰ্শনী, জনসচেতনতামূলক অভিযান আৰু অন্যান্য কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ শক্তিশালী কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Assam Science Society's Hojai Branch Revived to Promote Scientific Temper|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/north-east-india-news/assam-news/assam-science-societys-hojai-branch-revived-to-promote-scientific-temper|website=The Sentinel|date=27 June 2026}}</ref> ===শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== ২০২৩ চনৰ ১ মাৰ্চত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী]] আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা অসমে ৰাষ্ট্ৰীয় আৱিষ্কাৰ অভিযানৰ অধীনত এখন বুজা-বুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু তেওঁলোকৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা। এই সহযোগিতাৰ অধীনত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বিজ্ঞানভিত্তিক বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=IIT Guwahati initiates multiple activities with Samagra Shiksha, Assam to develop scientific temper among School Students|url=https://jeeadv.iitg.ac.in/iitg_press_details?p=0039%2Fiit-guwahati-initiates-multiple-activities-with-samagra-shiksha-assam-to-develop-scientific-temper-among-school-students|website=IIT Guwahati|date=1 March 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত গুৱাহাটীৰ আঞ্চলিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উত্তৰ-পূব ভাৰত বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াত উত্তৰ-পূবৰ সাতখন ৰাজ্যৰ ৩৩টা শিক্ষাৰ্থী দলে অংশগ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে স্বাস্থ্য, কৃষি, পৰিৱেশ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু গণনামূলক চিন্তাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰদৰ্শন কৰে। এই মেলাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূবৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰা আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে এক উমৈহতীয়া মঞ্চ প্ৰদান কৰা।<ref>{{cite news|title=First edition of NE science fair concludes, to be held every year|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/first-edition-of-ne-science-fair-concludes-to-be-held-every-year/amp_articleshow/108691045.cms|work=The Times of India|date=22 March 2024}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অসম সাহিত্য সভাৰ ৭৭তম দ্বিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মেলাখনৰ নাম আছিল "গুৰু প্ৰসাদ দাস বিজ্ঞান মেলা।" ইয়াত বিভিন্ন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানে অংশগ্ৰহণ কৰি বিজ্ঞানৰ নতুন আৱিষ্কাৰ আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। অসম সাহিত্য সভাৰ এই উদ্যোগে সাহিত্য আৰু ভাষাৰ প্ৰচাৰৰ লগতে বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|title=Science fair marks new era for Sahitya Sabha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/science-fair-marks-new-era-for-sahitya-sabha/articleshow/117799686.cms|work=The Times of India|date=31 January 2025}}</ref> ===অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== বিজ্ঞানৰ জ্ঞান জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃভাষাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু প্ৰকাশ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে কাম কৰি আহিছে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কেইবাটাও কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত অসমীয়াত জনপ্ৰিয় বিজ্ঞানৰ আলোচনী প্ৰকাশ, বিজ্ঞান যোগাযোগৰ প্ৰশিক্ষণ, পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্যোগত ''বিজ্ঞান লহৰ'' নামৰ এখন অসমীয়া অনলাইন বিজ্ঞান আলোচনী আৰম্ভ কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ তথ্য সহজে উপলব্ধ কৰা আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ত বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপৰ অসমীয়া অনুবাদৰ ওপৰত এখন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই কৰ্মশালাত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰকাশ কৰা বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপসমূহৰ অসমীয়া অনুবাদ পৰ্যালোচনা কৰা হয়। এই উদ্যোগৰ উদ্দেশ্য আছিল অসমীয়া ভাষাৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা।<ref>{{cite news|title=Assam: Tezpur University Holds Workshop on Assamese Translation of Science Books|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-tezpur-university-holds-workshop-on-assamese-translation-of-science-books|work=The Sentinel|date=25 July 2025}}</ref> ===লোকসংস্কৃতিৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাগত মাধ্যমসমূহ বিজ্ঞানৰ তথ্য জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। লোকগীত, পুতলা নাচ, বাটৰ নাট, লোকনাট্য আৰু চিত্ৰকলাৰ দৰে মাধ্যমসমূহে বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু সহজে বুজাব পাৰে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ-পূব ভাৰতত লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে বিজ্ঞান যোগাযোগৰ ওপৰত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত স্বাস্থ্য, কৃষি, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বিষয়সমূহ লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা অধ্যয়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ===ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ=== [[ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ]] অসমৰ এটা বিজ্ঞানমনস্কতা প্ৰচাৰক সংগঠন। ২০০৪ চনৰ মে' মাহত এই সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সংগঠনটোৱে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু অপবিজ্ঞান দূৰ কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীৰ হেদায়েৎপুৰত অৱস্থিত। সংগঠনটোৰ অসমত ২৩টা শাখা আছে।<ref>{{cite web|title=Who Are We|url=https://elloravigyan.in/who-are-we/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> এই সংগঠনে বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন, ক'লা যাদু, বেজালি, ভণ্ড চিকিৎসা, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আৰু ৰত্ন সম্পৰ্কীয় অন্ধবিশ্বাস তথা ভণ্ড ধৰ্মগুৰুৰ বিৰুদ্ধে সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্বাস্থ্য আৰু পৰিচ্ছন্নতা, পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বিজ্ঞানৰ জনপ্ৰিয়কৰণৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰে। সংগঠনটোৱে স্বেচ্ছামূলক ৰক্তদান, চকু দান, অংগদান আৰু মৃত্যুৰ পিছত দেহদানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণক উৎসাহিত কৰে। বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা, বক্তৃতা আৰু সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে অন্যান্য সামাজিক সংগঠনৰ সৈতেও যৌথভাৱে কাম কৰে।<ref>{{cite web|title=Home|url=https://elloravigyan.in/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০২৪ চনত সংগঠনটোৱে ৰাজ্যিক আৰু জিলা পৰ্যায়ৰ বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল। ইয়াত অষ্টমৰ পৰা দশম শ্ৰেণী আৰু একাদশৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে দুটা শাখা ৰখা হৈছিল। পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, জৈৱবৈচিত্ৰ্য আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে বিষয়ত শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=State & District Level Science Exhibition 2024|url=https://elloravigyan.in/wp-content/uploads/2024/05/FORM_SLSE24.pdf|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০১৭ চনত তিনিচুকীয়া জিলাৰ ডুমডুমাত অনুষ্ঠিত সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় ত্ৰিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত "অন্ধবিশ্বাস আৰু বৰ্তমানৰ সমাজ" বিষয়ক এখন আলোচনা-চক্ৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াত বক্তাসকলে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰিবলৈ অনুসন্ধিৎসু মন আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{cite news|title=Society can progress through spirit of enquiry|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/society-can-progress-through-spirit-of-enquiry|work=The Sentinel|date=1 November 2017}}</ref> ===বীৰুবালা ৰাভা আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলন=== [[বীৰুবালা ৰাভা]] অসমৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলনৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কৰ্মী আছিল। তেওঁ বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰীহ লোকক নিৰ্যাতন আৰু হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিন ধৰি সংগ্ৰাম কৰিছিল। অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ ঠাকুৰভিলা গাঁৱৰ বাসিন্দা বীৰুবালা ৰাভাই নিজৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ অসুস্থ হোৱাত এগৰাকী বেজে পুত্ৰজনৰ মৃত্যু হ'ব বুলি কৈছিল। কিন্তু তেওঁ সেই কথা বিশ্বাস নকৰি পুত্ৰক চিকিৎসালয়লৈ লৈ গৈছিল আৰু পুত্ৰ সুস্থ হৈ উঠিছিল। এই ঘটনাই তেওঁক বেজালি আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। ১৯৯৯ চনত তেওঁ অসম মহিলা সমতা সমাজৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Witch Hunting – The stories the states tell|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/wsp15/chapter/witch-hunting/|website=INFLIBNET}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাই গাঁৱে গাঁৱে গৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰা, তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক সহায় কৰা আৰু সমাজৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাত বহু নিৰীহ লোকৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে। তেওঁ নিজেও এসময়ত ডাইনী বুলি অপবাদৰ সন্মুখীন হৈছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ নেতৃত্বত ''মিছন বীৰুবালা'' নামৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনত সমাজকৰ্মী, আইনজীৱী আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱা লোকসকল জড়িত হৈছিল। সংগঠনটোৱে গাঁৱে গাঁৱে সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰা, নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰা আৰু ডাইনী সন্দেহৰ আঁৰত থকা সামাজিক সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জনসাধাৰণক অৱগত কৰাৰ কাম কৰে।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাৰ আন্দোলনে অসমত ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন প্ৰতিৰোধৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ দাবীকো শক্তিশালী কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ লগতে বিভিন্ন সামাজিক সংগঠন আৰু কৰ্মীৰ আন্দোলনৰ ফলত অসম চৰকাৰে ২০১৫ চনত অসম ডাইনী চিকাৰ (নিষেধ, প্ৰতিৰোধ আৰু সুৰক্ষা) আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখন ২০১৮ চনত কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{cite news|last=Agrawal|first=Anuja|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০১৫ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে]] তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|title=Woman honoured with doctorate for fighting witch-hunting in Assam|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/witch-hunting-survivor-who-turned-activist-gets-honorary-doctorate/|work=The Indian Express|date=31 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০২৪ চনৰ ১৩ মে'ত বীৰুবালা ৰাভাৰ মৃত্যু হয়। অন্ধবিশ্বাস আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰাম অসমৰ সমাজ সংস্কাৰ আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰসাৰৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> ==বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্ব== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক যুক্তি আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ সহায় কৰে। ই মানুহৰ মাজত অনুসন্ধিৎসা, মুক্ত চিন্তা, সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগী আৰু নতুন জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে— * কোনো কথা অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰা। * নতুন তথ্য আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থকা। * অন্ধবিশ্বাস আৰু অপবিজ্ঞানৰপৰা আঁতৰি থকা। * প্ৰাকৃতিক আৰু সামাজিক ঘটনাসমূহৰ যুক্তিসংগত ব্যাখ্যা বিচৰা। * পৰীক্ষা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰা। * আনৰ মতামত শুনা আৰু যুক্তিৰ ভিত্তিত নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰা। * বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হোৱা। * সমাজৰ বিভিন্ন সমস্যা সমাধানৰ বাবে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি]] [[শ্ৰেণী:দৰ্শন]] dor4iswyrm9ihr3x13zwxnil0j3yiw7 648771 648768 2026-10-31T16:53:07Z AjayDas 12623 /* বিশ্বত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ */ 648771 wikitext text/x-wiki {{Short description|মুক্ত চিন্তাৰ এক ৰূপ}} '''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা''' ({{lang-en|Scientific temper}}) বুলিলে এনে এক মুক্ত আৰু যুক্তিনিষ্ঠ মানসিকতাক বুজোৱা হয়, যিয়ে নতুন জ্ঞান, নতুন তথ্য আৰু নতুন পৰীক্ষাৰ ফলাফল গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় প্ৰস্তুত থাকে। এই ফলাফল নিজৰ পূৰ্বধাৰণা বা দীৰ্ঘদিনীয়া বিশ্বাসৰ বিপৰীত হ'লেও বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই সেইবোৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সংকোচ নকৰে।<ref>{{Cite book|last=Diggle|first=John|url=https://books.google.com/books?id=rtSzmamY6fQC&dq=scientific+temper&pg=PA451|title=The Faith of Science|date=1898|publisher=The Expositor|editor-last=Nicoll|editor-first=W. Robertson|series=The Expositor (Fifth Series)|volume=VII|location=London|pages=451–452|language=en}}</ref> বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে জীৱন-যাপনৰ এক পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে চিন্তা কৰে আৰু কাৰ্য সম্পাদন কৰে। এই পদ্ধতিত প্ৰশ্ন কৰা, প্ৰাকৃতিক জগতখন পৰ্যবেক্ষণ কৰা, পৰীক্ষা কৰা, অনুমান গঠন কৰা, বিশ্লেষণ কৰা আৰু তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা আদি কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। এই কাৰ্যবোৰ নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত সম্পন্ন হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়। আলোচনা, যুক্তি আৰু বিশ্লেষণ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহৰ মাজত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ মূল্যবোধ গঢ়ি তুলিবলৈ, বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিবলৈ<ref>{{Cite journal|last=Chacko|first=Priya|date=2011|title=The search for a scientific temper: nuclear technology and the ambivalence of India's postcolonial modernity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S026021051000046X/type/journal_article|journal=Review of International Studies|language=en|volume=37|issue=1|pages=185–208|doi=10.1017/S026021051000046X|s2cid=143681466|url-access=subscription}}</ref> আৰু অন্ধবিশ্বাস, ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা তথা অপবিজ্ঞানৰ সকলো ৰূপ দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Raza|first1=Gauhar|last2=Singh|first2=Surjit|date=2018|title=Politics, Religion, Science and Scientific Temper|journal=Cultures of Science|language=en|volume=1|issue=1|pages=39–51|doi=10.1177/209660831800100105|doi-access=free}}</ref> ==বিশ্বত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো বহু দিনৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি কেতিয়া হৈছিল, সেই বিষয়ে সঠিক তথ্য পোৱা নাযায়। অৱশ্যে ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত এই শব্দটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ob9LAAAAcAAJ&dq=%22scientific+temper%22&pg=PA425|title=Saturday Review: Politics, Literature, Science and Art|date=1859|publisher=Saturday Review|pages=425|language=en|chapter=Mind and Body}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Paget|first=James|date=1869|title=Clinical Lecture ON THE TREATMENT OF CARBUNCLE.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673602653978|journal=The Lancet|language=en|volume=93|issue=2368|pages=73–75|doi=10.1016/S0140-6736(02)65397-8}}</ref> ১৮৯৩ চনত যীশু সমাজৰ পণ্ডিত থমাছ এলয়ছিয়াছ হিউজে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে নিখুঁত আৰু কঠোৰ শুদ্ধতাৰ এক মনোভাব। এই মনোভাব সঠিক বিজ্ঞানৰ ফল।<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=I9E1AQAAMAAJ|title=The American Catholic Quarterly Review|date=1893|publisher=Hardy and Mahony|volume=18|location=Philadelphia|pages=627|language=en|chapter=Anthropology: A historical Sketch}}</ref> ১৯২২ চনত কনৱে স্মাৰক বক্তৃতাত [[বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলে]] [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ]] উদাহৰণ দি বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Russell|first=Bertrand|title=Free Thought and Official Propaganda|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|access-date=2021-06-05|website=www.gutenberg.org|language=en}}</ref> <blockquote> শেহতীয়া বছৰবোৰত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা উজ্জ্বল উদাহৰণ আমি আপেক্ষিকতাবাদৰ তত্ত্ব আৰু বিশ্বই ইয়াক গ্ৰহণ কৰা পদ্ধতিত দেখিবলৈ পাইছোঁ। আইনষ্টাইন আছিল এজন জাৰ্মান-ছুইছ-ইহুদী আৰু শান্তিবাদী। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে জাৰ্মান চৰকাৰে তেওঁক গৱেষণাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বৰ পূৰ্বানুমানসমূহ ইংৰাজ গৱেষকৰ এটা দলে ১৯১৯ চনৰ সূৰ্যগ্ৰহণ পৰ্যবেক্ষণ কৰি পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বই পৰম্পৰাগত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সমগ্ৰ তাত্ত্বিক গাঁথনিটো সলনি কৰি দিছিল। এই তত্ত্বই পৰম্পৰাগত গতিবিদ্যাৰ ওপৰত প্ৰায় সেই একেই প্ৰভাৱ পেলাইছিল, যি প্ৰভাৱ চাৰ্লছ ডাৰউইনৰ তত্ত্বই বাইবেলৰ আদিপুস্তকৰ ওপৰত পেলাইছিল। তথাপি, বিশ্বৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে তেওঁৰ তত্ত্বৰ পক্ষে প্ৰমাণ পোৱাৰ লগে লগে সেই তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকৰ কোনেও, আনকি আইনষ্টাইনেও, এই দাবী কৰা নাছিল যে তেওঁ চূড়ান্ত সত্য প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ তত্ত্বত এনে কিছুমান সমস্যা আছিল, যিবোৰ তেওঁ সমাধান কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ তত্ত্বসমূহো পৰৱৰ্তী সময়ত সলনি কৰিব লাগিব, যিদৰে তেওঁৰ তত্ত্বই নিউটনৰ তত্ত্বসমূহ সলনি কৰিছিল। বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃত মনোভাব হৈছে এনে এক সমালোচনামূলক আৰু মতবাদমুক্ত মানসিকতা, যিয়ে নতুন প্ৰমাণৰ ভিত্তিত নিজৰ মত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থাকে।<ref>{{Cite book|last=Russell|first=Bertrand|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|title=Free Thought and Official Propaganda|publisher=Watts & Co.|year=1922|location=London|pages=19–20}}</ref> </blockquote> ১৯৪৬ চনৰপৰা স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা শব্দটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। তেওঁ এই ধাৰণাটোৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal|last1=Mahanti|first1=Subodh|title=A Perspective on Scientific Temper in India|journal=Journal of Scientific Temper|date=2013|volume=1|issue=1|pages=46–62|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/article/view/1099}}</ref> তেওঁ [[দ্য ডিস্কভাৰী অৱ ইণ্ডিয়া (গ্ৰন্থ)| দ্য ডিস্কভাৰী অৱ ইণ্ডিয়া]] নামৰ গ্ৰন্থখনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছিল। <blockquote> বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক কোনটো পথেৰে আগবাঢ়িব লাগে, সেই কথা দেখুৱায়। ই এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। আমাক কোৱা হয় যে আমি বিজ্ঞানৰ যুগত বাস কৰিছোঁ। কিন্তু পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইতে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত বা আনকি তেওঁলোকৰ নেতাসকলৰ মাজতো এই মানসিকতাৰ বিশেষ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=The Discovery of India|date=1946|publisher=The Signet Press|location=Calcutta (India)|pages=453}}</ref> আমাক প্ৰয়োজন হৈছে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী, বিজ্ঞানৰ সাহসী আৰু সমালোচনামূলক মানসিকতা, সত্য আৰু নতুন জ্ঞানৰ সন্ধান, পৰীক্ষা নকৰাকৈ কোনো কথা গ্ৰহণ নকৰাৰ মনোভাব, নতুন প্ৰমাণ পালে আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰাৰ ক্ষমতা, পূৰ্বধাৰণাৰ পৰিৱৰ্তে পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা আৰু মনৰ কঠোৰ অনুশাসন। এই সকলোবোৰ কেৱল বিজ্ঞানৰ প্ৰয়োগৰ বাবেই নহয়, জীৱনৰ বাবেও আৰু জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=Ibid|date=1946|pages=452}}</ref> </blockquote> নেহৰুৱে কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল বিজ্ঞানৰ সাধাৰণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই জীৱনৰ চূড়ান্ত উদ্দেশ্য, সৌন্দৰ্য, ভাল-বেয়া আৰু সত্যৰ বিষয়েও চিন্তা কৰে। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে ধৰ্মীয় পদ্ধতিৰ বিপৰীত। ধৰ্মীয় পদ্ধতিয়ে আৱেগ আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই পদ্ধতি জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনকি যিবোৰ বিষয় যুক্তি আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, সেইবোৰতো। নেহৰুৱে কৈছিল যে ধৰ্মই বহু সময়ত মানুহৰ মন বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু অসহিষ্ণুতা, অন্ধবিশ্বাস, সহজে বিশ্বাস কৰা প্ৰৱণতা, আৱেগিকতা আৰু অযুক্তিকৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল নিৰপেক্ষতাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই সৃষ্টিশীলতা আৰু প্ৰগতিকো উৎসাহিত কৰে। তেওঁ কল্পনা কৰিছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ ক্ষেত্ৰ সংকুচিত হ'ব আৰু নতুন আৱিষ্কাৰ, নতুন জ্ঞান, নতুন জীৱনধাৰা আৰু নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ'ব।<ref name=":0">{{cite book|last1=Nehru|first1=Jawaharlal|title=The Discovery of India|publisher=Oxford: University Press|year=1989|edition=Centenary|page=513}}</ref> তেওঁ লগতে কৈছিল, <blockquote> ভাৰতৰ ক্ষুধা আৰু দৰিদ্ৰতা, অপৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ আৰু নিৰক্ষৰতা, অন্ধবিশ্বাস আৰু ক্ষতিকাৰক পৰম্পৰা, অপচয় হোৱা বিশাল সম্পদ আৰু ক্ষুধাতুৰ মানুহেৰে ভৰা এখন সমৃদ্ধিশালী দেশৰ সমস্যাসমূহ কেৱল বিজ্ঞানে সমাধান কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news |last1=Kar |first1=Devi |date=21 August 2012 |title=The Need to Foster a Scientific Temper |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp#.VJeYScFcBg |access-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212104758/http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp |archive-date=12 December 2016}}</ref> </blockquote> ==ভাৰতত স্বীকৃতি== ===ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য=== ভাৰত হৈছে এনে এখন দেশ, যিয়ে নিজৰ সংবিধানত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাক স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Venkataraghavan|date=2020-05-27|title=Scientific temper: A Nehruvian thought that is much relevant today|url=https://thefederal.com/science/scientific-temper-a-nehruvian-thought-but-very-much-relevant-today/|access-date=2021-06-06|website=The Federal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharti|first=Sunanda|date=2020-04-11|title=Spirit of Inquiry and Reform in the Era of Fake News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/will-why-i-love-law/spirit-of-inquiry-and-reform-in-the-era-of-fake-news-11803/|access-date=2021-06-06|website=Times of India|language=en}}</ref> ১৯৭৬ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪২তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে মৌলিক কৰ্তব্যৰ অধীনত ৫১ক(জ) অনুচ্ছেদ সংযোজন কৰা হয়। এই অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, <blockquote> [ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰ কৰ্তব্য হ'ব] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা, মানৱতাবাদ আৰু অনুসন্ধান তথা সংস্কাৰৰ মনোভাব গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=[[Prentice Hall|Prentice Hall of India]] |year=1993 |isbn=81-203-0839-5 |edition=15th |place=New Delhi |page=131}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Constitution (Forty-second Amendment) Act, 1976 {{!}} National Portal of India|url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/amendments/constitution-india-forty-second-amendment-act-1976|access-date=2021-06-06|website=www.india.gov.in}}</ref> </blockquote> এই কৰ্তব্যৰ অৰ্থ হৈছে নাগৰিকসকলে নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত যুক্তি, প্ৰমাণ আৰু অনুসন্ধানৰ মনোভাব গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কোনো কথা কেৱল পৰম্পৰা, বিশ্বাস বা কৰ্তৃত্বৰ ভিত্তিত গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰিব লাগে। ===চৰকাৰী পদক্ষেপ=== ভাৰত চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰচাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম উল্লেখযোগ্য কাৰ্যসূচী আছিল ১৯৫৩ চনৰ ''বিজ্ঞান মন্দিৰ'' পৰীক্ষামূলক কাৰ্যসূচী। [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনগৰ|এছ এছ ভাটনগৰে]] এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ মুৰব্বী আছিল। ১৫ আগষ্টত নেহৰুৱে এই কাৰ্যসূচীৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত বিজ্ঞানৰ বিষয়ে উপযোগী তথ্য প্ৰচাৰ কৰা। ইয়াৰ কেন্দ্ৰসমূহত বৈজ্ঞানিক সঁজুলি, চলচ্চিত্ৰ আৰু কিতাপৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name=":02">{{Cite journal|last1=Rautela|first1=G. S.|last2=Chowdhury|first2=Kanchan|date=2016-09-01|title=Science, Science Literacy and Communication|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol51_2016_3_Art05.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=51|issue=3|pages=494–510|doi=10.16943/ijhs/2016/v51i3/48850|doi-access=free}}</ref> ১৯৫২ চনত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে হিন্দী ভাষাত ''বিজ্ঞান প্ৰগতি'' নামৰ এখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৬৪ চনত ''[[বিজ্ঞান সংবাদদাতা]]'' নামৰ এখন ইংৰাজী মাহেকীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref name=":02" /> তাৰ পিছত উৰ্দু ভাষাত ''Science Ki Dunia'' নামৰ এখন ত্ৰিমাসিক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last1=Bagla|first1=Pallava|title=Bridging the Communication Gap in Science and Technology: Lessons from India|last2=Binoy|first2=V. V.|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-981-10-1025-5|location=Singapore|pages=150–151|oclc=973396802}}</ref> ১৯৮২ চনত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগৰ অধীনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি যোগাযোগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] গঠন কৰা হয়। এই পৰিষদৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰা, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু সমগ্ৰ দেশতে এনে কাৰ্যসূচীৰ সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":1">{{Cite web|title=National Council for Science & Technology Communication NCSTC|url=https://dst.gov.in/scientific-programmes/st-and-socio-economic-development/national-council-science-technology-communication-ncstc|access-date=25 March 2020|website=dst.gov.in}}</ref> এই পৰিষদে প্ৰতি বছৰে [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় গণিত দিৱস]]ৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু বিজ্ঞান অধিৱেশন, ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক বিজ্ঞান অধিৱেশন আৰু বিজ্ঞান এক্সপ্ৰেছৰ দৰে কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে।<ref name=":1" /> ২০১৪ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱসৰ বিষয়-বস্তু হিচাপে "বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ" নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নেহৰুৰ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰা।<ref>{{cite web|last1=Keshavamurthy|first1=H.R.|date=27 February 2014|title=Fostering Scientific Temper is Fundamental to Innovation and Progress|url=http://pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=104309|access-date=22 December 2014|publisher=Press Information Bureau, India}}</ref> ২০১৩ চনত [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু তথ্য সম্পদ প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ উদ্যোগত ''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা'' নামৰ এখন গৱেষণামূলক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=''Journal of Scientific Temper''|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/index|access-date=22 December 2014|publisher=NISCAIR, India}}</ref> ==অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত বিজ্ঞান শিক্ষা, বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণ, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু আঞ্চলিক ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান, বিজ্ঞান সংগঠন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰি আহিছে। ===অসম বিজ্ঞান সমিতি=== [[অসম বিজ্ঞান সমিতি]] অসমত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানমনস্কতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰা এটা উল্লেখযোগ্য সংগঠন। এই সংগঠনে বিজ্ঞান বিষয়ক বক্তৃতা, আলোচনা, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু জনসচেতনতামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰসাৰৰ চেষ্টা কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহত হোজাইত অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ হোজাই শাখা পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাৰ জে চি বসু চৌহদত অনুষ্ঠিত এখন সভাত শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী লোকসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। সভাত বিজ্ঞানৰ বক্তৃতা, প্ৰদৰ্শনী, জনসচেতনতামূলক অভিযান আৰু অন্যান্য কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ শক্তিশালী কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Assam Science Society's Hojai Branch Revived to Promote Scientific Temper|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/north-east-india-news/assam-news/assam-science-societys-hojai-branch-revived-to-promote-scientific-temper|website=The Sentinel|date=27 June 2026}}</ref> ===শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== ২০২৩ চনৰ ১ মাৰ্চত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী]] আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা অসমে ৰাষ্ট্ৰীয় আৱিষ্কাৰ অভিযানৰ অধীনত এখন বুজা-বুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু তেওঁলোকৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা। এই সহযোগিতাৰ অধীনত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বিজ্ঞানভিত্তিক বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=IIT Guwahati initiates multiple activities with Samagra Shiksha, Assam to develop scientific temper among School Students|url=https://jeeadv.iitg.ac.in/iitg_press_details?p=0039%2Fiit-guwahati-initiates-multiple-activities-with-samagra-shiksha-assam-to-develop-scientific-temper-among-school-students|website=IIT Guwahati|date=1 March 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত গুৱাহাটীৰ আঞ্চলিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উত্তৰ-পূব ভাৰত বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াত উত্তৰ-পূবৰ সাতখন ৰাজ্যৰ ৩৩টা শিক্ষাৰ্থী দলে অংশগ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে স্বাস্থ্য, কৃষি, পৰিৱেশ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু গণনামূলক চিন্তাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰদৰ্শন কৰে। এই মেলাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূবৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰা আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে এক উমৈহতীয়া মঞ্চ প্ৰদান কৰা।<ref>{{cite news|title=First edition of NE science fair concludes, to be held every year|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/first-edition-of-ne-science-fair-concludes-to-be-held-every-year/amp_articleshow/108691045.cms|work=The Times of India|date=22 March 2024}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অসম সাহিত্য সভাৰ ৭৭তম দ্বিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মেলাখনৰ নাম আছিল "গুৰু প্ৰসাদ দাস বিজ্ঞান মেলা।" ইয়াত বিভিন্ন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানে অংশগ্ৰহণ কৰি বিজ্ঞানৰ নতুন আৱিষ্কাৰ আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। অসম সাহিত্য সভাৰ এই উদ্যোগে সাহিত্য আৰু ভাষাৰ প্ৰচাৰৰ লগতে বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|title=Science fair marks new era for Sahitya Sabha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/science-fair-marks-new-era-for-sahitya-sabha/articleshow/117799686.cms|work=The Times of India|date=31 January 2025}}</ref> ===অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== বিজ্ঞানৰ জ্ঞান জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃভাষাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু প্ৰকাশ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে কাম কৰি আহিছে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কেইবাটাও কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত অসমীয়াত জনপ্ৰিয় বিজ্ঞানৰ আলোচনী প্ৰকাশ, বিজ্ঞান যোগাযোগৰ প্ৰশিক্ষণ, পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্যোগত ''বিজ্ঞান লহৰ'' নামৰ এখন অসমীয়া অনলাইন বিজ্ঞান আলোচনী আৰম্ভ কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ তথ্য সহজে উপলব্ধ কৰা আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ত বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপৰ অসমীয়া অনুবাদৰ ওপৰত এখন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই কৰ্মশালাত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰকাশ কৰা বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপসমূহৰ অসমীয়া অনুবাদ পৰ্যালোচনা কৰা হয়। এই উদ্যোগৰ উদ্দেশ্য আছিল অসমীয়া ভাষাৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা।<ref>{{cite news|title=Assam: Tezpur University Holds Workshop on Assamese Translation of Science Books|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-tezpur-university-holds-workshop-on-assamese-translation-of-science-books|work=The Sentinel|date=25 July 2025}}</ref> ===লোকসংস্কৃতিৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাগত মাধ্যমসমূহ বিজ্ঞানৰ তথ্য জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। লোকগীত, পুতলা নাচ, বাটৰ নাট, লোকনাট্য আৰু চিত্ৰকলাৰ দৰে মাধ্যমসমূহে বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু সহজে বুজাব পাৰে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ-পূব ভাৰতত লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে বিজ্ঞান যোগাযোগৰ ওপৰত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত স্বাস্থ্য, কৃষি, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বিষয়সমূহ লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা অধ্যয়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ===ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ=== [[ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ]] অসমৰ এটা বিজ্ঞানমনস্কতা প্ৰচাৰক সংগঠন। ২০০৪ চনৰ মে' মাহত এই সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সংগঠনটোৱে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু অপবিজ্ঞান দূৰ কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীৰ হেদায়েৎপুৰত অৱস্থিত। সংগঠনটোৰ অসমত ২৩টা শাখা আছে।<ref>{{cite web|title=Who Are We|url=https://elloravigyan.in/who-are-we/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> এই সংগঠনে বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন, ক'লা যাদু, বেজালি, ভণ্ড চিকিৎসা, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আৰু ৰত্ন সম্পৰ্কীয় অন্ধবিশ্বাস তথা ভণ্ড ধৰ্মগুৰুৰ বিৰুদ্ধে সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্বাস্থ্য আৰু পৰিচ্ছন্নতা, পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বিজ্ঞানৰ জনপ্ৰিয়কৰণৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰে। সংগঠনটোৱে স্বেচ্ছামূলক ৰক্তদান, চকু দান, অংগদান আৰু মৃত্যুৰ পিছত দেহদানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণক উৎসাহিত কৰে। বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা, বক্তৃতা আৰু সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে অন্যান্য সামাজিক সংগঠনৰ সৈতেও যৌথভাৱে কাম কৰে।<ref>{{cite web|title=Home|url=https://elloravigyan.in/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০২৪ চনত সংগঠনটোৱে ৰাজ্যিক আৰু জিলা পৰ্যায়ৰ বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল। ইয়াত অষ্টমৰ পৰা দশম শ্ৰেণী আৰু একাদশৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে দুটা শাখা ৰখা হৈছিল। পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, জৈৱবৈচিত্ৰ্য আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে বিষয়ত শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=State & District Level Science Exhibition 2024|url=https://elloravigyan.in/wp-content/uploads/2024/05/FORM_SLSE24.pdf|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০১৭ চনত তিনিচুকীয়া জিলাৰ ডুমডুমাত অনুষ্ঠিত সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় ত্ৰিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত "অন্ধবিশ্বাস আৰু বৰ্তমানৰ সমাজ" বিষয়ক এখন আলোচনা-চক্ৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াত বক্তাসকলে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰিবলৈ অনুসন্ধিৎসু মন আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{cite news|title=Society can progress through spirit of enquiry|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/society-can-progress-through-spirit-of-enquiry|work=The Sentinel|date=1 November 2017}}</ref> ===বীৰুবালা ৰাভা আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলন=== [[বীৰুবালা ৰাভা]] অসমৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলনৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কৰ্মী আছিল। তেওঁ বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰীহ লোকক নিৰ্যাতন আৰু হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিন ধৰি সংগ্ৰাম কৰিছিল। অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ ঠাকুৰভিলা গাঁৱৰ বাসিন্দা বীৰুবালা ৰাভাই নিজৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ অসুস্থ হোৱাত এগৰাকী বেজে পুত্ৰজনৰ মৃত্যু হ'ব বুলি কৈছিল। কিন্তু তেওঁ সেই কথা বিশ্বাস নকৰি পুত্ৰক চিকিৎসালয়লৈ লৈ গৈছিল আৰু পুত্ৰ সুস্থ হৈ উঠিছিল। এই ঘটনাই তেওঁক বেজালি আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। ১৯৯৯ চনত তেওঁ অসম মহিলা সমতা সমাজৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Witch Hunting – The stories the states tell|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/wsp15/chapter/witch-hunting/|website=INFLIBNET}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাই গাঁৱে গাঁৱে গৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰা, তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক সহায় কৰা আৰু সমাজৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাত বহু নিৰীহ লোকৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে। তেওঁ নিজেও এসময়ত ডাইনী বুলি অপবাদৰ সন্মুখীন হৈছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ নেতৃত্বত ''মিছন বীৰুবালা'' নামৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনত সমাজকৰ্মী, আইনজীৱী আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱা লোকসকল জড়িত হৈছিল। সংগঠনটোৱে গাঁৱে গাঁৱে সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰা, নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰা আৰু ডাইনী সন্দেহৰ আঁৰত থকা সামাজিক সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জনসাধাৰণক অৱগত কৰাৰ কাম কৰে।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাৰ আন্দোলনে অসমত ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন প্ৰতিৰোধৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ দাবীকো শক্তিশালী কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ লগতে বিভিন্ন সামাজিক সংগঠন আৰু কৰ্মীৰ আন্দোলনৰ ফলত অসম চৰকাৰে ২০১৫ চনত অসম ডাইনী চিকাৰ (নিষেধ, প্ৰতিৰোধ আৰু সুৰক্ষা) আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখন ২০১৮ চনত কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{cite news|last=Agrawal|first=Anuja|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০১৫ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে]] তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|title=Woman honoured with doctorate for fighting witch-hunting in Assam|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/witch-hunting-survivor-who-turned-activist-gets-honorary-doctorate/|work=The Indian Express|date=31 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০২৪ চনৰ ১৩ মে'ত বীৰুবালা ৰাভাৰ মৃত্যু হয়। অন্ধবিশ্বাস আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰাম অসমৰ সমাজ সংস্কাৰ আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰসাৰৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> ==বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্ব== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক যুক্তি আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ সহায় কৰে। ই মানুহৰ মাজত অনুসন্ধিৎসা, মুক্ত চিন্তা, সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগী আৰু নতুন জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে— * কোনো কথা অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰা। * নতুন তথ্য আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থকা। * অন্ধবিশ্বাস আৰু অপবিজ্ঞানৰপৰা আঁতৰি থকা। * প্ৰাকৃতিক আৰু সামাজিক ঘটনাসমূহৰ যুক্তিসংগত ব্যাখ্যা বিচৰা। * পৰীক্ষা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰা। * আনৰ মতামত শুনা আৰু যুক্তিৰ ভিত্তিত নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰা। * বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হোৱা। * সমাজৰ বিভিন্ন সমস্যা সমাধানৰ বাবে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি]] [[শ্ৰেণী:দৰ্শন]] hgvrajavuxx4e3ibasou6yidd2apn2s 648773 648771 2026-10-31T16:54:27Z AjayDas 12623 /* ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য */ 648773 wikitext text/x-wiki {{Short description|মুক্ত চিন্তাৰ এক ৰূপ}} '''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা''' ({{lang-en|Scientific temper}}) বুলিলে এনে এক মুক্ত আৰু যুক্তিনিষ্ঠ মানসিকতাক বুজোৱা হয়, যিয়ে নতুন জ্ঞান, নতুন তথ্য আৰু নতুন পৰীক্ষাৰ ফলাফল গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় প্ৰস্তুত থাকে। এই ফলাফল নিজৰ পূৰ্বধাৰণা বা দীৰ্ঘদিনীয়া বিশ্বাসৰ বিপৰীত হ'লেও বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই সেইবোৰ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সংকোচ নকৰে।<ref>{{Cite book|last=Diggle|first=John|url=https://books.google.com/books?id=rtSzmamY6fQC&dq=scientific+temper&pg=PA451|title=The Faith of Science|date=1898|publisher=The Expositor|editor-last=Nicoll|editor-first=W. Robertson|series=The Expositor (Fifth Series)|volume=VII|location=London|pages=451–452|language=en}}</ref> বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে জীৱন-যাপনৰ এক পদ্ধতি। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে চিন্তা কৰে আৰু কাৰ্য সম্পাদন কৰে। এই পদ্ধতিত প্ৰশ্ন কৰা, প্ৰাকৃতিক জগতখন পৰ্যবেক্ষণ কৰা, পৰীক্ষা কৰা, অনুমান গঠন কৰা, বিশ্লেষণ কৰা আৰু তথ্য আদান-প্ৰদান কৰা আদি কাৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। এই কাৰ্যবোৰ নিৰ্দিষ্ট ক্ৰমত সম্পন্ন হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়। আলোচনা, যুক্তি আৰু বিশ্লেষণ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহৰ মাজত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ মূল্যবোধ গঢ়ি তুলিবলৈ, বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰিবলৈ<ref>{{Cite journal|last=Chacko|first=Priya|date=2011|title=The search for a scientific temper: nuclear technology and the ambivalence of India's postcolonial modernity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S026021051000046X/type/journal_article|journal=Review of International Studies|language=en|volume=37|issue=1|pages=185–208|doi=10.1017/S026021051000046X|s2cid=143681466|url-access=subscription}}</ref> আৰু অন্ধবিশ্বাস, ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা তথা অপবিজ্ঞানৰ সকলো ৰূপ দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।<ref>{{Cite journal|last1=Raza|first1=Gauhar|last2=Singh|first2=Surjit|date=2018|title=Politics, Religion, Science and Scientific Temper|journal=Cultures of Science|language=en|volume=1|issue=1|pages=39–51|doi=10.1177/209660831800100105|doi-access=free}}</ref> ==বিশ্বত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো বহু দিনৰপৰাই প্ৰচলিত আছিল। এই শব্দটোৰ উৎপত্তি কেতিয়া হৈছিল, সেই বিষয়ে সঠিক তথ্য পোৱা নাযায়। অৱশ্যে ১৯শ শতিকাৰ মাজভাগত এই শব্দটো বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ob9LAAAAcAAJ&dq=%22scientific+temper%22&pg=PA425|title=Saturday Review: Politics, Literature, Science and Art|date=1859|publisher=Saturday Review|pages=425|language=en|chapter=Mind and Body}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Paget|first=James|date=1869|title=Clinical Lecture ON THE TREATMENT OF CARBUNCLE.|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0140673602653978|journal=The Lancet|language=en|volume=93|issue=2368|pages=73–75|doi=10.1016/S0140-6736(02)65397-8}}</ref> ১৮৯৩ চনত যীশু সমাজৰ পণ্ডিত থমাছ এলয়ছিয়াছ হিউজে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা সংক্ষিপ্ত ব্যাখ্যা দিছিল। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে নিখুঁত আৰু কঠোৰ শুদ্ধতাৰ এক মনোভাব। এই মনোভাব সঠিক বিজ্ঞানৰ ফল।<ref>{{Cite book|last=Hughes|first=Thomas|url=https://books.google.com/books?id=I9E1AQAAMAAJ|title=The American Catholic Quarterly Review|date=1893|publisher=Hardy and Mahony|volume=18|location=Philadelphia|pages=627|language=en|chapter=Anthropology: A historical Sketch}}</ref> ১৯২২ চনত কনৱে স্মাৰক বক্তৃতাত [[বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল|বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলে]] [[এলবাৰ্ট আইনষ্টাইন|এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ]] উদাহৰণ দি বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Russell|first=Bertrand|title=Free Thought and Official Propaganda|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|access-date=2021-06-05|website=www.gutenberg.org|language=en}}</ref> <blockquote> শেহতীয়া বছৰবোৰত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ এটা উজ্জ্বল উদাহৰণ আমি আপেক্ষিকতাবাদৰ তত্ত্ব আৰু বিশ্বই ইয়াক গ্ৰহণ কৰা পদ্ধতিত দেখিবলৈ পাইছোঁ। আইনষ্টাইন আছিল এজন জাৰ্মান-ছুইছ-ইহুদী আৰু শান্তিবাদী। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ আৰম্ভণিতে জাৰ্মান চৰকাৰে তেওঁক গৱেষণাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বৰ পূৰ্বানুমানসমূহ ইংৰাজ গৱেষকৰ এটা দলে ১৯১৯ চনৰ সূৰ্যগ্ৰহণ পৰ্যবেক্ষণ কৰি পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ তত্ত্বই পৰম্পৰাগত পদাৰ্থবিজ্ঞানৰ সমগ্ৰ তাত্ত্বিক গাঁথনিটো সলনি কৰি দিছিল। এই তত্ত্বই পৰম্পৰাগত গতিবিদ্যাৰ ওপৰত প্ৰায় সেই একেই প্ৰভাৱ পেলাইছিল, যি প্ৰভাৱ চাৰ্লছ ডাৰউইনৰ তত্ত্বই বাইবেলৰ আদিপুস্তকৰ ওপৰত পেলাইছিল। তথাপি, বিশ্বৰ পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে তেওঁৰ তত্ত্বৰ পক্ষে প্ৰমাণ পোৱাৰ লগে লগে সেই তত্ত্ব গ্ৰহণ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকৰ কোনেও, আনকি আইনষ্টাইনেও, এই দাবী কৰা নাছিল যে তেওঁ চূড়ান্ত সত্য প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ তত্ত্বত এনে কিছুমান সমস্যা আছিল, যিবোৰ তেওঁ সমাধান কৰিব পৰা নাছিল। তেওঁৰ তত্ত্বসমূহো পৰৱৰ্তী সময়ত সলনি কৰিব লাগিব, যিদৰে তেওঁৰ তত্ত্বই নিউটনৰ তত্ত্বসমূহ সলনি কৰিছিল। বিজ্ঞানৰ প্ৰকৃত মনোভাব হৈছে এনে এক সমালোচনামূলক আৰু মতবাদমুক্ত মানসিকতা, যিয়ে নতুন প্ৰমাণৰ ভিত্তিত নিজৰ মত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থাকে।<ref>{{Cite book|last=Russell|first=Bertrand|url=https://www.gutenberg.org/files/44932/44932-h/44932-h.htm|title=Free Thought and Official Propaganda|publisher=Watts & Co.|year=1922|location=London|pages=19–20}}</ref> </blockquote> ১৯৪৬ চনৰপৰা স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা শব্দটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। তেওঁ এই ধাৰণাটোৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite journal|last1=Mahanti|first1=Subodh|title=A Perspective on Scientific Temper in India|journal=Journal of Scientific Temper|date=2013|volume=1|issue=1|pages=46–62|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/article/view/1099}}</ref> তেওঁ [[দ্য ডিস্কভাৰী অৱ ইণ্ডিয়া (গ্ৰন্থ)| দ্য ডিস্কভাৰী অৱ ইণ্ডিয়া]] নামৰ গ্ৰন্থখনত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিষয়ে বিস্তৃতভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছিল। <blockquote> বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক কোনটো পথেৰে আগবাঢ়িব লাগে, সেই কথা দেখুৱায়। ই এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। আমাক কোৱা হয় যে আমি বিজ্ঞানৰ যুগত বাস কৰিছোঁ। কিন্তু পৃথিৱীৰ কোনো ঠাইতে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত বা আনকি তেওঁলোকৰ নেতাসকলৰ মাজতো এই মানসিকতাৰ বিশেষ প্ৰমাণ পোৱা নাযায়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=The Discovery of India|date=1946|publisher=The Signet Press|location=Calcutta (India)|pages=453}}</ref> আমাক প্ৰয়োজন হৈছে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী, বিজ্ঞানৰ সাহসী আৰু সমালোচনামূলক মানসিকতা, সত্য আৰু নতুন জ্ঞানৰ সন্ধান, পৰীক্ষা নকৰাকৈ কোনো কথা গ্ৰহণ নকৰাৰ মনোভাব, নতুন প্ৰমাণ পালে আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰাৰ ক্ষমতা, পূৰ্বধাৰণাৰ পৰিৱৰ্তে পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা আৰু মনৰ কঠোৰ অনুশাসন। এই সকলোবোৰ কেৱল বিজ্ঞানৰ প্ৰয়োগৰ বাবেই নহয়, জীৱনৰ বাবেও আৰু জীৱনৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়।<ref>{{Cite book|last=Nehru|first=Jawaharlal|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.537001|title=Ibid|date=1946|pages=452}}</ref> </blockquote> নেহৰুৱে কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল বিজ্ঞানৰ সাধাৰণ ক্ষেত্ৰসমূহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই জীৱনৰ চূড়ান্ত উদ্দেশ্য, সৌন্দৰ্য, ভাল-বেয়া আৰু সত্যৰ বিষয়েও চিন্তা কৰে। তেওঁৰ মতে, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে ধৰ্মীয় পদ্ধতিৰ বিপৰীত। ধৰ্মীয় পদ্ধতিয়ে আৱেগ আৰু অন্তৰ্দৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। এই পদ্ধতি জীৱনৰ সকলো ক্ষেত্ৰতে প্ৰয়োগ কৰা হয়, আনকি যিবোৰ বিষয় যুক্তি আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ জৰিয়তে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, সেইবোৰতো। নেহৰুৱে কৈছিল যে ধৰ্মই বহু সময়ত মানুহৰ মন বন্ধ কৰি দিয়ে আৰু অসহিষ্ণুতা, অন্ধবিশ্বাস, সহজে বিশ্বাস কৰা প্ৰৱণতা, আৱেগিকতা আৰু অযুক্তিকৰ চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা হৈছে এজন মুক্ত মানুহৰ মানসিকতা। তেওঁ এইটোও কৈছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা কেৱল নিৰপেক্ষতাৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই সৃষ্টিশীলতা আৰু প্ৰগতিকো উৎসাহিত কৰে। তেওঁ কল্পনা কৰিছিল যে বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ প্ৰসাৰৰ লগে লগে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ ক্ষেত্ৰ সংকুচিত হ'ব আৰু নতুন আৱিষ্কাৰ, নতুন জ্ঞান, নতুন জীৱনধাৰা আৰু নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি হ'ব।<ref name=":0">{{cite book|last1=Nehru|first1=Jawaharlal|title=The Discovery of India|publisher=Oxford: University Press|year=1989|edition=Centenary|page=513}}</ref> তেওঁ লগতে কৈছিল, <blockquote> ভাৰতৰ ক্ষুধা আৰু দৰিদ্ৰতা, অপৰিষ্কাৰ পৰিৱেশ আৰু নিৰক্ষৰতা, অন্ধবিশ্বাস আৰু ক্ষতিকাৰক পৰম্পৰা, অপচয় হোৱা বিশাল সম্পদ আৰু ক্ষুধাতুৰ মানুহেৰে ভৰা এখন সমৃদ্ধিশালী দেশৰ সমস্যাসমূহ কেৱল বিজ্ঞানে সমাধান কৰিব পাৰে।<ref>{{cite news |last1=Kar |first1=Devi |date=21 August 2012 |title=The Need to Foster a Scientific Temper |work=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp#.VJeYScFcBg |access-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161212104758/http://www.telegraphindia.com/1120821/jsp/opinion/story_15874879.jsp |archive-date=12 December 2016}}</ref> </blockquote> ==ভাৰতত স্বীকৃতি== ===ভাৰতীয় নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য=== ভাৰত সংবিধানত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাক স্পষ্টভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|last=Srinivasan|first=Venkataraghavan|date=2020-05-27|title=Scientific temper: A Nehruvian thought that is much relevant today|url=https://thefederal.com/science/scientific-temper-a-nehruvian-thought-but-very-much-relevant-today/|access-date=2021-06-06|website=The Federal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bharti|first=Sunanda|date=2020-04-11|title=Spirit of Inquiry and Reform in the Era of Fake News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/readersblog/will-why-i-love-law/spirit-of-inquiry-and-reform-in-the-era-of-fake-news-11803/|access-date=2021-06-06|website=Times of India|language=en}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[ভাৰতীয় সংবিধান]]ৰ ৪২তম সংশোধনীৰ জৰিয়তে মৌলিক কৰ্তব্যৰ অধীনত ৫১ক(জ) অনুচ্ছেদ সংযোজন কৰা হয়। এই অনুচ্ছেদত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, <blockquote> [ভাৰতৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰ কৰ্তব্য হ'ব] বৈজ্ঞানিক মানসিকতা, মানৱতাবাদ আৰু অনুসন্ধান তথা সংস্কাৰৰ মনোভাব গঢ়ি তোলা।<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=[[Prentice Hall|Prentice Hall of India]] |year=1993 |isbn=81-203-0839-5 |edition=15th |place=New Delhi |page=131}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Constitution (Forty-second Amendment) Act, 1976 {{!}} National Portal of India|url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/amendments/constitution-india-forty-second-amendment-act-1976|access-date=2021-06-06|website=www.india.gov.in}}</ref> </blockquote> এই কৰ্তব্যৰ অৰ্থ হৈছে নাগৰিকসকলে নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনত যুক্তি, প্ৰমাণ আৰু অনুসন্ধানৰ মনোভাব গ্ৰহণ কৰিব লাগে। কোনো কথা কেৱল পৰম্পৰা, বিশ্বাস বা কৰ্তৃত্বৰ ভিত্তিত গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰিব লাগে। ===চৰকাৰী পদক্ষেপ=== ভাৰত চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰচাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা প্ৰথম উল্লেখযোগ্য কাৰ্যসূচী আছিল ১৯৫৩ চনৰ ''বিজ্ঞান মন্দিৰ'' পৰীক্ষামূলক কাৰ্যসূচী। [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনগৰ|এছ এছ ভাটনগৰে]] এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ মুৰব্বী আছিল। ১৫ আগষ্টত নেহৰুৱে এই কাৰ্যসূচীৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত বিজ্ঞানৰ বিষয়ে উপযোগী তথ্য প্ৰচাৰ কৰা। ইয়াৰ কেন্দ্ৰসমূহত বৈজ্ঞানিক সঁজুলি, চলচ্চিত্ৰ আৰু কিতাপৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref name=":02">{{Cite journal|last1=Rautela|first1=G. S.|last2=Chowdhury|first2=Kanchan|date=2016-09-01|title=Science, Science Literacy and Communication|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol51_2016_3_Art05.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=51|issue=3|pages=494–510|doi=10.16943/ijhs/2016/v51i3/48850|doi-access=free}}</ref> ১৯৫২ চনত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে হিন্দী ভাষাত ''বিজ্ঞান প্ৰগতি'' নামৰ এখন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯৬৪ চনত ''[[বিজ্ঞান সংবাদদাতা]]'' নামৰ এখন ইংৰাজী মাহেকীয়া আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref name=":02" /> তাৰ পিছত উৰ্দু ভাষাত ''Science Ki Dunia'' নামৰ এখন ত্ৰিমাসিক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{Cite book|last1=Bagla|first1=Pallava|title=Bridging the Communication Gap in Science and Technology: Lessons from India|last2=Binoy|first2=V. V.|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-981-10-1025-5|location=Singapore|pages=150–151|oclc=973396802}}</ref> ১৯৮২ চনত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিভাগৰ অধীনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি যোগাযোগৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষদ]] গঠন কৰা হয়। এই পৰিষদৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰচাৰ কৰা, বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু সমগ্ৰ দেশতে এনে কাৰ্যসূচীৰ সমন্বয় সাধন কৰা।<ref name=":1">{{Cite web|title=National Council for Science & Technology Communication NCSTC|url=https://dst.gov.in/scientific-programmes/st-and-socio-economic-development/national-council-science-technology-communication-ncstc|access-date=25 March 2020|website=dst.gov.in}}</ref> এই পৰিষদে প্ৰতি বছৰে [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱস]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় গণিত দিৱস]]ৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু বিজ্ঞান অধিৱেশন, ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষক বিজ্ঞান অধিৱেশন আৰু বিজ্ঞান এক্সপ্ৰেছৰ দৰে কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰে।<ref name=":1" /> ২০১৪ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান দিৱসৰ বিষয়-বস্তু হিচাপে "বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ" নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল নেহৰুৰ বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ ধাৰণাটো জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰা।<ref>{{cite web|last1=Keshavamurthy|first1=H.R.|date=27 February 2014|title=Fostering Scientific Temper is Fundamental to Innovation and Progress|url=http://pib.nic.in/newsite/efeatures.aspx?relid=104309|access-date=22 December 2014|publisher=Press Information Bureau, India}}</ref> ২০১৩ চনত [[বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু তথ্য সম্পদ প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ উদ্যোগত ''বৈজ্ঞানিক মানসিকতা'' নামৰ এখন গৱেষণামূলক আলোচনী প্ৰকাশ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=''Journal of Scientific Temper''|url=http://op.niscair.res.in/index.php/JST/index|access-date=22 December 2014|publisher=NISCAIR, India}}</ref> ==অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ বিকাশ== অসমত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ ক্ষেত্ৰত বিজ্ঞান শিক্ষা, বিজ্ঞান জনপ্ৰিয়কৰণ, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু আঞ্চলিক ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান, বিজ্ঞান সংগঠন আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ বাবে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰি আহিছে। ===অসম বিজ্ঞান সমিতি=== [[অসম বিজ্ঞান সমিতি]] অসমত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানমনস্কতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰা এটা উল্লেখযোগ্য সংগঠন। এই সংগঠনে বিজ্ঞান বিষয়ক বক্তৃতা, আলোচনা, বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনী আৰু জনসচেতনতামূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰসাৰৰ চেষ্টা কৰে। ২০২৬ চনৰ জুন মাহত হোজাইত অসম বিজ্ঞান সমিতিৰ হোজাই শাখা পুনৰ সক্ৰিয় কৰা হয়। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাৰ জে চি বসু চৌহদত অনুষ্ঠিত এখন সভাত শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী লোকসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে। সভাত বিজ্ঞানৰ বক্তৃতা, প্ৰদৰ্শনী, জনসচেতনতামূলক অভিযান আৰু অন্যান্য কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ শক্তিশালী কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=Assam Science Society's Hojai Branch Revived to Promote Scientific Temper|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/north-east-india-news/assam-news/assam-science-societys-hojai-branch-revived-to-promote-scientific-temper|website=The Sentinel|date=27 June 2026}}</ref> ===শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== ২০২৩ চনৰ ১ মাৰ্চত [[ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটী]] আৰু সমগ্ৰ শিক্ষা অসমে ৰাষ্ট্ৰীয় আৱিষ্কাৰ অভিযানৰ অধীনত এখন বুজা-বুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই কাৰ্যসূচীৰ উদ্দেশ্য আছিল বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা আৰু তেওঁলোকৰ সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা। এই সহযোগিতাৰ অধীনত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে বিজ্ঞানভিত্তিক বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=IIT Guwahati initiates multiple activities with Samagra Shiksha, Assam to develop scientific temper among School Students|url=https://jeeadv.iitg.ac.in/iitg_press_details?p=0039%2Fiit-guwahati-initiates-multiple-activities-with-samagra-shiksha-assam-to-develop-scientific-temper-among-school-students|website=IIT Guwahati|date=1 March 2023}}</ref> ২০২৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত গুৱাহাটীৰ আঞ্চলিক বিজ্ঞান কেন্দ্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে উত্তৰ-পূব ভাৰত বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ইয়াত উত্তৰ-পূবৰ সাতখন ৰাজ্যৰ ৩৩টা শিক্ষাৰ্থী দলে অংশগ্ৰহণ কৰে। শিক্ষাৰ্থীসকলে স্বাস্থ্য, কৃষি, পৰিৱেশ, যোগাযোগ, পৰিবহণ আৰু গণনামূলক চিন্তাৰ দৰে বিষয়ৰ ওপৰত বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰদৰ্শন কৰে। এই মেলাৰ উদ্দেশ্য আছিল উত্তৰ-পূবৰ শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰা আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে এক উমৈহতীয়া মঞ্চ প্ৰদান কৰা।<ref>{{cite news|title=First edition of NE science fair concludes, to be held every year|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/first-edition-of-ne-science-fair-concludes-to-be-held-every-year/amp_articleshow/108691045.cms|work=The Times of India|date=22 March 2024}}</ref> ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত অসম সাহিত্য সভাৰ ৭৭তম দ্বিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিজ্ঞান মেলা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই মেলাখনৰ নাম আছিল "গুৰু প্ৰসাদ দাস বিজ্ঞান মেলা।" ইয়াত বিভিন্ন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানে অংশগ্ৰহণ কৰি বিজ্ঞানৰ নতুন আৱিষ্কাৰ আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন কৰে। অসম সাহিত্য সভাৰ এই উদ্যোগে সাহিত্য আৰু ভাষাৰ প্ৰচাৰৰ লগতে বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাও প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|title=Science fair marks new era for Sahitya Sabha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/science-fair-marks-new-era-for-sahitya-sabha/articleshow/117799686.cms|work=The Times of India|date=31 January 2025}}</ref> ===অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== বিজ্ঞানৰ জ্ঞান জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মাতৃভাষাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু প্ৰকাশ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানে কাম কৰি আহিছে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কেইবাটাও কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত অসমীয়াত জনপ্ৰিয় বিজ্ঞানৰ আলোচনী প্ৰকাশ, বিজ্ঞান যোগাযোগৰ প্ৰশিক্ষণ, পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ নথিভুক্তকৰণ আৰু বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ উদ্যোগত ''বিজ্ঞান লহৰ'' নামৰ এখন অসমীয়া অনলাইন বিজ্ঞান আলোচনী আৰম্ভ কৰা হয়। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত বিজ্ঞানৰ তথ্য সহজে উপলব্ধ কৰা আৰু বিজ্ঞানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰা।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত [[তেজপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ত বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপৰ অসমীয়া অনুবাদৰ ওপৰত এখন কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। এই কৰ্মশালাত বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে প্ৰকাশ কৰা বিজ্ঞান বিষয়ক কিতাপসমূহৰ অসমীয়া অনুবাদ পৰ্যালোচনা কৰা হয়। এই উদ্যোগৰ উদ্দেশ্য আছিল অসমীয়া ভাষাৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰা আৰু শিক্ষাৰ্থীসকলৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলা।<ref>{{cite news|title=Assam: Tezpur University Holds Workshop on Assamese Translation of Science Books|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-tezpur-university-holds-workshop-on-assamese-translation-of-science-books|work=The Sentinel|date=25 July 2025}}</ref> ===লোকসংস্কৃতিৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানৰ প্ৰচাৰ=== অসমৰ লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাগত মাধ্যমসমূহ বিজ্ঞানৰ তথ্য জনসাধাৰণৰ মাজলৈ লৈ যোৱাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। লোকগীত, পুতলা নাচ, বাটৰ নাট, লোকনাট্য আৰু চিত্ৰকলাৰ দৰে মাধ্যমসমূহে বিজ্ঞানৰ বিষয়-বস্তু সহজে বুজাব পাৰে। বিজ্ঞান আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানে উত্তৰ-পূব ভাৰতত লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে বিজ্ঞান যোগাযোগৰ ওপৰত গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। এই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত স্বাস্থ্য, কৃষি, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ বিষয়সমূহ লোকমাধ্যমৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা অধ্যয়ন কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|title=CSIR-NIScPR |url=https://www.niscpr.res.in/projects-projectreports|website=CSIR-NIScPR}}</ref> ===ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ=== [[ইলোৰা বিজ্ঞান মঞ্চ]] অসমৰ এটা বিজ্ঞানমনস্কতা প্ৰচাৰক সংগঠন। ২০০৪ চনৰ মে' মাহত এই সংগঠনটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। সংগঠনটোৱে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ আৰু অপবিজ্ঞান দূৰ কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ মাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতা গঢ়ি তোলাৰ বাবে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীৰ হেদায়েৎপুৰত অৱস্থিত। সংগঠনটোৰ অসমত ২৩টা শাখা আছে।<ref>{{cite web|title=Who Are We|url=https://elloravigyan.in/who-are-we/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> এই সংগঠনে বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন, ক'লা যাদু, বেজালি, ভণ্ড চিকিৎসা, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আৰু ৰত্ন সম্পৰ্কীয় অন্ধবিশ্বাস তথা ভণ্ড ধৰ্মগুৰুৰ বিৰুদ্ধে সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি স্বাস্থ্য আৰু পৰিচ্ছন্নতা, পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বিজ্ঞানৰ জনপ্ৰিয়কৰণৰ ক্ষেত্ৰতো কাম কৰে। সংগঠনটোৱে স্বেচ্ছামূলক ৰক্তদান, চকু দান, অংগদান আৰু মৃত্যুৰ পিছত দেহদানৰ প্ৰতি জনসাধাৰণক উৎসাহিত কৰে। বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠানত বিজ্ঞান বিষয়ক আলোচনা, বক্তৃতা আৰু সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে অন্যান্য সামাজিক সংগঠনৰ সৈতেও যৌথভাৱে কাম কৰে।<ref>{{cite web|title=Home|url=https://elloravigyan.in/|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০২৪ চনত সংগঠনটোৱে ৰাজ্যিক আৰু জিলা পৰ্যায়ৰ বিজ্ঞান প্ৰদৰ্শনীৰ আয়োজন কৰিছিল। ইয়াত অষ্টমৰ পৰা দশম শ্ৰেণী আৰু একাদশৰ পৰা দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে দুটা শাখা ৰখা হৈছিল। পৰিৱেশ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, জৈৱবৈচিত্ৰ্য আৰু সংৰক্ষণৰ দৰে বিষয়ত শিক্ষাৰ্থীসকলক বিজ্ঞানভিত্তিক আৰ্হি প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|title=State & District Level Science Exhibition 2024|url=https://elloravigyan.in/wp-content/uploads/2024/05/FORM_SLSE24.pdf|website=Ellora Vigyan Mancha}}</ref> ২০১৭ চনত তিনিচুকীয়া জিলাৰ ডুমডুমাত অনুষ্ঠিত সংগঠনটোৰ দ্বিতীয় ত্ৰিবাৰ্ষিক অধিৱেশনত "অন্ধবিশ্বাস আৰু বৰ্তমানৰ সমাজ" বিষয়ক এখন আলোচনা-চক্ৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইয়াত বক্তাসকলে সমাজৰ পৰা অন্ধবিশ্বাস দূৰ কৰিবলৈ অনুসন্ধিৎসু মন আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{cite news|title=Society can progress through spirit of enquiry|url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/news/society-can-progress-through-spirit-of-enquiry|work=The Sentinel|date=1 November 2017}}</ref> ===বীৰুবালা ৰাভা আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলন=== [[বীৰুবালা ৰাভা]] অসমৰ এগৰাকী সমাজকৰ্মী আৰু অন্ধবিশ্বাসবিৰোধী আন্দোলনৰ এগৰাকী উল্লেখযোগ্য কৰ্মী আছিল। তেওঁ বিশেষকৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰীহ লোকক নিৰ্যাতন আৰু হত্যা কৰাৰ বিৰুদ্ধে দীৰ্ঘদিন ধৰি সংগ্ৰাম কৰিছিল। অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ ঠাকুৰভিলা গাঁৱৰ বাসিন্দা বীৰুবালা ৰাভাই নিজৰ জীৱনৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ অসুস্থ হোৱাত এগৰাকী বেজে পুত্ৰজনৰ মৃত্যু হ'ব বুলি কৈছিল। কিন্তু তেওঁ সেই কথা বিশ্বাস নকৰি পুত্ৰক চিকিৎসালয়লৈ লৈ গৈছিল আৰু পুত্ৰ সুস্থ হৈ উঠিছিল। এই ঘটনাই তেওঁক বেজালি আৰু অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে মাত মাতিবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল। ১৯৯৯ চনত তেওঁ অসম মহিলা সমতা সমাজৰ সৈতে জড়িত হয় আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Witch Hunting – The stories the states tell|url=https://ebooks.inflibnet.ac.in/wsp15/chapter/witch-hunting/|website=INFLIBNET}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাই গাঁৱে গাঁৱে গৈ ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতিত লোকসকলক উদ্ধাৰ কৰা, তেওঁলোকৰ পৰিয়ালক সহায় কৰা আৰু সমাজৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰাৰ কাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাত বহু নিৰীহ লোকৰ জীৱন ৰক্ষা পৰে। তেওঁ নিজেও এসময়ত ডাইনী বুলি অপবাদৰ সন্মুখীন হৈছিল। তথাপি তেওঁ নিজৰ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। ২০১১ চনত তেওঁৰ নেতৃত্বত ''মিছন বীৰুবালা'' নামৰ এটা সংগঠন গঠন কৰা হয়। এই সংগঠনত সমাজকৰ্মী, আইনজীৱী আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ সন্মুখীন হোৱা লোকসকল জড়িত হৈছিল। সংগঠনটোৱে গাঁৱে গাঁৱে সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰা, নিৰ্যাতিত লোকসকলক সহায় কৰা আৰু ডাইনী সন্দেহৰ আঁৰত থকা সামাজিক সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জনসাধাৰণক অৱগত কৰাৰ কাম কৰে।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> বীৰুবালা ৰাভাৰ আন্দোলনে অসমত ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতন প্ৰতিৰোধৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ দাবীকো শক্তিশালী কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ লগতে বিভিন্ন সামাজিক সংগঠন আৰু কৰ্মীৰ আন্দোলনৰ ফলত অসম চৰকাৰে ২০১৫ চনত অসম ডাইনী চিকাৰ (নিষেধ, প্ৰতিৰোধ আৰু সুৰক্ষা) আইন প্ৰণয়ন কৰে। এই আইনখন ২০১৮ চনত কাৰ্যকৰী হয়।<ref>{{cite news|last=Agrawal|first=Anuja|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০১৫ চনত [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়|গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ে]] তেওঁক সন্মানীয় ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ২০২১ চনত সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক [[পদ্মশ্ৰী]] বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite news|title=Woman honoured with doctorate for fighting witch-hunting in Assam|url=https://indianexpress.com/article/india/india-others/witch-hunting-survivor-who-turned-activist-gets-honorary-doctorate/|work=The Indian Express|date=31 March 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Why the road has been long and hard for Padma Shri awardee Birubala Rabha, Assam’s crusader against witch-hunting|url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/why-the-road-has-been-long-and-hard-for-padma-shri-awardee-birubala-rabha-assams-crusader-against-witch-hunting-7167091/|work=The Indian Express|date=31 January 2021}}</ref> ২০২৪ চনৰ ১৩ মে'ত বীৰুবালা ৰাভাৰ মৃত্যু হয়। অন্ধবিশ্বাস আৰু ডাইনী সন্দেহত নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংগ্ৰাম অসমৰ সমাজ সংস্কাৰ আৰু বৈজ্ঞানিক মানসিকতা প্ৰসাৰৰ ইতিহাসৰ এক উল্লেখযোগ্য অধ্যায়।<ref>{{cite news|last=Baruah|first=Sukrita|title=Once labelled a witch herself, she helped end witch-hunting in Assam — Birubala Rabha no more|url=https://indianexpress.com/article/india/assams-crusader-against-witch-hunting-dies-havent-met-anyone-as-brave-as-her-9326790/|work=The Indian Express|date=14 May 2024}}</ref> ==বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ গুৰুত্ব== বৈজ্ঞানিক মানসিকতাই মানুহক যুক্তি আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ সহায় কৰে। ই মানুহৰ মাজত অনুসন্ধিৎসা, মুক্ত চিন্তা, সমালোচনামূলক দৃষ্টিভংগী আৰু নতুন জ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে। বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে— * কোনো কথা অন্ধভাৱে বিশ্বাস নকৰি তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰা। * নতুন তথ্য আৰু প্ৰমাণৰ ভিত্তিত আগৰ সিদ্ধান্ত সলনি কৰিবলৈ প্ৰস্তুত থকা। * অন্ধবিশ্বাস আৰু অপবিজ্ঞানৰপৰা আঁতৰি থকা। * প্ৰাকৃতিক আৰু সামাজিক ঘটনাসমূহৰ যুক্তিসংগত ব্যাখ্যা বিচৰা। * পৰীক্ষা, পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে জ্ঞান আহৰণ কৰা। * আনৰ মতামত শুনা আৰু যুক্তিৰ ভিত্তিত নিজৰ মত প্ৰকাশ কৰা। * বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হোৱা। * সমাজৰ বিভিন্ন সমস্যা সমাধানৰ বাবে বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভংগী গ্ৰহণ কৰা। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি]] [[শ্ৰেণী:দৰ্শন]] gaow0qlsxd1syzdgep0a3gpqrh1kzts শৰৎ কাল 0 140568 648770 2026-10-31T16:49:05Z Ritumoni Das 52022 নতুন পৃষ্ঠা: আমাৰ ছয়টা ঋতুৰ ভিতৰত [[শৰৎ]] হৈছে অন্যতম। প্ৰাকৃতিক ভাল পোৱা মানুহে যুগে যুগে শৰতৰ ৰূপ বৰ্ণনা কৰি আহিছে। ভাদ মাহ শেষ হোৱাৰ লগে লগে শৰতৰ আগমন ঘটে। শৰতৰ ৰূপত কবিৰ মন প্ৰাণ উন্মনা... 648770 wikitext text/x-wiki আমাৰ ছয়টা ঋতুৰ ভিতৰত [[শৰৎ]] হৈছে অন্যতম। প্ৰাকৃতিক ভাল পোৱা মানুহে যুগে যুগে শৰতৰ ৰূপ বৰ্ণনা কৰি আহিছে। ভাদ মাহ শেষ হোৱাৰ লগে লগে শৰতৰ আগমন ঘটে। শৰতৰ ৰূপত কবিৰ মন প্ৰাণ উন্মনা হয় আৰু শৰতক লৈ কাব্য আৰু কবিতা ৰচনা কৰে। শৰতৰ ৰূপত পৰম ব্ৰহ্ম ভগৱান শ্ৰী কৃষ্ণ মুগ্ধ হৈ যমুনাৰ বালিত গোপিনীসকলক লৈ ৰাস মহোৎসৱ পাতিছিল। সেয়া আছিল পৱিত্ৰ আৰু স্নিগ্ধ শাৰদ পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি। শৰতৰ এই পূৰ্ণিমা তিথিত ৰাস মহোৎসৱ পালন কৰা হয়। উৎসৱ প্ৰিয় মানুহে শৰতৰ এই পূৰ্ণিমাৰ পোহৰ উপভোগ কৰে। শৰতৰ আগমনে প্ৰকৃতিৰ ৰূপৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ৰাস্তা ঘাট শুকাই, পানী নিৰ্মল হয়, আৰু শেৱালী ফুল ফুলে। সজীৱ হৈ উঠে দুবৰিবনৰ দলিচা। পুৱাৰ ৰঙা সূৰুযে দুবৰি বনৰ ওপৰত থকা নিয়ৰৰ টোপালক মুকুতাৰ খোপা সজাই। লুইতৰ পাৰে শাৰী শাৰীকৈ কঁহুৱা ফুলে।[[ব্ৰহ্মপুত্ৰও]] শান্ত হৈ পৰে। শৰতৰ ৰদজাকো মিঠা হৈ পৰে। প্ৰকৃতিৰ এনে পৰিৱৰ্তনৰ লগতে মানুহৰ মনো পৰিৱৰ্তিত হয়। বেমাৰ আজাৰ কমি আহে। খেতিয়ক সকলে শৰতত জিৰণি পাই। আশাৰে বাট চাই থাকে আঘোণৰ সোণালী পথাৰৰ বাবে। শৰতৰ সেউজীয়া পথাৰ আঘোণত সোণালী হৈ পৰে। শৰত কাল জিৰণিৰ সময় বুলি খেতিয়ক সকলে হাত সাৱটি বহি নাথাকে। পথাৰৰ কাম সমাপ্ত কৰি ঘৰুৱা কামত হাত দিয়ে। যেনে বাঁহ বেতৰ কাম। [[শৰতকালত]] খেতিয়ক সকলে [[শীতকালীন]] শাক-পাচলি, সৰিয়হ আদিৰ খেতি বাতি কৰে। প্ৰকৃতিৰ এনে ৰূপৰ মাজতে আহে [[শাৰদীয় দুৰ্গাপূজা]] ত্ৰেতা যুগত ভগৱান ৰামচন্দ্ৰই সীতাক উদ্ধাৰৰ কাৰণে লংকাৰ ৰাক্ষস ৰজা ৰাৱণ বধৰ হেতু অকালত দেৱী [[দূৰ্গাৰ]] পূজা পাতিছিল শৰতকালত সেয়েহে দূৰ্গা পূজাক শাৰদীয় দুৰ্গাপূজা বুলি কোৱা হয়। শৰৎ অকলে নাহে; লগত লৈ আহে সকলো শক্তিৰ উৎস মাতৃ দূৰ্গাপূজা। শৰতৰ আনন্দই মানুহৰ মনত পেৰণা দিয়ে। শৰৎ এক সমতাৰ কাল। গ্ৰীষ্মৰ উৎকট গৰম আৰু বৰ্ষাৰ ঢেৰেকণি মৰা বৰষুণ এই সময়ত নাথাকে। দিন আৰু ৰাতি এই কালত প্ৰায় সমান থাকে। শৰতে লগতে অভাৱো আনে এই সময় চোৱাত খেতিয়কৰ ধান চাউল কমি অহা দেখা যায়। এনে অভাৱৰ মাজতেই অসমীয়া মানুহে পাতে [[কঙালী বিহু]]। শৰতে যদিও লগত লৈ আহে ৰজা ৰামচন্দ্ৰৰ শাৰদীয় দূৰ্গাপূজা, শ্ৰী কৃষ্ণই কৰা ৰাস লীলা, তথাপি শৰতে লৈ আহে অভাৱ অনাটন আৰু দুৰ্দশা। সেয়েহে শৰতৰ সকলো অৱদান আমাৰ বাবে অসহনীয় হয়। যুগে যুগে শৰৎ আহিব আৰু যাব। শৰতৰ ওপৰত আমাৰ আশা থাকিল, তেওঁৰ সেই সুন্দৰৰ লগত যাতে ভয়াৱহ অভাৱ অনাটন লগত লৈ নাহে। hc53hps0f0434dhrwel9hlmsvayfy9p 648775 648770 2026-10-31T17:29:28Z Dipankar Das 36094 648775 wikitext text/x-wiki {{Merge to|শৰৎ ঋতু}} আমাৰ ছয়টা ঋতুৰ ভিতৰত [[শৰৎ]] হৈছে অন্যতম। প্ৰাকৃতিক ভাল পোৱা মানুহে যুগে যুগে শৰতৰ ৰূপ বৰ্ণনা কৰি আহিছে। ভাদ মাহ শেষ হোৱাৰ লগে লগে শৰতৰ আগমন ঘটে। শৰতৰ ৰূপত কবিৰ মন প্ৰাণ উন্মনা হয় আৰু শৰতক লৈ কাব্য আৰু কবিতা ৰচনা কৰে। শৰতৰ ৰূপত পৰম ব্ৰহ্ম ভগৱান শ্ৰী কৃষ্ণ মুগ্ধ হৈ যমুনাৰ বালিত গোপিনীসকলক লৈ ৰাস মহোৎসৱ পাতিছিল। সেয়া আছিল পৱিত্ৰ আৰু স্নিগ্ধ শাৰদ পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি। শৰতৰ এই পূৰ্ণিমা তিথিত ৰাস মহোৎসৱ পালন কৰা হয়। উৎসৱ প্ৰিয় মানুহে শৰতৰ এই পূৰ্ণিমাৰ পোহৰ উপভোগ কৰে। শৰতৰ আগমনে প্ৰকৃতিৰ ৰূপৰ পৰিৱৰ্তন ঘটায়। ৰাস্তা ঘাট শুকাই, পানী নিৰ্মল হয়, আৰু শেৱালী ফুল ফুলে। সজীৱ হৈ উঠে দুবৰিবনৰ দলিচা। পুৱাৰ ৰঙা সূৰুযে দুবৰি বনৰ ওপৰত থকা নিয়ৰৰ টোপালক মুকুতাৰ খোপা সজাই। লুইতৰ পাৰে শাৰী শাৰীকৈ কঁহুৱা ফুলে।[[ব্ৰহ্মপুত্ৰও]] শান্ত হৈ পৰে। শৰতৰ ৰদজাকো মিঠা হৈ পৰে। প্ৰকৃতিৰ এনে পৰিৱৰ্তনৰ লগতে মানুহৰ মনো পৰিৱৰ্তিত হয়। বেমাৰ আজাৰ কমি আহে। খেতিয়ক সকলে শৰতত জিৰণি পাই। আশাৰে বাট চাই থাকে আঘোণৰ সোণালী পথাৰৰ বাবে। শৰতৰ সেউজীয়া পথাৰ আঘোণত সোণালী হৈ পৰে। শৰত কাল জিৰণিৰ সময় বুলি খেতিয়ক সকলে হাত সাৱটি বহি নাথাকে। পথাৰৰ কাম সমাপ্ত কৰি ঘৰুৱা কামত হাত দিয়ে। যেনে বাঁহ বেতৰ কাম। [[শৰতকালত]] খেতিয়ক সকলে [[শীতকালীন]] শাক-পাচলি, সৰিয়হ আদিৰ খেতি বাতি কৰে। প্ৰকৃতিৰ এনে ৰূপৰ মাজতে আহে [[শাৰদীয় দুৰ্গাপূজা]] ত্ৰেতা যুগত ভগৱান ৰামচন্দ্ৰই সীতাক উদ্ধাৰৰ কাৰণে লংকাৰ ৰাক্ষস ৰজা ৰাৱণ বধৰ হেতু অকালত দেৱী [[দূৰ্গাৰ]] পূজা পাতিছিল শৰতকালত সেয়েহে দূৰ্গা পূজাক শাৰদীয় দুৰ্গাপূজা বুলি কোৱা হয়। শৰৎ অকলে নাহে; লগত লৈ আহে সকলো শক্তিৰ উৎস মাতৃ দূৰ্গাপূজা। শৰতৰ আনন্দই মানুহৰ মনত পেৰণা দিয়ে। শৰৎ এক সমতাৰ কাল। গ্ৰীষ্মৰ উৎকট গৰম আৰু বৰ্ষাৰ ঢেৰেকণি মৰা বৰষুণ এই সময়ত নাথাকে। দিন আৰু ৰাতি এই কালত প্ৰায় সমান থাকে। শৰতে লগতে অভাৱো আনে এই সময় চোৱাত খেতিয়কৰ ধান চাউল কমি অহা দেখা যায়। এনে অভাৱৰ মাজতেই অসমীয়া মানুহে পাতে [[কঙালী বিহু]]। শৰতে যদিও লগত লৈ আহে ৰজা ৰামচন্দ্ৰৰ শাৰদীয় দূৰ্গাপূজা, শ্ৰী কৃষ্ণই কৰা ৰাস লীলা, তথাপি শৰতে লৈ আহে অভাৱ অনাটন আৰু দুৰ্দশা। সেয়েহে শৰতৰ সকলো অৱদান আমাৰ বাবে অসহনীয় হয়। যুগে যুগে শৰৎ আহিব আৰু যাব। শৰতৰ ওপৰত আমাৰ আশা থাকিল, তেওঁৰ সেই সুন্দৰৰ লগত যাতে ভয়াৱহ অভাৱ অনাটন লগত লৈ নাহে। 9ysl92yavkxv8xd6bh7jfvtzsazecd2 শ্ৰেণী:Articles that may contain original research 14 140569 648816 2026-10-31T18:36:38Z Dipankar Das 36094 + 648816 wikitext text/x-wiki {{Backlog|50}} {{Parent monthly clean up category|Original research|Original Research, May Contain|shortcut=CAT:OR}} Wikipedia articles that may contain [[Wikipedia:No original research|original research]] belong to this category. To add an article to this category, put {{tlx|Original research}} on the page; {{tlx|OR}} can also be used for inline original research. <div style="text-align: center;"> [https://tools.wmflabs.org/massviews/?platform=all-access&agent=user&source=category&target=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FCategory%3AArticles_that_may_contain_original_research&range=last-week&subjectpage=1&subcategories=1&sort=views&direction=1& '''Pages in this category sorted by importance/popularity'''] (Takes a few minutes to load due to the size of this list) </div> [[Category:Wikipedia articles with content issues]] [[Category:Wikipedia articles with sourcing issues]] {{CatAutoTOC}} cztarfpcvli86frzw8gfoo4juflbwg2 সাঁচ:নিজৰ গৱেষণা/doc 10 140570 648817 2026-10-31T18:38:46Z Dipankar Das 36094 + 648817 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE --> {{For|the template that tags inline statements|Template:Original research inline}} {{Twinkle standard installation}} {{high-use|14461}} == When to use == On Wikipedia, calling something "original research" means that you believe the contents of the Wikipedia article were just made up by a Wikipedia editor, and that you believe that '''no [[Wikipedia:Published|published]] reliable source – [[Wikipedia:No original research|anywhere in the world, in any language, whether or not it is reachable online, even if it is not (yet) cited in the Wikipedia article]] – has ever said that'''. {{tick}} Use this for: * Something that was taken from unpublished sources: "I checked the payroll spreadsheet at work, and it says we have 123 employees now. The corporate website is out of date." * Something that isn't in the cited source <u>and</u> you reasonably suspect that it's not in any ''reliable'' source: "The Wikipedia article says 1976, but the cited source says 1975, and I can't find anything that says 1976 except a Reddit post." * Something that was [[Wikipedia:Wikipedia is not for things made up one day|just made up by an editor]]: "My friends and I made up this game at lunch today." * Something that seems to go beyond the source <u>and</u> you reasonably suspect that it's not in any ''reliable'' source: "The Wikipedia article says this is the most important cancer charity in the world, but the source only says that cancer is an important disease for researchers, and that this charity is one of several doing research, and I don't think we're going to find a list of charities ranked by global importance in any reliable sources." {{cross}} Do not use this for: * Uncited content: "Well, I can't tell if it's made up, because it's not cited." – Use {{tl|unreferenced}}, {{tl|more references}}, or {{tl|citation needed}} ''instead of'' this one. == How to use == This template will categorize articles into [[:Category:Articles that may contain original research]] or one of the dated sub-categories. *Note: This template should not be applied without explanation on the talk page, and should be removed if the original research is not readily apparent when no explanation is given. The default word "'''article'''" is replaceable: {{code|<nowiki>{{Original research|table}}</nowiki>}} produces: {{Original research|table}} The {{para|date}} parameter can be used to inform other editors of the time the tag has been in place: {{code|<nowiki>{{Original research|date=</nowiki>{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}<nowiki>}}</nowiki>}} produces: {{Original research|date={{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}}} The {{para|discuss}} parameter can be used to specify a custom talk link: {{code|<nowiki>{{Original research|discuss=Template talk:Original research#discuss parameter}}</nowiki>}} produces: {{Original research|discuss=Template talk:Original research#discuss parameter}} which links to the specified '''section''' on the talk page (not just the talk page). The {{para|reason}} parameter can be used to specify a custom reason: {{code|<nowiki>{{Original research|reason=Paragraph two is unsourced content on a niche subject.}}</nowiki>}} {{Original research|reason=Paragraph two is unsourced content on a niche subject.}} ==Redirects== #{{tl-r|OriginalResearch}} #{{tl-r|Originalresearch}} #{{tl-r|Original Research}} #{{tl-r|Original-Research}} #{{tl-r|Original-research}} #{{tl-r|or1}} ==TemplateData== {{templatedata header}} <templatedata> { "description": "This template generates a tag to indicate that the article possibly contains original research.", "format": "inline", "params": { "1": { "label": "Affected area", "aliases": [ "part" ], "description": "Text to replace the word \"article\", usually \"section\".", "type": "line", "example": "section", "suggestedvalues": [ "section" ] }, "date": { "label": "Month and year", "description": "The month and year that the template was placed (in full). \"{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}\" inserts the current month and year automatically.", "type": "line", "autovalue": "{{subst:CURRENTMONTHNAME}} {{subst:CURRENTYEAR}}", "example": "June 2013", "suggested": true }, "discuss": { "label": "Talk page section", "aliases": [ "talk" ], "description": "Section name on the talk page for further discussion.", "type": "line" }, "small": { "label": "Make template small", "description": "Enter any text here to make the template box small and aligned to the left.", "type": "line", "example": "y" }, "reason": { "label": "Reason", "description": "Additional information about the specific issues with original research in the article.", "type": "string", "example": "Paragraph two is unsourced content on a niche subject.", "suggested": true } } } </templatedata> == See also == *{{tl|Synthesis-inline}} — Inline Synthesis tag *{{tl|OR}} — Inline Original Research tag {{Citation and verifiability article maintenance templates}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[Category:Citation and verifiability maintenance templates]] }}</includeonly> iac5gr916umbiz0jq354lj7prbpiryy শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ 0 140571 648829 2026-11-01T04:31:23Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648829 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Use Indian English|date=February 2020}} {{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = [[Knight Bachelor|ছাৰ]] | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|ও বি ই]], [[Indian National Science Academy|এফ এন আই]], [[Indian Academy of Sciences|এফ এ এছ চি]], [[Fellow of the Royal Society|এফ আৰ এছ]], [[Royal Institute of Chemistry|এফ আৰ আই চি]], [[Fellow of the Institute of Physics|এফ ইনষ্ট পি]] | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = [[ভেৰা]], [[Punjab Province (British India)|পঞ্জাব প্ৰদেশ]], [[British India|ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[Punjab, Pakistan|পাকিস্তানৰ পঞ্জাব]]ত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = [[ভৌতিক ৰসায়ন]]<br/>[[পৃষ্ঠ আৰু কলোয়ড বিজ্ঞান|কলোয়ড ৰসায়ন]] | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = [[পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়]] <br/> [[ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন]] | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = [[ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান]]{{citation needed|date=January 2014}} | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতৰ চি এছ আই আৰ]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * [[পদ্মভূষণ]] (১৯৫৪) * [[নাইট বেচেলৰ]] (১৯৪১) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ|ও বি ই]] (১৯৩৬) * [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' (২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় [[পৃষ্ঠ আৰু কলোয়ড বিজ্ঞান|কলোয়ড ৰসায়নবিদ]], শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি সন্মান কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ (ভাৰত)|বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এটা [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ [[দয়ানন্দ এংলো বৈদিক বিদ্যালয়|দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়]], [[সিকন্দৰাবাদ]], [[বুলন্দশহৰ জিলা]]ৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰ]]ত নামভৰ্তি কৰে। (স্বাধীনতাৰ পিছত কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref>) তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মধ্যমা পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ [[ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজ]]ত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত [[বিজ্ঞান স্নাতক]] আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত [[বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ]] ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ ইংলেণ্ডৰ মাজেৰে আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ [[ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক [[ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান]]ৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ [[বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট|বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী]] লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ (যুক্তৰাজ্য)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত লিখিছিল। বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[বনাৰস]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ [[পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল [[ইমালচন]], [[কলোয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল [[বাগাছ]] (কুঁহিয়াৰৰ বাকলি)ৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ [[গংগা ৰাম]]ৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ [[দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ]], কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা [[কলোয়ড ৰসায়ন]]ৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ [[সান্দ্ৰতা]] কমিছিল আৰু একে সময়তে [[ইলেক্ট্ৰ'লাইট]]ৰ [[ফ্লকুলেচন|গোট বান্ধি পেলোৱা]] প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে [[পেট্ৰ'লিয়াম]] সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু [[উদ্ভিজ্জ তেল]] তথা [[খনিজ তেল]] উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত মেঘনাদ সাহাই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌত নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]ৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন [[ৰাসায়নিক]] গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু [[ধানবাদ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী (ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন|চি. ভি. ৰমন]] আৰু [[কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণন]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত [[হৃদৰোগৰ আক্ৰমণ]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} 752d4jpi3fdl1c8ao1bf6wwe0bi5hys 648830 648829 2026-11-01T04:42:51Z AjayDas 12623 /* */ 648830 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এটা [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ [[দয়ানন্দ এংলো বৈদিক বিদ্যালয়|দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়]], [[সিকন্দৰাবাদ]], [[বুলন্দশহৰ জিলা]]ৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰ]]ত নামভৰ্তি কৰে। (স্বাধীনতাৰ পিছত কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref>) তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মধ্যমা পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ [[ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজ]]ত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত [[বিজ্ঞান স্নাতক]] আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত [[বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ]] ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ ইংলেণ্ডৰ মাজেৰে আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ [[ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক [[ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান]]ৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ [[বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট|বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী]] লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ (যুক্তৰাজ্য)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত লিখিছিল। বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[বনাৰস]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ [[পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল [[ইমালচন]], [[কলোয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল [[বাগাছ]] (কুঁহিয়াৰৰ বাকলি)ৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ [[গংগা ৰাম]]ৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ [[দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ]], কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা [[কলোয়ড ৰসায়ন]]ৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ [[সান্দ্ৰতা]] কমিছিল আৰু একে সময়তে [[ইলেক্ট্ৰ'লাইট]]ৰ [[ফ্লকুলেচন|গোট বান্ধি পেলোৱা]] প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে [[পেট্ৰ'লিয়াম]] সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু [[উদ্ভিজ্জ তেল]] তথা [[খনিজ তেল]] উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত মেঘনাদ সাহাই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌত নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]ৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন [[ৰাসায়নিক]] গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু [[ধানবাদ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী (ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন|চি. ভি. ৰমন]] আৰু [[কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণন]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত [[হৃদৰোগৰ আক্ৰমণ]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} m2wf8ionmy8ha8s7satflea9mu5jjcq 648831 648830 2026-11-01T04:43:11Z AjayDas 12623 /* */ 648831 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এটা [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ [[দয়ানন্দ এংলো বৈদিক বিদ্যালয়|দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়]], [[সিকন্দৰাবাদ]], [[বুলন্দশহৰ জিলা]]ৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰ]]ত নামভৰ্তি কৰে। (স্বাধীনতাৰ পিছত কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref>) তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মধ্যমা পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ [[ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজ]]ত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত [[বিজ্ঞান স্নাতক]] আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত [[বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ]] ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ ইংলেণ্ডৰ মাজেৰে আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ [[ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক [[ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান]]ৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ [[বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট|বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী]] লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ (যুক্তৰাজ্য)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত লিখিছিল। বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[বনাৰস]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ [[পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল [[ইমালচন]], [[কলোয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল [[বাগাছ]] (কুঁহিয়াৰৰ বাকলি)ৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ [[গংগা ৰাম]]ৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ [[দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ]], কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা [[কলোয়ড ৰসায়ন]]ৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ [[সান্দ্ৰতা]] কমিছিল আৰু একে সময়তে [[ইলেক্ট্ৰ'লাইট]]ৰ [[ফ্লকুলেচন|গোট বান্ধি পেলোৱা]] প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে [[পেট্ৰ'লিয়াম]] সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু [[উদ্ভিজ্জ তেল]] তথা [[খনিজ তেল]] উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত মেঘনাদ সাহাই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌত নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]ৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন [[ৰাসায়নিক]] গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু [[ধানবাদ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী (ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন|চি. ভি. ৰমন]] আৰু [[কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণন]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত [[হৃদৰোগৰ আক্ৰমণ]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} 9whe0gdk5bbelyuyd3bwkvj6y7z01ov 648832 648831 2026-11-01T04:48:24Z AjayDas 12623 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 648832 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ ইংলেণ্ডৰ মাজেৰে আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ [[ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক [[ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান]]ৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ [[বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট|বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী]] লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ (যুক্তৰাজ্য)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত লিখিছিল। বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[বনাৰস]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''[[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কুলগীত|কুলগীত]]'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ [[পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল [[ইমালচন]], [[কলোয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল [[বাগাছ]] (কুঁহিয়াৰৰ বাকলি)ৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ [[গংগা ৰাম]]ৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ [[দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ]], কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা [[কলোয়ড ৰসায়ন]]ৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ [[সান্দ্ৰতা]] কমিছিল আৰু একে সময়তে [[ইলেক্ট্ৰ'লাইট]]ৰ [[ফ্লকুলেচন|গোট বান্ধি পেলোৱা]] প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে [[পেট্ৰ'লিয়াম]] সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু [[উদ্ভিজ্জ তেল]] তথা [[খনিজ তেল]] উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত মেঘনাদ সাহাই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌত নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]ৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন [[ৰাসায়নিক]] গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু [[ধানবাদ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী (ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন|চি. ভি. ৰমন]] আৰু [[কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণন]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত [[হৃদৰোগৰ আক্ৰমণ]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} pim0elg7vs70k86bwofior0nvxkauum 648833 648832 2026-11-01T04:54:38Z AjayDas 12623 /* শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা */ 648833 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল [[বাগাছ]] (কুঁহিয়াৰৰ বাকলি)ৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ [[গংগা ৰাম]]ৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ [[দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ]], কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা [[কলোয়ড ৰসায়ন]]ৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ [[সান্দ্ৰতা]] কমিছিল আৰু একে সময়তে [[ইলেক্ট্ৰ'লাইট]]ৰ [[ফ্লকুলেচন|গোট বান্ধি পেলোৱা]] প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে [[পেট্ৰ'লিয়াম]] সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু [[উদ্ভিজ্জ তেল]] তথা [[খনিজ তেল]] উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত মেঘনাদ সাহাই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌত নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]ৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন [[ৰাসায়নিক]] গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু [[ধানবাদ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী (ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন|চি. ভি. ৰমন]] আৰু [[কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণন]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত [[হৃদৰোগৰ আক্ৰমণ]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} 3s1hllzj0z6qlzp0m935bl8r68lz3hx 648834 648833 2026-11-01T05:37:56Z AjayDas 12623 /* পেছাগত জীৱন */ 648834 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল কুঁহিয়াৰৰ জাৱৰিৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ গংগা ৰামৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ, কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা কলয়ড ৰসায়নৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ সান্দ্ৰতা কমিছিল আৰু একে সময়তে ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ গোট বান্ধি পেলোৱা প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে পেট্ৰ'লিয়াম সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু উদ্ভিদজাত তেল তথা খনিজ তেল উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত [[মেঘনাদ সাহা]]ই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌতিক নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন [[ৰাসায়নিক]] গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু [[ধানবাদ]]ৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী (ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন|চি. ভি. ৰমন]] আৰু [[কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণন]]ৰ [[বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থা]]ত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে [[বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত [[হৃদৰোগৰ আক্ৰমণ]]ত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} 8dv26b5sc10r23pl8xpdz8schutjakc 648836 648834 2026-11-01T05:48:09Z AjayDas 12623 /* পৰৱৰ্তী জীৱন */ 648836 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল কুঁহিয়াৰৰ জাৱৰিৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ গংগা ৰামৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ, কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা কলয়ড ৰসায়নৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ সান্দ্ৰতা কমিছিল আৰু একে সময়তে ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ গোট বান্ধি পেলোৱা প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে পেট্ৰ'লিয়াম সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু উদ্ভিদজাত তেল তথা খনিজ তেল উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত [[মেঘনাদ সাহা]]ই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌতিক নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু ধনবাদৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী ([[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি. ভি. ৰমন]] আৰু কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণনৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত [[ৰমন প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত হৃদক্ৰিয়া বন্ধহৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} a5ru0hm93thaoz2faos5jkt0qvx494h 648837 648836 2026-11-01T05:49:37Z AjayDas 12623 /* পৰৱৰ্তী জীৱন */ 648837 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল কুঁহিয়াৰৰ জাৱৰিৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ গংগা ৰামৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ, কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা কলয়ড ৰসায়নৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ সান্দ্ৰতা কমিছিল আৰু একে সময়তে ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ গোট বান্ধি পেলোৱা প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে পেট্ৰ'লিয়াম সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু উদ্ভিদজাত তেল তথা খনিজ তেল উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত [[মেঘনাদ সাহা]]ই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌতিক নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু ধনবাদৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী ([[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি ভি ৰামন]] আৰু কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণনৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত [[ৰমণ প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত হৃদক্ৰিয়া বন্ধহৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (ও বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক [[নাইট বেচেলৰ]] উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ ইনষ্ট পি) আৰু [[ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো]] (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ [[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ [[ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ]], [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} trwfujb3hcv38ile9ztiwr3lvj5mvfg 648838 648837 2026-11-01T05:54:45Z AjayDas 12623 /* সন্মান আৰু স্বীকৃতি */ 648838 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল কুঁহিয়াৰৰ জাৱৰিৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ গংগা ৰামৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ, কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা কলয়ড ৰসায়নৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ সান্দ্ৰতা কমিছিল আৰু একে সময়তে ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ গোট বান্ধি পেলোৱা প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে পেট্ৰ'লিয়াম সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু উদ্ভিদজাত তেল তথা খনিজ তেল উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত [[মেঘনাদ সাহা]]ই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌতিক নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু ধনবাদৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী ([[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি ভি ৰামন]] আৰু কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণনৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত [[ৰমণ প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত হৃদক্ৰিয়া বন্ধহৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ বিষয়া (অ বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক নাইট বেচেলৰ উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো (এফ ইনষ্ট পি) আৰু ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ, [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} b87o93x9nwoyzve0p1w0vedcebsac7y 648839 648838 2026-11-01T06:00:15Z AjayDas 12623 added [[Category:মৃত ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 648839 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল কুঁহিয়াৰৰ জাৱৰিৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ গংগা ৰামৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ, কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা কলয়ড ৰসায়নৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ সান্দ্ৰতা কমিছিল আৰু একে সময়তে ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ গোট বান্ধি পেলোৱা প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে পেট্ৰ'লিয়াম সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু উদ্ভিদজাত তেল তথা খনিজ তেল উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত [[মেঘনাদ সাহা]]ই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌতিক নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু ধনবাদৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী ([[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি ভি ৰামন]] আৰু কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণনৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত [[ৰমণ প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত হৃদক্ৰিয়া বন্ধহৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ বিষয়া (অ বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক নাইট বেচেলৰ উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো (এফ ইনষ্ট পি) আৰু ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ, [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] h056gms058znbuyqvjkli84lad0aj6m 648840 648839 2026-11-01T06:01:53Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648840 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ}} {{Infobox scientist | honorific_prefix = ছাৰ | name = শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ | honorific_suffix = অ বি ই, এফ এন আই, এফ এ এছ চি, এফ আৰ এছ, এফ আৰ আই চি, এফ ইনষ্ট পি | image = Shanti Swaroop Bhatnagar 1994 stamp of India.jpg | image_size = 245px | alt = | caption = ১৯৯৪ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত ভাটনাগৰ | birth_date = {{Birth date|1894|02|21|df=yes}} | birth_place = ভেৰা, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]]<br/>(বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ৰ পঞ্জাবত) | death_date = {{Death date and age|1955|01|01|1894|02|21|df=y}} | death_place = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | citizenship = | fields = ভৌতিক ৰসায়ন<br/>কলয়ড ৰসায়ন | workplaces = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] <br/> [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] | education = পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়<br/> ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডন | thesis_title = তেলত উচ্চ চৰ্বিযুক্ত অম্লৰ দ্বি-যোজী আৰু ত্ৰি-যোজী লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আৰু তেলৰ পৃষ্ঠটানৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱ | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনান | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ প্ৰথম সঞ্চালক | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = {{Plainlist| * পদ্মভূষণ (১৯৫৪) * নাইট বেচেলৰ (১৯৪১) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ (১৯৩৬) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (১৯৪৩)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Seshadri | first1 = T. R. | doi = 10.1098/rsbm.1962.0001 | doi-access = free| title = Shanti Swaroop Bhatnagar 1894-1955 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 8 | pages = 1–17 | year = 1962 | s2cid = 71516535 }}</ref>}} | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = | spouse = }} '''ছাৰ শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ''' ({{lang-en|Shanti Swarup Bhatnagar}}, ২১ ফেব্ৰুৱাৰী ১৮৯৪ – ১ জানুৱাৰী ১৯৫৫) এগৰাকী ভাৰতীয় কলয়ড ৰসায়নবিদ, শিক্ষাবিদ আৰু বিজ্ঞান প্ৰশাসক আছিল। [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]]ৰ (চি এছ আই আৰ) প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান ভাটনাগৰক ভাৰতত ''গৱেষণাগাৰৰ পিতৃ'' বুলি গণ‍্য কৰা হয়।<ref name=ind>{{cite web| author=India Information|title= Dr. Shanti Swaroop Bhatnagar | url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/scientists/shanti-swaroop.php|work= WhereInCity |access-date= 5 June 2013}}</ref> তেওঁ [[বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ]]ৰ (ইউ জি চি) প্ৰথম অধ্যক্ষও আছিল।<ref name="frs"/><ref name=stu>{{cite web|author= studyrays|title= Dr.Shanti swarup Bhatnagar's Profile|url= http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130823171803/http://studyrays.com/info/alltimegreat/scitech/dr-shanti-swarup-bhatnagar.php|archive-date= 23 August 2013|df= dmy-all}}</ref><ref>{{cite book |last=Richards |first=Norah |title= Sir Shanti Swaroop Bhatnagar F. R. S.: A Biographical Study of India's Eminent Scientist |year= 1948 |publisher= New Book Society of India |location=[[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]] }}</ref> ১৯৫৮ চনত তেওঁৰ নাম আৰু অৱদানৰ প্ৰতি সন্মান জনাই ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদে বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন শাখাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref name=sar>{{cite web| author=Sarmah P|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Pensive Pioneer of Indian Science and Technology |date= 8 September 2011| url=http://gonitsora.com/shanti-swarup-bhatnagar-a-pensive-pioneer-of-indian-science-and-technology/|work= studyrays.com|publisher= Saagam IT Services Pvt. Ltd|access-date= 5 June 2013}}</ref><ref name=siv>{{cite journal| author= Sivaram S|title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary|year =2002|url=http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf | journal= Resonance| volume=7 | issue= 4|pages = 90–97|doi=10.1007/bf02836142|s2cid= 121018197}}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ জন্ম ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসনাধীন ভাৰত]]ৰ ভেৰা অঞ্চলৰ এক [[হিন্দু]] [[কায়স্থ]] পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁ আঠ মাহ বয়সত থাকোঁতে পিতৃ পৰমেশ্বৰী সহায় ভাটনাগৰৰ মৃত্যু হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ মাতামহৰ ঘৰত ডাঙৰ-দীঘল হয়। তেওঁৰ মাতামহ এগৰাকী অভিযন্তা আছিল আৰু তেওঁ ভাটনাগৰৰ মনত বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। তেওঁ যান্ত্ৰিক খেলনা, বৈদ্যুতিক বেটাৰী আৰু সূতাৰ টেলিফোন নিৰ্মাণ কৰি ভাল পাইছিল। মাতৃৰফালৰ পৰিয়ালৰপৰা তেওঁ কবিতা লিখাৰ প্ৰতিভাও লাভ কৰিছিল।<ref name="ilo">{{cite web|title= Dr.Shanti Swarup Bhatnagar|url= http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|work= iloveindia.com|access-date= 5 June 2013|archive-date= 6 June 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130606070801/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/shanti-swarup-bhatnagar.html|url-status= dead}}</ref> তেওঁ দয়ানন্দ এংলো বৈদিক উচ্চ বিদ্যালয়, সিকন্দৰাবাদ, বুলন্দশহৰ জিলাৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৯১১ চনত তেওঁ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা দয়াল সিং কলেজ, লাহোৰত নামভৰ্তি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত এই কলেজখন [[নতুন দিল্লী]], [[ভাৰত]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.dsc.du.ac.in/|title=Dyal Singh College|website=www.dsc.du.ac.in|access-date=1 March 2019}}</ref> তাত তেওঁ সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ সক্ৰিয় সদস্য হৈ পৰে আৰু এজন অভিনেতা হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰে। তেওঁ ১৯১২ চনত ''কৰমতি'' (অলৌকিক কৰ্মী) নামৰ এটা [[উৰ্দু]] [[একাংকিকা নাটক]] লিখে। নাটকখনৰ ইংৰাজী অনুবাদে তেওঁক সেই বছৰৰ শ্ৰেষ্ঠ নাটকৰ বাবে সৰস্বতী মঞ্চ সমিতিৰ বঁটা আৰু পদক লাভ কৰায়। ১৯১৩ চনত ভাটনাগৰে পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পিছত তেওঁ ফৰমেন খ্ৰীষ্টান কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৬ চনত তেওঁ পদাৰ্থ বিজ্ঞানত স্নাতক আৰু ১৯১৯ চনত ৰসায়ন বিজ্ঞানত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name=siv/><ref name=vig>{{cite web| author=Vigyan Prasar| title=Shanti Swarup Bhatnagar| url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm| work=vigyanprasar.gov.in| access-date=5 June 2013| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm| archive-date=18 October 2013| df=dmy-all}}</ref> ==শিক্ষা আৰু প্ৰাৰম্ভিক গৱেষণা== দয়াল সিং কলেজ ন্যাসে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক বিদেশত অধ্যয়নৰ বাবে বৃত্তি প্ৰদান কৰে। তেওঁ [[ইংলেণ্ড]]হৈ আমেৰিকালৈ যাত্ৰা কৰে। কিন্তু ইংৰাজ জাহাজবোৰত খালী আসন বিচাৰি নাপালে, কাৰণ সেইবোৰ [[প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ পিছত সেনা বাহিনীৰপৰা অব্যাহতি পোৱা আমেৰিকাৰ সৈনিকসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। ন্যাসৰ অনুমতি লৈ তেওঁ ইউনিভাৰ্ছিটি কলেজ লণ্ডনত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক ফ্ৰেডেৰিক জি. ডনানৰ অধীনত অধ্যয়ন কৰে। ১৯২১ চনত তেওঁ বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="frs"/> লণ্ডনত থাকোঁতে তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰপৰা বছৰি ২৫০ পাউণ্ডৰ বৃত্তি লাভ কৰিছিল। ১৯২১ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ ভাৰতলৈ উভতি আহে আৰু নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়]]ত ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰে। তাত তেওঁ তিনি বছৰ থাকে। তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' বা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগীত লিখিছিল। কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তদানীন্তন উপাচাৰ্য ন্যায়াধীশ এন. এইচ. ভাগৱতীয়ে কৈছিল: "আপোনালোকৰ বহুতেই হয়তো নাজানে যে এজন বিশিষ্ট বিজ্ঞানী হোৱাৰ উপৰি অধ্যাপক ভাটনাগৰ এগৰাকী সুনামধন্য হিন্দী কবিও আছিল। তেওঁ [[কাশী]]ত থকা সময়ছোৱাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ''কুলগীত'' ৰচনা কৰিছিল। এই বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক ভাটনাগৰক সন্মানসহকাৰে স্মৰণ কৰা হয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়খন থকালৈকে তেওঁক স্মৰণ কৰা হ'ব।" তাৰ পিছত তেওঁ লাহোৰলৈ গৈ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভৌতিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৰসায়ন গৱেষণাগাৰৰ সঞ্চালক হয়। তেওঁৰ জীৱনৰ এই সময়ছোৱা মৌলিক বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ সক্ৰিয় সময় আছিল। তেওঁৰ গৱেষণাৰ আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল ইমালচন, কলয়ড]] আৰু ঔদ্যোগিক ৰসায়ন। কিন্তু তেওঁৰ মৌলিক অৱদান আছিল চুম্বক-ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত, অৰ্থাৎ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ অধ্যয়নত চুম্বকত্বৰ ব্যৱহাৰ। ১৯২৮ চনত তেওঁ আৰু কে. এন. মাথুৰে যুটীয়াভাৱে ভাটনাগৰ-মাথুৰ চুম্বকীয় হস্তক্ষেপ তুলা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰে। সেই সময়ত চুম্বকীয় গুণ পৰিমাপ কৰাৰ বাবে এইটো আটাইতকৈ সংবেদনশীল যন্ত্ৰসমূহৰ ভিতৰত এটা আছিল। ১৯৩১ চনত ৰয়েল ছ'চাইটিৰ অনুষ্ঠানত এই যন্ত্ৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল আৰু লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ আদাম হিলগাৰ এণ্ড কোম্পানীয়ে ইয়াক বিক্ৰী কৰিছিল।<ref name=stu/><ref name=vig/> ==পেছাগত জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক সমস্যা আছিল কুঁহিয়াৰৰ জাৱৰিৰপৰা গৰুৰ খাদ্যৰ বাবে পুষ্টিকৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰা। এই কাম ছাৰ গংগা ৰামৰ বাবে কৰা হৈছিল। তেওঁ দিল্লী ক্লথ এণ্ড জেনেৰেল মিলছ, কানপুৰৰ জে. কে. মিলছ লিমিটেড, লায়াল্লাপুৰৰ গণেশ ফ্ল'ৰ মিলছ লিমিটেড, বোম্বেৰ টাটা অইল মিলছ লিমিটেড আৰু ভাৰতৰ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানী লিমিটেডৰ ঔদ্যোগিক সমস্যাও সমাধান কৰিছিল। তেওঁৰ এটা উল্লেখযোগ্য উদ্ভাৱন আছিল খাৰুৱা তেলৰ বাবে খনন কৰাৰ পদ্ধতিৰ উন্নতি। ৰাৱালপিণ্ডিৰ এটক অইল কোম্পানী (লণ্ডনৰ মেছাৰ্ছ ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ এণ্ড কোম্পানীৰ প্ৰতিনিধি) এটা সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল। খনন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা বোকা লুণীয়া পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কঠিন হৈ পৰিছিল আৰু খননৰ গাঁত বন্ধ কৰি দিছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উপলব্ধি কৰিছিল যে এই সমস্যা কলয়ড ৰসায়নৰ সহায়ত সমাধান কৰিব পাৰি। তেওঁ এটা ভাৰতীয় আঠা যোগ কৰিছিল, যাৰ ফলত বোকাৰ মিশ্ৰণৰ সান্দ্ৰতা কমিছিল আৰু একে সময়তে ইলেক্ট্ৰ'লাইটৰ গোট বান্ধি পেলোৱা প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে ইয়াৰ স্থিৰতা বৃদ্ধি পাইছিল। ষ্টীল ব্ৰাদাৰ্ছ কোম্পানী ভাটনাগৰৰ কামত ইমানেই সন্তুষ্ট হৈছিল যে তেওঁলোকে পেট্ৰ'লিয়াম সম্পৰ্কীয় যিকোনো বিষয়ত গৱেষণা কৰাৰ বাবে তেওঁক ১,৫০,০০০ টকা আগবঢ়ায়। কোম্পানীটোৱে এই ধন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰে আৰু শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ তত্ত্বাৱধানত পেট্ৰ'লিয়াম গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰা হয়। এই সহযোগিতামূলক আঁচনিৰ অধীনত কৰা গৱেষণাৰ ভিতৰত আছিল মমৰ দুৰ্গন্ধ দূৰ কৰা, [[কেৰাচিন]]ৰ শিখাৰ উচ্চতা বৃদ্ধি কৰা আৰু উদ্ভিদজাত তেল তথা খনিজ তেল উদ্যোগৰ আৱৰ্জনা ব্যৱহাৰ কৰা। গৱেষণাৰ বাণিজ্যিক সফলতা দেখি কোম্পানীটোৱে পুঁজি বৃদ্ধি কৰে আৰু ইয়াৰ সময়সীমা পাঁচ বছৰৰপৰা দহ বছৰলৈ বৃদ্ধি কৰে। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে নিজৰ গৱেষণাৰ পুঁজিৰপৰা কোনো ব্যক্তিগত আৰ্থিক লাভ গ্ৰহণ কৰিবলৈ সদায় অস্বীকাৰ কৰিছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণাৰ সুবিধাসমূহ শক্তিশালী কৰাৰ পোষকতা কৰিছিল। ১৯৩৪ চনত [[মেঘনাদ সাহা]]ই ভাটনাগৰলৈ লিখা এখন চিঠিত কৈছিল, "আপুনি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষকসকলৰ মৰ্যাদা জনসাধাৰণৰ দৃষ্টিত বৃদ্ধি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি আপোনাৰ শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাবে আগবঢ়োৱা উপকাৰৰ কথা ক'বই নালাগে।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে কে. এন. মাথুৰৰ সৈতে ''ভৌতিক নীতি আৰু চুম্বক-ৰসায়নৰ প্ৰয়োগ'' নামৰ গ্ৰন্থখন লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন বিষয়টোৰ ওপৰত এখন মানক গ্ৰন্থ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ===চি এছ আই আৰৰ প্ৰতিষ্ঠা=== ভাৰতৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থা ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ভাৰতীয় ভঁৰাল বিভাগৰ অধীনত ঔদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল। বছৰি ১.২ লাখ টকাৰ সীমিত পুঁজিৰ বাবে এই ব্যুৰো প্ৰায় নিষ্ক্ৰিয় হৈ আছিল। ১৯৩৯ চনত ব্যুৰো বিলুপ্ত কৰি ব্ৰিটিছ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদৰ দৰে এখন বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠন কৰাৰ বাবে প্ৰবল আন্দোলন হৈছিল। আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰৰ প্ৰভাৱশালী প্ৰচেষ্টাত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। সেই সময়ৰ এগৰাকী আগশাৰীৰ বিজ্ঞানী হিচাপে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ইয়াৰ সঞ্চালক নিযুক্ত কৰা হয় আৰু মুদালিয়াৰক অধ্যক্ষ কৰা হয়। বি এছ আই আৰৰ বাৰ্ষিক পুঁজি আছিল পাঁচ লাখ টকা, যিটো বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত ৰখা হৈছিল। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে চৰকাৰক ঔদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে অধিক বিনিয়োগ কৰিবলৈ ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ঔদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ প্ৰেৰণা যোগায়। মুদালিয়াৰে ঔদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি স্থাপনৰ দাবীও সফলতাৰে উত্থাপন কৰে। এই পুঁজিৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ সময়ছোৱাত বছৰি ১০ লাখ টকা অনুদান দিয়াৰ দাবী তেওঁ ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত দিল্লীৰ কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত উত্থাপন কৰে। এই সকলোবোৰৰ ফলত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ) নামৰ স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাটো গঠন হয়, যি ১৯৪২ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত কাৰ্যকৰী হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চি চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হয়। ১৯৪৩ চনত পৰিচালনা সমিতিয়ে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে উত্থাপন কৰা পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ]], [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, আৰু কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। এইদৰেই ভাৰতত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰৰ আৰম্ভণি হয়।<ref name=vig/> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[হোমি জেহাংগীৰ ভাভা]], [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ]], [[বিক্ৰম সাৰাভাই]] আৰু আনসকলৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ পিছৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনি তথা নীতি নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী [[জৱাহৰলাল নেহৰু]] বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ড° শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰৰ অধ্যক্ষতাত [[বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ]] (চি এছ আই আৰ) স্থাপন কৰা হয়। তেওঁ ইয়াৰ প্ৰথম সঞ্চালক প্ৰধান হয় আৰু তেওঁৰ কৰ্মৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰা বুলি তেওঁক বহুলভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁ মুঠ বাৰখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত আছিল মহীশূৰৰ কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, [[পুনে]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰসায়ন গৱেষণাগাৰ, [[নতুন দিল্লী]]ৰ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]], [[জামছেদপুৰ]]ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ আৰু ধনবাদৰ কেন্দ্ৰীয় ইন্ধন প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ বহুতো গৱেষণাগাৰ স্থাপন কৰিছিল। চি এছ আই আৰৰ সৈতে কাম কৰাৰ সময়ত তেওঁ সেই সময়ৰ বহুতো যুৱ বিজ্ঞানীক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ ভিতৰত আছিল [[কলকাতা]]ৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত কৰ্মৰত শ্যামাদাস চেটাৰ্জী, শান্তিলাল বেনাৰ্জী ([[ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ বিজ্ঞান স্নাতকোত্তৰ সোণৰ পদক বিজয়ী আৰু আমেৰিকাৰপৰা বিজ্ঞানৰ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰা ব্যক্তি, যি পিছত ভাটনাগৰৰ অনুৰোধত দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰলৈ যায়) আৰু আশুতোষ মুখাৰ্জী। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে [[চি ভি ৰামন]] আৰু কাৰিয়ামাণিক্কম শ্ৰীনিবাস কৃষ্ণনৰ বিজ্ঞানৰ উন্নয়নৰ বাবে ভাৰতীয় সংস্থাত [[ৰমণ প্ৰভাৱ]]ৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাও নিবিড়ভাৱে অনুসৰণ কৰিছিল। বিশেষকৈ কৃষ্ণন আৰু তেওঁৰ সহযোগী শান্তিলাল বেনাৰ্জীয়ে সৰু সৰু স্ফটিকৰ চুম্বকত্বৰ ওপৰত কৰা কামৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ শিক্ষা মন্ত্ৰ্যালয়ৰ সচিব আৰু চৰকাৰৰ শিক্ষা উপদেষ্টা হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৪৮ চনৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তি সমিতিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰস্তুত আৰু আলোচনাত তেওঁ ভূমিকা পালন কৰিছিল। "উল্লেখ কৰিব পাৰি যে দেশৰ সকলো দিশৰ বৈজ্ঞানিক জনশক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰথমবাৰৰ বাবে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিৱেদন স্বাধীনতাৰ পিছৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আন্তঃগাঁথনিৰ পৰিকল্পনা কৰিবলৈ চৰকাৰৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতিৰ নথি হিচাপে কাম কৰিছিল।" শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰে ১৯২১ চনৰপৰা ১৯৪০ চনলৈ মুঠ ঊনৈছ বছৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। প্ৰথমে কাশী হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত আৰু তাৰ পিছত পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত। তেওঁ এজন শিক্ষক হিচাপে সুনাম অৰ্জন কৰিছিল। শিক্ষক হিচাপেই তেওঁ আটাইতকৈ সুখী আছিল। চুম্বক-ৰসায়ন আৰু ইমালচনৰ ভৌতিক ৰসায়নৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ গৱেষণামূলক অৱদান বহুলভাৱে স্বীকৃত হৈছিল। তেওঁ প্ৰয়োগিক ৰসায়নতো যথেষ্ট কাম কৰিছিল। গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ মাজৰ ব্যৱধান দূৰ কৰা ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা উন্নয়ন নিগম (এন আৰ ডি চি) প্ৰতিষ্ঠাত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ভাটনাগৰে দেশত ঔদ্যোগিক গৱেষণা সংস্থাৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিছিল। ১৯৫১ চনত তেল শোধনাগাৰ স্থাপনৰ বাবে তেল কোম্পানীসমূহৰ সৈতে আলোচনা কৰিবলৈ তেওঁ এজনীয়া আয়োগ গঠন কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অৱশেষত দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বহুতো তেল শোধনাগাৰ স্থাপন হয়। তেওঁ বহুতো ব্যক্তি আৰু সংস্থাক বিজ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ বাবে উদাৰভাৱে দান আগবঢ়াবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।<ref name=stu/> ১৯৫৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত ৬০ বছৰ বয়সত হৃদক্ৰিয়া বন্ধহৈ তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ==সন্মান আৰু স্বীকৃতি== শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰক ১৯৩৪ চনত [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ প্ৰথম সদস্যসকলৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=https://www.ias.ac.in/describe/fellow/Bhatnagar,__Shanti_Swarup | title=Fellowship – Bhatnagar, Shanti Swarup | publisher=Indian Academy of Sciences | access-date=14 June 2018 }}</ref> তাৰ পিছৰ বছৰ তেওঁ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ (এফ এন আই; বৰ্তমান ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী) প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হিচাপে নিযুক্ত হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol01_1935_1_Art10.pdf | title=National Institute of Sciences of India: List of Foundation Fellows (1935) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref><ref name="INSA" group="note">১৯৭০ চনৰ আগতে [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ নাম আছিল "ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান" আৰু ইয়াৰ সদস্যসকলৰ নামৰ পিছত "এফ এন আই" লিখা হৈছিল। ১৯৭০ চনত সংস্থাটোৱে বৰ্তমানৰ নাম গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত এই উপাধি "এফ এন এ" হয়।</ref> বিশুদ্ধ আৰু প্ৰয়োগিক ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাটনাগৰক ১৯৩৬ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰ বিষয়া (অ বি ই) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{London Gazette|issue=34238 |supp=y|page=12|date=1 January 1936}}</ref> ১৯৪১ চনৰ নতুন বছৰৰ সন্মানৰ তালিকাত বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁক নাইট বেচেলৰ উপাধি প্ৰদান কৰে।<ref name=ind/><ref>{{London Gazette|issue=35029 |supp=y|page=2|date=31 December 1940}}</ref> ভাটনাগৰক ১৯৪২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো (এফ ইনষ্ট পি) আৰু ৰয়েল ৰসায়ন প্ৰতিষ্ঠানৰ ফেলো (এফ আৰ আই চি) হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite web | url=http://www.insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/PINSA/Vol09_1943_1_Art02.pdf | title=National Institute of Sciences of India: Annual Report (1943) | publisher=Indian National Science Academy | access-date=14 June 2018}}</ref> ১৯৪৩ চনত লণ্ডনৰ ৰসায়ন উদ্যোগ সংস্থাই তেওঁক সন্মানীয় সদস্য হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰে আৰু পিছত তেওঁ উপ-সভাপতি হয়। ১৯৪৩ চনত ভাটনাগৰ ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (এফ আৰ এছ) হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="frs"/><ref name=sar/> স্বাধীন ভাৰতত তেওঁ ভাৰতীয় ৰসায়ন সমাজ, [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]] আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি আছিল। ১৯৫৪ চনত তেওঁ [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰপৰা [[পদ্মভূষণ]] বঁটা লাভ কৰে।<ref name=vig/> তেওঁৰ সন্মানত ভাৰতীয় বিজ্ঞান বঁটা [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা|শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বঁটা]] প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name=sar/> ==টোকা== {{reflist|group=note}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Shanti Swaroop Bhatnagar}} *[http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm দ্য ট্ৰিবিউনত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002052813/http://www.tribuneindia.com/2000/20000319/spectrum/main2.htm |date=2 October 2008 }} *[https://web.archive.org/web/20060907123556/http://www.photonics.cusat.edu/Indian_scientists2.html কোচিনৰ ফটনিক্স প্ৰতিষ্ঠানত জীৱনী] *[https://web.archive.org/web/20010714101954/http://www.bhu.ac.in/kulgeet.htm বনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বাবে ভাটনাগৰে ৰচনা কৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গীত ''(কুলগীত)''] *[https://web.archive.org/web/20130906082344/http://www.imtech.res.in/ssbmt-2013/about.php শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ স্মাৰক প্ৰতিযোগিতা] *[http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html বৈজ্ঞানিক ভাৰতত জীৱনী] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025095952/http://www.scientificindia.net/scientists/ssbhatnagar.html |date=25 October 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20160303214212/http://www.prideofindia.net/sc27.html ভাৰতৰ গৌৰৱত জীৱনী] {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰসায়নবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] iqn62nnyo7jmlmxx70nzxyg6jig7fsl প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ 0 140572 648835 2026-11-01T05:39:49Z AjayDas 12623 [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহালান'বিছ]]-লৈ পুনৰ্নিৰ্দেশ কৰা হ'ল 648835 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহালান'বিছ]] sukgtvws3dmh8px5cwn9d3fvebjukep 648841 648835 2026-11-01T06:06:08Z AjayDas 12623 /* */ 648841 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{use Indian English|date=January 2025}} {{Use dmy dates|date=January 2025}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবিশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], [[পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান]] | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] ([[বিজ্ঞানৰ স্নাতক]])<br>[[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]] ([[কলা স্নাতক]])<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = [[উইলিয়াম হেৰিক মেকলে]]<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = [[সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়|সমৰেন্দ্ৰ ৰয়]]<ref name="mathgene"/> | notable_students = [[ৰাজ চন্দ্ৰ বসু]]<br>[[চি. আৰ. ৰাও]] | known_for = [[মহলানবিশ দূৰত্ব]]<br>[[ফেল্ডমেন–মহলানবিশ আৰ্হি]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>[[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>[[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>[[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = [[নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবিশ]]<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবিশ''' [[Order of the British Empire|OBE]], [[Indian National Science Academy|FNA]],<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref> [[Indian Academy of Sciences|FASc]],<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref> [[Fellow of the Royal Society|FRS]]<ref name="frs"/> (২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ [[মহলানবিশ দূৰত্ব]] নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক [[পৰিকল্পনা আয়োগ (ভাৰত)|পৰিকল্পনা আয়োগ]]ৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত [[নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ]]ৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবিশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবিশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবিশ]] মহলানবিশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]]ত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ [[বিক্ৰমপুৰ]]ৰ এটা প্ৰভাৱশালী [[বাঙালী ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ [[দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। [[বিধান সৰণি|কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীট]]ৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) আছিল পি. চি. মহলানবিশৰ পিতৃ। মহলানবিশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবিশে কলকাতাৰ [[ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়]]ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবিশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ [[কিংছ মহাবিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা, কেম্ব্ৰিজ|কিংছ মহাবিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা]] দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবিশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবিশে [[চি. টি. আৰ. উইলছন]]ৰ সৈতে [[কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰ]]ত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবিশে ''[[বায়'মেট্ৰিকা]]'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবিশৰ সৈতে [[নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবিশ|নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)]]ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবিশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবিশৰ মাতুল [[নীলৰতন চৰকাৰ]]ে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবিশৰ স্মাৰক]] মহলানবিশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবিশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিতৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ [[আৰ. এন. মুখাৰ্জি]]ৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো [[বৰানগৰ]]ত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবিশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, [[আৰ. চি. বসু]], [[এছ. এন. ৰয়]], কে. আৰ. নায়াৰ, [[আৰ. আৰ. বাহাদুৰ]], [[গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ]], ডি. বি. লাহিড়ী আৰু [[চি. আৰ. ৰাও]] আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব [[পীতাম্বৰ পন্ত]]ৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''[[সংখ্যা (আলোচনী)|সংখ্যা]]'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন [[কাৰ্ল পিয়ৰছন]]ৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবিশে [[জে. বি. এছ. হেলডেন]]ক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবিশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান বিশ্ব বেংক আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত নোবেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ [[এংগাছ ডিটন]] আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবিশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, [[ৰোহিণী সোমনাথন]], প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবিশ দূৰত্ব=== {{Main|মহলানবিশ দূৰত্ব}} মহলানবিশ দূৰত্ব হৈছে বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবিশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক [[নেলছন আনানডেল]]ৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবিশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবিশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু [[হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলি]]ৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে [[মহলানবিশ দূৰত্ব]] বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবিশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[হেৰল্ড হটেলিং]]ে লিখিছিল যে মহলানবিশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। [[ৰ'নাল্ড ফিছাৰ]]ে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। [[পি. ভি. সুখাত্মে]] আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবিশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবিশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবিশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবিশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবিশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবিশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবিশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবিশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==এইটোও চাওক== *[[ভাৰতীয় গণিতজ্ঞসকলৰ তালিকা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} nikg5xm83xcci508mh2spjfqyvcjou0 648843 648841 2026-11-01T06:26:29Z AjayDas 12623 648843 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]], [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], [[পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান]] | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] ([[বিজ্ঞানৰ স্নাতক]])<br>[[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]] ([[কলা স্নাতক]])<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = [[উইলিয়াম হেৰিক মেকলে]]<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = [[সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়|সমৰেন্দ্ৰ ৰয়]]<ref name="mathgene"/> | notable_students = [[ৰাজ চন্দ্ৰ বসু]]<br>[[চি. আৰ. ৰাও]] | known_for = [[মহলানবীশ দূৰত্ব]]<br>[[ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>[[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>[[ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো]] (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>[[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = [[নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ]]<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ''' [[Order of the British Empire|OBE]], [[Indian National Science Academy|FNA]],<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref> [[Indian Academy of Sciences|FASc]],<ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref> [[Fellow of the Royal Society|FRS]]<ref name="frs"/> (২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ [[মহলানবীশ দূৰত্ব]] নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক [[পৰিকল্পনা আয়োগ (ভাৰত)|পৰিকল্পনা আয়োগ]]ৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত [[নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ]]ৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]]ত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ [[বিক্ৰমপুৰ]]ৰ এটা প্ৰভাৱশালী [[বাঙালী ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ [[দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। [[বিধান সৰণি|কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীট]]ৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) আছিল পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ [[ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়]]ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ [[কিংছ মহাবিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা, কেম্ব্ৰিজ|কিংছ মহাবিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা]] দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে [[চি. টি. আৰ. উইলছন]]ৰ সৈতে [[কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰ]]ত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''[[বায়'মেট্ৰিকা]]'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে [[নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ|নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)]]ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল [[নীলৰতন চৰকাৰ]]ে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিতৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ [[আৰ. এন. মুখাৰ্জি]]ৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো [[বৰানগৰ]]ত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, [[আৰ. চি. বসু]], [[এছ. এন. ৰয়]], কে. আৰ. নায়াৰ, [[আৰ. আৰ. বাহাদুৰ]], [[গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ]], ডি. বি. লাহিড়ী আৰু [[চি. আৰ. ৰাও]] আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব [[পীতাম্বৰ পন্ত]]ৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''[[সংখ্যা (আলোচনী)|সংখ্যা]]'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন [[কাৰ্ল পিয়ৰছন]]ৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে [[জে. বি. এছ. হেলডেন]]ক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান বিশ্ব বেংক আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত নোবেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ [[এংগাছ ডিটন]] আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, [[ৰোহিণী সোমনাথন]], প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== {{Main|মহলানবীশ দূৰত্ব}} মহলানবীশ দূৰত্ব হৈছে বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক [[নেলছন আনানডেল]]ৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু [[হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলি]]ৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে [[মহলানবীশ দূৰত্ব]] বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[হেৰল্ড হটেলিং]]ে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। [[ৰ'নাল্ড ফিছাৰ]]ে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। [[পি. ভি. সুখাত্মে]] আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবীশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==এইটোও চাওক== *[[ভাৰতীয় গণিতজ্ঞসকলৰ তালিকা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} lipr67eppnw9a2x0ohlvu500ipbn477 648845 648843 2026-11-01T06:52:10Z AjayDas 12623 /* */ 648845 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]]ত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], [[বংগ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ [[বিক্ৰমপুৰ]]ৰ এটা প্ৰভাৱশালী [[বাঙালী ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ [[দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]] (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। [[বিধান সৰণি|কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীট]]ৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) আছিল পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ [[ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়]]ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ [[কিংছ মহাবিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা, কেম্ব্ৰিজ|কিংছ মহাবিদ্যালয়ৰ গীৰ্জা]] দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে [[চি. টি. আৰ. উইলছন]]ৰ সৈতে [[কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰ]]ত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ [[প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়, কলকাতা|প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়]]ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''[[বায়'মেট্ৰিকা]]'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে [[নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ|নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)]]ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল [[নীলৰতন চৰকাৰ]]ে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিতৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ [[আৰ. এন. মুখাৰ্জি]]ৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো [[বৰানগৰ]]ত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, [[আৰ. চি. বসু]], [[এছ. এন. ৰয়]], কে. আৰ. নায়াৰ, [[আৰ. আৰ. বাহাদুৰ]], [[গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ]], ডি. বি. লাহিড়ী আৰু [[চি. আৰ. ৰাও]] আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব [[পীতাম্বৰ পন্ত]]ৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''[[সংখ্যা (আলোচনী)|সংখ্যা]]'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন [[কাৰ্ল পিয়ৰছন]]ৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে [[জে. বি. এছ. হেলডেন]]ক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান বিশ্ব বেংক আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত নোবেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ [[এংগাছ ডিটন]] আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, [[ৰোহিণী সোমনাথন]], প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== {{Main|মহলানবীশ দূৰত্ব}} মহলানবীশ দূৰত্ব হৈছে বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক [[নেলছন আনানডেল]]ৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু [[হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলি]]ৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে [[মহলানবীশ দূৰত্ব]] বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[হেৰল্ড হটেলিং]]ে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। [[ৰ'নাল্ড ফিছাৰ]]ে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। [[পি. ভি. সুখাত্মে]] আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবীশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==এইটোও চাওক== *[[ভাৰতীয় গণিতজ্ঞসকলৰ তালিকা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} 8f3lerlontm1vrc3k2m330axoy5e4z6 648846 648845 2026-11-01T07:34:33Z AjayDas 12623 /* প্ৰাৰম্ভিক জীৱন */ 648846 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিতৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ [[আৰ. এন. মুখাৰ্জি]]ৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো [[বৰানগৰ]]ত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, [[আৰ. চি. বসু]], [[এছ. এন. ৰয়]], কে. আৰ. নায়াৰ, [[আৰ. আৰ. বাহাদুৰ]], [[গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ]], ডি. বি. লাহিড়ী আৰু [[চি. আৰ. ৰাও]] আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব [[পীতাম্বৰ পন্ত]]ৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''[[সংখ্যা (আলোচনী)|সংখ্যা]]'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন [[কাৰ্ল পিয়ৰছন]]ৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে [[জে. বি. এছ. হেলডেন]]ক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান বিশ্ব বেংক আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত নোবেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ [[এংগাছ ডিটন]] আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, [[ৰোহিণী সোমনাথন]], প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== {{Main|মহলানবীশ দূৰত্ব}} মহলানবীশ দূৰত্ব হৈছে বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক [[নেলছন আনানডেল]]ৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু [[হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলি]]ৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে [[মহলানবীশ দূৰত্ব]] বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[হেৰল্ড হটেলিং]]ে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। [[ৰ'নাল্ড ফিছাৰ]]ে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। [[পি. ভি. সুখাত্মে]] আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবীশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==এইটোও চাওক== *[[ভাৰতীয় গণিতজ্ঞসকলৰ তালিকা]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} j9co61f8coguwc7rz3foyt7hmlgwelj 648847 648846 2026-11-01T07:35:12Z AjayDas 12623 648847 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতিৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিতৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ [[আৰ. এন. মুখাৰ্জি]]ৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো [[বৰানগৰ]]ত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, [[আৰ. চি. বসু]], [[এছ. এন. ৰয়]], কে. আৰ. নায়াৰ, [[আৰ. আৰ. বাহাদুৰ]], [[গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ]], ডি. বি. লাহিড়ী আৰু [[চি. আৰ. ৰাও]] আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব [[পীতাম্বৰ পন্ত]]ৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''[[সংখ্যা (আলোচনী)|সংখ্যা]]'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন [[কাৰ্ল পিয়ৰছন]]ৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে [[জে. বি. এছ. হেলডেন]]ক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান]] হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান বিশ্ব বেংক আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত নোবেল বঁটা বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ [[এংগাছ ডিটন]] আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, [[ৰোহিণী সোমনাথন]], প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== {{Main|মহলানবীশ দূৰত্ব}} মহলানবীশ দূৰত্ব হৈছে বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক [[নেলছন আনানডেল]]ৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু [[হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলি]]ৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে [[মহলানবীশ দূৰত্ব]] বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[হেৰল্ড হটেলিং]]ে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। [[ৰ'নাল্ড ফিছাৰ]]ে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। [[পি. ভি. সুখাত্মে]] আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবীশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} 9g18dlxt02h7hoo5o7g8fch4r7pig2v 648873 648847 2026-11-01T09:17:22Z AjayDas 12623 /* ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান */ 648873 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতি আসনৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিত আসনৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ আৰ. এন. মুখাৰ্জিৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰানগৰত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, আৰ. চি. বসু, এছ. এন. ৰয়, কে. আৰ. নায়াৰ, আৰ. আৰ. বাহাদুৰ, গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ, ডি. বি. লাহিড়ী আৰু চি. আৰ. ৰাও আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব পীতাম্বৰ পন্তৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''সংখ্যা'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন কাৰ্ল পিয়ৰছনৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে জে. বি. এছ. হেলডেনক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান [[বিশ্ব বেংক]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ এংগাছ ডিটন আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, ৰোহিণী সোমনাথন, প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== {{Main|মহলানবীশ দূৰত্ব}} মহলানবীশ দূৰত্ব হৈছে বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক [[নেলছন আনানডেল]]ৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু [[হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলি]]ৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে [[মহলানবীশ দূৰত্ব]] বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। [[হেৰল্ড হটেলিং]]ে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। [[ৰ'নাল্ড ফিছাৰ]]ে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। [[পি. ভি. সুখাত্মে]] আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবীশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} dxu1no6ci6qhqat3xb88efwhucelmxo 648874 648873 2026-11-01T09:19:37Z AjayDas 12623 /* পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান */ 648874 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতি আসনৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিত আসনৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ আৰ. এন. মুখাৰ্জিৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰানগৰত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, আৰ. চি. বসু, এছ. এন. ৰয়, কে. আৰ. নায়াৰ, আৰ. আৰ. বাহাদুৰ, গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ, ডি. বি. লাহিড়ী আৰু চি. আৰ. ৰাও আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব পীতাম্বৰ পন্তৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''সংখ্যা'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন কাৰ্ল পিয়ৰছনৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে জে. বি. এছ. হেলডেনক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান [[বিশ্ব বেংক]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ এংগাছ ডিটন আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, ৰোহিণী সোমনাথন, প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== মহলানবীশ দূৰত্ব বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক নেলছন আনানডেলৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলিৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে মহলানবীশ দূৰত্ব বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। হেৰল্ড হটেলিঙে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। ৰ'নাল্ড ফিছাৰে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। পি. ভি. সুখাত্মে আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত [[ঔদ্যোগীকৰণ]]ৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> [[ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফ]]ৰ [[উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হি]]ৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, [[মহলানবীশ আৰ্হি]], [[ভাৰতৰ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা#দ্বিতীয় পৰিকল্পনা (১৯৫৬–১৯৬১)|দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা]]ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ [[ডেনিয়েল থৰ্ণাৰ]]ৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} 28fb538me734wkbt15hp2zjr5fmdr10 648875 648874 2026-11-01T09:20:46Z AjayDas 12623 /* পৰৱৰ্তী জীৱন */ 648875 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতি আসনৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিত আসনৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ আৰ. এন. মুখাৰ্জিৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰানগৰত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, আৰ. চি. বসু, এছ. এন. ৰয়, কে. আৰ. নায়াৰ, আৰ. আৰ. বাহাদুৰ, গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ, ডি. বি. লাহিড়ী আৰু চি. আৰ. ৰাও আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব পীতাম্বৰ পন্তৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''সংখ্যা'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন কাৰ্ল পিয়ৰছনৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে জে. বি. এছ. হেলডেনক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান [[বিশ্ব বেংক]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ এংগাছ ডিটন আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, ৰোহিণী সোমনাথন, প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== মহলানবীশ দূৰত্ব বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক নেলছন আনানডেলৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলিৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে মহলানবীশ দূৰত্ব বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। হেৰল্ড হটেলিঙে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। ৰ'নাল্ড ফিছাৰে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। পি. ভি. সুখাত্মে আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত ঔদ্যোগীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফৰ উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হিৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, মহলানবীশ আৰ্হি, দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ ডেনিয়েল থৰ্ণাৰৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ অৰ্ডাৰ]]ৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), [[১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মান]]ৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ৱেলডন স্মাৰক বঁটা]] (১৯৪৪) * [[ৰয়েল ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ]]ৰ সভাপতি (১৯৫০) * [[ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটি]]ৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * [[পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংস্থা|পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৫২) * [[ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * [[ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * [[কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ]]ৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * [[আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘ]]ৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} 4pyd4e1erxr449j4rt1mfo7wl0h6547 648876 648875 2026-11-01T09:23:38Z AjayDas 12623 /* সন্মান */ 648876 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰ পৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পিছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতি আসনৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিত আসনৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ আৰ. এন. মুখাৰ্জিৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰানগৰত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, আৰ. চি. বসু, এছ. এন. ৰয়, কে. আৰ. নায়াৰ, আৰ. আৰ. বাহাদুৰ, গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ, ডি. বি. লাহিড়ী আৰু চি. আৰ. ৰাও আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব পীতাম্বৰ পন্তৰ পৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''সংখ্যা'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন কাৰ্ল পিয়ৰছনৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে জে. বি. এছ. হেলডেনক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰ পৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান [[বিশ্ব বেংক]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ এংগাছ ডিটন আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, ৰোহিণী সোমনাথন, প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== মহলানবীশ দূৰত্ব বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰ পৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp;J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক নেলছন আনানডেলৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰ পৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলিৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp;C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে মহলানবীশ দূৰত্ব বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰ পৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। হেৰল্ড হটেলিঙে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। ৰ'নাল্ড ফিছাৰে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। পি. ভি. সুখাত্মে আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত ঔদ্যোগীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফৰ উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হিৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, মহলানবীশ আৰ্হি, দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ ডেনিয়েল থৰ্ণাৰৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছু সময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯ সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), ১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মানৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি (১৯৫০) * ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটিৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘৰ ফেলো (১৯৫২) * ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp;– some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫ সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} t3bdhzbqf2mf68r7xn8wj6zpzkytnir 648877 648876 2026-11-01T09:27:58Z AjayDas 12623 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 648877 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ (১৮৯৩–১৯৭২)}} {{Infobox scientist | name = প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]] [[Indian National Science Academy|FNA]] [[Indian Academy of Sciences|FASc]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] | image = Portrait of Prasanta Chandra Mahalanobis.webp | alt = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1893|06|29}} | birth_place = [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সি, [[ব্ৰিটিছ ভাৰত]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1972|06|28|1893|06|29}} | death_place = [[কলকাতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | fields = [[গণিত]], পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান | workplaces = [[কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়]]<br>[[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] | education = [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]] (বিজ্ঞানৰ স্নাতক)<br>কিংছ মহাবিদ্যালয়, কেম্ব্ৰিজ (কলাৰ স্নাতক)<ref name="frs"/> | doctoral_advisor = উইলিয়াম হেৰিক মেকলে<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=47966}}</ref> | academic_advisors = | doctoral_students = সমৰেন্দ্ৰ নাথ ৰয়<ref name="mathgene"/> | notable_students = ৰাজ চন্দ্ৰ বসু<br>চি. আৰ. ৰাও | known_for = মহলানবীশ দূৰত্ব<br>ফেল্ডমেন–মহলানবীশ আৰ্হি | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | awards = [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮)<br>অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (OBE, ১৯৪২)<ref name="gazette"/><br>ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো (FRS)<ref name="frs">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C. R. | author-link = C. R. Rao| doi = 10.1098/rsbm.1973.0017 | doi-access = free| title = Prasantha Chandra Mahalanobis 1893-1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society | volume = 19 | pages = 455–492 | year = 1973 | s2cid = 74582754 }}</ref><br>ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) | signature = Signature of Prasanta Chandra Mahalanobis.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = নিৰ্মল কুমাৰী মহলানবীশ<ref name="mactutor"/> }} '''প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশ'''<ref name="Mahalanobis_bio_INSA">{{Cite journal | last1 = Rao | first1 = C.R. | url =http://insaindia.res.in/BM/BM5_7901.pdf | title = Prasanta Chandra Mahalanobis : 1893–1972 | journal = Biographical Memoirs of Fellows of the Indian National Science Academy| volume = 5 | pages = 1–24 | year = 1972 }}</ref><ref name="IAS_Fellows_deceased">{{cite web | url=http://www.ias.ac.in/describe/fellow/Mahalanobis,__Prasanta_Chandra | title=Fellowship – Mahalanobis, Prasanta Chandra | publisher=Indian Academy of Sciences| access-date=18 February 2018}}</ref><ref name="frs"/> ({{lang-en|Prasanta Chandra Mahalanobis}}, ২৯ জুন ১৮৯৩ – ২৮ জুন ১৯৭২) এগৰাকী ভাৰতীয় বিজ্ঞানী আৰু পৰিসংখ্যাবিদ আছিল। তেওঁ মহলানবীশ দূৰত্ব নামৰ পৰিসংখ্যাগত মাপটোৰ বাবে আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্যসকলৰ অন্যতম হিচাপে বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁ ভাৰতত নৃতত্ত্বমিতিৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী গৱেষণা কৰিছিল। তেওঁ [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতি বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।<ref name="frs"/><ref>{{Cite book | last1 = Hagger-Johnson | first1 = G. | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | doi = 10.1002/0470013192.bsa360 | title = Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science | year = 2005 | isbn = 978-0470860809 }}</ref><ref name="mactutor">{{MacTutor Biography|id=Mahalanobis}}</ref><ref>{{Cite book | last1 = Ghosh | first1 = J. K. | last2 = Majumder | first2 = P. P. | doi = 10.1002/0470011815.b2a17090 | chapter = Mahalanobis, Prasanta Chandra | title = Encyclopedia of Biostatistics | year = 2005 | isbn = 978-0470849071 }}</ref> তেওঁৰ অৱদানৰ বাবে মহলানবীশক ভাৰতৰ পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ জনক বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/vp-naidu-pays-homage-to-mahalanobis-at-isi-anniv-vp-recalls-ancient-indian-statistics/articleshow/64800513.cms|title=VP Naidu pays homage to Mahalanobis at ISI|date=30 June 2018|work=The Times of India|access-date=2 July 2018}}</ref> ২০০৭ চনৰপৰা প্ৰতি বছৰে ২৯ জুনৰ দিনটো ভাৰতত '''ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস''' হিচাপে পালন কৰা হয়। এই দিনটো মহলানবীশৰ জন্মদিন আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান তথা পৰিকল্পনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ স্মৃতিত পালন কৰা হয়।<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title="Statistics Day" will be celebrated on June 29, 2024 Theme: Use of Data for Decision-Making |url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2029227 |access-date=3 June 2025 |agency=Press Information Bureau }}</ref> ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== [[File:P. C. Mahalanobis.jpg|thumb|left|যুৱক মহলানবীশ]] মহলানবীশৰ জন্ম ১৮৯৩ চনৰ ২৯ জুনত [[কলকাতা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিত (বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম বংগ]]) হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/who-is/who-was-prasanta-chandra-mahalanobis-or-pcm-5238190/|title=Who was Prasanta Chandra Mahalanobis or 'PCM'?|date=29 June 2018|publisher=The Indian Express}}</ref> তেওঁ [[ঢাকা]], বংগ প্ৰেচিডেন্সিৰ বিক্ৰমপুৰৰ এক প্ৰভাৱশালী বাঙালী ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালৰ সন্তান আছিল।<ref>{{cite book|title=The Idea of India|url=https://books.google.com/books?id=IGVBAgAAQBAJ&pg=PT93|page=93|author=Sunil Khilnani|year=2016| publisher=Penguin Books Limited |isbn=9789351184546|quote=Born in 1893 of a Bengali Brahmin family, Mahalanobis took a First in mathematics and physics from King's College, Cambridge in 1915 and returned to Calcutta to teach physics.}}</ref> তেওঁৰ ককাক গুৰুচৰণ (১৮৩৩–১৯১৬) ১৮৫৪ চনত কলকাতালৈ আহিছিল। তেওঁ ১৮৬০ চনত ঔষধৰ দোকান আৰম্ভ কৰি ব্যৱসায় গঢ়ি তুলিছিল। গুৰুচৰণ দেৱেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫)ৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। দেৱেন্দ্ৰনাথ আছিল নোবেল বঁটা বিজয়ী কবি [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ পিতৃ। গুৰুচৰণ [[ব্ৰাহ্ম সমাজ]]ৰ দৰে সামাজিক আন্দোলনৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত আছিল। তেওঁ এই সমাজৰ কোষাধ্যক্ষ আৰু সভাপতি হিচাপে কাম কৰিছিল। কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ২১০ নম্বৰ ঘৰটো ব্ৰাহ্ম সমাজৰ কেন্দ্ৰ আছিল। সেই সময়ৰ সামাজিক পৰম্পৰাৰ বিৰুদ্ধে গৈ গুৰুচৰণে এগৰাকী বিধৱাক বিয়া কৰাইছিল। গুৰুচৰণৰ সৰু পুত্ৰ প্ৰবোধ চন্দ্ৰ (১৮৬৯–১৯৪২) পি. চি. মহলানবীশৰ পিতৃ আছিল। মহলানবীশৰ জন্ম ২১০ নম্বৰ কৰ্নৱালিছ ষ্ট্ৰীটৰ ঘৰতে হৈছিল। তেওঁ বৌদ্ধিক ব্যক্তি আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকলৰ মাজত এটা সামাজিকভাৱে সক্ৰিয় পৰিয়ালত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল।<ref name="frs"/> মহলানবীশে কলকাতাৰ ব্ৰাহ্ম বালক বিদ্যালয়ত প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ ১৯০৮ চনত বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তাৰ পিছত তেওঁ [[কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অধীনত থকা প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। তাত তেওঁ [[জগদীশ চন্দ্ৰ বসু]] আৰু [[প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়]]ৰ দৰে শিক্ষকৰপৰা শিক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা আন ছাত্ৰসকলৰ ভিতৰত [[মেঘনাদ সাহা]] আৰু [[সুভাষ চন্দ্ৰ বসু]] আছিল। মেঘনাদ সাহা তেওঁৰ এবছৰ আৰু সুভাষ চন্দ্ৰ বসু তেওঁৰ দুবছৰ কনিষ্ঠ আছিল।<ref>{{cite book|year=1995| title=Saha and his formula|publisher=Universities Press|place=Hyderabad|author=Venkataraman, G.|page=3|isbn=9788173710179}}</ref> মহলানবীশে ১৯১২ চনত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত সন্মানসহ বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯১৩ চনত তেওঁ [[লণ্ডন বিশ্ববিদ্যালয়]]ত অধ্যয়ন কৰিবলৈ ইংলেণ্ডলৈ যায়।{{Citation needed|date= February 2022}} এখন ৰে'লগাড়ী হেৰুৱাৰ পিছত তেওঁ এজন বন্ধুৰ সৈতে কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজত থাকিবলৈ লয়। তেওঁ কিংছ কলেজৰ গীৰ্জা দেখি মুগ্ধ হৈছিল। তেওঁৰ আতিথ্যদাতাৰ বন্ধু এম. এ. কেণ্ডেথে তেওঁক তাত অধ্যয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। মহলানবীশে তাত নামভৰ্তি কৰে। তেওঁ অধ্যয়নত ভাল ফলাফল দেখুৱাইছিল। লগতে তেওঁ দীঘলীয়া দূৰত্ব খোজকঢ়া আৰু নদীত নাও চলোৱাৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ কেম্ব্ৰিজত [[শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন]]ৰ সৈতে মত বিনিময় কৰিছিল।<ref name="Krish">{{cite web|last1=Krishnamurthy|first1=Prof. V.|title=Srinivasa Ramanujan – His life and his genius|url=http://www.krishnamurthys.com/profvk/VK2/Srinivasa_Ramanujan.html|website=www.Krishnamurthy.com|publisher=(Expository address delivered on Sep.16, 1987, at Visvesvarayya Auditorium as part of the celebrations of Ramanujan Centenary by the IISC, Bangalore)|access-date=7 September 2016}}</ref> পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ট্ৰাইপছ পৰীক্ষাৰ পিছত মহলানবীশে চি. টি. আৰ. উইলছনৰ সৈতে কেভেণ্ডিছ পৰীক্ষাগাৰত কাম কৰে। তেওঁ কিছুসময়ৰ বাবে বিৰতি লৈ ভাৰতলৈ আহে। তাত তেওঁ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ অধ্যক্ষৰ সৈতে পৰিচিত হয়। অধ্যক্ষই তেওঁক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ পাঠদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।<ref name="frs"/> ইংলেণ্ডলৈ উভতি যোৱাৰ পাছত মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' নামৰ আলোচনীখনৰ সৈতে পৰিচিত হয়। আলোচনীখন তেওঁৰ ইমানেই ভাল লাগে যে তেওঁ ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ সংকলনটো কিনি ভাৰতলৈ লৈ আহে। তেওঁ বতৰ বিজ্ঞান আৰু নৃতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ ব্যৱহাৰ লক্ষ্য কৰে। ভাৰতলৈ উভতি অহাৰ সময়তে তেওঁ এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name="frs"/> [[কলকাতা|কলকাতাত]] মহলানবীশৰ সৈতে নিৰ্মল কুমাৰী (ৰাণী)ৰ পৰিচয় হয়। তেওঁ হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰৰ কন্যা আছিল। হেৰম্ব চন্দ্ৰ মৈত্ৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত শিক্ষাবিদ আৰু ব্ৰাহ্ম সমাজৰ সদস্য আছিল। ১৯২৩ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁলোকৰ বিবাহ হয়। যদিও নিৰ্মল কুমাৰীৰ পিতৃয়ে এই বিবাহক সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্থন কৰা নাছিল। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ছাত্ৰ শাখাৰ সদস্যপদৰ কেইবাটাও নিয়মৰ প্ৰতি মহলানবীশৰ বিৰোধিতাক লৈ চিন্তিত আছিল। এই নিয়মসমূহৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু ধূমপানৰ নিষেধাজ্ঞাও আছিল। মহলানবীশৰ মাতুল নীলৰতন চৰকাৰে কইনাৰ পিতৃৰ সলনি বিবাহ অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="frs"/> ==ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান== {{Main|ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান}} [[File:ISI Delhi Mahalanobis statue.JPG|thumb|right|দিল্লীৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত মহলানবীশৰ স্মাৰক]] মহলানবীশৰ বহু সহকৰ্মীয়ে পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰতি আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল। কলকাতাৰ প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পৰিসংখ্যা পৰীক্ষাগাৰত তেওঁৰ কোঠাত এটা অনানুষ্ঠানিক গোট গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯৩১ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত মহলানবীশে প্ৰমথ নাথ বেনাৰ্জী (মিণ্টো অৰ্থনীতি আসনৰ অধ্যাপক), নিখিল ৰঞ্জন সেন (খাইৰা প্ৰয়োগমূলক গণিত আসনৰ অধ্যাপক) আৰু ছাৰ আৰ. এন. মুখাৰ্জিৰ সৈতে এখন সভা আহ্বান কৰে। তেওঁলোকে মিলি [[ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠান]] প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এই প্ৰতিষ্ঠানটো বৰানগৰত অৱস্থিত আছিল। ১৯৩২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলত ইয়াক ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইন অনুসৰি অলাভজনক শিক্ষিত সমাজ হিচাপে আনুষ্ঠানিকভাৱে পঞ্জীয়ন কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটো প্ৰথমতে প্ৰেছিডেন্সি মহাবিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগত আছিল। প্ৰথম বছৰত ইয়াৰ ব্যয় আছিল ২৩৮ টকা। মহলানবীশৰ সহকৰ্মীসকলৰ অগ্ৰণী কামৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়। এই সহকৰ্মীসকলৰ ভিতৰত এছ. এছ. বসু, জে. এম. সেনগুপ্ত, আৰ. চি. বসু, এছ. এন. ৰয়, কে. আৰ. নায়াৰ, আৰ. আৰ. বাহাদুৰ, গোপীনাথ কলিয়ানপুৰ, ডি. বি. লাহিড়ী আৰু চি. আৰ. ৰাও আছিল। [[জৱাহৰলাল নেহৰু]]ৰ সচিব পীতাম্বৰ পন্তৰপৰাও প্ৰতিষ্ঠানটোৱে যথেষ্ট সহায় লাভ কৰিছিল। পন্তে প্ৰতিষ্ঠানটোত পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিল আৰু ইয়াৰ কাম-কাজৰ প্ৰতি গভীৰ আগ্ৰহ দেখুৱাইছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৩ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ''সংখ্যা'' নামৰ আলোচনীখন প্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই আলোচনীখন কাৰ্ল পিয়ৰছনৰ ''বায়'মেট্ৰিকা''ৰ আৰ্হিত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref name="frs"/> ১৯৩৮ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে এটা প্ৰশিক্ষণ বিভাগ আৰম্ভ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ বহু প্ৰাৰম্ভিক কৰ্মীয়ে পিছলৈ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ বিভিন্ন পদত কাম কৰিবলৈ প্ৰতিষ্ঠানটো এৰি যায়। মহলানবীশে জে. বি. এছ. হেলডেনক প্ৰতিষ্ঠানটোত যোগদান কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। হেলডেনে ১৯৫৭ চনৰ আগষ্টৰপৰা ১৯৬১ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীলৈ গৱেষণা অধ্যাপক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠানটোত কাম কৰে। প্ৰশাসনিক সমস্যাৰ বাবে আৰু মহলানবীশৰ নীতিৰ সৈতে মতভেদৰ বাবে তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটো ত্যাগ কৰে। প্ৰতিষ্ঠানটোৰ সঞ্চালকৰ সঘন ভ্ৰমণ আৰু অনুপস্থিতিৰ বিষয়ে তেওঁ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছিল। হেলডেনে প্ৰতিষ্ঠানটোত জৈৱমিতিৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite journal | last1 = Dronamraju | first1 = K. R. | title = On Some Aspects of the Life and Work of John Burdon Sanderson Haldane, F.R.S., in India | doi = 10.1098/rsnr.1987.0006 | journal = Notes and Records of the Royal Society | volume = 41 | issue = 2 | pages = 211–237 | year = 1987 | pmid = 11622022| doi-access = }}</ref> ১৯৫৯ চনত প্ৰতিষ্ঠানটোক ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সমতুল্য প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref name="frs"/> প্ৰতিষ্ঠানটোত বিকশিত কৰা পদ্ধতিসমূহ বৰ্তমান [[বিশ্ব বেংক]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ব্যৱহাৰ কৰে। ২০০৫ চনত [[নোবেল বঁটা]] বিজয়ী অৰ্থনীতিবিদ এংগাছ ডিটন আৰু তেওঁৰ সহলেখক ভেলেৰী কোজেলে লিখিছিল যে মহলানবীশ আৰু ভাৰতৰ নেতৃত্বত বিশ্বৰ আন দেশসমূহেও একে পদ্ধতি গ্ৰহণ কৰিছে। বৰ্তমান অধিকাংশ দেশতে পৰিয়ালৰ আয় বা ব্যয়ৰ সাম্প্ৰতিক জৰীপ কৰা হয়। পৰিসংখ্যাগত ক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বহু দেশে ভাৰতক ঈৰ্ষা কৰিব পাৰে। অৰ্থনীতিবিদ টি. এন. শ্ৰীনিবাসন, ৰোহিণী সোমনাথন, প্ৰণৱ বৰ্ধন আৰু নোবেল বঁটা বিজয়ী [[অভিজিৎ বেনাৰ্জী]]য়ে পিছলৈ যুক্তি দিছিল যে উন্নয়নশীল দেশ এখনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয়ভাৱে গঢ়ি উঠা কোনো প্ৰতিষ্ঠানে বৃহৎ আৰু সাধাৰণ স্বাৰ্থৰ ক্ষেত্ৰ এখনত বিশ্বৰ আগশাৰীৰ স্থান লাভ কৰাৰ আন কোনো উদাহৰণ নাই।<ref>{{Cite news |date=2022-06-29 |title=National Sample Survey: How India taught the world the art of collecting data |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-61870699 |access-date=2022-06-30}}</ref> ==পৰিসংখ্যা বিজ্ঞানলৈ অৱদান== ===মহলানবীশ দূৰত্ব=== মহলানবীশ দূৰত্ব বহুমাত্ৰিক জোখ-মাখৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কোনো এটা বিন্দু এটা বিতৰণৰপৰা কিমান দূৰত আছে, সেয়া নিৰ্ণয় কৰা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত মাপ। ইয়াক গোট বিশ্লেষণ আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ১৯৩০ চনত মহলানবীশে জাতিগত সাদৃশ্যৰ ওপৰত কৰা গৱেষণাৰ সময়ত এই মাপটো প্ৰথম প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/004/06/0020-0026 |title=Mahalanobis Distance |last=McLachlan |first=G.&nbsp; J. |website=ias.ac.in}}</ref> ১৯২০ চনত ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ নাগপুৰ অধিৱেশনত ভাৰতীয় প্ৰাণী জৰীপৰ তেতিয়াৰ সঞ্চালক নেলছন আনানডেলৰ সৈতে হোৱা আকস্মিক সাক্ষাৎৰ ফলত মহলানবীশে কলকাতাৰ এংলো-ভাৰতীয় লোকসকলৰ নৃতাত্ত্বিক জোখ-মাখ বিশ্লেষণ কৰিবলৈ অনুৰোধ লাভ কৰে। মহলানবীশে ''বায়'মেট্ৰিকা'' আলোচনীত প্ৰকাশিত নৃতাত্ত্বিক গৱেষণাৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। তেওঁ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় লোকসকলৰ বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত কোনবোৰ কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহী হৈছিল। তেওঁ ভাৰতীয়পক্ষৰ লোকসকল কোনো নিৰ্দিষ্ট জাতিৰপৰা আহিছিল নেকি, সেয়াও পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আনানডেলৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্য আৰু হাৰ্বাৰ্ট হোপ ৰিছলিৰ জাতিভিত্তিক জোখ-মাখ ব্যৱহাৰ কৰি এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে নমুনাটোত মূলতঃ বংগ আৰু পঞ্জাবৰ লোকসকলৰ সৈতে ইউৰোপীয় লোকৰ মিশ্ৰণ আছিল। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশ বা ছোটানাগপুৰৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ হোৱা নাছিল। তেওঁ এইটোও সিদ্ধান্ত কৰিছিল যে উচ্চ জাতিৰ লোকসকলৰ সৈতে এনে মিশ্ৰণ নিম্ন জাতিৰ লোকসকলতকৈ অধিক সঘনাই হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Dasgupta |first=Somesh |year=1993 |title=The evolution of the ''D''<sup>2</sup>-statistic of Mahalanobis |journal=Sankhya |volume=55 |pages=442–459 |url=http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113031109/http://sankhya.isical.ac.in/search/55a3/55a3040.pdf |archive-date=13 November 2013 }}</ref><ref>{{cite journal |title=Analysis of race-mixture in Bengal |author=Mahalanobis, P.&nbsp; C. |year=1927 |journal=J. Proc. Asiatic Soc. Bengal |volume=23 |pages=301–333 |url=http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313103219/http://library.isical.ac.in/jspui/handle/10263/1622 |archive-date=13 March 2014}}</ref> এই বিশ্লেষণ তেওঁৰ ১৯২২ চনত প্ৰকাশিত প্ৰথম বৈজ্ঞানিক প্ৰবন্ধত বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite journal |title=Anthropological observations on the Anglo-Indians of Calcutta. Part I. Analysis of male stature |journal=Records of the Indian Museum |volume=23 |pages=1–96 |author=Mahalanobis, P.&nbsp; C. |year=1922 |url=https://archive.org/stream/recordsofindianm23192indi#page/n7/mode/2up}}</ref> এই গৱেষণাৰ সময়ত তেওঁ বহুমাত্ৰিক দূৰত্বৰ মাপ ব্যৱহাৰ কৰি বিভিন্ন জনসমষ্টিৰ তুলনা আৰু গোটবিভাজন কৰাৰ পদ্ধতি উদ্ভাৱন কৰে। এই মাপটো "''D''<sup>2</sup>" হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয় আৰু বৰ্তমান তেওঁৰ নামেৰে মহলানবীশ দূৰত্ব বুলি জনা যায়। এই মাপটো জোখ-মাখৰ এককৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়।<ref name="frs"/> মহলানবীশে শাৰীৰিক নৃতত্ত্বৰ প্ৰতিও আগ্ৰহী আছিল। তেওঁ মূৰৰ খুলিৰ সঠিক জোখ লোৱাৰ বাবে "প্ৰফাইল'স্কোপ" নামৰ এটা যন্ত্ৰ উদ্ভাৱন কৰিছিল।<ref>{{cite journal |doi=10.1080/07341512.2015.1127459 |title=Profiling the profiloscope: Facialization of race technologies and the rise of biometric nationalism in inter-war British India |journal=History and Technology |volume=31 |issue=4 |pages=376–396 |year=2016 |last1=Mukharji |first1=Projit Bihari |s2cid=146570565}}</ref> ===নমুনা জৰীপ=== তেওঁৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদানসমূহ বৃহৎ পৰিসৰৰ নমুনা জৰীপৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ প্ৰাৰম্ভিক জৰীপৰ ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু নমুনা গ্ৰহণৰ পদ্ধতিৰ উপযোগিতা দেখুৱাইছিল। ১৯৩৭ চনৰপৰা ১৯৪৪ চনৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা প্ৰাৰম্ভিক জৰীপসমূহত গ্ৰাহকৰ ব্যয়, চাহ খোৱাৰ অভ্যাস, জনমত, শস্যৰ মাটি আৰু উদ্ভিদৰ ৰোগৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। হেৰল্ড হটেলিঙে লিখিছিল যে মহলানবীশৰ বৰ্ণনা কৰা পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পৰা সঠিকতাৰ কোনো যাদৃচ্ছিক নমুনা পদ্ধতি আমেৰিকা বা আন কোনো ঠাইত বিকশিত হোৱা নাছিল। ৰ'নাল্ড ফিছাৰে মন্তব্য কৰিছিল যে ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানে নমুনা জৰীপৰ পদ্ধতিৰ বিকাশত নেতৃত্ব দিছে। এই পদ্ধতি প্ৰশাসনৰ বাবে উপলব্ধ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথ্য সংগ্ৰহৰ প্ৰক্ৰিয়া।<ref name="frs"/> তেওঁ শস্যৰ উৎপাদন অনুমান কৰাৰ এটা পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই পদ্ধতিত পৰিসংখ্যাবিদসকলে পথাৰত ৪ ফুট ব্যাসৰ এটা বৃত্তৰ ভিতৰত শস্য কাটি নমুনা সংগ্ৰহ কৰিছিল। পি. ভি. সুখাত্মে আৰু ভি. জি. পান্সেৰ দৰে আন গৱেষকসকলে [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] আৰু [[ভাৰতীয় কৃষি পৰিসংখ্যা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ সৈতে শস্য জৰীপৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁলোকে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে জৰীপ ব্যৱস্থাত বৰ্তমানৰ প্ৰশাসনিক কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰা উচিত। মতভেদৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত তিক্ততা সৃষ্টি হৈছিল আৰু পিছলৈ মহলানবীশ আৰু কৃষি গৱেষণাৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ কমি গৈছিল।<ref>Rao, J. N. K. (2006) Interplay Between Sample Survey Theory and Practice: An Appraisal. Survey Methodology Vol. 31, No. 2, pp. 117–138. Statistics Canada, Catalogue No. 12-001 [http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf PDF] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070331150401/http://www.statcan.ca/english/ads/12-001-XIE/12-001-XIE20050029040.pdf |date=31 March 2007 }}</ref><ref>Adhikari, B. P. (1990). "Social construction of the statistical estimation of crop yield". Paper presented at the XII World Congress of Sociology of the International Sociological Association, Madrid, Spain.</ref><ref>{{cite journal|title=Evolution of Statistics in India|last=Ghosh|first=J. K.|author2=P. Maiti |author3=T. J. Rao |author4= B. K. Sinha |journal=Revue Internationale de Statistique|volume=67|issue=1|year=1999|pages=13–34|doi=10.2307/1403563|jstor=1403563}}</ref> ==পৰৱৰ্তী জীৱন== পৰৱৰ্তী জীৱনত মহলানবীশ পৰিকল্পনা আয়োগৰ সদস্য আছিল। স্বাধীন ভাৰতৰ দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰপৰা আৰম্ভ কৰি তেওঁ দেশৰ পৰিকল্পনাত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল। দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত তেওঁ দুটা খণ্ডৰ আৰ্হিৰ ভিত্তিত ঔদ্যোগীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।<ref name="frs"/> ৱাছিলি লিঅ'ণ্টিফৰ উৎপাদন-ব্যৱহাৰ আৰ্হিৰ এটা ৰূপান্তৰিত আৰ্হি, মহলানবীশ আৰ্হি, দ্বিতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য আছিল ভাৰতৰ দ্ৰুত ঔদ্যোগীকৰণ। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আন সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে ভাৰতৰ পৰিসংখ্যাগত আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ ঔদ্যোগিক অৱনতিৰ মূল্যায়ন আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ পদ্ধতিগত ভুল সংশোধনৰ বাবে এটা প্ৰকল্পক উৎসাহিত কৰিছিল। এই প্ৰকল্পটো তেওঁ ডেনিয়েল থৰ্ণাৰৰ হাতত অৰ্পণ কৰিছিল।<ref name=Das>Das, Gurucharan. (2000) ''India Unbound: The Social and Economic Revolution from Independence to the Global Information Age''. Anchor Books. p. 432 {{ISBN|0-375-41164-X}}</ref> ১৯৫০-ৰ দশকত মহলানবীশে ভাৰতৰ প্ৰথম ডিজিটেল কম্পিউটাৰ অনাৰ অভিযানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref name="Nikhil Menon, Modern Asian Studies">{{cite journal|doi=10.1017/S0026749X16000135|title='Fancy Calculating Machine': Computers and planning in independent India|journal=Modern Asian Studies|volume=52|issue=2|pages=421–457|year=2017|last1=Menon|first1=Nikhil|s2cid=148820998 }}</ref> মহলানবীশৰ সাংস্কৃতিক বিষয়ৰ প্ৰতিও গভীৰ আগ্ৰহ আছিল। তেওঁ [[ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ]]ৰ সচিব হিচাপে কাম কৰিছিল। বিশেষকৈ ঠাকুৰৰ বিদেশ ভ্ৰমণৰ সময়ত তেওঁ এই দায়িত্ব পালন কৰিছিল। তেওঁ ''জাৰ্নেল অৱ দ্য অৰিয়েণ্টেল ছ'চাইটি অৱ অষ্ট্ৰেলিয়া''ত ঠাকুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেওঁ কিছুসময়ৰ বাবে ঠাকুৰৰ [[বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়]]তো কাম কৰিছিল। বিজ্ঞান আৰু দেশৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক দেশৰ দ্বিতীয় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক সন্মান [[পদ্ম বিভূষণ]] প্ৰদান কৰিছিল। মহলানবীশৰ মৃত্যু ১৯৭২ চনৰ ২৮ জুনত তেওঁৰ ৭৯সংখ্যক জন্মদিনৰ এদিন আগতে হৈছিল। এই বয়সতো তেওঁ গৱেষণাৰ কামত সক্ৰিয় আছিল। তেওঁ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ সচিব আৰু সঞ্চালক হিচাপে আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ মন্ত্ৰীসভাৰ সন্মানীয় পৰিসংখ্যা উপদেষ্টা হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰিছিল।{{Citation needed|date= February 2022}} ==সন্মান== [[File:PC Mahalanobis 1993 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|১৯৯৩ চনৰ ভাৰতীয় ডাক টিকটত মহলানবীশ]] * [[ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FASc, ১৯৩৫) * [[ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী]]ৰ ফেলো (FNA, ১৯৩৫) * অৰ্ডাৰ অফ ব্ৰিটিছ এম্পায়াৰৰ বিষয়া (অসামৰিক বিভাগ), ১৯৪২ চনৰ নৱবৰ্ষৰ সন্মানৰ তালিকা<ref name="gazette">{{London Gazette |issue=35399 |date=30 December 1941 |page=24 |supp=y |nolink=y}}</ref> * [[অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ ৱেলডন স্মাৰক বঁটা (১৯৪৪) * ৰয়েল ছ'চাইটিৰ ফেলো, লণ্ডন (১৯৪৫)<ref name="frs"/><ref name="royal">[http://www.royalsoc.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqSearch=RefNo=='EC/1945/14'&dsqDb=Catalog Royal Society citation]</ref> * ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ সভাপতি (১৯৫০) * ইকন'মেট্ৰিক ছ'চাইটিৰ ফেলো, আমেৰিকা (১৯৫১) * পাকিস্তান পৰিসংখ্যা সংঘৰ ফেলো (১৯৫২) * ৰয়েল পৰিসংখ্যা সংঘৰ সন্মানীয় ফেলো, ব্ৰিটেইন (১৯৫৪) * ছাৰ দেৱীপ্ৰসাদ সৰ্বাধিকাৰী স্বৰ্ণ পদক (১৯৫৭) * ছোভিয়েট সংঘৰ বিজ্ঞান একাডেমীৰ বিদেশী সদস্য (১৯৫৮) * কিংছ কলেজ, কেম্ব্ৰিজৰ সন্মানীয় ফেলো (১৯৫৯) * আমেৰিকান পৰিসংখ্যা সংঘৰ ফেলো (১৯৬১) * দুৰ্গাপ্ৰসাদ খৈতান স্বৰ্ণ পদক (১৯৬১) * বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দেশিকোত্তম (১৯৬১) * [[পদ্ম বিভূষণ]] (১৯৬৮) * শ্ৰীনিবাস ৰামানুজন স্বৰ্ণ পদক (১৯৬৮) ২০০৬ চনত ভাৰত চৰকাৰে প্ৰতি বছৰে ২৯ জুন তাৰিখে প্ৰশান্ত চন্দ্ৰ মহলানবীশৰ জন্মদিনটো [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যা দিৱস]] হিচাপে পালন কৰাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে।<ref>[http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 The Statesman 25 December 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080314150007/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=22&id=168695&usrsess=1 |date=14 March 2008 }}</ref><ref>Mohan, Rakesh 2007 Statistical system of India&nbsp; – some reflections. Reserve Bank of India, Department of Statistical Analysis and Computer Services, Mumbai, 29 June 2007. [http://www.bis.org/review/r070705e.pdf PDF]</ref> ২০১৮ চনৰ ২৯ জুনত তেওঁৰ ১২৫সংখ্যক জন্মজয়ন্তীৰ উপলক্ষ্য্যে [[ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[ভেংকাইয়া নাইডু|এম. ভেংকাইয়া নাইডু]]ৱে কলকাতাৰ ভাৰতীয় পৰিসংখ্যা প্ৰতিষ্ঠানত অনুষ্ঠিত এক অনুষ্ঠানত তেওঁৰ স্মৃতিত এটা মুদ্ৰা মুকলি কৰে।<ref name=":0" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঠন== * {{cite book|author=Ashok Rudra|title=Prasanta Chandra Mahalanobis: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=GrzrAAAAMAAJ|year=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563679-6}} * {{cite book|author=David Engerman|title=The Price of Aid: The Economic Cold War in India|year=2018|publisher=Harvard University Press}} * {{cite book|author=A. Mahalanobis|title=Prasanta Chandra Mahalanobis|url=https://books.google.com/books?id=yx0sAAAAIAAJ|year=1983|publisher=National Book Trust, India}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Prasanta Chandra Mahalanobis}} {{Wikiquote}} {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Prasanta Chandra Mahalanobis | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=q561478}} * [https://www.britannica.com/biography/P-C-Mahalanobis P.C. Mahalanobis] ''[[এনচাইক্ল'পিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]''ত * [https://web.archive.org/web/20080725021053/http://www.isibang.ac.in/pcm.htm ISI Bangalore Website-ৰ জীৱনী] * [https://web.archive.org/web/20090305115527/http://ir.isical.ac.in/dspace/handle/1/1173 ISI-ৰ প্ৰকাশন সংৰক্ষণাগাৰ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahalanobis, Prasanta Chandra}} [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবঙ্গৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পৰিসংখ্যাবিদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় বিজ্ঞানী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মবিভূষণ বঁটা বিজয়ী]] slf52ni3a1ktlrh2xrv53yndfa8o241 Upahupara, mangaldai 0 140573 648849 2026-11-01T07:43:11Z Pallab Kr. Sarmah 52168 নতুন পৃষ্ঠা: উপহুপাৰা গাঁও, মঙলদৈ (Upahupara Village) 648849 wikitext text/x-wiki উপহুপাৰা গাঁও, মঙলদৈ (Upahupara Village) 8h14nw8n7kfratt16ufkkaekg0v59j2 শ্ববনাম গৰবানী 0 140574 648853 2026-11-01T08:14:16Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[শ্ববনাম গৰবানী]]ৰ পৰা [[শ্ববনম কোৰবানী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648853 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[শ্ববনম কোৰবানী]] 66169yaik5wijtrquf6kvo42k65z24a সোৰয়া কাছেমী 0 140575 648858 2026-11-01T08:26:34Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[সোৰয়া কাছেমী]]ৰ পৰা [[ছৰৈয়া কাছেমী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ছৰৈয়া কাছেমী]] hb9v26l9khpoiee2vmm96w0644lkr9t বাহাৰেহ ৰহনামা 0 140576 648862 2026-11-01T08:33:22Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বাহাৰেহ ৰহনামা]]ৰ পৰা [[বহাৰে ৰহনমা]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648862 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বহাৰে ৰহনমা]] md8gs24hebnso68c0axayzfegnqvk8g তাৰানেহ আলিদুস্তি 0 140577 648866 2026-11-01T08:39:58Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[তাৰানেহ আলিদুস্তি]]ৰ পৰা [[তৰানে আলীদূস্তী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648866 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[তৰানে আলীদূস্তী]] aquhrku39ngp9tue8ih19tc1z4clvuv হেদিয়েহ তেহৰাণী 0 140578 648868 2026-11-01T08:47:23Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[হেদিয়েহ তেহৰাণী]]ৰ পৰা [[হেদিয়ে তেহৰানী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648868 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[হেদিয়ে তেহৰানী]] tcct2qc2hq7mtkd554u796it2hy6n77 লেইলা হাতামি 0 140579 648871 2026-11-01T08:59:17Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[লেইলা হাতামি]]ৰ পৰা [[লয়লা হাতমী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648871 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[লয়লা হাতমী]] shyv7cqcyioum9sidhjk8xm668hpeex বাৰান কোছাৰী 0 140580 648879 2026-11-01T09:43:14Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বাৰান কোছাৰী]]ৰ পৰা [[বাৰান কৌছৰী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648879 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰান কৌছৰী]] tfnutv9gmd1raw5zw2sbgunojkwgvxh লেইলা ওতাদী 0 140581 648882 2026-11-01T09:52:57Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[লেইলা ওতাদী]]ৰ পৰা [[লৈলা ঔতাদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648882 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[লৈলা ঔতাদী]] 5wg9h026bw74ruu32lukhknd25lwbda বেহনৌছ টাবাটাবেই 0 140582 648885 2026-11-01T10:15:57Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বেহনৌছ টাবাটাবেই]]ৰ পৰা [[বেহনূশ্ব তবাতবায়ী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648885 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বেহনূশ্ব তবাতবায়ী]] l9xydk9faisa26tyquvot78hswyfov6 আজাদেহ ছামাদী 0 140583 648890 2026-11-01T10:22:26Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[আজাদেহ ছামাদী]]ৰ পৰা [[আজাদে ছমদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648890 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[আজাদে ছমদী]] snuinltxko5xfkybzwnx4t1oirlblqk মেহতাব কেৰামতী 0 140584 648893 2026-11-01T10:27:44Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মেহতাব কেৰামতী]]ৰ পৰা [[মহতাব কেৰামতী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648893 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহতাব কেৰামতী]] j5qz7lwqjqaypeehe4wdkxlz6qn1e1h ফাৰ্জানেহ কাবোলী 0 140585 648896 2026-11-01T10:30:35Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[ফাৰ্জানেহ কাবোলী]]ৰ পৰা [[ফৰ্জানে কাবলী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648896 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ফৰ্জানে কাবলী]] rupc047p9s4pgo5liz3a8hc1cvyeu66 বাৰ্তা:ফাৰ্জানেহ কাবোলী 1 140586 648898 2026-11-01T10:30:35Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:ফাৰ্জানেহ কাবোলী]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:ফৰ্জানে কাবলী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648898 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:ফৰ্জানে কাবলী]] ou9082ypvl5aalje7nbauuu7ejtxv2c গোলাব আদিনেহ 0 140587 648904 2026-11-01T10:39:08Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[গোলাব আদিনেহ]]ৰ পৰা [[গোলাব আদীনে]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648904 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[গোলাব আদীনে]] s7xu57c4gubbegxm9ctaw1qx2605ste হামিদেহ খেইৰাবাদী 0 140588 648906 2026-11-01T10:47:28Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[হামিদেহ খেইৰাবাদী]]ৰ পৰা [[হমীদে খৈৰাবাদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648906 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[হমীদে খৈৰাবাদী]] 6pw4ehccq0wv8batkyx8lp11m5dkds0 মাহনাজ মোহম্মদী 0 140589 648909 2026-11-01T10:50:40Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[মাহনাজ মোহম্মদী]]ৰ পৰা [[মহনাজ মোহম্মদী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 648909 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[মহনাজ মোহম্মদী]] 9h2gcp84sfqsew0lx4or6by6s5vlsf7 বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ 0 140590 648911 2026-11-01T11:35:47Z AjayDas 12623 নতুন পৃষ্ঠা: {{Short description|ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা}} {{Infobox Institute | name = বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ | image = CSIR-Logo-With-Tagline-Seleceted-Bilingual.png | image_size = | image_name = | caption = | motto = | established = {{start date and age|26 September 1942}} | founder = {{ubl|... 648911 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা}} {{Infobox Institute | name = বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ | image = CSIR-Logo-With-Tagline-Seleceted-Bilingual.png | image_size = | image_name = | caption = | motto = | established = {{start date and age|26 September 1942}} | founder = {{ubl|[[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]|[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]}} | head_label = সঞ্চালক প্ৰধান | head = [[এন. কালাইচেলভি]] | faculty = | staff = | budget = {{INRConvert|7144|c}} (2021–22)<ref>{{Cite web |date=2020 |title=India Budget: Ministry of Shipping |url=https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe90.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526092338/https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe90.pdf |archive-date=2020-05-26 |access-date=2026-06-02 |website=www.indiabudget.gov.in}}</ref> | endowment = | debt = | location = [[নতুন দিল্লী]] | address = অনুসন্ধান ভৱন<br />২ ৰফি মাৰ্গ, নতুন দিল্লী – ১১০০০১ | website = {{URL|csir.res.in}} | president = [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] | subsidiaries = | parent = [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়]] }} '''বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ''' ('''চি এছ আই আৰ'''; [[IAST]]: ''vaigyanik tathā audyogik anusandhāna pariṣada'') হৈছে ভাৰতৰ এটা [[গৱেষণা আৰু উন্নয়ন]] সংস্থা, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে বৈজ্ঞানিক, ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন সাধন কৰা। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[নতুন দিল্লী]]ত অৱস্থিত। ১৯৪২ চনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ অধীনত ইয়াক এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। চি এছ আই আৰ বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ৰাজহুৱা পুঁজিৰে পৰিচালিত গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা।<ref>{{cite web|author=Encyclopaedia Britannica|title=Council of Scientific and Industrial Research (CSIR)|url=https://www.britannica.com/topic/Council-of-Scientific-and-Industrial-Research|publisher=[[Encyclopaedia Britannica]]|access-date=12 January 2024|date=23 December 2023}}</ref> চি এছ আই আৰে ভাৰতত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ মানৱ সম্পদৰ বিকাশত দীৰ্ঘদিন ধৰি উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।<ref>{{Cite web |title=National Testing Agency |url=https://nta.ac.in/Csirexam |access-date=2022-12-20 |website=nta.ac.in}}</ref> {{asof|2013|post=,}} ইয়াৰ অধীনত দেশজুৰি ৩৭টা গৱেষণাগাৰ বা প্ৰতিষ্ঠান, ৩৯টা প্ৰসাৰ কেন্দ্ৰ, ৩টা উদ্ভাৱন কেন্দ্ৰ আৰু ৫টা গোট আছে। এইবোৰত মুঠ ১৪,০০০ৰো অধিক কৰ্মচাৰী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৪,৬০০জন বিজ্ঞানী আৰু ৮,০০০জন কাৰিকৰী তথা সহায়ক কৰ্মচাৰী।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/sites/default/files/turnjsmagazine/125144/turnjsmagazines/sourcepdf/Annual%20Report%202013-2014%20English.pdf|title=CSIR Annual Report 2014}}</ref> ইয়াক মূলতঃ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ে পুঁজি যোগান ধৰে। কিন্তু ১৮৬০ চনৰ [[Societies Registration Act, 1860|সমাজ পঞ্জীয়ন আইন]]ৰ অধীনত ই এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="CSIRWebsite">{{cite web|url=http://www.csir.res.in/|title=Council of Scientific & Industrial Research – GoI|website=csir.res.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000817052446/http://www.csir.res.in/|archive-date=17 August 2000|df=dmy-all}}</ref> চি এছ আই আৰৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়নমূলক কামৰ ভিতৰত [[মহাকাশ অভিযান্ত্ৰিকী]], [[গাঁথনিগত অভিযান্ত্ৰিকী]], [[সাগৰ বিজ্ঞান]], জীৱবিজ্ঞান আৰু স্বাস্থ্যসেৱা, ৰোগ নিৰ্ণয়, [[ধাতুবিদ্যা]], ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, [[খনন]], [[খাদ্য বিজ্ঞান|খাদ্য]], [[পেট্ৰ'লিয়াম]], [[চামৰা]] আৰু [[পৰিৱেশ বিজ্ঞান]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="CSIRWebsite" /> [[এন. কালাইচেলভি]] বৰ্তমান চি এছ আই আৰৰ সঞ্চালক প্ৰধান। তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ সচিব হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>{{Cite web |date=August 10, 2022 |title=Dr. (Mrs.) N. Kalaiselvi has assumed the charge of Director General, CSIR-cum-Secretary DSIR– reg. |url=https://www.csir.res.in/dr-mrs-n-kalaiselvi-has-assumed-charge-director-general-csir-cum-secretary-dsir%25E2%2580%2593-reg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912060632/https://www.csir.res.in/dr-mrs-n-kalaiselvi-has-assumed-charge-director-general-csir-cum-secretary-dsir%25E2%2580%2593-reg |archive-date=2022-09-12 |access-date=2026-06-02 |website=www.csir.res.in}}</ref> বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত চি এছ আই আৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কাৰ্যকৰী ২,৯৭১টা আৰু ভাৰতত কাৰ্যকৰী ১,৫৯২টা পেটেণ্ট আছে।<ref name=":0" /> প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পৰা চি এছ আই আৰে বিশ্বজুৰি ১৪,০০০ৰো অধিক পেটেণ্ট লাভ কৰিছে। ভাৰতীয় পেটেণ্ট কাৰ্যালয়ে চি এছ আই আৰক ২০১৮ চনত "পেটেণ্ট আৰু বাণিজ্যিকীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত শীৰ্ষ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান বা সংস্থা" শাখাত ৰাষ্ট্ৰীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তি বঁটা প্ৰদান কৰে। ২০০৭ চনৰ শেষৰফালে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী [[কপিল ছিবাল]]ে [[লোকসভা|সংসদ]]ৰ [[প্ৰশ্নোত্তৰ কাল]]ত কয় যে চি এছ আই আৰে ২০শ শতিকাৰ শেষৰ দশকত ১,৩৭৬টা প্ৰযুক্তি বা জ্ঞানভিত্তি বিকশিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://164.100.47.133/lsq14/quest.asp?qref=50805|title=Minister of S&T claims India made 1,300-odd inventions in a decade|url-status=live|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20080728092816/http://164.100.47.133/lsq14/quest.asp?qref=50805|archive-date=28 July 2008|df=dmy-all}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩০ৰ দশকত ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু নতুন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে গৱেষণা সংস্থা স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰা হৈছিল। [[চি. ভি. ৰমন]], লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল [[আৰ. বি. ছিম'ৰ ছেৱেল|ছিম'ৰ ছেৱেল]] আৰু [[জে. চি. ঘোষ]]ৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ বাবে এখন পৰামৰ্শদাতা পৰিষদ গঠনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। সেই সময়ত ''[[Nature (journal)|নেচাৰ]]'' নামৰ আলোচনীৰ সম্পাদক [[ছাৰ ৰিচাৰ্ড গ্ৰেগৰি, প্ৰথম বেৰনেট|ছাৰ ৰিচাৰ্ড গ্ৰেগৰি]] এই প্ৰস্তাৱৰ বিষয়ে চৰকাৰক আনুষ্ঠানিকভাৱে অৱগত কৰা প্ৰথম ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ১৯৩৩ চনত ভাৰতৰ বৈজ্ঞানিক বিভাগ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ পৰিদৰ্শন কৰাৰ পিছত গ্ৰেগৰিয়ে [[ছেমুৱেল হোৱেৰ, প্ৰথম ভিছকাউণ্ট টেম্পলউড|ছেমুৱেল হোৱে]] নামৰ ভাৰতৰ সচিবক ভাৰতত ব্ৰিটেইনৰ [[Department of Scientific and Industrial Research (United Kingdom)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰ দৰে এটা সংস্থা স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিষয়ে জনায়। [[কলকাতা]] আৰু [[বাংগালুৰু]]ৰ ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে ক্ৰমে এখন ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান আৰু এখন ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী স্থাপনৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৩৩ চনৰ পঞ্চম উদ্যোগ সন্মিলনত [[বোম্বাই]], [[মাদ্ৰাজ]], [[বিহাৰ]] আৰু [[ওড়িশা, ভাৰত|ওড়িশা]]ৰ প্ৰাদেশিক চৰকাৰসমূহে উদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে এখন সমন্বয় মঞ্চ স্থাপনৰ দাবী পুনৰ উত্থাপন কৰে। হোৱে [[ভাৰতৰ ভাইচৰয়|ভাইচৰয়]] [[লৰ্ড উইলিংডন]]ক এই দাবীক সমৰ্থন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ১৯৩৪ চনৰ মে' মাহত উইলিংডনে হোৱেক উত্তৰ দি কয় যে ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে গৱেষণাক উৎসাহিত কৰিবলৈ এটা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰা হৈছিল। তথাপি ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে এটা সীমিত সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ভাৰতীয় ভাণ্ডাৰ বিভাগৰ অধীনত এটা উদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হয়। এই ব্যুৰোৱে ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কাম আৰম্ভ কৰে। ব্যুৰোৰ সীমিত সম্পদৰ বাবে, যাৰ বাৰ্ষিক বাজেট আছিল ১ লাখ টকা, ইয়াৰ পক্ষে বৃহৎ গৱেষণা আৰু উদ্যোগিক কাম আৰম্ভ কৰাটো সম্ভৱ হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ই মূলতঃ পৰীক্ষা আৰু গুণগত মান নিৰীক্ষণৰ কাম কৰিছিল।<ref name=vig>{{cite web |author=Vigyan Prasar Science Portal |title=Shanti Swarup Bhatnagar |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm |publisher=[[Vigyan Prasar]] |access-date=11 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm |archive-date=18 October 2013 }}</ref> ১৯৩৯ চনত [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত ব্যুৰোটো বন্ধ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]] ভাৰতত চি এছ আই আৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি হৈ পৰিছিল।<ref name=siva>{{cite journal |author= Sivaram C |title= The genesis of CSIR |url= http://sap.csir.res.in/FoundationDay2012/files/Article_by_Dr_Sivaram.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20150507071911/http://sap.csir.res.in/FoundationDay2012/files/Article_by_Dr_Sivaram.pdf |url-status= dead |archive-date= 2015-05-07 |journal= Resonance |volume= 7 |issue= 4 |pages= 98 |year= 2002 |doi= 10.1007/BF02836144 }}</ref> ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদৰ সদস্য আৰু বাণিজ্য বিভাগৰ দায়িত্বত থকা মুদালিয়াৰে ব্যুৰোটো বন্ধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। তেওঁৰ মতে, এইটো কেৱল খৰচ কমোৱাৰ বাবে নহয়, বৰং অধিক সম্পদ আৰু বিস্তৃত উদ্দেশ্য থকা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। মুদালিয়াৰ এই পৰিষদৰ সভাপতি হয়। এই সময়তে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]ক পৰিষদৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত বি এছ আই আৰে বছৰি ৫ লাখ টকা বাজেট লাভ কৰিছিল। ১৯৪০ চনৰ শেষলৈকে ইয়াত প্ৰায় ৮০জন গৱেষক নিযুক্ত আছিল, যাৰ এক চতুৰ্থাংশই পোনপটীয়াকৈ পৰিষদৰ অধীনত কাম কৰিছিল। বি এছ আই আৰৰ উল্লেখযোগ্য সাফল্যসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[বেলুচিস্তান]]ৰ [[ছালফাৰ]] বিশুদ্ধকৰণৰ কৌশল, গেছ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰা কাপোৰ নিৰ্মাণ, ইন্ধন আৰু পিচল পদাৰ্থ হিচাপে উদ্ভিদজাত তেলৰ মিশ্ৰণ, সৈন্যৰ জোতা আৰু গোলাবাৰুদৰ বাবে প্লাষ্টিকৰ বাকচ, সামৰিক পোছাকৰ বাবে ৰং, [[ভিটামিন]] প্ৰস্তুত কৰা আৰু [[পাইৰেথ্ৰাম]]ৰ [[ইমালছিফায়াৰ]] তথা ক্ৰীম উদ্ভাৱন। ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাটনাগৰে চৰকাৰক ফলাফলসমূহ ব্যৱহাৰিক কামত প্ৰয়োগ কৰাৰ বাবে এটা উদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ সন্মত কৰায়। তাৰ পিছত চৰকাৰে উদ্যোগসমূহৰ পৰা লাভ কৰা [[ৰয়েল্টি]]ৰ পৰা এটা পৃথক পুঁজি গঠন কৰি উদ্যোগিক গৱেষণাত বিনিয়োগ কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। মুদালিয়াৰে উদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি গঠনৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, যাৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ বাবে বছৰি ১০ লাখ টকাৰ অনুদান প্ৰদান কৰা হ'ব। ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হয়। তাৰ পিছত মুদালিয়াৰ আৰু ভাটনাগৰৰ অধীনত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ)ক এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে গঠনৰ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰা হয়। এইদৰে ১৯৪২ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত চি এছ আই আৰৰ কাম আৰম্ভ হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চিক চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ১৯৪৩ চনত চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে ভাটনাগৰৰ পাঁচটা ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ, ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ, ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]]। ১৯৪৪ চনত চি এছ আই আৰে বছৰি ১০ লাখ টকাৰ বাজেটৰ উপৰিও এই গৱেষণাগাৰসমূহ স্থাপনৰ বাবে ১ কোটি টকাৰ অনুদান লাভ কৰে। [[টাটা গোষ্ঠী|টাটা উদ্যোগিক গোষ্ঠীয়ে]] ৰাসায়নিক, ধাতুবিদ্যা আৰু ইন্ধন গৱেষণাগাৰৰ বাবে ২০ লাখ টকা দান কৰে।<ref name=vig/> [[কলকাতা]]ত [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত প্ৰথমে স্থাপন কৰা হয়। [[জামছেদপুৰ]]ত [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত স্থাপন কৰা হয়। [[পুনে]]ত [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৭ চনৰ ৬ এপ্ৰিলত স্থাপন কৰা হয়, অৰ্থাৎ [[ভাৰত বিভাজন|ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ]] চাৰি মাহ আগতে।<ref>{{cite journal| author= Sivaram S| title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary| year= 2002| url= http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf| journal= [[Resonance (journal)|Resonance]]| volume= 7| issue= 4| pages= 90–97| doi= 10.1007/bf02836142| s2cid= 121018197| url-status= live| archive-url= https://web.archive.org/web/20160109214250/http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf| archive-date= 9 January 2016| df= dmy-all}}</ref> পাঁচোটা প্ৰতিষ্ঠান ১৯৫০ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name=siva/> ==সংগঠন গাঁথনি== # '''সভাপতি:''' [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী|প্ৰধানমন্ত্ৰী]] (পদাধিকাৰবলে) # '''উপ-সভাপতি:''' [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী (ভাৰত)|ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী]] (পদাধিকাৰবলে) # '''পৰিচালনা সমিতি:''' সঞ্চালক প্ৰধান পৰিচালনা সমিতিৰ মুৰব্বী। আন পদাধিকাৰবলে সদস্যজন হৈছে বিত্ত সচিব (ব্যয়)। আন সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। # '''চি এছ আই আৰ পৰামৰ্শদাতা পৰিষদ:''' বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ ১৫জনীয়া পৰিষদ। ইয়াৰ কাম হৈছে পৰিচালনা সমিতিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰা। সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। ==চি এছ আই আৰৰ সাফল্য== [[File:CSIR Corona Combat Mission.png|thumb|[[ক'ভিড-১৯]]ৰ বিৰুদ্ধে চি এছ আই আৰৰ অভিযান দেখুওৱা এখন পোষ্টাৰ]] * ১৯৫০ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম কৃত্ৰিম ঔষধ [[মেথাকুৱালন]] বিকশিত কৰে।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=5HlRCwAAQBAJ&q=indra+kacker&pg=PT1830 | title=The SAGE Encyclopedia of Pharmacology and Society |editor= Sarah E. Boslaugh | access-date=May 23, 2016| isbn=9781506346182 | date=2015-09-15 | publisher=SAGE Publications }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=fl_iBQAAQBAJ&q=i%20k%20kacker&pg=PT188 | title=An Unfinished Agenda: My Life in the Pharmaceuticals Industry By K Anji Reddy | access-date=May 24, 2016| isbn=9789351189213 | last1=Reddy | first1=K. Anji | date=2015-01-15 | publisher=Penguin UK }}</ref> * প্ৰতিৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ত আলোকীয় কাঁচ বিকশিত কৰে।<ref>[https://www.cgcri.res.in/ Central Glass and Ceramics Research Institute]</ref> * ১৯৬৭ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয় প্ৰযুক্তিৰ আধাৰত ভাৰতৰ প্ৰথম ট্ৰেক্টৰ ''[[পঞ্জাব ট্ৰেক্টৰ্ছ লিমিটেড|স্বৰাজ]]'' বিকশিত কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.mahindraswaraj.com/files/profile_history.htm |title=History |website=[[Mahindra Swaraj]] |date=2009 |archive-url=https://archive.today/20130820054831/http://www.mahindraswaraj.com/files/profile_history.htm |archive-date=20 August 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * প্ৰকৃতিত বাঁহ ফুলিবলৈ প্ৰায় বিশ বছৰ লাগে, কিন্তু চি এছ আই আৰে কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰতে বাঁহ ফুলাৰ প্ৰথম সফলতা লাভ কৰে।<ref>{{ Cite news |last = Angier |first = Natalie |author-link = Natalie Angier |date = March 22, 1990 |title = Bamboo Coaxed to Flower in Lab; Global Impact on the Crop Is Seen |newspaper = [[The New York Times]] |url = https://www.nytimes.com/1990/03/22/science/bamboo-coaxed-to-flower-in-lab-global-impact-on-the-crop-is-seen.html |access-date = December 13, 2012 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130301030624/http://www.nytimes.com/1990/03/22/science/bamboo-coaxed-to-flower-in-lab-global-impact-on-the-crop-is-seen.html |archive-date = 1 March 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal|title=Precocious flowering and seeding behaviour in tissue-cultured bamboos|first1=R. S.|last1=Nadgauda|first2=V. A.|last2=Parasharami|first3=A. F.|last3=Mascarenhas|date=22 March 1990|journal=Nature|volume=344|issue=6264|pages=335|doi=10.1038/344335a0|bibcode=1990Natur.344..335N |s2cid=4308334|df=dmy-all}}</ref> * [[আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ]]ৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ জিনীয় বৈচিত্ৰ্য প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ উৎপত্তি ৬০,০০০ বছৰ আগতে আফ্ৰিকাৰ পৰা হোৱা বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite journal|orig-year=21 January 2003|title=Genetic Affinities of the Andaman Islanders, a Vanishing Human Population|journal=Current Biology|volume=13|issue=2|pages=86–93|doi=10.1016/S0960-9822(02)01336-2|pmid=12546781|year=2003|last1=Thangaraj|first1=Kumarasamy|last2=Singh|first2=Lalji|last3=Reddy|first3=Alla G.|last4=Rao|first4=V.Raghavendra|last5=Sehgal|first5=Subhash C.|last6=Underhill|first6=Peter A.|last7=Pierson|first7=Melanie|last8=Frame|first8=Ian G.|last9=Hagelberg|first9=Erika|s2cid=12155496|doi-access=free|bibcode=2003CBio...13...86T }}</ref> * ১৯৮৭ চনত ভাৰতৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ট্ৰেক্টৰ [[ভাৰতৰ ট্ৰেক্টৰ|সোনালিকা]] বিকশিত কৰে। ইয়াক ইণ্টাৰনেশ্যনেল ট্ৰেক্টৰ্ছ লিমিটেডে নিৰ্মাণ কৰে। * মানুহৰ [[কৰ্কট ৰোগ]]ৰ ঔষধ পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰথম [[জিনীয় ৰূপান্তৰিত]] [[ড্ৰ'ছ'ফিলা]] মডেল উদ্ভাৱন কৰে।{{Citation needed|date=April 2009}} * সপ্তাহত এবাৰ গ্ৰহণ কৰিব পৰা অ-[[ষ্টেৰয়ড]]জাতীয় পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ বড়ি ''[[অৰ্মেলক্সিফিন|সহেলী]]'' আৰু হাঁপানিৰ বাবে অ-ষ্টেৰয়ডজাতীয় বনৌষধিৰ বড়ি ''এছমোন'' উদ্ভাৱন কৰে।<ref>{{cite news|title=Showcasing the CSIR|url=http://www.hindu.com/lf/2003/05/08/stories/2003050801200200.htm|archive-url=https://archive.today/20130616095946/http://www.hindu.com/lf/2003/05/08/stories/2003050801200200.htm|url-status=dead|archive-date=16 June 2013|date=8 May 2003|newspaper=[[The Hindu]]|location=Thiruvananthapuram, India}}</ref> * ভাৰতৰ প্ৰথম [[সমান্তৰাল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কম্পিউটাৰ]] [[ফ্ল'ছ'লভাৰ]] নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{ cite web |publisher = [[National Aerospace Laboratories]], India |year = 2008 |title = Flosolver Division |url = http://www.nal.res.in/pdf/divisions/div08%2010.pdf |work = Brief description of the history of the NAL Flosolver Division and its current work |access-date = 2009-07-11 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081010075244/http://www.nal.res.in/pdf/divisions/div08%2010.pdf |archive-date = 10 October 2008 |df = dmy-all }}</ref> * [[ডিগবৈ]]ৰ এশ বছৰীয়া শোধনাগাৰটো আধুনিক আণৱিক পাতন প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত পুনৰুজ্জীৱিত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.csir.res.in/csir/External/Utilities/Frames/achievements/main_page.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.htm&c=/csir/external/Heads/achievements/CSIRMilestones.htm|title=CSIR-Achievements|publisher=CSIR, India|access-date=20 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109214249/http://www.csir.res.in/csir/External/Utilities/Frames/achievements/main_page.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.htm&c=%2Fcsir%2Fexternal%2FHeads%2Fachievements%2FCSIRMilestones.htm|archive-date=9 January 2016|df=dmy-all}}</ref> * [[টাটা কনছালটেন্সি ছাৰ্ভিচেছ|টি চি এছ]]ৰ সৈতে মিলি জৈৱ তথ্য বিজ্ঞানৰ বাবে ''বায়'-ছুইট'' নামৰ বহুমুখী বহনযোগ্য কম্পিউটাৰভিত্তিক কাৰ্যসূচী বিকশিত কৰে।<ref>{{cite news|title=TCS bio-suite unveiled|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/07/15/stories/2004071502031900.htm|newspaper=The Hindu|date=15 July 2004|location=Hyderabad, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919081432/http://www.thehindubusinessline.in/2004/07/15/stories/2004071502031900.htm|archive-date=19 September 2011|df=dmy-all}}</ref> * ১৪জন যাত্ৰী বহিব পৰা বিমান ''[[সৰস]]''ৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে।<ref>{{ cite web |author = R. Guruprasad |publisher = National Aerospace Laboratories, India |year = 2004 |title = The Saga of Saras: Part 1 |url = http://www.nal.res.in/pdf/saga-main.pdf |work = [PD IM 0407] History and details of the inception and development of Saras |access-date = 2009-07-11 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081008204405/http://www.nal.res.in/pdf/saga-main.pdf |archive-date = 8 October 2008 |df = dmy-all }}</ref> * ইংৰাজী, জাৰ্মান, ফৰাচী, জাপানী আৰু স্পেনিছ ভাষাত উপলব্ধ বিশ্বৰ প্ৰথমখন ''[[পৰম্পৰাগত জ্ঞান ডিজিটেল পুথিভঁৰাল]]'' স্থাপন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2000/09/23/stories/142339aq.htm|title=CSIR chief stress on non-patent literature database|date=23 September 2000|work=Business Line|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130204063927/http://www.thehindubusinessline.com/2000/09/23/stories/142339aq.htm|archive-date=4 February 2013|df=dmy-all}}</ref> * ঘা শুকোৱাৰ বাবে [[হালধি]] আৰু [[নিম]]ক কীটনাশক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাত প্ৰদান কৰা পেটেণ্টৰ বিৰুদ্ধে সফলতাৰে আপত্তি দাখিল কৰে।<ref>{{cite news |title=Biopiracy and traditional knowledge |url=http://www.hindu.com/folio/fo0105/01050380.htm |newspaper=[[The Hindu]] |date=20 May 2001 |location=India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122532/http://www.hindu.com/folio/fo0105/01050380.htm |archive-date=1 April 2014 }}</ref> * ২০০৭ চনত এন এম আই টি এল আই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত গ্ৰাম-ঋণাত্মক ৰক্তবিষ সংক্ৰমণৰ ঔষধ [[ছেপছিভাক]]ৰ গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|title=Indian Researchers Plan Clinical Trials of Sepsis Drug Against New Coronavirus|url=https://science.thewire.in/health/covid-19-csir-gram-negative-sepsis-sepsivac-clinical-trials/|last=Singh|first=Jyoti|date=2020-04-22|website=The Wire Science|language=en-GB|access-date=2020-05-04}}</ref> * ২০০৯ চনত [[মানৱ জিনমৰ অনুক্ৰম নিৰ্ধাৰণ]] সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web |title=CSIR completes first ever Human Genome Sequencing in India |url=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=55470&reg=3&lang=2 |website=pib.gov.in |access-date=2 June 2026 |date=December 8, 2009}}</ref> * ২০১১ চনত [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ গৱেষণাগাৰ]] আৰু [[মহিন্দ্ৰা এৰ'স্পেচ]]ৰ সহযোগত নিৰ্মিত ভাৰতৰ প্ৰথমখন দেশীয় অসামৰিক বিমান [[এন এ এল এন এম ৫]] সফলতাৰে পৰীক্ষা কৰে। * ২০২০ চনত [[ক'ভিড-১৯]] ৰোগীৰ মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ছেপছিভাকৰ কাৰ্যকাৰিতা মূল্যায়নৰ বাবে চিকিৎসা পৰীক্ষা আৰম্ভ কৰে।<ref name=":1" /> ==শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা== {{Main|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা}} ১৯৫৮ চনত চি এছ আই আৰে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰে। এই বঁটাৰ নাম প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। এই বঁটাৰ বাবে মনোনীত ব্যক্তিসকলক জীৱবিজ্ঞান, ৰসায়ন বিজ্ঞান, পৃথিৱী বিজ্ঞান, বায়ুমণ্ডল, সাগৰ আৰু গ্ৰহ বিজ্ঞান, অভিযান্ত্ৰিক, গণিত, চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰ পৰা বাছনি কৰা হয়। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটাৰ সৈতে এখন প্ৰশস্তিপত্ৰ, এখন ফলক আৰু ৫ লাখ টকাৰ নগদ ধন প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ৬৫ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰতিমাহে ১৫,০০০ টকাৰ বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে চি এছ আই আৰৰ বঁটা বাছনি সমিতিয়ে প্ৰতিটো গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰ পৰা সৰ্বাধিক দুজন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰে। পৰিসংখ্যা অনুসৰি, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত অসাধাৰণ কামৰ বাবে ৫২৫জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে। বঁটাৰ বাবে যোগ্য ব্যক্তিসকল হ'ল: * [[ভাৰতীয় লোক|ভাৰতীয় নাগৰিক]] * [[ভাৰতৰ বিদেশী নাগৰিকত্ব|ভাৰতৰ বিদেশী নাগৰিকত্ব]] থকা ব্যক্তি আৰু [[প্ৰবাসী ভাৰতীয় আৰু ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি|ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি]], যিসকলে ভাৰতত কাম কৰে। * বঁটাপ্ৰাপকে নিজৰ বিশেষজ্ঞতাৰ ক্ষেত্ৰত মৌলিক আৰু ব্যৱহাৰিক গৱেষণাৰ জৰিয়তে মানৱ জ্ঞান আৰু উন্নয়নত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা হ'ব লাগিব। * বয়সৰ সৰ্বোচ্চ সীমা ৪৫ বছৰ। ওপৰৰ চৰ্তসমূহে চি এছ আই আৰৰ সমিতিক যোগ্য প্ৰাৰ্থী বাছনি কৰাত সহায় কৰে। কিন্তু বঁটাৰ চূড়ান্ত বাছনি চি এছ আই আৰৰ পৰামৰ্শদাতা সমিতিয়ে পৰিচালনা কৰা বাছনি প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলাফলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ==চি এছ আই আৰৰ অধীনৰ গৱেষণাগাৰসমূহ== ২০২৪ চনৰ মে' মাহলৈকে [[ভাৰত]]ত চি এছ আই আৰৰ অধীনত ৩৯টা গৱেষণাগাৰ, ৩৯টা প্ৰসাৰ কেন্দ্ৰ, ১টা উদ্ভাৱন গোট আৰু তিনিটা একক আছে। এইবোৰ দেশৰ বিভিন্ন স্থানত অৱস্থিত। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto;" |+ !গৱেষণাগাৰ !ৰাজ্য !চহৰ !প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- |এ এম পি আৰ আই - [[উন্নত সামগ্ৰী আৰু প্ৰক্ৰিয়া গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[মধ্য প্ৰদেশ]] |[[ভূপাল]] |1982 |- |৪ পি আই - [[চি এছ আই আৰ চতুৰ্থ পৰ্যায় প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[বেংগালুৰু]] |1988 |- |চি বি আৰ আই - [[চি এছ আই আৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰাখণ্ড]] |[[ৰুৰকি]] |1947 |- |চি চি এম বি - [[কোষীয় আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1977 |- |চি ডি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় ঔষধ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1951 |- |চি ই চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ ৰাসায়নিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তামিলনাডু]] |[[কাৰাইকুড়ি]] |1953 |- |চি ই ই আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিকছ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ৰাজস্থান]] |[[পিলানি]] |1953 |- |চি এফ টি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰযুক্তি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[মহীশূৰ]] |1950 |- |চি জি চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[কলকাতা]] |1950 |- |চি আই এম এ পি - [[কেন্দ্ৰীয় ঔষধি আৰু সুগন্ধি উদ্ভিদ প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1959 |- |চি আই এম এফ আৰ - [[কেন্দ্ৰীয় খনন আৰু ইন্ধন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ঝাৰখণ্ড]] |[[ধানবাদ]] |2007 |- |চি এল আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় চামৰা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তামিলনাডু]] |[[চেন্নাই]] |1947 |- |চি এম ই আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[দুৰ্গাপুৰ, পশ্চিম বংগ|দুৰ্গাপুৰ]] |1958 |- |চি আৰ আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় পথ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1952 |- |চি এছ আই অ' - [[কেন্দ্ৰীয় বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰপাতি সংস্থা]] |[[চণ্ডীগড়]] |[[চণ্ডীগড়]] |1959 |- |চি এছ এম চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় নিমখ আৰু সামুদ্ৰিক ৰাসায়নিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[গুজৰাট]] |[[ভাৱনগৰ]] |1954 |- |আই জি আই বি - [[জিনম আৰু সংহত জীৱবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1977 |- |আই এইচ বি টি - [[হিমালয়ৰ জৈৱসম্পদ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[হিমাচল প্ৰদেশ]] |[[পালমপুৰ]] |1983 |- |আই আই চি বি - [[ভাৰতীয় ৰাসায়নিক জীৱবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[কলকাতা]] |1935 |- |আই আই চি টি - [[ভাৰতীয় ৰাসায়নিক প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1944 |- |আই আই আই এম, জম্মু - [[জম্মুৰ ভাৰতীয় সংহত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় সংহত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] |[[জম্মু]] |1941 |- |আই আই পি - [[ভাৰতীয় পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰাখণ্ড]] |[[ডেৰাডুন]] |1960 |- |আই এম এম টি - [[খনিজ আৰু সামগ্ৰী প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ওড়িশা]] |[[ভুৱনেশ্বৰ]] |1964 |- |আই এম টেক - [[অণুজীৱ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[চণ্ডীগড়]] |[[চণ্ডীগড়]] |1984 |- |আই আই টি আৰ - [[ভাৰতীয় বিষবিজ্ঞান গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1965 |- |এন এ এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ গৱেষণাগাৰ]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[বেংগালুৰু]] |1959 |- |এন বি আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1953 |- |এন চি এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[পুনে]] |1950 |- |এন ই ই আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[নাগপুৰ]] |1958 |- |এন ই আই এছ টি - [[যোৰহাটৰ উত্তৰ-পূব বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]]<!-- Regional Research Laboratory --> |[[অসম]] |[[যোৰহাট]] |1961 |- |এন জি আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-ভৌতিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1961 |- |এন আই আই এছ টি - [[তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আঞ্চলিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃবিষয়ক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কেৰালা]] |[[তিৰুৱনন্তপুৰম]] |1975 |- |এন আই অ' - [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[গোৱা]] |[[দোনা পাউলা]] |1966 |- |এন আই এছ চি পি আৰ - [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |2021 |- |এন এম এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]] |[[ঝাৰখণ্ড]] |[[জামছেদপুৰ]] |1944 |- |এন পি এল - [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1947 |- |অ' এছ ডি ডি - [[মুক্ত উৎসৰ ঔষধ উদ্ভাৱন]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |2008 |- |এছ ই আৰ চি - [[গাঁথনিগত অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] |[[তামিলনাডু]] |[[চেন্নাই]] |1965 |- |ইউ আৰ ডি আই পি - [[তথ্য সামগ্ৰীৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন গোট]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[পুনে]] |2010 |} ==আলোচনী== এন অ' পি আৰৰ ৱেবছাইটত ১৮খন গৱেষণা আলোচনী আৰু ৩খন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী মুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সৈতে উপলব্ধ। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিজ্ঞান প্ৰতিবেদক]] আৰু ইয়াৰ [[হিন্দী]] আৰু [[উৰ্দু]] সংস্কৰণ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://nopr.niscair.res.in/ |title=NISCAIR Online Periodicals Repository (NOPR) : Home |work=nopr.niscair.res.in |year=2015 |access-date=June 16, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715142910/http://nopr.niscair.res.in/ |archive-date=15 July 2015 |df=dmy-all }}</ref> ==লগতে চাওক== {{Div col}} *[[ভাৰতৰ বন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]], ডেৰাডুন *[[বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] (আই আই এছ ই আৰ) *[[বাংগালুৰুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জীৱবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]] *[[বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান]] (নাইছাৰ) * [[ভাৰতত মুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰ]] *[[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] *[[টেলিকমিউনিকেশ্যন অভিযান্ত্ৰিক কেন্দ্ৰ]], নতুন দিল্লী {{div col end}} * [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] * [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website}} {{authority control}} em8qmaf7fxoh71a91u573hbry8v9blx 648914 648911 2026-11-01T11:46:10Z AjayDas 12623 /* */ 648914 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা}} {{Infobox Institute | name = বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ | image = [[File:CSIR-Logo-With-Tagline-Seleceted-Bilingual.png|250px]] | image_size = | image_name = | caption = | motto = | established = {{start date and age|26 September 1942}} | founder = {{ubl|[[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]]|[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]}} | head_label = সঞ্চালক প্ৰধান | head = [[এন. কালাইচেলভি]] | faculty = | staff = | budget = {{INRConvert|7144|c}} (2021–22)<ref>{{Cite web |date=2020 |title=India Budget: Ministry of Shipping |url=https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe90.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526092338/https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe90.pdf |archive-date=2020-05-26 |access-date=2026-06-02 |website=www.indiabudget.gov.in}}</ref> | endowment = | debt = | location = [[নতুন দিল্লী]] | address = অনুসন্ধান ভৱন<br />২ ৰফি মাৰ্গ, নতুন দিল্লী – ১১০০০১ | website = {{URL|csir.res.in}} | president = [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] | subsidiaries = | parent = [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়]] }} '''বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ''' ('''চি এছ আই আৰ'''; [[IAST]]: ''vaigyanik tathā audyogik anusandhāna pariṣada'') হৈছে ভাৰতৰ এটা [[গৱেষণা আৰু উন্নয়ন]] সংস্থা, যাৰ উদ্দেশ্য হৈছে বৈজ্ঞানিক, ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন সাধন কৰা। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[নতুন দিল্লী]]ত অৱস্থিত। ১৯৪২ চনত [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয় (ভাৰত)|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়]]ৰ অধীনত থকা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ অধীনত ইয়াক এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। চি এছ আই আৰ বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ৰাজহুৱা পুঁজিৰে পৰিচালিত গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা।<ref>{{cite web|author=Encyclopaedia Britannica|title=Council of Scientific and Industrial Research (CSIR)|url=https://www.britannica.com/topic/Council-of-Scientific-and-Industrial-Research|publisher=[[Encyclopaedia Britannica]]|access-date=12 January 2024|date=23 December 2023}}</ref> চি এছ আই আৰে ভাৰতত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ মানৱ সম্পদৰ বিকাশত দীৰ্ঘদিন ধৰি উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।<ref>{{Cite web |title=National Testing Agency |url=https://nta.ac.in/Csirexam |access-date=2022-12-20 |website=nta.ac.in}}</ref> {{asof|2013|post=,}} ইয়াৰ অধীনত দেশজুৰি ৩৭টা গৱেষণাগাৰ বা প্ৰতিষ্ঠান, ৩৯টা প্ৰসাৰ কেন্দ্ৰ, ৩টা উদ্ভাৱন কেন্দ্ৰ আৰু ৫টা গোট আছে। এইবোৰত মুঠ ১৪,০০০ৰো অধিক কৰ্মচাৰী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৪,৬০০জন বিজ্ঞানী আৰু ৮,০০০জন কাৰিকৰী তথা সহায়ক কৰ্মচাৰী।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/sites/default/files/turnjsmagazine/125144/turnjsmagazines/sourcepdf/Annual%20Report%202013-2014%20English.pdf|title=CSIR Annual Report 2014}}</ref> ইয়াক মূলতঃ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ে পুঁজি যোগান ধৰে। কিন্তু ১৮৬০ চনৰ [[Societies Registration Act, 1860|সমাজ পঞ্জীয়ন আইন]]ৰ অধীনত ই এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="CSIRWebsite">{{cite web|url=http://www.csir.res.in/|title=Council of Scientific & Industrial Research – GoI|website=csir.res.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000817052446/http://www.csir.res.in/|archive-date=17 August 2000|df=dmy-all}}</ref> চি এছ আই আৰৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়নমূলক কামৰ ভিতৰত [[মহাকাশ অভিযান্ত্ৰিকী]], [[গাঁথনিগত অভিযান্ত্ৰিকী]], [[সাগৰ বিজ্ঞান]], জীৱবিজ্ঞান আৰু স্বাস্থ্যসেৱা, ৰোগ নিৰ্ণয়, [[ধাতুবিদ্যা]], ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, [[খনন]], [[খাদ্য বিজ্ঞান|খাদ্য]], [[পেট্ৰ'লিয়াম]], [[চামৰা]] আৰু [[পৰিৱেশ বিজ্ঞান]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="CSIRWebsite" /> [[এন. কালাইচেলভি]] বৰ্তমান চি এছ আই আৰৰ সঞ্চালক প্ৰধান। তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ সচিব হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>{{Cite web |date=August 10, 2022 |title=Dr. (Mrs.) N. Kalaiselvi has assumed the charge of Director General, CSIR-cum-Secretary DSIR– reg. |url=https://www.csir.res.in/dr-mrs-n-kalaiselvi-has-assumed-charge-director-general-csir-cum-secretary-dsir%25E2%2580%2593-reg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912060632/https://www.csir.res.in/dr-mrs-n-kalaiselvi-has-assumed-charge-director-general-csir-cum-secretary-dsir%25E2%2580%2593-reg |archive-date=2022-09-12 |access-date=2026-06-02 |website=www.csir.res.in}}</ref> বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত চি এছ আই আৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কাৰ্যকৰী ২,৯৭১টা আৰু ভাৰতত কাৰ্যকৰী ১,৫৯২টা পেটেণ্ট আছে।<ref name=":0" /> প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পৰা চি এছ আই আৰে বিশ্বজুৰি ১৪,০০০ৰো অধিক পেটেণ্ট লাভ কৰিছে। ভাৰতীয় পেটেণ্ট কাৰ্যালয়ে চি এছ আই আৰক ২০১৮ চনত "পেটেণ্ট আৰু বাণিজ্যিকীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত শীৰ্ষ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান বা সংস্থা" শাখাত ৰাষ্ট্ৰীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তি বঁটা প্ৰদান কৰে। ২০০৭ চনৰ শেষৰফালে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী [[কপিল ছিবাল]]ে [[লোকসভা|সংসদ]]ৰ [[প্ৰশ্নোত্তৰ কাল]]ত কয় যে চি এছ আই আৰে ২০শ শতিকাৰ শেষৰ দশকত ১,৩৭৬টা প্ৰযুক্তি বা জ্ঞানভিত্তি বিকশিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://164.100.47.133/lsq14/quest.asp?qref=50805|title=Minister of S&T claims India made 1,300-odd inventions in a decade|url-status=live|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20080728092816/http://164.100.47.133/lsq14/quest.asp?qref=50805|archive-date=28 July 2008|df=dmy-all}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩০ৰ দশকত ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু নতুন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে গৱেষণা সংস্থা স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰা হৈছিল। [[চি. ভি. ৰমন]], লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল [[আৰ. বি. ছিম'ৰ ছেৱেল|ছিম'ৰ ছেৱেল]] আৰু [[জে. চি. ঘোষ]]ৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ বাবে এখন পৰামৰ্শদাতা পৰিষদ গঠনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। সেই সময়ত ''[[Nature (journal)|নেচাৰ]]'' নামৰ আলোচনীৰ সম্পাদক [[ছাৰ ৰিচাৰ্ড গ্ৰেগৰি, প্ৰথম বেৰনেট|ছাৰ ৰিচাৰ্ড গ্ৰেগৰি]] এই প্ৰস্তাৱৰ বিষয়ে চৰকাৰক আনুষ্ঠানিকভাৱে অৱগত কৰা প্ৰথম ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ১৯৩৩ চনত ভাৰতৰ বৈজ্ঞানিক বিভাগ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ পৰিদৰ্শন কৰাৰ পিছত গ্ৰেগৰিয়ে [[ছেমুৱেল হোৱেৰ, প্ৰথম ভিছকাউণ্ট টেম্পলউড|ছেমুৱেল হোৱে]] নামৰ ভাৰতৰ সচিবক ভাৰতত ব্ৰিটেইনৰ [[Department of Scientific and Industrial Research (United Kingdom)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰ দৰে এটা সংস্থা স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিষয়ে জনায়। [[কলকাতা]] আৰু [[বাংগালুৰু]]ৰ ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে ক্ৰমে এখন ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান আৰু এখন ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী স্থাপনৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৩৩ চনৰ পঞ্চম উদ্যোগ সন্মিলনত [[বোম্বাই]], [[মাদ্ৰাজ]], [[বিহাৰ]] আৰু [[ওড়িশা, ভাৰত|ওড়িশা]]ৰ প্ৰাদেশিক চৰকাৰসমূহে উদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে এখন সমন্বয় মঞ্চ স্থাপনৰ দাবী পুনৰ উত্থাপন কৰে। হোৱে [[ভাৰতৰ ভাইচৰয়|ভাইচৰয়]] [[লৰ্ড উইলিংডন]]ক এই দাবীক সমৰ্থন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ১৯৩৪ চনৰ মে' মাহত উইলিংডনে হোৱেক উত্তৰ দি কয় যে ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে গৱেষণাক উৎসাহিত কৰিবলৈ এটা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰা হৈছিল। তথাপি ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে এটা সীমিত সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ভাৰতীয় ভাণ্ডাৰ বিভাগৰ অধীনত এটা উদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হয়। এই ব্যুৰোৱে ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কাম আৰম্ভ কৰে। ব্যুৰোৰ সীমিত সম্পদৰ বাবে, যাৰ বাৰ্ষিক বাজেট আছিল ১ লাখ টকা, ইয়াৰ পক্ষে বৃহৎ গৱেষণা আৰু উদ্যোগিক কাম আৰম্ভ কৰাটো সম্ভৱ হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ই মূলতঃ পৰীক্ষা আৰু গুণগত মান নিৰীক্ষণৰ কাম কৰিছিল।<ref name=vig>{{cite web |author=Vigyan Prasar Science Portal |title=Shanti Swarup Bhatnagar |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm |publisher=[[Vigyan Prasar]] |access-date=11 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm |archive-date=18 October 2013 }}</ref> ১৯৩৯ চনত [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত ব্যুৰোটো বন্ধ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]] ভাৰতত চি এছ আই আৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি হৈ পৰিছিল।<ref name=siva>{{cite journal |author= Sivaram C |title= The genesis of CSIR |url= http://sap.csir.res.in/FoundationDay2012/files/Article_by_Dr_Sivaram.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20150507071911/http://sap.csir.res.in/FoundationDay2012/files/Article_by_Dr_Sivaram.pdf |url-status= dead |archive-date= 2015-05-07 |journal= Resonance |volume= 7 |issue= 4 |pages= 98 |year= 2002 |doi= 10.1007/BF02836144 }}</ref> ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদৰ সদস্য আৰু বাণিজ্য বিভাগৰ দায়িত্বত থকা মুদালিয়াৰে ব্যুৰোটো বন্ধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। তেওঁৰ মতে, এইটো কেৱল খৰচ কমোৱাৰ বাবে নহয়, বৰং অধিক সম্পদ আৰু বিস্তৃত উদ্দেশ্য থকা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। মুদালিয়াৰ এই পৰিষদৰ সভাপতি হয়। এই সময়তে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]ক পৰিষদৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত বি এছ আই আৰে বছৰি ৫ লাখ টকা বাজেট লাভ কৰিছিল। ১৯৪০ চনৰ শেষলৈকে ইয়াত প্ৰায় ৮০জন গৱেষক নিযুক্ত আছিল, যাৰ এক চতুৰ্থাংশই পোনপটীয়াকৈ পৰিষদৰ অধীনত কাম কৰিছিল। বি এছ আই আৰৰ উল্লেখযোগ্য সাফল্যসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[বেলুচিস্তান]]ৰ [[ছালফাৰ]] বিশুদ্ধকৰণৰ কৌশল, গেছ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰা কাপোৰ নিৰ্মাণ, ইন্ধন আৰু পিচল পদাৰ্থ হিচাপে উদ্ভিদজাত তেলৰ মিশ্ৰণ, সৈন্যৰ জোতা আৰু গোলাবাৰুদৰ বাবে প্লাষ্টিকৰ বাকচ, সামৰিক পোছাকৰ বাবে ৰং, [[ভিটামিন]] প্ৰস্তুত কৰা আৰু [[পাইৰেথ্ৰাম]]ৰ [[ইমালছিফায়াৰ]] তথা ক্ৰীম উদ্ভাৱন। ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাটনাগৰে চৰকাৰক ফলাফলসমূহ ব্যৱহাৰিক কামত প্ৰয়োগ কৰাৰ বাবে এটা উদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ সন্মত কৰায়। তাৰ পিছত চৰকাৰে উদ্যোগসমূহৰ পৰা লাভ কৰা [[ৰয়েল্টি]]ৰ পৰা এটা পৃথক পুঁজি গঠন কৰি উদ্যোগিক গৱেষণাত বিনিয়োগ কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। মুদালিয়াৰে উদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি গঠনৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, যাৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ বাবে বছৰি ১০ লাখ টকাৰ অনুদান প্ৰদান কৰা হ'ব। ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হয়। তাৰ পিছত মুদালিয়াৰ আৰু ভাটনাগৰৰ অধীনত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ)ক এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে গঠনৰ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰা হয়। এইদৰে ১৯৪২ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত চি এছ আই আৰৰ কাম আৰম্ভ হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চিক চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ১৯৪৩ চনত চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে ভাটনাগৰৰ পাঁচটা ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ, ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ, ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]]। ১৯৪৪ চনত চি এছ আই আৰে বছৰি ১০ লাখ টকাৰ বাজেটৰ উপৰিও এই গৱেষণাগাৰসমূহ স্থাপনৰ বাবে ১ কোটি টকাৰ অনুদান লাভ কৰে। [[টাটা গোষ্ঠী|টাটা উদ্যোগিক গোষ্ঠীয়ে]] ৰাসায়নিক, ধাতুবিদ্যা আৰু ইন্ধন গৱেষণাগাৰৰ বাবে ২০ লাখ টকা দান কৰে।<ref name=vig/> [[কলকাতা]]ত [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত প্ৰথমে স্থাপন কৰা হয়। [[জামছেদপুৰ]]ত [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত স্থাপন কৰা হয়। [[পুনে]]ত [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৭ চনৰ ৬ এপ্ৰিলত স্থাপন কৰা হয়, অৰ্থাৎ [[ভাৰত বিভাজন|ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ]] চাৰি মাহ আগতে।<ref>{{cite journal| author= Sivaram S| title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary| year= 2002| url= http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf| journal= [[Resonance (journal)|Resonance]]| volume= 7| issue= 4| pages= 90–97| doi= 10.1007/bf02836142| s2cid= 121018197| url-status= live| archive-url= https://web.archive.org/web/20160109214250/http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf| archive-date= 9 January 2016| df= dmy-all}}</ref> পাঁচোটা প্ৰতিষ্ঠান ১৯৫০ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name=siva/> ==সংগঠন গাঁথনি== # '''সভাপতি:''' [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী|প্ৰধানমন্ত্ৰী]] (পদাধিকাৰবলে) # '''উপ-সভাপতি:''' [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী (ভাৰত)|ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী]] (পদাধিকাৰবলে) # '''পৰিচালনা সমিতি:''' সঞ্চালক প্ৰধান পৰিচালনা সমিতিৰ মুৰব্বী। আন পদাধিকাৰবলে সদস্যজন হৈছে বিত্ত সচিব (ব্যয়)। আন সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। # '''চি এছ আই আৰ পৰামৰ্শদাতা পৰিষদ:''' বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ ১৫জনীয়া পৰিষদ। ইয়াৰ কাম হৈছে পৰিচালনা সমিতিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰা। সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। ==চি এছ আই আৰৰ সাফল্য== [[File:CSIR Corona Combat Mission.png|thumb|[[ক'ভিড-১৯]]ৰ বিৰুদ্ধে চি এছ আই আৰৰ অভিযান দেখুওৱা এখন পোষ্টাৰ]] * ১৯৫০ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম কৃত্ৰিম ঔষধ [[মেথাকুৱালন]] বিকশিত কৰে।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=5HlRCwAAQBAJ&q=indra+kacker&pg=PT1830 | title=The SAGE Encyclopedia of Pharmacology and Society |editor= Sarah E. Boslaugh | access-date=May 23, 2016| isbn=9781506346182 | date=2015-09-15 | publisher=SAGE Publications }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=fl_iBQAAQBAJ&q=i%20k%20kacker&pg=PT188 | title=An Unfinished Agenda: My Life in the Pharmaceuticals Industry By K Anji Reddy | access-date=May 24, 2016| isbn=9789351189213 | last1=Reddy | first1=K. Anji | date=2015-01-15 | publisher=Penguin UK }}</ref> * প্ৰতিৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ত আলোকীয় কাঁচ বিকশিত কৰে।<ref>[https://www.cgcri.res.in/ Central Glass and Ceramics Research Institute]</ref> * ১৯৬৭ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয় প্ৰযুক্তিৰ আধাৰত ভাৰতৰ প্ৰথম ট্ৰেক্টৰ ''[[পঞ্জাব ট্ৰেক্টৰ্ছ লিমিটেড|স্বৰাজ]]'' বিকশিত কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.mahindraswaraj.com/files/profile_history.htm |title=History |website=[[Mahindra Swaraj]] |date=2009 |archive-url=https://archive.today/20130820054831/http://www.mahindraswaraj.com/files/profile_history.htm |archive-date=20 August 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * প্ৰকৃতিত বাঁহ ফুলিবলৈ প্ৰায় বিশ বছৰ লাগে, কিন্তু চি এছ আই আৰে কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰতে বাঁহ ফুলাৰ প্ৰথম সফলতা লাভ কৰে।<ref>{{ Cite news |last = Angier |first = Natalie |author-link = Natalie Angier |date = March 22, 1990 |title = Bamboo Coaxed to Flower in Lab; Global Impact on the Crop Is Seen |newspaper = [[The New York Times]] |url = https://www.nytimes.com/1990/03/22/science/bamboo-coaxed-to-flower-in-lab-global-impact-on-the-crop-is-seen.html |access-date = December 13, 2012 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130301030624/http://www.nytimes.com/1990/03/22/science/bamboo-coaxed-to-flower-in-lab-global-impact-on-the-crop-is-seen.html |archive-date = 1 March 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal|title=Precocious flowering and seeding behaviour in tissue-cultured bamboos|first1=R. S.|last1=Nadgauda|first2=V. A.|last2=Parasharami|first3=A. F.|last3=Mascarenhas|date=22 March 1990|journal=Nature|volume=344|issue=6264|pages=335|doi=10.1038/344335a0|bibcode=1990Natur.344..335N |s2cid=4308334|df=dmy-all}}</ref> * [[আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ]]ৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ জিনীয় বৈচিত্ৰ্য প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ উৎপত্তি ৬০,০০০ বছৰ আগতে আফ্ৰিকাৰ পৰা হোৱা বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite journal|orig-year=21 January 2003|title=Genetic Affinities of the Andaman Islanders, a Vanishing Human Population|journal=Current Biology|volume=13|issue=2|pages=86–93|doi=10.1016/S0960-9822(02)01336-2|pmid=12546781|year=2003|last1=Thangaraj|first1=Kumarasamy|last2=Singh|first2=Lalji|last3=Reddy|first3=Alla G.|last4=Rao|first4=V.Raghavendra|last5=Sehgal|first5=Subhash C.|last6=Underhill|first6=Peter A.|last7=Pierson|first7=Melanie|last8=Frame|first8=Ian G.|last9=Hagelberg|first9=Erika|s2cid=12155496|doi-access=free|bibcode=2003CBio...13...86T }}</ref> * ১৯৮৭ চনত ভাৰতৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ট্ৰেক্টৰ [[ভাৰতৰ ট্ৰেক্টৰ|সোনালিকা]] বিকশিত কৰে। ইয়াক ইণ্টাৰনেশ্যনেল ট্ৰেক্টৰ্ছ লিমিটেডে নিৰ্মাণ কৰে। * মানুহৰ [[কৰ্কট ৰোগ]]ৰ ঔষধ পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰথম [[জিনীয় ৰূপান্তৰিত]] [[ড্ৰ'ছ'ফিলা]] মডেল উদ্ভাৱন কৰে।{{Citation needed|date=April 2009}} * সপ্তাহত এবাৰ গ্ৰহণ কৰিব পৰা অ-[[ষ্টেৰয়ড]]জাতীয় পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ বড়ি ''[[অৰ্মেলক্সিফিন|সহেলী]]'' আৰু হাঁপানিৰ বাবে অ-ষ্টেৰয়ডজাতীয় বনৌষধিৰ বড়ি ''এছমোন'' উদ্ভাৱন কৰে।<ref>{{cite news|title=Showcasing the CSIR|url=http://www.hindu.com/lf/2003/05/08/stories/2003050801200200.htm|archive-url=https://archive.today/20130616095946/http://www.hindu.com/lf/2003/05/08/stories/2003050801200200.htm|url-status=dead|archive-date=16 June 2013|date=8 May 2003|newspaper=[[The Hindu]]|location=Thiruvananthapuram, India}}</ref> * ভাৰতৰ প্ৰথম [[সমান্তৰাল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কম্পিউটাৰ]] [[ফ্ল'ছ'লভাৰ]] নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{ cite web |publisher = [[National Aerospace Laboratories]], India |year = 2008 |title = Flosolver Division |url = http://www.nal.res.in/pdf/divisions/div08%2010.pdf |work = Brief description of the history of the NAL Flosolver Division and its current work |access-date = 2009-07-11 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081010075244/http://www.nal.res.in/pdf/divisions/div08%2010.pdf |archive-date = 10 October 2008 |df = dmy-all }}</ref> * [[ডিগবৈ]]ৰ এশ বছৰীয়া শোধনাগাৰটো আধুনিক আণৱিক পাতন প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত পুনৰুজ্জীৱিত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.csir.res.in/csir/External/Utilities/Frames/achievements/main_page.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.htm&c=/csir/external/Heads/achievements/CSIRMilestones.htm|title=CSIR-Achievements|publisher=CSIR, India|access-date=20 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109214249/http://www.csir.res.in/csir/External/Utilities/Frames/achievements/main_page.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.htm&c=%2Fcsir%2Fexternal%2FHeads%2Fachievements%2FCSIRMilestones.htm|archive-date=9 January 2016|df=dmy-all}}</ref> * [[টাটা কনছালটেন্সি ছাৰ্ভিচেছ|টি চি এছ]]ৰ সৈতে মিলি জৈৱ তথ্য বিজ্ঞানৰ বাবে ''বায়'-ছুইট'' নামৰ বহুমুখী বহনযোগ্য কম্পিউটাৰভিত্তিক কাৰ্যসূচী বিকশিত কৰে।<ref>{{cite news|title=TCS bio-suite unveiled|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/07/15/stories/2004071502031900.htm|newspaper=The Hindu|date=15 July 2004|location=Hyderabad, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919081432/http://www.thehindubusinessline.in/2004/07/15/stories/2004071502031900.htm|archive-date=19 September 2011|df=dmy-all}}</ref> * ১৪জন যাত্ৰী বহিব পৰা বিমান ''[[সৰস]]''ৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে।<ref>{{ cite web |author = R. Guruprasad |publisher = National Aerospace Laboratories, India |year = 2004 |title = The Saga of Saras: Part 1 |url = http://www.nal.res.in/pdf/saga-main.pdf |work = [PD IM 0407] History and details of the inception and development of Saras |access-date = 2009-07-11 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081008204405/http://www.nal.res.in/pdf/saga-main.pdf |archive-date = 8 October 2008 |df = dmy-all }}</ref> * ইংৰাজী, জাৰ্মান, ফৰাচী, জাপানী আৰু স্পেনিছ ভাষাত উপলব্ধ বিশ্বৰ প্ৰথমখন ''[[পৰম্পৰাগত জ্ঞান ডিজিটেল পুথিভঁৰাল]]'' স্থাপন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2000/09/23/stories/142339aq.htm|title=CSIR chief stress on non-patent literature database|date=23 September 2000|work=Business Line|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130204063927/http://www.thehindubusinessline.com/2000/09/23/stories/142339aq.htm|archive-date=4 February 2013|df=dmy-all}}</ref> * ঘা শুকোৱাৰ বাবে [[হালধি]] আৰু [[নিম]]ক কীটনাশক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাত প্ৰদান কৰা পেটেণ্টৰ বিৰুদ্ধে সফলতাৰে আপত্তি দাখিল কৰে।<ref>{{cite news |title=Biopiracy and traditional knowledge |url=http://www.hindu.com/folio/fo0105/01050380.htm |newspaper=[[The Hindu]] |date=20 May 2001 |location=India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122532/http://www.hindu.com/folio/fo0105/01050380.htm |archive-date=1 April 2014 }}</ref> * ২০০৭ চনত এন এম আই টি এল আই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত গ্ৰাম-ঋণাত্মক ৰক্তবিষ সংক্ৰমণৰ ঔষধ [[ছেপছিভাক]]ৰ গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|title=Indian Researchers Plan Clinical Trials of Sepsis Drug Against New Coronavirus|url=https://science.thewire.in/health/covid-19-csir-gram-negative-sepsis-sepsivac-clinical-trials/|last=Singh|first=Jyoti|date=2020-04-22|website=The Wire Science|language=en-GB|access-date=2020-05-04}}</ref> * ২০০৯ চনত [[মানৱ জিনমৰ অনুক্ৰম নিৰ্ধাৰণ]] সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web |title=CSIR completes first ever Human Genome Sequencing in India |url=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=55470&reg=3&lang=2 |website=pib.gov.in |access-date=2 June 2026 |date=December 8, 2009}}</ref> * ২০১১ চনত [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ গৱেষণাগাৰ]] আৰু [[মহিন্দ্ৰা এৰ'স্পেচ]]ৰ সহযোগত নিৰ্মিত ভাৰতৰ প্ৰথমখন দেশীয় অসামৰিক বিমান [[এন এ এল এন এম ৫]] সফলতাৰে পৰীক্ষা কৰে। * ২০২০ চনত [[ক'ভিড-১৯]] ৰোগীৰ মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ছেপছিভাকৰ কাৰ্যকাৰিতা মূল্যায়নৰ বাবে চিকিৎসা পৰীক্ষা আৰম্ভ কৰে।<ref name=":1" /> ==শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা== {{Main|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা}} ১৯৫৮ চনত চি এছ আই আৰে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰে। এই বঁটাৰ নাম প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। এই বঁটাৰ বাবে মনোনীত ব্যক্তিসকলক জীৱবিজ্ঞান, ৰসায়ন বিজ্ঞান, পৃথিৱী বিজ্ঞান, বায়ুমণ্ডল, সাগৰ আৰু গ্ৰহ বিজ্ঞান, অভিযান্ত্ৰিক, গণিত, চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰ পৰা বাছনি কৰা হয়। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটাৰ সৈতে এখন প্ৰশস্তিপত্ৰ, এখন ফলক আৰু ৫ লাখ টকাৰ নগদ ধন প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ৬৫ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰতিমাহে ১৫,০০০ টকাৰ বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে চি এছ আই আৰৰ বঁটা বাছনি সমিতিয়ে প্ৰতিটো গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰ পৰা সৰ্বাধিক দুজন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰে। পৰিসংখ্যা অনুসৰি, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত অসাধাৰণ কামৰ বাবে ৫২৫জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে। বঁটাৰ বাবে যোগ্য ব্যক্তিসকল হ'ল: * [[ভাৰতীয় লোক|ভাৰতীয় নাগৰিক]] * [[ভাৰতৰ বিদেশী নাগৰিকত্ব|ভাৰতৰ বিদেশী নাগৰিকত্ব]] থকা ব্যক্তি আৰু [[প্ৰবাসী ভাৰতীয় আৰু ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি|ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি]], যিসকলে ভাৰতত কাম কৰে। * বঁটাপ্ৰাপকে নিজৰ বিশেষজ্ঞতাৰ ক্ষেত্ৰত মৌলিক আৰু ব্যৱহাৰিক গৱেষণাৰ জৰিয়তে মানৱ জ্ঞান আৰু উন্নয়নত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা হ'ব লাগিব। * বয়সৰ সৰ্বোচ্চ সীমা ৪৫ বছৰ। ওপৰৰ চৰ্তসমূহে চি এছ আই আৰৰ সমিতিক যোগ্য প্ৰাৰ্থী বাছনি কৰাত সহায় কৰে। কিন্তু বঁটাৰ চূড়ান্ত বাছনি চি এছ আই আৰৰ পৰামৰ্শদাতা সমিতিয়ে পৰিচালনা কৰা বাছনি প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলাফলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ==চি এছ আই আৰৰ অধীনৰ গৱেষণাগাৰসমূহ== ২০২৪ চনৰ মে' মাহলৈকে [[ভাৰত]]ত চি এছ আই আৰৰ অধীনত ৩৯টা গৱেষণাগাৰ, ৩৯টা প্ৰসাৰ কেন্দ্ৰ, ১টা উদ্ভাৱন গোট আৰু তিনিটা একক আছে। এইবোৰ দেশৰ বিভিন্ন স্থানত অৱস্থিত। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto;" |+ !গৱেষণাগাৰ !ৰাজ্য !চহৰ !প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- |এ এম পি আৰ আই - [[উন্নত সামগ্ৰী আৰু প্ৰক্ৰিয়া গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[মধ্য প্ৰদেশ]] |[[ভূপাল]] |1982 |- |৪ পি আই - [[চি এছ আই আৰ চতুৰ্থ পৰ্যায় প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[বেংগালুৰু]] |1988 |- |চি বি আৰ আই - [[চি এছ আই আৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰাখণ্ড]] |[[ৰুৰকি]] |1947 |- |চি চি এম বি - [[কোষীয় আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1977 |- |চি ডি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় ঔষধ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1951 |- |চি ই চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ ৰাসায়নিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তামিলনাডু]] |[[কাৰাইকুড়ি]] |1953 |- |চি ই ই আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিকছ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ৰাজস্থান]] |[[পিলানি]] |1953 |- |চি এফ টি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰযুক্তি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[মহীশূৰ]] |1950 |- |চি জি চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[কলকাতা]] |1950 |- |চি আই এম এ পি - [[কেন্দ্ৰীয় ঔষধি আৰু সুগন্ধি উদ্ভিদ প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1959 |- |চি আই এম এফ আৰ - [[কেন্দ্ৰীয় খনন আৰু ইন্ধন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ঝাৰখণ্ড]] |[[ধানবাদ]] |2007 |- |চি এল আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় চামৰা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তামিলনাডু]] |[[চেন্নাই]] |1947 |- |চি এম ই আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[দুৰ্গাপুৰ, পশ্চিম বংগ|দুৰ্গাপুৰ]] |1958 |- |চি আৰ আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় পথ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1952 |- |চি এছ আই অ' - [[কেন্দ্ৰীয় বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰপাতি সংস্থা]] |[[চণ্ডীগড়]] |[[চণ্ডীগড়]] |1959 |- |চি এছ এম চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় নিমখ আৰু সামুদ্ৰিক ৰাসায়নিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[গুজৰাট]] |[[ভাৱনগৰ]] |1954 |- |আই জি আই বি - [[জিনম আৰু সংহত জীৱবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1977 |- |আই এইচ বি টি - [[হিমালয়ৰ জৈৱসম্পদ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[হিমাচল প্ৰদেশ]] |[[পালমপুৰ]] |1983 |- |আই আই চি বি - [[ভাৰতীয় ৰাসায়নিক জীৱবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[কলকাতা]] |1935 |- |আই আই চি টি - [[ভাৰতীয় ৰাসায়নিক প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1944 |- |আই আই আই এম, জম্মু - [[জম্মুৰ ভাৰতীয় সংহত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় সংহত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] |[[জম্মু]] |1941 |- |আই আই পি - [[ভাৰতীয় পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰাখণ্ড]] |[[ডেৰাডুন]] |1960 |- |আই এম এম টি - [[খনিজ আৰু সামগ্ৰী প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ওড়িশা]] |[[ভুৱনেশ্বৰ]] |1964 |- |আই এম টেক - [[অণুজীৱ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[চণ্ডীগড়]] |[[চণ্ডীগড়]] |1984 |- |আই আই টি আৰ - [[ভাৰতীয় বিষবিজ্ঞান গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1965 |- |এন এ এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ গৱেষণাগাৰ]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[বেংগালুৰু]] |1959 |- |এন বি আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1953 |- |এন চি এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[পুনে]] |1950 |- |এন ই ই আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[নাগপুৰ]] |1958 |- |এন ই আই এছ টি - [[যোৰহাটৰ উত্তৰ-পূব বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]]<!-- Regional Research Laboratory --> |[[অসম]] |[[যোৰহাট]] |1961 |- |এন জি আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-ভৌতিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1961 |- |এন আই আই এছ টি - [[তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আঞ্চলিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃবিষয়ক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কেৰালা]] |[[তিৰুৱনন্তপুৰম]] |1975 |- |এন আই অ' - [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[গোৱা]] |[[দোনা পাউলা]] |1966 |- |এন আই এছ চি পি আৰ - [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |2021 |- |এন এম এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]] |[[ঝাৰখণ্ড]] |[[জামছেদপুৰ]] |1944 |- |এন পি এল - [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1947 |- |অ' এছ ডি ডি - [[মুক্ত উৎসৰ ঔষধ উদ্ভাৱন]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |2008 |- |এছ ই আৰ চি - [[গাঁথনিগত অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] |[[তামিলনাডু]] |[[চেন্নাই]] |1965 |- |ইউ আৰ ডি আই পি - [[তথ্য সামগ্ৰীৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন গোট]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[পুনে]] |2010 |} ==আলোচনী== এন অ' পি আৰৰ ৱেবছাইটত ১৮খন গৱেষণা আলোচনী আৰু ৩খন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী মুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সৈতে উপলব্ধ। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিজ্ঞান প্ৰতিবেদক]] আৰু ইয়াৰ [[হিন্দী]] আৰু [[উৰ্দু]] সংস্কৰণ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://nopr.niscair.res.in/ |title=NISCAIR Online Periodicals Repository (NOPR) : Home |work=nopr.niscair.res.in |year=2015 |access-date=June 16, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715142910/http://nopr.niscair.res.in/ |archive-date=15 July 2015 |df=dmy-all }}</ref> ==লগতে চাওক== {{Div col}} *[[ভাৰতৰ বন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]], ডেৰাডুন *[[বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] (আই আই এছ ই আৰ) *[[বাংগালুৰুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জীৱবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]] *[[বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান]] (নাইছাৰ) * [[ভাৰতত মুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰ]] *[[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] *[[টেলিকমিউনিকেশ্যন অভিযান্ত্ৰিক কেন্দ্ৰ]], নতুন দিল্লী {{div col end}} * [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] * [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website}} {{authority control}} odirayi497o1g4mej7tufoqdwtbrt5a অসমৰ নামঘৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতি 0 140591 648912 2026-11-01T11:36:00Z Niribili Kakati 51475 নতুন পৃষ্ঠা: # অসমৰ নামঘৰ: ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক গুৰুত্ব: ==পৰিচয়== নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থান... 648912 wikitext text/x-wiki # অসমৰ নামঘৰ: ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক গুৰুত্ব: ==পৰিচয়== নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। pmazuau4zruj5okgykv7lqgwsfvw31k 648913 648912 2026-11-01T11:38:50Z Niribili Kakati 51475 648913 wikitext text/x-wiki ==পৰিচয়== নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। 03z7vefemyi41mcyfsw15xbelu9zsej অসমীয়া সাহিত্যত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা 0 140592 648915 2026-11-01T11:48:13Z Niribili Kakati 51475 নতুন পৃষ্ঠা: ==পৰিচয়== ডিজিটেল মাধ্যম হৈছে আধুনিক তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল এক মাধ্যম, যাৰ জৰিয়তে লিখিত, দৃশ্য আৰু শ্ৰাব্য তথ্য সৃষ্টি, সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি। ইণ্... 648915 wikitext text/x-wiki ==পৰিচয়== ডিজিটেল মাধ্যম হৈছে আধুনিক তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল এক মাধ্যম, যাৰ জৰিয়তে লিখিত, দৃশ্য আৰু শ্ৰাব্য তথ্য সৃষ্টি, সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি। ইণ্টাৰনেট, ৱেবছাইট, সামাজিক মাধ্যম, ই-বুক, ডিজিটেল পুথিভঁৰাল, অনলাইন আলোচনী আৰু ভিডিঅ’ মঞ্চ আদি ডিজিটেল মাধ্যমৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান সময়ত ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰভাৱে শিক্ষা, সংস্কৃতি, সংবাদ, যোগাযোগ আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে। অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো এই মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰে নতুন সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছে। ==অসমীয়া সাহিত্যৰ ডিজিটেল যাত্ৰা== অসমীয়া সাহিত্যৰ চৰ্চা বহুদিন ধৰি ছপা কিতাপ, আলোচনী, বাতৰি কাকত আৰু সাহিত্য সভাৰ জৰিয়তে চলি আহিছে। কিন্তু তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ লগে লগে অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্যিক সমল ইণ্টাৰনেটৰ জগতলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত অসমীয়া ভাষাত লিখা আৰু পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান প্ৰযুক্তিগত অসুবিধা আছিল। অসমীয়া আখৰ কম্পিউটাৰত ব্যৱহাৰ কৰা, আখৰৰ সঠিক ৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা আৰু বিভিন্ন যন্ত্ৰত একে ধৰণে পাঠ পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইউনিক’ডৰ ব্যৱহাৰে এই ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনে। ইউনিক’ড হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ আখৰ কম্পিউটাৰ আৰু ডিজিটেল যন্ত্ৰত এক মানদণ্ড অনুসৰি প্ৰকাশ কৰাৰ ব্যৱস্থা। ইয়াৰ ফলত অসমীয়া ভাষাত লিখা পাঠ্য বস্তু বিভিন্ন কম্পিউটাৰ, ম’বাইল আৰু ৱেবছাইটত অধিক সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা হ’ল। ফলস্বৰূপে অসমীয়া ভাষাত ৱেবছাইট, অনলাইন আলোচনী, ব্লগ আৰু ডিজিটেল গ্ৰন্থৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে। ==অনলাইন আলোচনী আৰু সাহিত্য চৰ্চা== ডিজিটেল মাধ্যমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান হৈছে অনলাইন আলোচনীৰ বিকাশ। আগতে সাহিত্যিকসকলে নিজৰ লেখা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ছপা আলোচনী বা বাতৰি কাকতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লাগিছিল। কিন্তু বৰ্তমান অনলাইন আলোচনীৰ জৰিয়তে লেখকসকলে কম সময়ৰ ভিতৰতে নিজৰ লেখা পাঠকৰ ওচৰলৈ লৈ যাব পাৰে। ‘সাহিত্য ডট অৰ্গ’ অসমীয়া ভাষাৰ এক উল্লেখযোগ্য অনলাইন সাহিত্য আলোচনী। ইয়াত সৃষ্টিশীল সাহিত্যৰ লগতে গৱেষণামূলক আৰু বিশ্লেষণাত্মক প্ৰবন্ধও প্ৰকাশ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মঞ্চই অসমীয়া ভাষাত ইণ্টাৰনেটৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে নতুন লেখক আৰু পাঠকৰ মাজত যোগাযোগ স্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। ==ব্লগ আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ ভূমিকা== ব্লগ হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে নিজৰ চিন্তা, অভিজ্ঞতা, সাহিত্যিক সৃষ্টি আৰু তথ্য প্ৰকাশ কৰাৰ এক মাধ্যম। অসমীয়া ভাষাত বহু লেখকে কবিতা, গল্প, ভ্ৰমণ কাহিনী, প্ৰবন্ধ আৰু সাহিত্য সমালোচনা ব্লগৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ ফলত পৰম্পৰাগত প্ৰকাশন ব্যৱস্থাৰ বাহিৰতো সাহিত্য চৰ্চাৰ এক নতুন ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি হৈছে। সামাজিক মাধ্যমেও অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰচাৰ আৰু চৰ্চাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ফেচবুক, ইউটিউব আৰু অন্যান্য অনলাইন মঞ্চৰ জৰিয়তে কবিতা আবৃত্তি, গল্প পাঠ, গ্ৰন্থ আলোচনা, সাহিত্যিক সাক্ষাৎকাৰ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ তথ্য প্ৰচাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেৱল লিখিত সাহিত্যই নহয়, মৌখিক সাহিত্য আৰু লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো অধিক সংখ্যক মানুহৰ ওচৰলৈ যাব পাৰিছে। ==ডিজিটেল পুথিভঁৰাল আৰু সাহিত্য সংৰক্ষণ== অসমীয়া সাহিত্যৰ বহু পুৰণি গ্ৰন্থ, আলোচনী, পাণ্ডুলিপি আৰু ঐতিহাসিক নথি সময়ৰ লগে লগে নষ্ট হোৱাৰ আশংকা থাকে। ডিজিটেল পদ্ধতিৰ জৰিয়তে এনে সমলৰ প্ৰতিলিপি প্ৰস্তুত কৰি সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। ডিজিটেল পুথিভঁৰালে পাঠক, গৱেষক আৰু শিক্ষাৰ্থীক একে স্থানতে বহুতো গ্ৰন্থ আৰু তথ্য লাভ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্যৰ পুৰণি গ্ৰন্থসমূহ স্কেন কৰি ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই সেইবোৰ সহজে অধ্যয়ন কৰিব পাৰিব। বিশেষকৈ বিৰল গ্ৰন্থ, পুৰণি আলোচনী আৰু গৱেষণাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==ইউটিউব আৰু দৃশ্য-শ্ৰাব্য সাহিত্য চৰ্চা== ডিজিটেল মাধ্যমৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে দৃশ্য-শ্ৰাব্য সমলৰ ব্যৱহাৰ। ইউটিউবৰ দৰে মঞ্চত অসমীয়া কবিতা আবৃত্তি, গল্প পাঠ, নাটকৰ অংশ, সাহিত্যিক আলোচনা আৰু গ্ৰন্থ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত সাহিত্য কেৱল পঢ়াৰ বিষয় হৈ নাথাকি শুনা আৰু চোৱাৰ বিষয়তো পৰিণত হৈছে। বিশেষকৈ যিসকল লোকৰ বাবে দীঘলীয়া লিখিত পাঠ পঢ়া কঠিন, তেওঁলোকেও দৃশ্য-শ্ৰাব্য মাধ্যমৰ জৰিয়তে সাহিত্যৰ সৈতে পৰিচিত হ’ব পাৰে। অসমৰ লোকগীত, লোককথা, বিহুগীত, নাম-প্ৰসংগ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সমল ডিজিটেল মাধ্যমত সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ সুযোগ লাভ কৰিছে। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্ব== ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলে অসমীয়া সাহিত্যৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থ, প্ৰবন্ধ, গৱেষণা-পত্ৰ আৰু আলোচনাৰ সমল লাভ কৰিব পাৰে। দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত থকা শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবেও ই এক সহায়ক মাধ্যম। অনলাইন বক্তৃতা, ই-বুক আৰু ডিজিটেল পুথিভঁৰালৰ জৰিয়তে সাহিত্যৰ অধ্যয়ন অধিক সহজ হৈ পৰিছে। গৱেষকসকলেও ডিজিটেল মাধ্যমৰ সহায়ত পুৰণি গ্ৰন্থ, আলোচনী আৰু বিভিন্ন তথ্যসূত্ৰ বিচাৰি উলিয়াব পাৰে। ইয়াৰ ফলত অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য, লোকসংস্কৃতি আৰু ইতিহাসৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==ডিজিটেল মাধ্যমৰ সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বান== ডিজিটেল মাধ্যমৰ বহু সুবিধা থাকিলেও ইয়াৰ কিছুমান সমস্যা আছে। ইণ্টাৰনেটৰ সকলো তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নহয়। বহু সময়ত ভুল তথ্য, উৎসবিহীন লেখা আৰু আনৰ লেখা অনুমতি অবিহনে প্ৰকাশ কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ ফলত সাহিত্যৰ প্ৰামাণিকতা আৰু লেখকৰ স্বত্বাধিকাৰৰ সমস্যা সৃষ্টি হয়। অসমীয়া ভাষাৰ ক্ষেত্ৰতো কিছুমান প্ৰত্যাহ্বান আছে। সকলো ডিজিটেল মঞ্চত অসমীয়া ভাষাৰ সমান সুবিধা উপলব্ধ নহয়। কেতিয়াবা বানান, ভাষাৰ শুদ্ধতা, আখৰৰ প্ৰদৰ্শন আৰু প্ৰযুক্তিগত সমস্যাই পাঠক আৰু লেখকক অসুবিধাত পেলায়। সেয়েহে ডিজিটেল মাধ্যমত মানসম্পন্ন অসমীয়া সমল সৃষ্টি, তথ্যসূত্ৰৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু ভাষাৰ শুদ্ধতা বজাই ৰখা প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে ডিজিটেল মাধ্যমে অসমীয়া সাহিত্যৰ চৰ্চা, প্ৰচাৰ, সংৰক্ষণ আৰু অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন দিগন্ত মুকলি কৰিছে। অনলাইন আলোচনী, ব্লগ, সামাজিক মাধ্যম, ডিজিটেল পুথিভঁৰাল আৰু দৃশ্য-শ্ৰাব্য মঞ্চৰ জৰিয়তে অসমীয়া সাহিত্য বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পাঠকৰ ওচৰলৈ যাব পাৰিছে। অৱশ্যে এই সুযোগৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য, ভাষাৰ শুদ্ধতা, লেখকৰ স্বত্বাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিক মানদণ্ডৰ প্ৰতি সচেতন হোৱা প্ৰয়োজন। পৰিকল্পিত আৰু দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ডিজিটেল মাধ্যমে অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ভৱিষ্যৎ অধিক সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। fn0gp5fd2xqt19ycwj84k0kiw35b1xp সদস্য:Ruksana782 2 140593 648916 2026-11-01T11:57:22Z Ruksana782 51479 মিছা কথাবোৰ। 648916 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1